Башқұрт тілі

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="kk">
  <siteinfo>
    <sitename>Уикипедия</sitename>
    <dbname>kkwiki</dbname>
    <base>https://kk.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.19</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Таспа</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Арнайы</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Талқылау</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Қатысушы</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Қатысушы талқылауы</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Уикипедия</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Уикипедия талқылауы</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Сурет</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Сурет талқылауы</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">МедиаУики</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">МедиаУики талқылауы</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Үлгі</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Үлгі талқылауы</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Анықтама</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Анықтама талқылауы</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Санат</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Санат талқылауы</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">Портал</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">Портал талқылауы</namespace>
      <namespace key="102" case="first-letter">Жоба</namespace>
      <namespace key="103" case="first-letter">Жоба талқылауы</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Module</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Module talk</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
      <namespace key="2600" case="first-letter">Topic</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Башқұрт тілі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4318</id>
    <revision>
      <id>3654575</id>
      <parentid>3653356</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T15:38:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Shirshikay</username>
        <id>184320</id>
      </contributor>
      <comment>Қысқаша жаңарту</comment>
      <origin>3654575</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22974" sha1="6c8jmmmb4i2l36gjr8bj2e2j1f66ofn" xml:space="preserve">{{language
 |name= Башқұрт тілі
 |nativename={{unicode|Башҡорт теле}}
 |states=[[Ресей]], [[Қазақстан]], [[Өзбекстан]]
 |agency=[http://rihll.com/en/ Institute of history, language and literature of the Ufa Federal research center the RAS]
 |speakers= 1,400,000 нан аса
 |familycolor=Altaic
 |fam1=[[Алтай тілдері|Алтай]]
 |fam2=[[Түркі тілдері|Түркі]]
 |fam3=[[Батыс түркі тілдері|Батыс түркі]]
 |fam4=[[Қыпшақ тілдері|Қыпшақ]]
 |fam5=[[Қыпшақ-бұлғар тілдері|Қыпшақ-бұлғар]]
 |nation=[[Башқұртстан]]
 |iso1=ba|iso2=bak|iso3=bak
 |map= [[Сурет:Map of the Bashkir language area.svg|300px]]
}}
'''Башқұрт тілі''' ({{Audio|Ba-башҡорт теле.oga|''башҡорт теле''}} {{IPA|/bɑʃqɵrt tɨlɨ/}}) — [[Башқұртстан]] Республикасының ресми тілі. Башқұрт халқының ұлттық тілі. Түркі тілдердің қыпшақ-бұлғар тобына жатады.  Башқұрт тілі – башқұрттардың ана тілі. Әлемде 1,2 млн башқұрт тілінде сөйлейтін халық бар.

== Сөйлеушілер саны ==
2002 жылғы Бүкілресейлік халық санағының мәліметі бойынша, Ресейде башқұрт тілін меңгерген жалпы халық саны '''1 379 000 адамды''' құрады. 

Оның ішінде тілдің негізгі таралу аймағы болып табылатын Башқортостан Республикасы аумағында башқұрт тілінде сөйлейтін халықтың этникалық құрамы келесідей бөлінеді:&lt;ref&gt;[https://02.rosstat.gov.ru/populationcensus2002 Бүкілресейлік халық санағы 2002: Башқортостан Республикасы халқының тілдерді меңгеруі.] Башкортостанстат (Федералдық мемлекеттік статистика қызметі).&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;mw-collapsible mw-collapsed wikitable sortable&quot; style=&quot;width:50%;&quot;
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#f2f2f2; text-align:left; padding:5px;&quot; | Башқортостандағы сөйлеушілердің этникалық құрамы (2002 жыл)
|-
! width=&quot;60%&quot; | Ұлты (Башқортостанда)
! width=&quot;40%&quot; | Сөйлеушілер саны (адам)
|-

| '''Башқұрттар''' || 977 484
|-

| '''Татарлар''' || 131 950
|-

| '''Орыстар''' || 20 258
|-

| '''Чуваштар''' || 6 276
|-

| '''Марийлер''' || 3 211
|-

| '''Қазақтар''' || 1 935
|-

| '''Удмурттар''' || 1 630
|-

| '''Өзбектер''' || 1 279
|-

| Басқа ұлттар || 8 367
|- bgcolor=&quot;#f9f9f9&quot;

| '''Башқортостан бойынша барлығы''' || '''1 152 490'''
|}

== Башқұрт тілінің тарихы ==
Башқұрт тілінің мәртебесі бірінші рет Орынбор қаласында 1917 жылы 8-20 желтоқсанда өткен III Бүкілбашқұрттық құрылтайда қаралды. Башқұрт тілі 1918 жылы қаңтарда Кіші Башкирияны автономды басқару туралы ереже және Кіші Башкирияның автономиялығы туралы ереженің жобаларында ресми тіл болып жарияланды.

Осы құжаттарға сәйкес мемлекеттік билік пен басқару органдарында башқұрт башқұрт тілін қолдану қарастырылды. Кеңес үкіметінің құрылыуымен аймақта башқұрт тілінің мәртебесі туралы мәселе бірнеше рет қарастырылды және Бүкіл Башкирияның территориясына башқұрт тілін мемлееттік тіл ретінде енгізудің жалпы ережесін   жобасы жасалды. 1921 жылы 1-4 маусымдағы II Кеңестердің Бүкілбашқұрттық II cьезі  башқұрт тілін мемлекеттік тіл ретінде жариялап  және міндетті түрде оқыту енгізілді.

== Морфорлогия ==
Морфологиясындағы ерекшеліктері: еди көмекші етістігі ине түрінде жұмсалады:  барһа ине &lt;&lt;барса еді&gt;&gt; нақ өткен шақ аффиксі -зы болымсыздық аффиксінен  кейін -ны формасында қолданылады: тапманым &lt;&lt;таппадым &gt;&gt;

== Фонетика ==
Башқұрт тілінің дыбыстық жүйесі дауысты дыбыстар (башқ. Һуҙыңҡы өндәр) және дауыссыз дыбыстар (башқ. татынҡы өндәр) болып бөлінеді. Тілдің фонологиялық заңдылықтары қатаң түрде [[Буын үндестігі]]на (башқ. Сингармонизм законына) бағынады.&lt;ref name=&quot;Kitaptar-5028&quot;&gt;[https://bashkort.org Ж. Ғ. Кейекбаев. «Инеш», «Фонетика һәм графика» // Сәйетбатталов Ғ. Ғ. һ. б. Башҡорт теле: Педагогия училищелары өсөн дәреслек. — Өфө: Китап, 1997. — 352 б. — ISBN 5-295-01902-0.] Башқортостан Республикасының электронды кітапханасы.&lt;/ref&gt;

=== Дауысты дыбыстар (Һуҙыңҡы өндәр) ===
Башқұрт тілінде 9 төл дауысты дыбыс бар. Олар айтылғанда тілдің, еріннің және жақтың қатысу дәрежесіне қарай: жуан–жіңішке (башқ. ҡалын-нәҙек), еріндік-езулік (башқ. иренләшкән-иренләшмәгән) және ашық–қысаң (башқ. киң-тар) болып келесідей жіктеледі:&lt;ref name=&quot;Kitaptar-5028&quot;&gt;[https://bashkort.org Ж. Ғ. Кейекбаев. «Инеш», «Фонетика һәм графика» // Сәйетбатталов Ғ. Ғ. һ. б. Башҡорт теле: Педагогия училищелары өсөн дәреслек. — Өфө: Китап, 1997. — 352 б. — ISBN 5-295-01902-0.] Башқортостан Республикасының электронды кітапханасы.&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%; text-align:center;&quot;
|- bgcolor=&quot;#f2f2f2&quot;
! rowspan=&quot;2&quot; width=&quot;15%&quot; | Жақтың қатысы &lt;br&gt; (Киң/Тар)
! colspan=&quot;2&quot; | Жуан дауыстылар (Ҡалын һуҙынҡылар)
! colspan=&quot;2&quot; | Жіңішке дауыстылар (Нәҙек һуҙынҡылар)
|- bgcolor=&quot;#f2f2f2&quot;
! width=&quot;21%&quot; | Езулік (Иренләшмәгән) !! width=&quot;21%&quot; | Еріндік (Иренләшкән) !! width=&quot;21%&quot; | Езулік (Иренләшмәгән) !! width=&quot;21%&quot; | Еріндік (Иренләшкән)
|-
| '''Ашық &lt;br&gt; (Киң)'''
| '''а''' &lt;br&gt; &lt;small&gt;''башқ. ат — қаз. ат''&lt;/small&gt;
| '''о''' &lt;br&gt; &lt;small&gt;''башқ. оң — қаз. ұн''&lt;/small&gt;
| '''ә''' &lt;br&gt; &lt;small&gt;''башқ. әсәй — қаз. әже''&lt;/small&gt;
| '''ө''' &lt;br&gt; &lt;small&gt;''башқ. өй — қаз. үй''&lt;/small&gt;
|-
| '''Қысаң &lt;br&gt; (Тар)'''
| '''ы''' &lt;br&gt; &lt;small&gt;''башқ. ыласын (шоңҡар) — қаз. сұңқар''&lt;/small&gt;
| '''у''' &lt;br&gt; &lt;small&gt;''башқ. урам — қаз. орам''&lt;/small&gt;
| '''е (э), и''' &lt;br&gt; &lt;small&gt;''башқ. ил — қаз. ел''&lt;/small&gt;
| '''ү (у)''' &lt;br&gt; &lt;small&gt;''башқ. үлән — қаз. өлең''&lt;/small&gt;
|}

=== Дауыссыз дыбыстар (Тартынҡы өндәр) ===
Башқұрт тіліндегі дауыссыз дыбыстар білім беру оқулықтарында негізгі үш принцип бойынша жіктеледі:&lt;ref name=&quot;Kitaptar-5028&quot;&gt;[https://bashkort.org Ж. Ғ. Кейекбаев. «Инеш», «Фонетика һәм графика» // Сәйетбатталов Ғ. Ғ. һ. б. Башҡорт теле: Педагогия училищелары өсөн дәреслек. — Өфө: Китап, 1997. — 352 б. — ISBN 5-295-01902-0.] Башқортостан Республикасының электронды кітапханасы.&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%;&quot;
|- bgcolor=&quot;#f2f2f2&quot;
! width=&quot;30%&quot; | Жіктелу принципі
! width=&quot;35%&quot; | Башқұрт тіліндегі дыбыстар тобы
! width=&quot;35%&quot; | Дауыссыз дыбыстар тізімі
|-

| rowspan=&quot;2&quot; | '''1. Жасалу орны бойынша (Яһалыу урыны)'''
| Ерін дауыссыздары (Ирен тартынҡылары)
| [б], [п], [м], [в], [ф]
|-
| Тіл арты дауыссыздар (Тел арты тартынҡылары)
| [ҡ], [ғ], [х], [һ]
|-

| rowspan=&quot;2&quot; | '''2. Жасалу тәсілі бойынша (Яһалыу рәүеше)'''
| Шұғыл / Шартлаулы өндәр
| [б], [п], [к], [ҡ], [т]
|-
| Ызың / Ышҡыулы өндәр
| [ғ], [в], [й], [ж], [з], [ҙ], [ҫ], [ф], [х], [һ]
|-

| rowspan=&quot;2&quot; | '''3. Үн мен салдардың қатысы (Тауыштың ҡатнашлығы)'''
| Ұяң дауыссыздар (Яңғырау тартынҡылар)
| [б], [в], [г], [ғ], [д], [з], [ҙ], [ж]
|-
| Қатаң дауыссыздар (Һаңғырау тартынҡылар)
| [п], [ф], [ҡ], [к], [т], [с], [ҫ], [ш], [х], [һ]
|}

== Қазақ тілімен салыстырмалы сипаттамасы ==
Башқұрт және қазақ тілдері түркі тілдерінің қыпшақ тобына жататындықтан өте жақын. Алайда екі тілдің арасында жүйелі дыбыстық сәйкестіктер бар:&lt;ref name=&quot;Tuymebaev2018&quot;&gt;[https://farabi.university/media/book/316651106764475f33a8251965081523_1-%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%20%D0%96%20%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%20%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5%20%D0%91%D0%B0%D1%88%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%82%20%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3%20%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%20%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B.pdf Ж. К. Түймебаев, М. К. Ескеева, М. Г. Усманова. Қазақ және башқұрт тілдерінің салыстырмалы грамматикасы. — Алматы: Қазығұрт, 2018. — 272 б. — ISBN 978-601-224-954-4.] Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ электронды кітапханасы.&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;width:100%;&quot;
|- bgcolor=&quot;#f2f2f2&quot;
! width=&quot;25%&quot; | Айырмашылық сипаты
! width=&quot;20%&quot; | Башқұрт тілінде
! width=&quot;20%&quot; | Қазақ тілінде
! width=&quot;35%&quot; | Дыбыстық мысалдар
|-
| '''[Е] / [І] сәйкестігі'''
| [е] дыбысы қысқа
| [і] дыбысы
| башқ. ''тел'' — қаз. ''тіл''
|-
| '''[Ш] ↔ [С] заңдылығы'''
| [с]
| [ш]
| башқ. ''сәс'' — қаз. ''шаш''; башқ. ''сәй'' — қаз. ''шай''
|-
| '''[Һ] ↔ [С] заңдылығы'''
| [һ] (тынысты)
| [с]
| башқ. ''һары'' — қаз. ''сары''; башқ. ''һеҙ'' — қаз. ''сендер''
|-
| '''«Я»-лау және «Жа»-лау'''
| [й]
| [ж]
| башқ. ''йәй'' — қаз. ''жаз''; башқ. ''йыл'' — қаз. ''жыл''
|-
| '''Тіс аралық дыбыстар'''
| Бар ([ҙ], [ҫ])
| Жоқ ([з], [с])
| башқ. ''көҙ'' — қаз. ''көз''; башқ. ''баҫты'' — қаз. ''басты''
|-
| '''Тіл арты дауыссыздар'''
| Бар ([ҡ], [ғ])
| Бар ([қ], [ғ])
| Екі тілде де айтылуы бірдей.
|}

== Башҡұрт тілінің қолданылуына мысал ==
[[Сурет:Бөрйән районы сиге.jpg|thumb|center|300px|Башқортостанның Бөрйән ауданы шекарасындағы екі тілдегі (башқұртша және орысша) ресми тақта]].
Тілдің поэтикалық стилін, синтаксистік құрылымын және төл дыбыстарының сөздегі қолданысын көрсету үшін Шайхзада Бабичтің 1918 жылы жазған «Башҡортостан» атты танымал өлеңі келтіріледі:&lt;ref&gt;[https://kitap-ufa.ru Башҡорт әҙәбиәте. 9 синыф (PDF)]&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;mw-collapsible mw-collapsed wikitable&quot; style=&quot;width:100%;&quot;
! style=&quot;background:#f2f2f2; text-align:left; padding:5px;&quot; | Шәйехзада Бабич (1895—1919) — «Башҡортостан» (1918)
|-
|
&lt;poem style=&quot;margin-left: 1em; line-height: 1.6; padding:10px;&quot;&gt;
Арыҫландар үҙ ерен
Залимдарҙан таптатмаҫ...
Быҫраҡ табан аҫтында
Башҡорт намыҫы ятмаҫ.

Башҡортостан — гөлбостан,
Сөнбөлостан, нурбостан,
Шунда тыуған, шунда үҫкән
Башҡорт атлы арыҫлан!

Башҡортостан баҡсаһы —
Арыҫландар торған ер;
Арыҫландар бабаһы —
Ҡаһармандар йөрөгән ер...

Башҡортостан — гөлбостан,
Былбылстан, нурбостан,
Шунда тыуған, шунда үҫкән
Башҡорт тигән арыҫлан.

Башҡорт халҡы тарихта
Ғәйрәт менән фаш булған;
Киң иреккә ашыҡҡан
Күңелдәге ташҡындан;
Һәр ваҡытта намыҫын
Үҙ башына баш ҡылған;

Тыуған илен һаҡлауға
Үҙе булған таш ҡорған.

Башҡортостан — гөлбостан,
Рәйханостан, нурбостан,
Шунда тыуған, шунда үҫкән
Башҡорт улы арыҫлан...

Уралҡайҙың асты алтын,
Өҫтө шиғыр, үҙе нур;
Киләсәктә был ергә
Хоҙай үҙе ҡыҙығыр...
Фирҙәүестәр төҙөлөр,
Әлуан ниғмәт теҙелер;
Күктә ташлап мәләктәр,
Был ерҙәргә һыйғыныр.

Башҡортостан — йәмбостан,
Илһамыстан, шиғырстан,
Шунда тыуған, шунда үҫкән
Башҡорт атлы арыҫлан!..

Башҡортостан йәшәһен,
Сөнбөлостан йәшәһен!
Шунда тыуып, шунда үҫкән
Арыҫландар йәшәһен!
&lt;/poem&gt;
|}

сөйлесу мысалы:
[[File:Стихотворение Шайехзады Бабича &quot;Халҡым өсөн&quot; - пример звучания башкирского языка.webm|thumb|Башқұрт әдеби тілінің дыбысталуының мысалы - Шайехзада Бабичтің өлеңі &quot;Халҡым өсөн&quot;]]

== Əліпби ==
Башқұрт әліпбиі '''42 әріптен''' тұрады. Оның құрамына орыс әліпбиінің барлық 33 әрпі, және тілдің өзіндік дыбыстарын таңбалайтын '''9 төл (спецификалық) әріп''' кіреді:&lt;ref name=&quot;Kitaptar-5028&quot;&gt;[https://bashkort.org Ж. Ғ. Кейекбаев. «Инеш», «Фонетика һәм графика» // Сәйетбатталов Ғ. Ғ. һ. б. Башҡорт теле: Педагогия училищелары өсөн дәреслек. — Өфө: Китап, 1997. — 352 б. — ISBN 5-295-01902-0.] Башқортостан Республикасының электронды кітапханасы.&lt;/ref&gt;
{| {{Prettytable}}
|- align=center style=height:2.5em
|style=&quot;font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em&quot; | [[А (кирил)|Аа]]
|style=&quot;font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em&quot; | [[Б|Бб]]
|style=&quot;font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em&quot; | [[В (кирил)|Вв]]
|style=&quot;font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em&quot; | [[Г|Гг]]
|style=&quot;font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em&quot; | [[Ғ|Ғғ]]
|style=&quot;font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em&quot; | [[Д|Дд]]
|style=&quot;font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em&quot; | [[Ҙ|Ҙҙ]]
|- align=center style=height:2.5em
|style=&quot;font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em&quot; | [[Е (кирил)|Ее]]
|style=&quot;font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em&quot; | [[Ё|Ёё]]
|style=&quot;font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em&quot; | [[Ж|Жж]]
|style=&quot;font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em&quot; | [[З|Зз]]
|style=&quot;font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em&quot; | [[И|Ии]]
|style=&quot;font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em&quot; | [[Й|Йй]]
|style=&quot;font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em&quot; | [[К (кирил)|Кк]]
|- align=center style=height:2.5em
|style=&quot;font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em&quot; | [[Ҡ|Ҡҡ]]
|style=&quot;font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em&quot; | [[Л|Лл]]
|style=&quot;font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em&quot; | [[М (кирил)|Мм]]
|style=&quot;font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em&quot; | [[Н (кирил)|Нн]]
|style=&quot;font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em&quot; | [[Ң|Ңң]]
|style=&quot;font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em&quot; | [[О (кирил)|Оо]]
|style=&quot;font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em&quot; | [[Ө (кирил)|Өө]]
|- align=center style=height:2.5em
|style=&quot;font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em&quot; | [[П|Пп]]
|style=&quot;font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em&quot; | [[Р (кирил)|Рр]]
|style=&quot;font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em&quot; | [[С (кирил)|Сс]]
|style=&quot;font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em&quot; | [[Ҫ|Ҫҫ]]
|style=&quot;font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em&quot; | [[Т (кирил)|Тт]]
|style=&quot;font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em&quot; | [[У (кирил)|Уу]]
|style=&quot;font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em&quot; | [[Ү (кирил)|Үү]]
|- align=center style=height:2.5em
|style=&quot;font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em&quot; | [[Ф|Фф]]
|style=&quot;font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em&quot; | [[Х (кирил)|Хх]]
|style=&quot;font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em&quot; | [[Һ|Һһ]]
|style=&quot;font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em&quot; | [[Ц|Цц]]
|style=&quot;font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em&quot; | [[Ч|Чч]]
|style=&quot;font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em&quot; | [[Ш|Шш]]
|style=&quot;font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em&quot; | [[Щ|Щщ]]
|- align=center style=height:2.5em
|style=&quot;font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em&quot; | [[Ъ|Ъъ]]
|style=&quot;font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em&quot; | [[Ы|Ыы]]
|style=&quot;font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em&quot; | [[Ь|Ьь]]
|style=&quot;font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em&quot; | [[Э|Ээ]]
|style=&quot;font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em&quot; | [[Ә (кирил)|Әә]]
|style=&quot;font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em&quot; | [[Ю|Юю]]
|style=&quot;font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em&quot; | [[Я|Яя]]
|}

== Жіктеу есімдіктері ==
{|class=&quot;wikitable&quot;
!colspan=&quot;2&quot;|жекеше
!colspan=&quot;2&quot;|көпше
|-
!Башқұртша||Қазақша||Башқұртша||Қазақша
|-
|Мин||Мен||Бeҙ||Біз
|-
|Һин||Сен||Һеҙ||Сендер
|-
|Ул||Oл||Улар||Олар
|}

== Башқұрт диалектологиясы ==
Башқұрт тіл білімінің заманауи зерттеулері мен академиялық еңбектеріне сәйкес, башқұрт тілі негізгі үш диалектіге бөлінеді. Олар өз ішінде 16 сөйленісті (һөйләш) қамтиды:&lt;ref name=&quot;Kitaptar-5028&quot;&gt;[https://bashkort.org Ж. Ғ. Кейекбаев. «Инеш», «Фонетика һәм графика» // Сәйетбатталов Ғ. Ғ. һ. б. Башҡорт теле: Педагогия училищелары өсөн дәреслек. — Өфө: Китап, 1997. — 352 б. — ISBN 5-295-01902-0.] Башқортостан Республикасының электронды кітапханасы.&lt;/ref&gt;
[[Сурет:Map of Bashkir dialects - Geospatial map.svg|thumb|center|320px|Башқұрт тілі диалектілерінің картасы]]

{| class=&quot;mw-collapsible mw-collapsed wikitable sortable&quot; style=&quot;width:100%;&quot;
! colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#f2f2f2; text-align:left; padding:5px;&quot; | Башқұрт тілі диалектілері мен сөйленістерінің құрылымы
|-
! width=&quot;25%&quot; | Диалект атауы
! width=&quot;20%&quot; | Сөйленістер саны
! width=&quot;45%&quot; | Тән сөйленістері (һөйләштәре)
|-

| '''Шығыс диалекті''' &lt;br&gt; (Көнсығыш диалекты)
| 6 сөйленіс
| Әй, Мейәс, Қызыл (башқ. Ҡыҙыл), Асыузы (башқ. Асыуҙы), Арғаяш, Салйоғот
|-

| '''Оңтүстік диалекті''' &lt;br&gt; (Көнъяҡ диалекты) — ''әдеби тілдің негізі''
| 5 сөйленіс
| Эйек-Сақмар (башқ. Эйек-Һаҡмар), Дим, Өршәк, Орта (башқ. Урта), Жегән (башқ. Егән)
|-

| '''Солтүстік-батыс диалекті''' &lt;br&gt; (Төнъяҡ-көнбайыш диалекты)
| 5 сөйленіс
| Қаризел (башқ. Ҡариҙел), Орта Урал (башқ. Урта Урал), Ғәйнә, Танып, Төменгі Ағизел-Ыҡ (башқ. Түбәнге Ағиҙел-Ыҡ)
|}

== Тағы қараңыз ==
* [[Башқұртша Уикипедия]]

{{Алтай тілдері}}
{{Түркі тілдері}}

[[Санат:Алфавит бойынша тілдер мен диалекттер]]
[[Санат:Қыпшақ-бұлғар тілдері]]
[[Санат:Түркі тілдері]]
[[Санат:Қыпшақ тілдері]]
[[Санат:Ресей тілдері]]
[[Санат:Башқұртстан]]</text>
      <sha1>6c8jmmmb4i2l36gjr8bj2e2j1f66ofn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654576</id>
      <parentid>3654575</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T15:46:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Shirshikay</username>
        <id>184320</id>
      </contributor>
      <comment>/* Башҡұрт тілінің қолданылуына мысал */</comment>
      <origin>3654576</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22973" sha1="bj1ph77k8wx25rcrr32a6huu0j08bk0" xml:space="preserve">{{language
 |name= Башқұрт тілі
 |nativename={{unicode|Башҡорт теле}}
 |states=[[Ресей]], [[Қазақстан]], [[Өзбекстан]]
 |agency=[http://rihll.com/en/ Institute of history, language and literature of the Ufa Federal research center the RAS]
 |speakers= 1,400,000 нан аса
 |familycolor=Altaic
 |fam1=[[Алтай тілдері|Алтай]]
 |fam2=[[Түркі тілдері|Түркі]]
 |fam3=[[Батыс түркі тілдері|Батыс түркі]]
 |fam4=[[Қыпшақ тілдері|Қыпшақ]]
 |fam5=[[Қыпшақ-бұлғар тілдері|Қыпшақ-бұлғар]]
 |nation=[[Башқұртстан]]
 |iso1=ba|iso2=bak|iso3=bak
 |map= [[Сурет:Map of the Bashkir language area.svg|300px]]
}}
'''Башқұрт тілі''' ({{Audio|Ba-башҡорт теле.oga|''башҡорт теле''}} {{IPA|/bɑʃqɵrt tɨlɨ/}}) — [[Башқұртстан]] Республикасының ресми тілі. Башқұрт халқының ұлттық тілі. Түркі тілдердің қыпшақ-бұлғар тобына жатады.  Башқұрт тілі – башқұрттардың ана тілі. Әлемде 1,2 млн башқұрт тілінде сөйлейтін халық бар.

== Сөйлеушілер саны ==
2002 жылғы Бүкілресейлік халық санағының мәліметі бойынша, Ресейде башқұрт тілін меңгерген жалпы халық саны '''1 379 000 адамды''' құрады. 

Оның ішінде тілдің негізгі таралу аймағы болып табылатын Башқортостан Республикасы аумағында башқұрт тілінде сөйлейтін халықтың этникалық құрамы келесідей бөлінеді:&lt;ref&gt;[https://02.rosstat.gov.ru/populationcensus2002 Бүкілресейлік халық санағы 2002: Башқортостан Республикасы халқының тілдерді меңгеруі.] Башкортостанстат (Федералдық мемлекеттік статистика қызметі).&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;mw-collapsible mw-collapsed wikitable sortable&quot; style=&quot;width:50%;&quot;
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#f2f2f2; text-align:left; padding:5px;&quot; | Башқортостандағы сөйлеушілердің этникалық құрамы (2002 жыл)
|-
! width=&quot;60%&quot; | Ұлты (Башқортостанда)
! width=&quot;40%&quot; | Сөйлеушілер саны (адам)
|-

| '''Башқұрттар''' || 977 484
|-

| '''Татарлар''' || 131 950
|-

| '''Орыстар''' || 20 258
|-

| '''Чуваштар''' || 6 276
|-

| '''Марийлер''' || 3 211
|-

| '''Қазақтар''' || 1 935
|-

| '''Удмурттар''' || 1 630
|-

| '''Өзбектер''' || 1 279
|-

| Басқа ұлттар || 8 367
|- bgcolor=&quot;#f9f9f9&quot;

| '''Башқортостан бойынша барлығы''' || '''1 152 490'''
|}

== Башқұрт тілінің тарихы ==
Башқұрт тілінің мәртебесі бірінші рет Орынбор қаласында 1917 жылы 8-20 желтоқсанда өткен III Бүкілбашқұрттық құрылтайда қаралды. Башқұрт тілі 1918 жылы қаңтарда Кіші Башкирияны автономды басқару туралы ереже және Кіші Башкирияның автономиялығы туралы ереженің жобаларында ресми тіл болып жарияланды.

Осы құжаттарға сәйкес мемлекеттік билік пен басқару органдарында башқұрт башқұрт тілін қолдану қарастырылды. Кеңес үкіметінің құрылыуымен аймақта башқұрт тілінің мәртебесі туралы мәселе бірнеше рет қарастырылды және Бүкіл Башкирияның территориясына башқұрт тілін мемлееттік тіл ретінде енгізудің жалпы ережесін   жобасы жасалды. 1921 жылы 1-4 маусымдағы II Кеңестердің Бүкілбашқұрттық II cьезі  башқұрт тілін мемлекеттік тіл ретінде жариялап  және міндетті түрде оқыту енгізілді.

== Морфорлогия ==
Морфологиясындағы ерекшеліктері: еди көмекші етістігі ине түрінде жұмсалады:  барһа ине &lt;&lt;барса еді&gt;&gt; нақ өткен шақ аффиксі -зы болымсыздық аффиксінен  кейін -ны формасында қолданылады: тапманым &lt;&lt;таппадым &gt;&gt;

== Фонетика ==
Башқұрт тілінің дыбыстық жүйесі дауысты дыбыстар (башқ. Һуҙыңҡы өндәр) және дауыссыз дыбыстар (башқ. татынҡы өндәр) болып бөлінеді. Тілдің фонологиялық заңдылықтары қатаң түрде [[Буын үндестігі]]на (башқ. Сингармонизм законына) бағынады.&lt;ref name=&quot;Kitaptar-5028&quot;&gt;[https://bashkort.org Ж. Ғ. Кейекбаев. «Инеш», «Фонетика һәм графика» // Сәйетбатталов Ғ. Ғ. һ. б. Башҡорт теле: Педагогия училищелары өсөн дәреслек. — Өфө: Китап, 1997. — 352 б. — ISBN 5-295-01902-0.] Башқортостан Республикасының электронды кітапханасы.&lt;/ref&gt;

=== Дауысты дыбыстар (Һуҙыңҡы өндәр) ===
Башқұрт тілінде 9 төл дауысты дыбыс бар. Олар айтылғанда тілдің, еріннің және жақтың қатысу дәрежесіне қарай: жуан–жіңішке (башқ. ҡалын-нәҙек), еріндік-езулік (башқ. иренләшкән-иренләшмәгән) және ашық–қысаң (башқ. киң-тар) болып келесідей жіктеледі:&lt;ref name=&quot;Kitaptar-5028&quot;&gt;[https://bashkort.org Ж. Ғ. Кейекбаев. «Инеш», «Фонетика һәм графика» // Сәйетбатталов Ғ. Ғ. һ. б. Башҡорт теле: Педагогия училищелары өсөн дәреслек. — Өфө: Китап, 1997. — 352 б. — ISBN 5-295-01902-0.] Башқортостан Республикасының электронды кітапханасы.&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%; text-align:center;&quot;
|- bgcolor=&quot;#f2f2f2&quot;
! rowspan=&quot;2&quot; width=&quot;15%&quot; | Жақтың қатысы &lt;br&gt; (Киң/Тар)
! colspan=&quot;2&quot; | Жуан дауыстылар (Ҡалын һуҙынҡылар)
! colspan=&quot;2&quot; | Жіңішке дауыстылар (Нәҙек һуҙынҡылар)
|- bgcolor=&quot;#f2f2f2&quot;
! width=&quot;21%&quot; | Езулік (Иренләшмәгән) !! width=&quot;21%&quot; | Еріндік (Иренләшкән) !! width=&quot;21%&quot; | Езулік (Иренләшмәгән) !! width=&quot;21%&quot; | Еріндік (Иренләшкән)
|-
| '''Ашық &lt;br&gt; (Киң)'''
| '''а''' &lt;br&gt; &lt;small&gt;''башқ. ат — қаз. ат''&lt;/small&gt;
| '''о''' &lt;br&gt; &lt;small&gt;''башқ. оң — қаз. ұн''&lt;/small&gt;
| '''ә''' &lt;br&gt; &lt;small&gt;''башқ. әсәй — қаз. әже''&lt;/small&gt;
| '''ө''' &lt;br&gt; &lt;small&gt;''башқ. өй — қаз. үй''&lt;/small&gt;
|-
| '''Қысаң &lt;br&gt; (Тар)'''
| '''ы''' &lt;br&gt; &lt;small&gt;''башқ. ыласын (шоңҡар) — қаз. сұңқар''&lt;/small&gt;
| '''у''' &lt;br&gt; &lt;small&gt;''башқ. урам — қаз. орам''&lt;/small&gt;
| '''е (э), и''' &lt;br&gt; &lt;small&gt;''башқ. ил — қаз. ел''&lt;/small&gt;
| '''ү (у)''' &lt;br&gt; &lt;small&gt;''башқ. үлән — қаз. өлең''&lt;/small&gt;
|}

=== Дауыссыз дыбыстар (Тартынҡы өндәр) ===
Башқұрт тіліндегі дауыссыз дыбыстар білім беру оқулықтарында негізгі үш принцип бойынша жіктеледі:&lt;ref name=&quot;Kitaptar-5028&quot;&gt;[https://bashkort.org Ж. Ғ. Кейекбаев. «Инеш», «Фонетика һәм графика» // Сәйетбатталов Ғ. Ғ. һ. б. Башҡорт теле: Педагогия училищелары өсөн дәреслек. — Өфө: Китап, 1997. — 352 б. — ISBN 5-295-01902-0.] Башқортостан Республикасының электронды кітапханасы.&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%;&quot;
|- bgcolor=&quot;#f2f2f2&quot;
! width=&quot;30%&quot; | Жіктелу принципі
! width=&quot;35%&quot; | Башқұрт тіліндегі дыбыстар тобы
! width=&quot;35%&quot; | Дауыссыз дыбыстар тізімі
|-

| rowspan=&quot;2&quot; | '''1. Жасалу орны бойынша (Яһалыу урыны)'''
| Ерін дауыссыздары (Ирен тартынҡылары)
| [б], [п], [м], [в], [ф]
|-
| Тіл арты дауыссыздар (Тел арты тартынҡылары)
| [ҡ], [ғ], [х], [һ]
|-

| rowspan=&quot;2&quot; | '''2. Жасалу тәсілі бойынша (Яһалыу рәүеше)'''
| Шұғыл / Шартлаулы өндәр
| [б], [п], [к], [ҡ], [т]
|-
| Ызың / Ышҡыулы өндәр
| [ғ], [в], [й], [ж], [з], [ҙ], [ҫ], [ф], [х], [һ]
|-

| rowspan=&quot;2&quot; | '''3. Үн мен салдардың қатысы (Тауыштың ҡатнашлығы)'''
| Ұяң дауыссыздар (Яңғырау тартынҡылар)
| [б], [в], [г], [ғ], [д], [з], [ҙ], [ж]
|-
| Қатаң дауыссыздар (Һаңғырау тартынҡылар)
| [п], [ф], [ҡ], [к], [т], [с], [ҫ], [ш], [х], [һ]
|}

== Қазақ тілімен салыстырмалы сипаттамасы ==
Башқұрт және қазақ тілдері түркі тілдерінің қыпшақ тобына жататындықтан өте жақын. Алайда екі тілдің арасында жүйелі дыбыстық сәйкестіктер бар:&lt;ref name=&quot;Tuymebaev2018&quot;&gt;[https://farabi.university/media/book/316651106764475f33a8251965081523_1-%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%20%D0%96%20%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%20%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5%20%D0%91%D0%B0%D1%88%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%82%20%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3%20%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%20%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B.pdf Ж. К. Түймебаев, М. К. Ескеева, М. Г. Усманова. Қазақ және башқұрт тілдерінің салыстырмалы грамматикасы. — Алматы: Қазығұрт, 2018. — 272 б. — ISBN 978-601-224-954-4.] Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ электронды кітапханасы.&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;width:100%;&quot;
|- bgcolor=&quot;#f2f2f2&quot;
! width=&quot;25%&quot; | Айырмашылық сипаты
! width=&quot;20%&quot; | Башқұрт тілінде
! width=&quot;20%&quot; | Қазақ тілінде
! width=&quot;35%&quot; | Дыбыстық мысалдар
|-
| '''[Е] / [І] сәйкестігі'''
| [е] дыбысы қысқа
| [і] дыбысы
| башқ. ''тел'' — қаз. ''тіл''
|-
| '''[Ш] ↔ [С] заңдылығы'''
| [с]
| [ш]
| башқ. ''сәс'' — қаз. ''шаш''; башқ. ''сәй'' — қаз. ''шай''
|-
| '''[Һ] ↔ [С] заңдылығы'''
| [һ] (тынысты)
| [с]
| башқ. ''һары'' — қаз. ''сары''; башқ. ''һеҙ'' — қаз. ''сендер''
|-
| '''«Я»-лау және «Жа»-лау'''
| [й]
| [ж]
| башқ. ''йәй'' — қаз. ''жаз''; башқ. ''йыл'' — қаз. ''жыл''
|-
| '''Тіс аралық дыбыстар'''
| Бар ([ҙ], [ҫ])
| Жоқ ([з], [с])
| башқ. ''көҙ'' — қаз. ''көз''; башқ. ''баҫты'' — қаз. ''басты''
|-
| '''Тіл арты дауыссыздар'''
| Бар ([ҡ], [ғ])
| Бар ([қ], [ғ])
| Екі тілде де айтылуы бірдей.
|}

== Башҡұрт тілінің қолданылуына мысал ==
[[Сурет:Бөрйән районы сиге.jpg|thumb|center|300px|Башқортостанның Бөрйән ауданы шекарасындағы екі тілдегі (башқұртша және орысша) ресми тақта]]
Тілдің поэтикалық стилін, синтаксистік құрылымын және төл дыбыстарының сөздегі қолданысын көрсету үшін Шайхзада Бабичтің 1918 жылы жазған «Башҡортостан» атты танымал өлеңі келтіріледі:&lt;ref&gt;[https://kitap-ufa.ru Башҡорт әҙәбиәте. 9 синыф (PDF)]&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;mw-collapsible mw-collapsed wikitable&quot; style=&quot;width:100%;&quot;
! style=&quot;background:#f2f2f2; text-align:left; padding:5px;&quot; | Шәйехзада Бабич (1895—1919) — «Башҡортостан» (1918)
|-
|
&lt;poem style=&quot;margin-left: 1em; line-height: 1.6; padding:10px;&quot;&gt;
Арыҫландар үҙ ерен
Залимдарҙан таптатмаҫ...
Быҫраҡ табан аҫтында
Башҡорт намыҫы ятмаҫ.

Башҡортостан — гөлбостан,
Сөнбөлостан, нурбостан,
Шунда тыуған, шунда үҫкән
Башҡорт атлы арыҫлан!

Башҡортостан баҡсаһы —
Арыҫландар торған ер;
Арыҫландар бабаһы —
Ҡаһармандар йөрөгән ер...

Башҡортостан — гөлбостан,
Былбылстан, нурбостан,
Шунда тыуған, шунда үҫкән
Башҡорт тигән арыҫлан.

Башҡорт халҡы тарихта
Ғәйрәт менән фаш булған;
Киң иреккә ашыҡҡан
Күңелдәге ташҡындан;
Һәр ваҡытта намыҫын
Үҙ башына баш ҡылған;

Тыуған илен һаҡлауға
Үҙе булған таш ҡорған.

Башҡортостан — гөлбостан,
Рәйханостан, нурбостан,
Шунда тыуған, шунда үҫкән
Башҡорт улы арыҫлан...

Уралҡайҙың асты алтын,
Өҫтө шиғыр, үҙе нур;
Киләсәктә был ергә
Хоҙай үҙе ҡыҙығыр...
Фирҙәүестәр төҙөлөр,
Әлуан ниғмәт теҙелер;
Күктә ташлап мәләктәр,
Был ерҙәргә һыйғыныр.

Башҡортостан — йәмбостан,
Илһамыстан, шиғырстан,
Шунда тыуған, шунда үҫкән
Башҡорт атлы арыҫлан!..

Башҡортостан йәшәһен,
Сөнбөлостан йәшәһен!
Шунда тыуып, шунда үҫкән
Арыҫландар йәшәһен!
&lt;/poem&gt;
|}

сөйлесу мысалы:
[[File:Стихотворение Шайехзады Бабича &quot;Халҡым өсөн&quot; - пример звучания башкирского языка.webm|thumb|Башқұрт әдеби тілінің дыбысталуының мысалы - Шайехзада Бабичтің өлеңі &quot;Халҡым өсөн&quot;]]

== Əліпби ==
Башқұрт әліпбиі '''42 әріптен''' тұрады. Оның құрамына орыс әліпбиінің барлық 33 әрпі, және тілдің өзіндік дыбыстарын таңбалайтын '''9 төл (спецификалық) әріп''' кіреді:&lt;ref name=&quot;Kitaptar-5028&quot;&gt;[https://bashkort.org Ж. Ғ. Кейекбаев. «Инеш», «Фонетика һәм графика» // Сәйетбатталов Ғ. Ғ. һ. б. Башҡорт теле: Педагогия училищелары өсөн дәреслек. — Өфө: Китап, 1997. — 352 б. — ISBN 5-295-01902-0.] Башқортостан Республикасының электронды кітапханасы.&lt;/ref&gt;
{| {{Prettytable}}
|- align=center style=height:2.5em
|style=&quot;font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em&quot; | [[А (кирил)|Аа]]
|style=&quot;font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em&quot; | [[Б|Бб]]
|style=&quot;font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em&quot; | [[В (кирил)|Вв]]
|style=&quot;font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em&quot; | [[Г|Гг]]
|style=&quot;font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em&quot; | [[Ғ|Ғғ]]
|style=&quot;font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em&quot; | [[Д|Дд]]
|style=&quot;font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em&quot; | [[Ҙ|Ҙҙ]]
|- align=center style=height:2.5em
|style=&quot;font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em&quot; | [[Е (кирил)|Ее]]
|style=&quot;font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em&quot; | [[Ё|Ёё]]
|style=&quot;font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em&quot; | [[Ж|Жж]]
|style=&quot;font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em&quot; | [[З|Зз]]
|style=&quot;font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em&quot; | [[И|Ии]]
|style=&quot;font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em&quot; | [[Й|Йй]]
|style=&quot;font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em&quot; | [[К (кирил)|Кк]]
|- align=center style=height:2.5em
|style=&quot;font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em&quot; | [[Ҡ|Ҡҡ]]
|style=&quot;font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em&quot; | [[Л|Лл]]
|style=&quot;font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em&quot; | [[М (кирил)|Мм]]
|style=&quot;font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em&quot; | [[Н (кирил)|Нн]]
|style=&quot;font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em&quot; | [[Ң|Ңң]]
|style=&quot;font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em&quot; | [[О (кирил)|Оо]]
|style=&quot;font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em&quot; | [[Ө (кирил)|Өө]]
|- align=center style=height:2.5em
|style=&quot;font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em&quot; | [[П|Пп]]
|style=&quot;font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em&quot; | [[Р (кирил)|Рр]]
|style=&quot;font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em&quot; | [[С (кирил)|Сс]]
|style=&quot;font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em&quot; | [[Ҫ|Ҫҫ]]
|style=&quot;font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em&quot; | [[Т (кирил)|Тт]]
|style=&quot;font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em&quot; | [[У (кирил)|Уу]]
|style=&quot;font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em&quot; | [[Ү (кирил)|Үү]]
|- align=center style=height:2.5em
|style=&quot;font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em&quot; | [[Ф|Фф]]
|style=&quot;font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em&quot; | [[Х (кирил)|Хх]]
|style=&quot;font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em&quot; | [[Һ|Һһ]]
|style=&quot;font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em&quot; | [[Ц|Цц]]
|style=&quot;font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em&quot; | [[Ч|Чч]]
|style=&quot;font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em&quot; | [[Ш|Шш]]
|style=&quot;font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em&quot; | [[Щ|Щщ]]
|- align=center style=height:2.5em
|style=&quot;font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em&quot; | [[Ъ|Ъъ]]
|style=&quot;font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em&quot; | [[Ы|Ыы]]
|style=&quot;font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em&quot; | [[Ь|Ьь]]
|style=&quot;font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em&quot; | [[Э|Ээ]]
|style=&quot;font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em&quot; | [[Ә (кирил)|Әә]]
|style=&quot;font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em&quot; | [[Ю|Юю]]
|style=&quot;font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em&quot; | [[Я|Яя]]
|}

== Жіктеу есімдіктері ==
{|class=&quot;wikitable&quot;
!colspan=&quot;2&quot;|жекеше
!colspan=&quot;2&quot;|көпше
|-
!Башқұртша||Қазақша||Башқұртша||Қазақша
|-
|Мин||Мен||Бeҙ||Біз
|-
|Һин||Сен||Һеҙ||Сендер
|-
|Ул||Oл||Улар||Олар
|}

== Башқұрт диалектологиясы ==
Башқұрт тіл білімінің заманауи зерттеулері мен академиялық еңбектеріне сәйкес, башқұрт тілі негізгі үш диалектіге бөлінеді. Олар өз ішінде 16 сөйленісті (һөйләш) қамтиды:&lt;ref name=&quot;Kitaptar-5028&quot;&gt;[https://bashkort.org Ж. Ғ. Кейекбаев. «Инеш», «Фонетика һәм графика» // Сәйетбатталов Ғ. Ғ. һ. б. Башҡорт теле: Педагогия училищелары өсөн дәреслек. — Өфө: Китап, 1997. — 352 б. — ISBN 5-295-01902-0.] Башқортостан Республикасының электронды кітапханасы.&lt;/ref&gt;
[[Сурет:Map of Bashkir dialects - Geospatial map.svg|thumb|center|320px|Башқұрт тілі диалектілерінің картасы]]

{| class=&quot;mw-collapsible mw-collapsed wikitable sortable&quot; style=&quot;width:100%;&quot;
! colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#f2f2f2; text-align:left; padding:5px;&quot; | Башқұрт тілі диалектілері мен сөйленістерінің құрылымы
|-
! width=&quot;25%&quot; | Диалект атауы
! width=&quot;20%&quot; | Сөйленістер саны
! width=&quot;45%&quot; | Тән сөйленістері (һөйләштәре)
|-

| '''Шығыс диалекті''' &lt;br&gt; (Көнсығыш диалекты)
| 6 сөйленіс
| Әй, Мейәс, Қызыл (башқ. Ҡыҙыл), Асыузы (башқ. Асыуҙы), Арғаяш, Салйоғот
|-

| '''Оңтүстік диалекті''' &lt;br&gt; (Көнъяҡ диалекты) — ''әдеби тілдің негізі''
| 5 сөйленіс
| Эйек-Сақмар (башқ. Эйек-Һаҡмар), Дим, Өршәк, Орта (башқ. Урта), Жегән (башқ. Егән)
|-

| '''Солтүстік-батыс диалекті''' &lt;br&gt; (Төнъяҡ-көнбайыш диалекты)
| 5 сөйленіс
| Қаризел (башқ. Ҡариҙел), Орта Урал (башқ. Урта Урал), Ғәйнә, Танып, Төменгі Ағизел-Ыҡ (башқ. Түбәнге Ағиҙел-Ыҡ)
|}

== Тағы қараңыз ==
* [[Башқұртша Уикипедия]]

{{Алтай тілдері}}
{{Түркі тілдері}}

[[Санат:Алфавит бойынша тілдер мен диалекттер]]
[[Санат:Қыпшақ-бұлғар тілдері]]
[[Санат:Түркі тілдері]]
[[Санат:Қыпшақ тілдері]]
[[Санат:Ресей тілдері]]
[[Санат:Башқұртстан]]</text>
      <sha1>bj1ph77k8wx25rcrr32a6huu0j08bk0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654577</id>
      <parentid>3654576</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T15:52:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Shirshikay</username>
        <id>184320</id>
      </contributor>
      <comment>/* Сөйлеушілер саны */</comment>
      <origin>3654577</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22974" sha1="t6x731kpatughshpbahnv5umruc872a" xml:space="preserve">{{language
 |name= Башқұрт тілі
 |nativename={{unicode|Башҡорт теле}}
 |states=[[Ресей]], [[Қазақстан]], [[Өзбекстан]]
 |agency=[http://rihll.com/en/ Institute of history, language and literature of the Ufa Federal research center the RAS]
 |speakers= 1,400,000 нан аса
 |familycolor=Altaic
 |fam1=[[Алтай тілдері|Алтай]]
 |fam2=[[Түркі тілдері|Түркі]]
 |fam3=[[Батыс түркі тілдері|Батыс түркі]]
 |fam4=[[Қыпшақ тілдері|Қыпшақ]]
 |fam5=[[Қыпшақ-бұлғар тілдері|Қыпшақ-бұлғар]]
 |nation=[[Башқұртстан]]
 |iso1=ba|iso2=bak|iso3=bak
 |map= [[Сурет:Map of the Bashkir language area.svg|300px]]
}}
'''Башқұрт тілі''' ({{Audio|Ba-башҡорт теле.oga|''башҡорт теле''}} {{IPA|/bɑʃqɵrt tɨlɨ/}}) — [[Башқұртстан]] Республикасының ресми тілі. Башқұрт халқының ұлттық тілі. Түркі тілдердің қыпшақ-бұлғар тобына жатады.  Башқұрт тілі – башқұрттардың ана тілі. Әлемде 1,2 млн башқұрт тілінде сөйлейтін халық бар.

== Сөйлеушілер саны ==
2002 жылғы Бүкілресейлік халық санағының мәліметі бойынша, Ресейде башқұрт тілін меңгерген жалпы халық саны '''1 379 000 адамды''' құрады. 

Оның ішінде тілдің негізгі таралу аймағы болып табылатын Башқортостан Республикасы аумағында башқұрт тілінде сөйлейтін халықтың этникалық құрамы келесідей бөлінеді:&lt;ref&gt;[https://02.rosstat.gov.ru/populationcensus2002 Бүкілресейлік халық санағы 2002: Башқортостан Республикасы халқының тілдерді меңгеруі.] Башкортостанстат (Федералдық мемлекеттік статистика қызметі).&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;mw-collapsible mw-collapsed wikitable sortable&quot; style=&quot;width:100%;&quot;
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#f2f2f2; text-align:left; padding:5px;&quot; | Башқортостандағы сөйлеушілердің этникалық құрамы (2002 жыл)
|-
! width=&quot;60%&quot; | Ұлты (Башқортостанда)
! width=&quot;40%&quot; | Сөйлеушілер саны (адам)
|-

| '''Башқұрттар''' || 977 484
|-

| '''Татарлар''' || 131 950
|-

| '''Орыстар''' || 20 258
|-

| '''Чуваштар''' || 6 276
|-

| '''Марийлер''' || 3 211
|-

| '''Қазақтар''' || 1 935
|-

| '''Удмурттар''' || 1 630
|-

| '''Өзбектер''' || 1 279
|-

| Басқа ұлттар || 8 367
|- bgcolor=&quot;#f9f9f9&quot;

| '''Башқортостан бойынша барлығы''' || '''1 152 490'''
|}

== Башқұрт тілінің тарихы ==
Башқұрт тілінің мәртебесі бірінші рет Орынбор қаласында 1917 жылы 8-20 желтоқсанда өткен III Бүкілбашқұрттық құрылтайда қаралды. Башқұрт тілі 1918 жылы қаңтарда Кіші Башкирияны автономды басқару туралы ереже және Кіші Башкирияның автономиялығы туралы ереженің жобаларында ресми тіл болып жарияланды.

Осы құжаттарға сәйкес мемлекеттік билік пен басқару органдарында башқұрт башқұрт тілін қолдану қарастырылды. Кеңес үкіметінің құрылыуымен аймақта башқұрт тілінің мәртебесі туралы мәселе бірнеше рет қарастырылды және Бүкіл Башкирияның территориясына башқұрт тілін мемлееттік тіл ретінде енгізудің жалпы ережесін   жобасы жасалды. 1921 жылы 1-4 маусымдағы II Кеңестердің Бүкілбашқұрттық II cьезі  башқұрт тілін мемлекеттік тіл ретінде жариялап  және міндетті түрде оқыту енгізілді.

== Морфорлогия ==
Морфологиясындағы ерекшеліктері: еди көмекші етістігі ине түрінде жұмсалады:  барһа ине &lt;&lt;барса еді&gt;&gt; нақ өткен шақ аффиксі -зы болымсыздық аффиксінен  кейін -ны формасында қолданылады: тапманым &lt;&lt;таппадым &gt;&gt;

== Фонетика ==
Башқұрт тілінің дыбыстық жүйесі дауысты дыбыстар (башқ. Һуҙыңҡы өндәр) және дауыссыз дыбыстар (башқ. татынҡы өндәр) болып бөлінеді. Тілдің фонологиялық заңдылықтары қатаң түрде [[Буын үндестігі]]на (башқ. Сингармонизм законына) бағынады.&lt;ref name=&quot;Kitaptar-5028&quot;&gt;[https://bashkort.org Ж. Ғ. Кейекбаев. «Инеш», «Фонетика һәм графика» // Сәйетбатталов Ғ. Ғ. һ. б. Башҡорт теле: Педагогия училищелары өсөн дәреслек. — Өфө: Китап, 1997. — 352 б. — ISBN 5-295-01902-0.] Башқортостан Республикасының электронды кітапханасы.&lt;/ref&gt;

=== Дауысты дыбыстар (Һуҙыңҡы өндәр) ===
Башқұрт тілінде 9 төл дауысты дыбыс бар. Олар айтылғанда тілдің, еріннің және жақтың қатысу дәрежесіне қарай: жуан–жіңішке (башқ. ҡалын-нәҙек), еріндік-езулік (башқ. иренләшкән-иренләшмәгән) және ашық–қысаң (башқ. киң-тар) болып келесідей жіктеледі:&lt;ref name=&quot;Kitaptar-5028&quot;&gt;[https://bashkort.org Ж. Ғ. Кейекбаев. «Инеш», «Фонетика һәм графика» // Сәйетбатталов Ғ. Ғ. һ. б. Башҡорт теле: Педагогия училищелары өсөн дәреслек. — Өфө: Китап, 1997. — 352 б. — ISBN 5-295-01902-0.] Башқортостан Республикасының электронды кітапханасы.&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%; text-align:center;&quot;
|- bgcolor=&quot;#f2f2f2&quot;
! rowspan=&quot;2&quot; width=&quot;15%&quot; | Жақтың қатысы &lt;br&gt; (Киң/Тар)
! colspan=&quot;2&quot; | Жуан дауыстылар (Ҡалын һуҙынҡылар)
! colspan=&quot;2&quot; | Жіңішке дауыстылар (Нәҙек һуҙынҡылар)
|- bgcolor=&quot;#f2f2f2&quot;
! width=&quot;21%&quot; | Езулік (Иренләшмәгән) !! width=&quot;21%&quot; | Еріндік (Иренләшкән) !! width=&quot;21%&quot; | Езулік (Иренләшмәгән) !! width=&quot;21%&quot; | Еріндік (Иренләшкән)
|-
| '''Ашық &lt;br&gt; (Киң)'''
| '''а''' &lt;br&gt; &lt;small&gt;''башқ. ат — қаз. ат''&lt;/small&gt;
| '''о''' &lt;br&gt; &lt;small&gt;''башқ. оң — қаз. ұн''&lt;/small&gt;
| '''ә''' &lt;br&gt; &lt;small&gt;''башқ. әсәй — қаз. әже''&lt;/small&gt;
| '''ө''' &lt;br&gt; &lt;small&gt;''башқ. өй — қаз. үй''&lt;/small&gt;
|-
| '''Қысаң &lt;br&gt; (Тар)'''
| '''ы''' &lt;br&gt; &lt;small&gt;''башқ. ыласын (шоңҡар) — қаз. сұңқар''&lt;/small&gt;
| '''у''' &lt;br&gt; &lt;small&gt;''башқ. урам — қаз. орам''&lt;/small&gt;
| '''е (э), и''' &lt;br&gt; &lt;small&gt;''башқ. ил — қаз. ел''&lt;/small&gt;
| '''ү (у)''' &lt;br&gt; &lt;small&gt;''башқ. үлән — қаз. өлең''&lt;/small&gt;
|}

=== Дауыссыз дыбыстар (Тартынҡы өндәр) ===
Башқұрт тіліндегі дауыссыз дыбыстар білім беру оқулықтарында негізгі үш принцип бойынша жіктеледі:&lt;ref name=&quot;Kitaptar-5028&quot;&gt;[https://bashkort.org Ж. Ғ. Кейекбаев. «Инеш», «Фонетика һәм графика» // Сәйетбатталов Ғ. Ғ. һ. б. Башҡорт теле: Педагогия училищелары өсөн дәреслек. — Өфө: Китап, 1997. — 352 б. — ISBN 5-295-01902-0.] Башқортостан Республикасының электронды кітапханасы.&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%;&quot;
|- bgcolor=&quot;#f2f2f2&quot;
! width=&quot;30%&quot; | Жіктелу принципі
! width=&quot;35%&quot; | Башқұрт тіліндегі дыбыстар тобы
! width=&quot;35%&quot; | Дауыссыз дыбыстар тізімі
|-

| rowspan=&quot;2&quot; | '''1. Жасалу орны бойынша (Яһалыу урыны)'''
| Ерін дауыссыздары (Ирен тартынҡылары)
| [б], [п], [м], [в], [ф]
|-
| Тіл арты дауыссыздар (Тел арты тартынҡылары)
| [ҡ], [ғ], [х], [һ]
|-

| rowspan=&quot;2&quot; | '''2. Жасалу тәсілі бойынша (Яһалыу рәүеше)'''
| Шұғыл / Шартлаулы өндәр
| [б], [п], [к], [ҡ], [т]
|-
| Ызың / Ышҡыулы өндәр
| [ғ], [в], [й], [ж], [з], [ҙ], [ҫ], [ф], [х], [һ]
|-

| rowspan=&quot;2&quot; | '''3. Үн мен салдардың қатысы (Тауыштың ҡатнашлығы)'''
| Ұяң дауыссыздар (Яңғырау тартынҡылар)
| [б], [в], [г], [ғ], [д], [з], [ҙ], [ж]
|-
| Қатаң дауыссыздар (Һаңғырау тартынҡылар)
| [п], [ф], [ҡ], [к], [т], [с], [ҫ], [ш], [х], [һ]
|}

== Қазақ тілімен салыстырмалы сипаттамасы ==
Башқұрт және қазақ тілдері түркі тілдерінің қыпшақ тобына жататындықтан өте жақын. Алайда екі тілдің арасында жүйелі дыбыстық сәйкестіктер бар:&lt;ref name=&quot;Tuymebaev2018&quot;&gt;[https://farabi.university/media/book/316651106764475f33a8251965081523_1-%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%20%D0%96%20%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%20%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5%20%D0%91%D0%B0%D1%88%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%82%20%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3%20%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%20%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B.pdf Ж. К. Түймебаев, М. К. Ескеева, М. Г. Усманова. Қазақ және башқұрт тілдерінің салыстырмалы грамматикасы. — Алматы: Қазығұрт, 2018. — 272 б. — ISBN 978-601-224-954-4.] Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ электронды кітапханасы.&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;width:100%;&quot;
|- bgcolor=&quot;#f2f2f2&quot;
! width=&quot;25%&quot; | Айырмашылық сипаты
! width=&quot;20%&quot; | Башқұрт тілінде
! width=&quot;20%&quot; | Қазақ тілінде
! width=&quot;35%&quot; | Дыбыстық мысалдар
|-
| '''[Е] / [І] сәйкестігі'''
| [е] дыбысы қысқа
| [і] дыбысы
| башқ. ''тел'' — қаз. ''тіл''
|-
| '''[Ш] ↔ [С] заңдылығы'''
| [с]
| [ш]
| башқ. ''сәс'' — қаз. ''шаш''; башқ. ''сәй'' — қаз. ''шай''
|-
| '''[Һ] ↔ [С] заңдылығы'''
| [һ] (тынысты)
| [с]
| башқ. ''һары'' — қаз. ''сары''; башқ. ''һеҙ'' — қаз. ''сендер''
|-
| '''«Я»-лау және «Жа»-лау'''
| [й]
| [ж]
| башқ. ''йәй'' — қаз. ''жаз''; башқ. ''йыл'' — қаз. ''жыл''
|-
| '''Тіс аралық дыбыстар'''
| Бар ([ҙ], [ҫ])
| Жоқ ([з], [с])
| башқ. ''көҙ'' — қаз. ''көз''; башқ. ''баҫты'' — қаз. ''басты''
|-
| '''Тіл арты дауыссыздар'''
| Бар ([ҡ], [ғ])
| Бар ([қ], [ғ])
| Екі тілде де айтылуы бірдей.
|}

== Башҡұрт тілінің қолданылуына мысал ==
[[Сурет:Бөрйән районы сиге.jpg|thumb|center|300px|Башқортостанның Бөрйән ауданы шекарасындағы екі тілдегі (башқұртша және орысша) ресми тақта]]
Тілдің поэтикалық стилін, синтаксистік құрылымын және төл дыбыстарының сөздегі қолданысын көрсету үшін Шайхзада Бабичтің 1918 жылы жазған «Башҡортостан» атты танымал өлеңі келтіріледі:&lt;ref&gt;[https://kitap-ufa.ru Башҡорт әҙәбиәте. 9 синыф (PDF)]&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;mw-collapsible mw-collapsed wikitable&quot; style=&quot;width:100%;&quot;
! style=&quot;background:#f2f2f2; text-align:left; padding:5px;&quot; | Шәйехзада Бабич (1895—1919) — «Башҡортостан» (1918)
|-
|
&lt;poem style=&quot;margin-left: 1em; line-height: 1.6; padding:10px;&quot;&gt;
Арыҫландар үҙ ерен
Залимдарҙан таптатмаҫ...
Быҫраҡ табан аҫтында
Башҡорт намыҫы ятмаҫ.

Башҡортостан — гөлбостан,
Сөнбөлостан, нурбостан,
Шунда тыуған, шунда үҫкән
Башҡорт атлы арыҫлан!

Башҡортостан баҡсаһы —
Арыҫландар торған ер;
Арыҫландар бабаһы —
Ҡаһармандар йөрөгән ер...

Башҡортостан — гөлбостан,
Былбылстан, нурбостан,
Шунда тыуған, шунда үҫкән
Башҡорт тигән арыҫлан.

Башҡорт халҡы тарихта
Ғәйрәт менән фаш булған;
Киң иреккә ашыҡҡан
Күңелдәге ташҡындан;
Һәр ваҡытта намыҫын
Үҙ башына баш ҡылған;

Тыуған илен һаҡлауға
Үҙе булған таш ҡорған.

Башҡортостан — гөлбостан,
Рәйханостан, нурбостан,
Шунда тыуған, шунда үҫкән
Башҡорт улы арыҫлан...

Уралҡайҙың асты алтын,
Өҫтө шиғыр, үҙе нур;
Киләсәктә был ергә
Хоҙай үҙе ҡыҙығыр...
Фирҙәүестәр төҙөлөр,
Әлуан ниғмәт теҙелер;
Күктә ташлап мәләктәр,
Был ерҙәргә һыйғыныр.

Башҡортостан — йәмбостан,
Илһамыстан, шиғырстан,
Шунда тыуған, шунда үҫкән
Башҡорт атлы арыҫлан!..

Башҡортостан йәшәһен,
Сөнбөлостан йәшәһен!
Шунда тыуып, шунда үҫкән
Арыҫландар йәшәһен!
&lt;/poem&gt;
|}

сөйлесу мысалы:
[[File:Стихотворение Шайехзады Бабича &quot;Халҡым өсөн&quot; - пример звучания башкирского языка.webm|thumb|Башқұрт әдеби тілінің дыбысталуының мысалы - Шайехзада Бабичтің өлеңі &quot;Халҡым өсөн&quot;]]

== Əліпби ==
Башқұрт әліпбиі '''42 әріптен''' тұрады. Оның құрамына орыс әліпбиінің барлық 33 әрпі, және тілдің өзіндік дыбыстарын таңбалайтын '''9 төл (спецификалық) әріп''' кіреді:&lt;ref name=&quot;Kitaptar-5028&quot;&gt;[https://bashkort.org Ж. Ғ. Кейекбаев. «Инеш», «Фонетика һәм графика» // Сәйетбатталов Ғ. Ғ. һ. б. Башҡорт теле: Педагогия училищелары өсөн дәреслек. — Өфө: Китап, 1997. — 352 б. — ISBN 5-295-01902-0.] Башқортостан Республикасының электронды кітапханасы.&lt;/ref&gt;
{| {{Prettytable}}
|- align=center style=height:2.5em
|style=&quot;font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em&quot; | [[А (кирил)|Аа]]
|style=&quot;font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em&quot; | [[Б|Бб]]
|style=&quot;font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em&quot; | [[В (кирил)|Вв]]
|style=&quot;font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em&quot; | [[Г|Гг]]
|style=&quot;font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em&quot; | [[Ғ|Ғғ]]
|style=&quot;font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em&quot; | [[Д|Дд]]
|style=&quot;font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em&quot; | [[Ҙ|Ҙҙ]]
|- align=center style=height:2.5em
|style=&quot;font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em&quot; | [[Е (кирил)|Ее]]
|style=&quot;font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em&quot; | [[Ё|Ёё]]
|style=&quot;font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em&quot; | [[Ж|Жж]]
|style=&quot;font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em&quot; | [[З|Зз]]
|style=&quot;font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em&quot; | [[И|Ии]]
|style=&quot;font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em&quot; | [[Й|Йй]]
|style=&quot;font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em&quot; | [[К (кирил)|Кк]]
|- align=center style=height:2.5em
|style=&quot;font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em&quot; | [[Ҡ|Ҡҡ]]
|style=&quot;font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em&quot; | [[Л|Лл]]
|style=&quot;font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em&quot; | [[М (кирил)|Мм]]
|style=&quot;font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em&quot; | [[Н (кирил)|Нн]]
|style=&quot;font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em&quot; | [[Ң|Ңң]]
|style=&quot;font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em&quot; | [[О (кирил)|Оо]]
|style=&quot;font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em&quot; | [[Ө (кирил)|Өө]]
|- align=center style=height:2.5em
|style=&quot;font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em&quot; | [[П|Пп]]
|style=&quot;font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em&quot; | [[Р (кирил)|Рр]]
|style=&quot;font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em&quot; | [[С (кирил)|Сс]]
|style=&quot;font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em&quot; | [[Ҫ|Ҫҫ]]
|style=&quot;font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em&quot; | [[Т (кирил)|Тт]]
|style=&quot;font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em&quot; | [[У (кирил)|Уу]]
|style=&quot;font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em&quot; | [[Ү (кирил)|Үү]]
|- align=center style=height:2.5em
|style=&quot;font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em&quot; | [[Ф|Фф]]
|style=&quot;font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em&quot; | [[Х (кирил)|Хх]]
|style=&quot;font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em&quot; | [[Һ|Һһ]]
|style=&quot;font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em&quot; | [[Ц|Цц]]
|style=&quot;font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em&quot; | [[Ч|Чч]]
|style=&quot;font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em&quot; | [[Ш|Шш]]
|style=&quot;font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em&quot; | [[Щ|Щщ]]
|- align=center style=height:2.5em
|style=&quot;font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em&quot; | [[Ъ|Ъъ]]
|style=&quot;font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em&quot; | [[Ы|Ыы]]
|style=&quot;font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em&quot; | [[Ь|Ьь]]
|style=&quot;font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em&quot; | [[Э|Ээ]]
|style=&quot;font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em&quot; | [[Ә (кирил)|Әә]]
|style=&quot;font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em&quot; | [[Ю|Юю]]
|style=&quot;font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em&quot; | [[Я|Яя]]
|}

== Жіктеу есімдіктері ==
{|class=&quot;wikitable&quot;
!colspan=&quot;2&quot;|жекеше
!colspan=&quot;2&quot;|көпше
|-
!Башқұртша||Қазақша||Башқұртша||Қазақша
|-
|Мин||Мен||Бeҙ||Біз
|-
|Һин||Сен||Һеҙ||Сендер
|-
|Ул||Oл||Улар||Олар
|}

== Башқұрт диалектологиясы ==
Башқұрт тіл білімінің заманауи зерттеулері мен академиялық еңбектеріне сәйкес, башқұрт тілі негізгі үш диалектіге бөлінеді. Олар өз ішінде 16 сөйленісті (һөйләш) қамтиды:&lt;ref name=&quot;Kitaptar-5028&quot;&gt;[https://bashkort.org Ж. Ғ. Кейекбаев. «Инеш», «Фонетика һәм графика» // Сәйетбатталов Ғ. Ғ. һ. б. Башҡорт теле: Педагогия училищелары өсөн дәреслек. — Өфө: Китап, 1997. — 352 б. — ISBN 5-295-01902-0.] Башқортостан Республикасының электронды кітапханасы.&lt;/ref&gt;
[[Сурет:Map of Bashkir dialects - Geospatial map.svg|thumb|center|320px|Башқұрт тілі диалектілерінің картасы]]

{| class=&quot;mw-collapsible mw-collapsed wikitable sortable&quot; style=&quot;width:100%;&quot;
! colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#f2f2f2; text-align:left; padding:5px;&quot; | Башқұрт тілі диалектілері мен сөйленістерінің құрылымы
|-
! width=&quot;25%&quot; | Диалект атауы
! width=&quot;20%&quot; | Сөйленістер саны
! width=&quot;45%&quot; | Тән сөйленістері (һөйләштәре)
|-

| '''Шығыс диалекті''' &lt;br&gt; (Көнсығыш диалекты)
| 6 сөйленіс
| Әй, Мейәс, Қызыл (башқ. Ҡыҙыл), Асыузы (башқ. Асыуҙы), Арғаяш, Салйоғот
|-

| '''Оңтүстік диалекті''' &lt;br&gt; (Көнъяҡ диалекты) — ''әдеби тілдің негізі''
| 5 сөйленіс
| Эйек-Сақмар (башқ. Эйек-Һаҡмар), Дим, Өршәк, Орта (башқ. Урта), Жегән (башқ. Егән)
|-

| '''Солтүстік-батыс диалекті''' &lt;br&gt; (Төнъяҡ-көнбайыш диалекты)
| 5 сөйленіс
| Қаризел (башқ. Ҡариҙел), Орта Урал (башқ. Урта Урал), Ғәйнә, Танып, Төменгі Ағизел-Ыҡ (башқ. Түбәнге Ағиҙел-Ыҡ)
|}

== Тағы қараңыз ==
* [[Башқұртша Уикипедия]]

{{Алтай тілдері}}
{{Түркі тілдері}}

[[Санат:Алфавит бойынша тілдер мен диалекттер]]
[[Санат:Қыпшақ-бұлғар тілдері]]
[[Санат:Түркі тілдері]]
[[Санат:Қыпшақ тілдері]]
[[Санат:Ресей тілдері]]
[[Санат:Башқұртстан]]</text>
      <sha1>t6x731kpatughshpbahnv5umruc872a</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654580</id>
      <parentid>3654577</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T16:04:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Shirshikay</username>
        <id>184320</id>
      </contributor>
      <comment>/* Фонетика */</comment>
      <origin>3654580</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22976" sha1="tgbhgi19kr0oisoxwumxxyb2jplmgw6" xml:space="preserve">{{language
 |name= Башқұрт тілі
 |nativename={{unicode|Башҡорт теле}}
 |states=[[Ресей]], [[Қазақстан]], [[Өзбекстан]]
 |agency=[http://rihll.com/en/ Institute of history, language and literature of the Ufa Federal research center the RAS]
 |speakers= 1,400,000 нан аса
 |familycolor=Altaic
 |fam1=[[Алтай тілдері|Алтай]]
 |fam2=[[Түркі тілдері|Түркі]]
 |fam3=[[Батыс түркі тілдері|Батыс түркі]]
 |fam4=[[Қыпшақ тілдері|Қыпшақ]]
 |fam5=[[Қыпшақ-бұлғар тілдері|Қыпшақ-бұлғар]]
 |nation=[[Башқұртстан]]
 |iso1=ba|iso2=bak|iso3=bak
 |map= [[Сурет:Map of the Bashkir language area.svg|300px]]
}}
'''Башқұрт тілі''' ({{Audio|Ba-башҡорт теле.oga|''башҡорт теле''}} {{IPA|/bɑʃqɵrt tɨlɨ/}}) — [[Башқұртстан]] Республикасының ресми тілі. Башқұрт халқының ұлттық тілі. Түркі тілдердің қыпшақ-бұлғар тобына жатады.  Башқұрт тілі – башқұрттардың ана тілі. Әлемде 1,2 млн башқұрт тілінде сөйлейтін халық бар.

== Сөйлеушілер саны ==
2002 жылғы Бүкілресейлік халық санағының мәліметі бойынша, Ресейде башқұрт тілін меңгерген жалпы халық саны '''1 379 000 адамды''' құрады. 

Оның ішінде тілдің негізгі таралу аймағы болып табылатын Башқортостан Республикасы аумағында башқұрт тілінде сөйлейтін халықтың этникалық құрамы келесідей бөлінеді:&lt;ref&gt;[https://02.rosstat.gov.ru/populationcensus2002 Бүкілресейлік халық санағы 2002: Башқортостан Республикасы халқының тілдерді меңгеруі.] Башкортостанстат (Федералдық мемлекеттік статистика қызметі).&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;mw-collapsible mw-collapsed wikitable sortable&quot; style=&quot;width:100%;&quot;
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#f2f2f2; text-align:left; padding:5px;&quot; | Башқортостандағы сөйлеушілердің этникалық құрамы (2002 жыл)
|-
! width=&quot;60%&quot; | Ұлты (Башқортостанда)
! width=&quot;40%&quot; | Сөйлеушілер саны (адам)
|-

| '''Башқұрттар''' || 977 484
|-

| '''Татарлар''' || 131 950
|-

| '''Орыстар''' || 20 258
|-

| '''Чуваштар''' || 6 276
|-

| '''Марийлер''' || 3 211
|-

| '''Қазақтар''' || 1 935
|-

| '''Удмурттар''' || 1 630
|-

| '''Өзбектер''' || 1 279
|-

| Басқа ұлттар || 8 367
|- bgcolor=&quot;#f9f9f9&quot;

| '''Башқортостан бойынша барлығы''' || '''1 152 490'''
|}

== Башқұрт тілінің тарихы ==
Башқұрт тілінің мәртебесі бірінші рет Орынбор қаласында 1917 жылы 8-20 желтоқсанда өткен III Бүкілбашқұрттық құрылтайда қаралды. Башқұрт тілі 1918 жылы қаңтарда Кіші Башкирияны автономды басқару туралы ереже және Кіші Башкирияның автономиялығы туралы ереженің жобаларында ресми тіл болып жарияланды.

Осы құжаттарға сәйкес мемлекеттік билік пен басқару органдарында башқұрт башқұрт тілін қолдану қарастырылды. Кеңес үкіметінің құрылыуымен аймақта башқұрт тілінің мәртебесі туралы мәселе бірнеше рет қарастырылды және Бүкіл Башкирияның территориясына башқұрт тілін мемлееттік тіл ретінде енгізудің жалпы ережесін   жобасы жасалды. 1921 жылы 1-4 маусымдағы II Кеңестердің Бүкілбашқұрттық II cьезі  башқұрт тілін мемлекеттік тіл ретінде жариялап  және міндетті түрде оқыту енгізілді.

== Морфорлогия ==
Морфологиясындағы ерекшеліктері: еди көмекші етістігі ине түрінде жұмсалады:  барһа ине &lt;&lt;барса еді&gt;&gt; нақ өткен шақ аффиксі -зы болымсыздық аффиксінен  кейін -ны формасында қолданылады: тапманым &lt;&lt;таппадым &gt;&gt;

== Фонетика ==
Башқұрт тілінің дыбыстық жүйесі дауысты дыбыстар (башқ. Һуҙыңҡы өндәр) және дауыссыз дыбыстар (башқ. тартынҡы өндәр) болып бөлінеді. Тілдің фонологиялық заңдылықтары қатаң түрде [[Буын үндестігі]]на (башқ. Сингармонизм законына) бағынады.&lt;ref name=&quot;Kitaptar-5028&quot;&gt;[https://bashkort.org Ж. Ғ. Кейекбаев. «Инеш», «Фонетика һәм графика» // Сәйетбатталов Ғ. Ғ. һ. б. Башҡорт теле: Педагогия училищелары өсөн дәреслек. — Өфө: Китап, 1997. — 352 б. — ISBN 5-295-01902-0.] Башқортостан Республикасының электронды кітапханасы.&lt;/ref&gt;

=== Дауысты дыбыстар (Һуҙыңҡы өндәр) ===
Башқұрт тілінде 9 төл дауысты дыбыс бар. Олар айтылғанда тілдің, еріннің және жақтың қатысу дәрежесіне қарай: жуан–жіңішке (башқ. ҡалын-нәҙек), еріндік-езулік (башқ. иренләшкән-иренләшмәгән) және ашық–қысаң (башқ. киң-тар) болып келесідей жіктеледі:&lt;ref name=&quot;Kitaptar-5028&quot;&gt;[https://bashkort.org Ж. Ғ. Кейекбаев. «Инеш», «Фонетика һәм графика» // Сәйетбатталов Ғ. Ғ. һ. б. Башҡорт теле: Педагогия училищелары өсөн дәреслек. — Өфө: Китап, 1997. — 352 б. — ISBN 5-295-01902-0.] Башқортостан Республикасының электронды кітапханасы.&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%; text-align:center;&quot;
|- bgcolor=&quot;#f2f2f2&quot;
! rowspan=&quot;2&quot; width=&quot;15%&quot; | Жақтың қатысы &lt;br&gt; (Киң/Тар)
! colspan=&quot;2&quot; | Жуан дауыстылар (Ҡалын һуҙынҡылар)
! colspan=&quot;2&quot; | Жіңішке дауыстылар (Нәҙек һуҙынҡылар)
|- bgcolor=&quot;#f2f2f2&quot;
! width=&quot;21%&quot; | Езулік (Иренләшмәгән) !! width=&quot;21%&quot; | Еріндік (Иренләшкән) !! width=&quot;21%&quot; | Езулік (Иренләшмәгән) !! width=&quot;21%&quot; | Еріндік (Иренләшкән)
|-
| '''Ашық &lt;br&gt; (Киң)'''
| '''а''' &lt;br&gt; &lt;small&gt;''башқ. ат — қаз. ат''&lt;/small&gt;
| '''о''' &lt;br&gt; &lt;small&gt;''башқ. оң — қаз. ұн''&lt;/small&gt;
| '''ә''' &lt;br&gt; &lt;small&gt;''башқ. әсәй — қаз. әже''&lt;/small&gt;
| '''ө''' &lt;br&gt; &lt;small&gt;''башқ. өй — қаз. үй''&lt;/small&gt;
|-
| '''Қысаң &lt;br&gt; (Тар)'''
| '''ы''' &lt;br&gt; &lt;small&gt;''башқ. ыласын (шоңҡар) — қаз. сұңқар''&lt;/small&gt;
| '''у''' &lt;br&gt; &lt;small&gt;''башқ. урам — қаз. орам''&lt;/small&gt;
| '''е (э), и''' &lt;br&gt; &lt;small&gt;''башқ. ил — қаз. ел''&lt;/small&gt;
| '''ү (у)''' &lt;br&gt; &lt;small&gt;''башқ. үлән — қаз. өлең''&lt;/small&gt;
|}

=== Дауыссыз дыбыстар (Тартынҡы өндәр) ===
Башқұрт тіліндегі дауыссыз дыбыстар білім беру оқулықтарында негізгі үш принцип бойынша жіктеледі:&lt;ref name=&quot;Kitaptar-5028&quot;&gt;[https://bashkort.org Ж. Ғ. Кейекбаев. «Инеш», «Фонетика һәм графика» // Сәйетбатталов Ғ. Ғ. һ. б. Башҡорт теле: Педагогия училищелары өсөн дәреслек. — Өфө: Китап, 1997. — 352 б. — ISBN 5-295-01902-0.] Башқортостан Республикасының электронды кітапханасы.&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%;&quot;
|- bgcolor=&quot;#f2f2f2&quot;
! width=&quot;30%&quot; | Жіктелу принципі
! width=&quot;35%&quot; | Башқұрт тіліндегі дыбыстар тобы
! width=&quot;35%&quot; | Дауыссыз дыбыстар тізімі
|-

| rowspan=&quot;2&quot; | '''1. Жасалу орны бойынша (Яһалыу урыны)'''
| Ерін дауыссыздары (Ирен тартынҡылары)
| [б], [п], [м], [в], [ф]
|-
| Тіл арты дауыссыздар (Тел арты тартынҡылары)
| [ҡ], [ғ], [х], [һ]
|-

| rowspan=&quot;2&quot; | '''2. Жасалу тәсілі бойынша (Яһалыу рәүеше)'''
| Шұғыл / Шартлаулы өндәр
| [б], [п], [к], [ҡ], [т]
|-
| Ызың / Ышҡыулы өндәр
| [ғ], [в], [й], [ж], [з], [ҙ], [ҫ], [ф], [х], [һ]
|-

| rowspan=&quot;2&quot; | '''3. Үн мен салдардың қатысы (Тауыштың ҡатнашлығы)'''
| Ұяң дауыссыздар (Яңғырау тартынҡылар)
| [б], [в], [г], [ғ], [д], [з], [ҙ], [ж]
|-
| Қатаң дауыссыздар (Һаңғырау тартынҡылар)
| [п], [ф], [ҡ], [к], [т], [с], [ҫ], [ш], [х], [һ]
|}

== Қазақ тілімен салыстырмалы сипаттамасы ==
Башқұрт және қазақ тілдері түркі тілдерінің қыпшақ тобына жататындықтан өте жақын. Алайда екі тілдің арасында жүйелі дыбыстық сәйкестіктер бар:&lt;ref name=&quot;Tuymebaev2018&quot;&gt;[https://farabi.university/media/book/316651106764475f33a8251965081523_1-%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%20%D0%96%20%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%20%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5%20%D0%91%D0%B0%D1%88%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%82%20%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3%20%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%20%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B.pdf Ж. К. Түймебаев, М. К. Ескеева, М. Г. Усманова. Қазақ және башқұрт тілдерінің салыстырмалы грамматикасы. — Алматы: Қазығұрт, 2018. — 272 б. — ISBN 978-601-224-954-4.] Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ электронды кітапханасы.&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;width:100%;&quot;
|- bgcolor=&quot;#f2f2f2&quot;
! width=&quot;25%&quot; | Айырмашылық сипаты
! width=&quot;20%&quot; | Башқұрт тілінде
! width=&quot;20%&quot; | Қазақ тілінде
! width=&quot;35%&quot; | Дыбыстық мысалдар
|-
| '''[Е] / [І] сәйкестігі'''
| [е] дыбысы қысқа
| [і] дыбысы
| башқ. ''тел'' — қаз. ''тіл''
|-
| '''[Ш] ↔ [С] заңдылығы'''
| [с]
| [ш]
| башқ. ''сәс'' — қаз. ''шаш''; башқ. ''сәй'' — қаз. ''шай''
|-
| '''[Һ] ↔ [С] заңдылығы'''
| [һ] (тынысты)
| [с]
| башқ. ''һары'' — қаз. ''сары''; башқ. ''һеҙ'' — қаз. ''сендер''
|-
| '''«Я»-лау және «Жа»-лау'''
| [й]
| [ж]
| башқ. ''йәй'' — қаз. ''жаз''; башқ. ''йыл'' — қаз. ''жыл''
|-
| '''Тіс аралық дыбыстар'''
| Бар ([ҙ], [ҫ])
| Жоқ ([з], [с])
| башқ. ''көҙ'' — қаз. ''көз''; башқ. ''баҫты'' — қаз. ''басты''
|-
| '''Тіл арты дауыссыздар'''
| Бар ([ҡ], [ғ])
| Бар ([қ], [ғ])
| Екі тілде де айтылуы бірдей.
|}

== Башҡұрт тілінің қолданылуына мысал ==
[[Сурет:Бөрйән районы сиге.jpg|thumb|center|300px|Башқортостанның Бөрйән ауданы шекарасындағы екі тілдегі (башқұртша және орысша) ресми тақта]]
Тілдің поэтикалық стилін, синтаксистік құрылымын және төл дыбыстарының сөздегі қолданысын көрсету үшін Шайхзада Бабичтің 1918 жылы жазған «Башҡортостан» атты танымал өлеңі келтіріледі:&lt;ref&gt;[https://kitap-ufa.ru Башҡорт әҙәбиәте. 9 синыф (PDF)]&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;mw-collapsible mw-collapsed wikitable&quot; style=&quot;width:100%;&quot;
! style=&quot;background:#f2f2f2; text-align:left; padding:5px;&quot; | Шәйехзада Бабич (1895—1919) — «Башҡортостан» (1918)
|-
|
&lt;poem style=&quot;margin-left: 1em; line-height: 1.6; padding:10px;&quot;&gt;
Арыҫландар үҙ ерен
Залимдарҙан таптатмаҫ...
Быҫраҡ табан аҫтында
Башҡорт намыҫы ятмаҫ.

Башҡортостан — гөлбостан,
Сөнбөлостан, нурбостан,
Шунда тыуған, шунда үҫкән
Башҡорт атлы арыҫлан!

Башҡортостан баҡсаһы —
Арыҫландар торған ер;
Арыҫландар бабаһы —
Ҡаһармандар йөрөгән ер...

Башҡортостан — гөлбостан,
Былбылстан, нурбостан,
Шунда тыуған, шунда үҫкән
Башҡорт тигән арыҫлан.

Башҡорт халҡы тарихта
Ғәйрәт менән фаш булған;
Киң иреккә ашыҡҡан
Күңелдәге ташҡындан;
Һәр ваҡытта намыҫын
Үҙ башына баш ҡылған;

Тыуған илен һаҡлауға
Үҙе булған таш ҡорған.

Башҡортостан — гөлбостан,
Рәйханостан, нурбостан,
Шунда тыуған, шунда үҫкән
Башҡорт улы арыҫлан...

Уралҡайҙың асты алтын,
Өҫтө шиғыр, үҙе нур;
Киләсәктә был ергә
Хоҙай үҙе ҡыҙығыр...
Фирҙәүестәр төҙөлөр,
Әлуан ниғмәт теҙелер;
Күктә ташлап мәләктәр,
Был ерҙәргә һыйғыныр.

Башҡортостан — йәмбостан,
Илһамыстан, шиғырстан,
Шунда тыуған, шунда үҫкән
Башҡорт атлы арыҫлан!..

Башҡортостан йәшәһен,
Сөнбөлостан йәшәһен!
Шунда тыуып, шунда үҫкән
Арыҫландар йәшәһен!
&lt;/poem&gt;
|}

сөйлесу мысалы:
[[File:Стихотворение Шайехзады Бабича &quot;Халҡым өсөн&quot; - пример звучания башкирского языка.webm|thumb|Башқұрт әдеби тілінің дыбысталуының мысалы - Шайехзада Бабичтің өлеңі &quot;Халҡым өсөн&quot;]]

== Əліпби ==
Башқұрт әліпбиі '''42 әріптен''' тұрады. Оның құрамына орыс әліпбиінің барлық 33 әрпі, және тілдің өзіндік дыбыстарын таңбалайтын '''9 төл (спецификалық) әріп''' кіреді:&lt;ref name=&quot;Kitaptar-5028&quot;&gt;[https://bashkort.org Ж. Ғ. Кейекбаев. «Инеш», «Фонетика һәм графика» // Сәйетбатталов Ғ. Ғ. һ. б. Башҡорт теле: Педагогия училищелары өсөн дәреслек. — Өфө: Китап, 1997. — 352 б. — ISBN 5-295-01902-0.] Башқортостан Республикасының электронды кітапханасы.&lt;/ref&gt;
{| {{Prettytable}}
|- align=center style=height:2.5em
|style=&quot;font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em&quot; | [[А (кирил)|Аа]]
|style=&quot;font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em&quot; | [[Б|Бб]]
|style=&quot;font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em&quot; | [[В (кирил)|Вв]]
|style=&quot;font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em&quot; | [[Г|Гг]]
|style=&quot;font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em&quot; | [[Ғ|Ғғ]]
|style=&quot;font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em&quot; | [[Д|Дд]]
|style=&quot;font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em&quot; | [[Ҙ|Ҙҙ]]
|- align=center style=height:2.5em
|style=&quot;font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em&quot; | [[Е (кирил)|Ее]]
|style=&quot;font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em&quot; | [[Ё|Ёё]]
|style=&quot;font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em&quot; | [[Ж|Жж]]
|style=&quot;font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em&quot; | [[З|Зз]]
|style=&quot;font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em&quot; | [[И|Ии]]
|style=&quot;font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em&quot; | [[Й|Йй]]
|style=&quot;font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em&quot; | [[К (кирил)|Кк]]
|- align=center style=height:2.5em
|style=&quot;font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em&quot; | [[Ҡ|Ҡҡ]]
|style=&quot;font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em&quot; | [[Л|Лл]]
|style=&quot;font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em&quot; | [[М (кирил)|Мм]]
|style=&quot;font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em&quot; | [[Н (кирил)|Нн]]
|style=&quot;font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em&quot; | [[Ң|Ңң]]
|style=&quot;font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em&quot; | [[О (кирил)|Оо]]
|style=&quot;font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em&quot; | [[Ө (кирил)|Өө]]
|- align=center style=height:2.5em
|style=&quot;font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em&quot; | [[П|Пп]]
|style=&quot;font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em&quot; | [[Р (кирил)|Рр]]
|style=&quot;font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em&quot; | [[С (кирил)|Сс]]
|style=&quot;font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em&quot; | [[Ҫ|Ҫҫ]]
|style=&quot;font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em&quot; | [[Т (кирил)|Тт]]
|style=&quot;font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em&quot; | [[У (кирил)|Уу]]
|style=&quot;font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em&quot; | [[Ү (кирил)|Үү]]
|- align=center style=height:2.5em
|style=&quot;font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em&quot; | [[Ф|Фф]]
|style=&quot;font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em&quot; | [[Х (кирил)|Хх]]
|style=&quot;font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em&quot; | [[Һ|Һһ]]
|style=&quot;font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em&quot; | [[Ц|Цц]]
|style=&quot;font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em&quot; | [[Ч|Чч]]
|style=&quot;font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em&quot; | [[Ш|Шш]]
|style=&quot;font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em&quot; | [[Щ|Щщ]]
|- align=center style=height:2.5em
|style=&quot;font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em&quot; | [[Ъ|Ъъ]]
|style=&quot;font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em&quot; | [[Ы|Ыы]]
|style=&quot;font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em&quot; | [[Ь|Ьь]]
|style=&quot;font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em&quot; | [[Э|Ээ]]
|style=&quot;font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em&quot; | [[Ә (кирил)|Әә]]
|style=&quot;font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em&quot; | [[Ю|Юю]]
|style=&quot;font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em&quot; | [[Я|Яя]]
|}

== Жіктеу есімдіктері ==
{|class=&quot;wikitable&quot;
!colspan=&quot;2&quot;|жекеше
!colspan=&quot;2&quot;|көпше
|-
!Башқұртша||Қазақша||Башқұртша||Қазақша
|-
|Мин||Мен||Бeҙ||Біз
|-
|Һин||Сен||Һеҙ||Сендер
|-
|Ул||Oл||Улар||Олар
|}

== Башқұрт диалектологиясы ==
Башқұрт тіл білімінің заманауи зерттеулері мен академиялық еңбектеріне сәйкес, башқұрт тілі негізгі үш диалектіге бөлінеді. Олар өз ішінде 16 сөйленісті (һөйләш) қамтиды:&lt;ref name=&quot;Kitaptar-5028&quot;&gt;[https://bashkort.org Ж. Ғ. Кейекбаев. «Инеш», «Фонетика һәм графика» // Сәйетбатталов Ғ. Ғ. һ. б. Башҡорт теле: Педагогия училищелары өсөн дәреслек. — Өфө: Китап, 1997. — 352 б. — ISBN 5-295-01902-0.] Башқортостан Республикасының электронды кітапханасы.&lt;/ref&gt;
[[Сурет:Map of Bashkir dialects - Geospatial map.svg|thumb|center|320px|Башқұрт тілі диалектілерінің картасы]]

{| class=&quot;mw-collapsible mw-collapsed wikitable sortable&quot; style=&quot;width:100%;&quot;
! colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#f2f2f2; text-align:left; padding:5px;&quot; | Башқұрт тілі диалектілері мен сөйленістерінің құрылымы
|-
! width=&quot;25%&quot; | Диалект атауы
! width=&quot;20%&quot; | Сөйленістер саны
! width=&quot;45%&quot; | Тән сөйленістері (һөйләштәре)
|-

| '''Шығыс диалекті''' &lt;br&gt; (Көнсығыш диалекты)
| 6 сөйленіс
| Әй, Мейәс, Қызыл (башқ. Ҡыҙыл), Асыузы (башқ. Асыуҙы), Арғаяш, Салйоғот
|-

| '''Оңтүстік диалекті''' &lt;br&gt; (Көнъяҡ диалекты) — ''әдеби тілдің негізі''
| 5 сөйленіс
| Эйек-Сақмар (башқ. Эйек-Һаҡмар), Дим, Өршәк, Орта (башқ. Урта), Жегән (башқ. Егән)
|-

| '''Солтүстік-батыс диалекті''' &lt;br&gt; (Төнъяҡ-көнбайыш диалекты)
| 5 сөйленіс
| Қаризел (башқ. Ҡариҙел), Орта Урал (башқ. Урта Урал), Ғәйнә, Танып, Төменгі Ағизел-Ыҡ (башқ. Түбәнге Ағиҙел-Ыҡ)
|}

== Тағы қараңыз ==
* [[Башқұртша Уикипедия]]

{{Алтай тілдері}}
{{Түркі тілдері}}

[[Санат:Алфавит бойынша тілдер мен диалекттер]]
[[Санат:Қыпшақ-бұлғар тілдері]]
[[Санат:Түркі тілдері]]
[[Санат:Қыпшақ тілдері]]
[[Санат:Ресей тілдері]]
[[Санат:Башқұртстан]]</text>
      <sha1>tgbhgi19kr0oisoxwumxxyb2jplmgw6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Технология</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10010</id>
    <revision>
      <id>3654827</id>
      <parentid>3519589</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T09:24:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Құдайбергенова Айнагүл</username>
        <id>182658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Сонымен қатар */</comment>
      <origin>3654827</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5073" sha1="ha4o00ztyqy8z9nji00xxialknasxcx" xml:space="preserve">[[Сурет:P technology.png|thumb| alt=A.]]
'''Технология''' ({{lang-el|“techno”}} - өнер, шебер, білгір және “logos” – ілім, [[ғылым]])&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;Рахимбекова З.М. Материалдар механикасы терминдерінің ағылшынша-орысша-қазақша түсіндірме сөздігі ISBN 9965-769-67-2&lt;/ref&gt; – ғылыми-практикалық негізде [[шикізат]]ты дайын өнімге айналдырудың әдіс-тәсілдерінің жүйесі. 
[[Сурет:Technology-IMG 4782.JPG|thumb| left| alt=A.]]
Технология дайын тетік немесе бұйым жасау үшін [[өндіріс]]тік процестерде пайдаланылатын [[Материал|материалдың,]] [[шикізат]]тың немесе жартылай өнімнің (әрбір [[операция]]лар аралығындағы дайындамалар) пішінін, өлшемін, қасиетін, күйін өзгерту амалдарынан тұрады.&lt;ref&gt;Полиграфия, өлшеу техникасы, ағаш өңдеу жабдықтары және металл өңдеу техникасы мен технологиясы: Қазақша-орысша терминдердің түсіндірме сөздігі.&lt;/ref&gt;

Жалпы өндірістік [[Процесс|процестің]] бөлігі болып табылатын өндіру, тасымалдау, сақтау, бақылау жөніндегі іс-қимылдар да '''''технология''''' деп аталады. Қоғамның өзгеруіне байланысты өндірістің, қызметтің, оқытудың, т.б. әр түрлі салаларына ''[[инновациялық технология]]'' ұғымы енгізілуде. Қазіргі кезде технология:
* алдыңғы қатардағы технология;
* қалдықсыз технология;
* өңдеу және қайта өңдеу технологиясы;
* халықаралық стандартқа сай технология болып ажыратылады.
[[Мұнай]], [[газ]], ауыл шаруашылығы өнімдерін өңдеу және т.б. технологиялар [[өндіріс]] талаптарына сай іске асырылуда.&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;/&gt;&lt;ref&gt;“Қазақстан”: Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9&lt;/ref&gt;

== Сонымен қатар ==

* [[Инновациялық технология]]

     '''Қазіргі дамыған замандағы жаңа технология түрлеріне қысқаша әрі түсінікті шолу жасасақ:'''

🤖 Жасанды интеллект (AI) — мәтін жазу, сурет жасау, аударма, бағдарламалау, медицинадағы талдау сияқты көптеген салаларда қолданылып жатыр.
🧠 Генеративті AI — мәтін, сурет, дыбыс, бейне және кодты автоматты түрде жасай алады.
🦾 Робототехника — өндірісте, қоймаларда, медицинада және тұрмыста роботтарды қолдану қарқынды дамуда.
🚗 Электромобильдер және автономды көлік — аккумулятор технологиясы жақсарып, көлік жүргізуді автоматтандыру жүйелері дамып келеді.
🌐 5G және жаңа байланыс технологиялары — жоғары жылдамдықты интернет пен IoT құрылғыларының кең таралуына мүмкіндік береді.
🔐 Киберқауіпсіздік — деректерді қорғау, алаяқтықпен күресу және AI арқылы жасалған шабуылдарға қарсы қорғаныс маңызды болып отыр.
🧬 Биотехнология — генетикалық зерттеулер, жаңа дәрілер және жекелендірілген медицина бағыттары дамуда.
⚛️ Кванттық есептеу — әлі қалыптасу кезеңінде, бірақ күрделі ғылыми және есептеу мәселелерін шешуде үлкен мүмкіндік береді.
🥽 AR/VR — білім беру, ойын-сауық, медицина және кәсіби оқытуда қолданысы кеңеюде.

== Дереккөздер: ==
&lt;references/&gt;

{{wikify}}

[[Санат:Материалдар]]
[[Санат:Материалдар механикасы терминдері]]</text>
      <sha1>ha4o00ztyqy8z9nji00xxialknasxcx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654829</id>
      <parentid>3654827</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T09:28:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/Құдайбергенова Айнагүл|Құдайбергенова Айнагүл]] ([[User talk:Құдайбергенова Айнагүл|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды</comment>
      <origin>3419613</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3002" sha1="rkfm42n0hhk22x1jlzhvxqypong9n4h" xml:space="preserve">[[Сурет:P technology.png|thumb| alt=A.]]
'''Технология''' ({{lang-el|“techno”}} - өнер, шебер, білгір және “logos” – ілім, [[ғылым]])&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;Рахимбекова З.М. Материалдар механикасы терминдерінің ағылшынша-орысша-қазақша түсіндірме сөздігі ISBN 9965-769-67-2&lt;/ref&gt; – ғылыми-практикалық негізде [[шикізат]]ты дайын өнімге айналдырудың әдіс-тәсілдерінің жүйесі. 
[[Сурет:Technology-IMG 4782.JPG|thumb| left| alt=A.]]
Технология дайын тетік немесе бұйым жасау үшін [[өндіріс]]тік процестерде пайдаланылатын [[Материал|материалдың,]] [[шикізат]]тың немесе жартылай өнімнің (әрбір [[операция]]лар аралығындағы дайындамалар) пішінін, өлшемін, қасиетін, күйін өзгерту амалдарынан тұрады.&lt;ref&gt;Полиграфия, өлшеу техникасы, ағаш өңдеу жабдықтары және металл өңдеу техникасы мен технологиясы: Қазақша-орысша терминдердің түсіндірме сөздігі.&lt;/ref&gt;

Жалпы өндірістік [[Процесс|процестің]] бөлігі болып табылатын өндіру, тасымалдау, сақтау, бақылау жөніндегі іс-қимылдар да '''''технология''''' деп аталады. Қоғамның өзгеруіне байланысты өндірістің, қызметтің, оқытудың, т.б. әр түрлі салаларына ''[[инновациялық технология]]'' ұғымы енгізілуде. Қазіргі кезде технология:
* алдыңғы қатардағы технология;
* қалдықсыз технология;
* өңдеу және қайта өңдеу технологиясы;
* халықаралық стандартқа сай технология болып ажыратылады.
[[Мұнай]], [[газ]], ауыл шаруашылығы өнімдерін өңдеу және т.б. технологиялар [[өндіріс]] талаптарына сай іске асырылуда.&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;/&gt;&lt;ref&gt;“Қазақстан”: Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9&lt;/ref&gt;

== Сонымен қатар ==

* [[Инновациялық технология]]

== Дереккөздер: ==
&lt;references/&gt;

{{wikify}}

[[Санат:Материалдар]]
[[Санат:Материалдар механикасы терминдері]]</text>
      <sha1>rkfm42n0hhk22x1jlzhvxqypong9n4h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Мұғалжар ауданы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>16344</id>
    <revision>
      <id>3654603</id>
      <parentid>3445932</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T16:59:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>3654603</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17166" sha1="bcpkb8v40rvy2v2xnyy8vrapbfwzhtw" xml:space="preserve">{{Қазақстан ауданы
 |ауданның атауы      = Мұғалжар ауданы
 |елтаңба             = 
 |ту                  = 
 |елтаңба сипаттамасы   = 
 |ту сипаттамасы        = 
  |lat_dir = N |lat_deg = 49 |lat_min = 09 |lat_sec = 36 
  |lon_dir = E |lon_deg = 58 |lon_min = 04 |lon_sec = 48
 |облысы              = Ақтөбе облысы
 |аудан орталығы          = [[Қандыағаш]]
 |ауылдық округтер саны   =12 
 |кенттік әкімдіктер саны =  
 |қалалық әкімдіктер саны = 3 
 |ауылдар саны       = 34 
 |қалалар саны       = 3 
 |әкімі              = Дархан Жанысханұлы Ермағанбетов
 |әкімдіктің мекенжайы  = Қандыағаш қаласы, Тәуелсіздік даңғылы, №16
 |құрылған уақыты    = 1928
 |жер аумағы          = 29530
 |жер аумағы бойынша орны  = 
 |тұрғыны             = 65 490&lt;ref&gt;[https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT478686 Қазақстан Республикасы халқының жынысы және жергілікті жердің типіне қарай саны (2023 жылғы 1 қаңтарға)]&lt;/ref&gt;
 |халық саны бойынша орны  = 
 |санақ жылы          = 2023
 |тығыздығы           = 2,2
 |тығыздығы бойынша орны   = 
 |ұлттық құрамы       =  {{nobr|[[қазақтар]] (92,6%)}}, {{nobr|[[орыстар]] (5,16%)}}, {{nobr|[[украиндар]] (0,68%)}}, {{nobr|[[татарлар]] (0,56%)}}, {{nobr|[[немістер]] (0,19%)}}, {{nobr|басқалары (0,81%)}}&lt;ref&gt;[https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT453226 Қазақстан Республикасы халқының жекелеген этностары бойынша саны (2022 жыл басына)]&lt;/ref&gt;
 |телефон коды        = +7 71333
 |пошта индексі       = 030700, 030701&lt;ref name=&quot;kazindex.ru&quot;&gt;[http://kazindex.ru/02/17.html Қазақстан почталық индекстері]&lt;/ref&gt;
 |сайты               = https://www.gov.kz/memleket/entities/aktobe-mugalzhar?lang=kk Мұғалжар ауданының әкімдігі
 |карта               = Mugalzhar District Kazakhstan.png
 |әкімшілік бірліктің картасы = Aktobe Region Mugalzhar District.svg
 |ортаққордағы санаты = 
}}
'''Мұғалжар ауданы''' – [[Ақтөбе облысы]]ндағы аудан. Орталығы - [[Қандыағаш]] қаласы.

== Тарихы ==
[[1928 жыл|1928]] жылдың қаңтар айында Темір ауданы болып құрылды. [[1932 жыл|1932]] жылғы 20 ақпанда 17 ауданнан тұратын [[Ақтөбе облысы]] құрылды, оның құрамына Темір ауданы кірді.

[[1935 жыл|1935]] жылы 29 желтоқсанда Темір ауданының солтүстік-шығыс бөлігінде [[Жұрын ауданы]] құрылды.

[[1962 жыл|1962]] жылы 12 желтоқсанда облыста 7 ауыл шаруашылығы ауданы мен бір Қандыағаш өнеркәсіптік ауданы құрылып, 1965 жылы таратылды.

[[Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі|Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Президиумының]] 1966 жылғы 31 қаңтардағы Жарлығымен Темір ауданы Қандыағаш ауданы болып аталды, ал 1967 жылғы 11 қаңтарда Қандыағаш ауданының Қандыағаш кенті аудандық маңыздағы қала санатына енгізіліп, Октябрьск атауы берілді, ал ауданның өзі Октябрь ауданы болып өзгертілді.

1972 жылғы 10 наурызда Октябрь ауданынан [[Темір ауданы]] бөлініп шықты.

1997 жылғы 17 маусымда Октябрь ауданына таратылған Мұғалжар ауданы қосылып, біріктірілген аудан Мұғалжар ауданы болып аталды.&lt;ref&gt;[https://akt.sud.kz/kaz/sub/mugoljar/sot-tarihy-0 Мұғалжар аудандық соттың  тарихы]{{Deadlink|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; Октябрьск қаласына бұрынғы Қандыағаш атауы қайтарылды.

=== Мұғалжар ауданы (1966-1997) ===
Мұғалжар ауданы 1966 жылы 31 желтоқсанда Темір (қазіргі Мұғалжар) ауданының оңтүстік бөлігінен құрылды. Орталығы Ембі кенті болды. 1967 жылы Ембі кентіне қала мәртебесі берілді. 1986 жылы ауданда Ембі қаласы мен 8 ауылдық кеңес (Алтынды, Бақтыөзен, Егіндібұлақ, Еңбекші, Қайыңды, Құмжарған, Мұғалжар, Орқаш) болды.&lt;ref&gt;Қазақ КСР. 1986 жылғы 1 қаңтарға әкімшілік-аумақтық бөлінісі&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
! 1970 !! 1979 !! 1989&lt;ref&gt;[http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/census.php Ресей империясы, КСРО халық санақтары]&lt;/ref&gt;
|-
| 39186 || {{құлдырау}}27266 || {{өсім}}29934
|}
1997 жылы 17 маусымда аудан таратылып, аумағы Октябрь ауданына берілді.&lt;ref&gt;[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U970003550_ Ақтөбе, Батыс Қазақстан, Қызылорда және Қостанай облыстарының әкiмшiлiк-аумақтық құрылысындағы өзгерiстер туралы]&lt;/ref&gt;

== Географиялық орны ==
Аудан Ақтөбе облысының орталық бөлігінде орналасқан, солтүстігінде [[Алға ауданы|Алға]] және [[Хромтау ауданы|Хромтау]] аудандарымен, оңтүстігінде [[Байғанин ауданы|Байғанин]] және [[Шалқар ауданы|Шалқар]] аудандарымен, батысында [[Темір ауданы|Темір]], шығысында [[Әйтеке би ауданы|Әйтеке би]] аудандарымен шектеседі.

== Әкімшілік бөлінісі ==
[[File:Мұғалжар ауданының әкімшілік бөлінісі.jpg|thumb|Мұғалжар ауданының әкімшілік бөлінісі]]
Аудандағы 37 елді мекен 3 қалалық әкімдік пен 12 ауылдық округке біріктірілген:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Әкімшілік бірлік 
!Орталығы!! Елді мекендері!! Халқы (2021) 
|-
| [[Ақкемер ауылдық округі]] 
|[[Ақкемер (Мұғалжар ауданы)|Ақкемер]] ауылы|| 5|| {{құлдырау}}2753 
|-
| [[Ащысай ауылдық округі (Ақтөбе облысы)|Ащысай ауылдық округі]] 
|[[Ащысай (Мұғалжар ауданы)|Ащысай]] ауылы|| 3|| {{құлдырау}}591 
|-
| [[Батпақкөл ауылдық округі]] 
|[[Жағабұлақ]] ауылы|| 5|| {{құлдырау}}2519 
|-
| [[Егіндібұлақ ауылдық округі (Ақтөбе облысы)|Егіндібұлақ ауылдық округі]] 
|[[Бұлақты (Ақтөбе облысы)|Бұлақты]] ауылы|| 2|| {{құлдырау}}418 
|-
| [[Ембі қалалық әкімдігі]] 
|[[Ембі]] қаласы|| 1|| {{өсім}}12783 
|-
| [[Еңбек ауылдық округі (Мұғалжар ауданы)|Еңбек ауылдық округі]] 
|[[Сағашилі]] ауылы|| 4|| {{құлдырау}}2576 
|-
| [[Жем қалалық әкімдігі]] 
|[[Жем (қала)|Жем]] қаласы|| 1|| {{құлдырау}}1355 
|-
| [[Жұрын ауылдық округі]] 
|[[Жұрын]] ауылы|| 4|| {{құлдырау}}1353 
|-
| [[Қайыңды ауылдық округі (Мұғалжар ауданы)|Қайыңды ауылдық округі]] 
|[[Қайыңды (Ақтөбе облысы)|Қайыңды]] ауылы|| 2|| {{құлдырау}}1186 
|-
| [[Қандыағаш қалалық әкімдігі]] 
|[[Қандыағаш]] қаласы|| 1|| {{өсім}}34898 
|-
| [[Құдайберген Жұбанов атындағы ауылдық округі|Құдайберген Жұбанов ауылдық округі]] 
|[[Қаракөл (Мұғалжар ауданы)|Қаракөл]] ауылы|| 2|| {{құлдырау}}641 
|-
| [[Құмжарған ауылдық округі]] 
|[[Бірлік (Мұғалжар ауданы)|Бірлік]] ауылы|| 3|| {{құлдырау}}967 
|-
| [[Құмсай ауылдық округі]] 
|[[Құмсай (Құмсай ауылдық округі)|Құмсай]] ауылы|| 1|| {{құлдырау}}577 
|-
| [[Мұғалжар ауылдық округі]] 
|[[Мұғалжар (ауыл)|Мұғалжар]] ауылы|| 1|| {{құлдырау}}1623 
|-
| [[Талдысай ауылдық округі (Мұғалжар ауданы)|Талдысай ауылдық округі]] 
|[[Талдысай (Мұғалжар ауданы)|Талдысай]] ауылы||2|| {{құлдырау}}751 
|}

== Ірі елді мекендері ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! Атауы !! Статусы !! Халқы (2021)
|-
| '''[[Қандыағаш]]''' || қала || {{өсім}}34898
|-
| '''[[Ембі]]''' || қала || {{өсім}}12783
|-
| '''[[Мұғалжар (ауыл)|Мұғалжар]]''' || ауыл || {{құлдырау}}1615
|-
| '''[[Жем (қала)|Жем]]''' || қала || {{құлдырау}}1355
|-
| '''[[Ақкемер (Мұғалжар ауданы)|Ақкемер]]''' || ауыл || {{өсім}}1767
|-
| '''[[Сағашилі]]''' || ауыл || {{өсім}}1684
|-
| '''[[Жағабұлақ]]''' || ауыл || {{өсім}}1284
|-
| '''[[Жұрын]]''' || ауыл || {{құлдырау}}1188
|-
| '''[[Бірлік (Мұғалжар ауданы)|Бірлік]]''' || ауыл || {{құлдырау}}721
|-
| '''[[Қайыңды (Ақтөбе облысы)|Қайыңды]]''' || ауыл || {{құлдырау}}670
|-
| [[Басшилі]] || ауыл || {{құлдырау}}626
|-
| '''[[Құмсай (Құмсай ауылдық округі)|Құмсай]]''' || ауыл || {{құлдырау}}577
|-
| '''[[Талдысай (Мұғалжар ауданы)|Талдысай]]''' || ауыл || {{құлдырау}}518
|-
| [[Алтынды (Ақтөбе облысы)|Алтынды]] || ауыл || {{құлдырау}}516
|-
| '''[[Қаракөл (Мұғалжар ауданы)|Қаракөл]]''' || ауыл || {{құлдырау}}506
|}

== Халқы ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! 1939 !! 1959 !! 1970 !! 1979 !! 1989&lt;ref&gt;[http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/census.php Ресей империясы, КСРО халық санақтары]&lt;/ref&gt; !! 1999 !! 2009&lt;ref&gt;[https://old.stat.gov.kz/for_users/national/ ҚР халық санақтары] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231010011948/https://old.stat.gov.kz/for_users/national |date=2023-10-10 }}&lt;/ref&gt; !! 2021
|-
| 23251 || {{құлдырау}}22914 || {{өсім}}41457 || {{құлдырау}}26654 || {{өсім}}40994 || {{өсім}}63812 || {{құлдырау}}62115 || {{өсім}}67326
|}
Тұрғындар саны 67416 адам (2019). Ұлттық құрамы: [[қазақтар]] (92,13%), [[орыстар]] (5,41%), [[украиндар]] (0,83%), [[немістер]] (0,19%), [[татарлар]] (0,59%), басқалары (0,85%).

== Экономикасы ==
Аудан аумағымен “Бұқара-Орал”, “Жаңажол-Ақтөбе” газ құбырлары өтуде. Алыс және жақын шетелдердің 10-ға жуық ірі компанияларының жұмыс істеуі ауданның сауда-экономикалық қызметінің қанат жаюына мүмкіндік беруде. Кәсіпорындардың өнім өндіру көлемі артты, шетелдік өнімдерді алмастыратын өндірістер даму үстінде. Соның нәтижесінде өнеркәсіп секторында өнім өндіру көлемі 287,4 миллиард теңгені құрады, яғни алдыңғы жылға қарағанда 104 пайызға өсті. Оның ішінде мұнай өндіру 8 991,3 мың тоннаға, газ өндіру 3 млрд. 798 млн. текше метрге жетті.

Республикамыздағы таңдаулы 30 серпінді жобаның алтауы [[Ақтөбе облысы]]ның еншісінде болса, соның бірі – Мұғалжар ауданының аумағында. Ол – “СНПС-Ақтөбемұнайгаз” АҚ-тың үшінші [[Жаңажол мұнай-газ конденсат кен орны|Жаңажол]] газ өңдеу зауытының құрылысы. Бұл көлемді жобаның жалпы құны 800 миллион [[АҚШ]] долларын құрайды. Зауыт толық қуатындағы жұмысқа 2010 жылы қосылады. Тұрғындарының орташа айлық жалақысы 53 мың теңгені құрайды.

== Ауыл шаруашылығы ==
Аудан экономикасының дамуына ауыл шаруашылығының да қосып отырған үлесі зор. Мәселен, есепті кезең ішінде 2 млрд. 594 млн. теңгенің өнімі өндірілсе, ол 2006 жылғыға қарағанда 18,6 пайызға артық. Оның ішінде мал шаруашылығы өнімінің үлесі 2 млрд. 84 млн. теңгені құрайды. Ауданның мал шаруашылығының бағыты – етті сиыр, қой және асыл тұқымды жылқы. Мал басы жылдан-жылға өз төлі есебінен көбеюде. Мал шаруашылығының өркендеуіне байланысты ет, сүт, жұмыртқа, жүн өн­діру де алдыңғы жылға қарағанда едәуір артты.

Ауданда егін шаруашылығы да қатар дамуда. Қазір бұрынғыдай емес, жерді ұқыпты пайдалануға, оның құнарлылығын арттыруға, яғни агротехникалық талаптардың сақталуына көңіл бөлінуде. Диқандарды қолдау үшін көктемгі жұмыстар үшін Үкімет тарапынан арзандатылған бағамен 366,3 тонна жанар-жағармай және 719 тонна тұқым бөлінді. Облыстық бюджеттен тұқым, жанар-жағармай үшін 26 млн. 700 мың теңге қаралған.

Өткен жылы мектепке дейінгі мекемелер Бірлік, Қаракөл ауылдарында, Ембі қаласында ашылған балабақшалармен толыққан. Сондай-ақ Жем қаласындағы “Бал­бөбек” балабақшасы 3 есеге кеңейтіліп, 120 орындық болды.

== Денсаулық сақтау саласы ==
 
Aуданда 3 аурухана, 1 емхана, 13 ауылдық дәрігерлік амбулатория және 24 медициналық пункт тұрғындарға қызмет етуде. Медициналық мекемелердің материалдық-техникалық базаларын жақсартуда, оларды жаңа аппаратуралармен, құрал-жабдықтармен қамтамасыз етуде біршама жұмыстар жасалды. Өткен жылы Көктөбе және Жаңатұрмыс ауылдарында медициналық пункттер салынып, пай­далануға берілді.&lt;ref&gt;“Қазақстан”: Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Ақтөбе облысы}}
{{Мұғалжар ауданы елді мекендері}}

[[Санат:Мұғалжар ауданы]]</text>
      <sha1>bcpkb8v40rvy2v2xnyy8vrapbfwzhtw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Нұрсұлтан Назарбаев Халықаралық Әуежайы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>17653</id>
    <revision>
      <id>3654860</id>
      <parentid>3576068</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T10:50:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MuratbekErkebulan</username>
        <id>162992</id>
      </contributor>
      <origin>3654860</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15788" sha1="m7fcaau0q7l17exu2r81xy335aszxmw" xml:space="preserve">{{Infobox Airport 
| name         =&lt;center&gt;Нұрсұлтан Назарбаев халықаралық әуежайы&lt;/center&gt;&lt;center&gt;{{lang-kk|[[Латын тілі|лат]]. Nursultan Nazarbaev halyqaralyq áýejaıy}}&lt;/center&gt;
| nativename-a = 
| nativename-r = 
| image        =
| image-width = 300
| IATA         = NQZ 
| ICAO         = UACC
| LID          = АКЛ—WMO: 35188
&lt;center&gt;{{Location map|Қазақстан Ақмола облысы|width=300|float=center
|caption=|mark=Airplane_silhouette.svg|marksize=10
|label=NQZ|position=right
|lat_deg=51|lat_min=01|lat_sec=20|lat_dir=N
|lon_deg=071|lon_min=28|lon_sec=01|lon_dir=E
}}&lt;small&gt;Әуежайдың [[Ақмола облысы]]нда орналасуы&lt;/small&gt;&lt;/center&gt;
| type         = Мемлекеттік
| owner        = [[Қазақстан Республикасы Көлік министрлігі]]
| operator     = «Нұрсұлтан Назарбаев халықаралық әуежайы» АҚ
| city-served  = [[Астана]], [[Қазақстан]]
| elevation-f  = 1,165
| elevation-m  = 355
| coordinates  = {{Coord|51|01|20|N|071|28|01|E|type:airport}}
| website      = [https://www.nn-airport.kz www.nn-airport.kz]
| metric-elev  = 
| metric-rwy   = 
| r1-number    = 04/22
| r1-length-f  = 11,484
| r1-length-m  = 3,500
| r1-surface   = [[Асфальт]]
| stat-year    = 2019
| stat1-header = Жолаушы
| stat1-data   = {{өсім}}5 099 391 адам
| stat2-header = 
| stat2-data   = 
| footnotes    = 
}}

'''Нұрсұлтан Назарбаев халықаралық әуежайы''' ([[Әуе транспортының халықаралық қауымдастағы|IATA]]: '''NQZ''', [[Халықаралық азаматтық авиация ұйымы|ICAO]]: '''UACC''') ({{lang-en|Nursultan Nazarbayev International Airport}}) — [[Астана]] қаласында орналасқан халықаралық [[әуежай]]. Ол [[Астана]] орталығынан 14 км қашықта орналасқан.

== Тарихы ==
Әуежай өз тарихын [[1931 жыл]]дан бері бастайды. Сол жылы бірінші әуе алаңы құрылып, 1948 жылдан бастап ауыр ұшақтарды қабылдай алатын болды. 1956 жылдан бастап әуежай тәулік бойы жұмыс істей бастады. [[Астана қаласының Бас жоспары|Астана қаласының бас жоспары]] бойынша 2030-жылға дейін күніне 1200 адам жылына 7 миллион жолаушыға қызмет көрсететін жалпы аумағы 1000 шаршы метр тағы бір халықаралық әуежай салынады.

Әуежай шамамен қаладан 35 шақырым қашықтықта орналасады. Оның құрылысы Көкшетау тас жолы бойындағы Шортанды не Қарағанды тас жолында орналасқан Аршалы аймағында бой көтереді. Қазіргі әуежай ішкі бағыттармен жұмыс істеуге көшетін болса, жаңа әуежай халықаралық бағыттарға қызмет көрсететін болады. Астана Халықаралық әуежайына Нұрсұлтан Назарбаевтың есімі берілді. ҚР Үкіметінің бұл туралы қаулысы &quot;Казахстанская правда&quot; газетінде жарияланды.

== Тасымалдаушылар мен Бағыттар ==
{{Airport-dest-list
|3rdcoltitle = Терминал
|{{flagicon|Қазақстан}} [[Air Astana]]&lt;ref name=&quot;airastana.com&quot;&gt;{{cite web |title= Air Astana - Рейстер туралы ақпарат|url=https://airastana.com/kaz/Moia-bron/Informatsiia-o-reisakh/Raspisanie-reisov |accessdate=29 August 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt; ''ішкі бағыттар''  |[[Ақтау Халықаралық әуежайы|Ақтау]], [[Ақтөбе халықаралық әуежайы|Ақтөбе]], [[Халықаралық Алматы әуежайы|Алматы]], [[Атырау әуежайы|Атырау]], [[Қызылорда Әуежайы|Қызылорда]], [[Өскемен әуежайы|Өскемен]], [[Ақжол халықаралық әуежайы|Орал]], [[Шымкент Халықаралық Әуежайы|Шымкент]] | T2
&lt;!-- --&gt;
| {{flagicon|Қазақстан}} [[Air Astana]]&lt;ref name=&quot;airastana.com&quot;&gt;{{cite web |title= Air Astana - Рейстер туралы ақпарат|url=https://airastana.com/kaz/Moia-bron/Informatsiia-o-reisakh/Raspisanie-reisov |accessdate=29 August 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt; ''халықаралық бағыттар''| [[Баку (әуежай)|Баку]], [[Дубай (әуежай)|Дубай-Халықаралық]], [[Кольцово (әуежай)|Екатеринбург]], [[Қазан (әуежай)|Қазан]], [[Борисполь (әуежай)|Киев-Борисполь]], [[Хитроу|Лондон-Хитроу]], [[Домодедово (әуежай)|Мәскеу-Домодедово]], [[Толмачёво (әуежай)|Новосібір]], [[Омбы (әуежай)|Омбы]], [[Бейжің (әуежай)|Бейжің-Астаналық]], [[Пулково (әуежай)|Санкт-Петербург]], [[Инчхон әуежайы|Сеул-Инчхон]], [[Ыстанбұл (әуежай)|Ыстанбұл]], [[Ташкент (әуежай)|Ташкент]], [[Тбилиси (әуежай)|Тбилиси]], [[Үрімжі (әуежай)|Үрімжі]], [[Франкфурт (әуежай)|Франкфурт]] &lt;br&gt; &lt;small&gt;'''Маусымдық бағыттар'''&lt;/small&gt;: [[Анталия әуежайы|Анталья]] &lt;br&gt;&lt;small&gt;'''Чартерлік бағыттар'''&lt;/small&gt;: [[Шарм-эш-Шейх (әуежай)|Шарм-эш-Шейх]]&lt;br&gt; &lt;small&gt;'''Маусымдық чартерлік рейстер'''&lt;/small&gt;: [[Бодрум (әуежай)|Бодрум]], [[Киттиля (әуежай)|Киттиля]] | T1
&lt;!-- --&gt;
| {{flagicon|Қазақстан}} [[Air Astana]]&lt;br&gt; &lt;small&gt; орындайтын &lt;/small&gt; {{flagicon|Қазақстан}} [[Air Astana|FlyArystan]]&lt;ref name=&quot;booking.flyarystan.com&quot;&gt;{{cite web |title= FlyArystan - Рейстер туралы ақпарат|url=https://booking.flyarystan.com/web/FlightSchedule.xhtml?faces-redirect=true |accessdate=29 August 2019}}&lt;/ref&gt;| [[Жуковский (әуежай)|Мәскеу-Жуковский]] |  T1
&lt;!-- --&gt;
| {{flagicon|Қазақстан}} [[Air Astana]]&lt;br&gt; &lt;small&gt; орындайтын &lt;/small&gt; {{flagicon|Қазақстан}} [[Air Astana|FlyArystan]]&lt;ref name=&quot;booking.flyarystan.com&quot;&gt;{{cite web |title= FlyArystan - Рейстер туралы ақпарат|url=https://booking.flyarystan.com/web/FlightSchedule.xhtml?faces-redirect=true |accessdate=29 August 2019}}&lt;/ref&gt;| [[Ақтау Халықаралық әуежайы|Ақтау]], [[Ақтөбе халықаралық әуежайы|Ақтөбе]], [[Халықаралық Алматы әуежайы|Алматы]], [[Атырау әуежайы|Атырау]], [[Халықаралық Қостанай Әуежайы|Қостанай]], [[Қызылорда Әуежайы|Қызылорда]], [[Павлодар Әуежайы|Павлодар]], [[Халықаралық Петропавл әуежайы|Петропавл]], [[Абай халықаралық әуежайы|Семей]], [[Шымкент Халықаралық Әуежайы|Шымкент]] | T2
&lt;!-- --&gt;
| {{flagicon|Қытай Халық Республикасы}} [[Air China]] | [[Бейжің (әуежай)|Бейжің-Астаналық]] | T1
&lt;!-- --&gt;
| {{flagicon|Болгария}} [[BH Air]] | &lt;small&gt;'''Маусымдық чартерлік рейстер'''&lt;/small&gt;: [[Бургас (әуежай)|Бургас]] | T1
&lt;!-- --&gt;
| {{flagicon|Болгария}} [[Bulgaria Air]] | &lt;small&gt;'''Маусымдық чартерлік рейстер'''&lt;/small&gt;: [[Варна (әуежай)|Варна]] | T1
&lt;!-- --&gt;
| {{flagicon|Қытай Халық Республикасы}} [[China Southern Airlines]] | [[Үрімжі (әуежай)|Үрімжі]] | T1
&lt;!-- --&gt;
| {{flagicon|Грекия}} [[Ellinair]] |&lt;small&gt;'''Маусымдық бағыттар'''&lt;/small&gt;: [[Македония (әуежай)|Салоники]] |  T1
&lt;!-- --&gt; 
| {{flagicon|Біріккен Араб Әмірліктері}} [[Etihad Airways]] | [[Абу–Даби (әуежай)|Абу–Даби]] | T1
&lt;!-- --&gt;
| {{flagicon|Финляндия}} [[Finnair]] |&lt;small&gt;'''Маусымдық бағыттар'''&lt;/small&gt;:  [[Хельсинки-Вантаа|Хельсинки]]| T1
&lt;!-- --&gt;
| {{flagicon|Біріккен Араб Әмірліктері}} [[flydubai]] | [[Дубай (әуежай)|Дубай-Халықаралық]] | T1
&lt;!-- --&gt;
| {{flagicon|Польша}} [[LOT Polish Airlines]] | [[Варшава (әуежай)|Варшава-Шопен]] | T1
&lt;!-- --&gt;
| {{flagicon|Германия}} [[Lufthansa]]| [[Франкфурт (әуежай)|Франкфурт]] | T1
&lt;!-- --&gt;
|{{flagicon|Катар}} [[Qatar Airways]]| [[Хамад (әуежай)|Доха]]&lt;ref&gt;{{cite news |title= Qatar Airways Қазақстанға әуе рейстерін ашады|url=https://www.inform.kz/kz/qatar-airways-kazakstanga-aue-reysterin-ashady_a3603111|accessdate=13 January 2020 |work=Forbes |date=13 January 2020}}&lt;/ref&gt; | T1
&lt;!-- --&gt;
| {{flagicon|Қазақстан}} [[Qazaq Air]]&lt;ref&gt;{{cite web |title= Qazaq Air - Рейстер туралы ақпарат|url=https://www.flyqazaq.com/ru/3004?airportCode=TSE |accessdate=29 August 2019}}&lt;/ref&gt;| [[Ақтөбе халықаралық әуежайы|Ақтөбе]], [[Халықаралық Алматы әуежайы|Алматы]], [[Атырау әуежайы|Атырау]], [[Халықаралық Қостанай Әуежайы|Қостанай]], [[Өскемен әуежайы|Өскемен]], [[Павлодар Әуежайы|Павлодар]], [[Халықаралық Петропавл әуежайы|Петропавл]], [[Талдықорған Әуежайы|Талдықорған]], [[Тараз Әуежайы|Тараз]], [[Жезқазған Әуежайы|Жезқазған]], [[Шымкент Халықаралық Әуежайы|Шымкент]] &lt;br&gt; &lt;small&gt;'''Маусымдық бағыттар'''&lt;/small&gt;: [[Балқаш Әуежайы|Балқаш]], [[Үшарал Әуежайы|Үшарал]]| T2
&lt;!-- --&gt;
|{{flagicon|Қазақстан}} [[SCAT]]&lt;br&gt; &lt;small&gt;орындайтын&lt;/small&gt; {{flagicon|Қазақстан}} [[SCAT|Southern Sky]]&lt;ref&gt;{{cite web |title= Southern Sky |url=https://www.acss.kz|accessdate=29 August 2019}}&lt;/ref&gt;| [[Балқаш әуежайы|Балқаш]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;'''Жазғы рейстер'''&lt;/small&gt;:  [[Үржар әуежайы|Үржар]] | T2
&lt;!-- --&gt;
| {{flagicon|Қазақстан}} [[SCAT]]&lt;ref name=&quot;SCAT - Рейстер туралы ақпарат&quot;&gt;{{cite web |title= SCAT - Рейстер туралы ақпарат|url=https://booking.scat.kz/websky/#/search|accessdate=29 August 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt; ''ішкі бағыттар''| [[Ақтау Халықаралық әуежайы|Ақтау]], [[Ақтөбе халықаралық әуежайы|Ақтөбе]], [[Халықаралық Алматы әуежайы|Алматы]], [[Атырау әуежайы|Атырау]], [[Қызылорда Әуежайы|Қызылорда]], [[Өскемен әуежайы|Өскемен]], [[Павлодар Әуежайы|Павлодар]], [[Абай халықаралық әуежайы|Семей]], [[Тараз Әуежайы|Тараз]], [[Шымкент Халықаралық Әуежайы|Шымкент]] | T2
&lt;!-- --&gt;
| {{flagicon|Қазақстан}} [[SCAT]]&lt;ref name=&quot;SCAT - Рейстер туралы ақпарат&quot;&gt;{{cite web |title= SCAT - Рейстер туралы ақпарат|url=https://booking.scat.kz/websky/#/search|accessdate=29 August 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt; ''халықаралық бағыттар'' | [[Душанбе (әуежай)|Душанбе]], [[Ереван (әуежай)|Ереван]], [[Минеральные Воды (әуежай)|Минеральные Воды]], [[Внуково (әуежай)|Мәскеу-Внуково]], [[Прага (әуежай)|Прага]], [[Сяньян (әуежай)|Сиань]], [[Шыңғысхан (әуежай)|Ұланбатыр]], [[Халықаралық Үрімжі әуежайы|Үрімжі]], [[Минск Халықаралық әуежайы|Минск]], [[|]]&lt;br&gt; &lt;small&gt;'''Маусымдық бағыттар'''&lt;/small&gt;: [[Батуми (әуежай)|Батуми]], [[Сочи (әуежай)|Сочи]]|&lt;br&gt; &lt;small&gt;&lt;/small&gt; T1
&lt;!-- --&gt;
| {{flagicon|Қазақстан}} [[SCAT]]&lt;br&gt; &lt;small&gt;орындайтын&lt;/small&gt; {{flagicon|Қазақстан}} [[SCAT|Sunday Airlines]]| [[Халықаралық Токио әуежайы|Токио-Нарита]] &lt;br&gt; &lt;small&gt;'''Маусымдық бағыттар'''&lt;/small&gt;: [[Анталия әуежайы|Анталья]] &lt;br&gt;&lt;small&gt;'''Чартерлік бағыттар'''&lt;/small&gt;: [[Шарм-эш-Шейх (әуежай)|Шарм-эш-Шейх]]&lt;br&gt; &lt;small&gt;'''Маусымдық чартерлік рейстер'''&lt;/small&gt;: [[Паттайя (әуежай)|Паттайя]], [[Пхукет (әуежай)|Пхукет]], [[Санья (әуежай)|Санья]], [[Хургада (әуежай)|Хургада]] | T1
&lt;!-- --&gt;
|{{flagicon|Ресей}} [[S7 Airlines]]|[[Домодедово (әуежай)|Мәскеу-Домодедово]], [[Толмачёво (әуежай)|Жаңасібір]] | T1
&lt;!-- --&gt;
| {{flagicon|Түркия}} [[Түрік Әуе Жолдары|Turkish Airlines]]|[[Ыстанбұл (әуежай)|Ыстанбұл]]| T1
&lt;!-- --&gt;
|{{flagicon|Өзбекстан}} [[Өзбекстан Әуе Жолдары|Uzbekistan Airways]]| [[Халықаралық Ташкент әуежайы|Ташкент]] | T1
&lt;!-- --&gt;
| {{flagicon|Венгрия}} [[Wizz Air]]|[[Будапешт (әуежай)|Будапешт]] | T1
&lt;!-- --&gt;
| {{flagicon|Ресей}} [[Аэрофлот]] | [[Шереметьево (әуежай)|Мәскеу-Шереметьево]] | T1
&lt;!-- --&gt;
| {{flagicon|Белорусь}} [[Белавиа]] | [[Минск (әуежай)|Минск]] | T1
&lt;!-- --&gt;
}}

== Түсініктемелер ==
&lt;references/&gt;

== Тағы қараңыз ==
*[[Астана қаласының Бас жоспары|Астана қаласының бас жоспары]]
* [[Халықаралық Көкшетау әуежайы]] (287 км)

== Сыртқы сілтемелер ==
* {{commonscat-inline|Nursultan Nazarbayev International Airport}}
* [http://www.astanaairport.kz Нұрсұлтан Назарбаев Халықаралық Әуежайы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200113013523/http://www.astanaairport.kz/ |date=2020-01-13 }} (Ресми Сайты)
* [http://www.flightradar24.com/50.92,70.58/7 Нұрсұлтан Назарбаев Халықаралық Әуежайынан ұшып шыққан ұшақтар мен қонып жатқан ұшақтардың радарлық бақылаулары]

{{Қазақстан әуежайлары|state=collapsed}}

[[Санат:Қазақстан әуежайлары]]
[[Санат:Астана ғимараттары мен құрылыстары]]
[[Санат:Нұрсұлтан Назарбаев атындағы нысандар]]
[[Санат:Астана көлігі]]</text>
      <sha1>m7fcaau0q7l17exu2r81xy335aszxmw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бибігүл Ахметқызы Төлегенова</title>
    <ns>0</ns>
    <id>20921</id>
    <revision>
      <id>3654737</id>
      <parentid>3569032</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T19:32:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-49805-47</username>
        <id>185661</id>
      </contributor>
      <comment>/* Өмірбаяны */</comment>
      <origin>3654737</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13749" sha1="ja8rmohsf0m42puwbl9vx858axhaar1" xml:space="preserve">{{Музыкант
 |Есімі                = Бибігүл Ахметқызы Төлегенова
 |Атауы                = 
 |Сурет                = Бибігүл Төлегенова.jpg
 |Сурет ені            = 
 |Сурет тақырыбы       = 
 |Фон                  = 
 |Туған кездегі есімі = 
 |Толық аты            = 
 |Туған күні         = 16.12.1929
 |Туған жері         = {{туғанжері|Семей|Семейде}}, [[Қазақ АКСР]], [[РКФСР]] [[КСРО]]
 |Қайтыс болған күні   = 
 |Қайтыс болған жері   = 
 |Белсенділік жылдары  = 
 |Мемлекет             = {{KAZ}}&lt;br&gt;{{USSR}} (1929-1991)
 |Мамандықтары         = камералық әнші&lt;br&gt;опера әншісі&lt;br&gt;актриса&lt;br&gt;музыка педагогы
 |Дауыс түрі           = [[сопрано]]
 |Аспаптары            = [[фортепиано]]
 |Жанрлары             = [[опера]]
 |Лақап аттары         = 
 |Ұжымдары             = 
 |Қызметтес болған     = 
 |Лейблдері            = 
 |Марапаттары          = 
 |Сайты                = 
}}
'''Бибігүл Ахметқызы Төлегенова''' ([[16 желтоқсан]] [[1929 жыл|1929]], [[Семей|Семей қаласы]]) — қазақ опера әншісі (лирикалық-колоратуралық сопрано), актриса, педагог.  [[Социалистік еңбек ері|Социалистік Еңбек Ері]] (1991, бұл атақтың соңғы иегері). [[КСРО халық әртісі]] (1967). КСРО Мемлекеттік сыйлығының иегері (1970).

== Өмірбаяны ==
1929 жылдың 16 желтоқсан күні Семей қаласында дүниеге келеді. Әкесі Ахмет Төлегенұлы 

&lt;nowiki&gt;[[Арғын]]&lt;/nowiki&gt; тайпасының [[Қаракерей|&lt;nowiki&gt;[[&lt;/nowiki&gt;]]Қаракесек]]руының Шөптеміс бұтағынан шыққан.&lt;ref&gt;https://tumalas.kz/mobi/#/?id=910271765&lt;/ref&gt;.

Бибігүлдің әкесі скрипкада ойнаса, шешесі ән айтатын. Әкесін 1937 жылы Қатон-Қарағайда тұтқындап алып кеткеннен кейін хабарсыз жоғалып кетті. 1946 жылы кешкі мектептің жетінші сыныбында оқып жүрген кезінде Семейдегі ет комбинатта жұмыс істей бастады. Комбинаттағы көркем-өнерпаздар үйірмесінде ән айтып, Семейде айдауда жүрген жазушы Г.И. Серябрякованың көзіне түсті. Галина Серябрякова Бибігүлке тәлімін беріп, [[Қазақ ұлттық консерваториясы|Құрманғазы атындағы Қазақ консерваториясына]] түсуіне ықпал етті.

[[1951 жыл|1951 жылы]] консерваторияда оқып жүріп [[Қазақ радиосы|қазақ радиосында]] халық әндерін шырқап, әнші болып жұмыс істеген. 

[[1954 жыл]]ы [[Қазақ ұлттық консерваториясы|Қазақ консерваториясын]] (Н.Самышинаның ән класы бойынша) бітірді. 

1954 жылдан бастап Абай атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық опера және балет театрінде солист;

1956 жылдан бастап [[Қазақ мемлекеттік филармониясы|Жамбыл атындағы қазақ филармониясының]] [[Құрманғазы атындағы оркестр|Құрманғазы атындағы қазақ мемлекеттік ұлттық аспаптар оркестрінде]] (Құрманғазы оркестрі) солист;

1958 жылы Бүкілодақтық экстрада әртістері байқауының лауреаты атанды.

Бибігүл Төлегенованың өнері Республика мен одақ көлемінде ғана емес, бүкіл дүниежүзіне танылды. Гастрольдік сапармен [[Үндістан]], [[Алжир]], [[Египет]], [[Сирия]], [[Вьетнам]], [[Польша]], [[Чехословакия]], [[Канада]], [[Швеция]], [[Франция]], [[Италия]]да болып, өнер толғады.

1968-1982 жылдары ҚазКСР Жоғарғы Кеңесінің VII, VIII және IX шақырылым депутаты болып қызмет етті.

1980 жылдан бері қазіргі күнге дейін [[Қазақ мемлекеттік филармониясы|Жамбыл атындағы қазақ мемлекеттік филармониясында]] вокалдан сабақ беріп келеді. 1982 жылы профессор атағына ие болды.

== Әндері ==
Б.Төлегенованың қайталанбас орындаушылық өнерінің қайнар бұлағы ең алдымен қазақтың халық әндеріне саяды. Әншінің алуан тақырыпты репертуарында қазақтың халық әндері (&quot;Гауһар тас&quot;, &quot;Жиырма бес&quot;), Қазақстан композиторларының шығармалары ([[Латиф Абдулхайұлы Хамиди|Хамидидің]] &quot;Бұлбұлы&quot;, [[Евгений Григорьевич Брусиловский|Брусиловскийдің]] &quot;Қос қарлығашы&quot;, [[Мұқан Төлебаев|Төлебаевтың]] &quot;Еске алуы&quot;, [[Еркеғали Рахмадиұлы Рахмадиев|Рахмадиевтің]] &quot;Тарантелласы&quot;, Мұхамеджановтың &quot;Көктем вальсі&quot;, [[Нұрғиса Атабайұлы Тілендиев|Тілендиевтің]] &quot;Кел еркем, Алатауыма&quot;), сондай-ақ [[Пётр Ильич Чайковский|П.П.Чайковский]]  мен С.В.Рахманиновтың романстары, Н.А.Римский-Корсаковтың операларынан ариялар және Батыc Еуропа сазгерлерінің (Доницетти, Григ, Шуберт) шығармалары да бар. Б.Төлегенова өзінің концерттік-орындаушылық өнерін шеберліктің жоғары сатысына көтеріп, классикалық дәрежеге жеткізді. Бұл тұрғыда ол &quot;қазақ бұлбұлы&quot; атанған [[Күләш Жасынқызы Бәйсейітова|Күләш Байсейітованың]] орындаушылық шеберлігін жалғастыруда. Бибігүл Төлегенова опера өнеріне де елеулі үлес қосып, Жібек (Брусиловскийдің [[Қыз Жібек|&quot;Қыз Жібегінде&quot;]]), Гүлбаршын (Рахмадиевтің &quot;Алпамысында&quot;), Еңлік (Жұбановтың &quot;[[Еңлік — Кебек (пьеса)|Еңлік—Кебегінде]]&quot;), Джильда, Виолетта (Вердидің &quot;Риголеттосы&quot; мен &quot;Травиатасында&quot;) т. б. партияларды орындады. 

== Фильмографиясы ==
*1954 -  ''[[Дала қызы]]'' - ''Қарашаш''
*1955 -  ''[[Бұл Шұғылада болған еді]]'' - ''Майра''
*1957 -  ''[[Біздің сүйікті дәрігер]]'' - ''әнші''
*1968 -  ''[[Тақиялы періште]]'' - ''эпизод''
*2005 -  ''[[Вокалды параллельдер]]'' - ''эпизод''
*2011 -  ''[[Алдар көсе (фильм)|Алдар көсе]]'' - ''Алдардың әжеск''
*2011 -  ''[[Балалық шағымның аспаны]]'' - ''Сұлтанның әжесі''
*2016 -  ''[[Тақиялы періште-2]]'' - ''эпизод''

== Марапаттары ==
* [[Еңбек Қызыл Туы ордені|&quot;Еңбек Қызыл Ту&quot; орденінің иегері]] (1959) 
* Қазақ КСР Халық әртісі (1959) 
* [[Қазақ КСР Мемлекеттік сыйлығы|Қазақ КСР Мемлекеттік сыйлығының лауреаты]] (1960) 
* КСРО Халық әртісі (1967) 
* КСРО Мемлекеттік сыйлығының лауреаты (1970)   
* [[Ленин ордені|Ленин орденінің иегері]] (1976)
* Екінші рет [[Ленин ордені|Ленин орденінің иегері]] мен [[Социалистік еңбек ері|Социалистік Еңбек Ері]] (1991)
* &quot;Еңбек ардагері&quot; медалі мен &quot;Тың және тыңайған жерлерді игергені үшін&quot; медалінің иегері
* &quot;Алтын барыс&quot; атты [[Қазақстан Республикасының Президенті|ҚР Президентінің]] жеке Алтын белгісімен марапатталған (1999) 
* [[Астана|Астана қаласының]] құрметті азаматы (1999) 
* [[Отан ордені|Отан орденінің иегері]] (2000) - ''ұлттық өнерге қосқан ерекше үлесі үшін'' 
* «Тарлан» тәуелсіз сыйлығының лауреаты (2001) - ''музыкаға қосқан үлесі үшін'' 
* «Жыл адамы» атағын алған (2001) - ''Қазақстанның музыка өнеріне қосқан үлесі номинациясы бойынша'' 
* Қазақстан Жұлдыздар аллеясында Жеке жұлдызға ие болды (2002) 
* [[Шығыс Қазақстан облысы|Шығыс Қазақстан облысының]] құрметті азаматы (2011э 
* [[Алматы|Алматы қаласының]] құрметті азаматы (2012)  
* Екі мәрте Мәдениет саласындағы Қазақстан Республикасының Тұңғыш Президенті - Елбасы Мемлекеттік стипендиясының иегері (2016, 2017) 
* [[Барыс ордені|І дәрежелі &quot;Барыс&quot; орденінің иегері]] (2019) - ''Республиканың мәдениеті мен музыка өнеріне қосқан елеулі үлесі үшін'' 

Тағы 10-нан аса Мемлекеттік және Үкіметтік марапаттардың иегері.  

== Жеке өмірі ==
Сүйіп оқитын әдебиеті - поэзия.

Хоббиі - көрнекті өнер қайраткерлерінің және Саяси қайраткердің монографияларын жинау.

Қыздары - Гүзел, Мәриямгүл; ұлы - Төлеген. Немерелері - Әділ, Қайрат, Бағдад. Шөберелері - Дәмира, Ескендір.&lt;ref&gt;Тарихи тұлғалар. Танымдық - көпшілік басылым. Мектеп жасындағы оқушылар мен көпшілікке арналған. Құрастырушы: Тоғысбаев Б. Сужикова А. – Алматы. “Алматыкітап баспасы”,  2009 ISBN 978-601-01-0268-2&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.” ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Қазақстан Республикасында кімнің кім екені – 2011. 2 томдық анықтамалық. Алматы, 2011. ISBN 978-601-278-473-2&lt;/ref&gt;

== Әдебиет ==
* Серкебаева Ирина. «Бибігүл Төлегенова: сүю, сену және үміттену», [[Алматы]], «[[Атамұра баспасы|Атамұра]]», [[2012]].

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сілтемелер ==
* [http://www.zhasalash.kz/ruhaniyat/5473.html “Мен ондайға қосылмаймын, қолдамаймын да”] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305074508/http://www.zhasalash.kz/ruhaniyat/5473.html |date=2016-03-05 }}
* [http://www.zhasalash.kz/ruhaniyat/5474.html Мен Сiзден сырт айналдым, Бибiгүл апай!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305074450/http://www.zhasalash.kz/ruhaniyat/5474.html |date=2016-03-05 }}

[[Санат:КСРО мемлекеттік сыйлығының иегерлері]]
[[Санат:Қазақстан әншілері]]
[[Санат:КСРО халық әртістері]]
[[Санат:Қазақстан мемлекеттік сыйлығының иегерлері]]
[[Санат:Қазақстан Жоғарғы Кеңесінің депутаттары]]
[[Санат:Ленин орденінің иегерлері]]
[[Санат:Еңбек Қызыл Туы орденінің иегерлері]]
[[Санат:Тәуелсіз &quot;Тарлан&quot; сыйлығының иегерлері]]
[[Санат:Орақ және балға медалінің иегерлері]]
[[Санат:Социалистік еңбек ерлері]]
[[Санат:Қазақстан киноактрисалары]]</text>
      <sha1>ja8rmohsf0m42puwbl9vx858axhaar1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654740</id>
      <parentid>3654737</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T20:11:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/~2026-49805-47|~2026-49805-47]] ([[User talk:~2026-49805-47|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды</comment>
      <origin>3569032</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13693" sha1="899i8bq5yvot5vdmpauxca2y0swseqt" xml:space="preserve">{{Музыкант
 |Есімі                = Бибігүл Ахметқызы Төлегенова
 |Атауы                = 
 |Сурет                = Бибігүл Төлегенова.jpg
 |Сурет ені            = 
 |Сурет тақырыбы       = 
 |Фон                  = 
 |Туған кездегі есімі = 
 |Толық аты            = 
 |Туған күні         = 16.12.1929
 |Туған жері         = {{туғанжері|Семей|Семейде}}, [[Қазақ АКСР]], [[РКФСР]] [[КСРО]]
 |Қайтыс болған күні   = 
 |Қайтыс болған жері   = 
 |Белсенділік жылдары  = 
 |Мемлекет             = {{KAZ}}&lt;br&gt;{{USSR}} (1929-1991)
 |Мамандықтары         = камералық әнші&lt;br&gt;опера әншісі&lt;br&gt;актриса&lt;br&gt;музыка педагогы
 |Дауыс түрі           = [[сопрано]]
 |Аспаптары            = [[фортепиано]]
 |Жанрлары             = [[опера]]
 |Лақап аттары         = 
 |Ұжымдары             = 
 |Қызметтес болған     = 
 |Лейблдері            = 
 |Марапаттары          = 
 |Сайты                = 
}}
'''Бибігүл Ахметқызы Төлегенова''' ([[16 желтоқсан]] [[1929 жыл|1929]], [[Семей|Семей қаласы]]) — қазақ опера әншісі (лирикалық-колоратуралық сопрано), актриса, педагог.  [[Социалистік еңбек ері|Социалистік Еңбек Ері]] (1991, бұл атақтың соңғы иегері). [[КСРО халық әртісі]] (1967). КСРО Мемлекеттік сыйлығының иегері (1970).

== Өмірбаяны ==
1929 жылдың 16 желтоқсан күні Семей қаласында дүниеге келеді. Әкесі Ахмет Төлегенұлы [[Найман]] тайпасының [[Қаракерей]] руының Қожамбет бұтағынан шыққан.&lt;ref&gt;https://tumalas.kz/mobi/#/?id=910271765&lt;/ref&gt;.

Бибігүлдің әкесі скрипкада ойнаса, шешесі ән айтатын. Әкесін 1937 жылы Қатон-Қарағайда тұтқындап алып кеткеннен кейін хабарсыз жоғалып кетті. 1946 жылы кешкі мектептің жетінші сыныбында оқып жүрген кезінде Семейдегі ет комбинатта жұмыс істей бастады. Комбинаттағы көркем-өнерпаздар үйірмесінде ән айтып, Семейде айдауда жүрген жазушы Г.И. Серябрякованың көзіне түсті. Галина Серябрякова Бибігүлке тәлімін беріп, [[Қазақ ұлттық консерваториясы|Құрманғазы атындағы Қазақ консерваториясына]] түсуіне ықпал етті.

[[1951 жыл|1951 жылы]] консерваторияда оқып жүріп [[Қазақ радиосы|қазақ радиосында]] халық әндерін шырқап, әнші болып жұмыс істеген. 

[[1954 жыл]]ы [[Қазақ ұлттық консерваториясы|Қазақ консерваториясын]] (Н.Самышинаның ән класы бойынша) бітірді. 

1954 жылдан бастап Абай атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық опера және балет театрінде солист;

1956 жылдан бастап [[Қазақ мемлекеттік филармониясы|Жамбыл атындағы қазақ филармониясының]] [[Құрманғазы атындағы оркестр|Құрманғазы атындағы қазақ мемлекеттік ұлттық аспаптар оркестрінде]] (Құрманғазы оркестрі) солист;

1958 жылы Бүкілодақтық экстрада әртістері байқауының лауреаты атанды.

Бибігүл Төлегенованың өнері Республика мен одақ көлемінде ғана емес, бүкіл дүниежүзіне танылды. Гастрольдік сапармен [[Үндістан]], [[Алжир]], [[Египет]], [[Сирия]], [[Вьетнам]], [[Польша]], [[Чехословакия]], [[Канада]], [[Швеция]], [[Франция]], [[Италия]]да болып, өнер толғады.

1968-1982 жылдары ҚазКСР Жоғарғы Кеңесінің VII, VIII және IX шақырылым депутаты болып қызмет етті.

1980 жылдан бері қазіргі күнге дейін [[Қазақ мемлекеттік филармониясы|Жамбыл атындағы қазақ мемлекеттік филармониясында]] вокалдан сабақ беріп келеді. 1982 жылы профессор атағына ие болды.

== Әндері ==
Б.Төлегенованың қайталанбас орындаушылық өнерінің қайнар бұлағы ең алдымен қазақтың халық әндеріне саяды. Әншінің алуан тақырыпты репертуарында қазақтың халық әндері (&quot;Гауһар тас&quot;, &quot;Жиырма бес&quot;), Қазақстан композиторларының шығармалары ([[Латиф Абдулхайұлы Хамиди|Хамидидің]] &quot;Бұлбұлы&quot;, [[Евгений Григорьевич Брусиловский|Брусиловскийдің]] &quot;Қос қарлығашы&quot;, [[Мұқан Төлебаев|Төлебаевтың]] &quot;Еске алуы&quot;, [[Еркеғали Рахмадиұлы Рахмадиев|Рахмадиевтің]] &quot;Тарантелласы&quot;, Мұхамеджановтың &quot;Көктем вальсі&quot;, [[Нұрғиса Атабайұлы Тілендиев|Тілендиевтің]] &quot;Кел еркем, Алатауыма&quot;), сондай-ақ [[Пётр Ильич Чайковский|П.П.Чайковский]]  мен С.В.Рахманиновтың романстары, Н.А.Римский-Корсаковтың операларынан ариялар және Батыc Еуропа сазгерлерінің (Доницетти, Григ, Шуберт) шығармалары да бар. Б.Төлегенова өзінің концерттік-орындаушылық өнерін шеберліктің жоғары сатысына көтеріп, классикалық дәрежеге жеткізді. Бұл тұрғыда ол &quot;қазақ бұлбұлы&quot; атанған [[Күләш Жасынқызы Бәйсейітова|Күләш Байсейітованың]] орындаушылық шеберлігін жалғастыруда. Бибігүл Төлегенова опера өнеріне де елеулі үлес қосып, Жібек (Брусиловскийдің [[Қыз Жібек|&quot;Қыз Жібегінде&quot;]]), Гүлбаршын (Рахмадиевтің &quot;Алпамысында&quot;), Еңлік (Жұбановтың &quot;[[Еңлік — Кебек (пьеса)|Еңлік—Кебегінде]]&quot;), Джильда, Виолетта (Вердидің &quot;Риголеттосы&quot; мен &quot;Травиатасында&quot;) т. б. партияларды орындады. 

== Фильмографиясы ==
*1954 -  ''[[Дала қызы]]'' - ''Қарашаш''
*1955 -  ''[[Бұл Шұғылада болған еді]]'' - ''Майра''
*1957 -  ''[[Біздің сүйікті дәрігер]]'' - ''әнші''
*1968 -  ''[[Тақиялы періште]]'' - ''эпизод''
*2005 -  ''[[Вокалды параллельдер]]'' - ''эпизод''
*2011 -  ''[[Алдар көсе (фильм)|Алдар көсе]]'' - ''Алдардың әжеск''
*2011 -  ''[[Балалық шағымның аспаны]]'' - ''Сұлтанның әжесі''
*2016 -  ''[[Тақиялы періште-2]]'' - ''эпизод''

== Марапаттары ==
* [[Еңбек Қызыл Туы ордені|&quot;Еңбек Қызыл Ту&quot; орденінің иегері]] (1959) 
* Қазақ КСР Халық әртісі (1959) 
* [[Қазақ КСР Мемлекеттік сыйлығы|Қазақ КСР Мемлекеттік сыйлығының лауреаты]] (1960) 
* КСРО Халық әртісі (1967) 
* КСРО Мемлекеттік сыйлығының лауреаты (1970)   
* [[Ленин ордені|Ленин орденінің иегері]] (1976)
* Екінші рет [[Ленин ордені|Ленин орденінің иегері]] мен [[Социалистік еңбек ері|Социалистік Еңбек Ері]] (1991)
* &quot;Еңбек ардагері&quot; медалі мен &quot;Тың және тыңайған жерлерді игергені үшін&quot; медалінің иегері
* &quot;Алтын барыс&quot; атты [[Қазақстан Республикасының Президенті|ҚР Президентінің]] жеке Алтын белгісімен марапатталған (1999) 
* [[Астана|Астана қаласының]] құрметті азаматы (1999) 
* [[Отан ордені|Отан орденінің иегері]] (2000) - ''ұлттық өнерге қосқан ерекше үлесі үшін'' 
* «Тарлан» тәуелсіз сыйлығының лауреаты (2001) - ''музыкаға қосқан үлесі үшін'' 
* «Жыл адамы» атағын алған (2001) - ''Қазақстанның музыка өнеріне қосқан үлесі номинациясы бойынша'' 
* Қазақстан Жұлдыздар аллеясында Жеке жұлдызға ие болды (2002) 
* [[Шығыс Қазақстан облысы|Шығыс Қазақстан облысының]] құрметті азаматы (2011э 
* [[Алматы|Алматы қаласының]] құрметті азаматы (2012)  
* Екі мәрте Мәдениет саласындағы Қазақстан Республикасының Тұңғыш Президенті - Елбасы Мемлекеттік стипендиясының иегері (2016, 2017) 
* [[Барыс ордені|І дәрежелі &quot;Барыс&quot; орденінің иегері]] (2019) - ''Республиканың мәдениеті мен музыка өнеріне қосқан елеулі үлесі үшін'' 

Тағы 10-нан аса Мемлекеттік және Үкіметтік марапаттардың иегері.  

== Жеке өмірі ==
Сүйіп оқитын әдебиеті - поэзия.

Хоббиі - көрнекті өнер қайраткерлерінің және Саяси қайраткердің монографияларын жинау.

Қыздары - Гүзел, Мәриямгүл; ұлы - Төлеген. Немерелері - Әділ, Қайрат, Бағдад. Шөберелері - Дәмира, Ескендір.&lt;ref&gt;Тарихи тұлғалар. Танымдық - көпшілік басылым. Мектеп жасындағы оқушылар мен көпшілікке арналған. Құрастырушы: Тоғысбаев Б. Сужикова А. – Алматы. “Алматыкітап баспасы”,  2009 ISBN 978-601-01-0268-2&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.” ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Қазақстан Республикасында кімнің кім екені – 2011. 2 томдық анықтамалық. Алматы, 2011. ISBN 978-601-278-473-2&lt;/ref&gt;

== Әдебиет ==
* Серкебаева Ирина. «Бибігүл Төлегенова: сүю, сену және үміттену», [[Алматы]], «[[Атамұра баспасы|Атамұра]]», [[2012]].

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сілтемелер ==
* [http://www.zhasalash.kz/ruhaniyat/5473.html “Мен ондайға қосылмаймын, қолдамаймын да”] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305074508/http://www.zhasalash.kz/ruhaniyat/5473.html |date=2016-03-05 }}
* [http://www.zhasalash.kz/ruhaniyat/5474.html Мен Сiзден сырт айналдым, Бибiгүл апай!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305074450/http://www.zhasalash.kz/ruhaniyat/5474.html |date=2016-03-05 }}

[[Санат:КСРО мемлекеттік сыйлығының иегерлері]]
[[Санат:Қазақстан әншілері]]
[[Санат:КСРО халық әртістері]]
[[Санат:Қазақстан мемлекеттік сыйлығының иегерлері]]
[[Санат:Қазақстан Жоғарғы Кеңесінің депутаттары]]
[[Санат:Ленин орденінің иегерлері]]
[[Санат:Еңбек Қызыл Туы орденінің иегерлері]]
[[Санат:Тәуелсіз &quot;Тарлан&quot; сыйлығының иегерлері]]
[[Санат:Орақ және балға медалінің иегерлері]]
[[Санат:Социалистік еңбек ерлері]]
[[Санат:Қазақстан киноактрисалары]]</text>
      <sha1>899i8bq5yvot5vdmpauxca2y0swseqt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Йод</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23763</id>
    <revision>
      <id>3654602</id>
      <parentid>3654420</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T16:43:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/Құдайбергенова Айнагүл|Құдайбергенова Айнагүл]] ([[User talk:Құдайбергенова Айнагүл|т]]) өңдемелерінен [[User:Kasymov|Kasymov]] соңғы нұсқасына қайтарды</comment>
      <origin>3495111</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5532" sha1="1mrmstg33uiiak2pn5is550i16xwa0q" xml:space="preserve">{{Химиялық элемент|нөмірі=53|тор параметрлері=a=7,18 b=4,71 c=9,81&lt;ref&gt;|балқу температурасы=113,5 °C|қайнау температурасы=184,35 °C|балқу жылуы=15,52 (I—I)|булану жылуы=41,95 (I—I)|жылусыйымдылығы=54,44|молярлық көлем=25,7|тор құрылымы=Орторомбалық|Тор құрылымы=Орторомбалық|c/a қатынас=-|фаза=Қатты дене|жылуөткізгіштік=(0,45)|CAS тіркелу нөмірі=7553-56-2|қб қысымы 1=260|қб қысымы 100=309|қб қысымы 10=282|қб қысымы 1 k=342|қб қысымы 10 k=381|қб қысымы 100 k=457|тығыздық=4,93|иондалу энергиясы 3=3180|үсті=[[Бром|Br]]|конфигурация=[Kr] 4d&lt;sup&gt;10&lt;/sup&gt;5s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;5p&lt;sup&gt;5&lt;/sup&gt;|асты=[[Астат|At]]|символ=I|сыртқы түрі=жылтыр металл сұр қатты, қара / күлгін сұйықтық, күлгін газ|атауы=Йод|топ=17|период=5|блок=p|атомдық масса=126.90447(3)|электрондық қабықшасы=2, 8, 18, 18, 7|иондалу энергиясы 2=1845.9|атом радиусы=140|ковалентті радиус=139±3|Ван-дер-Ваальс радиусы=198|ион радиусы=(+7e) 50 (-1e) 220|электртерістілігі=2,66|электродты потенциал=+0,535 В|Электродты потенциал=+0,535 В|тотығу дәрежелері=−1, +1, +3, +4, +5, +6, +7|иондалу энергиясы 1=1008.4|сурет=Sample of iodine.jpg|тип=[[Галогендер]]}}[[Сурет:Iodine.svg|thumb|100px|Йод ''I''|солға]]
'''Йод''' ([[Латын тілі|латын]]. ''Iodum''; '''I''') — [[элемент]]тердің [[периодтық жүйе]]сінің [[VІІ]] тобындағы [[химия|химиялық элемент]]. [[Галогендер]] тобына жатады, ат. м. 126,9; ат. н. 53; тығыздығы 4,93 г/см³; балқу t 113,6 °С; қайнау t 184,35 °С. 

== Тарихы ==
Йодты [[1811]] ж. француз химигі Б.Куртуа ашқан. 

== Қасиеттері ==
Табиғатта тұрақты бір [[изотоп]]ы бар (¹²⁷I), бос күйінде кездеспейді. Қара сұр түсті, күлгін жылтыр, өткір иісті. [[Лаутарит]], [[дитцент минералдары]]нда, [[мұхит]] суы, [[мұнай]] кендеріндегі ілеспе суда, [[балдырлар]]да кездеседі. Суда нашар, органикалық еріткіште ([[спирт]], [[эфир]], [[күкірткөміртек]], [[хлороформ]]) жақсы ериді. 

Көптеген [[металдар]]мен және [[сутек]]пен жоғары [[температура]]да әрекеттеседі. [[Сілті]]мен әрекеттесіп йодатты [[тұз]] түзеді, [[тотықтырғыш]], [[тотықсыздандырғыш]] сипат көрсетеді. Йод мұнайдағы ілеспе судан [[хлор]]мен, [[натрий нитраты]]мен немесе [[қышқыл]] қатынасатын [[марганец]] қос тотығымен тотықтыру арқылы өндіреді. 

== Биологиялық рөлі ==
Йод адам және басқа тірі организмдер үшін маңызды микроэлемент болып саналады. Ал кейбір суда өмір сүретін балдырлар ішінде көп йод сақтайды. Қалыпты ересек адам үшін йодтың керек күндік дозасы шамамен 0,15 мг болып саналады.

== Қолданылуы ==
* Йод және оның қосылыстары [[медицина]]да теріні дезинфекциялау үшін қолданылады;
* металл өндіруде ([[титан]], [[циркон]], [[гафний]]);
* фотосурет өңдейтін химиялық [[реактив]] жасауда;
* органикалық синтезде қолданылады;
* Йодтың кейбір радиоактивтік изотоптары медицинада [[Қалқанша без|қалқанша безінің]] ауруларын емдеуде қолданылады;

[[Адам]] организмінде Йодтың жетіспеушілігі [[қалқанша безі|қалқанша бездің]] ұлғаюына, [[бұғақ ауруы]]на шалдықтырады.

== Қауыптілігі ==
Йод жәй түрінде у болып саналады.Йодтың жартылай өлетін дозасы - 3 грамм. Егер адам иодпен тыныс алса бас ауруы, жөтелуі, тағыда [[өкпе ісінуі]] болуы мүмкін. Ал егер йод адам организмінің ішіне кірсе, одна синдромдар одан әрі қаттырақ болуы мүмкін, егер сол кезде адамды емдемесе, онда адам өлуі мүмкін.
{{Менделеевтің периодтық кестесі}}

{{wikify}}

[[Санат:Химиялық элементтер]]
[[Санат:Иод]]


{{Chem-stub}}</text>
      <sha1>1mrmstg33uiiak2pn5is550i16xwa0q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ағыбай батыр кесенесі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>25096</id>
    <revision>
      <id>3654900</id>
      <parentid>3488436</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T11:45:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mheidegger</username>
        <id>1111</id>
      </contributor>
      <comment>сапалы сурет</comment>
      <origin>3654900</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5092" sha1="76yt52rutmf3abwb7csjns84av8ewa3" xml:space="preserve">{{Ғимарат
| ғимараттың аты     = Ағыбай батыр кесенесі
| шынайы аты         = 
| бұрынғы атауы      = 
| балама аты         = 
| статусы            = Қарағанды облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіші
| суреті             = Agybay Batyr Mausoleum.jpg 
| ені                = 
| сурет атауы        = 
| позициялық карта   = Қазақстан  
 |lat_dir = |lat_deg = 47|lat_min = 13|lat_sec =20 
 |lon_dir = |lon_deg = 72|lon_min = 26|lon_sec =14 
| карта атауы        = 
| карта ені          = 
| ғимараттың үлкен жетістігі  =
| ізашары            = 
| ізбасары           = 
| ғимарат түрі       = 
| сәулет стилі       = қала құрылысы және сәулет
| мемлекет           = 
| орналасуы          = Қазақстан, Қарағанды облысы, Шет ауданы
| мекен жайы         = 
| қала               =  
| қазіргі жалдаушы   = 
| ғимараттың маңыздылығы  = 
| құрылысы басталды  = 
| құрылысы аяқталды  = 1880 жыл
| ашылған уақыты     = 
| жөнделген уақыты   = 
| жабылған уақыты    = 
| бұзылған уақыты    = 
| құны               = 
| жөндеу құны        = 
| биіктігі           =  
| төбесі             = 
| антеннаның төбесі  = 
| материал           =  
| ең соңғы қабат     = 
| обсерватория       = 
| құрылыс жүйесі     = 
| көлемі             = 8,80х8,58 м
| диаметрі           = 
| басқа да өлшемдері =  
| қабаттар саны      = 
| ғимараттың ішкі ауданы    = 
| лифтілер           = 
| тапсырыс беруші    = 
| иемденуші          = 
| басқарушы орган    = 
| сәулетшісі         = 
| сәулет фирмасы     = 
| салушы             = 
| инженері           = 
| инженер-құрылысшы     = 
| басқа да дизайнерлер  = 
| сметашы            = 
| бас мердігер       = 
| марапаттары        = 
| дүкендер саны      = 
| бөлмелер саны      = 
| көлік тұрағы       = 
| сайты              = 
}}
'''Ағыбай батыр кесенесі''' – [[Қарағанды облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізімі]]не енген 19 ғасырдан сақталған сәулет өнері ескерткіші. 

== Орналасқан жері ==
[[Шет ауданы]], [[Киікті]] теміржол бекетінен оңтүстік-батысқа қарай 45 км жерде.

== Сипаты ==
Кесене [[Ағыбай Қоңырбайұлы]]на арналып 19 ғасырдың 1880 жылы [[Бетпақдала]]ның солтүстік-шығысындағы [[Шұнақ]], [[Тайатқан]] тауларының аралығында, [[Сарыбұлақ (өзен, Нұра алабы)|Сарыбұлақ]] өзенінің сол жағалауында тұрғызылған.&lt;br&gt;
Шаршы түріндегі (8,80х8,58 м), бір бөлмелі күмбезді ғимарат. Сыртқы бұрыштары қосар мұнаралармен өрнектеліп, күмбезі өріліп шығарылып, ілкіде ұшар басына Ағыбай батырдың самаурыны қойылған. Кіретін бөлігі жеңіл ағашпен айван үлгісінде жабылып, оңтүстік жағынан шығарылған. Бөлменің ішкі бұрыштарындағы ширек бағаналар күмбез шеңберімен бірігіп кеткен. Бөлменің төменгі жағы ақ түсті, жоғарғы жағы сарғыш түсті әкпен әктелген. Кесене ішінде 12 мәйіт бар. Ағыбай батырдың сағанасы бөлменің түкпірінде солтүстік-батыс бұрыштан екінші орында жатыр.&lt;ref&gt;Қазақ ұлттық энциклопедиясы&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.” ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қарағанды облысы сәулеті]]
[[Санат:Қазақстан кесенелері]]
[[Санат:Қарағанды облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері]]</text>
      <sha1>76yt52rutmf3abwb7csjns84av8ewa3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Грамм</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26903</id>
    <revision>
      <id>3654597</id>
      <parentid>3654490</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T16:43:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/Құдайбергенова Айнагүл|Құдайбергенова Айнагүл]] ([[User talk:Құдайбергенова Айнагүл|т]]) өңдемелерінен [[User:ArystanbekBot|ArystanbekBot]] соңғы нұсқасына қайтарды</comment>
      <origin>2043625</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="851" sha1="eidv0jbnvsgqyq57g3nwm0ehnrmy9mh" xml:space="preserve">'''Грамм'''({{lang-fr|gramme}} - салмақтың өлшемі), г – [[масса]]ның бірліктердің СГС жүйесіндегі негізгі, ал бірліктердің халықаралық жүйесіндегі ([[СИ]]) үлестік (0,001 кг) бірлігі. 1 г (0,2%-ға дейінгі дәлдікпен) – тығыздығы ең жоғары болатын темпаратура.&lt;ref&gt;Полиграфия, өлшеу техникасы, ағаш өңдеу жабдыктары және металл өңдеу техникасы мен технологиясы: Қазақша-орысша терминдердің түсіндірме сөздігі.&lt;/ref&gt;
 
==Дереккөздер==

&lt;references/&gt;
 
{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Өлшеу техникасы]]</text>
      <sha1>eidv0jbnvsgqyq57g3nwm0ehnrmy9mh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Жіп</title>
    <ns>0</ns>
    <id>28028</id>
    <revision>
      <id>3654501</id>
      <parentid>3125211</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T12:30:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Құдайбергенова Айнагүл</username>
        <id>182658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Жіп иірудің құралдары */</comment>
      <origin>3654501</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9974" sha1="72qsjhueu129k9ngc487x6ksgixtnl5" xml:space="preserve">'''Жіп'''  - қысқа талшықтардан ширатылған, [[мата]] және [[трикотаж]] тоқуға, киім, [[кесте]], т.б. тігуге, [[арқан есуге]], т.б. пайдаланылатын жеңіл [[өнеркәсіп]] өнімі. Жіп біртектес талшықтан (мыс., мақта талшығы, [[зығыр талшығы]]) немесе әр түрлі талшықтан (мыс., жүн мен [[вискоз штапелі]] талшықтарынан) иірілуі мүмкін. Жіптің ең басты сапалық сипаттамасы – жіңішкелілігі (нөмірі) мен механикалық қасиеттері (беріктігі, созылымдылығы, ширағыштығы, тазалығы т.б.). Өндіру тәсіліне қарай тарақтап иірілген жіп, иіру машинасында әзірленген жіп болып бөлінеді.

&lt;br/&gt;
==Алғашқы кезде қолмен жіп иіру тәсілдері==

Қолмен жіп иіру [[неолит]] дәуірінен белгілі. Алғаш [[жіп иіру құралы]] ретінде талшық түтетін қол тарақ пен қол [[ұршық]] пайдаланылды (қ. Ұршық). Келе-келе адамзат ұршықты доңғалақ арқылы айналдыру тәсілін, бір мезгілде [[шүйкелейтін]] және иіретін құралды ойлап тапты. Қазақ қолөнершілері [[тоқу ісіне]] көбінесе жүннен иірілген жіптерді пайдаланған. Ондай жіптер түйе мен қой жүнінен, ешкінің түбітінен иірілетін. Мұндай жіптер таза, жұмсақ, әрі төзімді, созылмалы да әдемі. Иіруге арналған жүнді әбден тазартып жуады, кепкен соң қолмен майдалап түтеді. Түтілген жүн қыл-қыбыр, шөп-шаламынан тазарып, ұйысқаны жазылып, жұп-жұмсақ үлпілдеп тұрады. 
[[Сурет:Bear cotton thread.jpg|thumb| alt=A.| ''Жіп''.]]
Мұндай жүн созып иіруге, иненің жұмсауынан өткізуге, сымның, біздің, иненің ізімен іркілмей жүргізіп отыруға қолайлы. Түтілген үлпілдек жүнді бір шетінен суыра шүйкелей отырып жеңіл-желпі домалаққа төгеді. Домалақтың ортасында әдейі ызған баудан немесе кез келген матадан екі қабаттап істелген бүлдіргесі сыртқа шығып тұрады. Жіп иіруге кіріскенде, [[бүлдіргені]] солақай қолдың ортан саусағына іліп алады. Бұл ілмек шүйкені қыл-қоқыстан сақтап, оны биік жерге (қадаға, керегенің басына) іліп қою үшін де өте қажет.

==Жіп иірудің құралдары==

Жіп иірудің екі түрлі құралы бар. Оның біріншісі – ұршық. Екіншісі – [[аяқпен айналдыратын жіп иіруіш]]. Ұршықпен жүн иірудің де екі түрлі әдісі бар. Бірі – шүйкені сол қолдың сыртына іліп қойып иіру, екіншісі – шүйкені жоғары (үйдің қабырғасына, сәкіге, керегеге және т.с.с.) іліп қойып иіру. Екеуінде де иіруші шебердің созу, оны [[мұрындыққа]] іліп, иіріліп келе жатқан жіпті буылдықсыз біркелкі етіп сыптығырлай отыруын, саусақтарының шебер, ширақ қимылдауын керек етеді. Иіріп келе жатқан жіп үзіліп кетсе, оны шүйкенің үлпілдек ұшымен жалғастырады. Егер оның біраз жері жуандап кетсе, не жіңішкерсе онда оны тарқатып қайта иіру қиын. Сондықтан жіптің ондай жерін үзіп тастап, тегіс жерінен қайта жалғап иірген дұрыс. [[Шұлық]], [[ұйық]], қолғап, шарф, шәлі жіптері өрмек, шуда жіптері сияқты өте пысық иірілмейді. Өйткені бұлай иірілген жіп тоқуға бөгет жасайды, ал тоқылып шыққан заттар өте дөрекі және тықыр болып шығады. Қолғап пен ұйықты кейде мықты болу үшін екі қабатталған жіппен тоқиды. Бірақ мұндайда екі жіпті қосып, қатты ширатудың қажеті жоқ. Тоқуға арналып иірілген жіп домалақтанып жиналады.
    
   '''Жіп иіру құралдары туралы қызықты деректер:'''

🪵 Ұршық — өте көне құрал. Адамдар мыңдаған жыл бұрын талшықтан жіп жасау үшін ұршық қолданған.
🐑 Қой жүні бірден жіп болмайды. Алдымен жүн жуылып, тазаланып, түтіледі, содан кейін ғана иіріледі.
🌀 Ұршықтың айналуы жіптің беріктігін арттырады. Талшықтар бір-біріне бұралып, мықты жіпке айналады.
🇰🇿 Қазақ тұрмысында ұршықтың орны ерекше болған. Жүннен жіп иіріп, одан киім-кешек, шұлық, алаша және басқа да бұйымдар жасаған.
⚙️ Иіру дөңгелегі жұмысты жылдамдатты. Адам қолымен ұршықты айналдырудың орнына дөңгелек арқылы үздіксіз жіп иіре алды.
🧵 Жіптің қалыңдығын өзгертуге болады. Талшықты көбірек немесе азырақ бұрау арқылы жуан не жіңішке жіп алынады.
🌿 Жіп тек жүннен жасалмайды. Мақта, зығыр, кендір, жібек сияқты табиғи талшықтардан да жіп иіріледі.
👵 Жіп иіру — ұрпақтан ұрпаққа берілген өнер. Қазақ әйелдері бұл өнерді қыздары мен немерелеріне үйретіп отырған.

     '''Ең қызығы: бұрын бір тал жіп жасау үшін адамның қол еңбегі көп қажет болса, қазіргі машиналар бір уақытта мыңдаған жіпті өте жылдам иіре алады.'''  
&lt;br/&gt;

==Жіп иіруді механикаландыру==

Жіп иіруді механикаландыру 1770 – 80 жылдары [[Еуропада]] басталды. Техниканың кемелдене түсуіне байланысты түту, шүйкелеу, тегістеу процестері де механикаландырыла бастады. Жіп иіру – тоқыма өнеркәсібінің негізгі өндірісінің бірі. Өңделетін талшықтың қасиетіне және алынатын жіп сапасына қарай жіп иірудің әр түрлі жүйелері пайдаланылады. Тарау тәсіліне қарай иірудің негізгі 4 жүйесі бар: 1) кард жүйесінде тарауыш машинада ғана таралған мақта, зығыр, шелқабық талшықтарынан, кейде жүннен төмен және орта нөмірлі жіп алынады; 2)тарақтап иіру жүйесінде тарауыш машина да, тарақтап түту машинасы да пайдаланылады. Ұзынынан тегістелген жүн және ұзын талшықты мақтадан жоғары нөмірлі және аса жоғары сапалы жіп алынады; 3) түту жүйесінде талшық таралмайды, тек қылшықтан ажыратылады. Жүннің, зығырдың, жібек қалдығының ең ұзын талшығын өңдеу үшін қолданылады; 4)аппаратты жүйеде тегістеу [[кареткамен]] жалғастырылған 2 – 3 [[тарауыш машина]] бірден қолданылады да, төмен нөмірлі үлпілдек жіп алынады. Талшық түріне қарай жіп иіру мақта иіру, жүн иіру, жібек иіру, зығыр иіру, т. б. болып бөлінеді. Әр алуан талшықты жіп иіру үшін өңделетін талшықтың қасиетіне қарай әр түрлі машиналармен өңдеудің түрлі тәсілдері пайдаланылады.&lt;ref&gt;[[&quot;Қазақ Энциклопедиясы&quot;]], 4 том 3 бөлім&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Шаңырақ : Үй-тұрмыстық энциклопедиясы. Алматы : Қаз.Сов.энцикл.Бас ред., 1990  ISBN 5-89800-008-9&lt;/ref&gt;

==Дереккөздер==
&lt;references/&gt;

{{wikify}}

[[Санат:Жіп өндірісі]]

[[Санат:Тұрмыс]]


{{stub}}</text>
      <sha1>72qsjhueu129k9ngc487x6ksgixtnl5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654506</id>
      <parentid>3654501</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T12:34:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Құдайбергенова Айнагүл</username>
        <id>182658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Алғашқы кезде қолмен жіп иіру тәсілдері */</comment>
      <origin>3654506</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11387" sha1="bzd05ux4tjywxwm6jcu0d337gu5erhl" xml:space="preserve">'''Жіп'''  - қысқа талшықтардан ширатылған, [[мата]] және [[трикотаж]] тоқуға, киім, [[кесте]], т.б. тігуге, [[арқан есуге]], т.б. пайдаланылатын жеңіл [[өнеркәсіп]] өнімі. Жіп біртектес талшықтан (мыс., мақта талшығы, [[зығыр талшығы]]) немесе әр түрлі талшықтан (мыс., жүн мен [[вискоз штапелі]] талшықтарынан) иірілуі мүмкін. Жіптің ең басты сапалық сипаттамасы – жіңішкелілігі (нөмірі) мен механикалық қасиеттері (беріктігі, созылымдылығы, ширағыштығы, тазалығы т.б.). Өндіру тәсіліне қарай тарақтап иірілген жіп, иіру машинасында әзірленген жіп болып бөлінеді.

&lt;br/&gt;
==Алғашқы кезде қолмен жіп иіру тәсілдері==

Қолмен жіп иіру [[неолит]] дәуірінен белгілі. Алғаш [[жіп иіру құралы]] ретінде талшық түтетін қол тарақ пен қол [[ұршық]] пайдаланылды (қ. Ұршық). Келе-келе адамзат ұршықты доңғалақ арқылы айналдыру тәсілін, бір мезгілде [[шүйкелейтін]] және иіретін құралды ойлап тапты. Қазақ қолөнершілері [[тоқу ісіне]] көбінесе жүннен иірілген жіптерді пайдаланған. Ондай жіптер түйе мен қой жүнінен, ешкінің түбітінен иірілетін. Мұндай жіптер таза, жұмсақ, әрі төзімді, созылмалы да әдемі. Иіруге арналған жүнді әбден тазартып жуады, кепкен соң қолмен майдалап түтеді. Түтілген жүн қыл-қыбыр, шөп-шаламынан тазарып, ұйысқаны жазылып, жұп-жұмсақ үлпілдеп тұрады. 
[[Сурет:Bear cotton thread.jpg|thumb| alt=A.| ''Жіп''.]]
Мұндай жүн созып иіруге, иненің жұмсауынан өткізуге, сымның, біздің, иненің ізімен іркілмей жүргізіп отыруға қолайлы. Түтілген үлпілдек жүнді бір шетінен суыра шүйкелей отырып жеңіл-желпі домалаққа төгеді. Домалақтың ортасында әдейі ызған баудан немесе кез келген матадан екі қабаттап істелген бүлдіргесі сыртқа шығып тұрады. Жіп иіруге кіріскенде, [[бүлдіргені]] солақай қолдың ортан саусағына іліп алады. Бұл ілмек шүйкені қыл-қоқыстан сақтап, оны биік жерге (қадаға, керегенің басына) іліп қою үшін де өте қажет.
    
     '''Алғашқы кезде жіп толығымен қолмен иірілген. Негізгі тәсілдері мыналар:

🧶 Қолмен бұрау – жүн немесе өсімдік талшықтарын саусақпен созып, бір-біріне бұрап жіп жасаған.
🌀 Ұршықпен иіру – талшықты бір қолмен созып, екінші қолмен ұршықты айналдырған. Ұршықтың айналуы талшықтарды біріктіріп, берік жіп қалыптастырған.
🐑 Жүнді алдын ала түту – қой жүнін тазалап, сабан-шөптен ажыратып, жұмсартып алған. Содан кейін ғана иірген.
✋ Талшықты біркелкі созу – жіптің бір жері қалың, бір жері жіңішке болып кетпеуі үшін талшықты біртіндеп созып отырған.
🧵 Екі жіпті біріктіру – кейде дайын екі жіпті қайта бұрап, одан да мықты әрі қалың жіп жасаған.

Қысқаша: алғашқы адамдар талшықты қолмен созып, бұрап, кейін ұршық сияқты қарапайым құралдардың көмегімен жіп иірген.'''

==Жіп иірудің құралдары==

Жіп иірудің екі түрлі құралы бар. Оның біріншісі – ұршық. Екіншісі – [[аяқпен айналдыратын жіп иіруіш]]. Ұршықпен жүн иірудің де екі түрлі әдісі бар. Бірі – шүйкені сол қолдың сыртына іліп қойып иіру, екіншісі – шүйкені жоғары (үйдің қабырғасына, сәкіге, керегеге және т.с.с.) іліп қойып иіру. Екеуінде де иіруші шебердің созу, оны [[мұрындыққа]] іліп, иіріліп келе жатқан жіпті буылдықсыз біркелкі етіп сыптығырлай отыруын, саусақтарының шебер, ширақ қимылдауын керек етеді. Иіріп келе жатқан жіп үзіліп кетсе, оны шүйкенің үлпілдек ұшымен жалғастырады. Егер оның біраз жері жуандап кетсе, не жіңішкерсе онда оны тарқатып қайта иіру қиын. Сондықтан жіптің ондай жерін үзіп тастап, тегіс жерінен қайта жалғап иірген дұрыс. [[Шұлық]], [[ұйық]], қолғап, шарф, шәлі жіптері өрмек, шуда жіптері сияқты өте пысық иірілмейді. Өйткені бұлай иірілген жіп тоқуға бөгет жасайды, ал тоқылып шыққан заттар өте дөрекі және тықыр болып шығады. Қолғап пен ұйықты кейде мықты болу үшін екі қабатталған жіппен тоқиды. Бірақ мұндайда екі жіпті қосып, қатты ширатудың қажеті жоқ. Тоқуға арналып иірілген жіп домалақтанып жиналады.
    
   '''Жіп иіру құралдары туралы қызықты деректер:'''

🪵 Ұршық — өте көне құрал. Адамдар мыңдаған жыл бұрын талшықтан жіп жасау үшін ұршық қолданған.
🐑 Қой жүні бірден жіп болмайды. Алдымен жүн жуылып, тазаланып, түтіледі, содан кейін ғана иіріледі.
🌀 Ұршықтың айналуы жіптің беріктігін арттырады. Талшықтар бір-біріне бұралып, мықты жіпке айналады.
🇰🇿 Қазақ тұрмысында ұршықтың орны ерекше болған. Жүннен жіп иіріп, одан киім-кешек, шұлық, алаша және басқа да бұйымдар жасаған.
⚙️ Иіру дөңгелегі жұмысты жылдамдатты. Адам қолымен ұршықты айналдырудың орнына дөңгелек арқылы үздіксіз жіп иіре алды.
🧵 Жіптің қалыңдығын өзгертуге болады. Талшықты көбірек немесе азырақ бұрау арқылы жуан не жіңішке жіп алынады.
🌿 Жіп тек жүннен жасалмайды. Мақта, зығыр, кендір, жібек сияқты табиғи талшықтардан да жіп иіріледі.
👵 Жіп иіру — ұрпақтан ұрпаққа берілген өнер. Қазақ әйелдері бұл өнерді қыздары мен немерелеріне үйретіп отырған.

     '''Ең қызығы: бұрын бір тал жіп жасау үшін адамның қол еңбегі көп қажет болса, қазіргі машиналар бір уақытта мыңдаған жіпті өте жылдам иіре алады.'''  
&lt;br/&gt;

==Жіп иіруді механикаландыру==

Жіп иіруді механикаландыру 1770 – 80 жылдары [[Еуропада]] басталды. Техниканың кемелдене түсуіне байланысты түту, шүйкелеу, тегістеу процестері де механикаландырыла бастады. Жіп иіру – тоқыма өнеркәсібінің негізгі өндірісінің бірі. Өңделетін талшықтың қасиетіне және алынатын жіп сапасына қарай жіп иірудің әр түрлі жүйелері пайдаланылады. Тарау тәсіліне қарай иірудің негізгі 4 жүйесі бар: 1) кард жүйесінде тарауыш машинада ғана таралған мақта, зығыр, шелқабық талшықтарынан, кейде жүннен төмен және орта нөмірлі жіп алынады; 2)тарақтап иіру жүйесінде тарауыш машина да, тарақтап түту машинасы да пайдаланылады. Ұзынынан тегістелген жүн және ұзын талшықты мақтадан жоғары нөмірлі және аса жоғары сапалы жіп алынады; 3) түту жүйесінде талшық таралмайды, тек қылшықтан ажыратылады. Жүннің, зығырдың, жібек қалдығының ең ұзын талшығын өңдеу үшін қолданылады; 4)аппаратты жүйеде тегістеу [[кареткамен]] жалғастырылған 2 – 3 [[тарауыш машина]] бірден қолданылады да, төмен нөмірлі үлпілдек жіп алынады. Талшық түріне қарай жіп иіру мақта иіру, жүн иіру, жібек иіру, зығыр иіру, т. б. болып бөлінеді. Әр алуан талшықты жіп иіру үшін өңделетін талшықтың қасиетіне қарай әр түрлі машиналармен өңдеудің түрлі тәсілдері пайдаланылады.&lt;ref&gt;[[&quot;Қазақ Энциклопедиясы&quot;]], 4 том 3 бөлім&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Шаңырақ : Үй-тұрмыстық энциклопедиясы. Алматы : Қаз.Сов.энцикл.Бас ред., 1990  ISBN 5-89800-008-9&lt;/ref&gt;

==Дереккөздер==
&lt;references/&gt;

{{wikify}}

[[Санат:Жіп өндірісі]]

[[Санат:Тұрмыс]]


{{stub}}</text>
      <sha1>bzd05ux4tjywxwm6jcu0d337gu5erhl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654595</id>
      <parentid>3654506</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T16:43:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/Құдайбергенова Айнагүл|Құдайбергенова Айнагүл]] ([[User talk:Құдайбергенова Айнагүл|т]]) өңдемелерінен [[User:Құрақбай Мырзабек|Құрақбай Мырзабек]] соңғы нұсқасына қайтарды</comment>
      <origin>3125211</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7999" sha1="otg6fivfv8pg1gnofwe35i4exutnkf2" xml:space="preserve">'''Жіп'''  - қысқа талшықтардан ширатылған, [[мата]] және [[трикотаж]] тоқуға, киім, [[кесте]], т.б. тігуге, [[арқан есуге]], т.б. пайдаланылатын жеңіл [[өнеркәсіп]] өнімі. Жіп біртектес талшықтан (мыс., мақта талшығы, [[зығыр талшығы]]) немесе әр түрлі талшықтан (мыс., жүн мен [[вискоз штапелі]] талшықтарынан) иірілуі мүмкін. Жіптің ең басты сапалық сипаттамасы – жіңішкелілігі (нөмірі) мен механикалық қасиеттері (беріктігі, созылымдылығы, ширағыштығы, тазалығы т.б.). Өндіру тәсіліне қарай тарақтап иірілген жіп, иіру машинасында әзірленген жіп болып бөлінеді.

&lt;br/&gt;
==Алғашқы кезде қолмен жіп иіру тәсілдері==

Қолмен жіп иіру [[неолит]] дәуірінен белгілі. Алғаш [[жіп иіру құралы]] ретінде талшық түтетін қол тарақ пен қол [[ұршық]] пайдаланылды (қ. Ұршық). Келе-келе адамзат ұршықты доңғалақ арқылы айналдыру тәсілін, бір мезгілде [[шүйкелейтін]] және иіретін құралды ойлап тапты. Қазақ қолөнершілері [[тоқу ісіне]] көбінесе жүннен иірілген жіптерді пайдаланған. Ондай жіптер түйе мен қой жүнінен, ешкінің түбітінен иірілетін. Мұндай жіптер таза, жұмсақ, әрі төзімді, созылмалы да әдемі. Иіруге арналған жүнді әбден тазартып жуады, кепкен соң қолмен майдалап түтеді. Түтілген жүн қыл-қыбыр, шөп-шаламынан тазарып, ұйысқаны жазылып, жұп-жұмсақ үлпілдеп тұрады. 
[[Сурет:Bear cotton thread.jpg|thumb| alt=A.| ''Жіп''.]]
Мұндай жүн созып иіруге, иненің жұмсауынан өткізуге, сымның, біздің, иненің ізімен іркілмей жүргізіп отыруға қолайлы. Түтілген үлпілдек жүнді бір шетінен суыра шүйкелей отырып жеңіл-желпі домалаққа төгеді. Домалақтың ортасында әдейі ызған баудан немесе кез келген матадан екі қабаттап істелген бүлдіргесі сыртқа шығып тұрады. Жіп иіруге кіріскенде, [[бүлдіргені]] солақай қолдың ортан саусағына іліп алады. Бұл ілмек шүйкені қыл-қоқыстан сақтап, оны биік жерге (қадаға, керегенің басына) іліп қою үшін де өте қажет.

==Жіп иірудің құралдары==

Жіп иірудің екі түрлі құралы бар. Оның біріншісі – ұршық. Екіншісі – [[аяқпен айналдыратын жіп иіруіш]]. Ұршықпен жүн иірудің де екі түрлі әдісі бар. Бірі – шүйкені сол қолдың сыртына іліп қойып иіру, екіншісі – шүйкені жоғары (үйдің қабырғасына, сәкіге, керегеге және т.с.с.) іліп қойып иіру. Екеуінде де иіруші шебердің созу, оны [[мұрындыққа]] іліп, иіріліп келе жатқан жіпті буылдықсыз біркелкі етіп сыптығырлай отыруын, саусақтарының шебер, ширақ қимылдауын керек етеді. Иіріп келе жатқан жіп үзіліп кетсе, оны шүйкенің үлпілдек ұшымен жалғастырады. Егер оның біраз жері жуандап кетсе, не жіңішкерсе онда оны тарқатып қайта иіру қиын. Сондықтан жіптің ондай жерін үзіп тастап, тегіс жерінен қайта жалғап иірген дұрыс. [[Шұлық]], [[ұйық]], қолғап, шарф, шәлі жіптері өрмек, шуда жіптері сияқты өте пысық иірілмейді. Өйткені бұлай иірілген жіп тоқуға бөгет жасайды, ал тоқылып шыққан заттар өте дөрекі және тықыр болып шығады. Қолғап пен ұйықты кейде мықты болу үшін екі қабатталған жіппен тоқиды. Бірақ мұндайда екі жіпті қосып, қатты ширатудың қажеті жоқ. Тоқуға арналып иірілген жіп домалақтанып жиналады.

&lt;br/&gt;
==Жіп иіруді механикаландыру==

Жіп иіруді механикаландыру 1770 – 80 жылдары [[Еуропада]] басталды. Техниканың кемелдене түсуіне байланысты түту, шүйкелеу, тегістеу процестері де механикаландырыла бастады. Жіп иіру – тоқыма өнеркәсібінің негізгі өндірісінің бірі. Өңделетін талшықтың қасиетіне және алынатын жіп сапасына қарай жіп иірудің әр түрлі жүйелері пайдаланылады. Тарау тәсіліне қарай иірудің негізгі 4 жүйесі бар: 1) кард жүйесінде тарауыш машинада ғана таралған мақта, зығыр, шелқабық талшықтарынан, кейде жүннен төмен және орта нөмірлі жіп алынады; 2)тарақтап иіру жүйесінде тарауыш машина да, тарақтап түту машинасы да пайдаланылады. Ұзынынан тегістелген жүн және ұзын талшықты мақтадан жоғары нөмірлі және аса жоғары сапалы жіп алынады; 3) түту жүйесінде талшық таралмайды, тек қылшықтан ажыратылады. Жүннің, зығырдың, жібек қалдығының ең ұзын талшығын өңдеу үшін қолданылады; 4)аппаратты жүйеде тегістеу [[кареткамен]] жалғастырылған 2 – 3 [[тарауыш машина]] бірден қолданылады да, төмен нөмірлі үлпілдек жіп алынады. Талшық түріне қарай жіп иіру мақта иіру, жүн иіру, жібек иіру, зығыр иіру, т. б. болып бөлінеді. Әр алуан талшықты жіп иіру үшін өңделетін талшықтың қасиетіне қарай әр түрлі машиналармен өңдеудің түрлі тәсілдері пайдаланылады.&lt;ref&gt;[[&quot;Қазақ Энциклопедиясы&quot;]], 4 том 3 бөлім&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Шаңырақ : Үй-тұрмыстық энциклопедиясы. Алматы : Қаз.Сов.энцикл.Бас ред., 1990  ISBN 5-89800-008-9&lt;/ref&gt;

==Дереккөздер==
&lt;references/&gt;

{{wikify}}

[[Санат:Жіп өндірісі]]

[[Санат:Тұрмыс]]


{{stub}}</text>
      <sha1>otg6fivfv8pg1gnofwe35i4exutnkf2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>29197</id>
    <revision>
      <id>3654751</id>
      <parentid>3653871</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T23:29:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Casserium</username>
        <id>68287</id>
      </contributor>
      <comment>/* Құрылымы */</comment>
      <origin>3654751</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25281" sha1="j9rx3jydudbuhdacx0bfmqblcmca4pn" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік орган
 |атауы                 = Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі
 |қысқартылған атауы    =
 |шынайы атауы   = 
 |шынайы атауы1  = 
 |шынайы атауы2  = 
 |мемлекет = {{байрақ|Қазақстан}}
 |құзыреті       = 
 |құзерет_тақырып_мәтіні = 
 |эмблема                = Flag of the President of Kazakhstan.svg
 |эмблеманың ені         = 
 |эмблеманың тақырыбы    = [[Қазақстан президентінің байрағы|Қазақстан Президентінің туы]]
 |мөрі              = 
 |мөрдің ені        = 
 |мөрдің тақырыбы   = 
 |сурет             =
 |сурет ені         = 
 |сурет тақырыбы    = 
 |құрылған жылы     = [[20 қазан]] [[1995 жыл|1995]]
 |ізашары1          = ҚР Президентінің Аппараты
 |ізашары2          =
 |таратылған жылы   = 
 |ізбасары          = 
 |бағынады          = [[Қазақстан президенті]]
 |штаб-пәтері       = {{байрақ|Астана}}, [[Ақорда (резиденция)|Ақорда резиденциясы]]
 |қызметкерлер      = 450 адам (2024)&lt;ref name=&quot;casp&quot;&gt;[https://caspian.institute/product/sektor-kazahstana-kisi/politicheskij-shtab-prezidenta-tokaeva-38734.shtml Политический штаб президента Токаева]&lt;/ref&gt;
 |бюджет            = 19,3 млрд теңге (2025)&lt;ref&gt;[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/Z2400000141 2025 – 2027 жылдарға арналған республикалық бюджет туралы]&lt;/ref&gt;
 |министрдің есімі1     = 
 |министрдің міндеті1   = 
 |министрдің есімі2     = 
 |министрдің міндеті2   = 
 |басшылықтың есімі1    = [[Роман Васильевич Скляр|Роман Скляр]]
 |басшылықтың лауазымы1 = Басшысы
 |басшылықтың есімі2    = 
 |басшылықтың лауазымы2 = 
 |жоғарыда тұрған мекеме      = 
 |бір мекемеге қарасты орган1 = 
 |бір мекемеге қарасты орган2 = 
 |құжат1           = 
 |сайты            = https://www.akorda.kz/
 |түсініктемелер   = 
 |карта            = 
 |карта ені        = 
 |картаның тақырыбы   = 
}}
'''Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі''' — [[Қазақстан президенті]]не тікелей бағынатын және есеп беретін, Президенттің қызметін ақпараттық-талдамалық, құқықтық, хаттамалық-ұйымдастырушылық, құжаттамалық жағынан қамтамасыз ететін мемлекеттік орган.

Президент Әкімшілігі Қазақстанның [[сыртқы саясат]]ы, [[ішкі саясат]]тың [[әлеуметтік саясат|әлеуметтік]]-[[экономикалық саясат|экономикалық]] және өзге де бағыттары, [[әскери саясат|қорғаныс]] қабілеті мен [[ұлттық қауіпсіздік|мемлекеттің қауіпсіздігі]], [[құқық]]тық саясат, [[мемлекеттік қызмет|кадр]] саясаты, [[Қазақстан Құрылтайы|Құрылтай]], [[Қазақстан Республикасының Үкіметі|Үкімет]], [[Қазақстан халық кеңесі|Халық кеңесіне]], [[Қазақстан Конституциялық Соты|Конституциялық сотқа]], [[сот]]тар мен судьяларға, [[Қазақстан Республикасы Орталық сайлау комиссиясы|Орталық сайлау комиссиясына]], [[Қазақстан Республикасындағы Адам құқықтары жөніндегі уәкіл|Адам құқықтары жөніндегі уәкілге]], [[әкім]]дерге, [[мәслихат]]тарға қатысты және өңірлік саясат саласындағы Президенттің жұмысын ұйымдастырады, [[Қазақстан вице-президенті|Вице-Президенттің]] қызметін қамтамасыз етеді.&lt;ref&gt;[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U080000552_ Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі туралы ережені бекіту туралы]&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
1990 жылы 24 сәуірде Президент лауазымының енгізілуіне байланысты оның қызметін қамтамасыз ету үшін Президент кеңсесі (сол жылдың тамызынан бастап Президент аппараты) құрылды. 1990 жылы 20 қарашада Министрлер Кеңесінің аппараты Президент аппаратына қосылып, 1991 жылғы тамыз айынан бастап Президент және Министрлер Кабинетiнiң аппараты деп атала бастады. 1994 жылы 13 сәуірде ол Президент аппараты және [[Қазақстан Республикасы Үкіметінің Аппараты|Министрлер кабинетiнiң Іс басқармасы]] болып екіге бөлінді. Жаңа Конституция қабылдануына байланысты Президент аппараты 1995 жылғы 20 қазаннан бастап Президент Әкімшілігі болып өзгертілді.&lt;ref&gt;[https://nomad.su/?a=3-202510150035&amp;ysclid=mltzuhxz4w553869085 К истории АП. Часть 1]&lt;/ref&gt;

== Қызметі == 
Негізгі міндеттері:
* Қазақстан Республикасы [[Қазақстан вице-президенті|Вице-Президентінің]] және Президент жанындағы кеңесші органдардың қызметін қамтамасыз ету;
* мемлекеттік органдардың қызметіне жалпы бақылау, соның ішінде мемлекет басшысының актілері мен тапсырмаларының орындалуын қадағалау;
* Қазақстан Республикасы Президентінің шешімдерін сөзсіз, мүлтіксіз және дер кезінде орындауды қамтамасыз ету;
* Қазақстан Республикасының Президентін елдегі және шет елдегі жағдай туралы дер кезінде әрі толық хабардар ету.

Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі:
* мемлекет басшысының халық пен мемлекеттік биліктің бірлігін, конституциялық заңдылықтың мызғымай сақталуын, адам және азаматтың құқықтары мен бостандықтарын қамтамасыз ету, мемлекеттік егемендікті, конституциялық құрылысты қорғау және нығайту, Қазақстан Республикасының қауіпсіздігі мен аумақтық тұтастығын қамтамасыз ету жөніндегі саясатын іске асыруға, елдің әлеуметтік-экономикалық даму стратегиясын іске асыру жөніндегі шаралар кешенін әзірлеуге қатысады;
* Президенттің Қазақстан халқына арналған жыл сайынғы Жолдауын даярлауға қатысады;
* мемлекет басшысы айқындайтын еліміздің сыртқы саяси стратегиясын әзірлейді;
* сыртқы экономикалық мәселелер бойынша ұсыныстарды тұжырымдайды
* Қазақстан Республикасының Президентінің сыртқы саяси құзыретін протоколдық қамтамасыз етуді жүзеге асырады;
* құқық қорғау және өзге мемлекеттік органдардың қылмысқа қарсы күресін, ұлттық қауіпсіздікті, құқықтық тәртіп пен заңдылықты қамтамасыз ету жөніндегі қызметін үйлестіруді және бақылау жасауды жүзеге асыра отырып, Президентке мемлекеттің құқықтық саясатының негізгі бағыттары жөнінде ұсыныстар енгізеді;
* мемлекет басшысының Қазақстан Республикасының [[Қазақстан Республикасының Парламенті|Парламентіне]] қатысты өкілеттіктерін қамтамасыз ету мақсатында оны Парламенттегі заң шығарудың жай-күйі және онда қаралатын мәселелер туралы ұдайы хабардар етіп отырады. 

Қазақстан Республикасы Президентіне:
* [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Парламент Мәжілісіне]] заң жобаларын енгізу туралы;
* Үкімет актілерінің күшін жою не толық немесе ішінара тоқтата тұру;
* [[Қазақстан Республикасының Үкіметі|Үкіметтің]] аса маңызды мәселелер жөніндегі отырыстарында мемлекет басшысының төрағалық етуі;
* мемлекеттің орталық атқарушы органдарын құру, тарату және қайта ұйымдастыру туралы ұсыныстар енгізеді.

Қазақстан Республикасы Президентінің [[Қазақстан Конституциялық Соты|Конституциялық Сотқа]] өтініштерін және оның шешімдеріне мемлекет басшысының қарсылықтарын дайындауды жүзеге асырады, мемлекет басшысының оған тікелей бағынатын әрі есеп беретін мемлекеттік органдарға және Қазақстан Республикасы Президенті жанындағы кеңесші органдарға қатысты өкілеттіктерін қамтамасыз етеді.

Президент Әкімшілігі:
* елдің аймақтық саясатының стратегиясы, жергілікті өкілді және атқарушы органдардың сындарлы түрде бірлесіп жұмыс істеуі, олардың елдің орталық органдарымен, көршілес мемлекеттердің шекара маңындағы аймақтарымен өзара іс-қимылдары жөнінде болжам жасауды және Қазақстан Республикасының Президентіне ұсыныстар тұжырымдауды жүзеге асырады;
* мемлекет басшысының әкімдермен өзара іс-қимылын қамтамасыз етеді.

Қазақстан Республикасының Президентінің актілері мен тапсырмаларын барлық мемлекеттік органдар мен мемлекеттің лауазымды тұлғаларының сөзсіз және мүлтіксіз орындауына, Үкіметтің, орталық атқарушы және өзге мемлекеттік органдардың және лауазымды тұлғалардың актілерінің Конституцияға, ел заңдарына, Президент актілеріне сәйкестігіне бақылау жасауды жүзеге асырады.

Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі жүргізетін тексерулердің нәтижелері мен олар бойынша жасалынған қорытындылар ұдайы Қазақстан Республикасының Президентіне баяндалып отырады.

Мемлекет басшысының қызметін ақпараттық-талдау тұрғысында қамтамасыз етуді жүзеге асыра отырып:
* ішкі және сыртқы саяси ахуалға талдау жүргізеді;
* Қазақстан Республикасының Президентінің БАҚ-пен өзара іс-қимылын қамтамасыз етеді;
* мемлекет басшысының қарауына республикадағы мемлекеттік қызметтің заңдары мен жүйесін жетілдіру, кадрларды іріктеу және орналастыру жөнінде ұсыныстар енгізеді, қызметке тағайындау және қызметтен босату кезінде материалдарды рәсімдейді.

Президенттің өзге өкілеттіктерін іске асыруды қамтамасыз ету мақсатында:
* Президенттің азаматтық, саяси баспана беру мәселелері жөніндегі шешімдерінің жобаларын әзірлейді;
* Президентке мемлекеттік наградалармен марапаттау әрі құрметті, жоғары әскери және өзге атақтарды, сыныптық шендерді, дипломатиялық дәрежелерді беру жөнінде ұсыныстар енгізеді;
* Президенттің азаматтарға кешірім жасауды жүзеге асыруын қамтамасыз етеді;
* Президент бекітетін мемлекеттік бағдарламаларды әзірлеуге қатысады.

Президент әкімшілігі Қазақстан Республикасының Президенті жанындағы кеңесші органдарға тапсырмалар беруге хақылы, көзделген өкілеттіктерін іске асыру үшін мемлекеттік органдар мен лауазымды тұлғалардан қажетті ақпаратты, құжаттар мен өзге материалдарды сұратуға және алуға хақысы бар.&lt;ref&gt;«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия // Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы|Қазақ энциклопедиясы»]] Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, V том&lt;/ref&gt;

== Құрылымы ==
Президент Әкімшілігінің құрамына  Президент Әкімшілігінің Басшысы және оның орынбасарлары, Президент Кеңсесінің бастығы, Президент көмекшілері және кеңесшілері, Президент Әкімшілігінің құрылымдық бөлімшелерінің басшылары, өзге де қызметкерлер кіреді.&lt;ref&gt;[https://www.akorda.kz/kz/executive_office/executive_office_stucture Президент Әкімшілігінің құрылымы]&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|+ &lt;center&gt;'''2026 жылғы басшылық құрамы'''&lt;/center&gt;
! Лауазымы !! Аты-жөні !! Қызметке тағайындалды
|-
| [[Қазақстан Президенті Әкімшілігінің басшысы|Президент Әкімшілігінің Басшысы]] || [[Роман Васильевич Скляр|Роман Скляр]] || 5 мамыр 2026
|-
| [[Қазақстан Президенті Әкімшілігі басшысының орынбасары|Президент Әкімшілігі Басшысының орынбасары]] || [[Әсел Жұбанышқызы Жанасова|Әсел Жанасова]] || 10 желтоқсан 2025
|-
| Президент Әкімшілігі Басшысының орынбасары || [[Ержан Нұрланұлы Жиенбаев|Ержан Жиенбаев]] || 3 маусым 2026
|-
| colspan=&quot;3&quot; bgcolor=&quot;#DCDCDC&quot; |&lt;center&gt;'''{{color|#000000|Президенттің [[Қазақстан Президентінің көмекшісі|көмекшілері]]}}'''&lt;/center&gt;
|-
| Президент көмекшісі || [[Қуанышбек Бақытбекұлы Есекеев|Қуанышбек Есекеев]] || 9 қыркүйек 2025
|-
| Президенттің халықаралық инвестиция және сауда ынтымақтастығы жөніндегі көмекшісі
| [[Мұрат Әбуғалиұлы Нұртілеу|Мұрат Нұртілеу]] || 26 қыркүйек 2025
|-
| Президенттің экономикалық мәселелер жөніндегі көмекшісі || [[Нұрлан Серікұлы Байбазаров|Нұрлан Байбазаров]] || 25 наурыз 2026
|-
| Президенттің ішкі саясат мәселелері және коммуникациялар жөніндегі көмекшісі
| [[Эльдар Сейдахметұлы Толғанбаев|Эльдар Толғанбаев]] || 8 қыркүйек 2026
|-
| colspan=&quot;3&quot; bgcolor=&quot;#DCDCDC&quot; |&lt;center&gt;'''{{color|#000000|Президенттің [[Қазақстан Президентінің кеңесшісі|кеңесшілері]]}}'''&lt;/center&gt;
|-
| Президент кеңесшісі || [[Бауыржан Жұмаханұлы Омаров|Бауыржан Омаров]]  || 8 сәуір 2019
|-
| Президент кеңесшісі || [[Мәлік Нұржанұлы Отарбаев|Мәлік Отарбаев]]  || 27 сәуір 2022
|-
| Президент кеңесшісі || [[Мағзұм Маратұлы Мырзағалиев|Мағзұм Мырзағалиев]] || 13 ақпан 2025
|-
| Президент кеңесшісі — Президенттің Протокол қызметінің бастығы
| [[Марат Кенжеғалиұлы Әшім|Марат Әшім]] || 9 қыркүйек 2025
|-
| Президент кеңесшісі || [[Бақытжан Шаймұхаметұлы Сапиев|Бақытжан Сапиев]] || 25 қыркүйек 2025
|-
| Президенттің халықаралық мәселелер жөніндегі кеңесшісі || [[Ернар Мерғалымұлы Лазар|Ернар Лазар]]  || 29 қыркүйек 2025
|-
| Президенттің әлеуметтік мәселелер жөніндегі кеңесшісі || [[Алексей Владимирович Цой|Алексей Цой]] || 14 қазан 2025
|-
| Президент кеңесшісі — [[Қазақстан президентінің баспасөз хатшысы|Президенттің Баспасөз хатшысы]] || [[Айбек Серікбайұлы Смадияров|Айбек Смадияров]] || 29 қаңтар 2026
|-
| Президент кеңесшісі — [[Қазақстан Республикасы Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігі|Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігінің]] төрағасы || [[Әсет Арманұлы Ерғалиев|Әсет Ерғалиев]] || 2 ақпан 2026
|-
| colspan=&quot;3&quot; bgcolor=&quot;#DCDCDC&quot; |&lt;center&gt;'''{{color|#000000|[[Қазақстан Президенті Әкімшілігінің бөлімдері|Президент Әкімшілігінің бөлім басшылары]]}}'''&lt;/center&gt;
|-
| Ақпараттық ресурстарды қорғау бөлімінің меңгерушісі || Ержан Сейітқұлов || 1 тамыз 2024
|-
| Әлеуметтік-экономикалық саясат бөлімінің меңгерушісі || Рақымжан Ерназар || 2 сәуір 2025
|-
| Жалпы бөлім меңгерушісі || Ринат Мұхаметқали || 31 тамыз 2026
|-
| Инвестициялар және сауда бөлімінің меңгерушісі || Мейіржан Байғонысов || 1 сәуір 2026
|-
| Коммуникациялар бөлімінің меңгерушісі || Қанат Құлшыманов || 11 наурыз 2025
|-
| Көлік-логистика саласын дамыту бөлімінің меңгерушісі || Азамат Кескінбаев || 23 желтоқсан 2025
|-
| Мемлекеттік бақылау бөлімінің меңгерушісі || Әлихан Жамсатов  || 25 қыркүйек 2025
|-
| Мемлекеттік құқық бөлімінің меңгерушісі || Айдар Жарылғанов  || 6 қаңтар 2023
|-
| Мемлекеттік қызмет бөлімінің меңгерушісі || Руслан Тұрғаналы || 1 қыркүйек 2023
|-
| Өңірлік даму мониторингі бөлімінің меңгерушісі || — || —
|-
| Өтініштерді қарауды бақылау бөлімінің меңгерушісі || Бақыт Есімова || 10 тамыз 2026
|-
| Сыртқы саясат бөлімінің меңгерушісі || Жандос Иманалиев || 15 қазан 2025
|-
| Цифрландыруды дамыту бөлімінің меңгерушісі || Қуат Сандалов || 1 тамыз 2024
|-
| Ішкі саясат бөлімінің меңгерушісі || [[Елнұр Сабыржанұлы Бейсенбаев|Елнұр Бейсенбаев]] || 9 ақпан 2026
|-
| colspan=&quot;3&quot; bgcolor=&quot;#DCDCDC&quot; |&lt;center&gt;'''{{color|#000000|Басқалары}}'''&lt;/center&gt;
|-
| Президент Кеңсесінің бастығы || [[Бақытжан Шөмішбайұлы Сариев|Бақытжан Сариев]] || 14 маусым 2022
|-
| Президенттің Баспасөз хатшысы || Айбек Смадияров || 29 қаңтар 2026
|-
| Президенттің Протокол қызметінің бастығы || Марат Әшім || 15 наурыз 2023
|-
| Президенттің [[Қазақстан Құрылтайы|Құрылтайдағы]] өкілдігінің басшысы || Мұрат Қайырбек || 3 қыркүйек 2026
|-
| Президент Әкімшілігі Басшысы хатшылығының меңгерушісі || Данияр Құсайынов || 6 мамыр 2026
|-
| [[Қазақстан вице-президенті|Вице-Президент]] Хатшылығының меңгерушісі || Жанна Нұржанова || 7 қыркүйек 2026
|-
| colspan=&quot;3&quot; bgcolor=&quot;#DCDCDC&quot; |&lt;center&gt;'''{{color|#000000|Президент Әкімшілігіне қарасты мекеме басшылары}}'''&lt;/center&gt;
|-
| [[Қазақстан Республикасы Президентінің Архиві|Президент Архивінің]] директоры || Әлия Мұстафина || 18 ақпан 2022
|-
| Орталық коммуникациялар қызметінің директоры
| [[Асқар Қуанышұлы Омаров|Асқар Омаров]] || 2 қыркүйек 2022
|-
| [[Қазақстан стратегиялық зерттеулер институты|Қазақстан стратегиялық зерттеулер 
институтының]] директоры
| [[Жандос Нұрланұлы Шаймарданов|Жандос Шаймарданов]] || 16 маусым 2025
|}

== Басшылары ==
{{толық мақала|Қазақстан Президенті Әкімшілігінің басшысы}}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Мемлекет басшыларының кеңсесі]]
[[Санат:Қазақстан Президенті Әкімшілігі]]</text>
      <sha1>j9rx3jydudbuhdacx0bfmqblcmca4pn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Робот</title>
    <ns>0</ns>
    <id>31090</id>
    <revision>
      <id>3654496</id>
      <parentid>3544821</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T12:25:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Құдайбергенова Айнагүл</username>
        <id>182658</id>
      </contributor>
      <origin>3654496</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6384" sha1="1efnue6wk9zjanesgnpviejkhovz4o9" xml:space="preserve">[[Сурет:HONDA ASIMO.jpg|160px|thumb|right| HONDA ASIMO роботы]]
'''Робот''' ({{lang-cs|robot, robota}} — еріксіз еңбек, rob — құл; чех жазушысы К. Чапек ойлап шығарған сөз, ол алғашқы ұғымында “жұмысқа шебер адам” мағынасында қолданылды) — антропоморфтық (адам тәрізді) әрекеттер, қимылдар жасайтын машина; адам жүрісі мен қимылын еліктететін [[Автоматтандыру|автоматтандырылған]], адам қажетіне еңбек етуге бағытталған, күрделі [[кұрылғы]].&lt;ref&gt;Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Механика / Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д., профессор Е. Арын - Павлодар : «ЭКО»ҒӨФ. 2007.-29 1 б. ISBN 9965-08-234-0&lt;/ref&gt;

Робот қоршаған ортаға әрекеттескенде адамның немесе жануарлардың кейбір қызметтері мен іс-әрекеттерін ішінара немесе толық орындай алады. Алғашқы роботтар адамның қозғалысы мен сырт пішінін қайталады. Олар ойын-сауық мақсаттарында пайдаланылды. Қазіргі кезде тұрмыстағы көптеген қызметтерді атқаратын, қызмет көрсету, мүгедектер мен балаларға көмекші, көңіл көтеруші және басқа функцияларды орындайтын роботтар жасалды, интеллектуалдық роботтар да пайда бола бастады. 

Робот [[техника]]ның дамуы барысында адамдарды бір сарынды ауыр жұмыстардан, жоғары радиациялы, жоғары немесе төмен температура жағдайларындағы және адам қатынауы қиын жерлердегі ([[су]] астында, [[ғарыш]]та) жұмыстардан босататын [[автомат]]тық құрылғылар мен [[механизм]]дер түрінде жасалып, олар үнемі жетілдіріле түсуде. Мұндай құрылғылар мен [[механизм]]дер өнеркәсіптік роботтар деп аталады. [[Өнеркәсіп]]тік роботтар – өндіріс процесінде адамның қозғалу және басқару сияқты іс-әрекеттерін (өндіріс заттарының орнын ауыстыру және т.б.) және технологиялық құралдардың (айла-тетіктердің) қызметтерін орындайтын автоматтық машина. Адамның қатысуынсыз бір немесе бірнеше технологиялық операцияны, өңделетін бұйымды тиеу мен түсіруді қоса алғанда автоматты түрде орындайтын технологиялық өңдеуші машиналардың, [[өндіріс]]тік машиналардың, тасымалдау және көмекші жабдықтардың жиынтығын робот-техникалық кешен деп атайды. Робот-техникалық кешеннің, әдетте, [[Компьютер|электрондық есептеу машинасы]] (ЭЕМ) немесе микроконтроллер негізіндегі бағдарламалық басқару жүйесі болады. Робот-техникалық кешен “адамсыз технологияны” енгізудің негізі болып табылатын икемді өндіріс жүйелерінің бастапқы буыны болып табылады. Робот-техникалық кешенді пайдалану жұмыс күшінің тапшылығы жағдайында өте маңызды.
   
    '''🤖 Роботтар туралы қызық деректер өте көп:'''

🤖 Ең алғашқы роботтардың бірі — 1495 жылы Леонардо да Винчи адам пішінді механикалық құрылғының жобасын жасаған.
🏭 Өнеркәсіптік роботтар зауыттарда адамдардан әлдеқайда дәл әрі қайталанатын жұмыстарды орындай алады.
🐙 Жұмсақ роботтар бар — олар қатты металлдың орнына икемді материалдардан жасалады және сегізаяқ сияқты қозғала алады.
🧠 Кейбір заманауи роботтар жасанды интеллект арқылы қоршаған ортаны танып, өз әрекетін жағдайға қарай өзгерте алады.
🚀 Роботтар Марста зерттеу жүргізіп жүр. Мысалы, NASA-ның марсоходтары топырақты, тау жыныстарын және атмосфераны зерттейді.
🐕 Робот-иттер баспалдақпен жүре алады, секіреді және құлап қалғаннан кейін қайта тұра алады.
🩺 Роботтар медицинада операция кезінде хирургтарға көмектеседі, бірақ көп жағдайда шешімді адамның өзі қабылдайды.
🌊 Роботтардың кейбірі су астында жұмыс істейді: мұхит түбін зерттеп, кемелерді тексеруге көмектеседі.


    Ал ең қызығы: роботтардың бәрі адамға ұқсауы міндетті емес. Кейбір роботтар жәндікке, жыланға, балыққа немесе тіпті өсімдікке ұқсатып жасалған. 🌱🤖

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{wikify}}

[[Санат:Роботтар]]</text>
      <sha1>1efnue6wk9zjanesgnpviejkhovz4o9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654596</id>
      <parentid>3654496</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T16:43:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/Құдайбергенова Айнагүл|Құдайбергенова Айнагүл]] ([[User talk:Құдайбергенова Айнагүл|т]]) өңдемелерінен [[User:Department of Ecology and Agricultural Sciences|Department of Ecology and Agricultural Sciences]] соңғы нұсқасына қайтарды</comment>
      <origin>3544821</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4365" sha1="m1pualtqj7vk628azm5hah9faj0keda" xml:space="preserve">[[Сурет:HONDA ASIMO.jpg|160px|thumb|right| HONDA ASIMO роботы]]
'''Робот''' ({{lang-cs|robot, robota}} — еріксіз еңбек, rob — құл; чех жазушысы К. Чапек ойлап шығарған сөз, ол алғашқы ұғымында “жұмысқа шебер адам” мағынасында қолданылды) — антропоморфтық (адам тәрізді) әрекеттер, қимылдар жасайтын машина; адам жүрісі мен қимылын еліктететін [[Автоматтандыру|автоматтандырылған]], адам қажетіне еңбек етуге бағытталған, күрделі [[кұрылғы]].&lt;ref&gt;Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Механика / Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д., профессор Е. Арын - Павлодар : «ЭКО»ҒӨФ. 2007.-29 1 б. ISBN 9965-08-234-0&lt;/ref&gt;

Робот қоршаған ортаға әрекеттескенде адамның немесе жануарлардың кейбір қызметтері мен іс-әрекеттерін ішінара немесе толық орындай алады. Алғашқы роботтар адамның қозғалысы мен сырт пішінін қайталады. Олар ойын-сауық мақсаттарында пайдаланылды. Қазіргі кезде тұрмыстағы көптеген қызметтерді атқаратын, қызмет көрсету, мүгедектер мен балаларға көмекші, көңіл көтеруші және басқа функцияларды орындайтын роботтар жасалды, интеллектуалдық роботтар да пайда бола бастады. 

Робот [[техника]]ның дамуы барысында адамдарды бір сарынды ауыр жұмыстардан, жоғары радиациялы, жоғары немесе төмен температура жағдайларындағы және адам қатынауы қиын жерлердегі ([[су]] астында, [[ғарыш]]та) жұмыстардан босататын [[автомат]]тық құрылғылар мен [[механизм]]дер түрінде жасалып, олар үнемі жетілдіріле түсуде. Мұндай құрылғылар мен [[механизм]]дер өнеркәсіптік роботтар деп аталады. [[Өнеркәсіп]]тік роботтар – өндіріс процесінде адамның қозғалу және басқару сияқты іс-әрекеттерін (өндіріс заттарының орнын ауыстыру және т.б.) және технологиялық құралдардың (айла-тетіктердің) қызметтерін орындайтын автоматтық машина. Адамның қатысуынсыз бір немесе бірнеше технологиялық операцияны, өңделетін бұйымды тиеу мен түсіруді қоса алғанда автоматты түрде орындайтын технологиялық өңдеуші машиналардың, [[өндіріс]]тік машиналардың, тасымалдау және көмекші жабдықтардың жиынтығын робот-техникалық кешен деп атайды. Робот-техникалық кешеннің, әдетте, [[Компьютер|электрондық есептеу машинасы]] (ЭЕМ) немесе микроконтроллер негізіндегі бағдарламалық басқару жүйесі болады. Робот-техникалық кешен “адамсыз технологияны” енгізудің негізі болып табылатын икемді өндіріс жүйелерінің бастапқы буыны болып табылады. Робот-техникалық кешенді пайдалану жұмыс күшінің тапшылығы жағдайында өте маңызды.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{wikify}}

[[Санат:Роботтар]]</text>
      <sha1>m1pualtqj7vk628azm5hah9faj0keda</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Фтор</title>
    <ns>0</ns>
    <id>31854</id>
    <revision>
      <id>3654601</id>
      <parentid>3654422</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T16:43:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/Құдайбергенова Айнагүл|Құдайбергенова Айнагүл]] ([[User talk:Құдайбергенова Айнагүл|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды</comment>
      <origin>3603261</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6267" sha1="3e7wpcyvc24oxcscip8asv3bu56w5v6" xml:space="preserve">{{Химиялық элемент|нөмірі=9|қб қысымы 100 k=85|балқу температурасы=(F2) 53,48 К (-219,67 °C, -363,41 °F)|қайнау температурасы=(F2) 85,03 К (-188,11 °C, -306,60 °F)|молярлық көлем=Cp: 31 Дж / (моль·К)[5] (21,1°C кезінде)|қб қысымы 1=38|қб қысымы 10=44|қб қысымы 100=50|қб қысымы 1 k=58|қб қысымы 10 k=69|К сыни межелі=144,4|фаза=Газ|балқу жылуы=(F - F) 0,5104|булану жылуы=(F - F) 6,544|жылусыйымдылығы=31,34|сыни межелі МПа=5,215|тор құрылымы=моноклиндік ({{math / α}} - фтор); кубтық ({{math / β}}-фтор)|Тор құрылымы=моноклиндік ({{math / α}} - фтор); кубтық ({{math / β}}-фтор)|тор параметрлері={{math|α}}-фтор: {{nobr|1={{math|β}} = 102,088(18)°}}; {{nobr|1={{math|''a''}} = 5,4780(12) Å}}; {{nobr|1={{math|''b''}} = 3,2701(7) Å}}; {{nobr|1={{math|''c''}} = 7,2651(17) Å}}.&lt;br&gt;{{math|β}}-фтор: {{nobr|1={{math|''a''}} = 5,5314(15)}}|жылуөткізгіштік=0,028|CAS тіркелу нөмірі=7782-41-4|тығыздық=1,696|Ван-дер-Ваальс радиусы=135 пм|асты=[[Хлор|Cl]]|электртерістілігі=3,98|символ=F|сыртқы түрі=Сары сұйықтық (криогендік температурада), түссіз газ (қалың қабаттарда — жасыл-сары, қалыпты және стандартты жағдайларда)|атауы=Фтор|атомдық масса=18,998403163(6)|конфигурация=[He] 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2p&lt;sup&gt;5&lt;/sup&gt;|атом радиусы=73|ковалентті радиус=64|ион радиусы=(−1e)133|электродты потенциал=2,87 В|иондалу энергиясы 3=6147|Электродты потенциал=2,87 В|тотығу дәрежелері=−1, 0|иондалу энергиясы 1=1680,0 (17,41)|топ=17|период=2|блок=p|сурет=Liquid fluorine tighter crop.jpg|электрондық қабықшасы=2, 7|иондалу энергиясы 2=3374|сурет анықтамасы=Сұйық фтор|тип=[[Галогендер]]}}[[Сурет:Fluorine.svg|thumb|100px|Фтор F|солға]]
'''Фтор''' ([[Латын тілі|лат]]. ''Fluorum''; '''F''') — элементтердің [[Элементтердің периодтық жүйесі|периодтық жүйесінің]] VII тобындағы химиялық элемент, ат. н. 9, ат. м. 18,998; [[галогендер]] тобына жатады.

Табиғатта тұрақты бір [[изотоп]]ы және жасанды жолмен алынған 5 радиоактивті изотопы бар. Фторды бос күйінде алғаш француз химигі [[Анри Муассан|А.Муассан]] алған (1886). Оның улылығы сондай — Фторды алумен айналысқан көптеген химик-ғалымдар (Г.Дэви, Т.Нокс, Д.Никлес, П.Луйэ) қаза тауып, ал А.Муассон мен Г.Нокс мүгедек болып қалған. Фтордың Жер қыртысындағы салмақ мөлшелері 6,25°10–2%, әр түрлі тау жыныстары мен тұзды құмдар құрамында шашыраңқы түрде кездеседі. 

Оның маңызды қосылыстарына: [[флюорит]], [[криолит]], [[топаз]] жатады. Фтордың ерігіш қосылыстары суда ([[өзен]] суында 0,00002%, [[мұхит]] суында 0,0001%), Са&lt;sub&gt;5&lt;/sub&gt;(РО&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;)&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;F қосылысы организмдердің тісі мен сүйегінде (0,02%) болады. Қалыпты жағдайда Фтор солғын сары түсті, өткір иісті, улы газ, балқу t –219,61°С, қайнау t =188°С. Фтор молекуласы екі атомнан тұрады (F&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;). Тотығу дәрежесі –1, өте активті, қалыпты температураның өзінде көптеген элементтермен, оның ішінде [[азот]] және ауыр инертті газдармен ([[Гелий|He]], [[Неон|Ne]], [[Аргон|Ar-нан]] басқа) әрекеттесіп, фторидтер түзеді. Фтордың маңызды қосылысы [[фторсутек]], судағы ерітіндісі фторсутек қышқылы деп аталады ([[Фтор қосылыстары|қ. Фтор қосылыстары]]). 

Фтор органикалық заттармен әрекеттесіп, фтор-органикалық қосылыстар түзеді. Фторды балқытылған фторидтерін немесе фторлы сутекті [[электролиз]]деу арқылы алады. Ол фтор - органикалық қосылыс синтезінде фторлаушы реагент ретінде, т.б. пайдаланады. Фтор — өсімдіктер мен жануарлар организмінің тұрақты құрамдас бөлігі.

Фторды алудың өнеркәсіптік тәсілі [[флюорит]] кендерін өндіру мен байытуды, күкіртқышқылды олардың концентратының сусыз HF түзуімен ыдырауын және оның электролиттік ыдырауын қамтиды.

Фторды зертханалық алу үшін кейбір қосылыстардың ыдырауы қолданылады, бірақ олардың барлығы табиғатта жеткілікті мөлшерде кездеседі және оларды еркін фтордың көмегімен алады.

{{Менделеевтің периодтық кестесі}}

[[Санат:Химиялық элементтер]]
[[Санат:Галогендер]]
[[Санат:Фтор]]</text>
      <sha1>3e7wpcyvc24oxcscip8asv3bu56w5v6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Адай жылқысы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>36434</id>
    <revision>
      <id>3654741</id>
      <parentid>3317657</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T20:24:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-46472-89</username>
        <id>184991</id>
      </contributor>
      <origin>3654741</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2031" sha1="ixpc4gyu5367tq10hrgnejv4zw08eti" xml:space="preserve">{{мағына|Адай (айрық)}}
'''Адай жылқысы ''' – салт мінілетін [[қазақ]] жылқысының бір тұқымы. Бұл жылқының эволюциялық [[даму]] жолы өте күрделі. Мініске шыдамдылық, желігіштік және бірқатарының теңбіл көк түсті болып келуі араб тұқымды жылқыларға ұқсастығын, ал қарабайыр, [[қазанат]] – жүрдектігі жағынан [[Түрікмен жылқысы]] – [[Ахалтеке]]нің белгілері бар екенін көрсетеді. Суық пен ыстыққа төзімді, қысы-жазы жайылымда жүріп, күтім талғамайды. [[Адай]] жылқысының мойны қысқа, омыраулы, арқасы түзу, сауыры солыңқы, жуан жіліншігі етсіз, мықты [[құйма]] тұяқты болып келеді. Шоқтығының биіктігі - 140,3 см., тұрқы - 142,7 см,, кеуде орамы - 163,3 см., жіліншіктің орамы - 17,6 см.. Еті жоғары сапалы, [[ет]] түсімі – 52-58%. Тәулігіне орта есеппен 8-11 л. [[сүт]] сауылады. Жүйріктері ұзаққа шабады, 40-50 км-ге шаршамай еркін жетеді. Адай жылқысы [[Маңғыстау]], [[Атырау]], [[Ақтөбе]] облыстарында өсіріледі.&lt;ref&gt; Қазақтың этнографиялық категориялар, ұғымдар мен атауларының дәстүрлі жүйесі. Энциклопедия. - Алматы: DPS, 2011. - ISBN 978-601-7026-17-2 &lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
&lt;references/&gt;

{{wikify}}
{{Суретсіз мақала}}
{{stub}}
[[Санат:Мәдениет]]
[[Санат:Терминология]]
[[Санат:Жылқы тұқымдары]]</text>
      <sha1>ixpc4gyu5367tq10hrgnejv4zw08eti</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бор (элемент)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>42764</id>
    <revision>
      <id>3654600</id>
      <parentid>3654443</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T16:43:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/Құдайбергенова Айнагүл|Құдайбергенова Айнагүл]] ([[User talk:Құдайбергенова Айнагүл|т]]) өңдемелерінен [[User:Vyacheslav Nasretdinov|Vyacheslav Nasretdinov]] соңғы нұсқасына қайтарды</comment>
      <origin>3603500</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5066" sha1="tgwryr6g83xq7wd13aw4lys2hpo5td4" xml:space="preserve">{{Химиялық элемент|тип=Металлоидтар|қайнау температурасы=4 138 [[Кельвин|K]] (3865 °C)|блок=p|период=2|жылуөткізгіштік=27,4|Дебай температурасы=1250|c/a қатынас=0,576|тор параметрлері={{math|''a''}}=10,17; α=65,18|Тор құрылымы=ромбоэдрлік|тор құрылымы=ромбоэдрлік|молярлық көлем=4,6|жылусыйымдылығы=11,09|булану жылуы=504,5|балқу жылуы=23,60|сурет=Boron R105.jpg|балқу температурасы=2 348 [[Кельвин|K]]|нөмірі=5|тығыздық=2,34|иондалу энергиясы 1=800,2(8,29)|тотығу дәрежелері=-3; 0; +3|электртерістілігі=2,04|ион радиусы=23 (+3e)|ковалентті радиус=84±3|атом радиусы=90|конфигурация=[He] 2s&lt;sup&gt;&lt;nowiki&gt;2&lt;/nowiki&gt;&lt;/sup&gt; 2p&lt;sup&gt;&lt;nowiki&gt;1&lt;/nowiki&gt;&lt;/sup&gt;|атомдық масса=(10,806; 10,821)|атауы=Бор|сыртқы түрі=Қарақошқыл немесе қара зат|символ=B|асты=[[Алюминий|Al]]|топ=13|қб қысымы 1=2348|қб қысымы 10 k=3545|қб қысымы 1 k=3141|қб қысымы 100=2822|қб қысымы 10=2562|иондалу энергиясы 2=2427.1|CAS тіркеу нөмірі=7440-42-8|Моос қаттылығы=~9.5|фаза=Қатты дене|иондалу энергиясы 3=3659.7|Ван-дер-Ваальс радиусы=192|электрондық қабықшасы=2, 3|қб қысымы 100 k=4072}}
[[Сурет:Boron.svg|солға|нобай|187x187 нүкте|Бор ''B'']]
'''Бор''' ([[Латын тілі|лат]]. ''Borum''; '''B''') — элементтердің периодты жүйесінің ІІІ тобындағы хим. элемент, ат. н. 5, ат. м. 10,84; қара сұр түсті кристалды немесе аморфты зат (өте таза Бор түссіз). Табиғи Бордың тұрақты екі изотопы бар: ¹⁰В (19%) және ¹¹В (81%).

== Тарихы ==
Борды алғаш рет 1808 ж. француз химиктері [[Жозеф Луи-Гей Люссак|Ж. Гей-Люссак]] пен [[Луи Жак Тенар|Л. Тенар]] бор ангидридін металл калиймен тотықсыздандыру арқылы алған. 

== Табиғатта таралу ==
Жер қыртысындағы үлес салмағы 3•10&lt;sup&gt;–4&lt;/sup&gt;%. Бор табиғатта тек қосылыстар құрамында (бор қышқылы H&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;BO&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;, бура Na&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;B&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;O•10H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O) кездеседі. Қазақстанда бор кендері, [[ашарит]], [[борацит]], [[гидроборацит]], пандермит, т.б. минералдар түрінде кездеседі. Таза кристалды Бордың тығыздығы 2,3 г/см³, балқу t 2075 °C, қайнау t 3860 °C, қаттылығы жағынан алмаздан кейін екінші орында.

== Қасиеттері ==
Кристалды Бор — шала өткізгіш. Қалыпты жағдайда электр тогын нашар өткізеді, бірақ 800 °С-қа дейін қыздырғанда оның электр өткізгіштігі артады. Бор комплексті қосылыстар түзуге бейім, көпшілік қосылыстарында үш валентті. Борды 700 °С-қа дейін қыздырғанда Бор ангидриді (В&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;О&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;), ал оны суда еріткенде [[бор қышқылы]] (Н&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;ВО&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;) түзіледі. 

Бор қышқылының тұздарын бораттар деп атайды. 900 °С-тан жоғары қыздырғанда Бор [[азот]]пен бор нитридін (ВN), көмірмен бор карбидін (В&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;С), металдармен боридтер түзеді. Бjhды таза күйінде бор ангидридін (В&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;О&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;) тотықсыздандыру арқылы алады. Бор және оның қосылыстары — диэлектриктер мен шала өткізгіш заттар ретінде және ядролық реакторларда, медициналық препараттар, полимерлер алуға қолданылады.

== Дереккөздер&lt;/span&gt; ==
«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 жыл, ISBN 5-89800-123-9, II том

{{Менделеевтің периодтық кестесі}}

{{wikify}}

[[Санат:Химиялық элементтер]]


{{Chem-stub}}</text>
      <sha1>tgwryr6g83xq7wd13aw4lys2hpo5td4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Каландр</title>
    <ns>0</ns>
    <id>45369</id>
    <revision>
      <id>3654756</id>
      <parentid>2105494</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T03:59:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Құдайбергенова Айнагүл</username>
        <id>182658</id>
      </contributor>
      <origin>3654756</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3550" sha1="b0vbujdrq2wjphw1ga340idiv1v7tlg" xml:space="preserve">[[Сурет:Calander - Pressing Machine.JPG|thumb|Calender machine for electrode pressing in Lithium-ion battery manufacturing]]
'''Каландр''' ({{lang-fr|calandre}} – қақтау, яғни қысып өңдеу, жылтырату) – біліктер жүйесінен (2-ден 20-ға дейін) тұратын машина (не оның бөлігі). Каландрда материалдарды ([[мата]], қағаз, резина, т.б.) қысып өңдейді. Каландр біліктері аралығынан өткен, өңделетін [[материал]] тығыздала, тегістеле және жұқара түседі, сондай-ақ, материалдарға ою-өрнек басылады, сурет салынады. Өрнектеуіш Каландрдан өзгесінің біліктері теп-тегіс жұмыр болып келеді, көбінесе, металдан жасалады. Каландр тігін, [[қағаз]] және [[резина]] өндірістерінде полимерлі қабыршақ және пластмассадан бұйымдар жасауда да қолданылады. Суретте көрсетілген 3 білікті Каландр, негізінен, резина өңдеуге арналған.
     
   '''Каландр — материалды (көбіне қағаз, тоқыма, резеңке, пластмасса) екі немесе бірнеше айналмалы білік арасынан өткізіп, қысым мен жылу арқылы тегістейтін, нығыздайтын немесе белгілі бір қалыңдық беретін құрылғы.'''


    '''Қайда және қашан шыққан?'''

Каландрдың алғашқы түрлері XVIII ғасырда Еуропада пайда болған. Бастапқыда олар негізінен тоқыма маталарды өңдеуге қолданылды: матаны біліктердің арасынан өткізіп, бетін тегіс әрі жылтыр ететін.

Кейін каландрлар:

XIX ғасырда — қағаз өндірісінде;
XIX ғасырдың соңы – XX ғасырда — резеңке, пластмасса және басқа материалдар өндірісінде кең қолданыла бастады.

Яғни каландрдың негізгі принципі — материалды айналатын біліктердің арасынан қысыммен өткізу — бірнеше ғасыр бойы сақталып, қазіргі өндірісте әлдеқайда жетілдірілген түрде қолданылып келеді.&lt;ref&gt;Полиграфия, өлшеу техникасы, ағаш өңдеу жабдыктары және металл өңдеу техникасы мен технологиясы: Қазақша-орысша терминдердің түсіндірме сөздігі.&lt;/ref&gt;
==Сілтемелер==
«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, IV том
==Дереккөздер==

&lt;references/&gt;

{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Полиграфия]]
[[Санат:Полимерлер]]
[[Санат:Машина]]


{{stub}}</text>
      <sha1>b0vbujdrq2wjphw1ga340idiv1v7tlg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654828</id>
      <parentid>3654756</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T09:28:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/Құдайбергенова Айнагүл|Құдайбергенова Айнагүл]] ([[User talk:Құдайбергенова Айнагүл|т]]) өңдемелерінен [[User:ArystanbekBot|ArystanbekBot]] соңғы нұсқасына қайтарды</comment>
      <origin>2105494</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2080" sha1="qzc456yjzivj2d5x9xsr25t99zrkt27" xml:space="preserve">[[Сурет:Calander - Pressing Machine.JPG|thumb|Calender machine for electrode pressing in Lithium-ion battery manufacturing]]
'''Каландр''' ({{lang-fr|calandre}} – қақтау, яғни қысып өңдеу, жылтырату) – біліктер жүйесінен (2-ден 20-ға дейін) тұратын машина (не оның бөлігі). Каландрда материалдарды ([[мата]], қағаз, резина, т.б.) қысып өңдейді. Каландр біліктері аралығынан өткен, өңделетін [[материал]] тығыздала, тегістеле және жұқара түседі, сондай-ақ, материалдарға ою-өрнек басылады, сурет салынады. Өрнектеуіш Каландрдан өзгесінің біліктері теп-тегіс жұмыр болып келеді, көбінесе, металдан жасалады. Каландр тігін, [[қағаз]] және [[резина]] өндірістерінде полимерлі қабыршақ және пластмассадан бұйымдар жасауда да қолданылады. Суретте көрсетілген 3 білікті Каландр, негізінен, резина өңдеуге арналған.&lt;ref&gt;Полиграфия, өлшеу техникасы, ағаш өңдеу жабдыктары және металл өңдеу техникасы мен технологиясы: Қазақша-орысша терминдердің түсіндірме сөздігі.&lt;/ref&gt;
==Сілтемелер==
«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, IV том
==Дереккөздер==

&lt;references/&gt;

{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Полиграфия]]
[[Санат:Полимерлер]]
[[Санат:Машина]]


{{stub}}</text>
      <sha1>qzc456yjzivj2d5x9xsr25t99zrkt27</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Штампылау</title>
    <ns>0</ns>
    <id>48932</id>
    <revision>
      <id>3654599</id>
      <parentid>3654478</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T16:43:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/Құдайбергенова Айнагүл|Құдайбергенова Айнагүл]] ([[User talk:Құдайбергенова Айнагүл|т]]) өңдемелерінен [[User:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] соңғы нұсқасына қайтарды</comment>
      <origin>2893805</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1358" sha1="r7jhysik0pxrpe0zo59eoyqohl3m1qf" xml:space="preserve">[[Сурет:Power_press_animation.gif|thumb|right|200px|]]
'''Штампылау''' — материалды [[штамп]] арқылы пластикалық деформалау арқылы өңдеу. Өңделетін дайындаманың немесе тетіктің пішініне, күрделілігіне, материалының күйіне, өңдеу сериялылығына және өңдеудің технол. ерекшеліктеріне қарай Штампылау көлемдік Штампылау және теміртабақ Штампылау болып жіктеледі. Штампылауды ашық және жабық штамптармен орындайды. Штампыланатын тетіктің пішіні мен атқаратын қызметіне қойылатын талаптарға қарай оларды иінді және гидравлик. престерде, көлденең соғу машиналарында өңдейді.

== Дереккөздер ==
*«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VIII том
{{wikify}}
{{Металлургия}}

[[Санат:Металлургия]]</text>
      <sha1>r7jhysik0pxrpe0zo59eoyqohl3m1qf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Пушкин көшесі (Тараз)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>54535</id>
    <revision>
      <id>3654831</id>
      <parentid>3192407</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T10:06:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Гульмира Айтқұл</username>
        <id>178969</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>3654831</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3492" sha1="41zx5chfqk4wpul2lw34xn1mpkkono7" xml:space="preserve">'''Пушкин көшесі''' – [[Тараз қаласы]]ның көне де негізгі көшелерінің бірі. Орыс көшесі деп аталып, [[Түйте]] каналымен қосарласа солтүстік-батыс бағытқа қарай созылып жатты.

==Сипаттамасы==
[[Квартал]]дары тура, әрі кең болып келетін көшенің бойында бір қабатты шағын тұрғын үйлер, мекемелер мен сауда орындары салынды. 19 ғасырдың 90-жылдарында, 20 ғасырдың басында бой көтерген [[архитектура]]лық [[ескерткіш]]тер, мысалы, банкі үйі (№33, 1902) қиратылды. Кейінгі [[классицизм]] (үйдің бет алдын [[симметрия]]лық бөлу, терезелерінің аркалы болып келуі, т.б.) дәстүрінде салынған үй кірпіштерді сан түрлі құбылтып қалаудан тұрған еді. Оның орнына қазір шыны мен бетоннан салынған банкінің биік үйі бой көтеріп тұр.

==Үйлері==
Пушкин көшесін бойлап [[Герцен]] көшесі мен Абай көшесінің аралығында 19-ғасыр соңы мен 20-ғасыр ортасында тұрғызылған үйлер (№№9, 13, 18, 19, 20, 21, 23) сақталынып қалған. №9 тұрғын үй болып саналса, №18 үй – дәріхана; №20 үй – «Букинист» дүкені, ғ23, 25 үйлер – Г әрпі түрінде бір-бірімен жалғасып, сауда залдарын құрайды; №30 үй – балалар бақшасы, №31 үй – балалар [[аурухана]]сы; 20 ғ. 20 – 50 жылы салынған №160 үйде мәдени-ағарту училищесі орналасқан.&lt;ref&gt;Тараз энциклопедиясы&lt;/ref&gt; Пушкин көшесінің тарихи ерекшеліктерінің бірі - оның сауда және қоғамдық Пушкин көшесінің тарихи ерекшеліктерінің бірі – оның сауда және қоғамдық өмірмен тығыз байланысы.XIX ғасырдың соңы мен XX ғасырдың басында көшеде саудагерлер мен көпестердің үйлері, дүкендер және түрлі кәсіпкерлік нысандар орналасқан. Кейін олардың бірқатары қоғамдық және әкімшілік мақсаттарға пайдаланылған.1920-жылдардағы өзгерістер нәтижесінде бұрынғы жеке меншік нысандардың бір бөлігі мемлекет қарауына өтіп, олардың қызметі өзгерген. Тарихи деректерде бұрынғы жеке үйлердің жұмыс клубы, интернат, наубайхана, дәріхана және басқа да қоғамдық мақсаттағы нысандарға айналғаны көрсетіледі.

==Дереккөздер==
&lt;references/&gt;

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Тараз көшелері]]


{{stub}}</text>
      <sha1>41zx5chfqk4wpul2lw34xn1mpkkono7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654898</id>
      <parentid>3654831</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T11:34:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/Гульмира Айтқұл|Гульмира Айтқұл]] ([[User talk:Гульмира Айтқұл|т]]) өңдемелерінен [[User:Тұран|Тұран]] соңғы нұсқасына қайтарды</comment>
      <origin>3192407</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2260" sha1="3tu599v4jlzrfbjy08hwj72hpbreasr" xml:space="preserve">'''Пушкин көшесі''' – [[Тараз қаласы]]ның көне де негізгі көшелерінің бірі. Орыс көшесі деп аталып, [[Түйте]] каналымен қосарласа солтүстік-батыс бағытқа қарай созылып жатты.

==Сипаттамасы==
[[Квартал]]дары тура, әрі кең болып келетін көшенің бойында бір қабатты шағын тұрғын үйлер, мекемелер мен сауда орындары салынды. 19 ғасырдың 90-жылдарында, 20 ғасырдың басында бой көтерген [[архитектура]]лық [[ескерткіш]]тер, мысалы, банкі үйі (№33, 1902) қиратылды. Кейінгі [[классицизм]] (үйдің бет алдын [[симметрия]]лық бөлу, терезелерінің аркалы болып келуі, т.б.) дәстүрінде салынған үй кірпіштерді сан түрлі құбылтып қалаудан тұрған еді. Оның орнына қазір шыны мен бетоннан салынған банкінің биік үйі бой көтеріп тұр.

==Үйлері==
Пушкин көшесін бойлап [[Герцен]] көшесі мен Абай көшесінің аралығында 19-ғасыр соңы мен 20-ғасыр ортасында тұрғызылған үйлер (№№9, 13, 18, 19, 20, 21, 23) сақталынып қалған. №9 тұрғын үй болып саналса, №18 үй – дәріхана; №20 үй – «Букинист» дүкені, ғ23, 25 үйлер – Г әрпі түрінде бір-бірімен жалғасып, сауда залдарын құрайды; №30 үй – балалар бақшасы, №31 үй – балалар [[аурухана]]сы; 20 ғ. 20 – 50 жылы салынған №160 үйде мәдени-ағарту училищесі орналасқан.&lt;ref&gt;Тараз энциклопедиясы&lt;/ref&gt;

==Дереккөздер==
&lt;references/&gt;

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Тараз көшелері]]


{{stub}}</text>
      <sha1>3tu599v4jlzrfbjy08hwj72hpbreasr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қырым таулары</title>
    <ns>0</ns>
    <id>59179</id>
    <revision>
      <id>3654521</id>
      <parentid>3653244</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T12:58:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Географиясы */</comment>
      <origin>3654521</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="67339" sha1="67gr3ugz52iaivwvo2vysbi5zmvrn4i" xml:space="preserve">{{мағына|Қырым (айрық)}}
{{Тау
 |Түрі            = Таулы жүйе
 |Атауы           = Қырым таулары
  |Шынайы атауы   = {{lang-crh|Qırım dağları}},&lt;br /&gt; {{lang-uk|Кримські гори}}
 |Сурет           = Горы Ай-Петри.jpg
  |Сурет өлшемі   = 
  |Сурет атауы    = 
 |Пайда болған кезеңі    = [[Бор кезеңі|Бор]]
 |Аумағы          = 
  |Ұзындығы       = 160
  |Ені            = 50
 |Ең биік шыңы    = Орман-Қос
  |Биіктігі       = 1545
|Биіктік көзі     = 
  |Салыстырмалы биіктік   = 
  |Алғашқы шыңға шығу     = 
 |Орналасуы       = {{Байрақ|Ресей}} / {{Байрақ|Украина}}
  |lat_dir = N |lat_deg = 44|lat_min = 45|lat_sec = 00
  |lon_dir = E |lon_deg = 34|lon_min = 30|lon_sec = 00
  |region         = 
  |CoordScale     = 
 |Позициялық карта 1  = Қырым
  |ПозКарта 1 ені     = 
  |crosses180         = 
 |Позициялық карта 2  = 
  |ПозКарта 2 ені     = 
 |Ортаққордағы санаты = Crimean Mountains
}}
'''Қырым таулары''' ({{lang-crh|Qırım dağları}}, {{lang-uk|Кримські гори}}) — [[Қырым|Қырым түбегінің]] оңтүстік және оңтүстік-шығыс бөлігін алып жатқан [[Тау жүйесі|тау жүйесі]].

Тау жүйесі батыста [[Балықлава]] маңындағы [[Айя (мүйіс)|Айя]] мүйісінен шығыста [[Кефе]] маңындағы [[Ілияс мүйісі|Әулие Ілияс мүйісіне]] дейін созылып жатқан үш тау жотасынан тұрады. Қырым тауларының ұзындығы — шамамен 160 км, ені — шамамен 50 км. [[Қырым тауларының сыртқы тізбегі|Сыртқы тізбегі]] біртіндеп биіктігі шамамен 350 м-ге дейін көтерілетін [[Куэста|куэсталар]] қатарынан тұрады. [[Қырым тауларының ішкі тізбегі|Ішкі тізбегінің]] биіктігі 750 м-ге дейін жетеді. [[Қырымның оңтүстік жағалауы]] бойымен созылып жатқан [[Қырым тауларының басты тізбегі|Басты тізбегінің]] ең биік нүктесі — [[Бабыған яйла|Бабыған яйладағы]] биіктігі 1545 м болатын [[Орман-Қос|Орман Қос]] тауы.

== Географиясы ==
[[Сурет:Crimean mountains.jpg|thumb|right|200px|Сыртқы тау тізбегінен Ішкі және Басты тау тізбектеріне қарағандағы көрініс]]
Қырымды зерттеген барлық ғалымдар Қырым тауларының солтүстік-шығыстан оңтүстік-батысқа қарай бағытталған, екі бойлық аңғармен бөлінген үш параллель тізбектен тұратынын атап көрсетеді. Үш тізбектің де беткейлері бірдей сипатқа ие: солтүстік беткейлері еңістеу, ал оңтүстік беткейлері тік келеді. Тау жыныстарының жасын ескеретін болсақ, Сыртқы тізбектің басталуын [[Феленк|Феленк мүйісінен]] есептеу керек, өйткені мұнда бірінші тізбекті құрайтын тау жыныстары басым болып келеді. Сыртқы тізбек [[Ескі Қырым]] қаласына дейін созылып жатыр, оның биіктігі 149 м-ден 350 м-ге дейін жетеді. Ішкі тізбек [[Ақиар]] маңынан ([[Сапун тауы]]) басталып, сондай-ақ Ескі Қырым қаласының маңында аяқталады, биіктігі 490 м-ден 750 м-ге дейін жетеді. Басты тізбек батыста [[Балықлава]] маңынан басталып, Ескі Қырым қаласының маңындағы [[Ағармыш]] тауымен аяқталады. Қырым тауларының Басты және Орта тізбектерінің арасында оңтүстік-шығыста [[Қыстау қазаншұңқыры]] (Индол-Сало қазаншұңқыры) орналасқан. Басты тізбектің төбелік беті толқынды үстірт болып келіп, яйла деп аталады.

Тақта тәрізді сілемдер Басты тау тізбегінің бойымен оңтүстік-батыстан солтүстік-шығысқа қарай мынадай ретпен тізбектеле орналасқан: теңіз деңгейінен 739 м-ге дейінгі биіктікте орналасқан [[Байдар яйласы]], [[Ай-Петри яйласы]] (1320 м-ге дейін), [[Ялта яйласы]] (1406 м-ге дейін), [[Никита яйласы]] (1470 м-ге дейін), [[Гурзуф яйласы]] (1540 м-ге дейін) және Қырымның ең биік нүктесі — биіктігі 1545 м [[Орман-Қос]] тауы орналасқан [[Бабыған яйла]]. Бұл яйлалардың барлығы өзара жалғасып, Басты тау тізбегінің батыс бөлігінің тұтас шыңдық бетін құрайды. Олардан шығысқа қарай орналасқан яйлалар, керісінше, бір-бірінен терең тау өткелдері немесе асулармен (бұғаздармен) оқшауланған бытыраңқы сілемдер болып табылады. [[Кебіт асуы]] Бабыған яйла мен одан шығыста орналасқан, теңіз деңгейінен 1527 м-ге дейінгі биіктікке жететін [[Шатырдақ]] сілемін бөліп тұрады. Келесі [[Аңғар асуы|Аңғар асуынан]] кейін [[Темірші яйласы]] (ең биік нүктесі — 1356 м) және [[Субатқан яйласы]] (1000 м-ге дейін) сілемдері орналасқан. Одан әрі, тағы бір асудың ар жағында, 1259 м-ге дейінгі биіктікте ең ауқымды [[Қараби яйласы]] созылып жатыр. Қырым тауларының шығыс бөлігінде яйлалардың орнына жекелеген шыңдары мен төбелері бар шағын қырқалар мен қысқа тау тізбектері қалыптасқан. Олардың арасында [[Қарадақ]] сілемі сияқты жанартаулық жолмен пайда болған нысандар да бар.

Басты тау тізбегі — Қырымның ең көне бөлігі, жалпы ауданы 1565 км². Барлық яйлалардың жалпы аумағы 34,6 мың га құрайды. Басты тау тізбегінің оңтүстік беткейлері едәуір бөлігінде Қара теңізге қарай тігінен құлап, биіктігі 500 м-ге дейін жететін, әктас пен рифтік жыныстардан түзілген тік жартастарды қалыптастырады. Бұл жартастарды [[Альпинизм|альпинистер]] кеңінен пайдаланады. Көптеген яйлалардың беткейлері мен жиектеріндегі жарықтар мен кулуарларда көптеген тау асулары орналасқан, олардың көпшілігі туристік әдебиеттерде сипатталып, санаттарға бөлінген.

== Геологиясы ==
[[Сурет:Second ridge 2.JPG|thumb|right|250px|[[Шатырдақ|Шатырдақтан]] қарағандағы Ішкі және Басты тау тізбектері]]
Геологиялық тұрғыдан Қырымның тау құрылымдары [[Альпілік қатпарлану|Альпілік қатпарланудың]] [[Геосинклиналь|геосинклиналдық]] аймағының құрамына кіреді. Бұл жағынан олар платформалық құрылымға ие және [[Скиф тақтасы|Скиф тақтасына]] жататын Қырым түбегінің жазық бөлігінен ерекшеленеді. Таулы Қырымның қатпарлы аймағы — ірі тасжақпарлы көтерілу құрылымы. Оның оңтүстік бөлігі кейінгі геологиялық дәуірлердегі төмен түсу нәтижесінде [[Қара теңіз]] деңгейінен төмен батып кеткен. Бұл аймақ қарқынды дислокацияланған триас-юра флиштік шөгінділерінен және біршама жайпақ орналасқан жоғарғы юраның карбонатты жыныстары мен бор, палеоген және неогеннің құмды-сазды қабаттарынан құралған. Олармен темір кендері, әртүрлі тұздар, флюстік әктас және басқа да пайдалы қазбалар кен орындары байланысты. Мұнда жарықтар бойындағы қозғалыстар әлі де жалғасып, жер сілкіністерін туындатады.

Қырым тауларының Басты тау тізбегі — солтүстігінен бірқатар жарықтармен шектелген көтеріңкі блок. Бұл құрылым бор дәуірінің ерте кезеңінде Қырымның оңтүстік бөлігіндегі қалдық синклиналдық ойыстар тұйықталып, жер бетінің жалпы көтерілуі нәтижесінде қалыптасқан. Қырым тауларының геологиялық даму тарихында екі кезеңді бөліп көрсетуге болады: докембрий-палеозой және мезозой-кайнозой (альпілік) кезеңдері.

Геосинклиналдық дамудың бастапқы кезеңінде (кейінгі [[Триас дәуірі|триас]] — орта [[Юра кезеңі|юраның]] соңы) Қырымның оңтүстігінде геосинклиналдық ойыстың қалыптасуы және қуатты шөгінді әрі эффузивтік кешендердің жиналуы жүріп, сонымен қатар әртүрлі реттіліктегі қатпарлы құрылымдар қалыптасты. Кейінгі юра — ерте бор кезеңінде бұрын біртұтас болған геосинклиналдық ойыс жекелеген ойыстар мен көтерілімдерге жіктелді. Осы кезеңнің соңына қарай Қырым мегантиклинорийінің ішкі құрылымы қалыптасты. Ерте бордың соңында, кейінгі бор мен палеоген кезеңдерінде Қырым мегантиклинорийі жекелеген ойыстар мен жарылымдар күрделендірген ірі біртұтас көтерілім ретінде қалыптасты.

Қырым тауларының көтерілуі бастапқыда арал түрінде, [[Бор кезеңі|бор]] дәуірінің соңында және [[Эоцен кезеңі|эоценде]] болды. [[Неоген кезеңі|Неогеннің]] ортасында Яйланың тегістелген беті қалыптасты. Неогенге дейін таулар Қара теңіздің қазіргі жағалау сызығынан оңтүстікке қарай 20–30 км-ге дейін созылып жатты. Неогенде олар қазіргі асимметриялық құрылымының белгілеріне ие болды. Орогендік (молассалық) кезеңде (палеогеннің соңы — неоген) Таулы Қырым мегантиклинорийінің қарқынды көтерілуі жалғаса түсті және оның оңтүстік қанатының төмен түсуі басталған болуы мүмкін. Неоген мен антропогенде Таулы Қырымның қазіргі жер бедері қалыптасты. Плиоценде Ішкі және Сыртқы тауалды тізбектері орографиялық тұрғыдан айқын көрініс тапты, ал неогеннің соңы — антропогенде сараланған неотектоникалық қозғалыстар байқалды. Антропогенде эрозиялық үдерістер күшейіп, теңіздің бұзушы және қалыптастырушы әрекеті жағалау сызығының қалыптасуына ықпал етті. Осы үдерістер кешенінің нәтижесінде Қырым таулары қазіргі пішініне ие болды.

Қырымның қатпарлы көтерілу құрылымы әртүрлі жастағы шөгінділерден тұрады. Оның тұғырын шамамен 180–200 млн жыл бұрын қалыптасқан Таврия сериясының шөгінділері құрайды. Олар жоғарғы триас пен төменгі юраға жататын, ұсақ қатпарларға қатты иілген [[Сазды тақтатастар|сазды тақтатас]] пен [[Құмтас|кварцитті құмтастардың]] кезектесіп орналасқан қабаттарынан тұрады. Одан жоғары орналасқан келесі қатпарлар орта юра дәуірінің шөгінділерінен құралған. Оларға сазды-құмды қабаттар, [[Конгломерат|конгломераттар]] және [[Магмалық тау жыныстары|магмалық тау жыныстары]] жатады. Таулы көтерілімнің орталық бөлігінің үшінші қабатын жоғарғы юраның әктастары, құмтастары мен конгломераттары құрайды. Кей жерлерде бұл өңірдің шеттерінде 100 млн жылдан астам уақыт бұрын қалыптасқан төменгі бор шөгінділерінің қалың қабаты кездеседі. Олар [[Саз|саздардан]], құмтастардан және [[Әктас|әктастардан]] тұрады. Оңтүстік жарқабақтың етегінде көптеген опырылмалар мен юра әктастарының ірі кесектерінің құлауы байқалады. Таврия сериясы мен орта юра жыныстарының арасында ұсақ атқыламалы жыныстардың көптеген денелері кездеседі. Оларға [[Аюдақ]], Урагу және [[Шамдымұрын]] таулары жатады. Сонымен қатар жанартаулық қабаттар да бар, олардың ең ірісі Қарадақ тау тобы болып табылады. Қырым тауларының солтүстік алдыңғы тау тізбектері [[Бор кезеңі|бор]], [[Палеоген кезеңі|палеоген]] және [[Неоген кезеңі|неоген]] шөгінділерінен құралған.

== Өзендері мен бұлақтары ==
{{main|Қырым өзендері}}
Бүкіл Қырым түбегінің басты суайрығы Қырым тауларында орналасқан. Өзендердің көпшілігі Басты тау тізбегінен, 600–1100 м биіктіктен бастау алады. Яйлалардың өзінде су ағындары дерлік болмайды, бұл карст құбылыстарының әсерімен байланысты. Қырым тауларындағы өзендердің жалпы ағыны 773,5 млн м³ құрайды, ал өзен желісінің тығыздығы 0,2 км/км². Жер бедеріне қарай өзендерді мынадай топтарға бөлуге болады: [[Қырымның Оңтүстік жағалауы|Қырымның Оңтүстік жағалауындағы]] өзендер, бұлақтар мен сайлар; Қырым тауларының Басты тау тізбегінің солтүстік-шығыс беткейлеріндегі өзендер мен сайлар; Қырым тауларының Басты тау тізбегінің солтүстік-батыс беткейлеріндегі өзендер мен сайлар.

Ең қысқа су ағындары Қырымның Оңтүстік жағалауында орналасқан. Мұндағы өзендердің ұзындығы әдетте 10 км-ден аспайды. Су ағындары Қырым тауларының Басты тау тізбегінің оңтүстік беткейлерінен басталып, Қара теңізге құяды; олардың еңістігі 172–234 м/км аралығында болады. Су жиналу алаптарының орташа биіктігі — 900 м-ге дейін жетеді. Су жиналу алаптарының аумағы шағын — 1,6–161 км². Кейбір өзендердің бастауын карст бұлақтары құрайды. Өзен аңғарларының жоғарғы бөліктері тар, шатқал тәрізді болады, кейін біртіндеп кеңейіп, төменгі ағысында трапеция тәрізді пішінге ие болады. Аңғар жайылмалары тар және тек төменгі ағыстарында кездеседі. Төменгі ағыстарындағы өзен арналары негізінен аз ирелеңделген, түзуленген, тереңдетілген және су тасқынының алдын алу мақсатында бетон плиталармен бекітілген. Бұл топқа жалпы ұзындығы 293,6 км болатын 36 негізгі су ағыны жатады. Қырымның Оңтүстік жағалауындағы негізгі өзендер:
* [[Ұшқансу]] ({{lang-crh|Uçan Suv, Учан Сув}})
* [[Дерекөй]] ({{lang-crh|Dereköy, Дерекой}})
* [[Ауында]] ({{lang-crh|Avunda, Авунда}})
* [[Ұлы Өзен]] ({{lang-crh|Ulu Özen, Улу Озен}})
* [[Темірші (өзен)|Темірші]] ({{lang-crh|Demirci, Демирджи}})
* [[Шығыс Ұлы Өзен]] ({{lang-crh|Şarqiy Ulu Özen, Шаркъий Улу Озен}})

Қырым тауларының Басты тау тізбегінің солтүстік-батыс беткейлерінен Қырымдағы ұзындығы мен су мөлшері жағынан ең ірі өзендер бастау алады. Негізгі өзендердің саны — сегіз, олардың жалпы ұзындығы 328 км. Бұл топқа жататын өзендердің барлығы Қара теңізге құяды. Өзендер ағысының шамамен орта тұсына дейін таулы өзендерге тән сипатта болады. Мұнда арналардың еңістігі жоғары — 180 м/км-ге дейін жетеді. Өзен алаптары өзендердің бойымен созылыңқы пішінді болып келеді, ал жоғарғы бөлігінде кеңейеді; негізгі салалардың көпшілігі осы жерде құяды. Бұл топтың негізгі өзендері:
* [[Қазықты-Өзен]] ({{lang-crh|Qazıqlı Özen, Къазыкълы-Озен}}) — ұзындығы 34,1 км. Ол [[Байдар аңғары|Байдар аңғарынан]] бастау алып, оның бойымен 7,5 км ағады. Оның беткейлерінде өзенді жоғарғы ағысында қоректендіретін бірқатар су ағындары орналасқан. Арнасындағы тұрақты ағыс кейде үзіліп қалады: өзен шөгінділердің астына сіңіп, арнасын құрғатады. Нөсер жаңбыр мен су тасқынынан кейін арна қайтадан суға толады. [[Уркуста]] өзені құйғаннан кейін Қазықты-Өзен ұзындығы шамамен 16 км болатын тар шатқалға енеді. Мұнда су ағыны дерлік тік жартастардың қыспағында ағып, оның жылдамдығы арта түседі. Өзен [[Інкермен аңғары|Інкермен аңғарына]] шыққаннан кейін ағыс жылдамдығы бәсеңдейді. Мұнда Қазықты-Өзенге екі оң жақ саласы құяды. Олардың бірінің (Ай-Тодорка) суы мол, өйткені оны бұлақтар қоректендіреді, ал екіншісі (Сухая) өзенге жаңбыр суларын әкеледі.
* [[Белбек (өзен)|Белбек]] ({{lang-crh|Belbek, Бельбек}}) — ұзындығы 63 км. Қырымдағы суы ең мол өзен. Ол екі тау өзенінің қосылуынан басталады. Тау тізбектерінің арасындағы Белбек — арнасы тар, ағысы жылдам, жағалаулары биік әрі тік, суы ешқашан тартылмайтын долы өзен. Төменгі ағысында Белбек сазды шөгінділерді тіліп өтіп, ағысының жылдамдығы баяулайды. Теңізге құяр тұсында оның арнасы ені 25–30 м болатын сайға ұқсайды.
* [[Көккөз]] ({{lang-crh|Kökköz, Коккозь}}) — ұзындығы шамамен 18 км, Белбек өзенінің саласы. [[Үлкен каньон (Қырым)|Қырымның Үлкен каньоны]] деп аталатын тар шатқал арқылы ағады.
* [[Қашы (өзен)|Қашы]] ({{lang-crh|Qaçı, Къачы}}) — ұзындығы 69 км. Қырым тауларының орталық тізбегінің солтүстік беткейінде [[Писара]] мен [[Шығыс Ұлы Өзен|Үлкен-Өзен]] атты екі өзеннің қосылуынан бастау алады. Оның жағалаулары биік әрі тасты, арнасы кең, түбі бүкіл дерлік ұзындығында малтатасты. Барлық салалары Қашыға жоғарғы ағысында құяды. Қатты жаңбыр кезінде, сондай-ақ күз бен қыста Қашы қатты тасуы мүмкін. Жазда суының суару мақсатында пайдаланылуына байланысты тартылып қалады.
* [[Марта (Қашының тармағы)|Марта]] ({{lang-crh|Marta, Марта}}) — ұзындығы 21 км. Қашының саласы.
* [[Алма (өзен)|Алма]] ({{lang-crh|Alma, Алма}}) — ұзындығы 84 км. Екі жылғаның қосылуынан қалыптасады. Оның аңғары терең ойылған, жағалаулары биік. Өзенге көптеген тау жылғалары мен өзендер құяды. Алма тартылмайды, ал жаңбыр жауғанда және қар еріген кезде арнасынан асып кетуі мүмкін. Төменгі ағысында өзеннің ағысы баяулайды. Теңіз суы Алманың сағалық бөлігіндегі суды тұздандырады.

Қырым тауларының Басты тау тізбегінің солтүстік-шығыс беткейлеріндегі өзендер мен сайлар. Бұл топқа барлығы 18 өзен мен сай жатады, олардың жалпы ұзындығы 393,9 км. Бұл топтағы өзендер негізінен солтүстік бағытта ағып, [[Азов теңізі|Азов теңізінің]] [[Сываш]] шығанағына құяды. Алайда суының аздығына байланысты олар көбіне шығанаққа дейін жетпей, жазықта тартылып қалады. Бұл топқа Қара теңіздің [[Кефе шығанағы|Кефе шығанағына]] құятын [[Байбұға]] өзені де жатқызылған. Бұл өзендердің алаптарының тек ең жоғарғы бөліктерінде ғана таулы жер бедері байқалады, ал су жиналу алаптарының басым бөлігі Қырымның жазық бөлігінде орналасқан. Су жиналу алаптарының орташа биіктігі — 450–500 м. Су жиналу алаптарының аумағы шағын. Бұл топтың негізгі өзендері:
* [[Салғыр (өзен)|Салғыр]] ({{lang-crh|Salğır, Салгъыр}}) — ұзындығы 238 км. Салғырдың жоғарғы ағысы жартасты жағалаулары бар тар аңғармен өтеді; мұнда ол таулы өзен сипатына ие және көптеген бұлақтардан бастау алатын салаларының жақсы дамыған жүйесі бар.
* [[Аңғар (Салғырдың тармағы)|Аңғар]] ({{lang-crh|Anğara, Ангъара}}) — ұзындығы 13 км. Салғыр өзенін құрайтын өзендердің бірі.
* [[Қызылқоба]] ({{lang-crh|Qızıl Qoba özeni, Къызыл Къоба озени}}) — ұзындығы 5,1 км. Аңғар өзенімен қосылып, Салғыр өзенін құрайды.
* [[Биік Қарасу]] ({{lang-crh|Büyük Qarasuv, Буюк Къарасув}}) — ұзындығы 106 км. Салғыр өзенінің оң жақ саласы. [[Қарасубазар (Қырым)|Қарасубазар]] қаласының маңынан бастау алады, жоғарғы ағысында тауаралық өңірдің бор жыныстары арасымен ағады, кейін далалық аймаққа шығады. Мұнда жауын-шашын мол түсетін жылдың кезеңінде ғана (қыста және ерте көктемде) суы болады.
* [[Сулы Индол]] ({{lang-crh|Suvlu İndol, Сувлу Индол}}) — ұзындығы 55 км. Жоғарғы ағысында жыралармен ағатын тау жылғаларына ұқсайды.
* [[Шығыс Бұлғанақ]] ({{lang-crh|Şarqiy Bulğanaq, Шаркъий Булгъанакъ}}) — ұзындығы 48 км.

== Қырымның Үлкен каньоны ==
1974 жылдан бері мемлекеттік табиғи қорықша болып табылады. Көккөз аңғарының шығыс бөлігінде, Ай-Петрин яйласының солтүстік беткейінің тереңінде, Соколиное ауылының оңтүстік-шығысына қарай 4 км жерде орналасқан. Шатқалдың тереңдігі 250–320 м-ге жетеді, ал каньонның ең тар жерлеріндегі ені 2–3 м-ден аспайды. Каньонның түбімен [[Ауызын Өзен]] өзені ағып өтеді. Үлкен каньонды алғаш рет 1925 жылы профессор [[Иван Иванович Пузанов|И. И. Пузанов]] бүге-шүгесін сипаттаған.

== Климаты ==
Қырым тауларының беткейлері басым желдер мен биіктік белдеулерінің әсерінен әртүрлі климаттық жағдайларға ие. [[Яйла]]ның оңтүстік беткейінің төменгі бөлігінде жерортатеңіздік климаты бар, қысы жұмсақ (жағалауда орташа ауа температурасы 2-4 °C) және [[жаз]]ы өте жылы ([[шілде]] айының орташа температурасы 24 °C). Жаз бен [[күз]] шуақ болып келеді. Жылдық [[Атмосфералық жауын-шашын|жауын-шашын мөлшері]] 600 мм (максимум қыста), шығысқа қарай азаяды. Қысы бірқалыпты (–4-тен –5 °С-қа дейін), жазы салқын (шілдеде орташа температура 15–21 °С), батысында жылдық жауын-шашын мөлшері 1000–1200 мм, шығысында 500–700 мм. Таудағы қыс әдетте қазанның ортасынан наурыздың соңына дейін созылады, ауа райы тұрақсыз, қаңтардағы ауа температурасы -10-нан +10 °C-қа дейін өзгеруі мүмкін. Беткейлердің жоғарғы бөліктеріндегі қар жамылғысының қалыңдығы 1 м-ден асады, кейбір тау жоталарының (Ай-Петри, Бабуган-Яйла, Чатырдаг және Демерджи-Яйла) беткейлері қар көшкініне бейім.&lt;ref&gt;Большая российская энциклопедия https://bigenc.ru/geography/text/3306515 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220501041316/https://bigenc.ru/geography/text/3306515 |date=2022-05-01 }}&lt;/ref&gt;

== Флорасы ==
Күрделі жер бедері, сондай-ақ климаттық және метеорологиялық жағдайлардың алуан түрлілігіне байланысты Қырым тауларында шағын аумақта өсімдіктер дүниесінің сан алуан түрлері кездеседі. Қырым тауларын ботаникалық тұрғыдан үш аймаққа бөлуге болады: таулардың оңтүстік беткейлері, тау тізбегінің тегіс төбелі бөлігі — үстірт және таулардың солтүстік беткейі.

Қырым тауларының оңтүстік беткейлеріндегі өсімдіктер жамылғысы Қырымға барынша тән. Мұнда тек Қырымға ғана тән өсімдік түрлері де кездеседі. Таулар биіктеген сайын оңтүстік беткейлердегі өсімдік жамылғысы едәуір өзгеріп, өзіне тән белдеулер түзеді:
* Оңтүстік жағалау өсімдіктері ([[Маквис|маквис]] белдеуі) — оңтүстік беткейдің ең төменгі бөлігін алып жатыр. Бұл белдеуде [[Бұта|бұталар]] басым. Тек осы жерде жабайы мәңгі жасыл өсімдіктер — рускус, [[Бүлдірген ағаш|бүлдірген ағаш]], [[Криттік ладанник|криттік ладанник]] және [[Ағаш шырмауық|шырмауық]] өседі. Жабайы мәңгі жасыл өсімдіктерден бөлек, оңтүстік жағалау белдеуінде мәдени өсімдіктердің бірқатар түрі де өсіріледі. Оларға [[Кипарис|кипарис]], [[Дәмжапырақ|лавр ағашы]] және [[Зәйтүн|зәйтүн ағашы]] жатады. Оңтүстік беткейдің маквис белдеуінің өсімдіктер жамылғысын мынадай тән өсімдіктер толықтырады:
** Бұталар мен бұташықтар: [[Арша|арша]], [[Зәмбіл ағаш|зәмбіл ағаш]], [[Заманиха|заманиха]], [[Шаттауық|орман жаңғағы]], [[Ырғай|ырғай]], [[Палиурус|палиурус]], [[Мушмула|мушмула]], [[Қарабүлдірген|қарабүлдірген]] және [[Итмұрын|итмұрын]].
** Шөптесін өсімдіктер: [[Каперс|каперстер]], [[Сүттіген|сүттіген]], [[Атпақияр|атпақияр]].
** Адамдар өсіретін сәндік өсімдіктер: [[Ленкорандық альбиция|жібек акациясы]], [[Магнолия|магнолия]], [[Хамеропс|хамеропстар]], [[Тығын емені|тығын емені]], [[Шынар|шынар]], [[Самшит|самшит]], [[Банан|банан]], [[Айлант|айланттар]], [[Вистерия|вистерия]]. Жемісті өсімдіктер: [[Бадам (өсімдік)|тәтті бадам]], [[Себінді талшын|себінді талшын]], [[Пісте|пісте ағашы]], [[Мушмула|мушмула]], [[Анар (өсімдік)|анар]], [[Інжір|інжір ағашы]], [[Фейхоа|фейхоа]] және [[Грек жаңғағының ағашы|грек жаңғағы]].
* Маквистен кейінгі, 226 м-ден жоғары орналасқан белдеу. Бұл белдеуде ағашты өсімдіктер басым болып, жалпақ жапырақты аралас [[Орман|ормандар]] түзеді, олардың құрамында [[Емен|емен]] мен ұсақ жапырақты [[Қызыл қайың|қызылқайың]] басым. Алайда емен мен қызылқайыңнан бөлек, әсіресе батыс бөлігінде, қарапайым қарағайдан ұзын қылқандарымен (8–15 см), сағақсыз бүрлерімен және пирамида тәрізді бөрікбасымен ерекшеленетін [[Қырым қарағайы|Қырым қарағайын]] да кездестіруге болады.
* Өсімдіктердің үшінші көлденең белдеуі негізінен таза [[Шамшат|шамшат]] ормандарынан тұрады, бірақ кей жерлерде Қырым қарағайы мен кәдімгі қарағай, сондай-ақ [[Көктерек (ағаш)|көктерек]], [[Үйеңкі|үйеңкі]], [[Шетен|шетен]], [[Көріктал|көріктал]] сияқты басқа да ағаш түрлері кездеседі. Шамшат ормандары таудың оңтүстік беткейінің ең жоғарғы шегіне дейін көтеріледі.

Жалпы алғанда, таулардың солтүстік беткейіндегі өсімдік белдеулері оңтүстік беткейдегідей орналасады, тек солтүстік беткейде маквис белдеуі болмайды. Оның орнына шалғынды-дала немесе аралас өсімдіктерден тұратын орман белдеуі орналасқан. Беткейдің дерлік барлық бөлігінде [[Қарағай|қарағай]] кездеседі. Алайда ол беткейлерде едәуір мөлшерде өседі. Таудың жартасты құздарында ашық жасыл қысқа қылқаны бар, діңі қызғылт түсті қарағай түрі — [[Кәдімгі қарағай|кәдімгі қарағай]] жиі кездеседі. Ал төменіректе, емен ормандары арасында діңі сұр, қылқаны ұзын, сиректеу әрі күңгірт қарағай басым. Солтүстік беткей негізінен мынадай бөліктерге бөлінеді:
# Төменгі орман белдеуі емен мен ұсақ жапырақты қызылқайыңнан тұрады. Олардың арасында [[Шаттауық|шаттауық]], көктерек, [[Қабыржық|қабыржық]], [[Итшомырт|итшомырт]], [[Бөріқарақат|бөріқарақат]] және [[Долана|долана]] өседі.
# Шамшат және қызылқайың ормандарының белдеуі. Мұнда Қырым қарағайы мен кәдімгі қарағай өсетін жер телімдері, сондай-ақ жекелеген [[Жөке|жөке]], үйеңкі, итшомырт және шетен ағаштары кездеседі. Солтүстік беткей ормандарында сирек жағдайда [[Қайың|қайың]] да кездеседі.
# Арша төсеме белдеуі 1500 метрден жоғары биіктікте орналасқан. Мұнда аршадан басқа, [[Тисс|тис]] және [[Қасқыржидек|дафин]] кездеседі.

[[Яйла]] негізінен ормансыз келеді. Бұл тік белдеулік заңдылығымен түсіндіріледі: яйла орманның табиғи шекарасынан жоғары орналасқан. Алайда Қырым тауларының үстірттері белгілі бір ғана биіктікте емес, теңіз деңгейінен 600–1500 м биіктіктер аралығында орналасқан. Олар бірінің үстіне бірі сатыланып орналасқандықтан, екі яйланың арасындағы беткейде, мысалы, [[Субатқан яйласы|Субатқан үстірті]] мен Тырке арасындағы сияқты жерлерде орман өседі. Бір кездері мұны адамзаттың көптеген ғасырлар бойы үстірттердегі ормандарды өртеп, кесіп келгенімен түсіндірген. Алайда палеоботаникалық зерттеулер ежелгі замандарда — бұдан 10 мың жыл бұрын да, 100 мың жыл бұрын да — үстірттердің бүтіндей орманмен көмкерілмегенін сенімді түрде көрсетеді. Керісінше, бұл жерлерде [[Орманды дала зонасы|орманды дала]] болған, ал желге ашық биік жерлер ормансыз күйде қалған. Мұнда шөптесін өсімдіктер дүниесі басым. Қырым яйлаларында сәуір айының соңынан күзге дейін [[Запырангүл|запырангүлдер]], [[Көктемдік жанаргүл|жанаргүлдер]], [[Құртқашаш|құртқашаштар]], [[Шегіргүл|шегіргүлдер]], [[Жанаргүл|жанаргүлдер]], [[Бөденешөп|бөденешөп]], [[Қазтабан|қазтабан]], [[Тобылғы|тобылғы]], [[Қызылбояу|қызылбояу]], [[Мыңжапырақ|мыңжапырақ]], [[Шайқурай|шайқурай]], [[Жұпаргүл|жұпаргүл]], [[Ашық құндызшөп|ашық құндызшөп]], [[Биберштейн мүйізшөбі]] (Қырым еңлікгүлі) гүлдейді. Яйладағы шөптесін өсімдіктерге [[Валлийлік бетеге|валлийлік бетеге]], [[Дала қияғы|дала қияғы]], [[Беде|беде]], [[Теңгежапырақ|теңгежапырақ]], [[Қау|қау]], [[Қоңырбас|қоңырбас]], [[Бетеге|бетеге]], [[Бидайық (өсімдік)|бидайық]], [[Атқонақ|атқонақ]], [[Тарғақшөп|тарғақшөп]] және [[Шебершөп|шебершөп]] жатады. Теміршіде өсімдіктердің кемінде 500 түрі кездеседі. Олардың қырық бес түрі тек яйлаларда ғана өсіп, [[Эндемик|эндемиктер]] болып табылады.

== Фаунасы ==
Қырым даласы біртіндеп биіктей отырып тау бөктеріне ұласатындықтан, олардың арасында айқын шекара белгілеу мүмкін емес, сол сияқты жануарлар дүниесін де бір-бірінен қатаң ажырату қиын. Тек [[Қырымның оңтүстік жағалауы|Оңтүстік жағалаудың]] фаунасы таулардың солтүстік беткейінің фаунасынан айқын ерекшеленеді.

=== Сүтқоректілер ===
Тау бөктері мен таулардың солтүстік беткейіне [[Атжалман|атжалмандардың]], [[Сарышұнақтар|сарышұнақтардың]] және [[Қосаяқтар|қосаяқтардың]] әртүрлі түрлері тән. Жәндікқоректілер отрядынан [[Кірпітәрізділер|кірпі]] жиі кездеседі. Тау бөктері белдеуінде, тау ормандарында және Оңтүстік жағалауда [[Ақкіс|ақкіс]] пен [[Аққалақ|аққалақтың]] аралық түріне ұқсайтын Қырым аққалағы кездеседі. Солтүстік және оңтүстік беткейлердің ормандарында [[Борсық|борсық]], ал тау бөктерінде дала [[Күзендер|күзенi]] кездеседі.

Жыртқыштар отрядынан Қырымда [[Түлкі|түлкі]] мен [[Тас сусары|тас сусары]] мекендейді. Кейде кәдімгі түлкілердің арасында қарабурыл түсті түлкілер де кездеседі. [[Қасқыр]] Қырым тауларын XIX ғасырда мекендеген, бірақ XX ғасырдың 20-жылдары қырып-жойылған. 2003 жылдан бастап қасқырлар аймақта қайтадан кездесе бастады, алайда олар жергілікті емес, инвазиялық түр болып саналады.

Таулы ормандарда Қырымдағы ең ірі сүтқоректі — [[Бұғылар|бұғы]] мекендейді. Қазіргі кезде бұл жануардың аздаған саны адам аяғы сирек жететін биік таулы жерлерде сақталған. Бұғыдан басқа, таулы ормандарда [[Еліктер|елік]] те кездеседі.

[[Жабайы шошқа|Қабан]] барлық жерде кең таралған. Үлкен және Кіші Шөшелі мен Қара тау маңында 1913 жылы Корсикадан жерсіндірілген [[Муфлон|муфлон]] мекендейді, оның саны 250–300 басқа жетеді.

[[Тиіндер|Тиін]] мен [[Қояндар|қоян]] да барлық жерде кең таралған.

=== Құстар ===
Тау бөктеріндегі Қырым бөліктерінде негізінен Оңтүстік Ресей далаларына тән құстар мекендейді. Солтүстік беткейлерде бозторғайлардың бірнеше түрі: [[Шалғындық бозторғай|шалғындық бозторғай]], [[Дала бозторғайы|дала бозторғайы]], [[Айдарлы бозторғай|айдарлы бозторғай]] кездеседі; сондай-ақ сарыторғайлардың әртүрлі түрлері: [[Тарышыл сұлыкеш|жауторғай]], [[Қасқа тасшыбжық|қасқа шақшақай]], [[Тасшымшықтар|тасшымшықтар]], [[Сарыалқым аражегіш|сарыалқым аражегіш]] мекендейді. [[Көкқарғалар туысы|Көкқарғалар]] да көп кездеседі, басқа құстардан [[Бөдене|бөдене]] мен [[Бәбісек|бәбісек]] таралған. Таулы аймаққа, әсіресе солтүстік беткейлерге тән құстарға [[Тағанақ тұқымдасы|тағанақ]], кіші тағанақ, [[Бақ сұлыкеші|бақ сұлыкеші]], [[Кәдімгі тентекқұс|тентекқұс]], [[Маубас жапалақшалар туысы|жапалақ]], [[Қараторғайлар|қараторғай]] және [[Пайыздар|пайыз]] жатады. Сонымен қатар бұл өңірде бұлбұлдың үш түрі: [[Оңтүстік бұлбұлы|оңтүстік бұлбұлы]], [[Кәдімгі бұлбұл|шығыс бұлбұлы]] және [[Парсы бұлбұлы|парсы бұлбұлы]] кездеседі. Таулы ормандарға Қырым [[Шымшықтар туысы|шымшығы]], [[Кезқұйрық шымшық|кезқұйрық шымшық]], [[Шұбар тоқылдақтар туысы|тоқылдақ]], [[Кәдімгі қызылқұйрық|қызылқұйрық]], [[Таңшымшық|таңшымшық]], [[Сарықастар|сарықас]] және [[Орманқарға|жорғаторғай]] тән. Биік тауларда тау сұлыкештері кездеседі. Таулы шыңдар мен ормандардағы құстар фаунасының арасында айқын айырмашылық байқалмайды.

Яйла әсіресе құстарға кедей, мұнда жыртқыш құстардан [[Ақбас құмай|ақбас құмайды]], ал одан да сирек жағдайда [[Жұртшы|жұртшыны]] кездестіруге болады.

Оңтүстік беткейдің ормандарында [[Шымшықтар туысы|шымшық]], [[Көкшіл шымшық|көкшіл шымшық]], [[Шөжелер тұқымдасы|шөжелер]], [[Қайшыауыздар|қайшыауыздар]] және [[Тау сұлыкеші|тау сұлыкеші]] мекендейді. Құз жартастарда тас [[Нағыз сайрақтар туысы|сайрақ]], [[Шиқылдақтар тұқымдастары|шиқылдақ]], [[Жарқұстар туысы|жарқұс]], тас [[Кептерлер|кептер]], [[Қара сұрқарлығаш|қара сұрқарлығаш]] және [[Ақбауыр сұрқарлығаш|ақбауыр сұрқарлығаш]] кездеседі.

[[Құстардың қайтуы|Қоныс аударатын құстардың]] жолдары [[Қырым|Қырым түбегі]] арқылы өтеді. Бұл түбек олардың тоқтаусыз ұшу қашықтығын ([[Қара теңіз]] арқылы) жүз километрге қысқартады.

=== Қосмекенділер мен бауырмен жорғалаушылар ===
Тау бөктері белдеуінде мынадай бауырымен жорғалаушылар кездеседі: [[Секіргіш кесіртке|секіргіш кесіртке]], [[Қырым кесірткесі]], [[Кәдімгі аспа кесірткесі|кәдімгі аспа кесірткесі]]. Қосмекенділерден [[Жейтін бақа|жейтін бақа]], [[Жасыл құрбақа|жасыл құрбақа]], [[Бақылдауық бақалар|бақылдауық бақа]], [[Тарбақалар|тарбақа]] және [[Жалды тритон|жалды тритон]] мекендейді.

Оңтүстік жағалауда түнгі [[Кесірткелер|кесіртке]], [[Қырым кесірткесі]], [[Жатық қарашұбар жыландар|жатық қарашұбар жылан]], [[Сарыбауыр қарашұбар жылан|сарыбауыр қарашұбар жылан]], қабылан [[Сарыбас жыландар|сарыбас жыланы]], [[Сарыжылан|сарыжылан]] және [[Батпақ тасбақасы|өзен тасбақасын]] кездестіруге болады. Қосмекенділерден бақылдауық бақа, жейтін бақа, тритон және жасыл құрбақа кездеседі.

== Қырымның үңгірлері ==
{{main|Қырымның үңгірлері}}
Қырым тауларында зерттеушілер көптеген ірі және шағын үңгірлер мен шахталарды анықтаған, олардың көпшілігін зерттеу жұмыстары әлі де жалғасып келеді. Төменде Қырымдағы ең ірі әрі белгілі үңгірлер мен шахталардың тізімі берілген:
* [[Скеле үңгірі|Скеле сталактиттық үңгір]] — 1947 жылы табиғат ескерткіші мәртебесін алған. 1904 жылы мұғалім Ф. А. Кириллов ашқан. Үңгір бірнеше залдан тұрады, олардың ең үлкенінің ұзындығы 80 м-ге, ені 10–18 м-ге, күмбезінің биіктігі 25 м-ге жетеді.
* [[Бал үңгірі (Қырым)|Бал үңгірі]] — үңгір қабырғалары термогравитациялық шөгінділермен жабылған. Ұзындығы 205 м, тереңдігі 60 м.
* [[Қызылқоба үңгірі|Қызылқоба]] — үңгірдің ұзындығы 21 150 м, амплитудасы 275 м. Қырымдағы ең ұзын үңгір. Субатқан сілемінің беткейінде орналасқан. 1963 жылдан бері табиғат ескерткіші.
* [[Висячая (үңгір)|Висячая]] — ұзындығы 401 м, тереңдігі 15 м.
* [[Жаңасала 2]] және [[Жаңасала 3]] — ұзындықтары тиісінше 75 м және 410 м. Қызылқобаның маңында орналасқан. 1908 жылдан бері табиғат ескерткіштері болып табылады.
* [[Максимовичтың үңгірі|Кристальная шахтасы]] — кеңестік ғалым Г. А. Максимовичтің құрметіне аталған. Ұзындығы 110 м, тереңдігі 113 м.
* 1972 жылы табиғат ескерткіштері деп жарияланған үңгірлер:
** Жемчужная — ұзындығы 35 м.
** Мисхорская — ұзындығы 100 м, тереңдігі 40 м.
** Каменная — ұзындығы 25 м.
** [[Сөндірліқоба]] — ұзындығы 175 м, тереңдігі 35 м.
** [[Геофизикалық (үңгір)|Геофизикалық]] — ұзындығы 140 м, тереңдігі 60 м.
** Каскадная — ұзындығы 1120 м, тереңдігі 400 м.
** Ставрикайская — ұзындығы 100 м, тереңдігі 10 м.
** Басман-3 — ұзындығы 27 м.
** Басман-5 — ұзындығы 62 м, тереңдігі 25 м.
** Басман-7 — ұзындығы 52 м.

[[Шатырдақ|Шатырдақтың]] үңгірлері мен шахталары:
* [[Аян үңгірі|Аянская]] — ұзындығы 550 м, тереңдігі 20 м. Аян каптаждалған қайнарынан 10 м жерде орналасқан.
* [[Мыңбасқоба]] — ұзындығы 110 м.
* [[Үшкөз үңгірі|Әмине Байыр Қоба]] — ұзындығы 800 м, тереңдігі 150 м, басқа атауы — Үшкөз.
* [[Әмине Байыр Һасар үңгірі|Әмине Байыр Һасар]] — ұзындығы 1465 м, тереңдігі 135 м.
* [[Мәрмәр үңгірі|Мәрмәр]] — ұзындығы 2050 м, тереңдігі 60 м.
* [[Суыққоба]] — ұзындығы 210 м, тереңдігі 43 м. 1883 жылы осы үңгірде Қырымда карст суларына алғаш рет талдау жасалған.
* Обвальная шахтасы — ұзындығы 110 м, тереңдігі 60 м. Мұз дәуірінің фаунасы анықталған.
* [[Көгершін Һасар]] — ұзындығы 60 м, тереңдігі 20 м.
* [[Дөңгелек Алаң Һасар]] — ұзындығы 200 м, тереңдігі 81 м. Бұл шахта Азимутная үңгірі және Обвальная үңгірімен бірге үңгірлер жүйесін құрайды.
* [[Түпсіз Һасар]] — ұзындығы 244 м, тереңдігі 195 м.
* [[Ход конем (үңгір)|Ход конем шахтасы]] — ұзындығы 95 м, тереңдігі 213 м. Бұл шахтадан исланд шпатының кристалдары табылған.

Қараби яйласының үңгірлері мен шахталары:
* Мамина — ұзындығы 76 м, тереңдігі 27 м.
* Тұяқ — ұзындығы 110 м.
* [[Ащықоба]] — ұзындығы 78 м.
* Н. А. Гвоздецкий атындағы шахта — ұзындығы 25 м, тереңдігі 191 м.
* А. А. Крубер атындағы шахта — ұзындығы 280 м, тереңдігі 62 м.
* [[Кастере]] — ұзындығы 120 м, тереңдігі 67 м.
* [[Манастыр Шоқрақ|Манастыр Шоқрақ шахтасы]] — ұзындығы 207 м, тереңдігі 151 м.
* [[Егізкөл (үңгір)|Егізкөл]]-1, −2, −3 шахталары — ұзындықтары тиісінше 255, 170 және 145 м. Жерасты лабиринттер жүйесін құрайды.
* [[Мира шахтасы]] — ұзындығы 240 м, тереңдігі 135 м.
* Молодежная шахтасы — тереңдігі 261 м.
* Тисовая шахтасы — ұзындығы 47 м.
* Қарасубасы шахтасы — ұзындығы 20 м. Республикалық маңызы бар табиғат ескерткіші.
* [[Солдатская үңгірі|Солдатская шахтасы]] — ұзындығы 2100 м, тереңдігі 517 м. Қырымдағы ең терең үңгір.

== Қорықшалары мен қорықтары ==
[[Қырым табиғи қорығы]]. Қырым тауларының орталық бөлігінде, [[Бабыған яйла|Бабыған яйланың]] етегінде орналасқан. Бұл — [[Қырым|Қырымдағы]] ең ірі қорық, аумағы 33 397 га.

'''Орлинов қорықшасы''' 1979 жылы жабайы өсетін дәрілік өсімдіктерді қорғау мақсатында құрылған. Ол Орлинов орман шаруашылығы аумағында, Черноречен шатқалына жақын жерде орналасқан. Мұнда [[Шайқурай|шайқурай]], [[Жебір|жебір]], [[Жұпаргүл|жұпаргүл]], [[Мыңжапырақ|мыңжапырақ]] және басқа да шипалы өсімдіктер өсіріледі.

'''Қорықтық шамшат шоқ тоғайы''' 1947 жылы табиғат ескерткіші ретінде танылған. Ол [[Ай-петри|Ай-Петри]] тауының тісті шыңдарына жақын үстіртте орналасқан. Ай-Петри жартас шыңдарының арасында аумағы 614 гектар болатын көне шамшат-қызылқайың орманы сақталған. Мұнда [[Шамшат|шамшат]] пен қызылқайыңнан бөлек (ағаштардың биіктігі 15 метрге, ал діңінің диаметрі жарты метрге дейін жетеді) [[Шаған (ағаш)|шаған]], [[Кәдімгі шетен|кәдімгі шетен]], Қырым қарағайы, [[Грек шетені|грек шетені]], [[Шаттауық|шаттауық]] және үйеңкі өседі. Қорық аумағында табиғаттың дербес ескерткіші саналатын «ұшақ-қарағай» да бар. Ол 1964 жылы табиғат ескерткіші мәртебесіне ие болған. Қарағайдың жасы шамамен 300 жыл.

[[Шатырдақ]] тау сілемі 1980 жылы қорық мәртебесіне ие болды, ал 1964 жылы табиғат ескерткіші деп жарияланған. Шатырдақтағы карст шұңқырларының диаметрі 250 метрге, тереңдігі 60 метрге дейін жетеді. Бұл тау сілемінен әртүрлі 135-ке жуық шахта, үңгір және терең құдық табылған.

== Қырым тауларының зерттеушілері ==
* [[Карл Иванович Габлиц|К. И. Габлиц]] — геология, ботаника және зоология салаларымен айналысқан.
* [[Виктор Николаевич Дублянский|В. Н. Дублянский]] — геологиямен айналысқан.
* [[Олег Степанович Вялов|О. С. Вялов]] — геолог, [[Чатыр-Даг]]ты зерттеуші.
* [[Сергей Иванович Огнев|С. И. Огнев]] — Қырымның фаунасын зерттеген.
* [[Петр Симон Паллас|П. С. Паллас]], [[Федор Петрович Кеппен|Ф. П. Кеппен]], [[Виктор Иванович Мочульский|В. И. Мочульский]] — Қырым үңгірлерінің фаунасын зерттеген.
* [[Александр Евгеньевич Ферсман|А. Е. Ферсман]] — геолог.
* [[Николай Андреевич Гвоздецкий|Н. А. Гвоздецкий]] — үңгірлер мен шахталарды зерттеуші.
* [[Александр Александрович Крубер|А. А. Крубер]] — Қырым яйласының карст құбылыстарын алғаш зерттеген ғалым.
&lt;!--* Норбер Кастере — француз карстологы.--&gt;
* [[Михаил Иванович Котов|М. И. Котов]] — таулар флорасын зерттеуші.

== Жалпы сипаттама ==
Қырым таулары түбектің оңтүстік және оңтүстік-шығыс бөлігінде 160 км.-ге созылып жатыр. Қырым массивтерінің биіктігі шағын, оларды Орал немесе Алтай шыңдарымен салыстыруға болмайды, бірақ Қырым тауларының қол жетімділігі мен көркемдігіне байланысты олар көптеген туристерді тартады.&lt;ref&gt;Света Пинчук. Қырымда қандай таулар бар https://travelask.ru/russia/krym/kakie-gory-est-v-krymu &lt;/ref&gt;

Қырым таулары - биіктігі, құрылымы және сипаттамалары бойынша әртүрлі массивтердің жиынтығы. Қырым таулары шартты түрде екі ұзын аңғармен бөлінген солтүстіктен оңтүстікке қарай созылып жатқан Сыртқы, Ішкі және Негізгі жоталарға бөлінеді.
Солтүстік шыңдар жұмсақ беткейлерімен ерекшеленеді, ал оңтүстікке жақындаған сайын тау жыныстарының табиғаты күрт өзгереді: олар тік жарқабақты болып келеді. Қырымдағы көптеген таулар табиғи қазыналары бар көптеген [[үңгір]]лермен, үлкен биіктіктен құлаған керемет [[сарқырама]]лармен және олардың беткейлерін жауып тұрған [[реликт]] өсімдіктермен қосымша қызығушылық тудырады.&lt;ref&gt;Қырым таулары. https://gidcrima.ru/gory-kryma/{{Deadlink|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

Қырым тауларындағы барлық үш [[жота]] бір нүктеде - [[Феодосия]]ға жақын Старый Крым қаласында біріктіріледі, және олар әртүрлі жерлерден басталады. Біріншісі, солтүстіктен, Қырым тауларының сыртқы жотасы Фиолент мүйісінен басталады. Бұл бөліктегі таулардың максималды биіктігі 350 метрге жетеді. Екінші (ішкі жота) Севастополь облысында орналасқан Сапун тауынан бастау алады. Бұл тау жотасының биіктігі 450-ден 750 метрге дейін жетеді. Негізгі жота Балаклава қаласынан басталып, Агармыш тауына дейін көтеріледі. Дәл осы жерде Қырым тауларының ең биік нүктелері орналасқан.

Қырым тауларының негізгі жотасының шыңдарының беттері [[яйла]] деп аталатын бірнеше бөліктерге бөлінеді. Олар оңтүстік-батыстан солтүстік-шығысқа қарай бірінен соң бірі келесі ретпен орналасқан: 
*Теңіз деңгейінен 740 метрге дейін биіктікте орналасқан Байдар яйла, 
*Ай-Петри яйла, биіктігі шамамен 1320 метр, 
*Ялта яйла, максималды биіктігі 1406 метрге дейін, 
*Никицк яйла, биіктігі 1470 метрге жетеді,
*Гурзуф яйла (шамамен 1540 метр),
*Қырымдағы ең биік яйла - Бабуган-яйла, оның ең биік нүктесі бүкіл түбектің ең биік нүктесі - Роман-Көш тауы, биіктігі 1545 метр.

Қырым тауларының негізгі жотасының шыңдары бір-бірімен өте тығыз байланысты және нақты шекаралары жоқ. Басқа тау яйлары бөлек, тек асуалар арқылы байланысады. Мысалы, Бабуған-Яйлу мен Чатыр-Даг жотасы Кебит [[асу]]ын байланыстырады. Ангарск асуы арқылы Демерджи-яйла мен Долгоруков яйлаға жетуге болады, одан сәл ары қарай ауданы жағынан ең үлкені Қараби-яйла бар. Қырым тауларының шығысында [[жайлау]]лар қысқа жоталармен алмасады, олардың кейбіреулерінің [[шың]]дары [[жанартау]]лық (Қара-Даг) болып табылады. Қырым таулары кең аумақты алып жатыр. Тек ішкі жота бір жарым мың шаршы шақырымнан астам жерді алып жатыр. Яйлалар шамамен 35 000 гектар аумақты алып жатыр. Бұл орындар [[альпинист]]ердің жиі назарын аударуда.&lt;ref&gt;Қырым таулары. https://www.krym4you.com/dostoprimechatelnosti/gory/&lt;/ref&gt;

== Қырымның ең танымал таулары ==
[[Сурет:Ayu-Dag (Medved-Gora) from Gurzuf.jpg|нобай|оңға|200px|Аюдаг тауы]] [[Сурет:KaraDag01.jpeg|нобай|оңға|200px|Кара-Даг тауы]]
*[[Ай-петри]] 
*[[Ай-Георгий]]
*[[Ак-Кая]] 
*[[Аюдаг]] 
*[[Караул-Оба]] 
*[[Климентьева]]
*[[Кошка тауы]]
*[[Демерджи]] 
*[[Кара-Даг]] 
*[[Кастель]] 
*[[Крестовая]] 
*[[Парагильмен]] 
*[[Роман-Кош]] 
*[[Сапун-тау]] 
*[[Сокол тауы]]
*[[Чатыр-Даг]] 
*[[Эчки-Даг]] 
*[[Митридат]] 
*[[Бабуған-Яйла]] 
*[[Ай]]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{wikify}}
{{stub}}

[[Санат:Еуропа таулары]]
[[Санат:Қырым таулары]]</text>
      <sha1>67gr3ugz52iaivwvo2vysbi5zmvrn4i</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654522</id>
      <parentid>3654521</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T12:59:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Географиясы */</comment>
      <origin>3654522</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="67343" sha1="evnqav3vbkgxhlw4m8nl0wghd5dxjbm" xml:space="preserve">{{мағына|Қырым (айрық)}}
{{Тау
 |Түрі            = Таулы жүйе
 |Атауы           = Қырым таулары
  |Шынайы атауы   = {{lang-crh|Qırım dağları}},&lt;br /&gt; {{lang-uk|Кримські гори}}
 |Сурет           = Горы Ай-Петри.jpg
  |Сурет өлшемі   = 
  |Сурет атауы    = 
 |Пайда болған кезеңі    = [[Бор кезеңі|Бор]]
 |Аумағы          = 
  |Ұзындығы       = 160
  |Ені            = 50
 |Ең биік шыңы    = Орман-Қос
  |Биіктігі       = 1545
|Биіктік көзі     = 
  |Салыстырмалы биіктік   = 
  |Алғашқы шыңға шығу     = 
 |Орналасуы       = {{Байрақ|Ресей}} / {{Байрақ|Украина}}
  |lat_dir = N |lat_deg = 44|lat_min = 45|lat_sec = 00
  |lon_dir = E |lon_deg = 34|lon_min = 30|lon_sec = 00
  |region         = 
  |CoordScale     = 
 |Позициялық карта 1  = Қырым
  |ПозКарта 1 ені     = 
  |crosses180         = 
 |Позициялық карта 2  = 
  |ПозКарта 2 ені     = 
 |Ортаққордағы санаты = Crimean Mountains
}}
'''Қырым таулары''' ({{lang-crh|Qırım dağları}}, {{lang-uk|Кримські гори}}) — [[Қырым|Қырым түбегінің]] оңтүстік және оңтүстік-шығыс бөлігін алып жатқан [[Тау жүйесі|тау жүйесі]].

Тау жүйесі батыста [[Балықлава]] маңындағы [[Айя (мүйіс)|Айя]] мүйісінен шығыста [[Кефе]] маңындағы [[Ілияс мүйісі|Әулие Ілияс мүйісіне]] дейін созылып жатқан үш тау жотасынан тұрады. Қырым тауларының ұзындығы — шамамен 160 км, ені — шамамен 50 км. [[Қырым тауларының сыртқы тізбегі|Сыртқы тізбегі]] біртіндеп биіктігі шамамен 350 м-ге дейін көтерілетін [[Куэста|куэсталар]] қатарынан тұрады. [[Қырым тауларының ішкі тізбегі|Ішкі тізбегінің]] биіктігі 750 м-ге дейін жетеді. [[Қырымның оңтүстік жағалауы]] бойымен созылып жатқан [[Қырым тауларының басты тізбегі|Басты тізбегінің]] ең биік нүктесі — [[Бабыған яйла|Бабыған яйладағы]] биіктігі 1545 м болатын [[Орман-Қос|Орман Қос]] тауы.

== Географиясы ==
[[Сурет:Crimean mountains.jpg|thumb|right|200px|Сыртқы тау тізбегінен Ішкі және Басты тау тізбектеріне қарағандағы көрініс]]
Қырымды зерттеген барлық ғалымдар Қырым тауларының солтүстік-шығыстан оңтүстік-батысқа қарай бағытталған, екі бойлық аңғармен бөлінген үш параллель тізбектен тұратынын атап көрсетеді. Үш тізбектің де беткейлері бірдей сипатқа ие: солтүстік беткейлері еңістеу, ал оңтүстік беткейлері тік келеді. Тау жыныстарының жасын ескеретін болсақ, Сыртқы тізбектің басталуын [[Феленк|Феленк мүйісінен]] есептеу керек, өйткені мұнда бірінші тізбекті құрайтын тау жыныстары басым болып келеді. Сыртқы тізбек [[Ескі Қырым]] қаласына дейін созылып жатыр, оның биіктігі 149 м-ден 350 м-ге дейін жетеді. Ішкі тізбек [[Ақиар]] маңынан ([[Сапун тауы]]) басталып, сондай-ақ Ескі Қырым қаласының маңында аяқталады, биіктігі 490 м-ден 750 м-ге дейін жетеді. Басты тізбек батыста [[Балықлава]] маңынан басталып, Ескі Қырым қаласының маңындағы [[Ағармыш]] тауымен аяқталады. Қырым тауларының Басты және Орта тізбектерінің арасында оңтүстік-шығыста [[Қыстау қазаншұңқыры]] (Индол-Сало қазаншұңқыры) орналасқан. Басты тізбектің төбелік беті толқынды үстірт болып келіп, яйла деп аталады.

Тақта тәрізді сілемдер Басты тау тізбегінің бойымен оңтүстік-батыстан солтүстік-шығысқа қарай мынадай ретпен тізбектеле орналасқан: теңіз деңгейінен 739 м-ге дейінгі биіктікте орналасқан [[Байдар яйласы]], [[Ай-Петри яйласы]] (1320 м-ге дейін), [[Ялта яйласы]] (1406 м-ге дейін), [[Никита яйласы]] (1470 м-ге дейін), [[Гурзуф яйласы]] (1540 м-ге дейін) және Қырымның ең биік нүктесі — биіктігі 1545 м [[Орман-Қос]] тауы орналасқан [[Бабыған яйласы]]. Бұл яйлалардың барлығы өзара жалғасып, Басты тау тізбегінің батыс бөлігінің тұтас шыңдық бетін құрайды. Олардан шығысқа қарай орналасқан яйлалар, керісінше, бір-бірінен терең тау өткелдері немесе асулармен (бұғаздармен) оқшауланған бытыраңқы сілемдер болып табылады. [[Кебіт асуы]] Бабыған яйла мен одан шығыста орналасқан, теңіз деңгейінен 1527 м-ге дейінгі биіктікке жететін [[Шатырдақ]] сілемін бөліп тұрады. Келесі [[Аңғар асуы|Аңғар асуынан]] кейін [[Темірші яйласы]] (ең биік нүктесі — 1356 м) және [[Субатқан яйласы]] (1000 м-ге дейін) сілемдері орналасқан. Одан әрі, тағы бір асудың ар жағында, 1259 м-ге дейінгі биіктікте ең ауқымды [[Қараби яйласы]] созылып жатыр. Қырым тауларының шығыс бөлігінде яйлалардың орнына жекелеген шыңдары мен төбелері бар шағын қырқалар мен қысқа тау тізбектері қалыптасқан. Олардың арасында [[Қарадақ]] сілемі сияқты жанартаулық жолмен пайда болған нысандар да бар.

Басты тау тізбегі — Қырымның ең көне бөлігі, жалпы ауданы 1565 км². Барлық яйлалардың жалпы аумағы 34,6 мың га құрайды. Басты тау тізбегінің оңтүстік беткейлері едәуір бөлігінде Қара теңізге қарай тігінен құлап, биіктігі 500 м-ге дейін жететін, әктас пен рифтік жыныстардан түзілген тік жартастарды қалыптастырады. Бұл жартастарды [[Альпинизм|альпинистер]] кеңінен пайдаланады. Көптеген яйлалардың беткейлері мен жиектеріндегі жарықтар мен кулуарларда көптеген тау асулары орналасқан, олардың көпшілігі туристік әдебиеттерде сипатталып, санаттарға бөлінген.

== Геологиясы ==
[[Сурет:Second ridge 2.JPG|thumb|right|250px|[[Шатырдақ|Шатырдақтан]] қарағандағы Ішкі және Басты тау тізбектері]]
Геологиялық тұрғыдан Қырымның тау құрылымдары [[Альпілік қатпарлану|Альпілік қатпарланудың]] [[Геосинклиналь|геосинклиналдық]] аймағының құрамына кіреді. Бұл жағынан олар платформалық құрылымға ие және [[Скиф тақтасы|Скиф тақтасына]] жататын Қырым түбегінің жазық бөлігінен ерекшеленеді. Таулы Қырымның қатпарлы аймағы — ірі тасжақпарлы көтерілу құрылымы. Оның оңтүстік бөлігі кейінгі геологиялық дәуірлердегі төмен түсу нәтижесінде [[Қара теңіз]] деңгейінен төмен батып кеткен. Бұл аймақ қарқынды дислокацияланған триас-юра флиштік шөгінділерінен және біршама жайпақ орналасқан жоғарғы юраның карбонатты жыныстары мен бор, палеоген және неогеннің құмды-сазды қабаттарынан құралған. Олармен темір кендері, әртүрлі тұздар, флюстік әктас және басқа да пайдалы қазбалар кен орындары байланысты. Мұнда жарықтар бойындағы қозғалыстар әлі де жалғасып, жер сілкіністерін туындатады.

Қырым тауларының Басты тау тізбегі — солтүстігінен бірқатар жарықтармен шектелген көтеріңкі блок. Бұл құрылым бор дәуірінің ерте кезеңінде Қырымның оңтүстік бөлігіндегі қалдық синклиналдық ойыстар тұйықталып, жер бетінің жалпы көтерілуі нәтижесінде қалыптасқан. Қырым тауларының геологиялық даму тарихында екі кезеңді бөліп көрсетуге болады: докембрий-палеозой және мезозой-кайнозой (альпілік) кезеңдері.

Геосинклиналдық дамудың бастапқы кезеңінде (кейінгі [[Триас дәуірі|триас]] — орта [[Юра кезеңі|юраның]] соңы) Қырымның оңтүстігінде геосинклиналдық ойыстың қалыптасуы және қуатты шөгінді әрі эффузивтік кешендердің жиналуы жүріп, сонымен қатар әртүрлі реттіліктегі қатпарлы құрылымдар қалыптасты. Кейінгі юра — ерте бор кезеңінде бұрын біртұтас болған геосинклиналдық ойыс жекелеген ойыстар мен көтерілімдерге жіктелді. Осы кезеңнің соңына қарай Қырым мегантиклинорийінің ішкі құрылымы қалыптасты. Ерте бордың соңында, кейінгі бор мен палеоген кезеңдерінде Қырым мегантиклинорийі жекелеген ойыстар мен жарылымдар күрделендірген ірі біртұтас көтерілім ретінде қалыптасты.

Қырым тауларының көтерілуі бастапқыда арал түрінде, [[Бор кезеңі|бор]] дәуірінің соңында және [[Эоцен кезеңі|эоценде]] болды. [[Неоген кезеңі|Неогеннің]] ортасында Яйланың тегістелген беті қалыптасты. Неогенге дейін таулар Қара теңіздің қазіргі жағалау сызығынан оңтүстікке қарай 20–30 км-ге дейін созылып жатты. Неогенде олар қазіргі асимметриялық құрылымының белгілеріне ие болды. Орогендік (молассалық) кезеңде (палеогеннің соңы — неоген) Таулы Қырым мегантиклинорийінің қарқынды көтерілуі жалғаса түсті және оның оңтүстік қанатының төмен түсуі басталған болуы мүмкін. Неоген мен антропогенде Таулы Қырымның қазіргі жер бедері қалыптасты. Плиоценде Ішкі және Сыртқы тауалды тізбектері орографиялық тұрғыдан айқын көрініс тапты, ал неогеннің соңы — антропогенде сараланған неотектоникалық қозғалыстар байқалды. Антропогенде эрозиялық үдерістер күшейіп, теңіздің бұзушы және қалыптастырушы әрекеті жағалау сызығының қалыптасуына ықпал етті. Осы үдерістер кешенінің нәтижесінде Қырым таулары қазіргі пішініне ие болды.

Қырымның қатпарлы көтерілу құрылымы әртүрлі жастағы шөгінділерден тұрады. Оның тұғырын шамамен 180–200 млн жыл бұрын қалыптасқан Таврия сериясының шөгінділері құрайды. Олар жоғарғы триас пен төменгі юраға жататын, ұсақ қатпарларға қатты иілген [[Сазды тақтатастар|сазды тақтатас]] пен [[Құмтас|кварцитті құмтастардың]] кезектесіп орналасқан қабаттарынан тұрады. Одан жоғары орналасқан келесі қатпарлар орта юра дәуірінің шөгінділерінен құралған. Оларға сазды-құмды қабаттар, [[Конгломерат|конгломераттар]] және [[Магмалық тау жыныстары|магмалық тау жыныстары]] жатады. Таулы көтерілімнің орталық бөлігінің үшінші қабатын жоғарғы юраның әктастары, құмтастары мен конгломераттары құрайды. Кей жерлерде бұл өңірдің шеттерінде 100 млн жылдан астам уақыт бұрын қалыптасқан төменгі бор шөгінділерінің қалың қабаты кездеседі. Олар [[Саз|саздардан]], құмтастардан және [[Әктас|әктастардан]] тұрады. Оңтүстік жарқабақтың етегінде көптеген опырылмалар мен юра әктастарының ірі кесектерінің құлауы байқалады. Таврия сериясы мен орта юра жыныстарының арасында ұсақ атқыламалы жыныстардың көптеген денелері кездеседі. Оларға [[Аюдақ]], Урагу және [[Шамдымұрын]] таулары жатады. Сонымен қатар жанартаулық қабаттар да бар, олардың ең ірісі Қарадақ тау тобы болып табылады. Қырым тауларының солтүстік алдыңғы тау тізбектері [[Бор кезеңі|бор]], [[Палеоген кезеңі|палеоген]] және [[Неоген кезеңі|неоген]] шөгінділерінен құралған.

== Өзендері мен бұлақтары ==
{{main|Қырым өзендері}}
Бүкіл Қырым түбегінің басты суайрығы Қырым тауларында орналасқан. Өзендердің көпшілігі Басты тау тізбегінен, 600–1100 м биіктіктен бастау алады. Яйлалардың өзінде су ағындары дерлік болмайды, бұл карст құбылыстарының әсерімен байланысты. Қырым тауларындағы өзендердің жалпы ағыны 773,5 млн м³ құрайды, ал өзен желісінің тығыздығы 0,2 км/км². Жер бедеріне қарай өзендерді мынадай топтарға бөлуге болады: [[Қырымның Оңтүстік жағалауы|Қырымның Оңтүстік жағалауындағы]] өзендер, бұлақтар мен сайлар; Қырым тауларының Басты тау тізбегінің солтүстік-шығыс беткейлеріндегі өзендер мен сайлар; Қырым тауларының Басты тау тізбегінің солтүстік-батыс беткейлеріндегі өзендер мен сайлар.

Ең қысқа су ағындары Қырымның Оңтүстік жағалауында орналасқан. Мұндағы өзендердің ұзындығы әдетте 10 км-ден аспайды. Су ағындары Қырым тауларының Басты тау тізбегінің оңтүстік беткейлерінен басталып, Қара теңізге құяды; олардың еңістігі 172–234 м/км аралығында болады. Су жиналу алаптарының орташа биіктігі — 900 м-ге дейін жетеді. Су жиналу алаптарының аумағы шағын — 1,6–161 км². Кейбір өзендердің бастауын карст бұлақтары құрайды. Өзен аңғарларының жоғарғы бөліктері тар, шатқал тәрізді болады, кейін біртіндеп кеңейіп, төменгі ағысында трапеция тәрізді пішінге ие болады. Аңғар жайылмалары тар және тек төменгі ағыстарында кездеседі. Төменгі ағыстарындағы өзен арналары негізінен аз ирелеңделген, түзуленген, тереңдетілген және су тасқынының алдын алу мақсатында бетон плиталармен бекітілген. Бұл топқа жалпы ұзындығы 293,6 км болатын 36 негізгі су ағыны жатады. Қырымның Оңтүстік жағалауындағы негізгі өзендер:
* [[Ұшқансу]] ({{lang-crh|Uçan Suv, Учан Сув}})
* [[Дерекөй]] ({{lang-crh|Dereköy, Дерекой}})
* [[Ауында]] ({{lang-crh|Avunda, Авунда}})
* [[Ұлы Өзен]] ({{lang-crh|Ulu Özen, Улу Озен}})
* [[Темірші (өзен)|Темірші]] ({{lang-crh|Demirci, Демирджи}})
* [[Шығыс Ұлы Өзен]] ({{lang-crh|Şarqiy Ulu Özen, Шаркъий Улу Озен}})

Қырым тауларының Басты тау тізбегінің солтүстік-батыс беткейлерінен Қырымдағы ұзындығы мен су мөлшері жағынан ең ірі өзендер бастау алады. Негізгі өзендердің саны — сегіз, олардың жалпы ұзындығы 328 км. Бұл топқа жататын өзендердің барлығы Қара теңізге құяды. Өзендер ағысының шамамен орта тұсына дейін таулы өзендерге тән сипатта болады. Мұнда арналардың еңістігі жоғары — 180 м/км-ге дейін жетеді. Өзен алаптары өзендердің бойымен созылыңқы пішінді болып келеді, ал жоғарғы бөлігінде кеңейеді; негізгі салалардың көпшілігі осы жерде құяды. Бұл топтың негізгі өзендері:
* [[Қазықты-Өзен]] ({{lang-crh|Qazıqlı Özen, Къазыкълы-Озен}}) — ұзындығы 34,1 км. Ол [[Байдар аңғары|Байдар аңғарынан]] бастау алып, оның бойымен 7,5 км ағады. Оның беткейлерінде өзенді жоғарғы ағысында қоректендіретін бірқатар су ағындары орналасқан. Арнасындағы тұрақты ағыс кейде үзіліп қалады: өзен шөгінділердің астына сіңіп, арнасын құрғатады. Нөсер жаңбыр мен су тасқынынан кейін арна қайтадан суға толады. [[Уркуста]] өзені құйғаннан кейін Қазықты-Өзен ұзындығы шамамен 16 км болатын тар шатқалға енеді. Мұнда су ағыны дерлік тік жартастардың қыспағында ағып, оның жылдамдығы арта түседі. Өзен [[Інкермен аңғары|Інкермен аңғарына]] шыққаннан кейін ағыс жылдамдығы бәсеңдейді. Мұнда Қазықты-Өзенге екі оң жақ саласы құяды. Олардың бірінің (Ай-Тодорка) суы мол, өйткені оны бұлақтар қоректендіреді, ал екіншісі (Сухая) өзенге жаңбыр суларын әкеледі.
* [[Белбек (өзен)|Белбек]] ({{lang-crh|Belbek, Бельбек}}) — ұзындығы 63 км. Қырымдағы суы ең мол өзен. Ол екі тау өзенінің қосылуынан басталады. Тау тізбектерінің арасындағы Белбек — арнасы тар, ағысы жылдам, жағалаулары биік әрі тік, суы ешқашан тартылмайтын долы өзен. Төменгі ағысында Белбек сазды шөгінділерді тіліп өтіп, ағысының жылдамдығы баяулайды. Теңізге құяр тұсында оның арнасы ені 25–30 м болатын сайға ұқсайды.
* [[Көккөз]] ({{lang-crh|Kökköz, Коккозь}}) — ұзындығы шамамен 18 км, Белбек өзенінің саласы. [[Үлкен каньон (Қырым)|Қырымның Үлкен каньоны]] деп аталатын тар шатқал арқылы ағады.
* [[Қашы (өзен)|Қашы]] ({{lang-crh|Qaçı, Къачы}}) — ұзындығы 69 км. Қырым тауларының орталық тізбегінің солтүстік беткейінде [[Писара]] мен [[Шығыс Ұлы Өзен|Үлкен-Өзен]] атты екі өзеннің қосылуынан бастау алады. Оның жағалаулары биік әрі тасты, арнасы кең, түбі бүкіл дерлік ұзындығында малтатасты. Барлық салалары Қашыға жоғарғы ағысында құяды. Қатты жаңбыр кезінде, сондай-ақ күз бен қыста Қашы қатты тасуы мүмкін. Жазда суының суару мақсатында пайдаланылуына байланысты тартылып қалады.
* [[Марта (Қашының тармағы)|Марта]] ({{lang-crh|Marta, Марта}}) — ұзындығы 21 км. Қашының саласы.
* [[Алма (өзен)|Алма]] ({{lang-crh|Alma, Алма}}) — ұзындығы 84 км. Екі жылғаның қосылуынан қалыптасады. Оның аңғары терең ойылған, жағалаулары биік. Өзенге көптеген тау жылғалары мен өзендер құяды. Алма тартылмайды, ал жаңбыр жауғанда және қар еріген кезде арнасынан асып кетуі мүмкін. Төменгі ағысында өзеннің ағысы баяулайды. Теңіз суы Алманың сағалық бөлігіндегі суды тұздандырады.

Қырым тауларының Басты тау тізбегінің солтүстік-шығыс беткейлеріндегі өзендер мен сайлар. Бұл топқа барлығы 18 өзен мен сай жатады, олардың жалпы ұзындығы 393,9 км. Бұл топтағы өзендер негізінен солтүстік бағытта ағып, [[Азов теңізі|Азов теңізінің]] [[Сываш]] шығанағына құяды. Алайда суының аздығына байланысты олар көбіне шығанаққа дейін жетпей, жазықта тартылып қалады. Бұл топқа Қара теңіздің [[Кефе шығанағы|Кефе шығанағына]] құятын [[Байбұға]] өзені де жатқызылған. Бұл өзендердің алаптарының тек ең жоғарғы бөліктерінде ғана таулы жер бедері байқалады, ал су жиналу алаптарының басым бөлігі Қырымның жазық бөлігінде орналасқан. Су жиналу алаптарының орташа биіктігі — 450–500 м. Су жиналу алаптарының аумағы шағын. Бұл топтың негізгі өзендері:
* [[Салғыр (өзен)|Салғыр]] ({{lang-crh|Salğır, Салгъыр}}) — ұзындығы 238 км. Салғырдың жоғарғы ағысы жартасты жағалаулары бар тар аңғармен өтеді; мұнда ол таулы өзен сипатына ие және көптеген бұлақтардан бастау алатын салаларының жақсы дамыған жүйесі бар.
* [[Аңғар (Салғырдың тармағы)|Аңғар]] ({{lang-crh|Anğara, Ангъара}}) — ұзындығы 13 км. Салғыр өзенін құрайтын өзендердің бірі.
* [[Қызылқоба]] ({{lang-crh|Qızıl Qoba özeni, Къызыл Къоба озени}}) — ұзындығы 5,1 км. Аңғар өзенімен қосылып, Салғыр өзенін құрайды.
* [[Биік Қарасу]] ({{lang-crh|Büyük Qarasuv, Буюк Къарасув}}) — ұзындығы 106 км. Салғыр өзенінің оң жақ саласы. [[Қарасубазар (Қырым)|Қарасубазар]] қаласының маңынан бастау алады, жоғарғы ағысында тауаралық өңірдің бор жыныстары арасымен ағады, кейін далалық аймаққа шығады. Мұнда жауын-шашын мол түсетін жылдың кезеңінде ғана (қыста және ерте көктемде) суы болады.
* [[Сулы Индол]] ({{lang-crh|Suvlu İndol, Сувлу Индол}}) — ұзындығы 55 км. Жоғарғы ағысында жыралармен ағатын тау жылғаларына ұқсайды.
* [[Шығыс Бұлғанақ]] ({{lang-crh|Şarqiy Bulğanaq, Шаркъий Булгъанакъ}}) — ұзындығы 48 км.

== Қырымның Үлкен каньоны ==
1974 жылдан бері мемлекеттік табиғи қорықша болып табылады. Көккөз аңғарының шығыс бөлігінде, Ай-Петрин яйласының солтүстік беткейінің тереңінде, Соколиное ауылының оңтүстік-шығысына қарай 4 км жерде орналасқан. Шатқалдың тереңдігі 250–320 м-ге жетеді, ал каньонның ең тар жерлеріндегі ені 2–3 м-ден аспайды. Каньонның түбімен [[Ауызын Өзен]] өзені ағып өтеді. Үлкен каньонды алғаш рет 1925 жылы профессор [[Иван Иванович Пузанов|И. И. Пузанов]] бүге-шүгесін сипаттаған.

== Климаты ==
Қырым тауларының беткейлері басым желдер мен биіктік белдеулерінің әсерінен әртүрлі климаттық жағдайларға ие. [[Яйла]]ның оңтүстік беткейінің төменгі бөлігінде жерортатеңіздік климаты бар, қысы жұмсақ (жағалауда орташа ауа температурасы 2-4 °C) және [[жаз]]ы өте жылы ([[шілде]] айының орташа температурасы 24 °C). Жаз бен [[күз]] шуақ болып келеді. Жылдық [[Атмосфералық жауын-шашын|жауын-шашын мөлшері]] 600 мм (максимум қыста), шығысқа қарай азаяды. Қысы бірқалыпты (–4-тен –5 °С-қа дейін), жазы салқын (шілдеде орташа температура 15–21 °С), батысында жылдық жауын-шашын мөлшері 1000–1200 мм, шығысында 500–700 мм. Таудағы қыс әдетте қазанның ортасынан наурыздың соңына дейін созылады, ауа райы тұрақсыз, қаңтардағы ауа температурасы -10-нан +10 °C-қа дейін өзгеруі мүмкін. Беткейлердің жоғарғы бөліктеріндегі қар жамылғысының қалыңдығы 1 м-ден асады, кейбір тау жоталарының (Ай-Петри, Бабуган-Яйла, Чатырдаг және Демерджи-Яйла) беткейлері қар көшкініне бейім.&lt;ref&gt;Большая российская энциклопедия https://bigenc.ru/geography/text/3306515 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220501041316/https://bigenc.ru/geography/text/3306515 |date=2022-05-01 }}&lt;/ref&gt;

== Флорасы ==
Күрделі жер бедері, сондай-ақ климаттық және метеорологиялық жағдайлардың алуан түрлілігіне байланысты Қырым тауларында шағын аумақта өсімдіктер дүниесінің сан алуан түрлері кездеседі. Қырым тауларын ботаникалық тұрғыдан үш аймаққа бөлуге болады: таулардың оңтүстік беткейлері, тау тізбегінің тегіс төбелі бөлігі — үстірт және таулардың солтүстік беткейі.

Қырым тауларының оңтүстік беткейлеріндегі өсімдіктер жамылғысы Қырымға барынша тән. Мұнда тек Қырымға ғана тән өсімдік түрлері де кездеседі. Таулар биіктеген сайын оңтүстік беткейлердегі өсімдік жамылғысы едәуір өзгеріп, өзіне тән белдеулер түзеді:
* Оңтүстік жағалау өсімдіктері ([[Маквис|маквис]] белдеуі) — оңтүстік беткейдің ең төменгі бөлігін алып жатыр. Бұл белдеуде [[Бұта|бұталар]] басым. Тек осы жерде жабайы мәңгі жасыл өсімдіктер — рускус, [[Бүлдірген ағаш|бүлдірген ағаш]], [[Криттік ладанник|криттік ладанник]] және [[Ағаш шырмауық|шырмауық]] өседі. Жабайы мәңгі жасыл өсімдіктерден бөлек, оңтүстік жағалау белдеуінде мәдени өсімдіктердің бірқатар түрі де өсіріледі. Оларға [[Кипарис|кипарис]], [[Дәмжапырақ|лавр ағашы]] және [[Зәйтүн|зәйтүн ағашы]] жатады. Оңтүстік беткейдің маквис белдеуінің өсімдіктер жамылғысын мынадай тән өсімдіктер толықтырады:
** Бұталар мен бұташықтар: [[Арша|арша]], [[Зәмбіл ағаш|зәмбіл ағаш]], [[Заманиха|заманиха]], [[Шаттауық|орман жаңғағы]], [[Ырғай|ырғай]], [[Палиурус|палиурус]], [[Мушмула|мушмула]], [[Қарабүлдірген|қарабүлдірген]] және [[Итмұрын|итмұрын]].
** Шөптесін өсімдіктер: [[Каперс|каперстер]], [[Сүттіген|сүттіген]], [[Атпақияр|атпақияр]].
** Адамдар өсіретін сәндік өсімдіктер: [[Ленкорандық альбиция|жібек акациясы]], [[Магнолия|магнолия]], [[Хамеропс|хамеропстар]], [[Тығын емені|тығын емені]], [[Шынар|шынар]], [[Самшит|самшит]], [[Банан|банан]], [[Айлант|айланттар]], [[Вистерия|вистерия]]. Жемісті өсімдіктер: [[Бадам (өсімдік)|тәтті бадам]], [[Себінді талшын|себінді талшын]], [[Пісте|пісте ағашы]], [[Мушмула|мушмула]], [[Анар (өсімдік)|анар]], [[Інжір|інжір ағашы]], [[Фейхоа|фейхоа]] және [[Грек жаңғағының ағашы|грек жаңғағы]].
* Маквистен кейінгі, 226 м-ден жоғары орналасқан белдеу. Бұл белдеуде ағашты өсімдіктер басым болып, жалпақ жапырақты аралас [[Орман|ормандар]] түзеді, олардың құрамында [[Емен|емен]] мен ұсақ жапырақты [[Қызыл қайың|қызылқайың]] басым. Алайда емен мен қызылқайыңнан бөлек, әсіресе батыс бөлігінде, қарапайым қарағайдан ұзын қылқандарымен (8–15 см), сағақсыз бүрлерімен және пирамида тәрізді бөрікбасымен ерекшеленетін [[Қырым қарағайы|Қырым қарағайын]] да кездестіруге болады.
* Өсімдіктердің үшінші көлденең белдеуі негізінен таза [[Шамшат|шамшат]] ормандарынан тұрады, бірақ кей жерлерде Қырым қарағайы мен кәдімгі қарағай, сондай-ақ [[Көктерек (ағаш)|көктерек]], [[Үйеңкі|үйеңкі]], [[Шетен|шетен]], [[Көріктал|көріктал]] сияқты басқа да ағаш түрлері кездеседі. Шамшат ормандары таудың оңтүстік беткейінің ең жоғарғы шегіне дейін көтеріледі.

Жалпы алғанда, таулардың солтүстік беткейіндегі өсімдік белдеулері оңтүстік беткейдегідей орналасады, тек солтүстік беткейде маквис белдеуі болмайды. Оның орнына шалғынды-дала немесе аралас өсімдіктерден тұратын орман белдеуі орналасқан. Беткейдің дерлік барлық бөлігінде [[Қарағай|қарағай]] кездеседі. Алайда ол беткейлерде едәуір мөлшерде өседі. Таудың жартасты құздарында ашық жасыл қысқа қылқаны бар, діңі қызғылт түсті қарағай түрі — [[Кәдімгі қарағай|кәдімгі қарағай]] жиі кездеседі. Ал төменіректе, емен ормандары арасында діңі сұр, қылқаны ұзын, сиректеу әрі күңгірт қарағай басым. Солтүстік беткей негізінен мынадай бөліктерге бөлінеді:
# Төменгі орман белдеуі емен мен ұсақ жапырақты қызылқайыңнан тұрады. Олардың арасында [[Шаттауық|шаттауық]], көктерек, [[Қабыржық|қабыржық]], [[Итшомырт|итшомырт]], [[Бөріқарақат|бөріқарақат]] және [[Долана|долана]] өседі.
# Шамшат және қызылқайың ормандарының белдеуі. Мұнда Қырым қарағайы мен кәдімгі қарағай өсетін жер телімдері, сондай-ақ жекелеген [[Жөке|жөке]], үйеңкі, итшомырт және шетен ағаштары кездеседі. Солтүстік беткей ормандарында сирек жағдайда [[Қайың|қайың]] да кездеседі.
# Арша төсеме белдеуі 1500 метрден жоғары биіктікте орналасқан. Мұнда аршадан басқа, [[Тисс|тис]] және [[Қасқыржидек|дафин]] кездеседі.

[[Яйла]] негізінен ормансыз келеді. Бұл тік белдеулік заңдылығымен түсіндіріледі: яйла орманның табиғи шекарасынан жоғары орналасқан. Алайда Қырым тауларының үстірттері белгілі бір ғана биіктікте емес, теңіз деңгейінен 600–1500 м биіктіктер аралығында орналасқан. Олар бірінің үстіне бірі сатыланып орналасқандықтан, екі яйланың арасындағы беткейде, мысалы, [[Субатқан яйласы|Субатқан үстірті]] мен Тырке арасындағы сияқты жерлерде орман өседі. Бір кездері мұны адамзаттың көптеген ғасырлар бойы үстірттердегі ормандарды өртеп, кесіп келгенімен түсіндірген. Алайда палеоботаникалық зерттеулер ежелгі замандарда — бұдан 10 мың жыл бұрын да, 100 мың жыл бұрын да — үстірттердің бүтіндей орманмен көмкерілмегенін сенімді түрде көрсетеді. Керісінше, бұл жерлерде [[Орманды дала зонасы|орманды дала]] болған, ал желге ашық биік жерлер ормансыз күйде қалған. Мұнда шөптесін өсімдіктер дүниесі басым. Қырым яйлаларында сәуір айының соңынан күзге дейін [[Запырангүл|запырангүлдер]], [[Көктемдік жанаргүл|жанаргүлдер]], [[Құртқашаш|құртқашаштар]], [[Шегіргүл|шегіргүлдер]], [[Жанаргүл|жанаргүлдер]], [[Бөденешөп|бөденешөп]], [[Қазтабан|қазтабан]], [[Тобылғы|тобылғы]], [[Қызылбояу|қызылбояу]], [[Мыңжапырақ|мыңжапырақ]], [[Шайқурай|шайқурай]], [[Жұпаргүл|жұпаргүл]], [[Ашық құндызшөп|ашық құндызшөп]], [[Биберштейн мүйізшөбі]] (Қырым еңлікгүлі) гүлдейді. Яйладағы шөптесін өсімдіктерге [[Валлийлік бетеге|валлийлік бетеге]], [[Дала қияғы|дала қияғы]], [[Беде|беде]], [[Теңгежапырақ|теңгежапырақ]], [[Қау|қау]], [[Қоңырбас|қоңырбас]], [[Бетеге|бетеге]], [[Бидайық (өсімдік)|бидайық]], [[Атқонақ|атқонақ]], [[Тарғақшөп|тарғақшөп]] және [[Шебершөп|шебершөп]] жатады. Теміршіде өсімдіктердің кемінде 500 түрі кездеседі. Олардың қырық бес түрі тек яйлаларда ғана өсіп, [[Эндемик|эндемиктер]] болып табылады.

== Фаунасы ==
Қырым даласы біртіндеп биіктей отырып тау бөктеріне ұласатындықтан, олардың арасында айқын шекара белгілеу мүмкін емес, сол сияқты жануарлар дүниесін де бір-бірінен қатаң ажырату қиын. Тек [[Қырымның оңтүстік жағалауы|Оңтүстік жағалаудың]] фаунасы таулардың солтүстік беткейінің фаунасынан айқын ерекшеленеді.

=== Сүтқоректілер ===
Тау бөктері мен таулардың солтүстік беткейіне [[Атжалман|атжалмандардың]], [[Сарышұнақтар|сарышұнақтардың]] және [[Қосаяқтар|қосаяқтардың]] әртүрлі түрлері тән. Жәндікқоректілер отрядынан [[Кірпітәрізділер|кірпі]] жиі кездеседі. Тау бөктері белдеуінде, тау ормандарында және Оңтүстік жағалауда [[Ақкіс|ақкіс]] пен [[Аққалақ|аққалақтың]] аралық түріне ұқсайтын Қырым аққалағы кездеседі. Солтүстік және оңтүстік беткейлердің ормандарында [[Борсық|борсық]], ал тау бөктерінде дала [[Күзендер|күзенi]] кездеседі.

Жыртқыштар отрядынан Қырымда [[Түлкі|түлкі]] мен [[Тас сусары|тас сусары]] мекендейді. Кейде кәдімгі түлкілердің арасында қарабурыл түсті түлкілер де кездеседі. [[Қасқыр]] Қырым тауларын XIX ғасырда мекендеген, бірақ XX ғасырдың 20-жылдары қырып-жойылған. 2003 жылдан бастап қасқырлар аймақта қайтадан кездесе бастады, алайда олар жергілікті емес, инвазиялық түр болып саналады.

Таулы ормандарда Қырымдағы ең ірі сүтқоректі — [[Бұғылар|бұғы]] мекендейді. Қазіргі кезде бұл жануардың аздаған саны адам аяғы сирек жететін биік таулы жерлерде сақталған. Бұғыдан басқа, таулы ормандарда [[Еліктер|елік]] те кездеседі.

[[Жабайы шошқа|Қабан]] барлық жерде кең таралған. Үлкен және Кіші Шөшелі мен Қара тау маңында 1913 жылы Корсикадан жерсіндірілген [[Муфлон|муфлон]] мекендейді, оның саны 250–300 басқа жетеді.

[[Тиіндер|Тиін]] мен [[Қояндар|қоян]] да барлық жерде кең таралған.

=== Құстар ===
Тау бөктеріндегі Қырым бөліктерінде негізінен Оңтүстік Ресей далаларына тән құстар мекендейді. Солтүстік беткейлерде бозторғайлардың бірнеше түрі: [[Шалғындық бозторғай|шалғындық бозторғай]], [[Дала бозторғайы|дала бозторғайы]], [[Айдарлы бозторғай|айдарлы бозторғай]] кездеседі; сондай-ақ сарыторғайлардың әртүрлі түрлері: [[Тарышыл сұлыкеш|жауторғай]], [[Қасқа тасшыбжық|қасқа шақшақай]], [[Тасшымшықтар|тасшымшықтар]], [[Сарыалқым аражегіш|сарыалқым аражегіш]] мекендейді. [[Көкқарғалар туысы|Көкқарғалар]] да көп кездеседі, басқа құстардан [[Бөдене|бөдене]] мен [[Бәбісек|бәбісек]] таралған. Таулы аймаққа, әсіресе солтүстік беткейлерге тән құстарға [[Тағанақ тұқымдасы|тағанақ]], кіші тағанақ, [[Бақ сұлыкеші|бақ сұлыкеші]], [[Кәдімгі тентекқұс|тентекқұс]], [[Маубас жапалақшалар туысы|жапалақ]], [[Қараторғайлар|қараторғай]] және [[Пайыздар|пайыз]] жатады. Сонымен қатар бұл өңірде бұлбұлдың үш түрі: [[Оңтүстік бұлбұлы|оңтүстік бұлбұлы]], [[Кәдімгі бұлбұл|шығыс бұлбұлы]] және [[Парсы бұлбұлы|парсы бұлбұлы]] кездеседі. Таулы ормандарға Қырым [[Шымшықтар туысы|шымшығы]], [[Кезқұйрық шымшық|кезқұйрық шымшық]], [[Шұбар тоқылдақтар туысы|тоқылдақ]], [[Кәдімгі қызылқұйрық|қызылқұйрық]], [[Таңшымшық|таңшымшық]], [[Сарықастар|сарықас]] және [[Орманқарға|жорғаторғай]] тән. Биік тауларда тау сұлыкештері кездеседі. Таулы шыңдар мен ормандардағы құстар фаунасының арасында айқын айырмашылық байқалмайды.

Яйла әсіресе құстарға кедей, мұнда жыртқыш құстардан [[Ақбас құмай|ақбас құмайды]], ал одан да сирек жағдайда [[Жұртшы|жұртшыны]] кездестіруге болады.

Оңтүстік беткейдің ормандарында [[Шымшықтар туысы|шымшық]], [[Көкшіл шымшық|көкшіл шымшық]], [[Шөжелер тұқымдасы|шөжелер]], [[Қайшыауыздар|қайшыауыздар]] және [[Тау сұлыкеші|тау сұлыкеші]] мекендейді. Құз жартастарда тас [[Нағыз сайрақтар туысы|сайрақ]], [[Шиқылдақтар тұқымдастары|шиқылдақ]], [[Жарқұстар туысы|жарқұс]], тас [[Кептерлер|кептер]], [[Қара сұрқарлығаш|қара сұрқарлығаш]] және [[Ақбауыр сұрқарлығаш|ақбауыр сұрқарлығаш]] кездеседі.

[[Құстардың қайтуы|Қоныс аударатын құстардың]] жолдары [[Қырым|Қырым түбегі]] арқылы өтеді. Бұл түбек олардың тоқтаусыз ұшу қашықтығын ([[Қара теңіз]] арқылы) жүз километрге қысқартады.

=== Қосмекенділер мен бауырмен жорғалаушылар ===
Тау бөктері белдеуінде мынадай бауырымен жорғалаушылар кездеседі: [[Секіргіш кесіртке|секіргіш кесіртке]], [[Қырым кесірткесі]], [[Кәдімгі аспа кесірткесі|кәдімгі аспа кесірткесі]]. Қосмекенділерден [[Жейтін бақа|жейтін бақа]], [[Жасыл құрбақа|жасыл құрбақа]], [[Бақылдауық бақалар|бақылдауық бақа]], [[Тарбақалар|тарбақа]] және [[Жалды тритон|жалды тритон]] мекендейді.

Оңтүстік жағалауда түнгі [[Кесірткелер|кесіртке]], [[Қырым кесірткесі]], [[Жатық қарашұбар жыландар|жатық қарашұбар жылан]], [[Сарыбауыр қарашұбар жылан|сарыбауыр қарашұбар жылан]], қабылан [[Сарыбас жыландар|сарыбас жыланы]], [[Сарыжылан|сарыжылан]] және [[Батпақ тасбақасы|өзен тасбақасын]] кездестіруге болады. Қосмекенділерден бақылдауық бақа, жейтін бақа, тритон және жасыл құрбақа кездеседі.

== Қырымның үңгірлері ==
{{main|Қырымның үңгірлері}}
Қырым тауларында зерттеушілер көптеген ірі және шағын үңгірлер мен шахталарды анықтаған, олардың көпшілігін зерттеу жұмыстары әлі де жалғасып келеді. Төменде Қырымдағы ең ірі әрі белгілі үңгірлер мен шахталардың тізімі берілген:
* [[Скеле үңгірі|Скеле сталактиттық үңгір]] — 1947 жылы табиғат ескерткіші мәртебесін алған. 1904 жылы мұғалім Ф. А. Кириллов ашқан. Үңгір бірнеше залдан тұрады, олардың ең үлкенінің ұзындығы 80 м-ге, ені 10–18 м-ге, күмбезінің биіктігі 25 м-ге жетеді.
* [[Бал үңгірі (Қырым)|Бал үңгірі]] — үңгір қабырғалары термогравитациялық шөгінділермен жабылған. Ұзындығы 205 м, тереңдігі 60 м.
* [[Қызылқоба үңгірі|Қызылқоба]] — үңгірдің ұзындығы 21 150 м, амплитудасы 275 м. Қырымдағы ең ұзын үңгір. Субатқан сілемінің беткейінде орналасқан. 1963 жылдан бері табиғат ескерткіші.
* [[Висячая (үңгір)|Висячая]] — ұзындығы 401 м, тереңдігі 15 м.
* [[Жаңасала 2]] және [[Жаңасала 3]] — ұзындықтары тиісінше 75 м және 410 м. Қызылқобаның маңында орналасқан. 1908 жылдан бері табиғат ескерткіштері болып табылады.
* [[Максимовичтың үңгірі|Кристальная шахтасы]] — кеңестік ғалым Г. А. Максимовичтің құрметіне аталған. Ұзындығы 110 м, тереңдігі 113 м.
* 1972 жылы табиғат ескерткіштері деп жарияланған үңгірлер:
** Жемчужная — ұзындығы 35 м.
** Мисхорская — ұзындығы 100 м, тереңдігі 40 м.
** Каменная — ұзындығы 25 м.
** [[Сөндірліқоба]] — ұзындығы 175 м, тереңдігі 35 м.
** [[Геофизикалық (үңгір)|Геофизикалық]] — ұзындығы 140 м, тереңдігі 60 м.
** Каскадная — ұзындығы 1120 м, тереңдігі 400 м.
** Ставрикайская — ұзындығы 100 м, тереңдігі 10 м.
** Басман-3 — ұзындығы 27 м.
** Басман-5 — ұзындығы 62 м, тереңдігі 25 м.
** Басман-7 — ұзындығы 52 м.

[[Шатырдақ|Шатырдақтың]] үңгірлері мен шахталары:
* [[Аян үңгірі|Аянская]] — ұзындығы 550 м, тереңдігі 20 м. Аян каптаждалған қайнарынан 10 м жерде орналасқан.
* [[Мыңбасқоба]] — ұзындығы 110 м.
* [[Үшкөз үңгірі|Әмине Байыр Қоба]] — ұзындығы 800 м, тереңдігі 150 м, басқа атауы — Үшкөз.
* [[Әмине Байыр Һасар үңгірі|Әмине Байыр Һасар]] — ұзындығы 1465 м, тереңдігі 135 м.
* [[Мәрмәр үңгірі|Мәрмәр]] — ұзындығы 2050 м, тереңдігі 60 м.
* [[Суыққоба]] — ұзындығы 210 м, тереңдігі 43 м. 1883 жылы осы үңгірде Қырымда карст суларына алғаш рет талдау жасалған.
* Обвальная шахтасы — ұзындығы 110 м, тереңдігі 60 м. Мұз дәуірінің фаунасы анықталған.
* [[Көгершін Һасар]] — ұзындығы 60 м, тереңдігі 20 м.
* [[Дөңгелек Алаң Һасар]] — ұзындығы 200 м, тереңдігі 81 м. Бұл шахта Азимутная үңгірі және Обвальная үңгірімен бірге үңгірлер жүйесін құрайды.
* [[Түпсіз Һасар]] — ұзындығы 244 м, тереңдігі 195 м.
* [[Ход конем (үңгір)|Ход конем шахтасы]] — ұзындығы 95 м, тереңдігі 213 м. Бұл шахтадан исланд шпатының кристалдары табылған.

Қараби яйласының үңгірлері мен шахталары:
* Мамина — ұзындығы 76 м, тереңдігі 27 м.
* Тұяқ — ұзындығы 110 м.
* [[Ащықоба]] — ұзындығы 78 м.
* Н. А. Гвоздецкий атындағы шахта — ұзындығы 25 м, тереңдігі 191 м.
* А. А. Крубер атындағы шахта — ұзындығы 280 м, тереңдігі 62 м.
* [[Кастере]] — ұзындығы 120 м, тереңдігі 67 м.
* [[Манастыр Шоқрақ|Манастыр Шоқрақ шахтасы]] — ұзындығы 207 м, тереңдігі 151 м.
* [[Егізкөл (үңгір)|Егізкөл]]-1, −2, −3 шахталары — ұзындықтары тиісінше 255, 170 және 145 м. Жерасты лабиринттер жүйесін құрайды.
* [[Мира шахтасы]] — ұзындығы 240 м, тереңдігі 135 м.
* Молодежная шахтасы — тереңдігі 261 м.
* Тисовая шахтасы — ұзындығы 47 м.
* Қарасубасы шахтасы — ұзындығы 20 м. Республикалық маңызы бар табиғат ескерткіші.
* [[Солдатская үңгірі|Солдатская шахтасы]] — ұзындығы 2100 м, тереңдігі 517 м. Қырымдағы ең терең үңгір.

== Қорықшалары мен қорықтары ==
[[Қырым табиғи қорығы]]. Қырым тауларының орталық бөлігінде, [[Бабыған яйла|Бабыған яйланың]] етегінде орналасқан. Бұл — [[Қырым|Қырымдағы]] ең ірі қорық, аумағы 33 397 га.

'''Орлинов қорықшасы''' 1979 жылы жабайы өсетін дәрілік өсімдіктерді қорғау мақсатында құрылған. Ол Орлинов орман шаруашылығы аумағында, Черноречен шатқалына жақын жерде орналасқан. Мұнда [[Шайқурай|шайқурай]], [[Жебір|жебір]], [[Жұпаргүл|жұпаргүл]], [[Мыңжапырақ|мыңжапырақ]] және басқа да шипалы өсімдіктер өсіріледі.

'''Қорықтық шамшат шоқ тоғайы''' 1947 жылы табиғат ескерткіші ретінде танылған. Ол [[Ай-петри|Ай-Петри]] тауының тісті шыңдарына жақын үстіртте орналасқан. Ай-Петри жартас шыңдарының арасында аумағы 614 гектар болатын көне шамшат-қызылқайың орманы сақталған. Мұнда [[Шамшат|шамшат]] пен қызылқайыңнан бөлек (ағаштардың биіктігі 15 метрге, ал діңінің диаметрі жарты метрге дейін жетеді) [[Шаған (ағаш)|шаған]], [[Кәдімгі шетен|кәдімгі шетен]], Қырым қарағайы, [[Грек шетені|грек шетені]], [[Шаттауық|шаттауық]] және үйеңкі өседі. Қорық аумағында табиғаттың дербес ескерткіші саналатын «ұшақ-қарағай» да бар. Ол 1964 жылы табиғат ескерткіші мәртебесіне ие болған. Қарағайдың жасы шамамен 300 жыл.

[[Шатырдақ]] тау сілемі 1980 жылы қорық мәртебесіне ие болды, ал 1964 жылы табиғат ескерткіші деп жарияланған. Шатырдақтағы карст шұңқырларының диаметрі 250 метрге, тереңдігі 60 метрге дейін жетеді. Бұл тау сілемінен әртүрлі 135-ке жуық шахта, үңгір және терең құдық табылған.

== Қырым тауларының зерттеушілері ==
* [[Карл Иванович Габлиц|К. И. Габлиц]] — геология, ботаника және зоология салаларымен айналысқан.
* [[Виктор Николаевич Дублянский|В. Н. Дублянский]] — геологиямен айналысқан.
* [[Олег Степанович Вялов|О. С. Вялов]] — геолог, [[Чатыр-Даг]]ты зерттеуші.
* [[Сергей Иванович Огнев|С. И. Огнев]] — Қырымның фаунасын зерттеген.
* [[Петр Симон Паллас|П. С. Паллас]], [[Федор Петрович Кеппен|Ф. П. Кеппен]], [[Виктор Иванович Мочульский|В. И. Мочульский]] — Қырым үңгірлерінің фаунасын зерттеген.
* [[Александр Евгеньевич Ферсман|А. Е. Ферсман]] — геолог.
* [[Николай Андреевич Гвоздецкий|Н. А. Гвоздецкий]] — үңгірлер мен шахталарды зерттеуші.
* [[Александр Александрович Крубер|А. А. Крубер]] — Қырым яйласының карст құбылыстарын алғаш зерттеген ғалым.
&lt;!--* Норбер Кастере — француз карстологы.--&gt;
* [[Михаил Иванович Котов|М. И. Котов]] — таулар флорасын зерттеуші.

== Жалпы сипаттама ==
Қырым таулары түбектің оңтүстік және оңтүстік-шығыс бөлігінде 160 км.-ге созылып жатыр. Қырым массивтерінің биіктігі шағын, оларды Орал немесе Алтай шыңдарымен салыстыруға болмайды, бірақ Қырым тауларының қол жетімділігі мен көркемдігіне байланысты олар көптеген туристерді тартады.&lt;ref&gt;Света Пинчук. Қырымда қандай таулар бар https://travelask.ru/russia/krym/kakie-gory-est-v-krymu &lt;/ref&gt;

Қырым таулары - биіктігі, құрылымы және сипаттамалары бойынша әртүрлі массивтердің жиынтығы. Қырым таулары шартты түрде екі ұзын аңғармен бөлінген солтүстіктен оңтүстікке қарай созылып жатқан Сыртқы, Ішкі және Негізгі жоталарға бөлінеді.
Солтүстік шыңдар жұмсақ беткейлерімен ерекшеленеді, ал оңтүстікке жақындаған сайын тау жыныстарының табиғаты күрт өзгереді: олар тік жарқабақты болып келеді. Қырымдағы көптеген таулар табиғи қазыналары бар көптеген [[үңгір]]лермен, үлкен биіктіктен құлаған керемет [[сарқырама]]лармен және олардың беткейлерін жауып тұрған [[реликт]] өсімдіктермен қосымша қызығушылық тудырады.&lt;ref&gt;Қырым таулары. https://gidcrima.ru/gory-kryma/{{Deadlink|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

Қырым тауларындағы барлық үш [[жота]] бір нүктеде - [[Феодосия]]ға жақын Старый Крым қаласында біріктіріледі, және олар әртүрлі жерлерден басталады. Біріншісі, солтүстіктен, Қырым тауларының сыртқы жотасы Фиолент мүйісінен басталады. Бұл бөліктегі таулардың максималды биіктігі 350 метрге жетеді. Екінші (ішкі жота) Севастополь облысында орналасқан Сапун тауынан бастау алады. Бұл тау жотасының биіктігі 450-ден 750 метрге дейін жетеді. Негізгі жота Балаклава қаласынан басталып, Агармыш тауына дейін көтеріледі. Дәл осы жерде Қырым тауларының ең биік нүктелері орналасқан.

Қырым тауларының негізгі жотасының шыңдарының беттері [[яйла]] деп аталатын бірнеше бөліктерге бөлінеді. Олар оңтүстік-батыстан солтүстік-шығысқа қарай бірінен соң бірі келесі ретпен орналасқан: 
*Теңіз деңгейінен 740 метрге дейін биіктікте орналасқан Байдар яйла, 
*Ай-Петри яйла, биіктігі шамамен 1320 метр, 
*Ялта яйла, максималды биіктігі 1406 метрге дейін, 
*Никицк яйла, биіктігі 1470 метрге жетеді,
*Гурзуф яйла (шамамен 1540 метр),
*Қырымдағы ең биік яйла - Бабуган-яйла, оның ең биік нүктесі бүкіл түбектің ең биік нүктесі - Роман-Көш тауы, биіктігі 1545 метр.

Қырым тауларының негізгі жотасының шыңдары бір-бірімен өте тығыз байланысты және нақты шекаралары жоқ. Басқа тау яйлары бөлек, тек асуалар арқылы байланысады. Мысалы, Бабуған-Яйлу мен Чатыр-Даг жотасы Кебит [[асу]]ын байланыстырады. Ангарск асуы арқылы Демерджи-яйла мен Долгоруков яйлаға жетуге болады, одан сәл ары қарай ауданы жағынан ең үлкені Қараби-яйла бар. Қырым тауларының шығысында [[жайлау]]лар қысқа жоталармен алмасады, олардың кейбіреулерінің [[шың]]дары [[жанартау]]лық (Қара-Даг) болып табылады. Қырым таулары кең аумақты алып жатыр. Тек ішкі жота бір жарым мың шаршы шақырымнан астам жерді алып жатыр. Яйлалар шамамен 35 000 гектар аумақты алып жатыр. Бұл орындар [[альпинист]]ердің жиі назарын аударуда.&lt;ref&gt;Қырым таулары. https://www.krym4you.com/dostoprimechatelnosti/gory/&lt;/ref&gt;

== Қырымның ең танымал таулары ==
[[Сурет:Ayu-Dag (Medved-Gora) from Gurzuf.jpg|нобай|оңға|200px|Аюдаг тауы]] [[Сурет:KaraDag01.jpeg|нобай|оңға|200px|Кара-Даг тауы]]
*[[Ай-петри]] 
*[[Ай-Георгий]]
*[[Ак-Кая]] 
*[[Аюдаг]] 
*[[Караул-Оба]] 
*[[Климентьева]]
*[[Кошка тауы]]
*[[Демерджи]] 
*[[Кара-Даг]] 
*[[Кастель]] 
*[[Крестовая]] 
*[[Парагильмен]] 
*[[Роман-Кош]] 
*[[Сапун-тау]] 
*[[Сокол тауы]]
*[[Чатыр-Даг]] 
*[[Эчки-Даг]] 
*[[Митридат]] 
*[[Бабуған-Яйла]] 
*[[Ай]]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{wikify}}
{{stub}}

[[Санат:Еуропа таулары]]
[[Санат:Қырым таулары]]</text>
      <sha1>evnqav3vbkgxhlw4m8nl0wghd5dxjbm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654523</id>
      <parentid>3654522</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T12:59:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Қырымның Үлкен каньоны */</comment>
      <origin>3654523</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="67341" sha1="c7n9mtqyx0h56h5fk8cz7z99lfa30qh" xml:space="preserve">{{мағына|Қырым (айрық)}}
{{Тау
 |Түрі            = Таулы жүйе
 |Атауы           = Қырым таулары
  |Шынайы атауы   = {{lang-crh|Qırım dağları}},&lt;br /&gt; {{lang-uk|Кримські гори}}
 |Сурет           = Горы Ай-Петри.jpg
  |Сурет өлшемі   = 
  |Сурет атауы    = 
 |Пайда болған кезеңі    = [[Бор кезеңі|Бор]]
 |Аумағы          = 
  |Ұзындығы       = 160
  |Ені            = 50
 |Ең биік шыңы    = Орман-Қос
  |Биіктігі       = 1545
|Биіктік көзі     = 
  |Салыстырмалы биіктік   = 
  |Алғашқы шыңға шығу     = 
 |Орналасуы       = {{Байрақ|Ресей}} / {{Байрақ|Украина}}
  |lat_dir = N |lat_deg = 44|lat_min = 45|lat_sec = 00
  |lon_dir = E |lon_deg = 34|lon_min = 30|lon_sec = 00
  |region         = 
  |CoordScale     = 
 |Позициялық карта 1  = Қырым
  |ПозКарта 1 ені     = 
  |crosses180         = 
 |Позициялық карта 2  = 
  |ПозКарта 2 ені     = 
 |Ортаққордағы санаты = Crimean Mountains
}}
'''Қырым таулары''' ({{lang-crh|Qırım dağları}}, {{lang-uk|Кримські гори}}) — [[Қырым|Қырым түбегінің]] оңтүстік және оңтүстік-шығыс бөлігін алып жатқан [[Тау жүйесі|тау жүйесі]].

Тау жүйесі батыста [[Балықлава]] маңындағы [[Айя (мүйіс)|Айя]] мүйісінен шығыста [[Кефе]] маңындағы [[Ілияс мүйісі|Әулие Ілияс мүйісіне]] дейін созылып жатқан үш тау жотасынан тұрады. Қырым тауларының ұзындығы — шамамен 160 км, ені — шамамен 50 км. [[Қырым тауларының сыртқы тізбегі|Сыртқы тізбегі]] біртіндеп биіктігі шамамен 350 м-ге дейін көтерілетін [[Куэста|куэсталар]] қатарынан тұрады. [[Қырым тауларының ішкі тізбегі|Ішкі тізбегінің]] биіктігі 750 м-ге дейін жетеді. [[Қырымның оңтүстік жағалауы]] бойымен созылып жатқан [[Қырым тауларының басты тізбегі|Басты тізбегінің]] ең биік нүктесі — [[Бабыған яйла|Бабыған яйладағы]] биіктігі 1545 м болатын [[Орман-Қос|Орман Қос]] тауы.

== Географиясы ==
[[Сурет:Crimean mountains.jpg|thumb|right|200px|Сыртқы тау тізбегінен Ішкі және Басты тау тізбектеріне қарағандағы көрініс]]
Қырымды зерттеген барлық ғалымдар Қырым тауларының солтүстік-шығыстан оңтүстік-батысқа қарай бағытталған, екі бойлық аңғармен бөлінген үш параллель тізбектен тұратынын атап көрсетеді. Үш тізбектің де беткейлері бірдей сипатқа ие: солтүстік беткейлері еңістеу, ал оңтүстік беткейлері тік келеді. Тау жыныстарының жасын ескеретін болсақ, Сыртқы тізбектің басталуын [[Феленк|Феленк мүйісінен]] есептеу керек, өйткені мұнда бірінші тізбекті құрайтын тау жыныстары басым болып келеді. Сыртқы тізбек [[Ескі Қырым]] қаласына дейін созылып жатыр, оның биіктігі 149 м-ден 350 м-ге дейін жетеді. Ішкі тізбек [[Ақиар]] маңынан ([[Сапун тауы]]) басталып, сондай-ақ Ескі Қырым қаласының маңында аяқталады, биіктігі 490 м-ден 750 м-ге дейін жетеді. Басты тізбек батыста [[Балықлава]] маңынан басталып, Ескі Қырым қаласының маңындағы [[Ағармыш]] тауымен аяқталады. Қырым тауларының Басты және Орта тізбектерінің арасында оңтүстік-шығыста [[Қыстау қазаншұңқыры]] (Индол-Сало қазаншұңқыры) орналасқан. Басты тізбектің төбелік беті толқынды үстірт болып келіп, яйла деп аталады.

Тақта тәрізді сілемдер Басты тау тізбегінің бойымен оңтүстік-батыстан солтүстік-шығысқа қарай мынадай ретпен тізбектеле орналасқан: теңіз деңгейінен 739 м-ге дейінгі биіктікте орналасқан [[Байдар яйласы]], [[Ай-Петри яйласы]] (1320 м-ге дейін), [[Ялта яйласы]] (1406 м-ге дейін), [[Никита яйласы]] (1470 м-ге дейін), [[Гурзуф яйласы]] (1540 м-ге дейін) және Қырымның ең биік нүктесі — биіктігі 1545 м [[Орман-Қос]] тауы орналасқан [[Бабыған яйласы]]. Бұл яйлалардың барлығы өзара жалғасып, Басты тау тізбегінің батыс бөлігінің тұтас шыңдық бетін құрайды. Олардан шығысқа қарай орналасқан яйлалар, керісінше, бір-бірінен терең тау өткелдері немесе асулармен (бұғаздармен) оқшауланған бытыраңқы сілемдер болып табылады. [[Кебіт асуы]] Бабыған яйла мен одан шығыста орналасқан, теңіз деңгейінен 1527 м-ге дейінгі биіктікке жететін [[Шатырдақ]] сілемін бөліп тұрады. Келесі [[Аңғар асуы|Аңғар асуынан]] кейін [[Темірші яйласы]] (ең биік нүктесі — 1356 м) және [[Субатқан яйласы]] (1000 м-ге дейін) сілемдері орналасқан. Одан әрі, тағы бір асудың ар жағында, 1259 м-ге дейінгі биіктікте ең ауқымды [[Қараби яйласы]] созылып жатыр. Қырым тауларының шығыс бөлігінде яйлалардың орнына жекелеген шыңдары мен төбелері бар шағын қырқалар мен қысқа тау тізбектері қалыптасқан. Олардың арасында [[Қарадақ]] сілемі сияқты жанартаулық жолмен пайда болған нысандар да бар.

Басты тау тізбегі — Қырымның ең көне бөлігі, жалпы ауданы 1565 км². Барлық яйлалардың жалпы аумағы 34,6 мың га құрайды. Басты тау тізбегінің оңтүстік беткейлері едәуір бөлігінде Қара теңізге қарай тігінен құлап, биіктігі 500 м-ге дейін жететін, әктас пен рифтік жыныстардан түзілген тік жартастарды қалыптастырады. Бұл жартастарды [[Альпинизм|альпинистер]] кеңінен пайдаланады. Көптеген яйлалардың беткейлері мен жиектеріндегі жарықтар мен кулуарларда көптеген тау асулары орналасқан, олардың көпшілігі туристік әдебиеттерде сипатталып, санаттарға бөлінген.

== Геологиясы ==
[[Сурет:Second ridge 2.JPG|thumb|right|250px|[[Шатырдақ|Шатырдақтан]] қарағандағы Ішкі және Басты тау тізбектері]]
Геологиялық тұрғыдан Қырымның тау құрылымдары [[Альпілік қатпарлану|Альпілік қатпарланудың]] [[Геосинклиналь|геосинклиналдық]] аймағының құрамына кіреді. Бұл жағынан олар платформалық құрылымға ие және [[Скиф тақтасы|Скиф тақтасына]] жататын Қырым түбегінің жазық бөлігінен ерекшеленеді. Таулы Қырымның қатпарлы аймағы — ірі тасжақпарлы көтерілу құрылымы. Оның оңтүстік бөлігі кейінгі геологиялық дәуірлердегі төмен түсу нәтижесінде [[Қара теңіз]] деңгейінен төмен батып кеткен. Бұл аймақ қарқынды дислокацияланған триас-юра флиштік шөгінділерінен және біршама жайпақ орналасқан жоғарғы юраның карбонатты жыныстары мен бор, палеоген және неогеннің құмды-сазды қабаттарынан құралған. Олармен темір кендері, әртүрлі тұздар, флюстік әктас және басқа да пайдалы қазбалар кен орындары байланысты. Мұнда жарықтар бойындағы қозғалыстар әлі де жалғасып, жер сілкіністерін туындатады.

Қырым тауларының Басты тау тізбегі — солтүстігінен бірқатар жарықтармен шектелген көтеріңкі блок. Бұл құрылым бор дәуірінің ерте кезеңінде Қырымның оңтүстік бөлігіндегі қалдық синклиналдық ойыстар тұйықталып, жер бетінің жалпы көтерілуі нәтижесінде қалыптасқан. Қырым тауларының геологиялық даму тарихында екі кезеңді бөліп көрсетуге болады: докембрий-палеозой және мезозой-кайнозой (альпілік) кезеңдері.

Геосинклиналдық дамудың бастапқы кезеңінде (кейінгі [[Триас дәуірі|триас]] — орта [[Юра кезеңі|юраның]] соңы) Қырымның оңтүстігінде геосинклиналдық ойыстың қалыптасуы және қуатты шөгінді әрі эффузивтік кешендердің жиналуы жүріп, сонымен қатар әртүрлі реттіліктегі қатпарлы құрылымдар қалыптасты. Кейінгі юра — ерте бор кезеңінде бұрын біртұтас болған геосинклиналдық ойыс жекелеген ойыстар мен көтерілімдерге жіктелді. Осы кезеңнің соңына қарай Қырым мегантиклинорийінің ішкі құрылымы қалыптасты. Ерте бордың соңында, кейінгі бор мен палеоген кезеңдерінде Қырым мегантиклинорийі жекелеген ойыстар мен жарылымдар күрделендірген ірі біртұтас көтерілім ретінде қалыптасты.

Қырым тауларының көтерілуі бастапқыда арал түрінде, [[Бор кезеңі|бор]] дәуірінің соңында және [[Эоцен кезеңі|эоценде]] болды. [[Неоген кезеңі|Неогеннің]] ортасында Яйланың тегістелген беті қалыптасты. Неогенге дейін таулар Қара теңіздің қазіргі жағалау сызығынан оңтүстікке қарай 20–30 км-ге дейін созылып жатты. Неогенде олар қазіргі асимметриялық құрылымының белгілеріне ие болды. Орогендік (молассалық) кезеңде (палеогеннің соңы — неоген) Таулы Қырым мегантиклинорийінің қарқынды көтерілуі жалғаса түсті және оның оңтүстік қанатының төмен түсуі басталған болуы мүмкін. Неоген мен антропогенде Таулы Қырымның қазіргі жер бедері қалыптасты. Плиоценде Ішкі және Сыртқы тауалды тізбектері орографиялық тұрғыдан айқын көрініс тапты, ал неогеннің соңы — антропогенде сараланған неотектоникалық қозғалыстар байқалды. Антропогенде эрозиялық үдерістер күшейіп, теңіздің бұзушы және қалыптастырушы әрекеті жағалау сызығының қалыптасуына ықпал етті. Осы үдерістер кешенінің нәтижесінде Қырым таулары қазіргі пішініне ие болды.

Қырымның қатпарлы көтерілу құрылымы әртүрлі жастағы шөгінділерден тұрады. Оның тұғырын шамамен 180–200 млн жыл бұрын қалыптасқан Таврия сериясының шөгінділері құрайды. Олар жоғарғы триас пен төменгі юраға жататын, ұсақ қатпарларға қатты иілген [[Сазды тақтатастар|сазды тақтатас]] пен [[Құмтас|кварцитті құмтастардың]] кезектесіп орналасқан қабаттарынан тұрады. Одан жоғары орналасқан келесі қатпарлар орта юра дәуірінің шөгінділерінен құралған. Оларға сазды-құмды қабаттар, [[Конгломерат|конгломераттар]] және [[Магмалық тау жыныстары|магмалық тау жыныстары]] жатады. Таулы көтерілімнің орталық бөлігінің үшінші қабатын жоғарғы юраның әктастары, құмтастары мен конгломераттары құрайды. Кей жерлерде бұл өңірдің шеттерінде 100 млн жылдан астам уақыт бұрын қалыптасқан төменгі бор шөгінділерінің қалың қабаты кездеседі. Олар [[Саз|саздардан]], құмтастардан және [[Әктас|әктастардан]] тұрады. Оңтүстік жарқабақтың етегінде көптеген опырылмалар мен юра әктастарының ірі кесектерінің құлауы байқалады. Таврия сериясы мен орта юра жыныстарының арасында ұсақ атқыламалы жыныстардың көптеген денелері кездеседі. Оларға [[Аюдақ]], Урагу және [[Шамдымұрын]] таулары жатады. Сонымен қатар жанартаулық қабаттар да бар, олардың ең ірісі Қарадақ тау тобы болып табылады. Қырым тауларының солтүстік алдыңғы тау тізбектері [[Бор кезеңі|бор]], [[Палеоген кезеңі|палеоген]] және [[Неоген кезеңі|неоген]] шөгінділерінен құралған.

== Өзендері мен бұлақтары ==
{{main|Қырым өзендері}}
Бүкіл Қырым түбегінің басты суайрығы Қырым тауларында орналасқан. Өзендердің көпшілігі Басты тау тізбегінен, 600–1100 м биіктіктен бастау алады. Яйлалардың өзінде су ағындары дерлік болмайды, бұл карст құбылыстарының әсерімен байланысты. Қырым тауларындағы өзендердің жалпы ағыны 773,5 млн м³ құрайды, ал өзен желісінің тығыздығы 0,2 км/км². Жер бедеріне қарай өзендерді мынадай топтарға бөлуге болады: [[Қырымның Оңтүстік жағалауы|Қырымның Оңтүстік жағалауындағы]] өзендер, бұлақтар мен сайлар; Қырым тауларының Басты тау тізбегінің солтүстік-шығыс беткейлеріндегі өзендер мен сайлар; Қырым тауларының Басты тау тізбегінің солтүстік-батыс беткейлеріндегі өзендер мен сайлар.

Ең қысқа су ағындары Қырымның Оңтүстік жағалауында орналасқан. Мұндағы өзендердің ұзындығы әдетте 10 км-ден аспайды. Су ағындары Қырым тауларының Басты тау тізбегінің оңтүстік беткейлерінен басталып, Қара теңізге құяды; олардың еңістігі 172–234 м/км аралығында болады. Су жиналу алаптарының орташа биіктігі — 900 м-ге дейін жетеді. Су жиналу алаптарының аумағы шағын — 1,6–161 км². Кейбір өзендердің бастауын карст бұлақтары құрайды. Өзен аңғарларының жоғарғы бөліктері тар, шатқал тәрізді болады, кейін біртіндеп кеңейіп, төменгі ағысында трапеция тәрізді пішінге ие болады. Аңғар жайылмалары тар және тек төменгі ағыстарында кездеседі. Төменгі ағыстарындағы өзен арналары негізінен аз ирелеңделген, түзуленген, тереңдетілген және су тасқынының алдын алу мақсатында бетон плиталармен бекітілген. Бұл топқа жалпы ұзындығы 293,6 км болатын 36 негізгі су ағыны жатады. Қырымның Оңтүстік жағалауындағы негізгі өзендер:
* [[Ұшқансу]] ({{lang-crh|Uçan Suv, Учан Сув}})
* [[Дерекөй]] ({{lang-crh|Dereköy, Дерекой}})
* [[Ауында]] ({{lang-crh|Avunda, Авунда}})
* [[Ұлы Өзен]] ({{lang-crh|Ulu Özen, Улу Озен}})
* [[Темірші (өзен)|Темірші]] ({{lang-crh|Demirci, Демирджи}})
* [[Шығыс Ұлы Өзен]] ({{lang-crh|Şarqiy Ulu Özen, Шаркъий Улу Озен}})

Қырым тауларының Басты тау тізбегінің солтүстік-батыс беткейлерінен Қырымдағы ұзындығы мен су мөлшері жағынан ең ірі өзендер бастау алады. Негізгі өзендердің саны — сегіз, олардың жалпы ұзындығы 328 км. Бұл топқа жататын өзендердің барлығы Қара теңізге құяды. Өзендер ағысының шамамен орта тұсына дейін таулы өзендерге тән сипатта болады. Мұнда арналардың еңістігі жоғары — 180 м/км-ге дейін жетеді. Өзен алаптары өзендердің бойымен созылыңқы пішінді болып келеді, ал жоғарғы бөлігінде кеңейеді; негізгі салалардың көпшілігі осы жерде құяды. Бұл топтың негізгі өзендері:
* [[Қазықты-Өзен]] ({{lang-crh|Qazıqlı Özen, Къазыкълы-Озен}}) — ұзындығы 34,1 км. Ол [[Байдар аңғары|Байдар аңғарынан]] бастау алып, оның бойымен 7,5 км ағады. Оның беткейлерінде өзенді жоғарғы ағысында қоректендіретін бірқатар су ағындары орналасқан. Арнасындағы тұрақты ағыс кейде үзіліп қалады: өзен шөгінділердің астына сіңіп, арнасын құрғатады. Нөсер жаңбыр мен су тасқынынан кейін арна қайтадан суға толады. [[Уркуста]] өзені құйғаннан кейін Қазықты-Өзен ұзындығы шамамен 16 км болатын тар шатқалға енеді. Мұнда су ағыны дерлік тік жартастардың қыспағында ағып, оның жылдамдығы арта түседі. Өзен [[Інкермен аңғары|Інкермен аңғарына]] шыққаннан кейін ағыс жылдамдығы бәсеңдейді. Мұнда Қазықты-Өзенге екі оң жақ саласы құяды. Олардың бірінің (Ай-Тодорка) суы мол, өйткені оны бұлақтар қоректендіреді, ал екіншісі (Сухая) өзенге жаңбыр суларын әкеледі.
* [[Белбек (өзен)|Белбек]] ({{lang-crh|Belbek, Бельбек}}) — ұзындығы 63 км. Қырымдағы суы ең мол өзен. Ол екі тау өзенінің қосылуынан басталады. Тау тізбектерінің арасындағы Белбек — арнасы тар, ағысы жылдам, жағалаулары биік әрі тік, суы ешқашан тартылмайтын долы өзен. Төменгі ағысында Белбек сазды шөгінділерді тіліп өтіп, ағысының жылдамдығы баяулайды. Теңізге құяр тұсында оның арнасы ені 25–30 м болатын сайға ұқсайды.
* [[Көккөз]] ({{lang-crh|Kökköz, Коккозь}}) — ұзындығы шамамен 18 км, Белбек өзенінің саласы. [[Үлкен каньон (Қырым)|Қырымның Үлкен каньоны]] деп аталатын тар шатқал арқылы ағады.
* [[Қашы (өзен)|Қашы]] ({{lang-crh|Qaçı, Къачы}}) — ұзындығы 69 км. Қырым тауларының орталық тізбегінің солтүстік беткейінде [[Писара]] мен [[Шығыс Ұлы Өзен|Үлкен-Өзен]] атты екі өзеннің қосылуынан бастау алады. Оның жағалаулары биік әрі тасты, арнасы кең, түбі бүкіл дерлік ұзындығында малтатасты. Барлық салалары Қашыға жоғарғы ағысында құяды. Қатты жаңбыр кезінде, сондай-ақ күз бен қыста Қашы қатты тасуы мүмкін. Жазда суының суару мақсатында пайдаланылуына байланысты тартылып қалады.
* [[Марта (Қашының тармағы)|Марта]] ({{lang-crh|Marta, Марта}}) — ұзындығы 21 км. Қашының саласы.
* [[Алма (өзен)|Алма]] ({{lang-crh|Alma, Алма}}) — ұзындығы 84 км. Екі жылғаның қосылуынан қалыптасады. Оның аңғары терең ойылған, жағалаулары биік. Өзенге көптеген тау жылғалары мен өзендер құяды. Алма тартылмайды, ал жаңбыр жауғанда және қар еріген кезде арнасынан асып кетуі мүмкін. Төменгі ағысында өзеннің ағысы баяулайды. Теңіз суы Алманың сағалық бөлігіндегі суды тұздандырады.

Қырым тауларының Басты тау тізбегінің солтүстік-шығыс беткейлеріндегі өзендер мен сайлар. Бұл топқа барлығы 18 өзен мен сай жатады, олардың жалпы ұзындығы 393,9 км. Бұл топтағы өзендер негізінен солтүстік бағытта ағып, [[Азов теңізі|Азов теңізінің]] [[Сываш]] шығанағына құяды. Алайда суының аздығына байланысты олар көбіне шығанаққа дейін жетпей, жазықта тартылып қалады. Бұл топқа Қара теңіздің [[Кефе шығанағы|Кефе шығанағына]] құятын [[Байбұға]] өзені де жатқызылған. Бұл өзендердің алаптарының тек ең жоғарғы бөліктерінде ғана таулы жер бедері байқалады, ал су жиналу алаптарының басым бөлігі Қырымның жазық бөлігінде орналасқан. Су жиналу алаптарының орташа биіктігі — 450–500 м. Су жиналу алаптарының аумағы шағын. Бұл топтың негізгі өзендері:
* [[Салғыр (өзен)|Салғыр]] ({{lang-crh|Salğır, Салгъыр}}) — ұзындығы 238 км. Салғырдың жоғарғы ағысы жартасты жағалаулары бар тар аңғармен өтеді; мұнда ол таулы өзен сипатына ие және көптеген бұлақтардан бастау алатын салаларының жақсы дамыған жүйесі бар.
* [[Аңғар (Салғырдың тармағы)|Аңғар]] ({{lang-crh|Anğara, Ангъара}}) — ұзындығы 13 км. Салғыр өзенін құрайтын өзендердің бірі.
* [[Қызылқоба]] ({{lang-crh|Qızıl Qoba özeni, Къызыл Къоба озени}}) — ұзындығы 5,1 км. Аңғар өзенімен қосылып, Салғыр өзенін құрайды.
* [[Биік Қарасу]] ({{lang-crh|Büyük Qarasuv, Буюк Къарасув}}) — ұзындығы 106 км. Салғыр өзенінің оң жақ саласы. [[Қарасубазар (Қырым)|Қарасубазар]] қаласының маңынан бастау алады, жоғарғы ағысында тауаралық өңірдің бор жыныстары арасымен ағады, кейін далалық аймаққа шығады. Мұнда жауын-шашын мол түсетін жылдың кезеңінде ғана (қыста және ерте көктемде) суы болады.
* [[Сулы Индол]] ({{lang-crh|Suvlu İndol, Сувлу Индол}}) — ұзындығы 55 км. Жоғарғы ағысында жыралармен ағатын тау жылғаларына ұқсайды.
* [[Шығыс Бұлғанақ]] ({{lang-crh|Şarqiy Bulğanaq, Шаркъий Булгъанакъ}}) — ұзындығы 48 км.

== Қырымның Үлкен каньоны ==
1974 жылдан бері мемлекеттік табиғи қорықша болып табылады. Көккөз аңғарының шығыс бөлігінде, Ай-Петри яйласының солтүстік беткейінің тереңінде, Соколиное ауылының оңтүстік-шығысына қарай 4 км жерде орналасқан. Шатқалдың тереңдігі 250–320 м-ге жетеді, ал каньонның ең тар жерлеріндегі ені 2–3 м-ден аспайды. Каньонның түбімен [[Ауызын Өзен]] өзені ағып өтеді. Үлкен каньонды алғаш рет 1925 жылы профессор [[Иван Иванович Пузанов|И. И. Пузанов]] бүге-шүгесін сипаттаған.

== Климаты ==
Қырым тауларының беткейлері басым желдер мен биіктік белдеулерінің әсерінен әртүрлі климаттық жағдайларға ие. [[Яйла]]ның оңтүстік беткейінің төменгі бөлігінде жерортатеңіздік климаты бар, қысы жұмсақ (жағалауда орташа ауа температурасы 2-4 °C) және [[жаз]]ы өте жылы ([[шілде]] айының орташа температурасы 24 °C). Жаз бен [[күз]] шуақ болып келеді. Жылдық [[Атмосфералық жауын-шашын|жауын-шашын мөлшері]] 600 мм (максимум қыста), шығысқа қарай азаяды. Қысы бірқалыпты (–4-тен –5 °С-қа дейін), жазы салқын (шілдеде орташа температура 15–21 °С), батысында жылдық жауын-шашын мөлшері 1000–1200 мм, шығысында 500–700 мм. Таудағы қыс әдетте қазанның ортасынан наурыздың соңына дейін созылады, ауа райы тұрақсыз, қаңтардағы ауа температурасы -10-нан +10 °C-қа дейін өзгеруі мүмкін. Беткейлердің жоғарғы бөліктеріндегі қар жамылғысының қалыңдығы 1 м-ден асады, кейбір тау жоталарының (Ай-Петри, Бабуган-Яйла, Чатырдаг және Демерджи-Яйла) беткейлері қар көшкініне бейім.&lt;ref&gt;Большая российская энциклопедия https://bigenc.ru/geography/text/3306515 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220501041316/https://bigenc.ru/geography/text/3306515 |date=2022-05-01 }}&lt;/ref&gt;

== Флорасы ==
Күрделі жер бедері, сондай-ақ климаттық және метеорологиялық жағдайлардың алуан түрлілігіне байланысты Қырым тауларында шағын аумақта өсімдіктер дүниесінің сан алуан түрлері кездеседі. Қырым тауларын ботаникалық тұрғыдан үш аймаққа бөлуге болады: таулардың оңтүстік беткейлері, тау тізбегінің тегіс төбелі бөлігі — үстірт және таулардың солтүстік беткейі.

Қырым тауларының оңтүстік беткейлеріндегі өсімдіктер жамылғысы Қырымға барынша тән. Мұнда тек Қырымға ғана тән өсімдік түрлері де кездеседі. Таулар биіктеген сайын оңтүстік беткейлердегі өсімдік жамылғысы едәуір өзгеріп, өзіне тән белдеулер түзеді:
* Оңтүстік жағалау өсімдіктері ([[Маквис|маквис]] белдеуі) — оңтүстік беткейдің ең төменгі бөлігін алып жатыр. Бұл белдеуде [[Бұта|бұталар]] басым. Тек осы жерде жабайы мәңгі жасыл өсімдіктер — рускус, [[Бүлдірген ағаш|бүлдірген ағаш]], [[Криттік ладанник|криттік ладанник]] және [[Ағаш шырмауық|шырмауық]] өседі. Жабайы мәңгі жасыл өсімдіктерден бөлек, оңтүстік жағалау белдеуінде мәдени өсімдіктердің бірқатар түрі де өсіріледі. Оларға [[Кипарис|кипарис]], [[Дәмжапырақ|лавр ағашы]] және [[Зәйтүн|зәйтүн ағашы]] жатады. Оңтүстік беткейдің маквис белдеуінің өсімдіктер жамылғысын мынадай тән өсімдіктер толықтырады:
** Бұталар мен бұташықтар: [[Арша|арша]], [[Зәмбіл ағаш|зәмбіл ағаш]], [[Заманиха|заманиха]], [[Шаттауық|орман жаңғағы]], [[Ырғай|ырғай]], [[Палиурус|палиурус]], [[Мушмула|мушмула]], [[Қарабүлдірген|қарабүлдірген]] және [[Итмұрын|итмұрын]].
** Шөптесін өсімдіктер: [[Каперс|каперстер]], [[Сүттіген|сүттіген]], [[Атпақияр|атпақияр]].
** Адамдар өсіретін сәндік өсімдіктер: [[Ленкорандық альбиция|жібек акациясы]], [[Магнолия|магнолия]], [[Хамеропс|хамеропстар]], [[Тығын емені|тығын емені]], [[Шынар|шынар]], [[Самшит|самшит]], [[Банан|банан]], [[Айлант|айланттар]], [[Вистерия|вистерия]]. Жемісті өсімдіктер: [[Бадам (өсімдік)|тәтті бадам]], [[Себінді талшын|себінді талшын]], [[Пісте|пісте ағашы]], [[Мушмула|мушмула]], [[Анар (өсімдік)|анар]], [[Інжір|інжір ағашы]], [[Фейхоа|фейхоа]] және [[Грек жаңғағының ағашы|грек жаңғағы]].
* Маквистен кейінгі, 226 м-ден жоғары орналасқан белдеу. Бұл белдеуде ағашты өсімдіктер басым болып, жалпақ жапырақты аралас [[Орман|ормандар]] түзеді, олардың құрамында [[Емен|емен]] мен ұсақ жапырақты [[Қызыл қайың|қызылқайың]] басым. Алайда емен мен қызылқайыңнан бөлек, әсіресе батыс бөлігінде, қарапайым қарағайдан ұзын қылқандарымен (8–15 см), сағақсыз бүрлерімен және пирамида тәрізді бөрікбасымен ерекшеленетін [[Қырым қарағайы|Қырым қарағайын]] да кездестіруге болады.
* Өсімдіктердің үшінші көлденең белдеуі негізінен таза [[Шамшат|шамшат]] ормандарынан тұрады, бірақ кей жерлерде Қырым қарағайы мен кәдімгі қарағай, сондай-ақ [[Көктерек (ағаш)|көктерек]], [[Үйеңкі|үйеңкі]], [[Шетен|шетен]], [[Көріктал|көріктал]] сияқты басқа да ағаш түрлері кездеседі. Шамшат ормандары таудың оңтүстік беткейінің ең жоғарғы шегіне дейін көтеріледі.

Жалпы алғанда, таулардың солтүстік беткейіндегі өсімдік белдеулері оңтүстік беткейдегідей орналасады, тек солтүстік беткейде маквис белдеуі болмайды. Оның орнына шалғынды-дала немесе аралас өсімдіктерден тұратын орман белдеуі орналасқан. Беткейдің дерлік барлық бөлігінде [[Қарағай|қарағай]] кездеседі. Алайда ол беткейлерде едәуір мөлшерде өседі. Таудың жартасты құздарында ашық жасыл қысқа қылқаны бар, діңі қызғылт түсті қарағай түрі — [[Кәдімгі қарағай|кәдімгі қарағай]] жиі кездеседі. Ал төменіректе, емен ормандары арасында діңі сұр, қылқаны ұзын, сиректеу әрі күңгірт қарағай басым. Солтүстік беткей негізінен мынадай бөліктерге бөлінеді:
# Төменгі орман белдеуі емен мен ұсақ жапырақты қызылқайыңнан тұрады. Олардың арасында [[Шаттауық|шаттауық]], көктерек, [[Қабыржық|қабыржық]], [[Итшомырт|итшомырт]], [[Бөріқарақат|бөріқарақат]] және [[Долана|долана]] өседі.
# Шамшат және қызылқайың ормандарының белдеуі. Мұнда Қырым қарағайы мен кәдімгі қарағай өсетін жер телімдері, сондай-ақ жекелеген [[Жөке|жөке]], үйеңкі, итшомырт және шетен ағаштары кездеседі. Солтүстік беткей ормандарында сирек жағдайда [[Қайың|қайың]] да кездеседі.
# Арша төсеме белдеуі 1500 метрден жоғары биіктікте орналасқан. Мұнда аршадан басқа, [[Тисс|тис]] және [[Қасқыржидек|дафин]] кездеседі.

[[Яйла]] негізінен ормансыз келеді. Бұл тік белдеулік заңдылығымен түсіндіріледі: яйла орманның табиғи шекарасынан жоғары орналасқан. Алайда Қырым тауларының үстірттері белгілі бір ғана биіктікте емес, теңіз деңгейінен 600–1500 м биіктіктер аралығында орналасқан. Олар бірінің үстіне бірі сатыланып орналасқандықтан, екі яйланың арасындағы беткейде, мысалы, [[Субатқан яйласы|Субатқан үстірті]] мен Тырке арасындағы сияқты жерлерде орман өседі. Бір кездері мұны адамзаттың көптеген ғасырлар бойы үстірттердегі ормандарды өртеп, кесіп келгенімен түсіндірген. Алайда палеоботаникалық зерттеулер ежелгі замандарда — бұдан 10 мың жыл бұрын да, 100 мың жыл бұрын да — үстірттердің бүтіндей орманмен көмкерілмегенін сенімді түрде көрсетеді. Керісінше, бұл жерлерде [[Орманды дала зонасы|орманды дала]] болған, ал желге ашық биік жерлер ормансыз күйде қалған. Мұнда шөптесін өсімдіктер дүниесі басым. Қырым яйлаларында сәуір айының соңынан күзге дейін [[Запырангүл|запырангүлдер]], [[Көктемдік жанаргүл|жанаргүлдер]], [[Құртқашаш|құртқашаштар]], [[Шегіргүл|шегіргүлдер]], [[Жанаргүл|жанаргүлдер]], [[Бөденешөп|бөденешөп]], [[Қазтабан|қазтабан]], [[Тобылғы|тобылғы]], [[Қызылбояу|қызылбояу]], [[Мыңжапырақ|мыңжапырақ]], [[Шайқурай|шайқурай]], [[Жұпаргүл|жұпаргүл]], [[Ашық құндызшөп|ашық құндызшөп]], [[Биберштейн мүйізшөбі]] (Қырым еңлікгүлі) гүлдейді. Яйладағы шөптесін өсімдіктерге [[Валлийлік бетеге|валлийлік бетеге]], [[Дала қияғы|дала қияғы]], [[Беде|беде]], [[Теңгежапырақ|теңгежапырақ]], [[Қау|қау]], [[Қоңырбас|қоңырбас]], [[Бетеге|бетеге]], [[Бидайық (өсімдік)|бидайық]], [[Атқонақ|атқонақ]], [[Тарғақшөп|тарғақшөп]] және [[Шебершөп|шебершөп]] жатады. Теміршіде өсімдіктердің кемінде 500 түрі кездеседі. Олардың қырық бес түрі тек яйлаларда ғана өсіп, [[Эндемик|эндемиктер]] болып табылады.

== Фаунасы ==
Қырым даласы біртіндеп биіктей отырып тау бөктеріне ұласатындықтан, олардың арасында айқын шекара белгілеу мүмкін емес, сол сияқты жануарлар дүниесін де бір-бірінен қатаң ажырату қиын. Тек [[Қырымның оңтүстік жағалауы|Оңтүстік жағалаудың]] фаунасы таулардың солтүстік беткейінің фаунасынан айқын ерекшеленеді.

=== Сүтқоректілер ===
Тау бөктері мен таулардың солтүстік беткейіне [[Атжалман|атжалмандардың]], [[Сарышұнақтар|сарышұнақтардың]] және [[Қосаяқтар|қосаяқтардың]] әртүрлі түрлері тән. Жәндікқоректілер отрядынан [[Кірпітәрізділер|кірпі]] жиі кездеседі. Тау бөктері белдеуінде, тау ормандарында және Оңтүстік жағалауда [[Ақкіс|ақкіс]] пен [[Аққалақ|аққалақтың]] аралық түріне ұқсайтын Қырым аққалағы кездеседі. Солтүстік және оңтүстік беткейлердің ормандарында [[Борсық|борсық]], ал тау бөктерінде дала [[Күзендер|күзенi]] кездеседі.

Жыртқыштар отрядынан Қырымда [[Түлкі|түлкі]] мен [[Тас сусары|тас сусары]] мекендейді. Кейде кәдімгі түлкілердің арасында қарабурыл түсті түлкілер де кездеседі. [[Қасқыр]] Қырым тауларын XIX ғасырда мекендеген, бірақ XX ғасырдың 20-жылдары қырып-жойылған. 2003 жылдан бастап қасқырлар аймақта қайтадан кездесе бастады, алайда олар жергілікті емес, инвазиялық түр болып саналады.

Таулы ормандарда Қырымдағы ең ірі сүтқоректі — [[Бұғылар|бұғы]] мекендейді. Қазіргі кезде бұл жануардың аздаған саны адам аяғы сирек жететін биік таулы жерлерде сақталған. Бұғыдан басқа, таулы ормандарда [[Еліктер|елік]] те кездеседі.

[[Жабайы шошқа|Қабан]] барлық жерде кең таралған. Үлкен және Кіші Шөшелі мен Қара тау маңында 1913 жылы Корсикадан жерсіндірілген [[Муфлон|муфлон]] мекендейді, оның саны 250–300 басқа жетеді.

[[Тиіндер|Тиін]] мен [[Қояндар|қоян]] да барлық жерде кең таралған.

=== Құстар ===
Тау бөктеріндегі Қырым бөліктерінде негізінен Оңтүстік Ресей далаларына тән құстар мекендейді. Солтүстік беткейлерде бозторғайлардың бірнеше түрі: [[Шалғындық бозторғай|шалғындық бозторғай]], [[Дала бозторғайы|дала бозторғайы]], [[Айдарлы бозторғай|айдарлы бозторғай]] кездеседі; сондай-ақ сарыторғайлардың әртүрлі түрлері: [[Тарышыл сұлыкеш|жауторғай]], [[Қасқа тасшыбжық|қасқа шақшақай]], [[Тасшымшықтар|тасшымшықтар]], [[Сарыалқым аражегіш|сарыалқым аражегіш]] мекендейді. [[Көкқарғалар туысы|Көкқарғалар]] да көп кездеседі, басқа құстардан [[Бөдене|бөдене]] мен [[Бәбісек|бәбісек]] таралған. Таулы аймаққа, әсіресе солтүстік беткейлерге тән құстарға [[Тағанақ тұқымдасы|тағанақ]], кіші тағанақ, [[Бақ сұлыкеші|бақ сұлыкеші]], [[Кәдімгі тентекқұс|тентекқұс]], [[Маубас жапалақшалар туысы|жапалақ]], [[Қараторғайлар|қараторғай]] және [[Пайыздар|пайыз]] жатады. Сонымен қатар бұл өңірде бұлбұлдың үш түрі: [[Оңтүстік бұлбұлы|оңтүстік бұлбұлы]], [[Кәдімгі бұлбұл|шығыс бұлбұлы]] және [[Парсы бұлбұлы|парсы бұлбұлы]] кездеседі. Таулы ормандарға Қырым [[Шымшықтар туысы|шымшығы]], [[Кезқұйрық шымшық|кезқұйрық шымшық]], [[Шұбар тоқылдақтар туысы|тоқылдақ]], [[Кәдімгі қызылқұйрық|қызылқұйрық]], [[Таңшымшық|таңшымшық]], [[Сарықастар|сарықас]] және [[Орманқарға|жорғаторғай]] тән. Биік тауларда тау сұлыкештері кездеседі. Таулы шыңдар мен ормандардағы құстар фаунасының арасында айқын айырмашылық байқалмайды.

Яйла әсіресе құстарға кедей, мұнда жыртқыш құстардан [[Ақбас құмай|ақбас құмайды]], ал одан да сирек жағдайда [[Жұртшы|жұртшыны]] кездестіруге болады.

Оңтүстік беткейдің ормандарында [[Шымшықтар туысы|шымшық]], [[Көкшіл шымшық|көкшіл шымшық]], [[Шөжелер тұқымдасы|шөжелер]], [[Қайшыауыздар|қайшыауыздар]] және [[Тау сұлыкеші|тау сұлыкеші]] мекендейді. Құз жартастарда тас [[Нағыз сайрақтар туысы|сайрақ]], [[Шиқылдақтар тұқымдастары|шиқылдақ]], [[Жарқұстар туысы|жарқұс]], тас [[Кептерлер|кептер]], [[Қара сұрқарлығаш|қара сұрқарлығаш]] және [[Ақбауыр сұрқарлығаш|ақбауыр сұрқарлығаш]] кездеседі.

[[Құстардың қайтуы|Қоныс аударатын құстардың]] жолдары [[Қырым|Қырым түбегі]] арқылы өтеді. Бұл түбек олардың тоқтаусыз ұшу қашықтығын ([[Қара теңіз]] арқылы) жүз километрге қысқартады.

=== Қосмекенділер мен бауырмен жорғалаушылар ===
Тау бөктері белдеуінде мынадай бауырымен жорғалаушылар кездеседі: [[Секіргіш кесіртке|секіргіш кесіртке]], [[Қырым кесірткесі]], [[Кәдімгі аспа кесірткесі|кәдімгі аспа кесірткесі]]. Қосмекенділерден [[Жейтін бақа|жейтін бақа]], [[Жасыл құрбақа|жасыл құрбақа]], [[Бақылдауық бақалар|бақылдауық бақа]], [[Тарбақалар|тарбақа]] және [[Жалды тритон|жалды тритон]] мекендейді.

Оңтүстік жағалауда түнгі [[Кесірткелер|кесіртке]], [[Қырым кесірткесі]], [[Жатық қарашұбар жыландар|жатық қарашұбар жылан]], [[Сарыбауыр қарашұбар жылан|сарыбауыр қарашұбар жылан]], қабылан [[Сарыбас жыландар|сарыбас жыланы]], [[Сарыжылан|сарыжылан]] және [[Батпақ тасбақасы|өзен тасбақасын]] кездестіруге болады. Қосмекенділерден бақылдауық бақа, жейтін бақа, тритон және жасыл құрбақа кездеседі.

== Қырымның үңгірлері ==
{{main|Қырымның үңгірлері}}
Қырым тауларында зерттеушілер көптеген ірі және шағын үңгірлер мен шахталарды анықтаған, олардың көпшілігін зерттеу жұмыстары әлі де жалғасып келеді. Төменде Қырымдағы ең ірі әрі белгілі үңгірлер мен шахталардың тізімі берілген:
* [[Скеле үңгірі|Скеле сталактиттық үңгір]] — 1947 жылы табиғат ескерткіші мәртебесін алған. 1904 жылы мұғалім Ф. А. Кириллов ашқан. Үңгір бірнеше залдан тұрады, олардың ең үлкенінің ұзындығы 80 м-ге, ені 10–18 м-ге, күмбезінің биіктігі 25 м-ге жетеді.
* [[Бал үңгірі (Қырым)|Бал үңгірі]] — үңгір қабырғалары термогравитациялық шөгінділермен жабылған. Ұзындығы 205 м, тереңдігі 60 м.
* [[Қызылқоба үңгірі|Қызылқоба]] — үңгірдің ұзындығы 21 150 м, амплитудасы 275 м. Қырымдағы ең ұзын үңгір. Субатқан сілемінің беткейінде орналасқан. 1963 жылдан бері табиғат ескерткіші.
* [[Висячая (үңгір)|Висячая]] — ұзындығы 401 м, тереңдігі 15 м.
* [[Жаңасала 2]] және [[Жаңасала 3]] — ұзындықтары тиісінше 75 м және 410 м. Қызылқобаның маңында орналасқан. 1908 жылдан бері табиғат ескерткіштері болып табылады.
* [[Максимовичтың үңгірі|Кристальная шахтасы]] — кеңестік ғалым Г. А. Максимовичтің құрметіне аталған. Ұзындығы 110 м, тереңдігі 113 м.
* 1972 жылы табиғат ескерткіштері деп жарияланған үңгірлер:
** Жемчужная — ұзындығы 35 м.
** Мисхорская — ұзындығы 100 м, тереңдігі 40 м.
** Каменная — ұзындығы 25 м.
** [[Сөндірліқоба]] — ұзындығы 175 м, тереңдігі 35 м.
** [[Геофизикалық (үңгір)|Геофизикалық]] — ұзындығы 140 м, тереңдігі 60 м.
** Каскадная — ұзындығы 1120 м, тереңдігі 400 м.
** Ставрикайская — ұзындығы 100 м, тереңдігі 10 м.
** Басман-3 — ұзындығы 27 м.
** Басман-5 — ұзындығы 62 м, тереңдігі 25 м.
** Басман-7 — ұзындығы 52 м.

[[Шатырдақ|Шатырдақтың]] үңгірлері мен шахталары:
* [[Аян үңгірі|Аянская]] — ұзындығы 550 м, тереңдігі 20 м. Аян каптаждалған қайнарынан 10 м жерде орналасқан.
* [[Мыңбасқоба]] — ұзындығы 110 м.
* [[Үшкөз үңгірі|Әмине Байыр Қоба]] — ұзындығы 800 м, тереңдігі 150 м, басқа атауы — Үшкөз.
* [[Әмине Байыр Һасар үңгірі|Әмине Байыр Һасар]] — ұзындығы 1465 м, тереңдігі 135 м.
* [[Мәрмәр үңгірі|Мәрмәр]] — ұзындығы 2050 м, тереңдігі 60 м.
* [[Суыққоба]] — ұзындығы 210 м, тереңдігі 43 м. 1883 жылы осы үңгірде Қырымда карст суларына алғаш рет талдау жасалған.
* Обвальная шахтасы — ұзындығы 110 м, тереңдігі 60 м. Мұз дәуірінің фаунасы анықталған.
* [[Көгершін Һасар]] — ұзындығы 60 м, тереңдігі 20 м.
* [[Дөңгелек Алаң Һасар]] — ұзындығы 200 м, тереңдігі 81 м. Бұл шахта Азимутная үңгірі және Обвальная үңгірімен бірге үңгірлер жүйесін құрайды.
* [[Түпсіз Һасар]] — ұзындығы 244 м, тереңдігі 195 м.
* [[Ход конем (үңгір)|Ход конем шахтасы]] — ұзындығы 95 м, тереңдігі 213 м. Бұл шахтадан исланд шпатының кристалдары табылған.

Қараби яйласының үңгірлері мен шахталары:
* Мамина — ұзындығы 76 м, тереңдігі 27 м.
* Тұяқ — ұзындығы 110 м.
* [[Ащықоба]] — ұзындығы 78 м.
* Н. А. Гвоздецкий атындағы шахта — ұзындығы 25 м, тереңдігі 191 м.
* А. А. Крубер атындағы шахта — ұзындығы 280 м, тереңдігі 62 м.
* [[Кастере]] — ұзындығы 120 м, тереңдігі 67 м.
* [[Манастыр Шоқрақ|Манастыр Шоқрақ шахтасы]] — ұзындығы 207 м, тереңдігі 151 м.
* [[Егізкөл (үңгір)|Егізкөл]]-1, −2, −3 шахталары — ұзындықтары тиісінше 255, 170 және 145 м. Жерасты лабиринттер жүйесін құрайды.
* [[Мира шахтасы]] — ұзындығы 240 м, тереңдігі 135 м.
* Молодежная шахтасы — тереңдігі 261 м.
* Тисовая шахтасы — ұзындығы 47 м.
* Қарасубасы шахтасы — ұзындығы 20 м. Республикалық маңызы бар табиғат ескерткіші.
* [[Солдатская үңгірі|Солдатская шахтасы]] — ұзындығы 2100 м, тереңдігі 517 м. Қырымдағы ең терең үңгір.

== Қорықшалары мен қорықтары ==
[[Қырым табиғи қорығы]]. Қырым тауларының орталық бөлігінде, [[Бабыған яйла|Бабыған яйланың]] етегінде орналасқан. Бұл — [[Қырым|Қырымдағы]] ең ірі қорық, аумағы 33 397 га.

'''Орлинов қорықшасы''' 1979 жылы жабайы өсетін дәрілік өсімдіктерді қорғау мақсатында құрылған. Ол Орлинов орман шаруашылығы аумағында, Черноречен шатқалына жақын жерде орналасқан. Мұнда [[Шайқурай|шайқурай]], [[Жебір|жебір]], [[Жұпаргүл|жұпаргүл]], [[Мыңжапырақ|мыңжапырақ]] және басқа да шипалы өсімдіктер өсіріледі.

'''Қорықтық шамшат шоқ тоғайы''' 1947 жылы табиғат ескерткіші ретінде танылған. Ол [[Ай-петри|Ай-Петри]] тауының тісті шыңдарына жақын үстіртте орналасқан. Ай-Петри жартас шыңдарының арасында аумағы 614 гектар болатын көне шамшат-қызылқайың орманы сақталған. Мұнда [[Шамшат|шамшат]] пен қызылқайыңнан бөлек (ағаштардың биіктігі 15 метрге, ал діңінің диаметрі жарты метрге дейін жетеді) [[Шаған (ағаш)|шаған]], [[Кәдімгі шетен|кәдімгі шетен]], Қырым қарағайы, [[Грек шетені|грек шетені]], [[Шаттауық|шаттауық]] және үйеңкі өседі. Қорық аумағында табиғаттың дербес ескерткіші саналатын «ұшақ-қарағай» да бар. Ол 1964 жылы табиғат ескерткіші мәртебесіне ие болған. Қарағайдың жасы шамамен 300 жыл.

[[Шатырдақ]] тау сілемі 1980 жылы қорық мәртебесіне ие болды, ал 1964 жылы табиғат ескерткіші деп жарияланған. Шатырдақтағы карст шұңқырларының диаметрі 250 метрге, тереңдігі 60 метрге дейін жетеді. Бұл тау сілемінен әртүрлі 135-ке жуық шахта, үңгір және терең құдық табылған.

== Қырым тауларының зерттеушілері ==
* [[Карл Иванович Габлиц|К. И. Габлиц]] — геология, ботаника және зоология салаларымен айналысқан.
* [[Виктор Николаевич Дублянский|В. Н. Дублянский]] — геологиямен айналысқан.
* [[Олег Степанович Вялов|О. С. Вялов]] — геолог, [[Чатыр-Даг]]ты зерттеуші.
* [[Сергей Иванович Огнев|С. И. Огнев]] — Қырымның фаунасын зерттеген.
* [[Петр Симон Паллас|П. С. Паллас]], [[Федор Петрович Кеппен|Ф. П. Кеппен]], [[Виктор Иванович Мочульский|В. И. Мочульский]] — Қырым үңгірлерінің фаунасын зерттеген.
* [[Александр Евгеньевич Ферсман|А. Е. Ферсман]] — геолог.
* [[Николай Андреевич Гвоздецкий|Н. А. Гвоздецкий]] — үңгірлер мен шахталарды зерттеуші.
* [[Александр Александрович Крубер|А. А. Крубер]] — Қырым яйласының карст құбылыстарын алғаш зерттеген ғалым.
&lt;!--* Норбер Кастере — француз карстологы.--&gt;
* [[Михаил Иванович Котов|М. И. Котов]] — таулар флорасын зерттеуші.

== Жалпы сипаттама ==
Қырым таулары түбектің оңтүстік және оңтүстік-шығыс бөлігінде 160 км.-ге созылып жатыр. Қырым массивтерінің биіктігі шағын, оларды Орал немесе Алтай шыңдарымен салыстыруға болмайды, бірақ Қырым тауларының қол жетімділігі мен көркемдігіне байланысты олар көптеген туристерді тартады.&lt;ref&gt;Света Пинчук. Қырымда қандай таулар бар https://travelask.ru/russia/krym/kakie-gory-est-v-krymu &lt;/ref&gt;

Қырым таулары - биіктігі, құрылымы және сипаттамалары бойынша әртүрлі массивтердің жиынтығы. Қырым таулары шартты түрде екі ұзын аңғармен бөлінген солтүстіктен оңтүстікке қарай созылып жатқан Сыртқы, Ішкі және Негізгі жоталарға бөлінеді.
Солтүстік шыңдар жұмсақ беткейлерімен ерекшеленеді, ал оңтүстікке жақындаған сайын тау жыныстарының табиғаты күрт өзгереді: олар тік жарқабақты болып келеді. Қырымдағы көптеген таулар табиғи қазыналары бар көптеген [[үңгір]]лермен, үлкен биіктіктен құлаған керемет [[сарқырама]]лармен және олардың беткейлерін жауып тұрған [[реликт]] өсімдіктермен қосымша қызығушылық тудырады.&lt;ref&gt;Қырым таулары. https://gidcrima.ru/gory-kryma/{{Deadlink|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

Қырым тауларындағы барлық үш [[жота]] бір нүктеде - [[Феодосия]]ға жақын Старый Крым қаласында біріктіріледі, және олар әртүрлі жерлерден басталады. Біріншісі, солтүстіктен, Қырым тауларының сыртқы жотасы Фиолент мүйісінен басталады. Бұл бөліктегі таулардың максималды биіктігі 350 метрге жетеді. Екінші (ішкі жота) Севастополь облысында орналасқан Сапун тауынан бастау алады. Бұл тау жотасының биіктігі 450-ден 750 метрге дейін жетеді. Негізгі жота Балаклава қаласынан басталып, Агармыш тауына дейін көтеріледі. Дәл осы жерде Қырым тауларының ең биік нүктелері орналасқан.

Қырым тауларының негізгі жотасының шыңдарының беттері [[яйла]] деп аталатын бірнеше бөліктерге бөлінеді. Олар оңтүстік-батыстан солтүстік-шығысқа қарай бірінен соң бірі келесі ретпен орналасқан: 
*Теңіз деңгейінен 740 метрге дейін биіктікте орналасқан Байдар яйла, 
*Ай-Петри яйла, биіктігі шамамен 1320 метр, 
*Ялта яйла, максималды биіктігі 1406 метрге дейін, 
*Никицк яйла, биіктігі 1470 метрге жетеді,
*Гурзуф яйла (шамамен 1540 метр),
*Қырымдағы ең биік яйла - Бабуган-яйла, оның ең биік нүктесі бүкіл түбектің ең биік нүктесі - Роман-Көш тауы, биіктігі 1545 метр.

Қырым тауларының негізгі жотасының шыңдары бір-бірімен өте тығыз байланысты және нақты шекаралары жоқ. Басқа тау яйлары бөлек, тек асуалар арқылы байланысады. Мысалы, Бабуған-Яйлу мен Чатыр-Даг жотасы Кебит [[асу]]ын байланыстырады. Ангарск асуы арқылы Демерджи-яйла мен Долгоруков яйлаға жетуге болады, одан сәл ары қарай ауданы жағынан ең үлкені Қараби-яйла бар. Қырым тауларының шығысында [[жайлау]]лар қысқа жоталармен алмасады, олардың кейбіреулерінің [[шың]]дары [[жанартау]]лық (Қара-Даг) болып табылады. Қырым таулары кең аумақты алып жатыр. Тек ішкі жота бір жарым мың шаршы шақырымнан астам жерді алып жатыр. Яйлалар шамамен 35 000 гектар аумақты алып жатыр. Бұл орындар [[альпинист]]ердің жиі назарын аударуда.&lt;ref&gt;Қырым таулары. https://www.krym4you.com/dostoprimechatelnosti/gory/&lt;/ref&gt;

== Қырымның ең танымал таулары ==
[[Сурет:Ayu-Dag (Medved-Gora) from Gurzuf.jpg|нобай|оңға|200px|Аюдаг тауы]] [[Сурет:KaraDag01.jpeg|нобай|оңға|200px|Кара-Даг тауы]]
*[[Ай-петри]] 
*[[Ай-Георгий]]
*[[Ак-Кая]] 
*[[Аюдаг]] 
*[[Караул-Оба]] 
*[[Климентьева]]
*[[Кошка тауы]]
*[[Демерджи]] 
*[[Кара-Даг]] 
*[[Кастель]] 
*[[Крестовая]] 
*[[Парагильмен]] 
*[[Роман-Кош]] 
*[[Сапун-тау]] 
*[[Сокол тауы]]
*[[Чатыр-Даг]] 
*[[Эчки-Даг]] 
*[[Митридат]] 
*[[Бабуған-Яйла]] 
*[[Ай]]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{wikify}}
{{stub}}

[[Санат:Еуропа таулары]]
[[Санат:Қырым таулары]]</text>
      <sha1>c7n9mtqyx0h56h5fk8cz7z99lfa30qh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Григорий Тимофеевич Шереметьев</title>
    <ns>0</ns>
    <id>68428</id>
    <revision>
      <id>3654877</id>
      <parentid>3645914</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T11:08:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Абешова Жанар Жумагазиновна</username>
        <id>184251</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>3654877</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8440" sha1="oolp3o05mgo1l2rvy6dh135q4lmz2zp" xml:space="preserve">[[Сурет:Шереметьев Григорий Тимофеевич. 1922-1997.jpg|нобай|'''Григорий Тимофеевич Шереметьев''']]
''' Григорий Тимофеевич Шереметьев''' (1922 ж. -1997 ж.) - [[суретші]]. Кескіндеме, графика саласында жұмыс істейді. 

== Өмірдерек ==
Шереметьев Григорий Тимофеевич [[1922 жыл]]ы [[Алтай өлкесі]]ндегі Сидоровка селосында туған.

[[1946 жыл]]ы Алматы көркемсурет училищесін бітірген. [[1954 жыл]]дан бастап тағдыры Семеймен байланысты, осында 40 жылдан астам жұмыс істеген. Қазақстан Суретшілер Одағының Семейдегі тұңғыш уәкілетті өкілі бола жүріп, [[Шереметьев]] қаладағы шығармашылық ұжымдардың қалыптасуына белсене араласты. Ол республикалық, Одақтық маңызы бар көрмелерге қатысушы.

[[1989 жыл]]ы [[Гурфуз]]да [[Ұлы Отан соғысы]] [[ардагер]]лері суретшілерінің көрмесіне қатысты.

[[1974ж.]], [[1982 жыл]]дары Алматыда, [[2002 жыл]]ы (қайтыс болған соң) Невзоровтар отбасы атындағы музейге жеке, мерейтойға арналған көрмелері өткізілді.

Суретшінің шығармашылығы көп қырлы Семейдің өткені мен бүгіні, осы өңірдің қайта жаңғыруын өзін үнемі толғандырған тақырып ретінде таңдаған Шереметьев көптеген [[пейзаж]]дар, [[портрет]]тер мен тақырыптық картиналарды осы өлкеге аранды.

[[КСРО]] суретшілер Одағының мүшесі.

== Шығармашылығы ==
Суретшінің пейзаж диапазоны өте кең. [[Табиғат]]тың әртүрлі кезеңін шебер көрсете білген. Әйтсе де суретшінің ең ұнататын мезгілі — [[көктем]]дегі табиғаттың оянуы. Шереметьевті «гүлдердің біртіндеп, ақырын көбеюі қызықтырған» «Көктем» картинасында суретші сан алуан бояуларды пайдалана отырып, табиғаттың поэтикалық бейнесін жасай білген. Жұмсақ сия-көкшіл бояулармен салынған суреттерге қарап отырып, көктемгі дымқыл, таза ауаны сезгендей боласың. Ағаштардың ұшар басы алғашқы жасыл желекті жамыла бастағанмен, ағып жатқан судан суық леп әлі де есіп тұрғандай…Жағалауда жайылған жылқылар мен еркін ойнақтаған құлындар. Суретшінің қылқаламы жеңіл ғана полотноны сипап өтіп, тіршіліктің құбылмалы да аумалы — төкпелі мінезін дәл көрмете білген. Шығармаға ұлылық, тыныштық пен мәрттік тән&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://referatkaz.kz/sheremetev-grigorij-timofeevich/ | title=Шереметьев Григорий Тимофеевич}}&lt;/ref&gt;.

[[Абай]]дың туған өлкесіне байланысты Шереметьев 
* «Алыстағы Семей» (1959, кенеп, майлы бояу, Қазақстан мемл. енер музейі қоры), 
* «Қарауыл төбе» (1959, кенеп, майлы бояу, Семейдегі облысы тарихи-өлкетану музейі қоры), 
* «Көктемгі Ертіс әуендері» (1960, қатырма қағаз, майлы бояу), 
* «Семей. Қыстау» (1960, қатырма қағаз, майлы бояу, екеуі де Қазақстан мемл. енер музейі қоры),
* «Қарауыл тауы» (1968, қатырма қағаз, майлы бояу, автордың жеке қоры),
* «Абай және Долгополов» (1970, кенеп, майлы бояу, Қарағандыдағы «Горняк» мәдениет үйі қоры),
* «Долгополов, Абай және Әйгерім» (1975, кенеп, майлы бояу, Семей облысы, «Абай» совхозының қоры),
* Абайдың мемл. қорық музейінің ұсынысымен:
** «Абай лирикасы әуенімен»,
** «Әсем ән» және
** «Болды да партия» (1991, қағаз, тушь, Абайдың мемл. қорық-музейі) еңбектер жазған.&lt;ref&gt;Абай. Энциклопедия. – [[Алматы]]: «Қазақ энциклопедиясының» Бас редакциясы, «Атамұра» баспасы, ISBN 5-7667-2949-9&lt;/ref&gt;

== Суретші туындылары ==
&lt;gallery&gt;
Сурет:Шапандар. Кенеп, майлы бояу.1984.jpg|'''Шапандар. Кенеп, майлы бояу.1984'''
Сурет:Чапаевшы Арменковтың портреті. Кенеп, майлы бояу.1966..jpg|'''Чапаевшы Арменковтың портреті. Кенеп, майлы бояу.1966'''
Сурет:Цемзавод. Этюд. Қатты қағаз, майлы бояу. 2003.jpg|'''Цемзавод. Этюд. Қатты қағаз, майлы бояу. 2003'''
Сурет:ҰОС және еңбек ардагері Н.И.Бондарев. Қатты қағаз, майлы бояу. 1985.jpg|'''ҰОС және еңбек ардагері Н.И.Бондарев. Қатты қағаз, майлы бояу. 1985'''
Сурет:Сауыншылар. Кенеп, майлы бояу.2003.jpg|'''Сауыншылар. Кенеп, майлы бояу.2003'''
Сурет:Пейзаж. Этюд. Қатты қағаз бетіндегі кенеп, майлы бояу. 1985.jpg|'''Пейзаж. Этюд. Қатты қағаз бетіндегі кенеп, майлы бояу. 1985'''
Сурет:Кұзгі алтын. Этюд. Қатты қағаз, майлы бояу. 1982.jpg|'''Кұзгі алтын. Этюд. Қатты қағаз, майлы бояу. 1982'''
Сурет:Көлі бар пейзаж. Кенеп, майлы бояу.1969.jpg|'''Көлі бар пейзаж. Кенеп, майлы бояу.1969'''
Сурет:Көктем. Кенеп, майлы бояу.1981.jpg|'''Көктем. Кенеп, майлы бояу.1981'''
Сурет:Кошкарева Н.М.-география мұғалімі. Кенеп. майлы бояу.1985..jpg|'''Кошкарева Н.М.-география мұғалімі. Кенеп. майлы бояу.1985'''
Сурет:Жаз. Кенеп. майлы бояу. 1973.jpg|'''Жаз. Кенеп. майлы бояу. 1973'''
Сурет:Астық жинау. Кенеп, майлы бояу. 1986.jpg|'''Астық жинау. Кенеп, майлы бояу. 1986'''
Сурет:Алакөл. этюд. Қатты қағаз, майлы бояу.1971.jpg|'''Алакөл. этюд. Қатты қағаз, майлы бояу.1971'''
Сурет:А.А.Пестерев портреті. Кенеп, майлы бояу.1980.jpg|'''А.А.Пестерев портреті. Кенеп, майлы бояу.1980'''
Сурет:«Кемпірқосақты нөсерлер». Кенеп, майлы бояу.1985.jpg|'''«Кемпірқосақты нөсерлер». Кенеп, майлы бояу.1985'''
&lt;/gallery&gt;

==Дереккөздер==
&lt;references/&gt;

* Каталог. Семей қаласының суретшілері XIX – XXI. ISBN: 978-601-7844-48-6
* Каталог. Художники города Семей. XIX – XXI. ISBN: 978-601-7844-48-6
{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:1922 жылы туғандар]]
[[Санат:Суретшілер]]

{{stub}}</text>
      <sha1>oolp3o05mgo1l2rvy6dh135q4lmz2zp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654878</id>
      <parentid>3654877</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T11:10:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Абешова Жанар Жумагазиновна</username>
        <id>184251</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>3654878</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8464" sha1="29t960ydvxsufvbz3gvrt8fx6jiv7i1" xml:space="preserve">[[Сурет:Шереметьев Григорий Тимофеевич. 1922-1997.jpg|нобай|'''Григорий Тимофеевич Шереметьев''']]
''' Григорий Тимофеевич Шереметьев''' (1922 ж. -1997 ж.) - [[суретші]]. Кескіндеме, графика саласында жұмыс істейді. 

== Өмірдерек ==
Шереметьев Григорий Тимофеевич [[1922 жыл]]ы [[Алтай өлкесі]]ндегі Сидоровка селосында туған.

[[1946 жыл]]ы Алматы көркемсурет училищесін бітірген. [[1954 жыл]]дан бастап тағдыры Семеймен байланысты, осында 40 жылдан астам жұмыс істеген. Қазақстан Суретшілер Одағының Семейдегі тұңғыш уәкілетті өкілі бола жүріп, [[Шереметьев]] қаладағы шығармашылық ұжымдардың қалыптасуына белсене араласты. Ол республикалық, Одақтық маңызы бар көрмелерге қатысушы.

[[1989 жыл]]ы [[Гурфуз]]да [[Ұлы Отан соғысы]] [[ардагер]]лері суретшілерінің көрмесіне қатысты.

[[1974ж.]], [[1982 жыл]]дары Алматыда, [[2002 жыл]]ы (қайтыс болған соң) Невзоровтар отбасы атындағы бейнелеу өнері музейінде мерейтойына арналған көрмелері өткізілді.

Суретшінің шығармашылығы көп қырлы Семейдің өткені мен бүгіні, осы өңірдің қайта жаңғыруын өзін үнемі толғандырған тақырып ретінде таңдаған Шереметьев көптеген [[пейзаж]]дар, [[портрет]]тер мен тақырыптық картиналарды осы өлкеге аранды.

[[КСРО]] суретшілер Одағының мүшесі.

== Шығармашылығы ==
Суретшінің пейзаж диапазоны өте кең. [[Табиғат]]тың әртүрлі кезеңін шебер көрсете білген. Әйтсе де суретшінің ең ұнататын мезгілі — [[көктем]]дегі табиғаттың оянуы. Шереметьевті «гүлдердің біртіндеп, ақырын көбеюі қызықтырған» «Көктем» картинасында суретші сан алуан бояуларды пайдалана отырып, табиғаттың поэтикалық бейнесін жасай білген. Жұмсақ сия-көкшіл бояулармен салынған суреттерге қарап отырып, көктемгі дымқыл, таза ауаны сезгендей боласың. Ағаштардың ұшар басы алғашқы жасыл желекті жамыла бастағанмен, ағып жатқан судан суық леп әлі де есіп тұрғандай…Жағалауда жайылған жылқылар мен еркін ойнақтаған құлындар. Суретшінің қылқаламы жеңіл ғана полотноны сипап өтіп, тіршіліктің құбылмалы да аумалы — төкпелі мінезін дәл көрмете білген. Шығармаға ұлылық, тыныштық пен мәрттік тән&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://referatkaz.kz/sheremetev-grigorij-timofeevich/ | title=Шереметьев Григорий Тимофеевич}}&lt;/ref&gt;.

[[Абай]]дың туған өлкесіне байланысты Шереметьев 
* «Алыстағы Семей» (1959, кенеп, майлы бояу, Қазақстан мемл. енер музейі қоры), 
* «Қарауыл төбе» (1959, кенеп, майлы бояу, Семейдегі облысы тарихи-өлкетану музейі қоры), 
* «Көктемгі Ертіс әуендері» (1960, қатырма қағаз, майлы бояу), 
* «Семей. Қыстау» (1960, қатырма қағаз, майлы бояу, екеуі де Қазақстан мемл. енер музейі қоры),
* «Қарауыл тауы» (1968, қатырма қағаз, майлы бояу, автордың жеке қоры),
* «Абай және Долгополов» (1970, кенеп, майлы бояу, Қарағандыдағы «Горняк» мәдениет үйі қоры),
* «Долгополов, Абай және Әйгерім» (1975, кенеп, майлы бояу, Семей облысы, «Абай» совхозының қоры),
* Абайдың мемл. қорық музейінің ұсынысымен:
** «Абай лирикасы әуенімен»,
** «Әсем ән» және
** «Болды да партия» (1991, қағаз, тушь, Абайдың мемл. қорық-музейі) еңбектер жазған.&lt;ref&gt;Абай. Энциклопедия. – [[Алматы]]: «Қазақ энциклопедиясының» Бас редакциясы, «Атамұра» баспасы, ISBN 5-7667-2949-9&lt;/ref&gt;

== Суретші туындылары ==
&lt;gallery&gt;
Сурет:Шапандар. Кенеп, майлы бояу.1984.jpg|'''Шапандар. Кенеп, майлы бояу.1984'''
Сурет:Чапаевшы Арменковтың портреті. Кенеп, майлы бояу.1966..jpg|'''Чапаевшы Арменковтың портреті. Кенеп, майлы бояу.1966'''
Сурет:Цемзавод. Этюд. Қатты қағаз, майлы бояу. 2003.jpg|'''Цемзавод. Этюд. Қатты қағаз, майлы бояу. 2003'''
Сурет:ҰОС және еңбек ардагері Н.И.Бондарев. Қатты қағаз, майлы бояу. 1985.jpg|'''ҰОС және еңбек ардагері Н.И.Бондарев. Қатты қағаз, майлы бояу. 1985'''
Сурет:Сауыншылар. Кенеп, майлы бояу.2003.jpg|'''Сауыншылар. Кенеп, майлы бояу.2003'''
Сурет:Пейзаж. Этюд. Қатты қағаз бетіндегі кенеп, майлы бояу. 1985.jpg|'''Пейзаж. Этюд. Қатты қағаз бетіндегі кенеп, майлы бояу. 1985'''
Сурет:Кұзгі алтын. Этюд. Қатты қағаз, майлы бояу. 1982.jpg|'''Кұзгі алтын. Этюд. Қатты қағаз, майлы бояу. 1982'''
Сурет:Көлі бар пейзаж. Кенеп, майлы бояу.1969.jpg|'''Көлі бар пейзаж. Кенеп, майлы бояу.1969'''
Сурет:Көктем. Кенеп, майлы бояу.1981.jpg|'''Көктем. Кенеп, майлы бояу.1981'''
Сурет:Кошкарева Н.М.-география мұғалімі. Кенеп. майлы бояу.1985..jpg|'''Кошкарева Н.М.-география мұғалімі. Кенеп. майлы бояу.1985'''
Сурет:Жаз. Кенеп. майлы бояу. 1973.jpg|'''Жаз. Кенеп. майлы бояу. 1973'''
Сурет:Астық жинау. Кенеп, майлы бояу. 1986.jpg|'''Астық жинау. Кенеп, майлы бояу. 1986'''
Сурет:Алакөл. этюд. Қатты қағаз, майлы бояу.1971.jpg|'''Алакөл. этюд. Қатты қағаз, майлы бояу.1971'''
Сурет:А.А.Пестерев портреті. Кенеп, майлы бояу.1980.jpg|'''А.А.Пестерев портреті. Кенеп, майлы бояу.1980'''
Сурет:«Кемпірқосақты нөсерлер». Кенеп, майлы бояу.1985.jpg|'''«Кемпірқосақты нөсерлер». Кенеп, майлы бояу.1985'''
&lt;/gallery&gt;

==Дереккөздер==
&lt;references/&gt;

* Каталог. Семей қаласының суретшілері XIX – XXI. ISBN: 978-601-7844-48-6
* Каталог. Художники города Семей. XIX – XXI. ISBN: 978-601-7844-48-6
{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:1922 жылы туғандар]]
[[Санат:Суретшілер]]

{{stub}}</text>
      <sha1>29t960ydvxsufvbz3gvrt8fx6jiv7i1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654879</id>
      <parentid>3654878</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T11:12:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Абешова Жанар Жумагазиновна</username>
        <id>184251</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>3654879</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8464" sha1="09fjjd9nrvzd9weee3wis45mm0ec2gx" xml:space="preserve">[[Сурет:Шереметьев Григорий Тимофеевич. 1922-1997.jpg|нобай|'''Григорий Тимофеевич Шереметьев''']]
''' Григорий Тимофеевич Шереметьев''' (1922 ж. -1997 ж.) - [[суретші]]. Кескіндеме, графика саласында жұмыс істейді. 

== Өмірдерек ==
Шереметьев Григорий Тимофеевич [[1922 жыл]]ы [[Алтай өлкесі]]ндегі Сидоровка селосында туған.

[[1946 жыл]]ы Алматы көркемсурет училищесін бітірген. [[1954 жыл]]дан бастап тағдыры Семеймен байланысты, осында 40 жылдан астам жұмыс істеген. Қазақстан Суретшілер Одағының Семейдегі тұңғыш уәкілетті өкілі бола жүріп, [[Шереметьев]] қаладағы шығармашылық ұжымдардың қалыптасуына белсене араласты. Ол республикалық, Одақтық маңызы бар көрмелерге қатысушы.

[[1989 жыл]]ы [[Гурфуз]]да [[Ұлы Отан соғысы]] [[ардагер]]лері суретшілерінің көрмесіне қатысты.

[[1974ж.]], [[1982 жыл]]дары Алматыда, [[2002 жыл]]ы (қайтыс болған соң) Невзоровтар отбасы атындағы бейнелеу өнері музейінде мерейтойына арналған көрмелері өткізілді.

Суретшінің шығармашылығы көп қырлы Семейдің өткені мен бүгіні, осы өңірдің қайта жаңғыруын өзін үнемі толғандырған тақырып ретінде таңдаған Шереметьев көптеген [[пейзаж]]дар, [[портрет]]тер мен тақырыптық картиналарды осы өлкеге арнады.

[[КСРО]] суретшілер Одағының мүшесі.

== Шығармашылығы ==
Суретшінің пейзаж диапазоны өте кең. [[Табиғат]]тың әртүрлі кезеңін шебер көрсете білген. Әйтсе де суретшінің ең ұнататын мезгілі — [[көктем]]дегі табиғаттың оянуы. Шереметьевті «гүлдердің біртіндеп, ақырын көбеюі қызықтырған» «Көктем» картинасында суретші сан алуан бояуларды пайдалана отырып, табиғаттың поэтикалық бейнесін жасай білген. Жұмсақ сия-көкшіл бояулармен салынған суреттерге қарап отырып, көктемгі дымқыл, таза ауаны сезгендей боласың. Ағаштардың ұшар басы алғашқы жасыл желекті жамыла бастағанмен, ағып жатқан судан суық леп әлі де есіп тұрғандай…Жағалауда жайылған жылқылар мен еркін ойнақтаған құлындар. Суретшінің қылқаламы жеңіл ғана полотноны сипап өтіп, тіршіліктің құбылмалы да аумалы — төкпелі мінезін дәл көрмете білген. Шығармаға ұлылық, тыныштық пен мәрттік тән&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://referatkaz.kz/sheremetev-grigorij-timofeevich/ | title=Шереметьев Григорий Тимофеевич}}&lt;/ref&gt;.

[[Абай]]дың туған өлкесіне байланысты Шереметьев 
* «Алыстағы Семей» (1959, кенеп, майлы бояу, Қазақстан мемл. енер музейі қоры), 
* «Қарауыл төбе» (1959, кенеп, майлы бояу, Семейдегі облысы тарихи-өлкетану музейі қоры), 
* «Көктемгі Ертіс әуендері» (1960, қатырма қағаз, майлы бояу), 
* «Семей. Қыстау» (1960, қатырма қағаз, майлы бояу, екеуі де Қазақстан мемл. енер музейі қоры),
* «Қарауыл тауы» (1968, қатырма қағаз, майлы бояу, автордың жеке қоры),
* «Абай және Долгополов» (1970, кенеп, майлы бояу, Қарағандыдағы «Горняк» мәдениет үйі қоры),
* «Долгополов, Абай және Әйгерім» (1975, кенеп, майлы бояу, Семей облысы, «Абай» совхозының қоры),
* Абайдың мемл. қорық музейінің ұсынысымен:
** «Абай лирикасы әуенімен»,
** «Әсем ән» және
** «Болды да партия» (1991, қағаз, тушь, Абайдың мемл. қорық-музейі) еңбектер жазған.&lt;ref&gt;Абай. Энциклопедия. – [[Алматы]]: «Қазақ энциклопедиясының» Бас редакциясы, «Атамұра» баспасы, ISBN 5-7667-2949-9&lt;/ref&gt;

== Суретші туындылары ==
&lt;gallery&gt;
Сурет:Шапандар. Кенеп, майлы бояу.1984.jpg|'''Шапандар. Кенеп, майлы бояу.1984'''
Сурет:Чапаевшы Арменковтың портреті. Кенеп, майлы бояу.1966..jpg|'''Чапаевшы Арменковтың портреті. Кенеп, майлы бояу.1966'''
Сурет:Цемзавод. Этюд. Қатты қағаз, майлы бояу. 2003.jpg|'''Цемзавод. Этюд. Қатты қағаз, майлы бояу. 2003'''
Сурет:ҰОС және еңбек ардагері Н.И.Бондарев. Қатты қағаз, майлы бояу. 1985.jpg|'''ҰОС және еңбек ардагері Н.И.Бондарев. Қатты қағаз, майлы бояу. 1985'''
Сурет:Сауыншылар. Кенеп, майлы бояу.2003.jpg|'''Сауыншылар. Кенеп, майлы бояу.2003'''
Сурет:Пейзаж. Этюд. Қатты қағаз бетіндегі кенеп, майлы бояу. 1985.jpg|'''Пейзаж. Этюд. Қатты қағаз бетіндегі кенеп, майлы бояу. 1985'''
Сурет:Кұзгі алтын. Этюд. Қатты қағаз, майлы бояу. 1982.jpg|'''Кұзгі алтын. Этюд. Қатты қағаз, майлы бояу. 1982'''
Сурет:Көлі бар пейзаж. Кенеп, майлы бояу.1969.jpg|'''Көлі бар пейзаж. Кенеп, майлы бояу.1969'''
Сурет:Көктем. Кенеп, майлы бояу.1981.jpg|'''Көктем. Кенеп, майлы бояу.1981'''
Сурет:Кошкарева Н.М.-география мұғалімі. Кенеп. майлы бояу.1985..jpg|'''Кошкарева Н.М.-география мұғалімі. Кенеп. майлы бояу.1985'''
Сурет:Жаз. Кенеп. майлы бояу. 1973.jpg|'''Жаз. Кенеп. майлы бояу. 1973'''
Сурет:Астық жинау. Кенеп, майлы бояу. 1986.jpg|'''Астық жинау. Кенеп, майлы бояу. 1986'''
Сурет:Алакөл. этюд. Қатты қағаз, майлы бояу.1971.jpg|'''Алакөл. этюд. Қатты қағаз, майлы бояу.1971'''
Сурет:А.А.Пестерев портреті. Кенеп, майлы бояу.1980.jpg|'''А.А.Пестерев портреті. Кенеп, майлы бояу.1980'''
Сурет:«Кемпірқосақты нөсерлер». Кенеп, майлы бояу.1985.jpg|'''«Кемпірқосақты нөсерлер». Кенеп, майлы бояу.1985'''
&lt;/gallery&gt;

==Дереккөздер==
&lt;references/&gt;

* Каталог. Семей қаласының суретшілері XIX – XXI. ISBN: 978-601-7844-48-6
* Каталог. Художники города Семей. XIX – XXI. ISBN: 978-601-7844-48-6
{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:1922 жылы туғандар]]
[[Санат:Суретшілер]]

{{stub}}</text>
      <sha1>09fjjd9nrvzd9weee3wis45mm0ec2gx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Аймақтық балқыту</title>
    <ns>0</ns>
    <id>72472</id>
    <revision>
      <id>3654517</id>
      <parentid>2121621</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T12:52:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Құдайбергенова Айнагүл</username>
        <id>182658</id>
      </contributor>
      <origin>3654517</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2413" sha1="5hy83dtnqr3701x6po4xxu76dtkctxu" xml:space="preserve">[[File:Si-crystal floatingzone.jpg|thumb|upright=.8]]
'''Аймақтық балқыту''' (Зонная плавка) — [[өңделетін материал]]дан, үлгіден &quot;аймақ,&quot; деп аталатын, үлгі бойымен жылжытып отыратын кішкене [[балқытылған бөлік]] жасау арқылы материалдарды [[қайта кристалдау әдісі]]. Аймақтық балқыту [[электрондық аспаптар технологиясы]]н, [[лаборатория]]да және өндірісте қоспалары 10-7—10-9% болатын таза материалдарды алу үшін (аймақтық тазалау), [[легирлеу]] және кесінділер бойымен  қоспаларды бірқалыпты тарату үшін (аймақтық теңестіру), сондай-ақ [[монокристалл]] алу үшін және т.б. мақсаттарда қолданылады.

    
'''Аймақтық балқыту — материалды түгел балқытпай, оның кішкентай бір бөлігін (аймағын) ғана балқытып, сол балқыған аймақты материал бойымен біртіндеп жылжыту әдісі.'''

🔹 Бұл әдіс көбіне металдарды және жартылай өткізгіштерді тазарту үшін қолданылады.
🔹 Балқыған аймақ қозғалған кезде қоспалардың бір бөлігі сол аймаққа жиналады.
🔹 Нәтижесінде материалдың тазалығы жоғарылайды.


    '''Қарапайым мысал: ұзын металл таяқшаның бір ғана кішкентай бөлігін қыздырып балқытып, сол балқыған бөлікті таяқша бойымен жылжытқандай елестетуге болады.''' 
&lt;ref&gt;Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: Электроника, радиотехника және байланыс. — Алматы: «Мектеп» баспасы, 2007
ISBN 9965-36-448-6&lt;/ref&gt;

==Дереккөздер==
&lt;references/&gt;

{{wikify}}

[[Санат:Электроника]]


{{Elec-stub}}</text>
      <sha1>5hy83dtnqr3701x6po4xxu76dtkctxu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654593</id>
      <parentid>3654517</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T16:40:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/Құдайбергенова Айнагүл|Құдайбергенова Айнагүл]] ([[User talk:Құдайбергенова Айнагүл|т]]) өңдемелерінен [[User:ArystanbekBot|ArystanbekBot]] соңғы нұсқасына қайтарды</comment>
      <origin>2121621</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1409" sha1="h0fu731u4vuhy8cq9i6anmdtbuak2b8" xml:space="preserve">[[File:Si-crystal floatingzone.jpg|thumb|upright=.8]]
'''Аймақтық балқыту''' (Зонная плавка) — [[өңделетін материал]]дан, үлгіден &quot;аймақ,&quot; деп аталатын, үлгі бойымен жылжытып отыратын кішкене [[балқытылған бөлік]] жасау арқылы материалдарды [[қайта кристалдау әдісі]]. Аймақтық балқыту [[электрондық аспаптар технологиясы]]н, [[лаборатория]]да және өндірісте қоспалары 10-7—10-9% болатын таза материалдарды алу үшін (аймақтық тазалау), [[легирлеу]] және кесінділер бойымен  қоспаларды бірқалыпты тарату үшін (аймақтық теңестіру), сондай-ақ [[монокристалл]] алу үшін және т.б. мақсаттарда қолданылады.&lt;ref&gt;Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: Электроника, радиотехника және байланыс. — Алматы: «Мектеп» баспасы, 2007
ISBN 9965-36-448-6&lt;/ref&gt;

==Дереккөздер==
&lt;references/&gt;

{{wikify}}

[[Санат:Электроника]]


{{Elec-stub}}</text>
      <sha1>h0fu731u4vuhy8cq9i6anmdtbuak2b8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Тазы итті баулу, үйрету, қайыру</title>
    <ns>0</ns>
    <id>110265</id>
    <revision>
      <id>3654509</id>
      <parentid>2141029</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T12:40:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Құдайбергенова Айнагүл</username>
        <id>182658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тазы күшігін баулу, үйрету */</comment>
      <origin>3654509</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20262" sha1="qr8lxjd6zwdaxc1cav56lqp3t0058i5" xml:space="preserve">==Тазы күшігін баулу, үйрету==
Тазыны күшіктей алса, үйретуге жеңіл әрі ыңғайлы болады аңшының өз икеміне жарарлықтай етіп тәрбиелейді. Тазыны үйрету, баулу көптеген халықта ортақ немесе бір-біріне
ұқсас қырлары көп құбылыс. Ол негізінен төрт сатыдан тұрады:
дайындау немесе бой үйрету, бойсындырып дағдыға үйрету,
арнайы баулу және оларды әбден бойға сіңіру.

Алғашқы саты тазы күшігінің екіден алты ай аралығын
қамтиды және қарғыбауға үйретумен ерекшеленеді.
Күшіктерге бір ай толған соң тазыға тән белгілері біліне бастайды: тұмсықтары сүйірленіп, белі тіктеніп, құйрықтары &quot;''ою-
құйрықтана''&quot; бастайды, аяқтары тақыр, құлақтары салпаң
құлақтанған, құлағында шашақтарының нышаны бар, төсі
шынтағына жетіп тұрады. Осы кезден үйретуге қолға алады.
Тазы күшігіне үйдегі кез келген адамның айқайлап, жекуіне
болмайды. Қарғыға, тұмсыққапқа, жетекке үйреткенде де аса
ұқыптылықты талап етеді. Олар күшіктің бір жеріне батып,
қорқытатындай болмауы керек 1,5-2 айлығында мойынына жұмсақ шүберек байлаудан бастайды да, бірте-бірте оны
нағыз қарғыбаумен алмастырады да ойнағанда т.б. қимыл-әрекеттерде оның әсеріне көндігіп, дағдыланатындай болуы
керек.

Алты-жеті айлығында иесінің әсіріне толық бағынатындай етіп &quot;''баулиды''&quot;. Күшікке қойған өз атына және қарғыға, жетекке жүруге үйрету - кезекті жаттығу жұмыстарының алғашқыларының бірі. Ең әуелі түлкінің құйрығымен ойнатып
үйретуден бастайды. Егер осы кездетазығатән қылықтанытып,
онымен әуестенсе, онда күшігіңіздің алғыр болатындығының
белгісі. Оны үйрете, тәрбиелей білсе бұйрықты мүлтіксіз орындайтын дағды қал ыптасады. Тазы күшігін [[түлкі]] құйрығымен ойнату себебі:
# Тазының мойны қатпайды. 
# Кейін түлкі қуғанда алданбайды.

Итті тұмсыққапқа, тұмылдырыққа, иесінің айтқанын
екі етпей, оның жанынан ұзамай, бос әрі қатар жүруге
үйрету - баулудың алғашқы түрі. Бұл - қазақ аңшылығында
қалыптасқан дүние емес. Тамаққа жай шақырғанда жетіп келуге дағдыландыру, оның &quot;отыр&quot; деп бұйырғанда жанында
шоқиып отыруға үйретеді. Ол үшін ұзындығы бір құлаштай
қайыс шыбыртқымен жекіп, кейде шықпыртып алады.

Мұнан кейінгі сатыда бұйрықтар санын көбейтіп, тазыны Кел! Кет! Отыр! Тұр! Ізде! Жат! Тәйт! дегендей бұйрықтарға
дағдыландырып, сүйретпеге салып қояды, қабаған мінезі жаман тазыларға қажет деп тапса тұмылдырық кигізіп қояды. Итті
қыдыртқанда, тамақтандырғанда, күткен сәттерде иесіне, өзіне
қойылған атқа дағдыландырады. Тазыны баулуды бастаған кезде
оны сипалап, еркелеткенді ұнататыны белгілі, әрі аса зорықтырмай, аяқтарының табанын жараламауды қарастырады.

Отырған тазының өз орнынан тұрып барып, алыста
жатқан, атаған затты әкелуге, жағымсыз әдеттерге тыйм салып,
бөгде адамның берген тамағын немесе өзі тауып алған тамақты
ішіп-жемеуге үйрету, келесі күрделі дағдының қатарында. Иттің
үре жүгіріп, тыныштық сақтауға үйрету де оңай шаруа емес,
оған да шыдамдылық пен тынымсыз еңбек керек.

Шақыруға үйренген соң &quot;жасырынбақ&quot; немесе жасырған
затты табуға машықтандырады. Ол үшін күшік ұзап кетіп,
шақырғанға келмесе, иесі жасырынып қалады. Бұл кезде күшік
аласұрып иесін іздей бастайды, кейде жалғыз қалғаннан
қорқады. Осы кезде жасырынған жерден шыға келіп, атын атап
шақырса тазы күшігі балаша қуанып жетіп келеді.

Тамақты көрісімен, шоқиып отыруға &quot;отыр&quot;, &quot;жарайсың&quot;
деп бұйрық беріп тамақ ұсынады. Ал ол ересектеу болып,
айтқанға көне қоймаса, сол қолмен оның бөксесін басып, жетек бауын жоғары көтеріп: &quot;отыр&quot; деген бұйрық қайталанады.

Дауыс &quot;үр&quot; деп бұйрық береді. Бұл арада оның табиғи
қасиеті, инстинкті әсер етіп, ол дауыс шығарып үреді. Сондықтан оның алдын ала айту керек және үрсе, қолдағы етті
беріп, еркелете сипалау дұрыс. Осы жаттығу әлденеше рет
қайталанғанда итте шартты рефлекс пайда болады.

Қыдырыстап жүргенде тауықты, мысықты қуалап, не
жерден бірдеңе тауып алып жұлқылап мұжыса, затты күшіктен
тартып алады да, &quot;Тоқта&quot;, &quot;Тиме&quot; деген тыйым салу бұйрығын
өктем түрде қайталайды, ақырын шыбыртқымен ұрады.

Итті бөгде адам берген, не тауып алған тамаққа &quot;немқұрайды&quot; қарауға, оған көңіл бөлмеуге үйрету үшін алдымен
оның өзі тамақтанып жүрген жерден басқа жерде тамақтануға
тыйым салынады. Сондықтан оның тамақтанып жүрген
итаяғын басқа жерге қою керек.

Иттің бөгде адам қолынан тамақжемеуі де бар екенін айта
кеткен жөн. Мұнда ит байлаулы не иесінің жанында жетекте
болуы тиіс. Сонда оның жанынан өтіп бара жатқан бейтаныс
адам иттің атын атап, бір кесек етті көрсетеді. Егер ит қолдағы
етке ұмтылса, иесі &quot;Тиме&quot;, &quot;Фу&quot; деген бұйрық беріп, жетекті
жұлқи тартады.

Шамамен он ай уақыт өткен соң баулуды, аңға ауыздандыруды бастайды. Тазыны үйрету мен баулуды бұрын аң алып
жүрген кәнігі тазылармен аңға қосып &quot;''ауыздандыру''&quot;, яғни баули бастау дұрыс дейді қазақ аңшылары. Тазы күшігін жасынан аң ұстауға, із кесу машығына баулиды, мылтықтың үніне
етін үйір етеді. Табиғи жаратылысынан үйретілген тазылар
аңшы &quot;Ізде&quot; деп бұйрық бермей-ақ өзі ізге түсіп қуып жетіп
бастаған кезде қосатын аңына жете алмай шайлығып (беті
қайтып) қалмас үшін иттің алатын аңының бірін ұстап, ''аяқ буынын (сіңірін) арқанмен тартып'' байлап, оның жылдамдығын кемітіп, жазық кең далаға босатып жібереді. Бірақ
үйретуші-аңшының өзі де қабаттаса шауып, одан қалмауы тиіс.
Сонда ол ит жетіп, ұстаған жыртқыш аңды соққыға жықпаса,
тәжірибесіз жас итті оның жазатайым етуі ықтимал.

Ондай сіңірі қолдан тартылған аңға итті қосу қашықтығы
20-30 метрдей болуы керек. Аңға қосуға үйрету, жаттықтыру
мерзімі күшіктің туғаннан кейін 10-12 ай толғанда басталуы
керек. Күшікті үйретіп, жаттықтыру су құстары ұшпаған кезде,
яғни олардан із, иіс қалатын сәттерде басталатыны аңшылық
кәсібімен айналысатын тәжірибелі мамандар ұдайы ескертіп
отырады. Және ол ит өзі ұстаған &quot;олжасын&quot; міндетті түрде иесіне әкеліп беретіндей етіп, тәрбиелеуі тиіс.

    '''Қазақ дәстүрінде тазыны, әсіресе күшігін баптау мен аңшылыққа үйретуге байланысты түрлі ырым-тыйымдар болған. Кейбірі өңірге және әулет дәстүріне қарай өзгеріп отырады.'''

🐕 Тазы күшігін ерте жастан баулиды — иесіне үйреніп, шақырған кезде келуге дағдылансын деген түсінік болған.
🦴 Күшікке арнайы күтім жасау оның алғыр, ширақ болып өсуіне әсер етеді деп сенген.
🌿 Тазыны аңға бірден қоспай, біртіндеп жүгіртіп, далаға үйреткен.
🐇 Алғашқы аңға салу ерекше маңызды саналған. Алғашқы олжасы жақсы болса, тазының бағы ашылады деген ырым болған.
🤲 Алғашқы олжасын бөлісу — аңшылықтың берекесі артсын деген ниетпен жасалған дәстүрлердің бірі.
🗣️ Тазыны ұрып-соғуға, орынсыз қорқытуға болмайды деген түсінік болған. Ит иесіне адал болуы үшін оны сабырмен баулу керек деп есептеген.
🧿 Кей жерлерде тазыны көз тиюден сақтау үшін түрлі ырымдар жасаған. Бұл халықтық наным-сенімге жатады.
🐾 Тазының жүйріктігі мен аңға қабілетін оның жүрісіне, қимылына, дене бітіміне қарап бағалаған.

==Тазыны қайыру==
&quot;Ұясына толған&quot; кезде басқа аң алып өзге тазымен бірге
ауызданып, кейін өз бетімен &quot;тырнақалдысын&quot;, яғни алғаш өз
бетімен аң алу ойдағыдай шықты деп бағаласа, өз бетімен аңға
қоса береді. Ол көзіне түскен аңды құтқармайтын желдей ескен
жүйріктігіне қоса алғыр, күшті, айлалы болса, тазы келер жылы
аңшылар тілімен айтқанда, &quot;''екінші қар басқанда''&quot; жыртқыш
аңға салып тексеріп көреді. Дегенмен, тазы төрт жасқа толғанда
денесі толық жетіліп толады. Осы кезден қасқырға қосуға жарайды деп есептейді.

Тазыны сонарға шығар алдында баптайды. &quot;Ат семірсе сауыры томпақ келер, ит семірсе тұмсығы кертеш келер,&quot; деген өзі
жұнттай болып, тойынған иттің ішін айдатып, тазалап, қоясын
түсіреді. Себебі семіз ит те семіз ат сияқты ұзақ шабысты көтере
алмай қызыл май боп түтігіп кетеді. Сондықтан асықпай қар
жауғанша ''қайырып алады''. Иттің &quot;қоясын түсірудің&quot; амалы аушы
құстай емес, өте оңай. Оған бар болғаны қойдың құйрық майын
не жылқының майын ерітіп, бір шарасын ішкізсе болғаны.

Бұған қоса қазақтар тазыға майы ал ынған іркітті қайнатып
жылылау күйінде берсе (немесе құртты езіп береді) иттің ішіндегі жалпақ таспа құрттарды айдап түсіреді. Халықта &quot;Ит үш
күн семіріп, үш күн арықтайды&quot; деген сөз бар. Қысқасы тазы
тез ариды, оған бар болғаны екі-үш күн майлы тамақ бермей
қара көжеге қамаса ит артық майынан арылып, зар, күйіне келе
бастайды.

Аңға әбден үйретілген, аң қағып жүрген тазы болса да күз
түссе аңға шығуға кемінде бір ай қалғанда тазыны қайыруды
бастайды. Көбіне тамыздың соңына ала тазы да қылығы
өзгеріп, елгезек, елеңдегіш мінез таныта бастайды. Қайырудың
қалыпқа түскен ұстанымы тазының тұқымы мен әлділігіне
қарай түрліше болып келгенімен, негізгі ұстанымдары төмендегідей. Әуелі ауыл маңында жүгіртіп, көптен икемге келмей
қалған сіңір, тарамысын созады. Беретін тамақтың мөлшерін
бірте-бірте азайта береді. Күн өткен сайын тазыны көбірек
жүгіртіп, &quot;жаттығатын&quot; уақытын ұзарта береді, ал физикалық
ауыртпалықты арттыра түседі. Көбіне аяңдап, бүлкектеп
жүргізеді Осылай аяқ-қолы ширыға бастаған тазыны қимыл-қозғалысы тоқтап, денесі суыған соң, яғни шамамен бір сағат
уақыт өткен соң оған тамақ беру дұрыс дейді.

Тазыны ерткен атты аңшы таңертең және кешке қарай
күніне екі мезгіл жүгірте отырып, жетіден он күн уақыт өткен
соң тынысы ашылды деп санайды. Ендігі кезекте табаны мен
тұяғын қатайту, қимылын шапшаңдату шараларына кіріседі. Ол үшін ауыл маңынан үзап шығып таңертең-кешке екі
уақ ет пісірім уақыт бойы жүгіртеді. Оған саз, құм, топырақ,
қиыршықты жерлер таңдалып жүгіретін аумақ үнемі алмастырылып тұрады. Тазысының мойнына арқан салып жетектеп
ертіп шыққан аңшы әуелі аяңдап, онан бүлкектеп жүргізеді де,
онан желу, шабу, қосаяқтап жүгіртуге мәжбүрлейді. Онан соң
жүгірістің сол екпінін бірте-бірте азайтып отырып ауылдың
маңайын айналып жүріп келеді. Мұндайда мінетін ат саят аты
емес, басқа тазы ертіп жүруге үйренген ат болады.

Қазақ аңшысы таңертең ауылдың жылқысын өрістен ерте
барып айдап келуге тазысын ертіп, екі пайдалы істі қатар &quot;тындырып&quot; келеді. Кешкісін де ауыл-ауылдың арасынан аулақтағы
судан өтетін, өрлі-құлдилы, қия, ой-жыра тәрізді адам мен мал
аяғы аз жүретін жерлерді таңдайды. Күн аралата тазының табанын көріп, тазалап, майлап, тілінген-бүлінген жарасы болса дауалап отырады. Күн аралата табанын ұстап көргенде, табаны қызып, талаурап немесе &quot;өртеніп&quot; тұрғандай ыстықтың
табы білінсе, онда тазы болдыра шаршағандығының белгісі
және ол өте қауіпті деп санайды. Ондайда тамақты үстемелеп
беріп, бір күн жүгіртпей тынықтырады немесе ауыл маңында
баяу жүргізеді. Күн жылы күндері ағынды сулы жер болса тазыны суға жүзгізіп, ''суға &quot;шомылдырып&quot;'' алады. Осылайша бабына келіп қайырылған тазы аңға шығатын уақыт жеткенде
дәл бабына келеді. Егер аңға шығатын уақыт кеш келсе де, 2-3
апта бойы бабынан таймас үшін күн сайын ет пісірім уақыт
қимылдатып, әредік көсілте жүгіртіп отыру керек.

Бабына келген тазы бұлшық еттері тығыршықтай болып,
жүндері құлпырып жылтылдап тұрады, басын тік, кеудесін
керіп ұстайды. Аяқтарының арасын кеңге тастап алшайып,
сирақтарын нық басып тұрады, қимылы ширақ, көзінің қарасы
елгезек, &quot;әйт&quot; десең тап беріп ұшып кетуге дайын тұрады. Даусы тарғылданып, ашық шығады, мінезі жайдары болғанымен,
тыз етпе ызаланғыш келеді.&lt;ref&gt;Саятшылық қазақтың дәстүрлі аңшылығы. - Алматы: &quot;Алматыкітап&quot;, 2007. - 208 бет, суретті. Б. Хинаят, Қ.М. Исабеков. ISBN 9965-24-813-3&lt;/ref&gt;

==Дереккөздер==
&lt;references/&gt;
{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Спорт]]
[[Санат:Қазақ салт-дәстүрлері]]</text>
      <sha1>qr8lxjd6zwdaxc1cav56lqp3t0058i5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654512</id>
      <parentid>3654509</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T12:44:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Құдайбергенова Айнагүл</username>
        <id>182658</id>
      </contributor>
      <origin>3654512</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21297" sha1="2dp61tf3jmiz96lq4el9lea3tpasnw6" xml:space="preserve">==Тазы күшігін баулу, үйрету==
Тазыны күшіктей алса, үйретуге жеңіл әрі ыңғайлы болады аңшының өз икеміне жарарлықтай етіп тәрбиелейді. Тазыны үйрету, баулу көптеген халықта ортақ немесе бір-біріне
ұқсас қырлары көп құбылыс. Ол негізінен төрт сатыдан тұрады:
дайындау немесе бой үйрету, бойсындырып дағдыға үйрету,
арнайы баулу және оларды әбден бойға сіңіру.

Алғашқы саты тазы күшігінің екіден алты ай аралығын
қамтиды және қарғыбауға үйретумен ерекшеленеді.
Күшіктерге бір ай толған соң тазыға тән белгілері біліне бастайды: тұмсықтары сүйірленіп, белі тіктеніп, құйрықтары &quot;''ою-
құйрықтана''&quot; бастайды, аяқтары тақыр, құлақтары салпаң
құлақтанған, құлағында шашақтарының нышаны бар, төсі
шынтағына жетіп тұрады. Осы кезден үйретуге қолға алады.
Тазы күшігіне үйдегі кез келген адамның айқайлап, жекуіне
болмайды. Қарғыға, тұмсыққапқа, жетекке үйреткенде де аса
ұқыптылықты талап етеді. Олар күшіктің бір жеріне батып,
қорқытатындай болмауы керек 1,5-2 айлығында мойынына жұмсақ шүберек байлаудан бастайды да, бірте-бірте оны
нағыз қарғыбаумен алмастырады да ойнағанда т.б. қимыл-әрекеттерде оның әсеріне көндігіп, дағдыланатындай болуы
керек.

Алты-жеті айлығында иесінің әсіріне толық бағынатындай етіп &quot;''баулиды''&quot;. Күшікке қойған өз атына және қарғыға, жетекке жүруге үйрету - кезекті жаттығу жұмыстарының алғашқыларының бірі. Ең әуелі түлкінің құйрығымен ойнатып
үйретуден бастайды. Егер осы кездетазығатән қылықтанытып,
онымен әуестенсе, онда күшігіңіздің алғыр болатындығының
белгісі. Оны үйрете, тәрбиелей білсе бұйрықты мүлтіксіз орындайтын дағды қал ыптасады. Тазы күшігін [[түлкі]] құйрығымен ойнату себебі:
# Тазының мойны қатпайды. 
# Кейін түлкі қуғанда алданбайды.

Итті тұмсыққапқа, тұмылдырыққа, иесінің айтқанын
екі етпей, оның жанынан ұзамай, бос әрі қатар жүруге
үйрету - баулудың алғашқы түрі. Бұл - қазақ аңшылығында
қалыптасқан дүние емес. Тамаққа жай шақырғанда жетіп келуге дағдыландыру, оның &quot;отыр&quot; деп бұйырғанда жанында
шоқиып отыруға үйретеді. Ол үшін ұзындығы бір құлаштай
қайыс шыбыртқымен жекіп, кейде шықпыртып алады.

Мұнан кейінгі сатыда бұйрықтар санын көбейтіп, тазыны Кел! Кет! Отыр! Тұр! Ізде! Жат! Тәйт! дегендей бұйрықтарға
дағдыландырып, сүйретпеге салып қояды, қабаған мінезі жаман тазыларға қажет деп тапса тұмылдырық кигізіп қояды. Итті
қыдыртқанда, тамақтандырғанда, күткен сәттерде иесіне, өзіне
қойылған атқа дағдыландырады. Тазыны баулуды бастаған кезде
оны сипалап, еркелеткенді ұнататыны белгілі, әрі аса зорықтырмай, аяқтарының табанын жараламауды қарастырады.

Отырған тазының өз орнынан тұрып барып, алыста
жатқан, атаған затты әкелуге, жағымсыз әдеттерге тыйм салып,
бөгде адамның берген тамағын немесе өзі тауып алған тамақты
ішіп-жемеуге үйрету, келесі күрделі дағдының қатарында. Иттің
үре жүгіріп, тыныштық сақтауға үйрету де оңай шаруа емес,
оған да шыдамдылық пен тынымсыз еңбек керек.

Шақыруға үйренген соң &quot;жасырынбақ&quot; немесе жасырған
затты табуға машықтандырады. Ол үшін күшік ұзап кетіп,
шақырғанға келмесе, иесі жасырынып қалады. Бұл кезде күшік
аласұрып иесін іздей бастайды, кейде жалғыз қалғаннан
қорқады. Осы кезде жасырынған жерден шыға келіп, атын атап
шақырса тазы күшігі балаша қуанып жетіп келеді.

Тамақты көрісімен, шоқиып отыруға &quot;отыр&quot;, &quot;жарайсың&quot;
деп бұйрық беріп тамақ ұсынады. Ал ол ересектеу болып,
айтқанға көне қоймаса, сол қолмен оның бөксесін басып, жетек бауын жоғары көтеріп: &quot;отыр&quot; деген бұйрық қайталанады.

Дауыс &quot;үр&quot; деп бұйрық береді. Бұл арада оның табиғи
қасиеті, инстинкті әсер етіп, ол дауыс шығарып үреді. Сондықтан оның алдын ала айту керек және үрсе, қолдағы етті
беріп, еркелете сипалау дұрыс. Осы жаттығу әлденеше рет
қайталанғанда итте шартты рефлекс пайда болады.

Қыдырыстап жүргенде тауықты, мысықты қуалап, не
жерден бірдеңе тауып алып жұлқылап мұжыса, затты күшіктен
тартып алады да, &quot;Тоқта&quot;, &quot;Тиме&quot; деген тыйым салу бұйрығын
өктем түрде қайталайды, ақырын шыбыртқымен ұрады.

Итті бөгде адам берген, не тауып алған тамаққа &quot;немқұрайды&quot; қарауға, оған көңіл бөлмеуге үйрету үшін алдымен
оның өзі тамақтанып жүрген жерден басқа жерде тамақтануға
тыйым салынады. Сондықтан оның тамақтанып жүрген
итаяғын басқа жерге қою керек.

Иттің бөгде адам қолынан тамақжемеуі де бар екенін айта
кеткен жөн. Мұнда ит байлаулы не иесінің жанында жетекте
болуы тиіс. Сонда оның жанынан өтіп бара жатқан бейтаныс
адам иттің атын атап, бір кесек етті көрсетеді. Егер ит қолдағы
етке ұмтылса, иесі &quot;Тиме&quot;, &quot;Фу&quot; деген бұйрық беріп, жетекті
жұлқи тартады.

Шамамен он ай уақыт өткен соң баулуды, аңға ауыздандыруды бастайды. Тазыны үйрету мен баулуды бұрын аң алып
жүрген кәнігі тазылармен аңға қосып &quot;''ауыздандыру''&quot;, яғни баули бастау дұрыс дейді қазақ аңшылары. Тазы күшігін жасынан аң ұстауға, із кесу машығына баулиды, мылтықтың үніне
етін үйір етеді. Табиғи жаратылысынан үйретілген тазылар
аңшы &quot;Ізде&quot; деп бұйрық бермей-ақ өзі ізге түсіп қуып жетіп
бастаған кезде қосатын аңына жете алмай шайлығып (беті
қайтып) қалмас үшін иттің алатын аңының бірін ұстап, ''аяқ буынын (сіңірін) арқанмен тартып'' байлап, оның жылдамдығын кемітіп, жазық кең далаға босатып жібереді. Бірақ
үйретуші-аңшының өзі де қабаттаса шауып, одан қалмауы тиіс.
Сонда ол ит жетіп, ұстаған жыртқыш аңды соққыға жықпаса,
тәжірибесіз жас итті оның жазатайым етуі ықтимал.

Ондай сіңірі қолдан тартылған аңға итті қосу қашықтығы
20-30 метрдей болуы керек. Аңға қосуға үйрету, жаттықтыру
мерзімі күшіктің туғаннан кейін 10-12 ай толғанда басталуы
керек. Күшікті үйретіп, жаттықтыру су құстары ұшпаған кезде,
яғни олардан із, иіс қалатын сәттерде басталатыны аңшылық
кәсібімен айналысатын тәжірибелі мамандар ұдайы ескертіп
отырады. Және ол ит өзі ұстаған &quot;олжасын&quot; міндетті түрде иесіне әкеліп беретіндей етіп, тәрбиелеуі тиіс.

    '''Қазақ дәстүрінде тазыны, әсіресе күшігін баптау мен аңшылыққа үйретуге байланысты түрлі ырым-тыйымдар болған. Кейбірі өңірге және әулет дәстүріне қарай өзгеріп отырады.'''

🐕 Тазы күшігін ерте жастан баулиды — иесіне үйреніп, шақырған кезде келуге дағдылансын деген түсінік болған.
🦴 Күшікке арнайы күтім жасау оның алғыр, ширақ болып өсуіне әсер етеді деп сенген.
🌿 Тазыны аңға бірден қоспай, біртіндеп жүгіртіп, далаға үйреткен.
🐇 Алғашқы аңға салу ерекше маңызды саналған. Алғашқы олжасы жақсы болса, тазының бағы ашылады деген ырым болған.
🤲 Алғашқы олжасын бөлісу — аңшылықтың берекесі артсын деген ниетпен жасалған дәстүрлердің бірі.
🗣️ Тазыны ұрып-соғуға, орынсыз қорқытуға болмайды деген түсінік болған. Ит иесіне адал болуы үшін оны сабырмен баулу керек деп есептеген.
🧿 Кей жерлерде тазыны көз тиюден сақтау үшін түрлі ырымдар жасаған. Бұл халықтық наным-сенімге жатады.
🐾 Тазының жүйріктігі мен аңға қабілетін оның жүрісіне, қимылына, дене бітіміне қарап бағалаған.

==Тазыны қайыру==
&quot;Ұясына толған&quot; кезде басқа аң алып өзге тазымен бірге
ауызданып, кейін өз бетімен &quot;тырнақалдысын&quot;, яғни алғаш өз
бетімен аң алу ойдағыдай шықты деп бағаласа, өз бетімен аңға
қоса береді. Ол көзіне түскен аңды құтқармайтын желдей ескен
жүйріктігіне қоса алғыр, күшті, айлалы болса, тазы келер жылы
аңшылар тілімен айтқанда, &quot;''екінші қар басқанда''&quot; жыртқыш
аңға салып тексеріп көреді. Дегенмен, тазы төрт жасқа толғанда
денесі толық жетіліп толады. Осы кезден қасқырға қосуға жарайды деп есептейді.

Тазыны сонарға шығар алдында баптайды. &quot;Ат семірсе сауыры томпақ келер, ит семірсе тұмсығы кертеш келер,&quot; деген өзі
жұнттай болып, тойынған иттің ішін айдатып, тазалап, қоясын
түсіреді. Себебі семіз ит те семіз ат сияқты ұзақ шабысты көтере
алмай қызыл май боп түтігіп кетеді. Сондықтан асықпай қар
жауғанша ''қайырып алады''. Иттің &quot;қоясын түсірудің&quot; амалы аушы
құстай емес, өте оңай. Оған бар болғаны қойдың құйрық майын
не жылқының майын ерітіп, бір шарасын ішкізсе болғаны.

Бұған қоса қазақтар тазыға майы ал ынған іркітті қайнатып
жылылау күйінде берсе (немесе құртты езіп береді) иттің ішіндегі жалпақ таспа құрттарды айдап түсіреді. Халықта &quot;Ит үш
күн семіріп, үш күн арықтайды&quot; деген сөз бар. Қысқасы тазы
тез ариды, оған бар болғаны екі-үш күн майлы тамақ бермей
қара көжеге қамаса ит артық майынан арылып, зар, күйіне келе
бастайды.

Аңға әбден үйретілген, аң қағып жүрген тазы болса да күз
түссе аңға шығуға кемінде бір ай қалғанда тазыны қайыруды
бастайды. Көбіне тамыздың соңына ала тазы да қылығы
өзгеріп, елгезек, елеңдегіш мінез таныта бастайды. Қайырудың
қалыпқа түскен ұстанымы тазының тұқымы мен әлділігіне
қарай түрліше болып келгенімен, негізгі ұстанымдары төмендегідей. Әуелі ауыл маңында жүгіртіп, көптен икемге келмей
қалған сіңір, тарамысын созады. Беретін тамақтың мөлшерін
бірте-бірте азайта береді. Күн өткен сайын тазыны көбірек
жүгіртіп, &quot;жаттығатын&quot; уақытын ұзарта береді, ал физикалық
ауыртпалықты арттыра түседі. Көбіне аяңдап, бүлкектеп
жүргізеді Осылай аяқ-қолы ширыға бастаған тазыны қимыл-қозғалысы тоқтап, денесі суыған соң, яғни шамамен бір сағат
уақыт өткен соң оған тамақ беру дұрыс дейді.

Тазыны ерткен атты аңшы таңертең және кешке қарай
күніне екі мезгіл жүгірте отырып, жетіден он күн уақыт өткен
соң тынысы ашылды деп санайды. Ендігі кезекте табаны мен
тұяғын қатайту, қимылын шапшаңдату шараларына кіріседі. Ол үшін ауыл маңынан үзап шығып таңертең-кешке екі
уақ ет пісірім уақыт бойы жүгіртеді. Оған саз, құм, топырақ,
қиыршықты жерлер таңдалып жүгіретін аумақ үнемі алмастырылып тұрады. Тазысының мойнына арқан салып жетектеп
ертіп шыққан аңшы әуелі аяңдап, онан бүлкектеп жүргізеді де,
онан желу, шабу, қосаяқтап жүгіртуге мәжбүрлейді. Онан соң
жүгірістің сол екпінін бірте-бірте азайтып отырып ауылдың
маңайын айналып жүріп келеді. Мұндайда мінетін ат саят аты
емес, басқа тазы ертіп жүруге үйренген ат болады.

Қазақ аңшысы таңертең ауылдың жылқысын өрістен ерте
барып айдап келуге тазысын ертіп, екі пайдалы істі қатар &quot;тындырып&quot; келеді. Кешкісін де ауыл-ауылдың арасынан аулақтағы
судан өтетін, өрлі-құлдилы, қия, ой-жыра тәрізді адам мен мал
аяғы аз жүретін жерлерді таңдайды. Күн аралата тазының табанын көріп, тазалап, майлап, тілінген-бүлінген жарасы болса дауалап отырады. Күн аралата табанын ұстап көргенде, табаны қызып, талаурап немесе &quot;өртеніп&quot; тұрғандай ыстықтың
табы білінсе, онда тазы болдыра шаршағандығының белгісі
және ол өте қауіпті деп санайды. Ондайда тамақты үстемелеп
беріп, бір күн жүгіртпей тынықтырады немесе ауыл маңында
баяу жүргізеді. Күн жылы күндері ағынды сулы жер болса тазыны суға жүзгізіп, ''суға &quot;шомылдырып&quot;'' алады. Осылайша бабына келіп қайырылған тазы аңға шығатын уақыт жеткенде
дәл бабына келеді. Егер аңға шығатын уақыт кеш келсе де, 2-3
апта бойы бабынан таймас үшін күн сайын ет пісірім уақыт
қимылдатып, әредік көсілте жүгіртіп отыру керек.

Бабына келген тазы бұлшық еттері тығыршықтай болып,
жүндері құлпырып жылтылдап тұрады, басын тік, кеудесін
керіп ұстайды. Аяқтарының арасын кеңге тастап алшайып,
сирақтарын нық басып тұрады, қимылы ширақ, көзінің қарасы
елгезек, &quot;әйт&quot; десең тап беріп ұшып кетуге дайын тұрады. Даусы тарғылданып, ашық шығады, мінезі жайдары болғанымен,
тыз етпе ызаланғыш келеді.    
    
     '''Қазақта тазыға байланысты мақал-мәтелдер мен нақыл сөздер кездеседі:'''

🐕 «Тазының күшігіндей» — өте ширақ, тынымсыз адамды сипаттауда айтылады.
«Тазы жүгіріп түлкі алады, бүркіт ұшып қоян алады» — әркім өз қабілеті мен табиғатына қарай іс атқаратынын білдіреді.
«Ит тойған жеріне, ер туған жеріне» — иттің мекеніне, адамның туған жеріне деген байланысын білдіретін мақал.
«Ит — жеті қазынаның бірі» — иттің қазақ тұрмысындағы қадірін көрсететін халықтық ұғым.
«Жақсы ит өлігін көрсетпейді» — жақсы қасиеті бар адам қиындыққа мойымайтынын меңзейді. 
&lt;ref&gt;Саятшылық қазақтың дәстүрлі аңшылығы. - Алматы: &quot;Алматыкітап&quot;, 2007. - 208 бет, суретті. Б. Хинаят, Қ.М. Исабеков. ISBN 9965-24-813-3&lt;/ref&gt;

==Дереккөздер==
&lt;references/&gt;
{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Спорт]]
[[Санат:Қазақ салт-дәстүрлері]]</text>
      <sha1>2dp61tf3jmiz96lq4el9lea3tpasnw6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654514</id>
      <parentid>3654512</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T12:45:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Құдайбергенова Айнагүл</username>
        <id>182658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тазыны қайыру */</comment>
      <origin>3654514</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21296" sha1="mai6v42vrtkoofgi6anuy8wnaa2zqom" xml:space="preserve">==Тазы күшігін баулу, үйрету==
Тазыны күшіктей алса, үйретуге жеңіл әрі ыңғайлы болады аңшының өз икеміне жарарлықтай етіп тәрбиелейді. Тазыны үйрету, баулу көптеген халықта ортақ немесе бір-біріне
ұқсас қырлары көп құбылыс. Ол негізінен төрт сатыдан тұрады:
дайындау немесе бой үйрету, бойсындырып дағдыға үйрету,
арнайы баулу және оларды әбден бойға сіңіру.

Алғашқы саты тазы күшігінің екіден алты ай аралығын
қамтиды және қарғыбауға үйретумен ерекшеленеді.
Күшіктерге бір ай толған соң тазыға тән белгілері біліне бастайды: тұмсықтары сүйірленіп, белі тіктеніп, құйрықтары &quot;''ою-
құйрықтана''&quot; бастайды, аяқтары тақыр, құлақтары салпаң
құлақтанған, құлағында шашақтарының нышаны бар, төсі
шынтағына жетіп тұрады. Осы кезден үйретуге қолға алады.
Тазы күшігіне үйдегі кез келген адамның айқайлап, жекуіне
болмайды. Қарғыға, тұмсыққапқа, жетекке үйреткенде де аса
ұқыптылықты талап етеді. Олар күшіктің бір жеріне батып,
қорқытатындай болмауы керек 1,5-2 айлығында мойынына жұмсақ шүберек байлаудан бастайды да, бірте-бірте оны
нағыз қарғыбаумен алмастырады да ойнағанда т.б. қимыл-әрекеттерде оның әсеріне көндігіп, дағдыланатындай болуы
керек.

Алты-жеті айлығында иесінің әсіріне толық бағынатындай етіп &quot;''баулиды''&quot;. Күшікке қойған өз атына және қарғыға, жетекке жүруге үйрету - кезекті жаттығу жұмыстарының алғашқыларының бірі. Ең әуелі түлкінің құйрығымен ойнатып
үйретуден бастайды. Егер осы кездетазығатән қылықтанытып,
онымен әуестенсе, онда күшігіңіздің алғыр болатындығының
белгісі. Оны үйрете, тәрбиелей білсе бұйрықты мүлтіксіз орындайтын дағды қал ыптасады. Тазы күшігін [[түлкі]] құйрығымен ойнату себебі:
# Тазының мойны қатпайды. 
# Кейін түлкі қуғанда алданбайды.

Итті тұмсыққапқа, тұмылдырыққа, иесінің айтқанын
екі етпей, оның жанынан ұзамай, бос әрі қатар жүруге
үйрету - баулудың алғашқы түрі. Бұл - қазақ аңшылығында
қалыптасқан дүние емес. Тамаққа жай шақырғанда жетіп келуге дағдыландыру, оның &quot;отыр&quot; деп бұйырғанда жанында
шоқиып отыруға үйретеді. Ол үшін ұзындығы бір құлаштай
қайыс шыбыртқымен жекіп, кейде шықпыртып алады.

Мұнан кейінгі сатыда бұйрықтар санын көбейтіп, тазыны Кел! Кет! Отыр! Тұр! Ізде! Жат! Тәйт! дегендей бұйрықтарға
дағдыландырып, сүйретпеге салып қояды, қабаған мінезі жаман тазыларға қажет деп тапса тұмылдырық кигізіп қояды. Итті
қыдыртқанда, тамақтандырғанда, күткен сәттерде иесіне, өзіне
қойылған атқа дағдыландырады. Тазыны баулуды бастаған кезде
оны сипалап, еркелеткенді ұнататыны белгілі, әрі аса зорықтырмай, аяқтарының табанын жараламауды қарастырады.

Отырған тазының өз орнынан тұрып барып, алыста
жатқан, атаған затты әкелуге, жағымсыз әдеттерге тыйм салып,
бөгде адамның берген тамағын немесе өзі тауып алған тамақты
ішіп-жемеуге үйрету, келесі күрделі дағдының қатарында. Иттің
үре жүгіріп, тыныштық сақтауға үйрету де оңай шаруа емес,
оған да шыдамдылық пен тынымсыз еңбек керек.

Шақыруға үйренген соң &quot;жасырынбақ&quot; немесе жасырған
затты табуға машықтандырады. Ол үшін күшік ұзап кетіп,
шақырғанға келмесе, иесі жасырынып қалады. Бұл кезде күшік
аласұрып иесін іздей бастайды, кейде жалғыз қалғаннан
қорқады. Осы кезде жасырынған жерден шыға келіп, атын атап
шақырса тазы күшігі балаша қуанып жетіп келеді.

Тамақты көрісімен, шоқиып отыруға &quot;отыр&quot;, &quot;жарайсың&quot;
деп бұйрық беріп тамақ ұсынады. Ал ол ересектеу болып,
айтқанға көне қоймаса, сол қолмен оның бөксесін басып, жетек бауын жоғары көтеріп: &quot;отыр&quot; деген бұйрық қайталанады.

Дауыс &quot;үр&quot; деп бұйрық береді. Бұл арада оның табиғи
қасиеті, инстинкті әсер етіп, ол дауыс шығарып үреді. Сондықтан оның алдын ала айту керек және үрсе, қолдағы етті
беріп, еркелете сипалау дұрыс. Осы жаттығу әлденеше рет
қайталанғанда итте шартты рефлекс пайда болады.

Қыдырыстап жүргенде тауықты, мысықты қуалап, не
жерден бірдеңе тауып алып жұлқылап мұжыса, затты күшіктен
тартып алады да, &quot;Тоқта&quot;, &quot;Тиме&quot; деген тыйым салу бұйрығын
өктем түрде қайталайды, ақырын шыбыртқымен ұрады.

Итті бөгде адам берген, не тауып алған тамаққа &quot;немқұрайды&quot; қарауға, оған көңіл бөлмеуге үйрету үшін алдымен
оның өзі тамақтанып жүрген жерден басқа жерде тамақтануға
тыйым салынады. Сондықтан оның тамақтанып жүрген
итаяғын басқа жерге қою керек.

Иттің бөгде адам қолынан тамақжемеуі де бар екенін айта
кеткен жөн. Мұнда ит байлаулы не иесінің жанында жетекте
болуы тиіс. Сонда оның жанынан өтіп бара жатқан бейтаныс
адам иттің атын атап, бір кесек етті көрсетеді. Егер ит қолдағы
етке ұмтылса, иесі &quot;Тиме&quot;, &quot;Фу&quot; деген бұйрық беріп, жетекті
жұлқи тартады.

Шамамен он ай уақыт өткен соң баулуды, аңға ауыздандыруды бастайды. Тазыны үйрету мен баулуды бұрын аң алып
жүрген кәнігі тазылармен аңға қосып &quot;''ауыздандыру''&quot;, яғни баули бастау дұрыс дейді қазақ аңшылары. Тазы күшігін жасынан аң ұстауға, із кесу машығына баулиды, мылтықтың үніне
етін үйір етеді. Табиғи жаратылысынан үйретілген тазылар
аңшы &quot;Ізде&quot; деп бұйрық бермей-ақ өзі ізге түсіп қуып жетіп
бастаған кезде қосатын аңына жете алмай шайлығып (беті
қайтып) қалмас үшін иттің алатын аңының бірін ұстап, ''аяқ буынын (сіңірін) арқанмен тартып'' байлап, оның жылдамдығын кемітіп, жазық кең далаға босатып жібереді. Бірақ
үйретуші-аңшының өзі де қабаттаса шауып, одан қалмауы тиіс.
Сонда ол ит жетіп, ұстаған жыртқыш аңды соққыға жықпаса,
тәжірибесіз жас итті оның жазатайым етуі ықтимал.

Ондай сіңірі қолдан тартылған аңға итті қосу қашықтығы
20-30 метрдей болуы керек. Аңға қосуға үйрету, жаттықтыру
мерзімі күшіктің туғаннан кейін 10-12 ай толғанда басталуы
керек. Күшікті үйретіп, жаттықтыру су құстары ұшпаған кезде,
яғни олардан із, иіс қалатын сәттерде басталатыны аңшылық
кәсібімен айналысатын тәжірибелі мамандар ұдайы ескертіп
отырады. Және ол ит өзі ұстаған &quot;олжасын&quot; міндетті түрде иесіне әкеліп беретіндей етіп, тәрбиелеуі тиіс.

    '''Қазақ дәстүрінде тазыны, әсіресе күшігін баптау мен аңшылыққа үйретуге байланысты түрлі ырым-тыйымдар болған. Кейбірі өңірге және әулет дәстүріне қарай өзгеріп отырады.'''

🐕 Тазы күшігін ерте жастан баулиды — иесіне үйреніп, шақырған кезде келуге дағдылансын деген түсінік болған.
🦴 Күшікке арнайы күтім жасау оның алғыр, ширақ болып өсуіне әсер етеді деп сенген.
🌿 Тазыны аңға бірден қоспай, біртіндеп жүгіртіп, далаға үйреткен.
🐇 Алғашқы аңға салу ерекше маңызды саналған. Алғашқы олжасы жақсы болса, тазының бағы ашылады деген ырым болған.
🤲 Алғашқы олжасын бөлісу — аңшылықтың берекесі артсын деген ниетпен жасалған дәстүрлердің бірі.
🗣️ Тазыны ұрып-соғуға, орынсыз қорқытуға болмайды деген түсінік болған. Ит иесіне адал болуы үшін оны сабырмен баулу керек деп есептеген.
🧿 Кей жерлерде тазыны көз тиюден сақтау үшін түрлі ырымдар жасаған. Бұл халықтық наным-сенімге жатады.
🐾 Тазының жүйріктігі мен аңға қабілетін оның жүрісіне, қимылына, дене бітіміне қарап бағалаған.

==Тазыны қайыру==
&quot;Ұясына толған&quot; кезде басқа аң алып өзге тазымен бірге
ауызданып, кейін өз бетімен &quot;тырнақалдысын&quot;, яғни алғаш өз
бетімен аң алу ойдағыдай шықты деп бағаласа, өз бетімен аңға
қоса береді. Ол көзіне түскен аңды құтқармайтын желдей ескен
жүйріктігіне қоса алғыр, күшті, айлалы болса, тазы келер жылы
аңшылар тілімен айтқанда, &quot;''екінші қар басқанда''&quot; жыртқыш
аңға салып тексеріп көреді. Дегенмен, тазы төрт жасқа толғанда
денесі толық жетіліп толады. Осы кезден қасқырға қосуға жарайды деп есептейді.

Тазыны сонарға шығар алдында баптайды. &quot;Ат семірсе сауыры томпақ келер, ит семірсе тұмсығы кертеш келер,&quot; деген өзі
жұнттай болып, тойынған иттің ішін айдатып, тазалап, қоясын
түсіреді. Себебі семіз ит те семіз ат сияқты ұзақ шабысты көтере
алмай қызыл май боп түтігіп кетеді. Сондықтан асықпай қар
жауғанша ''қайырып алады''. Иттің &quot;қоясын түсірудің&quot; амалы аушы
құстай емес, өте оңай. Оған бар болғаны қойдың құйрық майын
не жылқының майын ерітіп, бір шарасын ішкізсе болғаны.

Бұған қоса қазақтар тазыға майы ал ынған іркітті қайнатып
жылылау күйінде берсе (немесе құртты езіп береді) иттің ішіндегі жалпақ таспа құрттарды айдап түсіреді. Халықта &quot;Ит үш
күн семіріп, үш күн арықтайды&quot; деген сөз бар. Қысқасы тазы
тез ариды, оған бар болғаны екі-үш күн майлы тамақ бермей
қара көжеге қамаса ит артық майынан арылып, зар, күйіне келе
бастайды.

Аңға әбден үйретілген, аң қағып жүрген тазы болса да күз
түссе аңға шығуға кемінде бір ай қалғанда тазыны қайыруды
бастайды. Көбіне тамыздың соңына ала тазы да қылығы
өзгеріп, елгезек, елеңдегіш мінез таныта бастайды. Қайырудың
қалыпқа түскен ұстанымы тазының тұқымы мен әлділігіне
қарай түрліше болып келгенімен, негізгі ұстанымдары төмендегідей. Әуелі ауыл маңында жүгіртіп, көптен икемге келмей
қалған сіңір, тарамысын созады. Беретін тамақтың мөлшерін
бірте-бірте азайта береді. Күн өткен сайын тазыны көбірек
жүгіртіп, &quot;жаттығатын&quot; уақытын ұзарта береді, ал физикалық
ауыртпалықты арттыра түседі. Көбіне аяңдап, бүлкектеп
жүргізеді Осылай аяқ-қолы ширыға бастаған тазыны қимыл-қозғалысы тоқтап, денесі суыған соң, яғни шамамен бір сағат
уақыт өткен соң оған тамақ беру дұрыс дейді.

Тазыны ерткен атты аңшы таңертең және кешке қарай
күніне екі мезгіл жүгірте отырып, жетіден он күн уақыт өткен
соң тынысы ашылды деп санайды. Ендігі кезекте табаны мен
тұяғын қатайту, қимылын шапшаңдату шараларына кіріседі. Ол үшін ауыл маңынан үзап шығып таңертең-кешке екі
уақ ет пісірім уақыт бойы жүгіртеді. Оған саз, құм, топырақ,
қиыршықты жерлер таңдалып жүгіретін аумақ үнемі алмастырылып тұрады. Тазысының мойнына арқан салып жетектеп
ертіп шыққан аңшы әуелі аяңдап, онан бүлкектеп жүргізеді де,
онан желу, шабу, қосаяқтап жүгіртуге мәжбүрлейді. Онан соң
жүгірістің сол екпінін бірте-бірте азайтып отырып ауылдың
маңайын айналып жүріп келеді. Мұндайда мінетін ат саят аты
емес, басқа тазы ертіп жүруге үйренген ат болады.

Қазақ аңшысы таңертең ауылдың жылқысын өрістен ерте
барып айдап келуге тазысын ертіп, екі пайдалы істі қатар &quot;тындырып&quot; келеді. Кешкісін де ауыл-ауылдың арасынан аулақтағы
судан өтетін, өрлі-құлдилы, қия, ой-жыра тәрізді адам мен мал
аяғы аз жүретін жерлерді таңдайды. Күн аралата тазының табанын көріп, тазалап, майлап, тілінген-бүлінген жарасы болса дауалап отырады. Күн аралата табанын ұстап көргенде, табаны қызып, талаурап немесе &quot;өртеніп&quot; тұрғандай ыстықтың
табы білінсе, онда тазы болдыра шаршағандығының белгісі
және ол өте қауіпті деп санайды. Ондайда тамақты үстемелеп
беріп, бір күн жүгіртпей тынықтырады немесе ауыл маңында
баяу жүргізеді. Күн жылы күндері ағынды сулы жер болса тазыны суға жүзгізіп, ''суға &quot;шомылдырып&quot;'' алады. Осылайша бабына келіп қайырылған тазы аңға шығатын уақыт жеткенде
дәл бабына келеді. Егер аңға шығатын уақыт кеш келсе де, 2-3
апта бойы бабынан таймас үшін күн сайын ет пісірім уақыт
қимылдатып, әредік көсілте жүгіртіп отыру керек.

Бабына келген тазы бұлшық еттері тығыршықтай болып,
жүндері құлпырып жылтылдап тұрады, басын тік, кеудесін
керіп ұстайды. Аяқтарының арасын кеңге тастап алшайып,
сирақтарын нық басып тұрады, қимылы ширақ, көзінің қарасы
елгезек, &quot;әйт&quot; десең тап беріп ұшып кетуге дайын тұрады. Даусы тарғылданып, ашық шығады, мінезі жайдары болғанымен,
тыз етпе ызаланғыш келеді.    
    
     '''Қазақта тазыға байланысты мақал-мәтелдер мен нақыл сөздер кездеседі'''

🐕 «Тазының күшігіндей» — өте ширақ, тынымсыз адамды сипаттауда айтылады.
«Тазы жүгіріп түлкі алады, бүркіт ұшып қоян алады» — әркім өз қабілеті мен табиғатына қарай іс атқаратынын білдіреді.
«Ит тойған жеріне, ер туған жеріне» — иттің мекеніне, адамның туған жеріне деген байланысын білдіретін мақал.
«Ит — жеті қазынаның бірі» — иттің қазақ тұрмысындағы қадірін көрсететін халықтық ұғым.
«Жақсы ит өлігін көрсетпейді» — жақсы қасиеті бар адам қиындыққа мойымайтынын меңзейді. 
&lt;ref&gt;Саятшылық қазақтың дәстүрлі аңшылығы. - Алматы: &quot;Алматыкітап&quot;, 2007. - 208 бет, суретті. Б. Хинаят, Қ.М. Исабеков. ISBN 9965-24-813-3&lt;/ref&gt;

==Дереккөздер==
&lt;references/&gt;
{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Спорт]]
[[Санат:Қазақ салт-дәстүрлері]]</text>
      <sha1>mai6v42vrtkoofgi6anuy8wnaa2zqom</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654594</id>
      <parentid>3654514</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T16:43:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/Құдайбергенова Айнагүл|Құдайбергенова Айнагүл]] ([[User talk:Құдайбергенова Айнагүл|т]]) өңдемелерінен [[User:ArystanbekBot|ArystanbekBot]] соңғы нұсқасына қайтарды</comment>
      <origin>2141029</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18448" sha1="hrxnsko2nc1j4dt8i19cxgpg2w02h0r" xml:space="preserve">==Тазы күшігін баулу, үйрету==
Тазыны күшіктей алса, үйретуге жеңіл әрі ыңғайлы болады аңшының өз икеміне жарарлықтай етіп тәрбиелейді. Тазыны үйрету, баулу көптеген халықта ортақ немесе бір-біріне
ұқсас қырлары көп құбылыс. Ол негізінен төрт сатыдан тұрады:
дайындау немесе бой үйрету, бойсындырып дағдыға үйрету,
арнайы баулу және оларды әбден бойға сіңіру.

Алғашқы саты тазы күшігінің екіден алты ай аралығын
қамтиды және қарғыбауға үйретумен ерекшеленеді.
Күшіктерге бір ай толған соң тазыға тән белгілері біліне бастайды: тұмсықтары сүйірленіп, белі тіктеніп, құйрықтары &quot;''ою-
құйрықтана''&quot; бастайды, аяқтары тақыр, құлақтары салпаң
құлақтанған, құлағында шашақтарының нышаны бар, төсі
шынтағына жетіп тұрады. Осы кезден үйретуге қолға алады.
Тазы күшігіне үйдегі кез келген адамның айқайлап, жекуіне
болмайды. Қарғыға, тұмсыққапқа, жетекке үйреткенде де аса
ұқыптылықты талап етеді. Олар күшіктің бір жеріне батып,
қорқытатындай болмауы керек 1,5-2 айлығында мойынына жұмсақ шүберек байлаудан бастайды да, бірте-бірте оны
нағыз қарғыбаумен алмастырады да ойнағанда т.б. қимыл-әрекеттерде оның әсеріне көндігіп, дағдыланатындай болуы
керек.

Алты-жеті айлығында иесінің әсіріне толық бағынатындай етіп &quot;''баулиды''&quot;. Күшікке қойған өз атына және қарғыға, жетекке жүруге үйрету - кезекті жаттығу жұмыстарының алғашқыларының бірі. Ең әуелі түлкінің құйрығымен ойнатып
үйретуден бастайды. Егер осы кездетазығатән қылықтанытып,
онымен әуестенсе, онда күшігіңіздің алғыр болатындығының
белгісі. Оны үйрете, тәрбиелей білсе бұйрықты мүлтіксіз орындайтын дағды қал ыптасады. Тазы күшігін [[түлкі]] құйрығымен ойнату себебі:
# Тазының мойны қатпайды. 
# Кейін түлкі қуғанда алданбайды.

Итті тұмсыққапқа, тұмылдырыққа, иесінің айтқанын
екі етпей, оның жанынан ұзамай, бос әрі қатар жүруге
үйрету - баулудың алғашқы түрі. Бұл - қазақ аңшылығында
қалыптасқан дүние емес. Тамаққа жай шақырғанда жетіп келуге дағдыландыру, оның &quot;отыр&quot; деп бұйырғанда жанында
шоқиып отыруға үйретеді. Ол үшін ұзындығы бір құлаштай
қайыс шыбыртқымен жекіп, кейде шықпыртып алады.

Мұнан кейінгі сатыда бұйрықтар санын көбейтіп, тазыны Кел! Кет! Отыр! Тұр! Ізде! Жат! Тәйт! дегендей бұйрықтарға
дағдыландырып, сүйретпеге салып қояды, қабаған мінезі жаман тазыларға қажет деп тапса тұмылдырық кигізіп қояды. Итті
қыдыртқанда, тамақтандырғанда, күткен сәттерде иесіне, өзіне
қойылған атқа дағдыландырады. Тазыны баулуды бастаған кезде
оны сипалап, еркелеткенді ұнататыны белгілі, әрі аса зорықтырмай, аяқтарының табанын жараламауды қарастырады.

Отырған тазының өз орнынан тұрып барып, алыста
жатқан, атаған затты әкелуге, жағымсыз әдеттерге тыйм салып,
бөгде адамның берген тамағын немесе өзі тауып алған тамақты
ішіп-жемеуге үйрету, келесі күрделі дағдының қатарында. Иттің
үре жүгіріп, тыныштық сақтауға үйрету де оңай шаруа емес,
оған да шыдамдылық пен тынымсыз еңбек керек.

Шақыруға үйренген соң &quot;жасырынбақ&quot; немесе жасырған
затты табуға машықтандырады. Ол үшін күшік ұзап кетіп,
шақырғанға келмесе, иесі жасырынып қалады. Бұл кезде күшік
аласұрып иесін іздей бастайды, кейде жалғыз қалғаннан
қорқады. Осы кезде жасырынған жерден шыға келіп, атын атап
шақырса тазы күшігі балаша қуанып жетіп келеді.

Тамақты көрісімен, шоқиып отыруға &quot;отыр&quot;, &quot;жарайсың&quot;
деп бұйрық беріп тамақ ұсынады. Ал ол ересектеу болып,
айтқанға көне қоймаса, сол қолмен оның бөксесін басып, жетек бауын жоғары көтеріп: &quot;отыр&quot; деген бұйрық қайталанады.

Дауыс &quot;үр&quot; деп бұйрық береді. Бұл арада оның табиғи
қасиеті, инстинкті әсер етіп, ол дауыс шығарып үреді. Сондықтан оның алдын ала айту керек және үрсе, қолдағы етті
беріп, еркелете сипалау дұрыс. Осы жаттығу әлденеше рет
қайталанғанда итте шартты рефлекс пайда болады.

Қыдырыстап жүргенде тауықты, мысықты қуалап, не
жерден бірдеңе тауып алып жұлқылап мұжыса, затты күшіктен
тартып алады да, &quot;Тоқта&quot;, &quot;Тиме&quot; деген тыйым салу бұйрығын
өктем түрде қайталайды, ақырын шыбыртқымен ұрады.

Итті бөгде адам берген, не тауып алған тамаққа &quot;немқұрайды&quot; қарауға, оған көңіл бөлмеуге үйрету үшін алдымен
оның өзі тамақтанып жүрген жерден басқа жерде тамақтануға
тыйым салынады. Сондықтан оның тамақтанып жүрген
итаяғын басқа жерге қою керек.

Иттің бөгде адам қолынан тамақжемеуі де бар екенін айта
кеткен жөн. Мұнда ит байлаулы не иесінің жанында жетекте
болуы тиіс. Сонда оның жанынан өтіп бара жатқан бейтаныс
адам иттің атын атап, бір кесек етті көрсетеді. Егер ит қолдағы
етке ұмтылса, иесі &quot;Тиме&quot;, &quot;Фу&quot; деген бұйрық беріп, жетекті
жұлқи тартады.

Шамамен он ай уақыт өткен соң баулуды, аңға ауыздандыруды бастайды. Тазыны үйрету мен баулуды бұрын аң алып
жүрген кәнігі тазылармен аңға қосып &quot;''ауыздандыру''&quot;, яғни баули бастау дұрыс дейді қазақ аңшылары. Тазы күшігін жасынан аң ұстауға, із кесу машығына баулиды, мылтықтың үніне
етін үйір етеді. Табиғи жаратылысынан үйретілген тазылар
аңшы &quot;Ізде&quot; деп бұйрық бермей-ақ өзі ізге түсіп қуып жетіп
бастаған кезде қосатын аңына жете алмай шайлығып (беті
қайтып) қалмас үшін иттің алатын аңының бірін ұстап, ''аяқ буынын (сіңірін) арқанмен тартып'' байлап, оның жылдамдығын кемітіп, жазық кең далаға босатып жібереді. Бірақ
үйретуші-аңшының өзі де қабаттаса шауып, одан қалмауы тиіс.
Сонда ол ит жетіп, ұстаған жыртқыш аңды соққыға жықпаса,
тәжірибесіз жас итті оның жазатайым етуі ықтимал.

Ондай сіңірі қолдан тартылған аңға итті қосу қашықтығы
20-30 метрдей болуы керек. Аңға қосуға үйрету, жаттықтыру
мерзімі күшіктің туғаннан кейін 10-12 ай толғанда басталуы
керек. Күшікті үйретіп, жаттықтыру су құстары ұшпаған кезде,
яғни олардан із, иіс қалатын сәттерде басталатыны аңшылық
кәсібімен айналысатын тәжірибелі мамандар ұдайы ескертіп
отырады. Және ол ит өзі ұстаған &quot;олжасын&quot; міндетті түрде иесіне әкеліп беретіндей етіп, тәрбиелеуі тиіс.

==Тазыны қайыру==
&quot;Ұясына толған&quot; кезде басқа аң алып өзге тазымен бірге
ауызданып, кейін өз бетімен &quot;тырнақалдысын&quot;, яғни алғаш өз
бетімен аң алу ойдағыдай шықты деп бағаласа, өз бетімен аңға
қоса береді. Ол көзіне түскен аңды құтқармайтын желдей ескен
жүйріктігіне қоса алғыр, күшті, айлалы болса, тазы келер жылы
аңшылар тілімен айтқанда, &quot;''екінші қар басқанда''&quot; жыртқыш
аңға салып тексеріп көреді. Дегенмен, тазы төрт жасқа толғанда
денесі толық жетіліп толады. Осы кезден қасқырға қосуға жарайды деп есептейді.

Тазыны сонарға шығар алдында баптайды. &quot;Ат семірсе сауыры томпақ келер, ит семірсе тұмсығы кертеш келер,&quot; деген өзі
жұнттай болып, тойынған иттің ішін айдатып, тазалап, қоясын
түсіреді. Себебі семіз ит те семіз ат сияқты ұзақ шабысты көтере
алмай қызыл май боп түтігіп кетеді. Сондықтан асықпай қар
жауғанша ''қайырып алады''. Иттің &quot;қоясын түсірудің&quot; амалы аушы
құстай емес, өте оңай. Оған бар болғаны қойдың құйрық майын
не жылқының майын ерітіп, бір шарасын ішкізсе болғаны.

Бұған қоса қазақтар тазыға майы ал ынған іркітті қайнатып
жылылау күйінде берсе (немесе құртты езіп береді) иттің ішіндегі жалпақ таспа құрттарды айдап түсіреді. Халықта &quot;Ит үш
күн семіріп, үш күн арықтайды&quot; деген сөз бар. Қысқасы тазы
тез ариды, оған бар болғаны екі-үш күн майлы тамақ бермей
қара көжеге қамаса ит артық майынан арылып, зар, күйіне келе
бастайды.

Аңға әбден үйретілген, аң қағып жүрген тазы болса да күз
түссе аңға шығуға кемінде бір ай қалғанда тазыны қайыруды
бастайды. Көбіне тамыздың соңына ала тазы да қылығы
өзгеріп, елгезек, елеңдегіш мінез таныта бастайды. Қайырудың
қалыпқа түскен ұстанымы тазының тұқымы мен әлділігіне
қарай түрліше болып келгенімен, негізгі ұстанымдары төмендегідей. Әуелі ауыл маңында жүгіртіп, көптен икемге келмей
қалған сіңір, тарамысын созады. Беретін тамақтың мөлшерін
бірте-бірте азайта береді. Күн өткен сайын тазыны көбірек
жүгіртіп, &quot;жаттығатын&quot; уақытын ұзарта береді, ал физикалық
ауыртпалықты арттыра түседі. Көбіне аяңдап, бүлкектеп
жүргізеді Осылай аяқ-қолы ширыға бастаған тазыны қимыл-қозғалысы тоқтап, денесі суыған соң, яғни шамамен бір сағат
уақыт өткен соң оған тамақ беру дұрыс дейді.

Тазыны ерткен атты аңшы таңертең және кешке қарай
күніне екі мезгіл жүгірте отырып, жетіден он күн уақыт өткен
соң тынысы ашылды деп санайды. Ендігі кезекте табаны мен
тұяғын қатайту, қимылын шапшаңдату шараларына кіріседі. Ол үшін ауыл маңынан үзап шығып таңертең-кешке екі
уақ ет пісірім уақыт бойы жүгіртеді. Оған саз, құм, топырақ,
қиыршықты жерлер таңдалып жүгіретін аумақ үнемі алмастырылып тұрады. Тазысының мойнына арқан салып жетектеп
ертіп шыққан аңшы әуелі аяңдап, онан бүлкектеп жүргізеді де,
онан желу, шабу, қосаяқтап жүгіртуге мәжбүрлейді. Онан соң
жүгірістің сол екпінін бірте-бірте азайтып отырып ауылдың
маңайын айналып жүріп келеді. Мұндайда мінетін ат саят аты
емес, басқа тазы ертіп жүруге үйренген ат болады.

Қазақ аңшысы таңертең ауылдың жылқысын өрістен ерте
барып айдап келуге тазысын ертіп, екі пайдалы істі қатар &quot;тындырып&quot; келеді. Кешкісін де ауыл-ауылдың арасынан аулақтағы
судан өтетін, өрлі-құлдилы, қия, ой-жыра тәрізді адам мен мал
аяғы аз жүретін жерлерді таңдайды. Күн аралата тазының табанын көріп, тазалап, майлап, тілінген-бүлінген жарасы болса дауалап отырады. Күн аралата табанын ұстап көргенде, табаны қызып, талаурап немесе &quot;өртеніп&quot; тұрғандай ыстықтың
табы білінсе, онда тазы болдыра шаршағандығының белгісі
және ол өте қауіпті деп санайды. Ондайда тамақты үстемелеп
беріп, бір күн жүгіртпей тынықтырады немесе ауыл маңында
баяу жүргізеді. Күн жылы күндері ағынды сулы жер болса тазыны суға жүзгізіп, ''суға &quot;шомылдырып&quot;'' алады. Осылайша бабына келіп қайырылған тазы аңға шығатын уақыт жеткенде
дәл бабына келеді. Егер аңға шығатын уақыт кеш келсе де, 2-3
апта бойы бабынан таймас үшін күн сайын ет пісірім уақыт
қимылдатып, әредік көсілте жүгіртіп отыру керек.

Бабына келген тазы бұлшық еттері тығыршықтай болып,
жүндері құлпырып жылтылдап тұрады, басын тік, кеудесін
керіп ұстайды. Аяқтарының арасын кеңге тастап алшайып,
сирақтарын нық басып тұрады, қимылы ширақ, көзінің қарасы
елгезек, &quot;әйт&quot; десең тап беріп ұшып кетуге дайын тұрады. Даусы тарғылданып, ашық шығады, мінезі жайдары болғанымен,
тыз етпе ызаланғыш келеді.&lt;ref&gt;Саятшылық қазақтың дәстүрлі аңшылығы. - Алматы: &quot;Алматыкітап&quot;, 2007. - 208 бет, суретті. Б. Хинаят, Қ.М. Исабеков. ISBN 9965-24-813-3&lt;/ref&gt;

==Дереккөздер==
&lt;references/&gt;
{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Спорт]]
[[Санат:Қазақ салт-дәстүрлері]]</text>
      <sha1>hrxnsko2nc1j4dt8i19cxgpg2w02h0r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Проектор</title>
    <ns>0</ns>
    <id>112213</id>
    <revision>
      <id>3654598</id>
      <parentid>3654479</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T16:43:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/Құдайбергенова Айнагүл|Құдайбергенова Айнагүл]] ([[User talk:Құдайбергенова Айнагүл|т]]) өңдемелерінен [[User:ArystanbekBot|ArystanbekBot]] соңғы нұсқасына қайтарды</comment>
      <origin>2043956</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1423" sha1="n5x6kyv9nex2sv61lrr7dl1mthf5vv2" xml:space="preserve">'''Проектор''' ({{lang-la|proficio}} — алға тастаймын) — күрделі пішінді беттері бар тетіктерді тексеруге арналған аспап. Бүл аспаптардың [[экран]]дарында тексерілетін [[тетік]]тің үлкейтілген [[кескін]]і түседі. Проекторлар өтетін немесе шағылысатын [[сәуле]]лерде [[жұмыс]] істеуі мүмкін. Тетік өлшемдері арнайы есептеу құрылғылардың көрсеткіштері бойынша экранда үлкейтілген кескіндерді бірден өлшеу арқылы табылады. Проекторлардың келесі түрлері болады: үлкен проектор БП; сағаттық проектор ЧП; жалпы бақылау проекторы ПМК; орта және үстелдік проекторлар.&lt;ref&gt;Полиграфия, өлшеу техникасы, ағаш өңдеу жабдыктары және металл өңдеу техникасы мен технологиясы: Қазақша-орысша терминдердің түсіндірме сөздігі.&lt;/ref&gt;
 
==Дереккөздер==

&lt;references/&gt;
{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Оптикалық құралдар]]</text>
      <sha1>n5x6kyv9nex2sv61lrr7dl1mthf5vv2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ақалтеке</title>
    <ns>0</ns>
    <id>130360</id>
    <revision>
      <id>3654738</id>
      <parentid>2976157</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T19:59:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-46472-89</username>
        <id>184991</id>
      </contributor>
      <origin>3654738</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8743" sha1="3jl2p9y6xvzz8pch01p55wxmstkj7j7" xml:space="preserve">[[Сурет:Achaltekkiner.jpg|thumb|250px|Ақалтеке жылқысы]]
[[Сурет:Cult of Heavenly horse bronze horse ancient finial Bucephalus Ancient Akhal Teke.jpg|нобай|оңға|Ежелгі Ахалтеке жылқысы, қола, біздің дәуірімізге дейінгі 4-1 ғасыр.]]
'''Ақалтеке жылқысы'''&lt;ref&gt;Жолымбетов Ө.Ш., Құлназаров А.К., Спорт терминдерінің түсіндірме сөздігі. – Алматы, Қазақша-орысша, ISBN 9965-822-48-4&lt;/ref&gt;([[Түрікмен тілі|түрікм]]: ''Ahal-teke aty'') — [[Түрікмендер|түрікмен халқының]] арғымақ түрі.

Оны түркімендер орынды мақтаныш етеді. Қаз мойынды, қамыс құлақ, артық майды бойына дарытпайтын сыйда арғымақтар паңдықтың, тектіліктің нышанындай.

Шыққан жері — [[Түрікменстан]]ның Ахал шұраты және [[Өзбекстан]]ның [[Ферғана аңғары]] {{ citation needed}}. Ақалтеке сымбатты, жүйрік (ұшқырлығы 1000 метрге - 1 мин. 06 сек., 2000 метрге - 2 мин. 22 сек.), ыстық  аудандарда мініске төзімді, бірақ суықты, қыста тебінде бағуды көтере алмайды. Шоқтығына дейінгі биіктік - 154-157 см., тұрқы - 154-158 см., кеуде орамы - 167-173 см., жіліншігінің орамы - 18-19 см.. 

Аяғы ұзын әрі жіңішке, сіңірлі, терісі жұқа, түсі жылтыр, басы жеңіл, мойыны ұзын, аяқ алысы әсем келеді. Кейде теке танаулысы да ұшырасады. [[Еуропа]]ның көптеген елдерінде Ақалтеке жылқылары жанкүйерлерінің ассоциациясы мен қоғамдары жұмыс істейді. Ақалтеке тұқымынан араб, таза қанды ағылшын, қарабақ т.б. жылқы тұқымдары алынған. Қазақстанда Жамбыл облысының “[[Луговой]]”, Алматы облысының “Дегерес”, [[Түркістан облысы]]ның “Ақтас” [[жылқы]] совхоздарында өсіріледі (қ. Абсент).&lt;ref&gt;«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы|Қазақ энциклопедиясы»]] Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, I том&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Бұл тұқымды қазіргі кезде өте ертеде шыққан деп дәлелдеушілер көп. Бірақ, кеңес заманындағы ғалымдар оның [[1220 жж.|1220]]—[[1240 жж.|40]] жж.. [[Каспий]] жағасында көшіп-қонып жүрген түркімен тайпаларында түзіліп шыққанын дәлелдеген. Соның ішінде теке руында — теке, жәуміт руында — жәуміт тұқымы түзілген. Сөйтіп, арғымақтардың жалпы атауы алдымен «теке-жәуміт» атаныпты.

Кейін түркімендер [[Ақал]] оазисіне келіп қоныстанған. Осы сәттен асыл тұқымды жылқылар «ақалтеке» атаныпты. Ағылшынның таза қанды мініскер жылқысы осы тұқымнан алынған.

Өз билігі өзінде болмай, бөтен елдің боданы болып отырған 19 ғасырдың аяғында жаппай тасып әкетудің салдарынан ақалтеке тұқымы саны мен сапасын жоғалта бастайды. Сонда басқа жылқылармен қаны араласпаған айғырлар ұстап қалған дана ақсақалдар ауыл-ауылды өздері аралап жүріп, ақалтекенің тұқымын таратқан екен.

Олардың Бойноу, Мелекуш, Бекназар-қара, Бекназар-ала атты айғырларының есімдері де қазіргі ақалтекенің тарихында ерекше құрметпен аталады.

== Түрікмен жүйрік аттарының күні ==
Түрікменстан Президентінің Жарлығымен 1992 жылдан бастап жыл сайын сәуірдің соңғы жексенбісінде атап өтіледі. Осы күні [[Ашқабат]]та жүйрік аттар тарихына арналған халықаралық конгрестер, конференциялар, сондай-ақ аттар үшін жаттығулары мен емдеу мен күтіп-баптау шаралары өтеді. 1991 жылы сәуір айында [[Сапармұрат Атаұлы Ниязов|Сапармұрат Ниязов]]тың Жарлығымен ақалтеке тұқымының жойылу қауіпінің алдын алу мақсатында «Түркменаттары» мемлекеттік бірлестігі құрылған. Сонымен қатар оның ұйымдастыруымен Халықаралық ақалтеке ат зауыты қауымдастығы құрылған.&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.inform.kz/kaz/article/2459823 | title=29 сәуір. ҚАЗАҚПАРАТ КҮНТІЗБЕСІ: АТАУЛЫ КҮНДЕР, ОҚИҒАЛАР, ЕСІМДЕР}}&lt;/ref&gt;

== Өрбітуі ==
[[Сурет:Stamp of Kazakhstan 369.jpg|thumb|[[Қазпошта]] маркасындағы бейнесі]]
КСРО аумағында өмірге келген Дон жылқысы, Қарабайыр, Қарабақ, Орлов желгіштері, т.б. арғы бастауын осы ақалтекеден алады. Бүкіл еуропалықтар өз жылқысын асылдандыру үшін осы түрікмен жылқысын пайдаланады.

Қазір ақалтекені сыртқа сатпайды. Жылқы зауыттарында оның санын барынша көбейту жұмыстары қолға алынған. Түркімендердің оны қатты құрметтейтіні соншалық, тіпті мемлекеттік елтаңбасына да Янардак деген бірінің суретін салып қойған.

== Қызық деректер ==
[[Сурет:Coat of Arms of Turkmenistan.svg|200px|нобай|солға|Түрікменстан елтаңбасында ақалтеке бейнеленген]]
Табиғи сұлу қалпымен қатар, ақалтеке жылқысы барынша төзімді де болып келеді. 1935 жылы түрікменнің 30 жігіті оның төзімділігіне, ерекше қасиетіне әлем назарын аудару үшін Ашғабаттан Мәскеуге атпен сапар шеккен. Бұл сол кездегі КСРО деңгейінде тараған ерекше шаралардың бірі болыпты. Жорыққа қатысқан жігіттердің бәріне орден беріліп, бір-бір құсмылтық сыйға тартылған екен.

== Сыртқы сілтемелер ==
{{commons|Akhal-Teke}}
* [http://kazequestrian.org/articles.php?lng=ru&amp;pg=234 Федерация конного спорта Казахстана: конный спорт в Казахстане]{{Deadlink|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} — ахалтекинская порода {{Ru icon}}
* [http://catalog.kazequestrian.org Қазақстандағы ақалтеке өсіретін шаруашылықтар]{{Deadlink|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Ru icon}}
* [http://www.akhal-teke-horses.com/AboutAkhalTeke.php Akhal Teke Horses] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080907213303/http://www.akhal-teke-horses.com/AboutAkhalTeke.php |date=2008-09-07 }} — тарихы {{En icon}}

==Дереккөздер==
&lt;references /&gt;

{{wikify}}

[[Санат:Жылқы тұқымдары]]
[[Санат:Түрікменстан]]


{{stub}}</text>
      <sha1>3jl2p9y6xvzz8pch01p55wxmstkj7j7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654739</id>
      <parentid>3654738</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T20:11:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/~2026-46472-89|~2026-46472-89]] ([[User talk:~2026-46472-89|т]]) өңдемелерінен [[User:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] соңғы нұсқасына қайтарды</comment>
      <origin>2976157</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8735" sha1="rkwhblc48nz2agtmbil0liv2bepyq4t" xml:space="preserve">[[Сурет:Achaltekkiner.jpg|thumb|250px|Ақалтеке жылқысы]]
[[Сурет:Cult of Heavenly horse bronze horse ancient finial Bucephalus Ancient Akhal Teke.jpg|нобай|оңға|Ежелгі Ахалтеке жылқысы, қола, біздің дәуірімізге дейінгі 4-1 ғасыр.]]
'''Ақалтеке жылқысы'''&lt;ref&gt;Жолымбетов Ө.Ш., Құлназаров А.К., Спорт терминдерінің түсіндірме сөздігі. – Алматы, Қазақша-орысша, ISBN 9965-822-48-4&lt;/ref&gt;([[Түрікмен тілі|түрікм]]: ''Ahal-teke aty'') — [[Түрікмендер|түрікмен халқының]] арғымақ түрі.

Оны түркімендер орынды мақтаныш етеді. Қаз мойынды, қамыс құлақ, артық майды бойына дарытпайтын сыйда арғымақтар паңдықтың, тектіліктің нышанындай.

Шыққан жері — [[Түрікменстан]]ның Ахал шұраты және [[Өзбекстан]]ның [[Ферғана аңғары]] {{ citation needed}}. Ақалтеке сымбатты, жүйрік (ұшқырлығы 1000 метрге І мин 06 сек., 2000 метрге 2 мин.22 сек), ыстық  аудандарда мініске төзімді, бірақ суықты, қыста тебінде бағуды көтере алмайды. Шоқтығына дейінгі биікт. 154 — 157 см, тұрқы 154 — 158 см, кеуде орамы 167 — 173 см, жіліншігінің орамы 18-19 см. 

Аяғы ұзын әрі жіңішке, сіңірлі, терісі жұқа, түсі жылтыр, басы жеңіл, мойыны ұзын, аяқ алысы әсем келеді. Кейде теке танаулысы да ұшырасады. [[Еуропа]]ның көптеген елдерінде Ақалтеке жылқылары жанкүйерлерінің ассоциациясы мен қоғамдары жұмыс істейді. Ақалтеке тұқымынан араб, таза қанды ағылшын, қарабақ т.б. жылқы тұқымдары алынған. Қазақстанда Жамбыл облысының “[[Луговой]]”, Алматы облысының “Дегерес”, [[Түркістан облысы]]ның “Ақтас” [[жылқы]] совхоздарында өсіріледі (қ. Абсент).&lt;ref&gt;«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы|Қазақ энциклопедиясы»]] Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, I том&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Бұл тұқымды қазіргі кезде өте ертеде шыққан деп дәлелдеушілер көп. Бірақ, кеңес заманындағы ғалымдар оның [[1220 жж.|1220]]—[[1240 жж.|40]] жж. [[Каспий]] жағасында көшіп-қонып жүрген түркімен тайпаларында түзіліп шыққанын дәлелдеген. Соның ішінде теке руында — теке, жәуміт руында — жәуміт тұқымы түзілген. Сөйтіп, арғымақтардың жалпы атауы алдымен «теке-жәуміт» атаныпты.

Кейін түркімендер [[Ақал]] оазисіне келіп қоныстанған. Осы сәттен асыл тұқымды жылқылар «ақалтеке» атаныпты. Ағылшынның таза қанды мініскер жылқысы осы тұқымнан алынған.

Өз билігі өзінде болмай, бөтен елдің боданы болып отырған 19 ғ. ғасырдың аяғында жаппай тасып әкетудің салдарынан ақалтеке тұқымы саны мен сапасын жоғалта бастайды. Сонда басқа жылқылармен қаны араласпаған айғырлар ұстап қалған дана ақсақалдар ауыл-ауылды өздері аралап жүріп, ақалтекенің тұқымын таратқан екен.

Олардың Бойноу, Мелекуш, Бекназар-қара, Бекназар-ала атты айғырларының есімдері де қазіргі ақалтекенің тарихында ерекше құрметпен аталады.

== Түрікмен жүйрік аттарының күні ==
Түрікменстан Президентінің Жарлығымен 1992 жылдан бастап жыл сайын сәуірдің соңғы жексенбісінде атап өтіледі. Осы күні [[Ашқабат]]та жүйрік аттар тарихына арналған халықаралық конгрестер, конференциялар, сондай-ақ аттар үшін жаттығулары мен емдеу мен күтіп-баптау шаралары өтеді. 1991 жылы сәуір айында [[Сапармұрат Атаұлы Ниязов|Сапармұрат Ниязов]]тың Жарлығымен ақалтеке тұқымының жойылу қауіпінің алдын алу мақсатында «Түркменаттары» мемлекеттік бірлестігі құрылған. Сонымен қатар оның ұйымдастыруымен Халықаралық ақалтеке ат зауыты қауымдастығы құрылған.&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.inform.kz/kaz/article/2459823 | title=29 сәуір. ҚАЗАҚПАРАТ КҮНТІЗБЕСІ: АТАУЛЫ КҮНДЕР, ОҚИҒАЛАР, ЕСІМДЕР}}&lt;/ref&gt;

== Өрбітуі ==
[[Сурет:Stamp of Kazakhstan 369.jpg|thumb|[[Қазпошта]] маркасындағы бейнесі]]
КСРО аумағында өмірге келген Дон жылқысы, Қарабайыр, Қарабақ, Орлов желгіштері, т.б. арғы бастауын осы ақалтекеден алады. Бүкіл еуропалықтар өз жылқысын асылдандыру үшін осы түрікмен жылқысын пайдаланады.

Қазір ақалтекені сыртқа сатпайды. Жылқы зауыттарында оның санын барынша көбейту жұмыстары қолға алынған. Түркімендердің оны қатты құрметтейтіні соншалық, тіпті мемлекеттік елтаңбасына да Янардак деген бірінің суретін салып қойған.

== Қызық деректер ==
[[Сурет:Coat of Arms of Turkmenistan.svg|200px|нобай|солға|Түрікменстан елтаңбасында ақалтеке бейнеленген]]
Табиғи сұлу қалпымен қатар, ақалтеке жылқысы барынша төзімді де болып келеді. 1935 жылы түрікменнің 30 жігіті оның төзімділігіне, ерекше қасиетіне әлем назарын аудару үшін Ашғабттан Мәскеуге атпен сапар шеккен. Бұл сол кездегі КСРО деңгейінде тараған ерекше шаралардың бірі болыпты. Жорыққа қатысқан жігіттердің бәріне орден беріліп, бір-бір құсмылтық сыйға тартылған екен.

== Сыртқы сілтемелер ==
{{commons|Akhal-Teke}}
* [http://kazequestrian.org/articles.php?lng=ru&amp;pg=234 Федерация конного спорта Казахстана: конный спорт в Казахстане]{{Deadlink|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} — ахалтекинская порода {{Ru icon}}
* [http://catalog.kazequestrian.org Қазақстандағы ақалтеке өсіретін шаруашылықтар]{{Deadlink|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Ru icon}}
* [http://www.akhal-teke-horses.com/AboutAkhalTeke.php Akhal Teke Horses] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080907213303/http://www.akhal-teke-horses.com/AboutAkhalTeke.php |date=2008-09-07 }} — тарихы {{En icon}}

==Дереккөздер==
&lt;references /&gt;

{{wikify}}

[[Санат:Жылқы тұқымдары]]
[[Санат:Түрікменстан]]


{{stub}}</text>
      <sha1>rkwhblc48nz2agtmbil0liv2bepyq4t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>VIII Хокон</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192521</id>
    <revision>
      <id>3654754</id>
      <parentid>3648837</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T02:14:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3654754</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2567" sha1="78xtt3p0gnlekx03b9p2xad9bm6gxz6" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
| Қазақша есімі        = VIII Хокон
| Шынайы есімі         = Haakon VIII
| Суреті               = King Haakon VIII arrives Stortinget 03 (1x3 cropped).jpg
| Сурет ені            = 
| Атауы                = Хокон, 2026 жыл
| Титулы               = [[Норвегия монархиясы|Норвегия королі]]
| Ту               = Greater royal coat of arms of Norway.svg
| Ту2              = Coat of arms of Norway.svg
| Басқара бастады      = 28 тамыз 2026 жылдан бастап
| Басқаруын аяқтады    = 
| Ізашары          = [[V Харальд]]
| Ізбасары         = 
| Титулы_2             = 
| Ту_2                 = 
| Ту2_2                = 
| Басқара бастады_2    = 
| Басқаруын аяқтады_2  = 
| Ізашары_2            = 
| Ізбасары_2           = 
| Титулы_3             = 
| Ту_3                 = 
| Ту2_3                = 
| Басқара бастады_3    = 
| Басқаруын аяқтады_3  = 
| Ізашары_3            = 
| Ізбасары_3           = 
| Титулы_4             = 
| Ту_4                 = 
| Ту2_4                = 
| Басқара бастады_4    = 
| Басқаруын аяқтады_4  = 
| Ізашары_4            = 
| Ізбасары_4           = 
| Туған күні           = 20.07.1973
| Туған жері           = {{туғанжері|Осло|Ослода}}, [[Норвегия]]
| Қайтыс болған күні   = 
| Қайтыс болған жері   = 
| Жерленді             = 
| Діні                 =
| Әкесі                = [[V Харальд]]
| Анасы                = [[Соня (Норвегия ханымы)|Соня]]
| Жұбайы               = [[Метте-Марит|Метте-Марит Тьессем Хёйби]]
| Балалары             = 2
| Партиясы             = 
| Білімі               = 
| Қолтаңбасы           = 
| Commons              = 
| Марапаттары          = 
| Сайты                = 
}}

'''VIII Хокон''' ({{lang-no|Haakon VIII}}, [[20 шілде]] [[1973 жыл|1973]], [[Осло]]) — 2026 жылғы тамыздан бергі [[Норвегия монархиясы|Норвегия королі]], [[V Харальд]]тің ұлы.

{{DEFAULTSORT:Хокон, VIII}}
[[Санат:Норвегия корольдері]]</text>
      <sha1>78xtt3p0gnlekx03b9p2xad9bm6gxz6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Закир Наик</title>
    <ns>0</ns>
    <id>202079</id>
    <revision>
      <id>3654550</id>
      <parentid>3089230</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T14:36:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <origin>3654550</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6563" sha1="f6yrqc0y5zm6m1yyulw457tnj22rugf" xml:space="preserve">{{YouTube тұлғасы|есімі=Закир Абдул Кәрім Наик|шынайы есімі={{lang-ur|ذاکر عبد الکریم نائیک}}|Сурет=Dr Zakir Naik (cropped) 2.jpg|туған күні=18.11.1965|сурет атауы=[[Мальдив Республикасы]]ндағы Закир Наик, 2010|туған жері={{туғанжері|Мумбаи|Мумбаида}}, {{Байрақ|Үндістан}}|азаматтығы=[[Үндістандықтар|Үндістандық]]|тұратын мекені={{Байрақ|Үндістан}}|мамандығы=оратор, дәрігер|жұбайы=Фарһат Наик&lt;ref&gt;Айшат Ания (2010) http://minivannewsarchive.com/society/comment-an-evening-with-mrs-naik-7590 және https://web.archive.org/web/20150929170546/http://minivannewsarchive.com/society/comment-an-evening-with-mrs-naik-7590 (Мұрағатталған)&lt;/ref&gt;|Сайты=http://zakirnaik.com/|арна аты=Dr Zakir Naik|видео жанры=[[Ислам]]дық|жазылушы=3.2 миллион&lt;ref&gt;https://www.youtube.com/c/Drzakirchannel/about&lt;/ref&gt;|жазылушы күні=3.06.2022|қаралым=216 миллион&lt;ref&gt;https://www.youtube.com/c/Drzakirchannel/about&lt;/ref&gt;|күміс_батырма=бар|алтын_батырма=бар|күміс_батырма_жылы=2018|алтын_батырма_жылы=2019|гауһар_батырма=|лағыл_батырма=|қызыл_гауһар_батырма=}}{{Мұсылман ғалымдары}}
'''Закир Абдул Кәрім Наик''' ({{Lang-ur|ذاکر عبد الکریم نائیک}}; 18 Қазан 1965 туған) — [[Үндістан]] Ислам миссионері, [[Бейбітшілік телеарнасы]]ның негізін салушы.&lt;ref name=IRF&gt;[http://www.irf.net/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=120&amp;Itemid=74 &quot;Dr. Zakir Naik&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130403010225/http://irf.net/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=120&amp;Itemid=74 |date=2013-04-03 }}. [[Islamic Research Foundation]]. Accessed 16 сәуір 2011.&lt;/ref&gt; Ислам Зерттеу Қоры бей-коммерциялық мекемесі [[Біріккен Араб Әмірліктері]]нде, [[Дубай]] қаласында негізін қалаған [[Бейбітшілік телеарнасы]]нда көптеген адамдармен тікелей эфирде сөйлеуіне байланысты телеэвангелист деген атауғы иеленді.&lt;ref&gt;Hope, Christopher. [http://www.telegraph.co.uk/news/politics/7836557/Home-secretary-Theresa-May-bans-radical-preacher-Zakir-Naik-from-entering-UK.html &quot;Home secretary Theresa May bans radical preacher Zakir Naik from entering UK&quot;]. ''[[The Daily Telegraph]]''. 18 маусым 2010. Accessed 7 тамыз 2011. 7 тамыз 2011.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Shukla&gt;Shukla, Ashutosh. [http://www.dnaindia.com/mumbai/report_muslim-group-welcomes-ban-on-preacher_1399601 &quot;Muslim group welcomes ban on preacher&quot;]. ''[[Daily News and Analysis]]''. 22 маусым 2010. Accessed 16 сәуір 2011. 7 тамыз 2011.&lt;/ref&gt; Бірнеше діни кітаптар авторы.

Дәл қазір [[Үндістан]] үкіметімен доктор Закир Наик қашқын болып танылады, оны Ұлттық Тергеу агенттігі лаңкестерді қаржылау, араздықты қоздыру және ақшаны жылыстатумен айыптайды, және ол 2016 жылы елден қашуға мәжбүр болды. Араздықты қоздыру заңдарының негізінен оның бағдарламаларына [[Үндістан]]да, [[Бангладеш]]те, [[Канада]]да, [[Шри Ланка]]да және [[Ұлыбритания]]да тыйым салынған.&lt;ref&gt;https://www.thenationalnews.com/world/peace-tv-stations-fined-300-000-for-hate-speeches-as-it-pulls-out-of-the-uk-1.1019484&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://timesofindia.indiatimes.com/india/Bangladesh-bans-televangelist-Zakir-Naiks-Peace-TV/articleshow/53140044.cms&lt;/ref&gt;

==Өмірбаяны==
Закир Адбул Кәрім Наик [[1965 жыл]]ы [[18 қазан]] күні, [[Үндістан]]да, [[Мумбаи]] қаласында дүниеге келген. Әкесі — Абдул Кәрім Наик және анасы — Рошан Наик. [[Мумбаи Университеті]]нде медицина мамандығын оқымай тұрып, Кишинчанд Челларам Колледжінде, одан бұрын Топивала Ұлттық Медикалық Колледжінде тәлім алды. Мумбай Университетін [[Медицина]] және [[Хирургия]] бакалавриаты дәрежесімен бітіріп шығады ({{lang-en|MBBS}}).&lt;ref name=IRF/&gt; Жұбайы Фарһат Наик бүгінгі күнде Ислам Зерттеу Қорының әйелдер бөлімінде еңбек етеді.&lt;ref&gt;Ramanujan, Sweta. [http://www.expressindia.com/news/fullstory.php?newsid=33845 &quot;Beyond veil: Am I not a normal Muslim girl?&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120324092617/http://www.expressindia.com/news/fullstory.php?newsid=33845 |date=2012-03-24 }}. expressindia.com. [[Indian Express Group]]. 16 шілде 2004. Accessed 16 сәуір 2011. 16 сәуір 2011.&lt;/ref&gt;

Фарһад Наикпен Фариқ Наик&lt;ref&gt;https://www.malaysiakini.com/news/337626 және де https://web.archive.org/web/20160723181459/http://www.malaysiakini.com/news/337626 (мұрағатталған) (2016)&lt;/ref&gt;, Зикра Наик және Рушдаа Наик атты үш балалары бар.


==Сыртқы сілтемелер==
* [http://www.irf.net/ Islamic Research Foundation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090317084754/http://www.irf.net/ |date=2009-03-17 }}
* [http://www.true-muslim.com Zakir Naik's All Video Debates and Lectures] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180617202014/http://www.true-muslim.com/ |date=2018-06-17 }}
* [http://aapkaislam.com/books-by-dr-zakir-naik.html Collection of Books by Zakir Naik] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150103174703/http://aapkaislam.com/books-by-dr-zakir-naik.html |date=2015-01-03 }} in [[PDF]]

==Дереккөздер==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Ислам уағызшылары]]</text>
      <sha1>f6yrqc0y5zm6m1yyulw457tnj22rugf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Нойендорф-ам-Дам</title>
    <ns>0</ns>
    <id>205823</id>
    <revision>
      <id>3654743</id>
      <parentid>1822554</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T21:16:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>3654743</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4414" sha1="f56piyerbvmjwi6hdybuj5gwiguf4pc" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = муниципалитет 
 |қазақша атауы           = Нойендорф-ам-Дам 
 |шынайы атауы            = Neuendorf am Damm 
 |сурет                   =  
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Германия 
 |елтаңба                 =  
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir=N |lat_deg=52 |lat_min=38 |lat_sec=49 
  |lon_dir=E |lon_deg=11 |lon_min=27 |lon_sec=10 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Германия жерлері{{!}}Жер 
 |аймағы                  = Саксония-Анхальт 
 |кестедегі аймақ         = Саксония-Анхальт 
 |аудан түрі              = Германия ауданы{{!}}Ауданы 
 |ауданы                  = Зальцведель 
 |кестедегі аудан         = Зальцведель (аудан){{!}}Зальцведель 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           =  
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                  = Хельмут Вихман 
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 14,75 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 40 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 240 
  |санақ жылы             = 2006 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +1 
 |DST                     = бар 
 |телефон коды            = 039080 
 |пошта индексі           = 39624 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = SAW 
 |идентификатор түрі      = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды 
 |сандық идентификаторы   = 15 0 81 380 
 |ортаққордағы санаты     =  
 |сайты                   = http://www.vg-arendsee-kalbe.de/ 
 |сайт тілі               = de 
}} 
'''Нойендорф-ам-Дам''' ({{lang-de|Neuendorf am Damm}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Саксония-Анхальт]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]].  [[Зальцведель (аудан)|Зальцведель]] ауданының құрамына енеді.

Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 240 адамды құрайды (31 желтоқсан 2006 жыл). Алып жатқан жер аумағы 14,75 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''15 0 81 380''. Муниципалитеттің басшысы — Хельмут Вихман.


== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.vg-arendsee-kalbe.de/ Ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160913055347/http://www.vg-arendsee-kalbe.de/ |date=2016-09-13 }}

{{Саксония-Анхальт аудандары}}
{{Германия:Зальцведель ауданы:Қалалар}}
{{SaxonyAnhalt-geo-stub}}

[[Санат:Саксония-Анхальт елді мекендері]]</text>
      <sha1>f56piyerbvmjwi6hdybuj5gwiguf4pc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Нойлинген (Альтмарк)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>205829</id>
    <revision>
      <id>3654744</id>
      <parentid>1822550</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T21:17:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>3654744</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4423" sha1="l8gqxh54tpmq55h4e7vjy1mv4k68oov" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = муниципалитет 
 |қазақша атауы           = Нойлинген (Альтмарк) 
 |шынайы атауы            = Neulingen (Altmark) 
 |сурет                   =  
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Германия 
 |елтаңба                 =  
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir=N |lat_deg=52 |lat_min=52 |lat_sec=0 
  |lon_dir=E |lon_deg=11 |lon_min=34 |lon_sec=12 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Германия жерлері{{!}}Жер 
 |аймағы                  = Саксония-Анхальт 
 |кестедегі аймақ         = Саксония-Анхальт 
 |аудан түрі              = Германия ауданы{{!}}Ауданы 
 |ауданы                  = Зальцведель 
 |кестедегі аудан         = Зальцведель (аудан){{!}}Зальцведель 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           =  
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                  = Хельга Лехлер 
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 9,93 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 30 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 86 
  |санақ жылы             = 2006 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +1 
 |DST                     = бар 
 |телефон коды            = 039384 
 |пошта индексі           = 39615 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = SAW 
 |идентификатор түрі      = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды 
 |сандық идентификаторы   = 15 0 81 390 
 |ортаққордағы санаты     =  
 |сайты                   = http://www.vg-arendsee-kalbe.de/ 
 |сайт тілі               = de 
}} 
'''Нойлинген (Альтмарк)''' ({{lang-de|Neulingen (Altmark)}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Саксония-Анхальт]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]].  [[Зальцведель (аудан)|Зальцведель]] ауданының құрамына енеді.

Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 86 адамды құрайды (31 желтоқсан 2006 жыл). Алып жатқан жер аумағы 9,93 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''15 0 81 390''. Муниципалитеттің басшысы — Хельга Лехлер.


== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.vg-arendsee-kalbe.de/ Ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160913055347/http://www.vg-arendsee-kalbe.de/ |date=2016-09-13 }}

{{Саксония-Анхальт аудандары}}
{{Германия:Зальцведель ауданы:Қалалар}}
{{SaxonyAnhalt-geo-stub}}

[[Санат:Саксония-Анхальт елді мекендері]]</text>
      <sha1>l8gqxh54tpmq55h4e7vjy1mv4k68oov</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Хадемсторф</title>
    <ns>0</ns>
    <id>210427</id>
    <revision>
      <id>3654707</id>
      <parentid>3363305</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T18:25:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3654707</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4559" sha1="8u1my78if055plxypio8jf0704zmqg0" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = муниципалитет 
 |қазақша атауы           = Хадемсторф 
 |шынайы атауы            = Hademstorf 
 |сурет                   =  
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Германия 
 |елтаңба                 = DEU Hademstorf COA.svg 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir=N |lat_deg=52 |lat_min=43 |lat_sec=0 
  |lon_dir=E |lon_deg=9 |lon_min=37 |lon_sec=59 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Германия жерлері{{!}}Жер 
 |аймағы                  = Төменгі Саксония 
 |кестедегі аймақ         = Төменгі Саксония 
 |аудан түрі              = Германия ауданы{{!}}Ауданы 
 |ауданы                  = Зольтау-Фаллингбостель 
 |кестедегі аудан         = Зольтау-Фаллингбостель (аудан){{!}}Зольтау-Фаллингбостель 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           =  
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                  = Ульрике Вихман-Вреде 
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 9,23 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 28 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 853 
  |санақ жылы             = 2010 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +1 
 |DST                     = бар 
 |телефон коды            = 05071 
 |пошта индексі           = 29693 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = SFA 
 |идентификатор түрі      = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды 
 |сандық идентификаторы   = 03 3 58 012 
 |ортаққордағы санаты     =  
 |сайты                   =  
 |сайт тілі               = de 
}} 
'''Хадемсторф''' ({{lang-de|Hademstorf}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Төменгі Саксония]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]].  [[Зольтау-Фаллингбостель (аудан)|Зольтау-Фаллингбостель]] ауданының құрамына енеді.

Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 853 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).&lt;ref&gt;[http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&amp;CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung Landesbetrieb für Statistik und Kommunikationstechnologie Niedersachsen – Bevölkerungsfortschreibung]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; Алып жатқан жер аумағы 9,23 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''03 3 58 012''. Муниципалитеттің басшысы — Ульрике Вихман-Вреде.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Германия:Зольтау-Фаллингбостель ауданы:Қалалар}}
{{LowerSaxony-geo-stub}}

[[Санат:Төменгі Саксония елді мекендері]]</text>
      <sha1>8u1my78if055plxypio8jf0704zmqg0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Хаге (Төменгі Саксония)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>210428</id>
    <revision>
      <id>3654702</id>
      <parentid>2907800</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T18:23:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3654702</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4578" sha1="32sd5g2luqg2an1duqfp2a8ygrbsywb" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = муниципалитет 
 |қазақша атауы           = Хаге (Төменгі Саксония) 
 |шынайы атауы            = Hage 
 |сурет                   = Hage AltesRathaus.jpg
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Германия 
 |елтаңба                 = DEU Hage COA.svg 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir=N |lat_deg=53 |lat_min=36 |lat_sec=0 
  |lon_dir=E |lon_deg=7 |lon_min=17 |lon_sec=0 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Германия жерлері{{!}}Жер 
 |аймағы                  = Төменгі Саксония 
 |кестедегі аймақ         = Төменгі Саксония 
 |аудан түрі              = Германия ауданы{{!}}Ауданы 
 |ауданы                  = Аурих 
 |кестедегі аудан         = Аурих (аудан){{!}}Аурих 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           =  
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                  = Йоханнес Треннап 
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 16,62 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 1 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 5888 
  |санақ жылы             = 2010 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +1 
 |DST                     = бар 
 |телефон коды            = 049 31 
 |пошта индексі           = 26524 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = AUR 
 |идентификатор түрі      = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды 
 |сандық идентификаторы   = 03 4 52 008 
 |ортаққордағы санаты     = Hage 
 |сайты                   = http://www.hage-nordsee.de/ 
 |сайт тілі               = de 
}} 
'''Хаге (Төменгі Саксония)''' ({{lang-de|Hage}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Төменгі Саксония]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]].  [[Аурих (аудан)|Аурих]] ауданының құрамына енеді.

Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 5888 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).&lt;ref&gt;[http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&amp;CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung Landesbetrieb für Statistik und Kommunikationstechnologie Niedersachsen – Bevölkerungsfortschreibung]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; Алып жатқан жер аумағы 16,62 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''03 4 52 008''. Муниципалитеттің басшысы — Йоханнес Треннап.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.hage-nordsee.de/ Ресми сайты]

{{Төменгі Саксония аудандары}}
{{Германия:Аурих ауданы:Қалалар}}
{{LowerSaxony-geo-stub}}

[[Санат:Төменгі Саксония елді мекендері]]</text>
      <sha1>32sd5g2luqg2an1duqfp2a8ygrbsywb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Хаген-ам-Тойтобургер-Вальд</title>
    <ns>0</ns>
    <id>210429</id>
    <revision>
      <id>3654703</id>
      <parentid>2907801</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T18:24:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3654703</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4839" sha1="ngq5gtxv1ctjczuaddcpuqvwryc408i" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = муниципалитет 
 |қазақша атауы           = Хаген-ам-Тойтобургер-Вальд 
 |шынайы атауы            = Hagen am Teutoburger Wald 
 |сурет                   =  
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Германия 
 |елтаңба                 = DEU Hagen aTW COA.svg 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir=N |lat_deg=52 |lat_min=11 |lat_sec=46 
  |lon_dir=E |lon_deg=7 |lon_min=58 |lon_sec=52 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Германия жерлері{{!}}Жер 
 |аймағы                  = Төменгі Саксония 
 |кестедегі аймақ         = Төменгі Саксония 
 |аудан түрі              = Германия ауданы{{!}}Ауданы 
 |ауданы                  = Оснабрюк 
 |кестедегі аудан         = Оснабрюк (аудан){{!}}Оснабрюк 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 6 ішкі аудан 
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                  = Дитер Айкхольт 
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 34,49 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 110 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 14001 
  |санақ жылы             = 2010 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +1 
 |DST                     = бар 
 |телефон коды            = 05401 und 05405 
 |пошта индексі           = 49170 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = OS 
 |идентификатор түрі      = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды 
 |сандық идентификаторы   = 03 4 59 020 
 |ортаққордағы санаты     = Hagen am Teutoburger Wald 
 |сайты                   = http://www.hagen-atw.de/ 
 |сайт тілі               = de 
}} 
'''Хаген-ам-Тойтобургер-Вальд''' ({{lang-de|Hagen am Teutoburger Wald}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Төменгі Саксония]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]].  [[Оснабрюк (аудан)|Оснабрюк]] ауданының құрамына енеді.

Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 14001 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).&lt;ref&gt;[http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&amp;CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung Landesbetrieb für Statistik und Kommunikationstechnologie Niedersachsen – Bevölkerungsfortschreibung]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; Алып жатқан жер аумағы 34,49 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''03 4 59 020''. Муниципалитеттің басшысы — Дитер Айкхольт.

Муниципалитеттің өзі әкімшілік құрылымы бойынша 6 қалалық ауданға бөлінеді.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.hagen-atw.de/ Ресми сайты]

{{Төменгі Саксония аудандары}}
{{Германия:Оснабрюк ауданы:Қалалар}}
{{LowerSaxony-geo-stub}}

[[Санат:Төменгі Саксония елді мекендері]]</text>
      <sha1>ngq5gtxv1ctjczuaddcpuqvwryc408i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Хаген-им-Бремишен</title>
    <ns>0</ns>
    <id>210430</id>
    <revision>
      <id>3654704</id>
      <parentid>2907802</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T18:24:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3654704</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4388" sha1="mihzpx1blxdxzl9twdy3i5zfr58mmr3" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = муниципалитет 
 |қазақша атауы           = Хаген-им-Бремишен 
 |шынайы атауы            = Hagen im Bremischen 
 |сурет                   =  
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Германия 
 |елтаңба                 = Wappen Hagen im Bremischen.png 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir=N |lat_deg=53 |lat_min=22 |lat_sec=0 
  |lon_dir=E |lon_deg=8 |lon_min=39 |lon_sec=0 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Германия жерлері{{!}}Жер 
 |аймағы                  = Төменгі Саксония 
 |кестедегі аймақ         = Төменгі Саксония 
 |аудан түрі              = Германия ауданы{{!}}Ауданы 
 |ауданы                  = Куксхафен 
 |кестедегі аудан         = Куксхафен (аудан){{!}}Куксхафен 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           =  
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                  =  
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 27,17 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 14 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 3826 
  |санақ жылы             = 2010 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +1 
 |DST                     = бар 
 |телефон коды            = 04746 
 |пошта индексі           = 27628 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = CUX 
 |идентификатор түрі      = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды 
 |сандық идентификаторы   = 03 3 52 019 
 |ортаққордағы санаты     =  
 |сайты                   =  
 |сайт тілі               = de 
}} 
'''Хаген-им-Бремишен''' ({{lang-de|Hagen im Bremischen}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Төменгі Саксония]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]].  [[Куксхафен (аудан)|Куксхафен]] ауданының құрамына енеді.

Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 3826 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).&lt;ref&gt;[http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&amp;CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung Landesbetrieb für Statistik und Kommunikationstechnologie Niedersachsen – Bevölkerungsfortschreibung]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; Алып жатқан жер аумағы 27,17 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''03 3 52 019''. 

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}
{{Төменгі Саксония аудандары}}
{{Германия:Куксхафен ауданы:Қалалар}}
{{LowerSaxony-geo-stub}}

[[Санат:Төменгі Саксония елді мекендері]]</text>
      <sha1>mihzpx1blxdxzl9twdy3i5zfr58mmr3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Хагенбург</title>
    <ns>0</ns>
    <id>210431</id>
    <revision>
      <id>3654705</id>
      <parentid>2907803</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T18:24:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3654705</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4733" sha1="8dr4r2z6kd1tylnwgpk4vdb031t4k77" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = муниципалитет 
 |қазақша атауы           = Хагенбург 
 |шынайы атауы            = Hagenburg 
 |сурет                   =  
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Германия 
 |елтаңба                 = Hagenburg_wappen.jpg 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir=N |lat_deg=52 |lat_min=26 |lat_sec=01 
  |lon_dir=E |lon_deg=9 |lon_min=19 |lon_sec=37 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Германия жерлері{{!}}Жер 
 |аймағы                  = Төменгі Саксония 
 |кестедегі аймақ         = Төменгі Саксония 
 |аудан түрі              = Германия ауданы{{!}}Ауданы 
 |ауданы                  = Шаумбург 
 |кестедегі аудан         = Шаумбург (аудан){{!}}Шаумбург 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 2 ішкі аудан 
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                  = Карл-Вильхельм Мёллер 
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 16,23 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 40 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 4486 
  |санақ жылы             = 2010 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +1 
 |DST                     = бар 
 |телефон коды            = 05033 
 |пошта индексі           = 31558 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = SHG 
 |идентификатор түрі      = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды 
 |сандық идентификаторы   = 03 2 57 010 
 |ортаққордағы санаты     =  
 |сайты                   = http://www.hagenburg.de/ 
 |сайт тілі               = de 
}} 
'''Хагенбург''' ({{lang-de|Hagenburg}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Төменгі Саксония]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]].  [[Шаумбург (аудан)|Шаумбург]] ауданының құрамына енеді.

Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 4486 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).&lt;ref&gt;[http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&amp;CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung Landesbetrieb für Statistik und Kommunikationstechnologie Niedersachsen – Bevölkerungsfortschreibung]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; Алып жатқан жер аумағы 16,23 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''03 2 57 010''. Муниципалитеттің басшысы — Карл-Вильхельм Мёллер.

Муниципалитеттің өзі әкімшілік құрылымы бойынша 2 қалалық ауданға бөлінеді.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.hagenburg.de/ Ресми сайты]

{{Төменгі Саксония аудандары}}
{{Германия:Шаумбург ауданы:Қалалар}}
{{LowerSaxony-geo-stub}}

[[Санат:Төменгі Саксония елді мекендері]]</text>
      <sha1>8dr4r2z6kd1tylnwgpk4vdb031t4k77</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Хагермарш</title>
    <ns>0</ns>
    <id>210432</id>
    <revision>
      <id>3654706</id>
      <parentid>2907804</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T18:25:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3654706</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4544" sha1="gk0osnowu6nz4mwka678ajuc070bwme" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = муниципалитет 
 |қазақша атауы           = Хагермарш 
 |шынайы атауы            = Hagermarsch 
 |сурет                   =  
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Германия 
 |елтаңба                 = Wappen von Hagermarsch.jpg 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir=N |lat_deg=53 |lat_min=38 |lat_sec=0 
  |lon_dir=E |lon_deg=7 |lon_min=17 |lon_sec=0 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Германия жерлері{{!}}Жер 
 |аймағы                  = Төменгі Саксония 
 |кестедегі аймақ         = Төменгі Саксония 
 |аудан түрі              = Германия ауданы{{!}}Ауданы 
 |ауданы                  = Аурих 
 |кестедегі аудан         = Аурих (аудан){{!}}Аурих 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 3 ішкі аудан 
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                  = Менно Блок 
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 22,32 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 2 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 436 
  |санақ жылы             = 2010 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +1 
 |DST                     = бар 
 |телефон коды            = 049 38 
 |пошта индексі           = 26524 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = AUR 
 |идентификатор түрі      = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды 
 |сандық идентификаторы   = 03 4 52 009 
 |ортаққордағы санаты     =  
 |сайты                   =  
 |сайт тілі               = de 
}} 
'''Хагермарш''' ({{lang-de|Hagermarsch}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Төменгі Саксония]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]].  [[Аурих (аудан)|Аурих]] ауданының құрамына енеді.

Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 436 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).&lt;ref&gt;[http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&amp;CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung Landesbetrieb für Statistik und Kommunikationstechnologie Niedersachsen – Bevölkerungsfortschreibung]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; Алып жатқан жер аумағы 22,32 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''03 4 52 009''. Муниципалитеттің басшысы — Менно Блок.

Муниципалитеттің өзі әкімшілік құрылымы бойынша 3 қалалық ауданға бөлінеді.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}
{{Төменгі Саксония аудандары}}
{{Германия:Аурих ауданы:Қалалар}}
{{LowerSaxony-geo-stub}}

[[Санат:Төменгі Саксония елді мекендері]]</text>
      <sha1>gk0osnowu6nz4mwka678ajuc070bwme</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Хальбемонд</title>
    <ns>0</ns>
    <id>210434</id>
    <revision>
      <id>3654721</id>
      <parentid>2907884</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T18:28:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3654721</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4403" sha1="l100my7z0jvrvv6xmgabfbxrlkct5xu" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = муниципалитет 
 |қазақша атауы           = Хальбемонд 
 |шынайы атауы            = Halbemond 
 |сурет                   =  
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Германия 
 |елтаңба                 = DEU Halbemond COA.svg
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir=N |lat_deg=53 |lat_min=34 |lat_sec=0 
  |lon_dir=E |lon_deg=7 |lon_min=16 |lon_sec=0 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Германия жерлері{{!}}Жер 
 |аймағы                  = Төменгі Саксония 
 |кестедегі аймақ         = Төменгі Саксония 
 |аудан түрі              = Германия ауданы{{!}}Ауданы 
 |ауданы                  = Аурих 
 |кестедегі аудан         = Аурих (аудан){{!}}Аурих 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           =  
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                  = Херман Гроневольд 
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 6,55 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 1 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 1055 
  |санақ жылы             = 2010 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +1 
 |DST                     = бар 
 |телефон коды            = 049 36 
 |пошта индексі           = 26524 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = AUR 
 |идентификатор түрі      = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды 
 |сандық идентификаторы   = 03 4 52 010 
 |ортаққордағы санаты     =  
 |сайты                   =  
 |сайт тілі               = de 
}} 
'''Хальбемонд''' ({{lang-de|Halbemond}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Төменгі Саксония]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]].  [[Аурих (аудан)|Аурих]] ауданының құрамына енеді.

Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 1055 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).&lt;ref&gt;[http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&amp;CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung Landesbetrieb für Statistik und Kommunikationstechnologie Niedersachsen – Bevölkerungsfortschreibung]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; Алып жатқан жер аумағы 6,55 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''03 4 52 010''. Муниципалитеттің басшысы — Херман Гроневольд.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}
{{Төменгі Саксония аудандары}}
{{Германия:Аурих ауданы:Қалалар}}
{{LowerSaxony-geo-stub}}

[[Санат:Төменгі Саксония елді мекендері]]</text>
      <sha1>l100my7z0jvrvv6xmgabfbxrlkct5xu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Халле (Боденвердер)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>210435</id>
    <revision>
      <id>3654716</id>
      <parentid>2907866</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T18:28:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3654716</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4830" sha1="so64lnlhhozb5jzx32ri1mo63ka5x1s" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = муниципалитет 
 |қазақша атауы           = Халле (Боденвердер) 
 |шынайы атауы            = Halle (bei Bodenwerder) 
 |сурет                   =  
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Германия 
 |елтаңба                 = Wappen Halle (bei Bodenwerder).png 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir=N |lat_deg=51 |lat_min=59 |lat_sec=0 
  |lon_dir=E |lon_deg=9 |lon_min=34 |lon_sec=0 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Германия жерлері{{!}}Жер 
 |аймағы                  = Төменгі Саксония 
 |кестедегі аймақ         = Төменгі Саксония 
 |аудан түрі              = Германия ауданы{{!}}Ауданы 
 |ауданы                  = Хольцминден 
 |кестедегі аудан         = Хольцминден (аудан){{!}}Хольцминден 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 7 ішкі аудан 
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                  = Херман Майер 
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 28,73 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 129 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 1641 
  |санақ жылы             = 2010 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +1 
 |DST                     = бар 
 |телефон коды            = 05533 
 |пошта индексі           = 37620 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = HOL 
 |идентификатор түрі      = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды 
 |сандық идентификаторы   = 03 2 55 016 
 |ортаққордағы санаты     =  
 |сайты                   = http://www.halle-weserbergland.de/ 
 |сайт тілі               = de 
}} 
'''Халле (Боденвердер)''' ({{lang-de|Halle (bei Bodenwerder)}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Төменгі Саксония]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]].  [[Хольцминден (аудан)|Хольцминден]] ауданының құрамына енеді.

Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 1641 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).&lt;ref&gt;[http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&amp;CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung Landesbetrieb für Statistik und Kommunikationstechnologie Niedersachsen – Bevölkerungsfortschreibung]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; Алып жатқан жер аумағы 28,73 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''03 2 55 016''. Муниципалитеттің басшысы — Херман Майер.

Муниципалитеттің өзі әкімшілік құрылымы бойынша 7 қалалық ауданға бөлінеді.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.halle-weserbergland.de/ Ресми сайты]

{{Төменгі Саксония аудандары}}
{{Германия:Хольцминден ауданы:Қалалар}}
{{LowerSaxony-geo-stub}}

[[Санат:Төменгі Саксония елді мекендері]]</text>
      <sha1>so64lnlhhozb5jzx32ri1mo63ka5x1s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Халле (Нойенхаус)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>210436</id>
    <revision>
      <id>3654718</id>
      <parentid>2907868</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T18:28:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3654718</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4733" sha1="govkovtgx7owusuons972qdx82wdrke" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = муниципалитет 
 |қазақша атауы           = Халле (Нойенхаус) 
 |шынайы атауы            = Halle (bei Neuenhaus) 
 |сурет                   =  
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Германия 
 |елтаңба                 =  
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir=N |lat_deg=52 |lat_min=27 |lat_sec=0 
  |lon_dir=E |lon_deg=6 |lon_min=55 |lon_sec=0 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Германия жерлері{{!}}Жер 
 |аймағы                  = Төменгі Саксония 
 |кестедегі аймақ         = Төменгі Саксония 
 |аудан түрі              = Германия ауданы{{!}}Ауданы 
 |ауданы                  = Графство Бентхайм 
 |кестедегі аудан         = Графство Бентхайм (аудан){{!}}Графство Бентхайм 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 3 ішкі аудан 
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                  = Герт Бекхуйс 
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 21,15 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 28 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 651 
  |санақ жылы             = 2010 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +1 
 |DST                     = бар 
 |телефон коды            = 05942 und 05941 
 |пошта индексі           = 49843 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = NOH 
 |идентификатор түрі      = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды 
 |сандық идентификаторы   = 03 4 56 008 
 |ортаққордағы санаты     =  
 |сайты                   = http://www.uelsen.de/ 
 |сайт тілі               = de 
}} 
'''Халле (Нойенхаус)''' ({{lang-de|Halle (bei Neuenhaus)}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Төменгі Саксония]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]].  [[Графство Бентхайм (аудан)|Графство Бентхайм]] ауданының құрамына енеді.

Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 651 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).&lt;ref&gt;[http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&amp;CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung Landesbetrieb für Statistik und Kommunikationstechnologie Niedersachsen – Bevölkerungsfortschreibung]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; Алып жатқан жер аумағы 21,15 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''03 4 56 008''. Муниципалитеттің басшысы — Герт Бекхуйс.

Муниципалитеттің өзі әкімшілік құрылымы бойынша 3 қалалық ауданға бөлінеді.

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.uelsen.de/ Ресми сайты]

{{Төменгі Саксония аудандары}}
{{LowerSaxony-geo-stub}}

[[Санат:Төменгі Саксония елді мекендері]]</text>
      <sha1>govkovtgx7owusuons972qdx82wdrke</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654719</id>
      <parentid>3654718</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T18:28:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3654719</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4748" sha1="djf9ghbo5b1f1hmsv8fge1c7tytiike" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = муниципалитет 
 |қазақша атауы           = Халле (Нойенхаус) 
 |шынайы атауы            = Halle (bei Neuenhaus) 
 |сурет                   =  
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Германия 
 |елтаңба                 =  
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir=N |lat_deg=52 |lat_min=27 |lat_sec=0 
  |lon_dir=E |lon_deg=6 |lon_min=55 |lon_sec=0 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Германия жерлері{{!}}Жер 
 |аймағы                  = Төменгі Саксония 
 |кестедегі аймақ         = Төменгі Саксония 
 |аудан түрі              = Германия ауданы{{!}}Ауданы 
 |ауданы                  = Графство Бентхайм 
 |кестедегі аудан         = Графство Бентхайм (аудан){{!}}Графство Бентхайм 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 3 ішкі аудан 
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                  = Герт Бекхуйс 
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 21,15 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 28 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 651 
  |санақ жылы             = 2010 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +1 
 |DST                     = бар 
 |телефон коды            = 05942 und 05941 
 |пошта индексі           = 49843 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = NOH 
 |идентификатор түрі      = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды 
 |сандық идентификаторы   = 03 4 56 008 
 |ортаққордағы санаты     =  
 |сайты                   = http://www.uelsen.de/ 
 |сайт тілі               = de 
}} 
'''Халле (Нойенхаус)''' ({{lang-de|Halle (bei Neuenhaus)}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Төменгі Саксония]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]].  [[Графство Бентхайм (аудан)|Графство Бентхайм]] ауданының құрамына енеді.

Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 651 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).&lt;ref&gt;[http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&amp;CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung Landesbetrieb für Statistik und Kommunikationstechnologie Niedersachsen – Bevölkerungsfortschreibung]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; Алып жатқан жер аумағы 21,15 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''03 4 56 008''. Муниципалитеттің басшысы — Герт Бекхуйс.

Муниципалитеттің өзі әкімшілік құрылымы бойынша 3 қалалық ауданға бөлінеді.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.uelsen.de/ Ресми сайты]

{{Төменгі Саксония аудандары}}
{{LowerSaxony-geo-stub}}

[[Санат:Төменгі Саксония елді мекендері]]</text>
      <sha1>djf9ghbo5b1f1hmsv8fge1c7tytiike</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Хальфесбостель</title>
    <ns>0</ns>
    <id>210437</id>
    <revision>
      <id>3654722</id>
      <parentid>2907892</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T18:29:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3654722</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4603" sha1="sqgsl97wit9fpccjuva9c6xpbpgm2ni" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = муниципалитет 
 |қазақша атауы           = Хальфесбостель 
 |шынайы атауы            = Halvesbostel 
 |сурет                   =  
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Германия 
 |елтаңба                 = DEU Halvesbostel COA.svg
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir=N |lat_deg=53 |lat_min=21 |lat_sec=0 
  |lon_dir=E |lon_deg=9 |lon_min=35 |lon_sec=59 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Германия жерлері{{!}}Жер 
 |аймағы                  = Төменгі Саксония 
 |кестедегі аймақ         = Төменгі Саксония 
 |аудан түрі              = Германия ауданы{{!}}Ауданы 
 |ауданы                  = Харбург 
 |кестедегі аудан         = Харбург (аудан){{!}}Харбург 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 2 ішкі аудан 
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                  = Юрген Викбольд 
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 18,14 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 38 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 737 
  |санақ жылы             = 2010 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +1 
 |DST                     = бар 
 |телефон коды            = 04169 
 |пошта индексі           = 21646 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = WL 
 |идентификатор түрі      = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды 
 |сандық идентификаторы   = 03 3 53 014 
 |ортаққордағы санаты     =  
 |сайты                   =  
 |сайт тілі               = de 
}} 
'''Хальфесбостель''' ({{lang-de|Halvesbostel}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Төменгі Саксония]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]].  [[Харбург (аудан)|Харбург]] ауданының құрамына енеді.

Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 737 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).&lt;ref&gt;[http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&amp;CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung Landesbetrieb für Statistik und Kommunikationstechnologie Niedersachsen – Bevölkerungsfortschreibung]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; Алып жатқан жер аумағы 18,14 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''03 3 53 014''. Муниципалитеттің басшысы — Юрген Викбольд.

Муниципалитеттің өзі әкімшілік құрылымы бойынша 2 қалалық ауданға бөлінеді.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}
{{Төменгі Саксония аудандары}}
{{Германия:Харбург ауданы:Қалалар}}
{{LowerSaxony-geo-stub}}

[[Санат:Төменгі Саксония елді мекендері]]</text>
      <sha1>sqgsl97wit9fpccjuva9c6xpbpgm2ni</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Хамбюрен</title>
    <ns>0</ns>
    <id>210439</id>
    <revision>
      <id>3654723</id>
      <parentid>2907899</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T18:29:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3654723</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4520" sha1="kf7esejsgjmo7epp7jq4htned9ca1tv" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = муниципалитет 
 |қазақша атауы           = Хамбюрен 
 |шынайы атауы            = Hambühren 
 |сурет                   =  
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Германия 
 |елтаңба                 = Wappen Hambuehren.png 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir=N |lat_deg=52 |lat_min=38 |lat_sec=0 
  |lon_dir=E |lon_deg=9 |lon_min=59 |lon_sec=0 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Германия жерлері{{!}}Жер 
 |аймағы                  = Төменгі Саксония 
 |кестедегі аймақ         = Төменгі Саксония 
 |аудан түрі              = Германия ауданы{{!}}Ауданы 
 |ауданы                  = Целле 
 |кестедегі аудан         = Целле (аудан){{!}}Целле 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           =  
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                  = Рюдигер Харрис 
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 56,7 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 36 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 10159 
  |санақ жылы             = 2010 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +1 
 |DST                     = бар 
 |телефон коды            = 05084 (Oldau 05143) 
 |пошта индексі           = 29313 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = CE 
 |идентификатор түрі      = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды 
 |сандық идентификаторы   = 03 3 51 012 
 |ортаққордағы санаты     =  
 |сайты                   = http://www.hambuehren.de/ 
 |сайт тілі               = de 
}} 
'''Хамбюрен''' ({{lang-de|Hambühren}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Төменгі Саксония]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]].  [[Целле (аудан)|Целле]] ауданының құрамына енеді.

Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 10159 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).&lt;ref&gt;[http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&amp;CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung Landesbetrieb für Statistik und Kommunikationstechnologie Niedersachsen – Bevölkerungsfortschreibung]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; Алып жатқан жер аумағы 56,7 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''03 3 51 012''. Муниципалитеттің басшысы — Рюдигер Харрис.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.hambuehren.de/ Ресми сайты]

{{Төменгі Саксония аудандары}}
{{Германия:Целле ауданы:Қалалар}}
{{LowerSaxony-geo-stub}}

[[Санат:Төменгі Саксония елді мекендері]]</text>
      <sha1>kf7esejsgjmo7epp7jq4htned9ca1tv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Хамельн</title>
    <ns>0</ns>
    <id>210440</id>
    <revision>
      <id>3654724</id>
      <parentid>2907901</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T18:30:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3654724</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4610" sha1="ou15h066mzrddqyogw9x7vyp7j7yir4" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Хамельн 
 |шынайы атауы            = Hameln 
 |сурет                   = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Германия 
 |елтаңба                 = Coat of arms of hamelin.svg
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir=N |lat_deg=52 |lat_min=06 |lat_sec=11 
  |lon_dir=E |lon_deg=9 |lon_min=21 |lon_sec=36 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Германия жерлері{{!}}Жер 
 |аймағы                  = Төменгі Саксония 
 |кестедегі аймақ         = Төменгі Саксония 
 |аудан түрі              = Германия ауданы{{!}}Ауданы 
 |ауданы                  = Xамельн-Пирмонт 
 |кестедегі аудан         = Xамельн-Пирмонт (аудан){{!}}Xамельн-Пирмонт 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 13 ішкі аудан 
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                  = Зузанне Липпман 
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 102,30 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 68 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 57771 
  |санақ жылы             = 2010 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +1 
 |DST                     = бар 
 |телефон коды            = 05151 
 |пошта индексі           = 31785, −87, −89 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = HM 
 |идентификатор түрі      = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды 
 |сандық идентификаторы   = 03 2 52 006 
 |ортаққордағы санаты     = Hameln 
 |сайты                   = http://www.hameln.de/ 
 |сайт тілі               = de 
}} 
'''Хамельн''' ({{lang-de|Hameln}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Төменгі Саксония]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[қала]].  [[Xамельн-Пирмонт (аудан)|Xамельн-Пирмонт]] ауданының құрамына енеді.

Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 57771 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).&lt;ref&gt;[http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&amp;CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung Landesbetrieb für Statistik und Kommunikationstechnologie Niedersachsen – Bevölkerungsfortschreibung]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; Алып жатқан жер аумағы 102,30 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''03 2 52 006''. Қаланың басшысы — Зузанне Липпман.

Қаланың өзі әкімшілік құрылымы бойынша 13 қалалық ауданға бөлінеді.

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.hameln.de/ Ресми сайты]

{{Төменгі Саксония аудандары}}
{{LowerSaxony-geo-stub}}

[[Санат:Төменгі Саксония елді мекендері]]</text>
      <sha1>ou15h066mzrddqyogw9x7vyp7j7yir4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654725</id>
      <parentid>3654724</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T18:30:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3654725</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4625" sha1="okesihhktf4l4w2rcqc2u7j0bjdy833" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Хамельн 
 |шынайы атауы            = Hameln 
 |сурет                   = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Германия 
 |елтаңба                 = Coat of arms of hamelin.svg
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir=N |lat_deg=52 |lat_min=06 |lat_sec=11 
  |lon_dir=E |lon_deg=9 |lon_min=21 |lon_sec=36 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Германия жерлері{{!}}Жер 
 |аймағы                  = Төменгі Саксония 
 |кестедегі аймақ         = Төменгі Саксония 
 |аудан түрі              = Германия ауданы{{!}}Ауданы 
 |ауданы                  = Xамельн-Пирмонт 
 |кестедегі аудан         = Xамельн-Пирмонт (аудан){{!}}Xамельн-Пирмонт 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 13 ішкі аудан 
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                  = Зузанне Липпман 
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 102,30 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 68 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 57771 
  |санақ жылы             = 2010 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +1 
 |DST                     = бар 
 |телефон коды            = 05151 
 |пошта индексі           = 31785, −87, −89 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = HM 
 |идентификатор түрі      = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды 
 |сандық идентификаторы   = 03 2 52 006 
 |ортаққордағы санаты     = Hameln 
 |сайты                   = http://www.hameln.de/ 
 |сайт тілі               = de 
}} 
'''Хамельн''' ({{lang-de|Hameln}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Төменгі Саксония]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[қала]].  [[Xамельн-Пирмонт (аудан)|Xамельн-Пирмонт]] ауданының құрамына енеді.

Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 57771 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).&lt;ref&gt;[http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&amp;CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung Landesbetrieb für Statistik und Kommunikationstechnologie Niedersachsen – Bevölkerungsfortschreibung]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; Алып жатқан жер аумағы 102,30 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''03 2 52 006''. Қаланың басшысы — Зузанне Липпман.

Қаланың өзі әкімшілік құрылымы бойынша 13 қалалық ауданға бөлінеді.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.hameln.de/ Ресми сайты]

{{Төменгі Саксония аудандары}}
{{LowerSaxony-geo-stub}}

[[Санат:Төменгі Саксония елді мекендері]]</text>
      <sha1>okesihhktf4l4w2rcqc2u7j0bjdy833</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Хамерзен</title>
    <ns>0</ns>
    <id>210441</id>
    <revision>
      <id>3654727</id>
      <parentid>2907902</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T18:30:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3654727</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4494" sha1="opr8fajsl989i6frnq9pf6lws55q84w" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = муниципалитет 
 |қазақша атауы           = Хамерзен 
 |шынайы атауы            = Hamersen 
 |сурет                   =  
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Германия 
 |елтаңба                 =  
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir=N |lat_deg=53 |lat_min=15 |lat_sec=0 
  |lon_dir=E |lon_deg=9 |lon_min=28 |lon_sec=59 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Германия жерлері{{!}}Жер 
 |аймағы                  = Төменгі Саксония 
 |кестедегі аймақ         = Төменгі Саксония 
 |аудан түрі              = Германия ауданы{{!}}Ауданы 
 |ауданы                  = Ротенбург-на-Вюмме 
 |кестедегі аудан         = Ротенбург-на-Вюмме (аудан){{!}}Ротенбург-на-Вюмме 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           =  
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                  = Герд Кайзер 
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 13,61 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 31 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 461 
  |санақ жылы             = 2010 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +1 
 |DST                     = бар 
 |телефон коды            = 04282 
 |пошта индексі           = 27419 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = ROW 
 |идентификатор түрі      = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды 
 |сандық идентификаторы   = 03 3 57 019 
 |ортаққордағы санаты     =  
 |сайты                   =  
 |сайт тілі               = de 
}} 
'''Хамерзен''' ({{lang-de|Hamersen}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Төменгі Саксония]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]].  [[Ротенбург-на-Вюмме (аудан)|Ротенбург-на-Вюмме]] ауданының құрамына енеді.

Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 461 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).&lt;ref&gt;[http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&amp;CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung Landesbetrieb für Statistik und Kommunikationstechnologie Niedersachsen – Bevölkerungsfortschreibung]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; Алып жатқан жер аумағы 13,61 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''03 3 57 019''. Муниципалитеттің басшысы — Герд Кайзер.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}
{{Төменгі Саксония аудандары}}
{{Германия:Ротенбург-на-Вюмме ауданы:Қалалар}}
{{LowerSaxony-geo-stub}}

[[Санат:Төменгі Саксония елді мекендері]]</text>
      <sha1>opr8fajsl989i6frnq9pf6lws55q84w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Хамма</title>
    <ns>0</ns>
    <id>210442</id>
    <revision>
      <id>3654728</id>
      <parentid>3379368</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T18:30:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3654728</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4478" sha1="9z60nhz5qey2mqqvev2szwew0qelfim" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = муниципалитет 
 |қазақша атауы           = Хамма 
 |шынайы атауы            = Hammah 
 |сурет                   =  
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Германия 
 |елтаңба                 = DEU Hammah COA.png 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir=N |lat_deg=53 |lat_min=38 |lat_sec=0 
  |lon_dir=E |lon_deg=9 |lon_min=23 |lon_sec=0 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Германия жерлері{{!}}Жер 
 |аймағы                  = Төменгі Саксония 
 |кестедегі аймақ         = Төменгі Саксония 
 |аудан түрі              = Германия ауданы{{!}}Ауданы 
 |ауданы                  = Штаде 
 |кестедегі аудан         = Штаде (аудан){{!}}Штаде 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           =  
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                  = Райнер Юргенс 
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 29,29 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 8 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 2874 
  |санақ жылы             = 2010 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +1 
 |DST                     = бар 
 |телефон коды            = 04144, 04141 
 |пошта индексі           = 21714 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = STD 
 |идентификатор түрі      = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды 
 |сандық идентификаторы   = 03 3 59 022 
 |ортаққордағы санаты     =  
 |сайты                   = http://www.hammah.de/ 
 |сайт тілі               = de 
}} 
'''Хамма''' ({{lang-de|Hammah}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Төменгі Саксония]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]].  [[Штаде (аудан)|Штаде]] ауданының құрамына енеді.

Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 2874 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).&lt;ref&gt;[http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&amp;CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung Landesbetrieb für Statistik und Kommunikationstechnologie Niedersachsen – Bevölkerungsfortschreibung]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; Алып жатқан жер аумағы 29,29 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''03 3 59 022''. Муниципалитеттің басшысы — Райнер Юргенс.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.hammah.de/ Ресми сайты]

{{Төменгі Саксония аудандары}}
{{Германия:Штаде ауданы:Қалалар}}
{{LowerSaxony-geo-stub}}

[[Санат:Төменгі Саксония елді мекендері]]</text>
      <sha1>9z60nhz5qey2mqqvev2szwew0qelfim</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Хайденау (Нордхайде)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>210474</id>
    <revision>
      <id>3654709</id>
      <parentid>2907822</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T18:25:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3654709</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4639" sha1="a3rlhjm9raxvpk0bcmbofi0e1bdscha" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = муниципалитет 
 |қазақша атауы           = Хайденау (Нордхайде) 
 |шынайы атауы            = Heidenau (Nordheide) 
 |сурет                   =  
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Германия 
 |елтаңба                 = DEU Heidenau (Nordheide) COA.jpg 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir=N |lat_deg=53 |lat_min=19 |lat_sec=0 
  |lon_dir=E |lon_deg=9 |lon_min=40 |lon_sec=0 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Германия жерлері{{!}}Жер 
 |аймағы                  = Төменгі Саксония 
 |кестедегі аймақ         = Төменгі Саксония 
 |аудан түрі              = Германия ауданы{{!}}Ауданы 
 |ауданы                  = Харбург 
 |кестедегі аудан         = Харбург (аудан){{!}}Харбург 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 7 ішкі аудан 
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                  = Анетте Рандт 
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 38,71 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 48 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 2145 
  |санақ жылы             = 2010 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +1 
 |DST                     = бар 
 |телефон коды            = 04182 
 |пошта индексі           = 21258 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = WL 
 |идентификатор түрі      = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды 
 |сандық идентификаторы   = 03 3 53 018 
 |ортаққордағы санаты     =  
 |сайты                   =  
 |сайт тілі               = de 
}} 
'''Хайденау (Нордхайде)''' ({{lang-de|Heidenau (Nordheide)}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Төменгі Саксония]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]].  [[Харбург (аудан)|Харбург]] ауданының құрамына енеді.

Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 2145 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).&lt;ref&gt;[http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&amp;CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung Landesbetrieb für Statistik und Kommunikationstechnologie Niedersachsen – Bevölkerungsfortschreibung]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; Алып жатқан жер аумағы 38,71 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''03 3 53 018''. Муниципалитеттің басшысы — Анетте Рандт.

Муниципалитеттің өзі әкімшілік құрылымы бойынша 7 қалалық ауданға бөлінеді.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}
{{Төменгі Саксония аудандары}}
{{Германия:Харбург ауданы:Қалалар}}
{{LowerSaxony-geo-stub}}

[[Санат:Төменгі Саксония елді мекендері]]</text>
      <sha1>a3rlhjm9raxvpk0bcmbofi0e1bdscha</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Хайнаде</title>
    <ns>0</ns>
    <id>210475</id>
    <revision>
      <id>3654711</id>
      <parentid>2907843</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T18:26:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3654711</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4650" sha1="spenkipdadtedb42n4ukki7jw77ho2f" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = муниципалитет 
 |қазақша атауы           = Хайнаде 
 |шынайы атауы            = Heinade 
 |сурет                   =  
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Германия 
 |елтаңба                 = Wappen Heinade.png 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir=N |lat_deg=51 |lat_min=49 |lat_sec=59 
  |lon_dir=E |lon_deg=9 |lon_min=37 |lon_sec=59 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Германия жерлері{{!}}Жер 
 |аймағы                  = Төменгі Саксония 
 |кестедегі аймақ         = Төменгі Саксония 
 |аудан түрі              = Германия ауданы{{!}}Ауданы 
 |ауданы                  = Хольцминден 
 |кестедегі аудан         = Хольцминден (аудан){{!}}Хольцминден 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 3 ішкі аудан 
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                  = Хайнрих Шоппе 
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 9,07 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 303 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 945 
  |санақ жылы             = 2010 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +1 
 |DST                     = бар 
 |телефон коды            = 05532 Heinade&lt;br /&gt;  05564Hellental und Merxhausen 
 |пошта индексі           = 37627 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = HOL 
 |идентификатор түрі      = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды 
 |сандық идентификаторы   = 03 2 55 018 
 |ортаққордағы санаты     =  
 |сайты                   =  
 |сайт тілі               = de 
}} 
'''Хайнаде''' ({{lang-de|Heinade}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Төменгі Саксония]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]].  [[Хольцминден (аудан)|Хольцминден]] ауданының құрамына енеді.

Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 945 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).&lt;ref&gt;[http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&amp;CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung Landesbetrieb für Statistik und Kommunikationstechnologie Niedersachsen – Bevölkerungsfortschreibung]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; Алып жатқан жер аумағы 9,07 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''03 2 55 018''. Муниципалитеттің басшысы — Хайнрих Шоппе.

Муниципалитеттің өзі әкімшілік құрылымы бойынша 3 қалалық ауданға бөлінеді.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}
{{Төменгі Саксония аудандары}}
{{Германия:Хольцминден ауданы:Қалалар}}
{{LowerSaxony-geo-stub}}

[[Санат:Төменгі Саксония елді мекендері]]</text>
      <sha1>spenkipdadtedb42n4ukki7jw77ho2f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Хайнбоккель</title>
    <ns>0</ns>
    <id>210476</id>
    <revision>
      <id>3654712</id>
      <parentid>2907844</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T18:26:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3654712</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4706" sha1="t6pj1u3w6qumhmb617f7ufpc4vxm7my" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = муниципалитет 
 |қазақша атауы           = Хайнбоккель 
 |шынайы атауы            = Heinbockel 
 |сурет                   =  
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Германия 
 |елтаңба                 = DEU Heinbockel COA.svg 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir=N |lat_deg=53 |lat_min=34 |lat_sec=19 
  |lon_dir=E |lon_deg=9 |lon_min=20 |lon_sec=34 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Германия жерлері{{!}}Жер 
 |аймағы                  = Төменгі Саксония 
 |кестедегі аймақ         = Төменгі Саксония 
 |аудан түрі              = Германия ауданы{{!}}Ауданы 
 |ауданы                  = Штаде 
 |кестедегі аудан         = Штаде (аудан){{!}}Штаде 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 2 ішкі аудан 
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                  = Андреас Хак 
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 22,7 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 15 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 1531 
  |санақ жылы             = 2010 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +1 
 |DST                     = бар 
 |телефон коды            = 04144 bzw. 04149 
 |пошта индексі           = 21726 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = STD 
 |идентификатор түрі      = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды 
 |сандық идентификаторы   = 03 3 59 024 
 |ортаққордағы санаты     =  
 |сайты                   = http://www.samtgemeinde-oldendorf.de/ 
 |сайт тілі               = de 
}} 
'''Хайнбоккель''' ({{lang-de|Heinbockel}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Төменгі Саксония]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]].  [[Штаде (аудан)|Штаде]] ауданының құрамына енеді.

Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 1531 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).&lt;ref&gt;[http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&amp;CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung Landesbetrieb für Statistik und Kommunikationstechnologie Niedersachsen – Bevölkerungsfortschreibung]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; Алып жатқан жер аумағы 22,7 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''03 3 59 024''. Муниципалитеттің басшысы — Андреас Хак.

Муниципалитеттің өзі әкімшілік құрылымы бойынша 2 қалалық ауданға бөлінеді.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.samtgemeinde-oldendorf.de/ Ресми сайты]

{{Төменгі Саксония аудандары}}
{{Германия:Штаде ауданы:Қалалар}}
{{LowerSaxony-geo-stub}}

[[Санат:Төменгі Саксония елді мекендері]]</text>
      <sha1>t6pj1u3w6qumhmb617f7ufpc4vxm7my</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Хайнинген (Төменгі Саксония)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>210477</id>
    <revision>
      <id>3654715</id>
      <parentid>3392393</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T18:27:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3654715</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4547" sha1="jx6dlna6fulkbcmsla7k18octqy2k9a" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = муниципалитет 
 |қазақша атауы           = Хайнинген (Төменгі Саксония) 
 |шынайы атауы            = Heiningen (Niedersachsen) 
 |сурет                   =  
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Германия 
 |елтаңба                 = DEU Heiningen (Niedersachsen) COA.svg 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir=N |lat_deg=52 |lat_min=4 |lat_sec=0 
  |lon_dir=E |lon_deg=10 |lon_min=34 |lon_sec=0 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Германия жерлері{{!}}Жер 
 |аймағы                  = Төменгі Саксония 
 |кестедегі аймақ         = Төменгі Саксония 
 |аудан түрі              = Германия ауданы{{!}}Ауданы 
 |ауданы                  = Вольфенбюттель 
 |кестедегі аудан         = Вольфенбюттель (аудан){{!}}Вольфенбюттель 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           =  
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                  = Вернер Гауде 
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 8,41 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 101 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 664 
  |санақ жылы             = 2010 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +1 
 |DST                     = бар 
 |телефон коды            = 05334 
 |пошта индексі           = 38312 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = WF 
 |идентификатор түрі      = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды 
 |сандық идентификаторы   = 03 1 58 019 
 |ортаққордағы санаты     =  
 |сайты                   =  
 |сайт тілі               = de 
}} 
'''Хайнинген (Төменгі Саксония)''' ({{lang-de|Heiningen (Niedersachsen)}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Төменгі Саксония]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]].  [[Вольфенбюттель (аудан)|Вольфенбюттель]] ауданының құрамына енеді.

Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 664 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).&lt;ref&gt;[http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&amp;CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung Landesbetrieb für Statistik und Kommunikationstechnologie Niedersachsen – Bevölkerungsfortschreibung]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; Алып жатқан жер аумағы 8,41 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''03 1 58 019''. Муниципалитеттің басшысы — Вернер Гауде.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Германия:Вольфенбюттель ауданы:Қалалар}}
{{LowerSaxony-geo-stub}}

[[Санат:Төменгі Саксония елді мекендері]]</text>
      <sha1>jx6dlna6fulkbcmsla7k18octqy2k9a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Хайнзен</title>
    <ns>0</ns>
    <id>210478</id>
    <revision>
      <id>3654714</id>
      <parentid>2907845</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T18:27:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3654714</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4449" sha1="nzb1yl3407kax2u3evceyvcq7v8lchj" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = муниципалитет 
 |қазақша атауы           = Хайнзен 
 |шынайы атауы            = Heinsen 
 |сурет                   =  
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Германия 
 |елтаңба                 = Wappen Heinsen.png 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir=N |lat_deg=51 |lat_min=54 |lat_sec=0 
  |lon_dir=E |lon_deg=9 |lon_min=24 |lon_sec=0 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Германия жерлері{{!}}Жер 
 |аймағы                  = Төменгі Саксония 
 |кестедегі аймақ         = Төменгі Саксония 
 |аудан түрі              = Германия ауданы{{!}}Ауданы 
 |ауданы                  = Хольцминден 
 |кестедегі аудан         = Хольцминден (аудан){{!}}Хольцминден 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           =  
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                  = Герхард Халлинг 
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 18,63 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 90 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 877 
  |санақ жылы             = 2010 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +1 
 |DST                     = бар 
 |телефон коды            = 05535 
 |пошта индексі           = 37649 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = HOL 
 |идентификатор түрі      = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды 
 |сандық идентификаторы   = 03 2 55 019 
 |ортаққордағы санаты     =  
 |сайты                   =  
 |сайт тілі               = de 
}} 
'''Хайнзен''' ({{lang-de|Heinsen}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Төменгі Саксония]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]].  [[Хольцминден (аудан)|Хольцминден]] ауданының құрамына енеді.

Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 877 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).&lt;ref&gt;[http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&amp;CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung Landesbetrieb für Statistik und Kommunikationstechnologie Niedersachsen – Bevölkerungsfortschreibung]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; Алып жатқан жер аумағы 18,63 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''03 2 55 019''. Муниципалитеттің басшысы — Герхард Халлинг.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}
{{Төменгі Саксония аудандары}}
{{Германия:Хольцминден ауданы:Қалалар}}
{{LowerSaxony-geo-stub}}

[[Санат:Төменгі Саксония елді мекендері]]</text>
      <sha1>nzb1yl3407kax2u3evceyvcq7v8lchj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Хайен</title>
    <ns>0</ns>
    <id>210496</id>
    <revision>
      <id>3654710</id>
      <parentid>3645781</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T18:26:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3654710</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4556" sha1="q0l5iwyly9qzsguxwny03l9dv16hgwb" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = муниципалитет 
 |қазақша атауы           = Хайен 
 |шынайы атауы            = Heyen 
 |сурет                   =  
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Германия 
 |елтаңба                 = Wappen Heyen.png 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir=N |lat_deg=52 |lat_min=1 |lat_sec=0 
  |lon_dir=E |lon_deg=9 |lon_min=31 |lon_sec=0 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Германия жерлері{{!}}Жер 
 |аймағы                  = Төменгі Саксония 
 |кестедегі аймақ         = Төменгі Саксония 
 |аудан түрі              = Германия ауданы{{!}}Ауданы 
 |ауданы                  = Хольцминден 
 |кестедегі аудан         = Хольцминден (аудан){{!}}Хольцминден 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           =  
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                  = Михель Цизенис 
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 8,30 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 138 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 480 
  |санақ жылы             = 2010 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +1 
 |DST                     = бар 
 |телефон коды            = 05533 
 |пошта индексі           = 37619 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = HOL 
 |идентификатор түрі      = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды 
 |сандық идентификаторы   = 03 2 55 020 
 |ортаққордағы санаты     =  
 |сайты                   = http://www.gemeinde-heyen.de/ 
 |сайт тілі               = de 
}} 
'''Хайен''' ({{lang-de|Heyen}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Төменгі Саксония]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]].  [[Хольцминден (аудан)|Хольцминден]] ауданының құрамына енеді.

Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 480 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).&lt;ref&gt;[http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&amp;CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung Landesbetrieb für Statistik und Kommunikationstechnologie Niedersachsen – Bevölkerungsfortschreibung]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; Алып жатқан жер аумағы 8,30 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''03 2 55 020''. Муниципалитеттің басшысы — Михель Цизенис.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.gemeinde-heyen.de/ Ресми сайты]

{{Төменгі Саксония аудандары}}
{{Германия:Хольцминден ауданы:Қалалар}}
{{LowerSaxony-geo-stub}}

[[Санат:Төменгі Саксония елді мекендері]]</text>
      <sha1>q0l5iwyly9qzsguxwny03l9dv16hgwb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Хабигхорст</title>
    <ns>0</ns>
    <id>214310</id>
    <revision>
      <id>3654701</id>
      <parentid>2907796</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T18:23:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3654701</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4395" sha1="owcrfhxuyfovy406e2t0ipcq838nrzb" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = муниципалитет 
 |қазақша атауы           = Хабигхорст 
 |шынайы атауы            = Habighorst 
 |сурет                   =  
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Германия 
 |елтаңба                 = Wappen Habighorst.png 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir=N |lat_deg=52 |lat_min=42 |lat_sec=0 
  |lon_dir=E |lon_deg=10 |lon_min=13 |lon_sec=59 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Германия жерлері{{!}}Жер 
 |аймағы                  = Төменгі Саксония 
 |кестедегі аймақ         = Төменгі Саксония 
 |аудан түрі              = Германия ауданы{{!}}Ауданы 
 |ауданы                  = Целле 
 |кестедегі аудан         = Целле (аудан){{!}}Целле 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           =  
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                  = Вольфганг Янке 
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 15,84 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 61 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 785 
  |санақ жылы             = 2010 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +1 
 |DST                     = бар 
 |телефон коды            = 05142 
 |пошта индексі           = 29359 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = CE 
 |идентификатор түрі      = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды 
 |сандық идентификаторы   = 03 3 51 011 
 |ортаққордағы санаты     =  
 |сайты                   =  
 |сайт тілі               = de 
}} 
'''Хабигхорст''' ({{lang-de|Habighorst}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Төменгі Саксония]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]].  [[Целле (аудан)|Целле]] ауданының құрамына енеді.

Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 785 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).&lt;ref&gt;[http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&amp;CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung Landesbetrieb für Statistik und Kommunikationstechnologie Niedersachsen – Bevölkerungsfortschreibung]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; Алып жатқан жер аумағы 15,84 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''03 3 51 011''. Муниципалитеттің басшысы — Вольфганг Янке.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}
{{Төменгі Саксония аудандары}}
{{Германия:Целле ауданы:Қалалар}}
{{LowerSaxony-geo-stub}}

[[Санат:Төменгі Саксония елді мекендері]]</text>
      <sha1>owcrfhxuyfovy406e2t0ipcq838nrzb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Назарбаев Зияткерлік мектептері</title>
    <ns>0</ns>
    <id>220328</id>
    <revision>
      <id>3654646</id>
      <parentid>3556773</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T17:38:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>3654646</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21996" sha1="58kaxo9zn1iebjv6x6yw8uxs0a5fcpu" xml:space="preserve">{{Мектеп
 |Атауы       = Назарбаев Зияткерлік мектептері
 |Сурет       = Назарбаев Зияткерлік мектептері.jpg
 |Ұраны       = 
 |Құрылды     = 2008 - қазіргі кезге дейін
 |Жабылды     = 
 |Түрі        = Жаратылыстану-математика бағытындағы, Халықаралық Бакалавриат
 |Оқушылар саны     = 
 |Мекенжайы         = {{байрақ|Қазақстан}}
 |Координатасы      = 
 |Факс        = 
 |E-mail      = 
 |Сайты       = {{URL|http://nis.edu.kz/}}
 |Жол         = Тілі
 |Жол сөзі    = Қазақша, орысша, ағылшынша
}}
[[Сурет:Назарбаев Интеллектуальная школа в Астане.jpg|нобай|Назарбаев Зияткерлік мектебі ]]
[[Сурет:Nazarbayev Intellectual schools.jpg|нобай|НЗМ Алматы ]]
'''Назарбаев Зияткерлік мектептері''' — [[ғылым]], [[экономика]] және [[саясат]] саласында дарынды балаларға арналған Қазақстандағы таңдаулы мектептер желісі.&lt;ref&gt;[http://www.intelschool.kz Мектептер порталы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140212064336/http://intelschool.kz/ |date=2014-02-12 }}&lt;/ref&gt;

Бұл мектепте &quot;критериалды бағалау&quot;-деп, аталатын бағалау жүйесі қолданылады. Зияткерлік мектепте білім берудің екі моделі жүзеге асырылады. Бірінші модель – Жаратылыстану-[[математика]]лық бағыттағы Эксперименталды Ықпалдасқан білім бағдарламасын жүзеге асырады. Бұл бағдарлама бойынша оқушылар [[физика]], [[математика]], [[химия]] және [[биология]] пәндерін тереңдетіп, үштілді ортада оқиды.

Астана қаласы Зияктерлік мектебі оқушыларының ағылшын тіліндегі математика, физика, химия, биологиядан халықаралық SAT1 емтиханнан қорытынды баллы 1586 құрады, әлемде орташа балл - 1200 (ең көбі -1980), ал SAT2 орташа балл - 1720, әлемдегі орташа балл - 1250 (ең көбі - 2200). Ағылшын тілінен [[IELTS|IELTS емтиханы]]нан орташа балл - 6,2 (5,7 - өткен жылы). Тек бір оқу жылының ішінде халықаралық, республикалық, облыстық және қалалық олимпиадаларда жеңістер екі есе көбейді. Екінші модель - Негізгі және жоғары мектепте оқушыларды [[Халықаралық бакалавриат|Халықаралық бакалавриат бағдарламасы]] бойынша оқыту. Бұл 35 жылдан астам тарихы бар, жоғары сапалы білім беретін бағдарлама ретінде әлемге танылған. Халықаралық бакалавриаттың дипломын 102 елдің 1300-ден астам университеттері мақұлдайды. Олардың ішінде [[Оксфорд университеті|Оксфорд]], [[Гарвард университеті|Гарвард]], [[Кембридж университеті|Кембридж]] [[Лондонның экономика мектебі|экономика мектебі]] сияқты аттары әлемге әйгілі жоғары оқу орындары бар&lt;ref&gt;[http://www.enbek.gov.kz/kk/node/247406   ҚР Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі,  «Назарбаев Зияткерлік мектептері» - орта білімдегі жаңа өсу нүктелері]&lt;/ref&gt;.

== Тарихы ==
ҚР Президенті [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Н.Ә. Назарбаев]] 2008 жылы Зияткерлік мектеп құру идеясын алға тартып, 2009 жылы Астана қаласында алғашқы мектеп ашылды. Бес жылдың ішінде Зияткерлік мектептері еліміздің барлық өңірлерінде ашылған еді. Зияткерлік мектептерінде жоғары білікті педагогтар дәріс береді. Мектеп заманауи ғылыми-зертханалық және интерактивті мультимедиялық жабдықпен жарақтандырылған. Зияткерлік мектептің осы және басқа да ерекшеліктері балалардың жан-жақты дамуына жағдай жасайды.

&quot;Назарбаев Зияткерлік мектептері&quot; ДББҰ қазіргі таңда еліміздің әр өңірінде ашылған 21 мектепті қамтиды. ДББҰ ашылғаннан 2023 жылдың 6 наурызына дейін &quot;Назарбаев Зияткерлік мектептері&quot; ДББҰ басқарма төрағасы қызметін [[Күләш Ноғатайқызы Шәмшидинова|Шәмшидинова Күләш Ноғатайқызы]] атқарып келді. 2023 жылдың 6 наурызынан бастап басқарма төрағасы — Ә.Қ. Жанғозин.&lt;ref&gt;https://www.instagram.com/p/Cpb-68LItSm/?igshid=YmMyMTA2M2Y=&lt;/ref&gt;

2025 жылғы тамызда өңірлердегі Назарбаев Зияткерлік мектептерінің атауы біркелкі &quot;жаратылыстану-математика бағытындағы НЗМ&quot; деп өзгертілді. Астана, Алматы, Шымкент қалаларындағы зияткерлік мектептер орналасқан ауданы бойынша аталды.

== Аймақтардағы мектептер ==

* '''[[Астана]] қаласы'''. Қазір Астанада екі түрлі бағытта оқытатын үш мектеп қызмет етеді. Бірі жаратылыстану-математика, ал екеуі халықаралық бакалавриат бағытында оқытады.
** '''[[Астана|Астана қаласы]] [[Нұра ауданы (Астана)|Нұра ауданындағы]] Назарбаев Зияткерлік мектебі'''. Астана қаласында жаратылыстану-математика бағытындағы Назарбаев Зияткерлік мектебі 2009 жылы 12 қаңтарда ашылды. Бұл Қазақстандағы Назарбаев зияткерлік мектептерінің алғашқысы. Мектеп жанында 200 орындық жатақхана бар.&lt;ref&gt;[https://www.ktk.kz/ru/news/video/2009/01/12/2637/ Открылась первая президентская интеллектуальная школа]&lt;/ref&gt;
** '''Астана қаласындағы Назарбаев Зияткерлік мектебі'''. 2010 жылы 1 қыркүйекте Химия-биология бағытындағы Назарбаев Зияткерлік мектебі оқушыларға есігін айқара ашты. 2011 жылғы 12 шілдеде Халықаралық Бакалавриатта Астана қаласының химия-биология бағытындағы Назарбаев Зияткерлік мектебін авторизациялау туралы шешім қабылданды. Халықаралық Бакалавриат шеңберінде оқушыларға оқу бейінін таңдауда икемділік берілуіне байланысты химия-биологиялық бейін жойылып, мектеп Астана қаласындағы Назарбаев Зияткерлік мектебі болып өзгертілді.
** '''Астана Халықаралық мектебі''' 2013 жылы ашылды. Сол жылы мектепте 4 сынып және 10 мұғалім болса, 2025 жылғы ақпарат бойынша 1426 оқушысы мен 180 ұстазы бар&lt;ref&gt;https://isa.nis.edu.kz/&lt;/ref&gt;. Сол оқу жылында 45 тәрбиеленушісі бар балабақша ашылды. 
*'''[[Семей]] қаласы.''' [[Семей]] қаласында 2009 жылы 1 қыркүйекте жаратылыстану-математика бағытындағы Назарбаев Зияткерлік мектебі ашылды. Ол 2-ші атаулы мектеп болып табылады.&lt;ref&gt;[http://sm.nis.edu.kz/ Семей қаласындағы Назарбаев Зияткерлік мектебі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190101124837/http://sm.nis.edu.kz/ |date=2019-01-01 }},16.02.2013&lt;/ref&gt;
*'''[[Талдықорған]] қаласы'''. 2010 жылдың 21 тамызында Талдықорған қаласында жаратылыстану-математика бағыттағы Назарбаев зияткерлік мектебі ашылды.&lt;ref&gt;[http://www.inform.kz/kaz/article/2294163/  Талдықорған қаласында физика-математикалық бағыттағы Н.Назарбаев зияткерлік мектебі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141129015423/http://www.inform.kz/kaz/article/2294163/ |date=2014-11-29 }},16.02.2013&lt;/ref&gt; Ашылу рәсіміне [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] қатысты. Мектеп әлем стандарттарына сай салынған.
*'''[[Өскемен]] қаласы'''. Жаратылыстану-математика бағытындағы Назарбаев Зияткерлік мектебі Өскемен қаласында «20 зияткерлік мектеп» мемлекеттік бағдарламасы аясында Қазақстан Республикасының Президенті Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаевтың бастамасы бойынша құрылып, 2010 жылдың 13 қыркүйек айында жұмысын бастады.&lt;ref&gt;[http://nis.edu.kz  Өскемендегі Назарбаев зияткерлік мектебі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210506210534/https://nis.edu.kz/ |date=2021-05-06 }} 16,02,2013/&lt;/ref&gt;
*'''[[Орал]] қаласы.''' Орал қаласындағы жаратылыстану-математика бағытындағы Назарбаев Зияткерлік мектебі 2012 жылы қыркүйек айының 29-шы жұлдызында ашылды. Мұнда аудандардан келген оқушыларға арналған 120 орынды жатақхана бар.
*'''[[Шымкент]] қаласы.''' 2013 жылдың 16 ақпан күні [[Шымкент]] қаласында [[Абай ауданы (Шымкент)|Абай ауданындағы]] жаратылыстану-математика бағытындағы мектептің ашылу салтанаты өтті.&lt;ref&gt;[http://www.bnews.kz/kk/news/post/124411/   Шымкент қаласында  мектептің ашылуы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130215040728/http://www.bnews.kz/kk/news/post/124411/ |date=2013-02-15 }}, 16.02.2013&lt;/ref&gt; Бұл [[Қазақстан]] аумағындағы 9-шы атаулы мектеп. Басқа қаладан келген оқушыларға арналған 120 орынды жатақхана бар. 2013 жылдың 25 ақпан күні [[Шымкент]] қаласы [[Қаратау ауданы|Қаратау ауданындағы]] жаратылыстану-математика бағытындағы мектептің ашылу салтанаты өтті. 
*'''[[Ақтөбе]] қаласы.''' Жаратылыстану-математика бағытындағы Назарбаев Зияткерлік мектебі [[Ақтөбе]] қаласының Батыс-2 шағын ауданында 2013 жылы 25 ақпанда ашылды. Мектеп 720 орынға есептелген. Ауылдан келген балалар үшін 120 орынға арналған жатақханасы бар.&lt;ref&gt;[http://www.aktobegazeti.kz/?p=17013  Ақтөбеде Назарбаев зияткерлік мектебі ашылады] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140109145103/http://www.aktobegazeti.kz/?p=17013 |date=2014-01-09 }}, 16.25.13&lt;/ref&gt;
*'''[[Қарағанды]] қаласы.''' Қарағанды қаласындағы жаратылыстану-математика бағытындағы Назарбаев Зияткерлік мектебі 2013 жылдың 1 ақпанында ашылды. Мұнда аудандардан келген оқушыларға арналған 120 орынды жатақхана бар.
*'''[[Көкшетау]] қаласы'''. 2013 жылдың 23 ақпан күні [[Көкшетау]] қаласындағы Назарбаев Зияткерлік мектебінде 7-сынып оқушыларын жаратылыстану - математикалық бағытындағы пәндерді оқуға деген қабілеттерін анықтауға арналған Джонс Хопкинс Университетінің «Дарынды жастар» орталығы жасаған психометрикалық тест өткізіледі. Мұнда қаладан тыс аумақтардан келген оқушылар үшін 130 орынды жатақхана бар. 
*'''[[Тараз]] қаласы.''' Тараз қаласындағы жаратылыстану-математика бағытындағы Назарбаев Зияткерлік мектебі 2013 жылдың 4-ші шілдесінде ашылды. Мұнда аудандардан келген оқушыларға арналған 120 орынды жатақхана бар.
*'''[[Павлодар]] қаласы.''' Павлодар қаласындағы жаратылыстану-математика бағытындағы Назарбаев Зияткерлік мектебі 2013 жылдың 27-ші тамызында ашылды. Мұнда аудандардан келген оқушыларға арналған 120 орынды жатақхана бар.
*'''[[Қызылорда]] қаласы.''' Қызылорда қаласындағы жаратылыстану-математика бағытындағы Назарбаев Зияткерлік мектебі 2013 жылдың 30-шы тамызында есігін ашты. Мұнда аудандардан келген оқушыларға арналған 120 орынды жатақхана бар.
*'''[[Атырау]] қаласы.''' Атырау қаласындағы жаратылыстану-математика бағытындағы Назарбаев Зияткерлік мектебі 2013 жылдың 11-ші қыркүйегінде есігін ашты. Мұнда аудандардан келген оқушыларға арналған 120 орынды жатақхана бар.
*'''[[Алматы]] қаласы.''' Алматы қаласында 2 жаратылыстану-математика бағытындағы мектеп пен 1 бастауыш мектеп бар.
**'''[[Алматы|Алматы қаласы]] [[Медеу ауданы|Медеу ауданындағы]] Назарбаев Зияткерлiк мектебi'''. Медеу ауданындағы жаратылыстану-математика бағытындағы НЗМ 2014 жылғы 4 шiлдеде ашылды. Алматы-Медеу НЗМ-де 762 оқушы бiлiм алып жатыр. Мектеп &quot;Таулы қырат&quot; ықшамауданында орналасқан. 
**'''[[Алматы|Алматы қаласы]] [[Наурызбай ауданы|Наурызбай ауданындағы]]''' '''Назарбаев Зияткерлiк мектебi.''' Наурызбай ауданындағы жаратылыстану-математика бағытындағы НЗМ 2015 жылғы 11 тамыз күні 19-шы мектеп болып ашылған. Мектепте 1200-ден астам оқушы оқиды. Алматы-Наурызбай мектебінің аумағы НЗМ желісінде ең үлкен болып саналады. Шеттен келіп оқитын оқушыларға арналған 4 қабатты жатақханасы бар.
**'''International Steppe School of Almaty by NIS.''' Бұл мектеп NIS-Porgramme бағдарламасы бойынша 1-5 сынып оқушыларын оқытады. 2025 жылы Алматы-Медеу мектебінің жанында ашылған.&lt;ref&gt;https://schools.nis.edu.kz/kk/school/almaty-qalasyndagy-steppe-mektep&lt;/ref&gt;
*'''[[Қостанай]] қаласы.''' Қостанай қаласындағы жаратылыстану-математика бағытындағы Назарбаев Зияткерлік мектебі 2014 жылдың 12 желтоқсанында ашылды. Алыс аудандардан келіп білім алатын балалардың 120 орындық жайлы жатақханада тұруына мүмкіндікте'''рі бар.
*'''[[Петропавл]] қаласы.''' Петропавл қаласындағы жаратылыстану-математика бағытындағы Назарбаев Зияткерлік мектебі 2015 жылдың 4 шілдесінде ашылды. 720 орынға арналған білім мекемесі қаладағы жаңа «Береке» шағын ауданында бой көтерді. Мұнда аудандардан келген оқушыларға арналған 120 орынды жатақхана бар.
*'''[[Ақтау]] қаласы.''' Ақтау қаласындағы жаратылыстану-математика бағытындағы НЗМ 2015 жылдың 27 тамызында ашылды. 720 балаға арналған зияткерлік мектеп облыс орталығының 33-шағын ауданында орналасқан. Алыс-шалғай елді-мекендерде тұратын балалар үшін мектеп 120 балаға арналған жатақхана бар.
*'''[[Түркістан (қала)|Түркістан]] қаласы.''' Түркістан қаласындағы жаратылыстану-математика бағытындағы Назарбаев Зияткерлік мектебі 2021 жылдың 26 қарашада ашылды. 720 орынға арналған білім мекемесінің 360 орынды асханасы бар. Мұнда аудандардан келген оқушыларға арналған 120 орынды жатақхана бар.

== Еншілес ұйымдары мен филиалдары ==
* «Педагогикалық өлшеулер орталығы» филиалы 
* «Білім беру бағдарламалары орталығы» филиалы
* «Педагогикалық шеберлік орталығы» жекеменшік мекемесі
* «NIS Ақпараттық технологиялар және қызмет көрсету орталығы» жеке мекемесі
** «BeyimTech» ЖШС
* «Даму қоры» корпоративтік қоры
* [[Республикалық физика-математика мектебі|«Республикалық физика-математика мектебі» КеАҚ]] (50%)
* «International Steppe School of Almaty» ЖШС&lt;ref&gt;[https://www.nis.edu.kz/kz/centr-pedagogicheskogo Еншілес ұйымдар және филиалдар]{{Deadlink|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== Назарбаев Зияткерлік мектептеріндегі Wikipedia клубы ==
Назарбаев Зияткерлік мектептерінің оқушылары  Wikipedia ғаламдық жобасына қосылып, өздерінің Wikipedia атты клубын ұйымдастырды. '''Wikipedia''' клубының белсенді қатысушылары жыл соңында [[Wikimania]] конференциясына барып қайтады.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://adilet.zan.kz/kaz/docs/Z1100000394  &quot;Назарбаев Университеті&quot;, &quot;Назарбаев Зияткерлік мектептері&quot; және &quot;Назарбаев Қоры&quot; мәртебесі туралы Қазақстан Республикасының 2011 жылғы 19 қаңтардағы № 394-IV Заңы]
* {{URL|http://nis.edu.kz/kz/  Назарбаев Зияткерлік мектебінің ресми веб сайты}}

[[Санат:Назарбаев Зияткерлік мектептері|*]]
[[Санат:Қазақстан мектептері]]
[[Санат:Астана мектептері]]</text>
      <sha1>58kaxo9zn1iebjv6x6yw8uxs0a5fcpu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Моретта</title>
    <ns>0</ns>
    <id>240071</id>
    <revision>
      <id>3654528</id>
      <parentid>1843081</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T13:18:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>3654528</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4060" sha1="50wyz7t650hhmad615yiv07egkx2t6v" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = коммуна 
 |қазақша атауы           = Моретта 
 |шынайы атауы            = Moretta 
 |сурет                   =  
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Италия 
 |елтаңба                 =  
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir=N |lat_deg=44 |lat_min=45 |lat_sec=52 
  |lon_dir=E |lon_deg=7 |lon_min=32 |lon_sec=17 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Италия әкімшілік бөлінісі{{!}}Аймағы 
 |аймағы                  = Пьемонт 
 |кестедегі аймақ         = Пьемонт 
 |аудан түрі              = Италия әкімшілік бөлінісі{{!}}Провинциясы 
 |ауданы                  = Кунео (провинция){{!}}Кунео 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі
 |басшысы                  = Enrico Prat 
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 24 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 252 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 4246 
  |санақ жылы             = 2008 
  |тығыздығы              = 176 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            =  
 |уақыт белдеуі           = +1 
 |DST                     = бар 
 |телефон коды            = (+39) 171 
 |пошта индексі           = 12033 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = ISTAT коды
 |сандық идентификаторы   = 4143 
 |ортаққордағы санаты     = Moretta 
 |сайты                   = http://www.comune.moretta.cn.it 
 |сайт тілі               = it 
}} 
'''Моретта''' ({{lang-it|Moretta}}) — [[Италия]]дағы коммуна, [[Пьемонт]] әкімшілік аймағына қарасты [[Кунео (провинция)|Кунео]] провинциясында орналасқан.

Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 4246 адамды құрайды&amp;nbsp;(2008). Халық тығыздығы 176 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 24 км² шамасында. Пошта индексі — 12033.

Елді мекеннің қамқоршысы — San Giovanni Battista.&amp;nbsp;

== Демографиясы ==

== Коммуна әкімшілігі ==
* Телефоны: 0172 911035 — 0172 911095
* Электронды поштасы: info@comune.moretta.cn.it
== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.comune.moretta.cn.it Ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110720032657/http://www.comune.moretta.cn.it/ |date=2011-07-20 }} {{ref-it}}
* [http://www.istat.it/ Ұлттық статистика институты {{ref-it}}]

{{Кунео провинциясы}}
{{italy-geo-stub}}

[[Санат:Пьемонт елді мекендері]]</text>
      <sha1>50wyz7t650hhmad615yiv07egkx2t6v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сантарен (Пара)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>273131</id>
    <revision>
      <id>3654813</id>
      <parentid>1846826</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T08:35:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>-wuppertaler</username>
        <id>152929</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:Brasão Santarém.jpg]] → [[File:Brasão de Santarém, PA.jpg]] [[c:COM:FR#FR2|Criterion 2]] (meaningless or ambiguous name)</comment>
      <origin>3654813</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4134" sha1="fm1pm15plsp89cupsi8vdm7o1nxfz41" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = муниципалитет 
 |қазақша атауы           = Сантарен (Пара) 
 |шынайы атауы            = Santarém (Pará) 
 |сурет                   =  
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Бразилия 
 |елтаңба                 = Brasão de Santarém, PA.jpg 
 |ту                      =Bandeira_Santarem.png 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir=S |lat_deg=2 |lat_min=26 |lat_sec=34 
  |lon_dir=W |lon_deg=54 |lon_min=42 |lon_sec=28 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Бразилия әкімшілік бөлінісі{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Пара 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Бразилия әкімшілік бөлінісі{{!}}Мезорегионы 
 |ауданы                  = &lt;!-- Байшу-Амазонас (мезорегион){{!}}Байшу-Амазонас --&gt; 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым түрі              = Бразилия әкімшілік бөлінісі{{!}}Микрорегионы 
 |қауым                   = &lt;!-- Сантарен (микрорегион){{!}}Сантарен --&gt; 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі
 |басшысы                 = Мария ду Карму Мартинс Лима 
 |құрылған уақыты         = 1661 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 22 887,08 
 |биiктiктiң түрi         = Биіктігі 
 |орталығының биiктігі    = 51 
 |климаты                 =  
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 274 285 
  |санақ жылы             = 2006 
  |тығыздығы              = 12 
  |шоғырлануы             =  
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -3 
 |DST                     = бар 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   =  
 |сайт тілі               = 
}} 
'''Сантарен (Пара)''' ({{lang-pt|Santarém (Pará)}}) — [[Бразилия]]дағы [[муниципалитет]], [[Пара (штат)|Пара]] штатында орналасқан. [[Байшу-Амазонас (мезорегион)|Байшу-Амазонас]] мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын [[Сантарен (микрорегион)|Сантарен]] экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді.

[[2006 жыл]]ғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 274 285 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 22 887,08 км² шамасында. Халық тығыздығы — 12 адам/км².

== Тарихы ==
Қала [[1661 жыл]]ы құрылған.

{{Сантарен  микрорегионының муниципалитеттері}}
{{brazil-geo-stub}}

[[Санат:Пара елді мекендері]]</text>
      <sha1>fm1pm15plsp89cupsi8vdm7o1nxfz41</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сен-Пьерр-де-Майок</title>
    <ns>0</ns>
    <id>430186</id>
    <revision>
      <id>3654870</id>
      <parentid>1880520</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T11:01:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kontributor 2K</username>
        <id>135972</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>+ елтаңба</comment>
      <origin>3654870</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5988" sha1="61zney4l4o89ai6xna2s0tpdiwitwpf" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = [[Коммуна (Франция)|Коммуна]]
 |қазақша атауы           = Сен-Пьерр-де-Майок
 |шынайы атауы            = Saint-Pierre-de-Mailloc
 |сурет                   = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Франция
 |елтаңба                 = Blason ville fr Saint-Pierre-de-Mailloc (Calvados).svg
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir= |lat_deg=49.0683333333 |lat_min= |lat_sec=
  |lon_dir= |lon_deg=0.318888888889 |lon_min= |lon_sec=
  |CoordAddon             = type:city(487)_region:FR
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 270
 |аймақ картасының өлшемi = 270
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Франция аймақтары{{!}}Аймағы
 |аймағы                  = Төменгі Нормандия
 |кестедегі аймақ         = Төменгі Нормандия
 |аудан түрі              = Франция департаменттері{{!}}Департаменті
 |ауданы                  = Кальвадос
 |кестедегі аудан         = Кальвадос (департамент){{!}}Кальвадос
 |қауым түрі              = Франция округтері{{!}}Округі
 |қауым                   = Лизье (округ){{!}}Лизье
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = &lt;!-- [[Франция кантондары|Кантоны]]:&lt;br /&gt; [[Орбек (кантон)|Орбек]] --&gt;
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі
 |басшысы                 = Marc Aunay ([[2008]]-[[2014]])
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 4,68
 |биiктiктiң түрi         = Биіктігі
 |орталығының биiктігі    = 67—166
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 487
  |санақ жылы             = 2009
  |тығыздығы              = 104,06
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +1
 |DST                     = бар
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 14290
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = INSEE коды
 |сандық идентификаторы   = 14647
 |ортаққордағы санаты     = Saint-Pierre-de-Mailloc
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}
'''Сен-Пьерр-де-Майок''' ({{lang-fr|Saint-Pierre-de-Mailloc}}) — [[Франция]]дағы коммуна. [[Төменгі Нормандия]] аймағына қарасты [[Кальвадос (департамент)|Кальвадос]] департаментінде орналасқан. [[Лизье (округ)|Лизье]] округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 4,68 км² шамасында.

Коммунаның [[INSEE коды]] — ''14647'', [[пошта индексі]] — ''14290''.

== Демографиясы ==
[[2009 жыл]]ғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 487 адамды құрады&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://insee.fr/fr/ppp/bases-de-donnees/recensement/populations-legales/departement.asp |title = 2009 жылғы тұрғындар саны |publisher=[[INSEE]] |accessdate=25.11.2012}}{{ref-fr}}&lt;/ref&gt;. Халық тығыздығы — 104,06 адам/км².

{{Демография/FRA/Saint-Pierre-de-Mailloc}}

Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006)&lt;ref&gt;{{cite web| url=http://www.insee.fr/fr/themes/detail.asp?reg_id=99&amp;ref_id=pop-sexe-age-quinquennal| title=Population selon le sexe et l'âge...2006| language=fr| description = Жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) |publisher=[[INSEE]] | accessdate=25.11.2012}}&lt;/ref&gt;:
{{ЖЖ-Кесте
 | макс=42 | барлығы=456
 | е0=23 | ә0=19
 | е5=11 | ә5=27
 | е10=19 | ә10=15
 | е15=11 | ә15=4
 | е20=11 | ә20=4
 | е25=8 | ә25=11
 | е30=23 | ә30=19
 | е35=8 | ә35=11
 | е40=19 | ә40=19
 | е45=4 | ә45=4
 | е50=15 | ә50=19
 | е55=42 | ә55=19
 | е60=15 | ә60=11
 | е65=11 | ә65=11
 | е70=15 | ә70=4
 | е75=4 | ә75=8
 | е80=0 | ә80=8
 | е85=4 | ә85=0
}}

== Тағы қараңыз ==
* [[Кальвадос департаментінің коммуналары]]

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы сілтемелер ==
{{commonscat|Saint-Pierre-de-Mailloc|Сен-Пьерр-де-Майок}}

* [http://www.recensement.insee.fr/searchResults.action?zoneSearchField=&amp;codeZone=14647-COM Францияның ұлттық статистика және экономикалық зерттеулер институты сайтындағы парақшасы]
* [http://www.mapquest.com/?q=49.0683333333,0.318888888889&amp;zoom=8 «Mapquest» картасында орналасуы]

{{France-geo-stub}}
{{Кальвадос департаментінің коммуналары}}

[[Санат:Кальвадос департаментінің коммуналары]]</text>
      <sha1>61zney4l4o89ai6xna2s0tpdiwitwpf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гузокур</title>
    <ns>0</ns>
    <id>433447</id>
    <revision>
      <id>3654579</id>
      <parentid>3254232</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T16:02:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kontributor 2K</username>
        <id>135972</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>елтаңба @actual file</comment>
      <origin>3654579</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5917" sha1="lxkhnjkz55ihmdgl5x0qro05z3uk9fu" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = [[Коммуна (Франция)|Коммуна]]
 |қазақша атауы           = Гузокур
 |шынайы атауы            = Gouzeaucourt
 |сурет                   = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Франция
 |елтаңба                 = Blason maison fl de Wavrin.svg
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir= |lat_deg=50.0563888889 |lat_min= |lat_sec=
  |lon_dir= |lon_deg=3.125 |lon_min= |lon_sec=
  |CoordAddon             = type:city(1413)_region:FR
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 270
 |аймақ картасының өлшемi = 270
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Франция аймақтары{{!}}Аймағы
 |аймағы                  = Нор-Па-де-Кале
 |кестедегі аймақ         = Нор-Па-де-Кале
 |аудан түрі              = Франция департаменттері{{!}}Департаменті
 |ауданы                  = Нор
 |кестедегі аудан         = Нор (департамент){{!}}Нор
 |қауым түрі              = Франция округтері{{!}}Округі
 |қауым                   = Камбре (округ){{!}}Камбре
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = &lt;!-- [[Франция кантондары|Кантоны]]:&lt;br /&gt; [[Маркуен (кантон)|Маркуен]] --&gt;
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі
 |басшысы                 = Jacques Richard ([[2009]]-[[2014]])
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 12,11
 |биiктiктiң түрi         = Биіктігі
 |орталығының биiктігі    = 95—137
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 1413
  |санақ жылы             = 2009
  |тығыздығы              = 116,68
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +1
 |DST                     = бар
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 59231
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = INSEE коды
 |сандық идентификаторы   = 59269
 |ортаққордағы санаты     = Gouzeaucourt
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}
'''Гузокур''' ({{lang-fr|Gouzeaucourt}}) — [[Франция]]дағы коммуна. [[Нор-Па-де-Кале]] аймағына қарасты [[Нор (департамент)|Нор]] департаментінде орналасқан. [[Камбре (округ)|Камбре]] округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 12,11 км² шамасында.

Коммунаның [[INSEE коды]] — ''59269'', [[пошта индексі]] — ''59231''.

== Демографиясы ==
[[2009 жыл]]ғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 1413 адамды құрады&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://insee.fr/fr/ppp/bases-de-donnees/recensement/populations-legales/departement.asp |title = 2009 жылғы тұрғындар саны |publisher=[[INSEE]] |accessdate=25.11.2012}}{{ref-fr}}&lt;/ref&gt;. Халық тығыздығы — 116,68 адам/км².

{{Демография/FRA/Gouzeaucourt}}

Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006)&lt;ref&gt;{{cite web| url=http://www.insee.fr/fr/themes/detail.asp?reg_id=99&amp;ref_id=pop-sexe-age-quinquennal| title=Population selon le sexe et l'âge...2006| language=fr| description = Жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) |publisher=[[INSEE]] | accessdate=25.11.2012}}&lt;/ref&gt;:
{{ЖЖ-Кесте
 | макс=82 | барлығы=1388
 | е0=47 | ә0=43
 | е5=66 | ә5=82
 | е10=43 | ә10=70
 | е15=59 | ә15=31
 | е20=39 | ә20=20
 | е25=23 | ә25=43
 | е30=39 | ә30=55
 | е35=51 | ә35=55
 | е40=59 | ә40=51
 | е45=39 | ә45=12
 | е50=62 | ә50=51
 | е55=51 | ә55=43
 | е60=43 | ә60=35
 | е65=27 | ә65=20
 | е70=23 | ә70=23
 | е75=4 | ә75=16
 | е80=12 | ә80=23
 | е85=4 | ә85=24
}}

== Тағы қараңыз ==
* [[Нор департаментінің коммуналары]]

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы сілтемелер ==
{{commonscat|Gouzeaucourt|Гузокур}}

* [http://www.recensement.insee.fr/searchResults.action?zoneSearchField=&amp;codeZone=59269-COM Францияның ұлттық статистика және экономикалық зерттеулер институты сайтындағы парақшасы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121024134759/http://recensement.insee.fr/searchResults.action?zoneSearchField=&amp;codeZone=59269-COM |date=2012-10-24 }}
* [http://www.mapquest.com/?q=50.0563888889,3.125&amp;zoom=8 «Mapquest» картасында орналасуы]

{{France-geo-stub}}
{{Нор департаментінің коммуналары}}

[[Санат:Нор департаментінің коммуналары]]</text>
      <sha1>lxkhnjkz55ihmdgl5x0qro05z3uk9fu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қоянды (Ақмола облысы)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>488462</id>
    <revision>
      <id>3654653</id>
      <parentid>3623220</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T17:45:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RaiymbekZh</username>
        <id>170385</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3654653</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8700" sha1="pedud9t6pxz272uzc3uvols25uzhc6b" xml:space="preserve">{{Елді мекен-Қазақстан 
|статусы                 =Ауыл
|атауы                 =Қоянды
|сурет               =Qoyandy Al-Farabi.jpg   
|әкімшілік күйі          = Ауылдық әкімдік орталығы 
|елтаңба                 = 
|ту                      =  
|елтаңба сипаттамасы     = 
|ту сипаттамасы          = 
|елтаңба ені             = 
|ту ені                  =    
  |lat_deg =51 |lat_min = 16|lat_sec = 26
 |lon_deg =71|lon_min = 38|lon_sec =52
  |CoordAddon             = type:city(1226000)_region:KZ
   |CoordScale             =
|ел картасы              = 
|облыс картасы           = 
|аудан картасы           = 
|ел картасының өлшемi    = 
|облыс картасының өлшемi = 
|аудан картасының өлшемi = 
|облысы                  = Ақмола облысы
|кестедегі облыс         = Ақмола облысы{{!}}Ақмола
|ауданы                  = Целиноград ауданы
|кестедегі аудан         = Целиноград ауданы{{!}}Целиноград 
|мекен түрі              = ауыл{{!}}Ауылдық әкімдігі
|мекені                  = Қоянды ауылдық әкімдігі{{!}}Қоянды
|ішкі бөлінісі           = 
|әкімі                   =Хавжалел Хасамхан 
|құрылған уақыты         = 1875  
|алғашқы дерек           = 1910 
|бұрынғы атаулары        =
* Қоянды-Өзек (..–1921 ж.)
* Боғыявлен (1921-1935 ж.)
* Қояндинское (1935-1997 жж.)  
|статус алуы               = 
|жер аумағы                  = 
|климаты                 = 
  |тұрғыны         =        {{өсім}}25000 
  |санақ жылы             = [[2023 жыл|2023]]
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
|телефон коды            = 
|пошта индексі           = 
|пошта индекстері        = 
|ортаққордағы санаты     = 
|сайты                   =
|сайт тілі               =
|сурет атауы=Мұхамедрақым Жүнісов көшесінен сол жағындағы Әл-Фараби көшесінің суреті}}
{{мағына|Қоянды}} 
'''Қоянды''' — [[Ақмола облысы]] [[Целиноград ауданы]]на 1875 жылы құрылған қарасты ауыл. [[2007 жыл]]ы 7–ші мамырдан бастап, құрылған [[Қоянды ауылдық әкімдігі]] орталығы.&lt;ref&gt;[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V07B0003219 Ерейментау және Целиноград аудандары бойынша Ақмола облысының әкімшілік-аумақтық құрылысына өзгерістер енгізу туралы]&lt;/ref&gt;

== Географиялық орны ==
[[Астана]] қаласынан солтүстік–шығыс бағытта 18 шақырым қашықтықта орналасқан.

== Тарихы ==
1875 жылы, Ақмоланың жаныңда Қоянды-Өзек ауылы құрылды.&lt;ref&gt;Ақмола уезінің картасы — 1910 жыл&lt;/ref&gt; 1921 жылы Боғыявлен ауылы болып қайта құрылды.&lt;ref&gt;Бүкілодақтық карта — 1927 жыл&lt;/ref&gt; 1935 жылы Қоянды ауылы болып өзгертілді.&lt;ref&gt;[https://bilim-all.kz/article/24542 Қоянды ауылының тарихы]{{Deadlink|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Миллиондық-Бүкілодақтық карта — 1937 жыл&lt;/ref&gt;

== Халқы ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Саны (1999, 2009, 2021)&lt;ref name=&quot;source122&quot;&gt;[http://stat.gov.kz/census/national/2009/region 2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |date=2019-12-08 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 жылғы ұлттық халық санағының қорытындылары]&lt;/ref&gt;
|-
!1999 !! 2009 !! 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Ерлер 2009 !! Ерлер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Әйелдер 2009 !! Әйелдер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен
|-
||319||{{өсім}}2954 ||{{өсім}}12674 ||323,1 ||1537 ||{{өсім}}7762 ||309,8 ||1417 ||{{өсім}}4912 ||337,5
|}

'''Оралмандар легi Қояндыға шоғырлануы'''&lt;br&gt;
2003 жылы Нұқ Оразханның басшылығымен оралмандар легi Қояндыға шоғырлана бастаған. 2003–2008 жылдарда ауыл әкiмдiгiнде жер телiмiн алуға 5013 арыз тiркелiптi. Жер телiмiн алған 1313 адамның 861-i&lt;br&gt; оралмандар. Жер құжатын ала алмай жүрген 134 адам. &quot;Қояндыдағы даудың басы 2004 жылы сол кездегi &quot;Көшi-қон және демография&quot; агенттiгiнiң төрайымы, қазiр &quot;Руханият&quot; партиясының жетекшiсi А.Жағанова&lt;br&gt; мен сол кездегi Астана қаласы әкiмiнiң орынбасары болған, қазiргi Мәжiлiс депутаты Т. Мұхамеджановтардың арнайы ат басын бұрып, оралмандарға арналған 96 гектар жердiң қазығын қағудан басталды&quot; – дейдi&lt;br&gt; жергiлiктi халық.

'''Ауылдың жағдайы'''&lt;br&gt;
Ауылда жергiлiктi әкiмдiк пен мектептен басқа әлеуметтiк ғимарат жоқ. 50 оқушыға арналған мектепте 212 бала оқиды. Мектеп тоғызжылдық. Бұрынғы балабақшаның ғимараты. Ескi ғимаратта оқушылар&lt;br&gt; сығылысып, бiр партада үш-төрттен оқып келiптi. 2009–2011 жылдары 900 орындық мектеп салынады деп жоспарланған екен. Халықты қинайтын автобус қатынасы, медициналық көмек көрсету, ауызсу, жарық,&lt;br&gt; бiлiм алу, жер мәселелерi. №38 қалалық автобусының Қояндыға қатынай бастағанына бiр айдан асты. Қалалық емхананың дәрiгерлерi де айына бiр рет келiп, медициналық қызмет көрсете бастаған. Таяуда&lt;br&gt; дәрiхана ашылмақшы. Ауызсу мәселесi мүлдем шешiлмеген. Суды қаладағысы қаладан, даладағы жұрт даладан тасиды. Ауыл әкiмдiгiнiң жанында елдi электрмен қамтамасыз ететiн трансформатор орналасқан.&lt;br&gt; Қалтасы қалың халық 80000–120000 теңгеге электр жарығын тарттырып алса, күнкөрiсi төмендер арзан бағаға заңсыз тартылған электрмен күн көруде. Заңсыздықтың соңы жақсылыққа әкелмейтiнiн жақында 29&lt;br&gt; жасар келiншектiң токқа соғылып қайтыс болғаны дәлелдеп отыр. Ауыл әкiмiнiң сөзiне сенсек, жарты жылда үлкен трансформатор салынбақ екен. Ауылда 40-тан аса телефон тетiгi бар.

== Суреттер ==
[[File:Qoyandy Gabdullin.jpg|thumb|[[Мәлік Ғабдуллин]] көшесі]]
[[File:Qoyandy 3 school.jpg|thumb|Қоянды ауылының №3 мектеп-лицейі]]
[[File:Qoyandy Junusov.jpg|thumb|[[Мұхамедрақым Жүнісов]] көшесі]]
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Целиноград ауданы елді мекендері}}

[[Санат:Целиноград ауданы елді мекендері]]</text>
      <sha1>pedud9t6pxz272uzc3uvols25uzhc6b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі</title>
    <ns>4</ns>
    <id>491233</id>
    <revision>
      <id>3654825</id>
      <parentid>3654398</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T09:00:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ArystanbekBot</username>
        <id>33174</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bot: Деректерді жаңарту</comment>
      <origin>3654825</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17099" sha1="mw58s8kkp793d17rshz1smed18si3gn" xml:space="preserve">{{ambox
 |type       = notice
 |text       = Бұл бетте қазіргі [[Уикипедия:Администраторлар|Уикипедия админдерінің]] белсенділік статистикасы көрсетілген, бағандар бойынша өсу не кему ретімен орналастыруға болады. &lt;br /&gt;

&lt;small&gt;Мәліметтер [https://xtools.wmcloud.org/ec&amp;uselang=kk X!'s Tools]-тан  алынған.&lt;/small&gt;
}}
{{StatInfo}}
== Шартты белгілер ==
[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] белгісімен және көк түспен қазіргі белсенді админдер ерекшеленген;
[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] белгісімен және көк түспен қазіргі белсенді емес админдер ерекшеленген;
[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] белгісімен және солғын түспен бұрынғы админдер ерекшеленген.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Админ әрекеттері
|-
| Бұғаттау әрекеттері || [[File:User-block.png|30px|link=]] Қатысушыларды бұғаттағандары || [[File:2_(number).png|25px|link=]][[File:User-block.png|30px|link=]] Қатысушыларды қайта бұғаттағандары || [[File:User-welcome.png|25px]] Қатысушылардың бұғатынан босатқандары ||
|-
| Қорғау әрекеттері || [[File:OOjs UI icon secure-link-progressive.svg|20px|link=]] Беттерді қорғағандары || [[File:2_(number).png|25px|link=]] [[File:OOjs UI icon secure-link-progressive.svg|20px|link=]] Беттерді қайталап қорғағандары || [[File:OOjs UI icon unLock-ltr-progressive.svg|20px|link=]] Беттердің қорғанысын алғандары ||
|-
| Жою әрекеттері||[[File:OOjs UI icon trash-progressive.svg|20px|link=]] Беттерді жойғандары || [[File:OOjs UI icon eyeClosed-progressive.svg|20px|link=]] Нұсқаларды жойғандары (revision delete) || [[File:OOjs UI icon trash-progressive revised (with exclamation).svg|20px|link=]] Журналдарды жойғандары (log delete) || [[File:OOjs UI icon restore-progressive.svg|20px|link=]] Беттерді қалпына келтіргендері
|-
| Басқа әрекеттер || [[File:Echo user-rights icon.svg|20px|link=]] Құқық өзгерткендері ||[[File:Noun Project import icon 652774.svg|20px|link=]] Импорттағандары  ||[[File:OOjs UI icon funnel-rtl-progressive.svg|20px|link=]] AbuseFilter өзгерткендері || [[File:OOjs UI icon advanced-progressive.svg|20px|link=]] Контент моделін өзгерткендері 
|-
| [[File:Tabler-icons sum.svg|25px|link=]] Барлығының қосындысы
|-
|}

== Тізім ==
&lt;!-- BOT:ADMINS-ACTIVITY:START --&gt;
{|class=&quot;wikitable sortable plainlinks; ts-stickytableheader&quot; style=&quot;text-align:right; width:100%; font-size:100; background: #ffffff&quot;
|-
!&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;#&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;Админ аты&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:Tabler-icons sum.svg|25px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:User-block.png|30px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:2_(number).png|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]][[File:User-block.png|30px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:User-welcome.png|25px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:OOjs UI icon secure-link-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:2_(number).png|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]][[File:OOjs UI icon secure-link-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:OOjs UI icon unLock-ltr-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:OOjs UI icon trash-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:OOjs UI icon eyeClosed-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:OOjs UI icon trash-progressive revised (with exclamation).svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:OOjs UI icon restore-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:Echo user-rights icon.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:Noun Project import icon 652774.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:OOjs UI icon funnel-rtl-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:OOjs UI icon advanced-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]
|-
|align=center|1||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Kasymov#general-stats 35598]||623||26||18||263||28||3||34453||8||0||176||0||0||0||0
|-
|align=center|2||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Arystanbek|Arystanbek]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Arystanbek#general-stats 28572]||275||6||9||1309||42||7||26222||22||7||300||21||7||328||17
|-
|align=center|3||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Нұрлан Рахымжанов|Нұрлан Рахымжанов]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Нұрлан_Рахымжанов#general-stats 14883]||417||21||19||106||17||3||13692||37||13||513||45||0||0||0
|-
|align=center|4||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Bolatbek|{{color|grey|Bolatbek}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Bolatbek#general-stats 5355]||18||0||0||116||20||2||5152||5||0||23||0||0||19||0
|-
|align=center|5||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Салиха|Салиха]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Салиха#general-stats 4269]||0||0||0||235||0||26||3998||0||0||10||0||0||0||0
|-
|align=center|6||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:AlefZet|{{color|grey|AlefZet}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/AlefZet#general-stats 3721]||96||0||20||164||1||14||3358||0||0||68||0||0||0||0
|-
|align=center|7||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Bekus|{{color|grey|Bekus}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Bekus#general-stats 3615]||19||2||0||20||5||6||3553||0||0||10||0||0||0||0
|-
|align=center|8||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Ulan|{{color|grey|Ulan}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Ulan#general-stats 3263]||18||0||2||3||0||0||3235||0||0||5||0||0||0||0
|-
|align=center|9||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/1nter_pares#general-stats 3086]||291||7||6||401||8||15||2342||0||6||10||0||0||0||0
|-
|align=center|10||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:ArystanbekBot|ArystanbekBot]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/ArystanbekBot#general-stats 2942]||0||0||0||0||0||0||2942||0||0||0||0||0||0||0
|-
|align=center|11||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Sibom|{{color|grey|Sibom}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Sibom#general-stats 2500]||28||1||1||5||3||7||2440||0||0||15||0||0||0||0
|-
|align=center|12||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:GaiJin|{{color|grey|GaiJin}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/GaiJin#general-stats 1420]||36||0||0||10||3||3||1300||0||0||14||54||0||0||0
|-
|align=center|13||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek.kz]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Batyrbek.kz#general-stats 1276]||70||0||3||6||2||1||1171||0||0||7||16||0||0||0
|-
|align=center|14||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Nurken|Nurken]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Nurken#general-stats 1196]||38||0||0||12||17||0||1117||0||0||12||0||0||0||0
|-
|align=center|15||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:GanS NIS|{{color|grey|GanS NIS}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/GanS_NIS#general-stats 1089]||12||0||2||3||0||0||1029||0||0||43||0||0||0||0
|-
|align=center|16||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Amangeldi Mukhamejan|Amangeldi Mukhamejan]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Amangeldi_Mukhamejan#general-stats 855]||9||1||1||26||3||2||774||0||0||30||1||0||7||1
|-
|align=center|17||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Kaiyr|Kaiyr]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Kaiyr#general-stats 829]||116||89||10||13||13||2||560||0||0||22||3||0||1||0
|-
|align=center|18||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Polat Alemdar|{{color|grey|Polat Alemdar}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Polat_Alemdar#general-stats 806]||5||0||0||600||60||0||136||0||0||5||0||0||0||0
|-
|align=center|19||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Мықтыбек Оразтайұлы|{{color|grey|Мықтыбек Оразтайұлы}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Мықтыбек_Оразтайұлы#general-stats 738]||1||0||0||19||1||1||649||0||0||67||0||0||0||0
|-
|align=center|20||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:AlibekKS|{{color|grey|AlibekKS}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/AlibekKS#general-stats 695]||18||0||50||7||0||0||611||0||0||9||0||0||0||0
|-
|align=center|21||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Sagzhan|Sagzhan]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Sagzhan#general-stats 497]||15||0||7||46||6||1||405||0||0||17||0||0||0||0
|-
|align=center|22||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Ashina|Ashina]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Ashina#general-stats 460]||1||0||0||16||3||2||418||1||0||13||6||0||0||0
|-
|align=center|23||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Qarakesek|{{color|grey|Qarakesek}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Qarakesek#general-stats 224]||19||1||25||0||2||37||114||0||0||14||12||0||0||0
|-
|align=center|24||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Daniyar|{{color|grey|Daniyar}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Daniyar#general-stats 80]||6||0||0||1||0||0||70||0||0||1||2||0||0||0
|-
|align=center|25||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:GaiJinBot|{{color|grey|GaiJinBot}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/GaiJinBot#general-stats 79]||0||0||0||0||0||0||79||0||0||0||0||0||0||0
|-
|align=center|26||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Nurtenge#general-stats 78]||1||0||0||5||0||0||65||5||0||2||0||0||0||0
|-
|align=center|27||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Arruah|{{color|grey|Arruah}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Arruah#general-stats 8]||0||0||0||0||0||0||8||0||0||0||0||0||0||0
|-
|align=center|28||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Nick jan|{{color|grey|Nick jan}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Nick_jan#general-stats 7]||1||0||0||0||0||0||6||0||0||0||0||0||0||0
|-
|align=center|29||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Kasymovbot|Kasymovbot]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Kasymovbot#general-stats 0]||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0
|}
&lt;!-- BOT:ADMINS-ACTIVITY:END --&gt;
{{clear}}


== Администраторлардың_нақты_белсенділіктері ==
Белсенділіктердің түспен белгіленуі:

* &lt;span style=&quot;background-color:#00ff33&quot;&gt;[[Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Администраторлардың_нақты_белсенділіктері|Жасыл]]&lt;/span&gt; — соңғы әрекетін жасағанына 180 күн толмаған ([0-180])
* &lt;span style=&quot;background-color:#00ccff&quot;&gt;[[Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Администраторлардың_нақты_белсенділіктері|Көк]]&lt;/span&gt; — соңғы әрекетін жасағанына 180-нен 360 күн аралығында уақыт өткен ([360-180])
* &lt;span style=&quot;background-color:#ff3300&quot;&gt;[[Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Администраторлардың_нақты_белсенділіктері|Қызыл]]&lt;/span&gt; — соңғы әрекетін жасағанына 360 күннен асып кеткен ([360&lt;])


{{Wikistats}}

[[Санат:Уикипедия:Уикипедия статистикалары]]</text>
      <sha1>mw58s8kkp793d17rshz1smed18si3gn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Уикипедия:Белсенді қатысушылар</title>
    <ns>4</ns>
    <id>492279</id>
    <revision>
      <id>3654495</id>
      <parentid>3654174</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T12:01:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jembot</username>
        <id>36112</id>
      </contributor>
      <comment>Bot: Рейтингті жаңарту</comment>
      <origin>3654495</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10266" sha1="bhy0l2ekt9qeovd1dkmqlcl6gailvob" xml:space="preserve">{{/begin|200}}
|-
| 1 || [[User:1nter pares|1nter pares]] || [[Special:Contributions/1nter pares|{{formatnum:2182}}]] || {{Permissions|1nter pares}}
|-
| 2 || [[User:Мағыпар|Мағыпар]] || [[Special:Contributions/Мағыпар|{{formatnum:1302}}]] || {{Permissions|Мағыпар}}
|-
| 3 || [[User:Орел Карл|Орел Карл]] || [[Special:Contributions/Орел Карл|{{formatnum:1044}}]] || {{Permissions|Орел Карл}}
|-
| 4 || [[User:Nurken|Nurken]] || [[Special:Contributions/Nurken|{{formatnum:480}}]] || {{Permissions|Nurken}}
|-
| 5 || [[User:Casserium|Casserium]] || [[Special:Contributions/Casserium|{{formatnum:455}}]] || {{Permissions|Casserium}}
|-
| 6 || [[User:Marksscheider|Marksscheider]] || [[Special:Contributions/Marksscheider|{{formatnum:454}}]] || {{Permissions|Marksscheider}}
|-
| 7 || [[User:Sagzhan|Sagzhan]] || [[Special:Contributions/Sagzhan|{{formatnum:225}}]] || {{Permissions|Sagzhan}}
|-
| 8 || [[User:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] || [[Special:Contributions/Ерден Карсыбеков|{{formatnum:180}}]] || {{Permissions|Ерден Карсыбеков}}
|-
| 9 || [[User:Kasymov|Kasymov]] || [[Special:Contributions/Kasymov|{{formatnum:177}}]] || {{Permissions|Kasymov}}
|-
| 10 || [[User:Айткүл|Айткүл]] || [[Special:Contributions/Айткүл|{{formatnum:126}}]] || {{Permissions|Айткүл}}
|-
| 11 || [[User:Жадыра Абибуллаевна|Жадыра Абибуллаевна]] || [[Special:Contributions/Жадыра Абибуллаевна|{{formatnum:118}}]] || {{Permissions|Жадыра Абибуллаевна}}
|-
| 12 || [[User:Aktolkynsauyrbay|Aktolkynsauyrbay]] || [[Special:Contributions/Aktolkynsauyrbay|{{formatnum:101}}]] || {{Permissions|Aktolkynsauyrbay}}
|-
| 13 || [[User:Aldogarov|Aldogarov]] || [[Special:Contributions/Aldogarov|{{formatnum:96}}]] || {{Permissions|Aldogarov}}
|-
| 14 || [[User:Vyacheslav Nasretdinov|Vyacheslav Nasretdinov]] || [[Special:Contributions/Vyacheslav Nasretdinov|{{formatnum:80}}]] || {{Permissions|Vyacheslav Nasretdinov}}
|-
| 15 || [[User:~2026-48574-22|~2026-48574-22]] || [[Special:Contributions/~2026-48574-22|{{formatnum:78}}]] || {{Permissions|~2026-48574-22}}
|-
| 16 || [[User:LCont5|LCont5]] || [[Special:Contributions/LCont5|{{formatnum:69}}]] || {{Permissions|LCont5}}
|-
| 17 || [[User:Jako2588|Jako2588]] || [[Special:Contributions/Jako2588|{{formatnum:63}}]] || {{Permissions|Jako2588}}
|-
| 18 || [[User:Nurtenge|Nurtenge]] || [[Special:Contributions/Nurtenge|{{formatnum:59}}]] || {{Permissions|Nurtenge}}
|-
| 19 || [[User:Nurkhan|Nurkhan]] || [[Special:Contributions/Nurkhan|{{formatnum:56}}]] || {{Permissions|Nurkhan}}
|-
| 20 || [[User:Asorev|Asorev]] || [[Special:Contributions/Asorev|{{formatnum:55}}]] || {{Permissions|Asorev}}
|-
| 21 || [[User:Акпарова Корлан|Акпарова Корлан]] || [[Special:Contributions/Акпарова Корлан|{{formatnum:53}}]] || {{Permissions|Акпарова Корлан}}
|-
| 22 || [[User:Шугыла Есімханова|Шугыла Есімханова]] || [[Special:Contributions/Шугыла Есімханова|{{formatnum:52}}]] || {{Permissions|Шугыла Есімханова}}
|-
| 23 || [[User:Маржан Нурмаганбетовна|Маржан Нурмаганбетовна]] || [[Special:Contributions/Маржан Нурмаганбетовна|{{formatnum:51}}]] || {{Permissions|Маржан Нурмаганбетовна}}
|-
| 24 || [[User:Aidana003|Aidana003]] || [[Special:Contributions/Aidana003|{{formatnum:51}}]] || {{Permissions|Aidana003}}
|-
| 25 || [[User:Таңшебер Ахметбек|Таңшебер Ахметбек]] || [[Special:Contributions/Таңшебер Ахметбек|{{formatnum:49}}]] || {{Permissions|Таңшебер Ахметбек}}
|-
| 26 || [[User:Сейлова Гүлжан|Сейлова Гүлжан]] || [[Special:Contributions/Сейлова Гүлжан|{{formatnum:49}}]] || {{Permissions|Сейлова Гүлжан}}
|-
| 27 || [[User:Аружан Сағаткен|Аружан Сағаткен]] || [[Special:Contributions/Аружан Сағаткен|{{formatnum:49}}]] || {{Permissions|Аружан Сағаткен}}
|-
| 28 || [[User:Guka1996|Guka1996]] || [[Special:Contributions/Guka1996|{{formatnum:47}}]] || {{Permissions|Guka1996}}
|-
| 29 || [[User:PushkinVko|PushkinVko]] || [[Special:Contributions/PushkinVko|{{formatnum:45}}]] || {{Permissions|PushkinVko}}
|-
| 30 || [[User:Бакытжан Бейсембекова|Бакытжан Бейсембекова]] || [[Special:Contributions/Бакытжан Бейсембекова|{{formatnum:43}}]] || {{Permissions|Бакытжан Бейсембекова}}
|-
| 31 || [[User:Madeniet26|Madeniet26]] || [[Special:Contributions/Madeniet26|{{formatnum:41}}]] || {{Permissions|Madeniet26}}
|-
| 32 || [[User:Jadr 1988|Jadr 1988]] || [[Special:Contributions/Jadr 1988|{{formatnum:41}}]] || {{Permissions|Jadr 1988}}
|-
| 33 || [[User:Жанар Чушекова|Жанар Чушекова]] || [[Special:Contributions/Жанар Чушекова|{{formatnum:39}}]] || {{Permissions|Жанар Чушекова}}
|-
| 34 || [[User:Берікқожанова Альфия Серікқанқызы|Берікқожанова Альфия Серікқанқызы]] || [[Special:Contributions/Берікқожанова Альфия Серікқанқызы|{{formatnum:37}}]] || {{Permissions|Берікқожанова Альфия Серікқанқызы}}
|-
| 35 || [[User:TheNomadEditor|TheNomadEditor]] || [[Special:Contributions/TheNomadEditor|{{formatnum:36}}]] || {{Permissions|TheNomadEditor}}
|-
| 36 || [[User:ShadZ01|ShadZ01]] || [[Special:Contributions/ShadZ01|{{formatnum:33}}]] || {{Permissions|ShadZ01}}
|-
| 37 || [[User:NomadAlshyn|NomadAlshyn]] || [[Special:Contributions/NomadAlshyn|{{formatnum:28}}]] || {{Permissions|NomadAlshyn}}
|-
| 38 || [[User:Makenzis|Makenzis]] || [[Special:Contributions/Makenzis|{{formatnum:26}}]] || {{Permissions|Makenzis}}
|-
| 39 || [[User:АРАЙЛЫМ|АРАЙЛЫМ]] || [[Special:Contributions/АРАЙЛЫМ|{{formatnum:25}}]] || {{Permissions|АРАЙЛЫМ}}
|-
| 40 || [[User:Гүланар|Гүланар]] || [[Special:Contributions/Гүланар|{{formatnum:25}}]] || {{Permissions|Гүланар}}
|-
| 41 || [[User:Амина Жанаковна|Амина Жанаковна]] || [[Special:Contributions/Амина Жанаковна|{{formatnum:22}}]] || {{Permissions|Амина Жанаковна}}
|-
| 42 || [[User:DigitalNomadWikiKzRu|DigitalNomadWikiKzRu]] || [[Special:Contributions/DigitalNomadWikiKzRu|{{formatnum:22}}]] || {{Permissions|DigitalNomadWikiKzRu}}
|-
| 43 || [[User:Coffee86|Coffee86]] || [[Special:Contributions/Coffee86|{{formatnum:22}}]] || {{Permissions|Coffee86}}
|-
| 44 || [[User:Орын Толғанай|Орын Толғанай]] || [[Special:Contributions/Орын Толғанай|{{formatnum:21}}]] || {{Permissions|Орын Толғанай}}
|-
| 45 || [[User:~2026-46472-89|~2026-46472-89]] || [[Special:Contributions/~2026-46472-89|{{formatnum:21}}]] || {{Permissions|~2026-46472-89}}
|-
| 46 || [[User:Вилюс М|Вилюс М]] || [[Special:Contributions/Вилюс М|{{formatnum:21}}]] || {{Permissions|Вилюс М}}
|-
| 47 || [[User:AlibekKS|AlibekKS]] || [[Special:Contributions/AlibekKS|{{formatnum:21}}]] || {{Permissions|AlibekKS}}
|-
| 48 || [[User:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] || [[Special:Contributions/MuratbekErkebulan|{{formatnum:19}}]] || {{Permissions|MuratbekErkebulan}}
|-
| 49 || [[User:Eldar Rakhatov|Eldar Rakhatov]] || [[Special:Contributions/Eldar Rakhatov|{{formatnum:19}}]] || {{Permissions|Eldar Rakhatov}}
|-
| 50 || [[User:Мықтыбек Оразтайұлы|Мықтыбек Оразтайұлы]] || [[Special:Contributions/Мықтыбек Оразтайұлы|{{formatnum:18}}]] || {{Permissions|Мықтыбек Оразтайұлы}}
|-
| 51 || [[User:Unknown Alash|Unknown Alash]] || [[Special:Contributions/Unknown Alash|{{formatnum:18}}]] || {{Permissions|Unknown Alash}}
|-
| 52 || [[User:~2026-47856-93|~2026-47856-93]] || [[Special:Contributions/~2026-47856-93|{{formatnum:18}}]] || {{Permissions|~2026-47856-93}}
|-
| 53 || [[User:Рыскен Биахметқызы|Рыскен Биахметқызы]] || [[Special:Contributions/Рыскен Биахметқызы|{{formatnum:16}}]] || {{Permissions|Рыскен Биахметқызы}}
|-
| 54 || [[User:Gliwi|Gliwi]] || [[Special:Contributions/Gliwi|{{formatnum:16}}]] || {{Permissions|Gliwi}}
|-
| 55 || [[User:Мадикино|Мадикино]] || [[Special:Contributions/Мадикино|{{formatnum:15}}]] || {{Permissions|Мадикино}}
|-
| 56 || [[User:Jommy3210|Jommy3210]] || [[Special:Contributions/Jommy3210|{{formatnum:15}}]] || {{Permissions|Jommy3210}}
|-
| 57 || [[User:Tilaqtobe|Tilaqtobe]] || [[Special:Contributions/Tilaqtobe|{{formatnum:15}}]] || {{Permissions|Tilaqtobe}}
|-
| 58 || [[User:Wikuiser|Wikuiser]] || [[Special:Contributions/Wikuiser|{{formatnum:14}}]] || {{Permissions|Wikuiser}}
|-
| 59 || [[User:Tuttiorchestra687|Tuttiorchestra687]] || [[Special:Contributions/Tuttiorchestra687|{{formatnum:14}}]] || {{Permissions|Tuttiorchestra687}}
|-
| 60 || [[User:DiasAbilkaiyr|DiasAbilkaiyr]] || [[Special:Contributions/DiasAbilkaiyr|{{formatnum:12}}]] || {{Permissions|DiasAbilkaiyr}}
|-
| 61 || [[User:Aidar basqarma|Aidar basqarma]] || [[Special:Contributions/Aidar basqarma|{{formatnum:12}}]] || {{Permissions|Aidar basqarma}}
|-
| 62 || [[User:Madi Dos|Madi Dos]] || [[Special:Contributions/Madi Dos|{{formatnum:12}}]] || {{Permissions|Madi Dos}}
|-
| 63 || [[User:Kontributor 2K|Kontributor 2K]] || [[Special:Contributions/Kontributor 2K|{{formatnum:11}}]] || {{Permissions|Kontributor 2K}}
|-
| 64 || [[User:Құдайбергенова Айнагүл|Құдайбергенова Айнагүл]] || [[Special:Contributions/Құдайбергенова Айнагүл|{{formatnum:10}}]] || {{Permissions|Құдайбергенова Айнагүл}}
|-
| 65 || [[User:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] || [[Special:Contributions/RaiymbekZh|{{formatnum:10}}]] || {{Permissions|RaiymbekZh}}
{{/end}}</text>
      <sha1>bhy0l2ekt9qeovd1dkmqlcl6gailvob</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Уикипедия:Форум/Сұрақтар</title>
    <ns>4</ns>
    <id>497712</id>
    <revision>
      <id>3654742</id>
      <parentid>3606669</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T20:57:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-49699-36</username>
        <id>185665</id>
      </contributor>
      <comment>/* Уикипедиядағы алғашқы мақалам */ жаңа бөлім</comment>
      <origin>3654742</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10041" sha1="c9h4np5eywo9ibk8azbj96kk6jin9in" xml:space="preserve">&lt;div class=&quot;scrollingtext&quot;&gt;
&lt;p&gt;{{color|red|Ескерту: Уикипедияға қатыссыз сұрақтарға жауап берілмейді!}}&lt;/p&gt;
&lt;/div&gt;
{{/Header}}&lt;!-- Бұл жолды өшірмеңіз, астына жазыңыз! және  == Тақырып аты == қосып жазғанды ұмытпаңыз --&gt;
{{clear}}
{{Жинақталған мазмұн|30|400}}

== Өзім қалаған тақырыптағы мақаланы қайда жазуға болады(зерханадан басқа) ==

Өзім қалаған тақырыптағы мақаланы қайда жазуға болады  [[Қатысушы:Әбдіқадыр Асхат Қанатжанұлы мықты|Әбдіқадыр Асхат Қанатжанұлы мықты]] ([[Қатысушы талқылауы:Әбдіқадыр Асхат Қанатжанұлы мықты|талқылау]]) 18:35, 2024 ж. желтоқсанның 24 (+05)
:{{@|Әбдіқадыр Асхат Қанатжанұлы мықты}} қайырлы кеш! Мақала бастау үшін кем дегенде 100 өңдемеңіз болуы қажет және бастайтын мақалаңыз энциклопедиялық талаптарға сай келуі қажет. 100 өңдемені шағын өңдемелер жасап жинасаңыз болады, бірақ спам емес, спам үшін администраторлар аккаунтыңызды бұғаттайды -- [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurtenge|талқылау]]) 22:33, 2024 ж. желтоқсанның 24 (+05)
::Рақмет [[Қатысушы:Әбдіқадыр Асхат|Әбдіқадыр Асхат]] ([[Қатысушы талқылауы:Әбдіқадыр Асхат|талқылау]]) 16:40, 2024 ж. желтоқсанның 25 (+05)
:::Менің қазір тек 30 өңдемем бар, бірақ спам емес, вандализм емес толықтыруымды жоққа шығарды [[Қатысушы:Әбдіқадыр Асхат|Әбдіқадыр Асхат]] ([[Қатысушы талқылауы:Әбдіқадыр Асхат|талқылау]]) 16:42, 2024 ж. желтоқсанның 25 (+05)
::::өңдеме саным 100-ге жетпесе де зертханада мақала жасауыма бола ма [[Қатысушы:Әбдіқадыр Асхат|Әбдіқадыр Асхат]] ([[Қатысушы талқылауы:Әбдіқадыр Асхат|талқылау]]) 16:47, 2024 ж. желтоқсанның 25 (+05)
:::::{{@|Әбдіқадыр Асхат}} иә, жеке зертханаңызда мақала жазып, оны басқа жақсы мақалалармен салыстырып, түзетіп, мақала жазып үйренсеңіз болады -- [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurtenge|талқылау]]) 22:05, 2024 ж. желтоқсанның 25 (+05)
::::::Зертханадағы мақаланы мен жарияламайынша ол жойылмайды ма [[Қатысушы:Әбдіқадыр Асхат|Әбдіқадыр Асхат]] ([[Қатысушы талқылауы:Әбдіқадыр Асхат|талқылау]]) 07:55, 2024 ж. желтоқсанның 26 (+05)

== Кесте кірістіру  ==

Мақалаға кестені қалай енгізуге болады  [[Қатысушы:Әбдіқадыр Асхат Қанатжанұлы мықты|Әбдіқадыр Асхат Қанатжанұлы мықты]] ([[Қатысушы талқылауы:Әбдіқадыр Асхат Қанатжанұлы мықты|талқылау]]) 18:38, 2024 ж. желтоқсанның 24 (+05)
:{{@|Әбдіқадыр Асхат Қанатжанұлы мықты}} қайырлы кеш! Нақты қай мақалаға қандай кестені меңзеп тұрсыз? -- [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurtenge|талқылау]]) 22:33, 2024 ж. желтоқсанның 24 (+05)
::&quot;Әлемдегі елдердің және оған тәуелді мемлекеттердің аумағы &quot; [[Қатысушы:Әбдіқадыр Асхат|Әбдіқадыр Асхат]] ([[Қатысушы талқылауы:Әбдіқадыр Асхат|талқылау]]) 16:39, 2024 ж. желтоқсанның 25 (+05)
:::{{@|Әбдіқадыр Асхат}} сол мақаланың орыс немесе ағылшын тіліндегі нұсқасындағы кестені көшіріп алып, сөздерін қазақшаласаңыз болады -- [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurtenge|талқылау]]) 22:05, 2024 ж. желтоқсанның 25 (+05)
::::Ол үшін мен Қазақша Уикипедиядан шығуым керек пе  [[Қатысушы:Әбдіқадыр Асхат|Әбдіқадыр Асхат]] ([[Қатысушы талқылауы:Әбдіқадыр Асхат|талқылау]]) 07:54, 2024 ж. желтоқсанның 26 (+05)

== Мақала жариялауға көмек ==

Сәлеметсіздер ме! Мен жаңа қатысушымын. 
Ж. Аймауытовтың «Хат таныту әдістері» мақаласын зертханаға дайындадым. 
Мақалада дереккөздер көрсетілген. 
Негізгі кеңістікке жариялап берулеріңізді сұраймын.
[[Қатысушы:Zhiyenbekova A|Zhiyenbekova A]] ([[Қатысушы талқылауы:Zhiyenbekova A|талқылау]]) 22:35, 2026 ж. ақпанның 16 (+05)

== Дауыс беру ережелері туралы түсіндіру ==

Администратор сайлауында дауыс беру талаптары қандай? [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 15:24, 2026 ж. наурыздың 9 (+05)

:Қайырлы күн! Ережелерді [[Уикипедия:Администраторлар мен бітікшілерді сайлау ережелері|мына жерден]] қарасаңыз болады. [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 17:11, 2026 ж. наурыздың 9 (+05)

== Дауыс беруге қай жерде болады ==

Админ сайлауында қай бетте &quot;қолдаймын&quot; деп жазамын?

[[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 20:07, 2026 ж. наурыздың 17 (+05)

:@[[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] қазір сайлау болып жатқан жоқ, несіне кімді қолдамақшысың? &lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 22:02, 2026 ж. наурыздың 17 (+05)
::Админдерді [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 22:12, 2026 ж. наурыздың 17 (+05)

== AutoWikiBrowser-ға рұқсат беру өтініші ==

@[[Қатысушы:AdilBot|AdilBot]] аккаунтыма AutoWikiBrowser рұқсат бере аласыздар ма? маған [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 00:10, 2026 ж. наурыздың 25 (+05)

== Уикипедияның марафон, конкурс header-інің үлкендігі ==

Header телефонда дұрыс көрінбейді, телефон экраннынан шығып кеткен. Бұны өзгертуге болады ма? [[Қатысушы:Algashky|Algashky]] ([[Қатысушы талқылауы:Algashky|талқылау]]) 11:28, 2026 ж. сәуірдің 25 (+05)

:@[[Қатысушы:Algashky|Algashky]] Хәдер емес header деп дұрыс жаз &lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 22:02, 2026 ж. сәуірдің 25 (+05)

== Жаңа редактор ретінде мақала жаза аламын ба? ==

Менде бір ғана сұрақ бар. [[Қатысушы:NgamangaXhosa|NgamangaXhosa]] ([[Қатысушы талқылауы:NgamangaXhosa|талқылау]]) 18:04, 2026 ж. мамырдың 19 (+05)

== Уикипедиядағы алғашқы мақалам ==
[[Арнайы:Үлесі/~2026-49699-36|~2026-49699-36]] ([[Қатысушы талқылауы:~2026-49699-36|talk]]) 01:57, 2026 ж. қыркүйектің 15 (+05) Сәлем бәріне!
Мен ағылшын тілінде Paperlab Research Center туралы Wikipedia мақаласын бірнеше рет жариялауды жасап көрдім, бірақ ол AI қолданды деген себеппен бұғатталып жатыр. Менің түсінуімше, Wikipedia ережелерін бұзған жоқпын, AI тек мәтінді редакциялау үшін қолдандым, мазмұнды өзім жаздым. көмек немесе кеңес бере алсаңыздар, алдын ала көп-көп рахмет. Кейін мақаланы қазақшаға да аударамын [[Арнайы:Үлесі/~2026-49699-36|~2026-49699-36]] ([[Қатысушы талқылауы:~2026-49699-36|talk]]) 01:57, 2026 ж. қыркүйектің 15 (+05)</text>
      <sha1>c9h4np5eywo9ibk8azbj96kk6jin9in</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ровно облысы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>513847</id>
    <revision>
      <id>3654700</id>
      <parentid>2707629</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T18:19:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3654700</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12118" sha1="h8gp5hpw9fnwyprr94m9zc9an21xkss" xml:space="preserve">{{Әкімшілік бірлік
 |Қазақша атауы   = Ровно облысы
 |Шынайы атауы    = {{lang-uk|Рі́вненська о́бласть}}
 |Суреті          = Городище Оствиця (аерозйомка).jpg
 |Сурет атауы     = 
 |Елтаңба         = Coat of Arms of Rivne Oblast.svg
 |Ту              = Flag of Rivne Oblast.svg
 |Елтаңбаның ені  = 
 |Тудың ені       = 
 |Елтаңбаның аты  = 
 |Тудың аты       = 
 |Ел              = Украина
  |lat_dir = N|lat_deg = 50|lat_min = 44|lat_sec = 00
  |lon_dir = E|lon_deg = 26|lon_min = 21|lon_sec = 00
  |region         = 
  |type           = 
  |деңгей         = 
  |CoordScale     =  
 |Әнұраны         = 
 |Статусы         = 
 |Кіреді          = 4 аудан
  |Әкімшілік құрылыстың түрі       =
 |Кіреді1         = 
  |Әкімшілік құрылыстың түрі1      =
 |Кіреді2         = 
  |Әкімшілік құрылыстың түрі2      =
 |Енеді           = 
  |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі   =
 |Астанасы        = [[Ровно]]
  |Астана түрі    = Әкімш. орт.
 |Ірі қаласы      = 
 |Ірі қалалары    = [[Вараш]], [[Дубно]], [[Костополь]], [[Сарны]], [[Здолбунов]], [[Острог]], [[Березно]], [[Радивилов]], [[Дубровица]]
 |Құрылды         = 4 желтоқсан 1939 жылы
 |Таратылған уақыты      = 
 |Басшысы                = Александр Сергеевич Коваль
  |Басшының түрі         = Облыстық мемлекеттік әкімшіліктің төрағасы
 |Басшысы2               = Сергей Юрьевич Кондрачук
  |Басшының түрі2        = Облыстық кеңестің төрағасы
 |ЖІӨ                    = 
  |ЖІӨ жылы              = 
  |Жан басына шаққанда ЖІӨ       =
  |ЖІӨ бойынша орны              = 
  |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны  = 
 |Тілі                           = 
 |Тілдері                        = 
 |Тұрғыны                        = 
  |Санақ жылы                    = 
  |Пайызы                        = 
  |Халық саны бойынша орны       = 
  |Тығыздығы                     = 
  |Тығыздығы бойынша орны        = 
  |Ұлттық құрамы                 = 
  |Конфессиялық құрамы           = 
 |Жер аумағы                     = 20 051
  |Жер аумағының пайызы          = 3,32
  |Жер аумағы бойынша орны       = 21
 |Максималды биіктігі            = 360
 |Орташа биіктігі                = 
 |Минималды биіктігі             = 
 |Карта                          = 
  |Карта ені                     = 
 |Әкімшілік бірліктің картасы    = 
  |Әкімшілік бірлік картасының ені  = 
 |Уақыт белдеуі                  = 
 |Аббревиатура                   = 
 |ISO                            = 
 |Сандық идентификаторы          = 
  |Идентификатор түрі            = 
 |Сандық идентификаторы2         = 
  |Идентификатор түрі2           = 
 |Сандық идентификаторы3         = 
  |Идентификатор түрі3           = 
 |FIPS                           = 
 |Телефон коды                   = 
 |Пошта индекстері               = 
 |Интернет-үйшігі                = 
 |Автомобиль коды                = 
 |Сайты                          = 
  |Сайт тілі                     = 
 |Commons санаты                 = Rivne Oblast
 |Кірістірме                     = 
 |Түсініктемелер                 = 
}}
'''Ровно облысы''' – [[Украина]]ның құрамындағы әкімшілік бөлік. 1939 жылы 4 желтоқсанда негізі қаланған. Аумағы 20,1 мың шаршы шақырым. 1975 жылғы санақ мәліметтері бойынша, халқының саны 1092000 құрады. Облыс 15 ауданға бөлінеді. 9 қаласы, 16 қала типтес поселкесі бар. Орталығы [[Ровно]] қаласы. Ленин орденімен марапатталған.

==Тарихы==

Облыс жайындығы алғашқы жазба деректері Галицко-Волынский княздігі ретінде 1283 жылы жарық көрген болатын. Бұл жазбалар латын тілінде жазылған. Поляк тарихында «Rocznik kapituły krakowskiej» атымен белгілі. XV ғасырдан бері тарих сахнасында орын алған. 
Бұл мекен ХІV ғасырдың жартысынан Ұлы Литва княздігінің бір бөлігі болған. Ұлы княздің және Казимир патшалығының патшасы 4 Ягеллон кезінде, яғни 1492 жылы қала Магдебургтік құқыққа ие болады. 1518-1621 жылдар аралығында Острожстіктер княздігінің құрамына енеді. Ровно 1569 жылы Ұлы Литов Княздігінің құрамынан Польшаға көшеді.
Андрусовтік келісімнің нәтижесінде 1667 жылы Ровно қаласы Речь Поспалитаяның қол астында болады. Сол жылы қаланы ауру жайлап, артынша 1691 жылы қалың өрт жаулады.
1706 жылы [[Орыс – швед соғысы]] кезінде қаланы Карл 7 әскері басып алды. Қала 1723 жылдан шляхтич Любомирскийдің қарауында болады. Қаланы дамыту Любомир отбасына тапсырылады. Олардың билігі кезінде қала орталық қала дәрежесіне дейін көтеріледі. Бұл отбасы 200 жылғы жуық билік құрады. 1792 жылы олардың сарайына Тадеуш Костюшко келеді.

1793 жылдан бастап қала Ресей империясының қарамағына өтеді. Уездік қала статусын алады. Азамат соғысы кезінде қала қолдан қолға өтумен болды. 1921-1939 жылдары Польшаның құрамында болады. 1939 жылдың қыркүйегінде қала УССР құрамына кіреді. 1941 жылдың 28 шілдесінде вермахтың қолына көшті. Осы жылдың 20 тамызынан 1944 жылдың 2 ақпанына дейінгі аралықта германдық Рейхкомиссариатының астанасы болды.

==Мәдениеті==

Өнерімен қала жұртшылығын тәнті еткен, қазірде өз жемісін беріп отырған Ровно облыстық музыка-драмалық театр, Ровно филармониясы. Сонымен қатар қалада қуыршақ театры, зоопарк, өлкетану музейі, 2 кинотеатр: кинотеатр «Украина» және 3D кинотеатр «Эра» жұмыс жасайды. Жастар мәдениет үйі облыстағы барлық бүлдіршіндердің екінші үйіне айналған. Мұнда әр түрлі үйірмелер мен секциялар бар.

==Табиғаты==

Ровно облысы Припять облыс алабында орналасқан. Облыстың оңтүстік бөлігі [[Волынь]] қыратының солтүстік шетін, солтүстік жағын полесье ойпаты алып жатыр. Пайдалы қазбалары: шымтезек, әр түрлі құрылыс материалдары, гранит, базальт т.б. Климаты – қоңыржай континенттік. Қаңтар айының орташа температурасы – 3,8 градус, ал шілде температурасы 18,5 градус. Жауын-шашынның жылдық орташа мөлшері 560-620мм. Өзендері [[Днепр]] алабына жатады. Ең ірі өзені – [[Припять]]. Жері шым күлгін, батпақты, оңтүстік өңірі сұр күлгін топырақты келеді. Аумағының 34%-і орман және бұталы алқап.

==Халқы==

Негізгі тұрғындары – [[украиндар]]. Олардан басқа орыстар, белорустар тұрады. Орташа тығыздығы 1 шаршы шақырымға 54,3 адамнан келеді. Қала халқы 32%, Ірі қалалары – Ровно, [[Дубно]], [[Здолбунов]], Костополь.

=== Халық саны ===

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Жылы !! Халық саны
|-
| [[1858]] || 5054
|-
| [[1897]] || 24573
|-
| [[1939]] || 43000
|-
| [[1959]] || 59598
|-
| [[1970]] || 115541
|-
| [[1979]] || 178956
|-
| [[1989]] || 227925
|-
| [[2001]] || 248813
|-
| [[2007]] || 248229
|-
| [[2012]] || 250174
|-
| [[2013]] || 250333
|}

==Шаруашылығы==

Ровно облысы оңтүстік-батыс экономикалық құрамына енеді. Өнеркәсібінің басты салалары – жеңіл, тамақ, ағаш өңдеу, құрылыс материалдарын өндіру. Зығыр комбинаты, тігін, трикотаж, жиһаз фабрикалары, үй құрылысы комбинаты, цемент-шифер комбинаты, темір-бидон зауыды, машина жасау, химия кәсіпорындары орналасқан. Облыс электр энергиясын добротвор аймақтық электр станциясынан алады. 1974 жылы егісі 673,8 мың га болды, соның ішінде дәнді дақылдар 281,9 мың га, техникалық дақылдар 75,6 мың га, бақша дақылдары 93,5 мың га, жемшөп 222,8 мың га. Облыстың мал шаруашылығы алға қойылған.  1975 жылғы есеп бойынша облыстағы ірі қара саны 746,1 мыңды құрады, шошқа 508,7 мың, қой мен ешкі 133,6 мың болды.

Темір жолының ұзындығы 579 шақырым. Басты темір дол тармағы  Шенетовка – Здолбунов – Ровно – Ковель, Ровно – Здолбунов – Львов. Автомобиль жолының ұзындығы 7,8 мың шақырым. Горынь және Стырь өзендерінде кеме жүзеді. Украина су шаруашылығы инженерлер институты, педагокикалық институт, 16 арнаулы орта оқу орны, муз-драма театры, филармония бар. [[«Қызыл ту»]] газеті басылып шығады.&lt;ref&gt;Украина районы, М., 1969(серия «Советский союз»)&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Үлгі:Украина әкімшілік бөлінісі}}
[[Санат:Украина облыстары]]</text>
      <sha1>h8gp5hpw9fnwyprr94m9zc9an21xkss</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654708</id>
      <parentid>3654700</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T18:25:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3654708</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12587" sha1="lgujyxk80paindr39ytqch27toml1gp" xml:space="preserve">{{Әкімшілік бірлік
 |Қазақша атауы   = Ровно облысы
 |Шынайы атауы    = {{lang-uk|Рі́вненська о́бласть}}
 |Суреті          = Городище Оствиця (аерозйомка).jpg
 |Сурет атауы     = 
 |Елтаңба         = Coat of Arms of Rivne Oblast.svg
 |Ту              = Flag of Rivne Oblast.svg
 |Елтаңбаның ені  = 
 |Тудың ені       = 
 |Елтаңбаның аты  = 
 |Тудың аты       = 
 |Ел              = Украина
  |lat_dir = N|lat_deg = 50|lat_min = 44|lat_sec = 00
  |lon_dir = E|lon_deg = 26|lon_min = 21|lon_sec = 00
  |region         = 
  |type           = 
  |деңгей         = 
  |CoordScale     =  
 |Әнұраны         = 
 |Статусы         = 
 |Кіреді          = 4 аудан
  |Әкімшілік құрылыстың түрі       =
 |Кіреді1         = 
  |Әкімшілік құрылыстың түрі1      =
 |Кіреді2         = 
  |Әкімшілік құрылыстың түрі2      =
 |Енеді           = 
  |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі   =
 |Астанасы        = [[Ровно]]
  |Астана түрі    = Әкімш. орт.
 |Ірі қаласы      = 
 |Ірі қалалары    = [[Вараш]], [[Дубно]], [[Костополь]], [[Сарны]], [[Здолбунов]], [[Острог]], [[Березно]], [[Радивилов]], [[Дубровица]]
 |Құрылды         = 4 желтоқсан 1939 жылы
 |Таратылған уақыты      = 
 |Басшысы                = Александр Сергеевич Коваль
  |Басшының түрі         = Облыстық мемлекеттік әкімшіліктің төрағасы
 |Басшысы2               = Сергей Юрьевич Кондрачук
  |Басшының түрі2        = Облыстық кеңестің төрағасы
 |ЖІӨ                    = 
  |ЖІӨ жылы              = 
  |Жан басына шаққанда ЖІӨ       =
  |ЖІӨ бойынша орны              = 
  |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны  = 
 |Тілі                           = [[Украин тілі|украин]]
 |Тілдері                        = 
 |Тұрғыны                        = {{құлдырау}} 1 040 902
  |Санақ жылы                    = 2022
  |Пайызы                        = 
  |Халық саны бойынша орны       = 
  |Тығыздығы                     = 
  |Тығыздығы бойынша орны        = 
  |Ұлттық құрамы                 = [[Украиндар|украиндар]] — 95,90 %,&lt;br /&gt; [[орыстар]] — 2,57 %,&lt;br /&gt; [[Беларустар|беларустар]] — 1,01 %&lt;br /&gt;([[Украина халық санағы (2001)|2001 жылғы санақ]])
  |Конфессиялық құрамы           = 
 |Жер аумағы                     = 20 051
  |Жер аумағының пайызы          = 3,32
  |Жер аумағы бойынша орны       = 21
 |Максималды биіктігі            = 360
 |Орташа биіктігі                = 
 |Минималды биіктігі             = 
 |Карта                          = 
  |Карта ені                     = 
 |Әкімшілік бірліктің картасы    = 
  |Әкімшілік бірлік картасының ені  = 
 |Уақыт белдеуі                  = 
 |Аббревиатура                   = 
 |ISO                            = UA-56
 |Сандық идентификаторы          = {{Ленин ордені|түрі=аумақ}}
  |Идентификатор түрі            = Марапаттары
 |Сандық идентификаторы2         = 
  |Идентификатор түрі2           = 
 |Сандық идентификаторы3         = 
  |Идентификатор түрі3           = 
 |FIPS                           = 
 |Телефон коды                   = +380 36
 |Пошта индекстері               = 33xxx, 34xxx, 35xxx
 |Интернет-үйшігі                = rovno.ua; rv.ua
 |Автомобиль коды                = BK, HK, XK, EK
 |Сайты                          = http://www.rv.gov.ua/sitenew
  |Сайт тілі                     = uk
 |Commons санаты                 = Rivne Oblast
 |Кірістірме                     = 
 |Түсініктемелер                 = 
}}
'''Ровно облысы''' – [[Украина]]ның құрамындағы әкімшілік бөлік. 1939 жылы 4 желтоқсанда негізі қаланған. Аумағы 20,1 мың шаршы шақырым. 1975 жылғы санақ мәліметтері бойынша, халқының саны 1092000 құрады. Облыс 15 ауданға бөлінеді. 9 қаласы, 16 қала типтес поселкесі бар. Орталығы [[Ровно]] қаласы. Ленин орденімен марапатталған.

==Тарихы==

Облыс жайындығы алғашқы жазба деректері Галицко-Волынский княздігі ретінде 1283 жылы жарық көрген болатын. Бұл жазбалар латын тілінде жазылған. Поляк тарихында «Rocznik kapituły krakowskiej» атымен белгілі. XV ғасырдан бері тарих сахнасында орын алған. 
Бұл мекен ХІV ғасырдың жартысынан Ұлы Литва княздігінің бір бөлігі болған. Ұлы княздің және Казимир патшалығының патшасы 4 Ягеллон кезінде, яғни 1492 жылы қала Магдебургтік құқыққа ие болады. 1518-1621 жылдар аралығында Острожстіктер княздігінің құрамына енеді. Ровно 1569 жылы Ұлы Литов Княздігінің құрамынан Польшаға көшеді.
Андрусовтік келісімнің нәтижесінде 1667 жылы Ровно қаласы Речь Поспалитаяның қол астында болады. Сол жылы қаланы ауру жайлап, артынша 1691 жылы қалың өрт жаулады.
1706 жылы [[Орыс – швед соғысы]] кезінде қаланы Карл 7 әскері басып алды. Қала 1723 жылдан шляхтич Любомирскийдің қарауында болады. Қаланы дамыту Любомир отбасына тапсырылады. Олардың билігі кезінде қала орталық қала дәрежесіне дейін көтеріледі. Бұл отбасы 200 жылғы жуық билік құрады. 1792 жылы олардың сарайына Тадеуш Костюшко келеді.

1793 жылдан бастап қала Ресей империясының қарамағына өтеді. Уездік қала статусын алады. Азамат соғысы кезінде қала қолдан қолға өтумен болды. 1921-1939 жылдары Польшаның құрамында болады. 1939 жылдың қыркүйегінде қала УССР құрамына кіреді. 1941 жылдың 28 шілдесінде вермахтың қолына көшті. Осы жылдың 20 тамызынан 1944 жылдың 2 ақпанына дейінгі аралықта германдық Рейхкомиссариатының астанасы болды.

==Мәдениеті==

Өнерімен қала жұртшылығын тәнті еткен, қазірде өз жемісін беріп отырған Ровно облыстық музыка-драмалық театр, Ровно филармониясы. Сонымен қатар қалада қуыршақ театры, зоопарк, өлкетану музейі, 2 кинотеатр: кинотеатр «Украина» және 3D кинотеатр «Эра» жұмыс жасайды. Жастар мәдениет үйі облыстағы барлық бүлдіршіндердің екінші үйіне айналған. Мұнда әр түрлі үйірмелер мен секциялар бар.

==Табиғаты==

Ровно облысы Припять облыс алабында орналасқан. Облыстың оңтүстік бөлігі [[Волынь]] қыратының солтүстік шетін, солтүстік жағын полесье ойпаты алып жатыр. Пайдалы қазбалары: шымтезек, әр түрлі құрылыс материалдары, гранит, базальт т.б. Климаты – қоңыржай континенттік. Қаңтар айының орташа температурасы – 3,8 градус, ал шілде температурасы 18,5 градус. Жауын-шашынның жылдық орташа мөлшері 560-620мм. Өзендері [[Днепр]] алабына жатады. Ең ірі өзені – [[Припять]]. Жері шым күлгін, батпақты, оңтүстік өңірі сұр күлгін топырақты келеді. Аумағының 34%-і орман және бұталы алқап.

==Халқы==

Негізгі тұрғындары – [[украиндар]]. Олардан басқа орыстар, белорустар тұрады. Орташа тығыздығы 1 шаршы шақырымға 54,3 адамнан келеді. Қала халқы 32%, Ірі қалалары – Ровно, [[Дубно]], [[Здолбунов]], Костополь.

=== Халық саны ===

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Жылы !! Халық саны
|-
| [[1858]] || 5054
|-
| [[1897]] || 24573
|-
| [[1939]] || 43000
|-
| [[1959]] || 59598
|-
| [[1970]] || 115541
|-
| [[1979]] || 178956
|-
| [[1989]] || 227925
|-
| [[2001]] || 248813
|-
| [[2007]] || 248229
|-
| [[2012]] || 250174
|-
| [[2013]] || 250333
|}

==Шаруашылығы==

Ровно облысы оңтүстік-батыс экономикалық құрамына енеді. Өнеркәсібінің басты салалары – жеңіл, тамақ, ағаш өңдеу, құрылыс материалдарын өндіру. Зығыр комбинаты, тігін, трикотаж, жиһаз фабрикалары, үй құрылысы комбинаты, цемент-шифер комбинаты, темір-бидон зауыды, машина жасау, химия кәсіпорындары орналасқан. Облыс электр энергиясын добротвор аймақтық электр станциясынан алады. 1974 жылы егісі 673,8 мың га болды, соның ішінде дәнді дақылдар 281,9 мың га, техникалық дақылдар 75,6 мың га, бақша дақылдары 93,5 мың га, жемшөп 222,8 мың га. Облыстың мал шаруашылығы алға қойылған.  1975 жылғы есеп бойынша облыстағы ірі қара саны 746,1 мыңды құрады, шошқа 508,7 мың, қой мен ешкі 133,6 мың болды.

Темір жолының ұзындығы 579 шақырым. Басты темір дол тармағы  Шенетовка – Здолбунов – Ровно – Ковель, Ровно – Здолбунов – Львов. Автомобиль жолының ұзындығы 7,8 мың шақырым. Горынь және Стырь өзендерінде кеме жүзеді. Украина су шаруашылығы инженерлер институты, педагокикалық институт, 16 арнаулы орта оқу орны, муз-драма театры, филармония бар. [[«Қызыл ту»]] газеті басылып шығады.&lt;ref&gt;Украина районы, М., 1969(серия «Советский союз»)&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Үлгі:Украина әкімшілік бөлінісі}}
[[Санат:Украина облыстары]]</text>
      <sha1>lgujyxk80paindr39ytqch27toml1gp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654726</id>
      <parentid>3654708</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T18:30:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3654726</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12777" sha1="3yj9pj6zdj8f9v96qtop2icpwn1w74l" xml:space="preserve">{{Әкімшілік бірлік
 |Қазақша атауы   = Ровно облысы
 |Шынайы атауы    = {{lang-uk|Рі́вненська о́бласть}}
 |Суреті          = Городище Оствиця (аерозйомка).jpg
 |Сурет атауы     = 
 |Елтаңба         = Coat of Arms of Rivne Oblast.svg
 |Ту              = Flag of Rivne Oblast.svg
 |Елтаңбаның ені  = 
 |Тудың ені       = 
 |Елтаңбаның аты  = 
 |Тудың аты       = 
 |Ел              = Украина
  |lat_dir = N|lat_deg = 50|lat_min = 44|lat_sec = 00
  |lon_dir = E|lon_deg = 26|lon_min = 21|lon_sec = 00
  |region         = 
  |type           = 
  |деңгей         = 
  |CoordScale     =  
 |Әнұраны         = 
 |Статусы         = 
 |Кіреді          = 4 аудан
  |Әкімшілік құрылыстың түрі       =
 |Кіреді1         = 
  |Әкімшілік құрылыстың түрі1      =
 |Кіреді2         = 
  |Әкімшілік құрылыстың түрі2      =
 |Енеді           = 
  |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі   =
 |Астанасы        = [[Ровно]]
  |Астана түрі    = Әкімш. орт.
 |Ірі қаласы      = 
 |Ірі қалалары    = [[Вараш]], [[Дубно]], [[Костополь]], [[Сарны]], [[Здолбунов]], [[Острог]], [[Березно]], [[Радивилов]], [[Дубровица]]
 |Құрылды         = 4 желтоқсан 1939 жылы
 |Таратылған уақыты      = 
 |Басшысы                = Александр Сергеевич Коваль
  |Басшының түрі         = Облыстық мемлекеттік әкімшіліктің төрағасы
 |Басшысы2               = Сергей Юрьевич Кондрачук
  |Басшының түрі2        = Облыстық кеңестің төрағасы
 |ЖІӨ                    = 
  |ЖІӨ жылы              = 
  |Жан басына шаққанда ЖІӨ       =
  |ЖІӨ бойынша орны              = 
  |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны  = 
 |Тілі                           = [[Украин тілі|украин]]
 |Тілдері                        = 
 |Тұрғыны                        = {{құлдырау}} 1 040 902&lt;ref&gt;[http://ukrstat.gov.ua/ Украина статистикасының мемлекеттік қызметі] {{Wayback|url=http://ukrstat.gov.ua/ |date=20130123112523 }}{{ref|uk}}&lt;/ref&gt;
  |Санақ жылы                    = 2022
  |Пайызы                        = 
  |Халық саны бойынша орны       = 
  |Тығыздығы                     = 
  |Тығыздығы бойынша орны        = 
  |Ұлттық құрамы                 = [[Украиндар|украиндар]] — 95,90 %,&lt;br /&gt; [[орыстар]] — 2,57 %,&lt;br /&gt; [[Беларустар|беларустар]] — 1,01 %&lt;br /&gt;([[Украина халық санағы (2001)|2001 жылғы санақ]])
  |Конфессиялық құрамы           = 
 |Жер аумағы                     = 20 051
  |Жер аумағының пайызы          = 3,32
  |Жер аумағы бойынша орны       = 21
 |Максималды биіктігі            = 360
 |Орташа биіктігі                = 
 |Минималды биіктігі             = 
 |Карта                          = 
  |Карта ені                     = 
 |Әкімшілік бірліктің картасы    = 
  |Әкімшілік бірлік картасының ені  = 
 |Уақыт белдеуі                  = 
 |Аббревиатура                   = 
 |ISO                            = UA-56
 |Сандық идентификаторы          = {{Ленин ордені|түрі=аумақ}}
  |Идентификатор түрі            = Марапаттары
 |Сандық идентификаторы2         = 
  |Идентификатор түрі2           = 
 |Сандық идентификаторы3         = 
  |Идентификатор түрі3           = 
 |FIPS                           = 
 |Телефон коды                   = +380 36
 |Пошта индекстері               = 33xxx, 34xxx, 35xxx
 |Интернет-үйшігі                = rovno.ua; rv.ua
 |Автомобиль коды                = BK, HK, XK, EK
 |Сайты                          = http://www.rv.gov.ua/sitenew
  |Сайт тілі                     = uk
 |Commons санаты                 = Rivne Oblast
 |Кірістірме                     = 
 |Түсініктемелер                 = 
}}
'''Ровно облысы''' – [[Украина]]ның құрамындағы әкімшілік бөлік. 1939 жылы 4 желтоқсанда негізі қаланған. Аумағы 20,1 мың шаршы шақырым. 1975 жылғы санақ мәліметтері бойынша, халқының саны 1092000 құрады. Облыс 15 ауданға бөлінеді. 9 қаласы, 16 қала типтес поселкесі бар. Орталығы [[Ровно]] қаласы. Ленин орденімен марапатталған.

==Тарихы==

Облыс жайындығы алғашқы жазба деректері Галицко-Волынский княздігі ретінде 1283 жылы жарық көрген болатын. Бұл жазбалар латын тілінде жазылған. Поляк тарихында «Rocznik kapituły krakowskiej» атымен белгілі. XV ғасырдан бері тарих сахнасында орын алған. 
Бұл мекен ХІV ғасырдың жартысынан Ұлы Литва княздігінің бір бөлігі болған. Ұлы княздің және Казимир патшалығының патшасы 4 Ягеллон кезінде, яғни 1492 жылы қала Магдебургтік құқыққа ие болады. 1518-1621 жылдар аралығында Острожстіктер княздігінің құрамына енеді. Ровно 1569 жылы Ұлы Литов Княздігінің құрамынан Польшаға көшеді.
Андрусовтік келісімнің нәтижесінде 1667 жылы Ровно қаласы Речь Поспалитаяның қол астында болады. Сол жылы қаланы ауру жайлап, артынша 1691 жылы қалың өрт жаулады.
1706 жылы [[Орыс – швед соғысы]] кезінде қаланы Карл 7 әскері басып алды. Қала 1723 жылдан шляхтич Любомирскийдің қарауында болады. Қаланы дамыту Любомир отбасына тапсырылады. Олардың билігі кезінде қала орталық қала дәрежесіне дейін көтеріледі. Бұл отбасы 200 жылғы жуық билік құрады. 1792 жылы олардың сарайына Тадеуш Костюшко келеді.

1793 жылдан бастап қала Ресей империясының қарамағына өтеді. Уездік қала статусын алады. Азамат соғысы кезінде қала қолдан қолға өтумен болды. 1921-1939 жылдары Польшаның құрамында болады. 1939 жылдың қыркүйегінде қала УССР құрамына кіреді. 1941 жылдың 28 шілдесінде вермахтың қолына көшті. Осы жылдың 20 тамызынан 1944 жылдың 2 ақпанына дейінгі аралықта германдық Рейхкомиссариатының астанасы болды.

==Мәдениеті==

Өнерімен қала жұртшылығын тәнті еткен, қазірде өз жемісін беріп отырған Ровно облыстық музыка-драмалық театр, Ровно филармониясы. Сонымен қатар қалада қуыршақ театры, зоопарк, өлкетану музейі, 2 кинотеатр: кинотеатр «Украина» және 3D кинотеатр «Эра» жұмыс жасайды. Жастар мәдениет үйі облыстағы барлық бүлдіршіндердің екінші үйіне айналған. Мұнда әр түрлі үйірмелер мен секциялар бар.

==Табиғаты==

Ровно облысы Припять облыс алабында орналасқан. Облыстың оңтүстік бөлігі [[Волынь]] қыратының солтүстік шетін, солтүстік жағын полесье ойпаты алып жатыр. Пайдалы қазбалары: шымтезек, әр түрлі құрылыс материалдары, гранит, базальт т.б. Климаты – қоңыржай континенттік. Қаңтар айының орташа температурасы – 3,8 градус, ал шілде температурасы 18,5 градус. Жауын-шашынның жылдық орташа мөлшері 560-620мм. Өзендері [[Днепр]] алабына жатады. Ең ірі өзені – [[Припять]]. Жері шым күлгін, батпақты, оңтүстік өңірі сұр күлгін топырақты келеді. Аумағының 34%-і орман және бұталы алқап.

==Халқы==

Негізгі тұрғындары – [[украиндар]]. Олардан басқа орыстар, белорустар тұрады. Орташа тығыздығы 1 шаршы шақырымға 54,3 адамнан келеді. Қала халқы 32%, Ірі қалалары – Ровно, [[Дубно]], [[Здолбунов]], Костополь.

=== Халық саны ===

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Жылы !! Халық саны
|-
| [[1858]] || 5054
|-
| [[1897]] || 24573
|-
| [[1939]] || 43000
|-
| [[1959]] || 59598
|-
| [[1970]] || 115541
|-
| [[1979]] || 178956
|-
| [[1989]] || 227925
|-
| [[2001]] || 248813
|-
| [[2007]] || 248229
|-
| [[2012]] || 250174
|-
| [[2013]] || 250333
|}

==Шаруашылығы==

Ровно облысы оңтүстік-батыс экономикалық құрамына енеді. Өнеркәсібінің басты салалары – жеңіл, тамақ, ағаш өңдеу, құрылыс материалдарын өндіру. Зығыр комбинаты, тігін, трикотаж, жиһаз фабрикалары, үй құрылысы комбинаты, цемент-шифер комбинаты, темір-бидон зауыды, машина жасау, химия кәсіпорындары орналасқан. Облыс электр энергиясын добротвор аймақтық электр станциясынан алады. 1974 жылы егісі 673,8 мың га болды, соның ішінде дәнді дақылдар 281,9 мың га, техникалық дақылдар 75,6 мың га, бақша дақылдары 93,5 мың га, жемшөп 222,8 мың га. Облыстың мал шаруашылығы алға қойылған.  1975 жылғы есеп бойынша облыстағы ірі қара саны 746,1 мыңды құрады, шошқа 508,7 мың, қой мен ешкі 133,6 мың болды.

Темір жолының ұзындығы 579 шақырым. Басты темір дол тармағы  Шенетовка – Здолбунов – Ровно – Ковель, Ровно – Здолбунов – Львов. Автомобиль жолының ұзындығы 7,8 мың шақырым. Горынь және Стырь өзендерінде кеме жүзеді. Украина су шаруашылығы инженерлер институты, педагокикалық институт, 16 арнаулы орта оқу орны, муз-драма театры, филармония бар. [[«Қызыл ту»]] газеті басылып шығады.&lt;ref&gt;Украина районы, М., 1969(серия «Советский союз»)&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Үлгі:Украина әкімшілік бөлінісі}}
[[Санат:Украина облыстары]]</text>
      <sha1>3yj9pj6zdj8f9v96qtop2icpwn1w74l</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654729</id>
      <parentid>3654726</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T18:31:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3654729</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12773" sha1="h1d3yy14odzwhd0fncd2ompswvw8nd2" xml:space="preserve">{{Әкімшілік бірлік
 |Қазақша атауы   = Ровно облысы
 |Шынайы атауы    = {{lang-uk|Рівненська область}}
 |Суреті          = Городище Оствиця (аерозйомка).jpg
 |Сурет атауы     = 
 |Елтаңба         = Coat of Arms of Rivne Oblast.svg
 |Ту              = Flag of Rivne Oblast.svg
 |Елтаңбаның ені  = 
 |Тудың ені       = 
 |Елтаңбаның аты  = 
 |Тудың аты       = 
 |Ел              = Украина
  |lat_dir = N|lat_deg = 50|lat_min = 44|lat_sec = 00
  |lon_dir = E|lon_deg = 26|lon_min = 21|lon_sec = 00
  |region         = 
  |type           = 
  |деңгей         = 
  |CoordScale     =  
 |Әнұраны         = 
 |Статусы         = 
 |Кіреді          = 4 аудан
  |Әкімшілік құрылыстың түрі       =
 |Кіреді1         = 
  |Әкімшілік құрылыстың түрі1      =
 |Кіреді2         = 
  |Әкімшілік құрылыстың түрі2      =
 |Енеді           = 
  |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі   =
 |Астанасы        = [[Ровно]]
  |Астана түрі    = Әкімш. орт.
 |Ірі қаласы      = 
 |Ірі қалалары    = [[Вараш]], [[Дубно]], [[Костополь]], [[Сарны]], [[Здолбунов]], [[Острог]], [[Березно]], [[Радивилов]], [[Дубровица]]
 |Құрылды         = 4 желтоқсан 1939 жылы
 |Таратылған уақыты      = 
 |Басшысы                = Александр Сергеевич Коваль
  |Басшының түрі         = Облыстық мемлекеттік әкімшіліктің төрағасы
 |Басшысы2               = Сергей Юрьевич Кондрачук
  |Басшының түрі2        = Облыстық кеңестің төрағасы
 |ЖІӨ                    = 
  |ЖІӨ жылы              = 
  |Жан басына шаққанда ЖІӨ       =
  |ЖІӨ бойынша орны              = 
  |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны  = 
 |Тілі                           = [[Украин тілі|украин]]
 |Тілдері                        = 
 |Тұрғыны                        = {{құлдырау}} 1 040 902&lt;ref&gt;[http://ukrstat.gov.ua/ Украина статистикасының мемлекеттік қызметі] {{Wayback|url=http://ukrstat.gov.ua/ |date=20130123112523 }}{{ref|uk}}&lt;/ref&gt;
  |Санақ жылы                    = 2022
  |Пайызы                        = 
  |Халық саны бойынша орны       = 
  |Тығыздығы                     = 
  |Тығыздығы бойынша орны        = 
  |Ұлттық құрамы                 = [[Украиндар|украиндар]] — 95,90 %,&lt;br /&gt; [[орыстар]] — 2,57 %,&lt;br /&gt; [[Беларустар|беларустар]] — 1,01 %&lt;br /&gt;([[Украина халық санағы (2001)|2001 жылғы санақ]])
  |Конфессиялық құрамы           = 
 |Жер аумағы                     = 20 051
  |Жер аумағының пайызы          = 3,32
  |Жер аумағы бойынша орны       = 21
 |Максималды биіктігі            = 360
 |Орташа биіктігі                = 
 |Минималды биіктігі             = 
 |Карта                          = 
  |Карта ені                     = 
 |Әкімшілік бірліктің картасы    = 
  |Әкімшілік бірлік картасының ені  = 
 |Уақыт белдеуі                  = 
 |Аббревиатура                   = 
 |ISO                            = UA-56
 |Сандық идентификаторы          = {{Ленин ордені|түрі=аумақ}}
  |Идентификатор түрі            = Марапаттары
 |Сандық идентификаторы2         = 
  |Идентификатор түрі2           = 
 |Сандық идентификаторы3         = 
  |Идентификатор түрі3           = 
 |FIPS                           = 
 |Телефон коды                   = +380 36
 |Пошта индекстері               = 33xxx, 34xxx, 35xxx
 |Интернет-үйшігі                = rovno.ua; rv.ua
 |Автомобиль коды                = BK, HK, XK, EK
 |Сайты                          = http://www.rv.gov.ua/sitenew
  |Сайт тілі                     = uk
 |Commons санаты                 = Rivne Oblast
 |Кірістірме                     = 
 |Түсініктемелер                 = 
}}
'''Ровно облысы''' – [[Украина]]ның құрамындағы әкімшілік бөлік. 1939 жылы 4 желтоқсанда негізі қаланған. Аумағы 20,1 мың шаршы шақырым. 1975 жылғы санақ мәліметтері бойынша, халқының саны 1092000 құрады. Облыс 15 ауданға бөлінеді. 9 қаласы, 16 қала типтес поселкесі бар. Орталығы [[Ровно]] қаласы. Ленин орденімен марапатталған.

==Тарихы==

Облыс жайындығы алғашқы жазба деректері Галицко-Волынский княздігі ретінде 1283 жылы жарық көрген болатын. Бұл жазбалар латын тілінде жазылған. Поляк тарихында «Rocznik kapituły krakowskiej» атымен белгілі. XV ғасырдан бері тарих сахнасында орын алған. 
Бұл мекен ХІV ғасырдың жартысынан Ұлы Литва княздігінің бір бөлігі болған. Ұлы княздің және Казимир патшалығының патшасы 4 Ягеллон кезінде, яғни 1492 жылы қала Магдебургтік құқыққа ие болады. 1518-1621 жылдар аралығында Острожстіктер княздігінің құрамына енеді. Ровно 1569 жылы Ұлы Литов Княздігінің құрамынан Польшаға көшеді.
Андрусовтік келісімнің нәтижесінде 1667 жылы Ровно қаласы Речь Поспалитаяның қол астында болады. Сол жылы қаланы ауру жайлап, артынша 1691 жылы қалың өрт жаулады.
1706 жылы [[Орыс – швед соғысы]] кезінде қаланы Карл 7 әскері басып алды. Қала 1723 жылдан шляхтич Любомирскийдің қарауында болады. Қаланы дамыту Любомир отбасына тапсырылады. Олардың билігі кезінде қала орталық қала дәрежесіне дейін көтеріледі. Бұл отбасы 200 жылғы жуық билік құрады. 1792 жылы олардың сарайына Тадеуш Костюшко келеді.

1793 жылдан бастап қала Ресей империясының қарамағына өтеді. Уездік қала статусын алады. Азамат соғысы кезінде қала қолдан қолға өтумен болды. 1921-1939 жылдары Польшаның құрамында болады. 1939 жылдың қыркүйегінде қала УССР құрамына кіреді. 1941 жылдың 28 шілдесінде вермахтың қолына көшті. Осы жылдың 20 тамызынан 1944 жылдың 2 ақпанына дейінгі аралықта германдық Рейхкомиссариатының астанасы болды.

==Мәдениеті==

Өнерімен қала жұртшылығын тәнті еткен, қазірде өз жемісін беріп отырған Ровно облыстық музыка-драмалық театр, Ровно филармониясы. Сонымен қатар қалада қуыршақ театры, зоопарк, өлкетану музейі, 2 кинотеатр: кинотеатр «Украина» және 3D кинотеатр «Эра» жұмыс жасайды. Жастар мәдениет үйі облыстағы барлық бүлдіршіндердің екінші үйіне айналған. Мұнда әр түрлі үйірмелер мен секциялар бар.

==Табиғаты==

Ровно облысы Припять облыс алабында орналасқан. Облыстың оңтүстік бөлігі [[Волынь]] қыратының солтүстік шетін, солтүстік жағын полесье ойпаты алып жатыр. Пайдалы қазбалары: шымтезек, әр түрлі құрылыс материалдары, гранит, базальт т.б. Климаты – қоңыржай континенттік. Қаңтар айының орташа температурасы – 3,8 градус, ал шілде температурасы 18,5 градус. Жауын-шашынның жылдық орташа мөлшері 560-620мм. Өзендері [[Днепр]] алабына жатады. Ең ірі өзені – [[Припять]]. Жері шым күлгін, батпақты, оңтүстік өңірі сұр күлгін топырақты келеді. Аумағының 34%-і орман және бұталы алқап.

==Халқы==

Негізгі тұрғындары – [[украиндар]]. Олардан басқа орыстар, белорустар тұрады. Орташа тығыздығы 1 шаршы шақырымға 54,3 адамнан келеді. Қала халқы 32%, Ірі қалалары – Ровно, [[Дубно]], [[Здолбунов]], Костополь.

=== Халық саны ===

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Жылы !! Халық саны
|-
| [[1858]] || 5054
|-
| [[1897]] || 24573
|-
| [[1939]] || 43000
|-
| [[1959]] || 59598
|-
| [[1970]] || 115541
|-
| [[1979]] || 178956
|-
| [[1989]] || 227925
|-
| [[2001]] || 248813
|-
| [[2007]] || 248229
|-
| [[2012]] || 250174
|-
| [[2013]] || 250333
|}

==Шаруашылығы==

Ровно облысы оңтүстік-батыс экономикалық құрамына енеді. Өнеркәсібінің басты салалары – жеңіл, тамақ, ағаш өңдеу, құрылыс материалдарын өндіру. Зығыр комбинаты, тігін, трикотаж, жиһаз фабрикалары, үй құрылысы комбинаты, цемент-шифер комбинаты, темір-бидон зауыды, машина жасау, химия кәсіпорындары орналасқан. Облыс электр энергиясын добротвор аймақтық электр станциясынан алады. 1974 жылы егісі 673,8 мың га болды, соның ішінде дәнді дақылдар 281,9 мың га, техникалық дақылдар 75,6 мың га, бақша дақылдары 93,5 мың га, жемшөп 222,8 мың га. Облыстың мал шаруашылығы алға қойылған.  1975 жылғы есеп бойынша облыстағы ірі қара саны 746,1 мыңды құрады, шошқа 508,7 мың, қой мен ешкі 133,6 мың болды.

Темір жолының ұзындығы 579 шақырым. Басты темір дол тармағы  Шенетовка – Здолбунов – Ровно – Ковель, Ровно – Здолбунов – Львов. Автомобиль жолының ұзындығы 7,8 мың шақырым. Горынь және Стырь өзендерінде кеме жүзеді. Украина су шаруашылығы инженерлер институты, педагокикалық институт, 16 арнаулы орта оқу орны, муз-драма театры, филармония бар. [[«Қызыл ту»]] газеті басылып шығады.&lt;ref&gt;Украина районы, М., 1969(серия «Советский союз»)&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Үлгі:Украина әкімшілік бөлінісі}}
[[Санат:Украина облыстары]]</text>
      <sha1>h1d3yy14odzwhd0fncd2ompswvw8nd2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654730</id>
      <parentid>3654729</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T18:32:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3654730</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12896" sha1="8r8kzraqwjcbmg6ikc2ybcjyhtfwgqv" xml:space="preserve">{{Әкімшілік бірлік
 |Қазақша атауы   = Ровно облысы
 |Шынайы атауы    = {{lang-uk|Рівненська область}}
 |Суреті          = Городище Оствиця (аерозйомка).jpg
 |Сурет атауы     = 
 |Елтаңба         = Coat of Arms of Rivne Oblast.svg
 |Ту              = Flag of Rivne Oblast.svg
 |Елтаңбаның ені  = 
 |Тудың ені       = 
 |Елтаңбаның аты  = 
 |Тудың аты       = 
 |Ел              = Украина
  |lat_dir = N|lat_deg = 50|lat_min = 44|lat_sec = 00
  |lon_dir = E|lon_deg = 26|lon_min = 21|lon_sec = 00
  |region         = 
  |type           = 
  |деңгей         = 
  |CoordScale     =  
 |Әнұраны         = 
 |Статусы         = 
 |Кіреді          = 4 аудан
  |Әкімшілік құрылыстың түрі       =
 |Кіреді1         = 
  |Әкімшілік құрылыстың түрі1      =
 |Кіреді2         = 
  |Әкімшілік құрылыстың түрі2      =
 |Енеді           = 
  |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі   =
 |Астанасы        = [[Ровно]]
  |Астана түрі    = Әкімш. орт.
 |Ірі қаласы      = 
 |Ірі қалалары    = [[Вараш]], [[Дубно]], [[Костополь]], [[Сарны]], [[Здолбунов]], [[Острог]], [[Березно]], [[Радивилов]], [[Дубровица]]
 |Құрылды         = 4 желтоқсан 1939 жылы
 |Таратылған уақыты      = 
 |Басшысы                = Александр Сергеевич Коваль
  |Басшының түрі         = Облыстық мемлекеттік әкімшіліктің төрағасы
 |Басшысы2               = Сергей Юрьевич Кондрачук
  |Басшының түрі2        = Облыстық кеңестің төрағасы
 |ЖІӨ                    = 
  |ЖІӨ жылы              = 
  |Жан басына шаққанда ЖІӨ       =
  |ЖІӨ бойынша орны              = 
  |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны  = 
 |Тілі                           = [[Украин тілі|украин]]
 |Тілдері                        = 
 |Тұрғыны                        = {{құлдырау}} 1 040 902&lt;ref&gt;[http://ukrstat.gov.ua/ Украина статистикасының мемлекеттік қызметі] {{Wayback|url=http://ukrstat.gov.ua/ |date=20130123112523 }}{{ref|uk}}&lt;/ref&gt;
  |Санақ жылы                    = 2022
  |Пайызы                        = 
  |Халық саны бойынша орны       = 
  |Тығыздығы                     = 
  |Тығыздығы бойынша орны        = 
  |Ұлттық құрамы                 = [[Украиндар|украиндар]] — 95,90 %,&lt;br /&gt; [[орыстар]] — 2,57 %,&lt;br /&gt; [[Беларустар|беларустар]] — 1,01 %&lt;br /&gt;([[Украина халық санағы (2001)|2001 жылғы санақ]])
  |Конфессиялық құрамы           = 
 |Жер аумағы                     = 20 051
  |Жер аумағының пайызы          = 3,32
  |Жер аумағы бойынша орны       = 21
 |Максималды биіктігі            = 360
 |Орташа биіктігі                = 
 |Минималды биіктігі             = 
 |Карта                          = 
  |Карта ені                     = 
 |Әкімшілік бірліктің картасы    = 
  |Әкімшілік бірлік картасының ені  = 
 |Уақыт белдеуі                  = 
 |Аббревиатура                   = 
 |ISO                            = UA-56
 |Сандық идентификаторы          = {{Ленин ордені|түрі=аумақ}}
  |Идентификатор түрі            = Марапаттары
 |Сандық идентификаторы2         = 
  |Идентификатор түрі2           = 
 |Сандық идентификаторы3         = 
  |Идентификатор түрі3           = 
 |FIPS                           = 
 |Телефон коды                   = +380 36
 |Пошта индекстері               = 33xxx, 34xxx, 35xxx
 |Интернет-үйшігі                = rovno.ua; rv.ua
 |Автомобиль коды                = BK, HK, XK, EK
 |Сайты                          = http://www.rv.gov.ua/sitenew
  |Сайт тілі                     = uk
 |Commons санаты                 = Rivne Oblast
 |Кірістірме                     = 
 |Түсініктемелер                 = 
}}
'''Ровно облысы''' ({{lang-uk|Рівненська область}}), ауыз. '''Ровненщина''' ({{lang-uk|Рівненщина}}) — [[Украина]]ның құрамындағы әкімшілік бөлік. 1939 жылы 4 желтоқсанда негізі қаланған. Аумағы 20,1 мың шаршы шақырым. 1975 жылғы санақ мәліметтері бойынша, халқының саны 1092000 құрады. Облыс 15 ауданға бөлінеді. 9 қаласы, 16 қала типтес поселкесі бар. Орталығы [[Ровно]] қаласы. Ленин орденімен марапатталған.

==Тарихы==

Облыс жайындығы алғашқы жазба деректері Галицко-Волынский княздігі ретінде 1283 жылы жарық көрген болатын. Бұл жазбалар латын тілінде жазылған. Поляк тарихында «Rocznik kapituły krakowskiej» атымен белгілі. XV ғасырдан бері тарих сахнасында орын алған. 
Бұл мекен ХІV ғасырдың жартысынан Ұлы Литва княздігінің бір бөлігі болған. Ұлы княздің және Казимир патшалығының патшасы 4 Ягеллон кезінде, яғни 1492 жылы қала Магдебургтік құқыққа ие болады. 1518-1621 жылдар аралығында Острожстіктер княздігінің құрамына енеді. Ровно 1569 жылы Ұлы Литов Княздігінің құрамынан Польшаға көшеді.
Андрусовтік келісімнің нәтижесінде 1667 жылы Ровно қаласы Речь Поспалитаяның қол астында болады. Сол жылы қаланы ауру жайлап, артынша 1691 жылы қалың өрт жаулады.
1706 жылы [[Орыс – швед соғысы]] кезінде қаланы Карл 7 әскері басып алды. Қала 1723 жылдан шляхтич Любомирскийдің қарауында болады. Қаланы дамыту Любомир отбасына тапсырылады. Олардың билігі кезінде қала орталық қала дәрежесіне дейін көтеріледі. Бұл отбасы 200 жылғы жуық билік құрады. 1792 жылы олардың сарайына Тадеуш Костюшко келеді.

1793 жылдан бастап қала Ресей империясының қарамағына өтеді. Уездік қала статусын алады. Азамат соғысы кезінде қала қолдан қолға өтумен болды. 1921-1939 жылдары Польшаның құрамында болады. 1939 жылдың қыркүйегінде қала УССР құрамына кіреді. 1941 жылдың 28 шілдесінде вермахтың қолына көшті. Осы жылдың 20 тамызынан 1944 жылдың 2 ақпанына дейінгі аралықта германдық Рейхкомиссариатының астанасы болды.

==Мәдениеті==

Өнерімен қала жұртшылығын тәнті еткен, қазірде өз жемісін беріп отырған Ровно облыстық музыка-драмалық театр, Ровно филармониясы. Сонымен қатар қалада қуыршақ театры, зоопарк, өлкетану музейі, 2 кинотеатр: кинотеатр «Украина» және 3D кинотеатр «Эра» жұмыс жасайды. Жастар мәдениет үйі облыстағы барлық бүлдіршіндердің екінші үйіне айналған. Мұнда әр түрлі үйірмелер мен секциялар бар.

==Табиғаты==

Ровно облысы Припять облыс алабында орналасқан. Облыстың оңтүстік бөлігі [[Волынь]] қыратының солтүстік шетін, солтүстік жағын полесье ойпаты алып жатыр. Пайдалы қазбалары: шымтезек, әр түрлі құрылыс материалдары, гранит, базальт т.б. Климаты – қоңыржай континенттік. Қаңтар айының орташа температурасы – 3,8 градус, ал шілде температурасы 18,5 градус. Жауын-шашынның жылдық орташа мөлшері 560-620мм. Өзендері [[Днепр]] алабына жатады. Ең ірі өзені – [[Припять]]. Жері шым күлгін, батпақты, оңтүстік өңірі сұр күлгін топырақты келеді. Аумағының 34%-і орман және бұталы алқап.

==Халқы==

Негізгі тұрғындары – [[украиндар]]. Олардан басқа орыстар, белорустар тұрады. Орташа тығыздығы 1 шаршы шақырымға 54,3 адамнан келеді. Қала халқы 32%, Ірі қалалары – Ровно, [[Дубно]], [[Здолбунов]], Костополь.

=== Халық саны ===

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Жылы !! Халық саны
|-
| [[1858]] || 5054
|-
| [[1897]] || 24573
|-
| [[1939]] || 43000
|-
| [[1959]] || 59598
|-
| [[1970]] || 115541
|-
| [[1979]] || 178956
|-
| [[1989]] || 227925
|-
| [[2001]] || 248813
|-
| [[2007]] || 248229
|-
| [[2012]] || 250174
|-
| [[2013]] || 250333
|}

==Шаруашылығы==

Ровно облысы оңтүстік-батыс экономикалық құрамына енеді. Өнеркәсібінің басты салалары – жеңіл, тамақ, ағаш өңдеу, құрылыс материалдарын өндіру. Зығыр комбинаты, тігін, трикотаж, жиһаз фабрикалары, үй құрылысы комбинаты, цемент-шифер комбинаты, темір-бидон зауыды, машина жасау, химия кәсіпорындары орналасқан. Облыс электр энергиясын добротвор аймақтық электр станциясынан алады. 1974 жылы егісі 673,8 мың га болды, соның ішінде дәнді дақылдар 281,9 мың га, техникалық дақылдар 75,6 мың га, бақша дақылдары 93,5 мың га, жемшөп 222,8 мың га. Облыстың мал шаруашылығы алға қойылған.  1975 жылғы есеп бойынша облыстағы ірі қара саны 746,1 мыңды құрады, шошқа 508,7 мың, қой мен ешкі 133,6 мың болды.

Темір жолының ұзындығы 579 шақырым. Басты темір дол тармағы  Шенетовка – Здолбунов – Ровно – Ковель, Ровно – Здолбунов – Львов. Автомобиль жолының ұзындығы 7,8 мың шақырым. Горынь және Стырь өзендерінде кеме жүзеді. Украина су шаруашылығы инженерлер институты, педагокикалық институт, 16 арнаулы орта оқу орны, муз-драма театры, филармония бар. [[«Қызыл ту»]] газеті басылып шығады.&lt;ref&gt;Украина районы, М., 1969(серия «Советский союз»)&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Үлгі:Украина әкімшілік бөлінісі}}
[[Санат:Украина облыстары]]</text>
      <sha1>8r8kzraqwjcbmg6ikc2ybcjyhtfwgqv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654731</id>
      <parentid>3654730</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T18:33:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тарихы */</comment>
      <origin>3654731</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12900" sha1="sc3fn8majifmyh5wlek5is6i5ww8a9e" xml:space="preserve">{{Әкімшілік бірлік
 |Қазақша атауы   = Ровно облысы
 |Шынайы атауы    = {{lang-uk|Рівненська область}}
 |Суреті          = Городище Оствиця (аерозйомка).jpg
 |Сурет атауы     = 
 |Елтаңба         = Coat of Arms of Rivne Oblast.svg
 |Ту              = Flag of Rivne Oblast.svg
 |Елтаңбаның ені  = 
 |Тудың ені       = 
 |Елтаңбаның аты  = 
 |Тудың аты       = 
 |Ел              = Украина
  |lat_dir = N|lat_deg = 50|lat_min = 44|lat_sec = 00
  |lon_dir = E|lon_deg = 26|lon_min = 21|lon_sec = 00
  |region         = 
  |type           = 
  |деңгей         = 
  |CoordScale     =  
 |Әнұраны         = 
 |Статусы         = 
 |Кіреді          = 4 аудан
  |Әкімшілік құрылыстың түрі       =
 |Кіреді1         = 
  |Әкімшілік құрылыстың түрі1      =
 |Кіреді2         = 
  |Әкімшілік құрылыстың түрі2      =
 |Енеді           = 
  |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі   =
 |Астанасы        = [[Ровно]]
  |Астана түрі    = Әкімш. орт.
 |Ірі қаласы      = 
 |Ірі қалалары    = [[Вараш]], [[Дубно]], [[Костополь]], [[Сарны]], [[Здолбунов]], [[Острог]], [[Березно]], [[Радивилов]], [[Дубровица]]
 |Құрылды         = 4 желтоқсан 1939 жылы
 |Таратылған уақыты      = 
 |Басшысы                = Александр Сергеевич Коваль
  |Басшының түрі         = Облыстық мемлекеттік әкімшіліктің төрағасы
 |Басшысы2               = Сергей Юрьевич Кондрачук
  |Басшының түрі2        = Облыстық кеңестің төрағасы
 |ЖІӨ                    = 
  |ЖІӨ жылы              = 
  |Жан басына шаққанда ЖІӨ       =
  |ЖІӨ бойынша орны              = 
  |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны  = 
 |Тілі                           = [[Украин тілі|украин]]
 |Тілдері                        = 
 |Тұрғыны                        = {{құлдырау}} 1 040 902&lt;ref&gt;[http://ukrstat.gov.ua/ Украина статистикасының мемлекеттік қызметі] {{Wayback|url=http://ukrstat.gov.ua/ |date=20130123112523 }}{{ref|uk}}&lt;/ref&gt;
  |Санақ жылы                    = 2022
  |Пайызы                        = 
  |Халық саны бойынша орны       = 
  |Тығыздығы                     = 
  |Тығыздығы бойынша орны        = 
  |Ұлттық құрамы                 = [[Украиндар|украиндар]] — 95,90 %,&lt;br /&gt; [[орыстар]] — 2,57 %,&lt;br /&gt; [[Беларустар|беларустар]] — 1,01 %&lt;br /&gt;([[Украина халық санағы (2001)|2001 жылғы санақ]])
  |Конфессиялық құрамы           = 
 |Жер аумағы                     = 20 051
  |Жер аумағының пайызы          = 3,32
  |Жер аумағы бойынша орны       = 21
 |Максималды биіктігі            = 360
 |Орташа биіктігі                = 
 |Минималды биіктігі             = 
 |Карта                          = 
  |Карта ені                     = 
 |Әкімшілік бірліктің картасы    = 
  |Әкімшілік бірлік картасының ені  = 
 |Уақыт белдеуі                  = 
 |Аббревиатура                   = 
 |ISO                            = UA-56
 |Сандық идентификаторы          = {{Ленин ордені|түрі=аумақ}}
  |Идентификатор түрі            = Марапаттары
 |Сандық идентификаторы2         = 
  |Идентификатор түрі2           = 
 |Сандық идентификаторы3         = 
  |Идентификатор түрі3           = 
 |FIPS                           = 
 |Телефон коды                   = +380 36
 |Пошта индекстері               = 33xxx, 34xxx, 35xxx
 |Интернет-үйшігі                = rovno.ua; rv.ua
 |Автомобиль коды                = BK, HK, XK, EK
 |Сайты                          = http://www.rv.gov.ua/sitenew
  |Сайт тілі                     = uk
 |Commons санаты                 = Rivne Oblast
 |Кірістірме                     = 
 |Түсініктемелер                 = 
}}
'''Ровно облысы''' ({{lang-uk|Рівненська область}}), ауыз. '''Ровненщина''' ({{lang-uk|Рівненщина}}) — [[Украина]]ның құрамындағы әкімшілік бөлік. 1939 жылы 4 желтоқсанда негізі қаланған. Аумағы 20,1 мың шаршы шақырым. 1975 жылғы санақ мәліметтері бойынша, халқының саны 1092000 құрады. Облыс 15 ауданға бөлінеді. 9 қаласы, 16 қала типтес поселкесі бар. Орталығы [[Ровно]] қаласы. Ленин орденімен марапатталған.

==Тарихы==

Облыс жайындығы алғашқы жазба деректері Галицко-Волынский кінәздігі ретінде 1283 жылы жарық көрген болатын. Бұл жазбалар латын тілінде жазылған. Поляк тарихында «Rocznik kapituły krakowskiej» атымен белгілі. XV ғасырдан бері тарих сахнасында орын алған. 
Бұл мекен ХІV ғасырдың жартысынан Ұлы Литва кінәздігінің бір бөлігі болған. Ұлы княздің және Казимир патшалығының патшасы 4 Ягеллон кезінде, яғни 1492 жылы қала Магдебургтік құқыққа ие болады. 1518-1621 жылдар аралығында Острожстіктер княздігінің құрамына енеді. Ровно 1569 жылы Ұлы Литов Княздігінің құрамынан Польшаға көшеді.
Андрусовтік келісімнің нәтижесінде 1667 жылы Ровно қаласы Речь Поспалитаяның қол астында болады. Сол жылы қаланы ауру жайлап, артынша 1691 жылы қалың өрт жаулады.
1706 жылы [[Орыс – швед соғысы]] кезінде қаланы Карл 7 әскері басып алды. Қала 1723 жылдан шляхтич Любомирскийдің қарауында болады. Қаланы дамыту Любомир отбасына тапсырылады. Олардың билігі кезінде қала орталық қала дәрежесіне дейін көтеріледі. Бұл отбасы 200 жылғы жуық билік құрады. 1792 жылы олардың сарайына Тадеуш Костюшко келеді.

1793 жылдан бастап қала Ресей империясының қарамағына өтеді. Уездік қала статусын алады. Азамат соғысы кезінде қала қолдан қолға өтумен болды. 1921-1939 жылдары Польшаның құрамында болады. 1939 жылдың қыркүйегінде қала УССР құрамына кіреді. 1941 жылдың 28 шілдесінде вермахтың қолына көшті. Осы жылдың 20 тамызынан 1944 жылдың 2 ақпанына дейінгі аралықта германдық Рейхкомиссариатының астанасы болды.

==Мәдениеті==

Өнерімен қала жұртшылығын тәнті еткен, қазірде өз жемісін беріп отырған Ровно облыстық музыка-драмалық театр, Ровно филармониясы. Сонымен қатар қалада қуыршақ театры, зоопарк, өлкетану музейі, 2 кинотеатр: кинотеатр «Украина» және 3D кинотеатр «Эра» жұмыс жасайды. Жастар мәдениет үйі облыстағы барлық бүлдіршіндердің екінші үйіне айналған. Мұнда әр түрлі үйірмелер мен секциялар бар.

==Табиғаты==

Ровно облысы Припять облыс алабында орналасқан. Облыстың оңтүстік бөлігі [[Волынь]] қыратының солтүстік шетін, солтүстік жағын полесье ойпаты алып жатыр. Пайдалы қазбалары: шымтезек, әр түрлі құрылыс материалдары, гранит, базальт т.б. Климаты – қоңыржай континенттік. Қаңтар айының орташа температурасы – 3,8 градус, ал шілде температурасы 18,5 градус. Жауын-шашынның жылдық орташа мөлшері 560-620мм. Өзендері [[Днепр]] алабына жатады. Ең ірі өзені – [[Припять]]. Жері шым күлгін, батпақты, оңтүстік өңірі сұр күлгін топырақты келеді. Аумағының 34%-і орман және бұталы алқап.

==Халқы==

Негізгі тұрғындары – [[украиндар]]. Олардан басқа орыстар, белорустар тұрады. Орташа тығыздығы 1 шаршы шақырымға 54,3 адамнан келеді. Қала халқы 32%, Ірі қалалары – Ровно, [[Дубно]], [[Здолбунов]], Костополь.

=== Халық саны ===

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Жылы !! Халық саны
|-
| [[1858]] || 5054
|-
| [[1897]] || 24573
|-
| [[1939]] || 43000
|-
| [[1959]] || 59598
|-
| [[1970]] || 115541
|-
| [[1979]] || 178956
|-
| [[1989]] || 227925
|-
| [[2001]] || 248813
|-
| [[2007]] || 248229
|-
| [[2012]] || 250174
|-
| [[2013]] || 250333
|}

==Шаруашылығы==

Ровно облысы оңтүстік-батыс экономикалық құрамына енеді. Өнеркәсібінің басты салалары – жеңіл, тамақ, ағаш өңдеу, құрылыс материалдарын өндіру. Зығыр комбинаты, тігін, трикотаж, жиһаз фабрикалары, үй құрылысы комбинаты, цемент-шифер комбинаты, темір-бидон зауыды, машина жасау, химия кәсіпорындары орналасқан. Облыс электр энергиясын добротвор аймақтық электр станциясынан алады. 1974 жылы егісі 673,8 мың га болды, соның ішінде дәнді дақылдар 281,9 мың га, техникалық дақылдар 75,6 мың га, бақша дақылдары 93,5 мың га, жемшөп 222,8 мың га. Облыстың мал шаруашылығы алға қойылған.  1975 жылғы есеп бойынша облыстағы ірі қара саны 746,1 мыңды құрады, шошқа 508,7 мың, қой мен ешкі 133,6 мың болды.

Темір жолының ұзындығы 579 шақырым. Басты темір дол тармағы  Шенетовка – Здолбунов – Ровно – Ковель, Ровно – Здолбунов – Львов. Автомобиль жолының ұзындығы 7,8 мың шақырым. Горынь және Стырь өзендерінде кеме жүзеді. Украина су шаруашылығы инженерлер институты, педагокикалық институт, 16 арнаулы орта оқу орны, муз-драма театры, филармония бар. [[«Қызыл ту»]] газеті басылып шығады.&lt;ref&gt;Украина районы, М., 1969(серия «Советский союз»)&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Үлгі:Украина әкімшілік бөлінісі}}
[[Санат:Украина облыстары]]</text>
      <sha1>sc3fn8majifmyh5wlek5is6i5ww8a9e</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654732</id>
      <parentid>3654731</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T18:33:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3654732</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12937" sha1="hlic797tm27rf1r92jf2xwt07gdl5v8" xml:space="preserve">{{Әкімшілік бірлік
 |Қазақша атауы   = Ровно облысы
 |Шынайы атауы    = {{lang-uk|Рівненська область}}
 |Суреті          = Городище Оствиця (аерозйомка).jpg
 |Сурет атауы     = 
 |Елтаңба         = Coat of Arms of Rivne Oblast.svg
 |Ту              = Flag of Rivne Oblast.svg
 |Елтаңбаның ені  = 
 |Тудың ені       = 
 |Елтаңбаның аты  = 
 |Тудың аты       = 
 |Ел              = Украина
  |lat_dir = N|lat_deg = 50|lat_min = 44|lat_sec = 00
  |lon_dir = E|lon_deg = 26|lon_min = 21|lon_sec = 00
  |region         = 
  |type           = 
  |деңгей         = 
  |CoordScale     =  
 |Әнұраны         = 
 |Статусы         = 
 |Кіреді          = 4 аудан
  |Әкімшілік құрылыстың түрі       =
 |Кіреді1         = 
  |Әкімшілік құрылыстың түрі1      =
 |Кіреді2         = 
  |Әкімшілік құрылыстың түрі2      =
 |Енеді           = 
  |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі   =
 |Астанасы        = [[Ровно]]
  |Астана түрі    = Әкімш. орт.
 |Ірі қаласы      = 
 |Ірі қалалары    = [[Вараш]], [[Дубно]], [[Костополь]], [[Сарны]], [[Здолбунов]], [[Острог]], [[Березно]], [[Радивилов]], [[Дубровица]]
 |Құрылды         = 4 желтоқсан 1939 жылы
 |Таратылған уақыты      = 
 |Басшысы                = Александр Сергеевич Коваль
  |Басшының түрі         = Облыстық мемлекеттік әкімшіліктің төрағасы
 |Басшысы2               = Сергей Юрьевич Кондрачук
  |Басшының түрі2        = Облыстық кеңестің төрағасы
 |ЖІӨ                    = 
  |ЖІӨ жылы              = 
  |Жан басына шаққанда ЖІӨ       =
  |ЖІӨ бойынша орны              = 
  |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны  = 
 |Тілі                           = [[Украин тілі|украин]]
 |Тілдері                        = 
 |Тұрғыны                        = {{құлдырау}} 1 040 902&lt;ref&gt;[http://ukrstat.gov.ua/ Украина статистикасының мемлекеттік қызметі] {{Wayback|url=http://ukrstat.gov.ua/ |date=20130123112523 }}{{ref|uk}}&lt;/ref&gt;
  |Санақ жылы                    = 2022
  |Пайызы                        = 
  |Халық саны бойынша орны       = 
  |Тығыздығы                     = 
  |Тығыздығы бойынша орны        = 
  |Ұлттық құрамы                 = [[Украиндар|украиндар]] — 95,90 %,&lt;br /&gt; [[орыстар]] — 2,57 %,&lt;br /&gt; [[Беларустар|беларустар]] — 1,01 %&lt;br /&gt;([[Украина халық санағы (2001)|2001 жылғы санақ]])
  |Конфессиялық құрамы           = 
 |Жер аумағы                     = 20 051
  |Жер аумағының пайызы          = 3,32
  |Жер аумағы бойынша орны       = 21
 |Максималды биіктігі            = 360
 |Орташа биіктігі                = 
 |Минималды биіктігі             = 
 |Карта                          = Rivne in Ukraine (claims hatched).svg
  |Карта ені                     = 
 |Әкімшілік бірліктің картасы    = 
  |Әкімшілік бірлік картасының ені  = 
 |Уақыт белдеуі                  = 
 |Аббревиатура                   = 
 |ISO                            = UA-56
 |Сандық идентификаторы          = {{Ленин ордені|түрі=аумақ}}
  |Идентификатор түрі            = Марапаттары
 |Сандық идентификаторы2         = 
  |Идентификатор түрі2           = 
 |Сандық идентификаторы3         = 
  |Идентификатор түрі3           = 
 |FIPS                           = 
 |Телефон коды                   = +380 36
 |Пошта индекстері               = 33xxx, 34xxx, 35xxx
 |Интернет-үйшігі                = rovno.ua; rv.ua
 |Автомобиль коды                = BK, HK, XK, EK
 |Сайты                          = http://www.rv.gov.ua/sitenew
  |Сайт тілі                     = uk
 |Commons санаты                 = Rivne Oblast
 |Кірістірме                     = 
 |Түсініктемелер                 = 
}}
'''Ровно облысы''' ({{lang-uk|Рівненська область}}), ауыз. '''Ровненщина''' ({{lang-uk|Рівненщина}}) — [[Украина]]ның құрамындағы әкімшілік бөлік. 1939 жылы 4 желтоқсанда негізі қаланған. Аумағы 20,1 мың шаршы шақырым. 1975 жылғы санақ мәліметтері бойынша, халқының саны 1092000 құрады. Облыс 15 ауданға бөлінеді. 9 қаласы, 16 қала типтес поселкесі бар. Орталығы [[Ровно]] қаласы. Ленин орденімен марапатталған.

==Тарихы==

Облыс жайындығы алғашқы жазба деректері Галицко-Волынский кінәздігі ретінде 1283 жылы жарық көрген болатын. Бұл жазбалар латын тілінде жазылған. Поляк тарихында «Rocznik kapituły krakowskiej» атымен белгілі. XV ғасырдан бері тарих сахнасында орын алған. 
Бұл мекен ХІV ғасырдың жартысынан Ұлы Литва кінәздігінің бір бөлігі болған. Ұлы княздің және Казимир патшалығының патшасы 4 Ягеллон кезінде, яғни 1492 жылы қала Магдебургтік құқыққа ие болады. 1518-1621 жылдар аралығында Острожстіктер княздігінің құрамына енеді. Ровно 1569 жылы Ұлы Литов Княздігінің құрамынан Польшаға көшеді.
Андрусовтік келісімнің нәтижесінде 1667 жылы Ровно қаласы Речь Поспалитаяның қол астында болады. Сол жылы қаланы ауру жайлап, артынша 1691 жылы қалың өрт жаулады.
1706 жылы [[Орыс – швед соғысы]] кезінде қаланы Карл 7 әскері басып алды. Қала 1723 жылдан шляхтич Любомирскийдің қарауында болады. Қаланы дамыту Любомир отбасына тапсырылады. Олардың билігі кезінде қала орталық қала дәрежесіне дейін көтеріледі. Бұл отбасы 200 жылғы жуық билік құрады. 1792 жылы олардың сарайына Тадеуш Костюшко келеді.

1793 жылдан бастап қала Ресей империясының қарамағына өтеді. Уездік қала статусын алады. Азамат соғысы кезінде қала қолдан қолға өтумен болды. 1921-1939 жылдары Польшаның құрамында болады. 1939 жылдың қыркүйегінде қала УССР құрамына кіреді. 1941 жылдың 28 шілдесінде вермахтың қолына көшті. Осы жылдың 20 тамызынан 1944 жылдың 2 ақпанына дейінгі аралықта германдық Рейхкомиссариатының астанасы болды.

==Мәдениеті==

Өнерімен қала жұртшылығын тәнті еткен, қазірде өз жемісін беріп отырған Ровно облыстық музыка-драмалық театр, Ровно филармониясы. Сонымен қатар қалада қуыршақ театры, зоопарк, өлкетану музейі, 2 кинотеатр: кинотеатр «Украина» және 3D кинотеатр «Эра» жұмыс жасайды. Жастар мәдениет үйі облыстағы барлық бүлдіршіндердің екінші үйіне айналған. Мұнда әр түрлі үйірмелер мен секциялар бар.

==Табиғаты==

Ровно облысы Припять облыс алабында орналасқан. Облыстың оңтүстік бөлігі [[Волынь]] қыратының солтүстік шетін, солтүстік жағын полесье ойпаты алып жатыр. Пайдалы қазбалары: шымтезек, әр түрлі құрылыс материалдары, гранит, базальт т.б. Климаты – қоңыржай континенттік. Қаңтар айының орташа температурасы – 3,8 градус, ал шілде температурасы 18,5 градус. Жауын-шашынның жылдық орташа мөлшері 560-620мм. Өзендері [[Днепр]] алабына жатады. Ең ірі өзені – [[Припять]]. Жері шым күлгін, батпақты, оңтүстік өңірі сұр күлгін топырақты келеді. Аумағының 34%-і орман және бұталы алқап.

==Халқы==

Негізгі тұрғындары – [[украиндар]]. Олардан басқа орыстар, белорустар тұрады. Орташа тығыздығы 1 шаршы шақырымға 54,3 адамнан келеді. Қала халқы 32%, Ірі қалалары – Ровно, [[Дубно]], [[Здолбунов]], Костополь.

=== Халық саны ===

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Жылы !! Халық саны
|-
| [[1858]] || 5054
|-
| [[1897]] || 24573
|-
| [[1939]] || 43000
|-
| [[1959]] || 59598
|-
| [[1970]] || 115541
|-
| [[1979]] || 178956
|-
| [[1989]] || 227925
|-
| [[2001]] || 248813
|-
| [[2007]] || 248229
|-
| [[2012]] || 250174
|-
| [[2013]] || 250333
|}

==Шаруашылығы==

Ровно облысы оңтүстік-батыс экономикалық құрамына енеді. Өнеркәсібінің басты салалары – жеңіл, тамақ, ағаш өңдеу, құрылыс материалдарын өндіру. Зығыр комбинаты, тігін, трикотаж, жиһаз фабрикалары, үй құрылысы комбинаты, цемент-шифер комбинаты, темір-бидон зауыды, машина жасау, химия кәсіпорындары орналасқан. Облыс электр энергиясын добротвор аймақтық электр станциясынан алады. 1974 жылы егісі 673,8 мың га болды, соның ішінде дәнді дақылдар 281,9 мың га, техникалық дақылдар 75,6 мың га, бақша дақылдары 93,5 мың га, жемшөп 222,8 мың га. Облыстың мал шаруашылығы алға қойылған.  1975 жылғы есеп бойынша облыстағы ірі қара саны 746,1 мыңды құрады, шошқа 508,7 мың, қой мен ешкі 133,6 мың болды.

Темір жолының ұзындығы 579 шақырым. Басты темір дол тармағы  Шенетовка – Здолбунов – Ровно – Ковель, Ровно – Здолбунов – Львов. Автомобиль жолының ұзындығы 7,8 мың шақырым. Горынь және Стырь өзендерінде кеме жүзеді. Украина су шаруашылығы инженерлер институты, педагокикалық институт, 16 арнаулы орта оқу орны, муз-драма театры, филармония бар. [[«Қызыл ту»]] газеті басылып шығады.&lt;ref&gt;Украина районы, М., 1969(серия «Советский союз»)&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Үлгі:Украина әкімшілік бөлінісі}}
[[Санат:Украина облыстары]]</text>
      <sha1>hlic797tm27rf1r92jf2xwt07gdl5v8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654733</id>
      <parentid>3654732</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T18:34:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3654733</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12966" sha1="cda953dzvpym9q3qs34xppsrxcxcxez" xml:space="preserve">{{Әкімшілік бірлік
 |Қазақша атауы   = Ровно облысы
 |Шынайы атауы    = {{lang-uk|Рівненська область}}
 |Суреті          = Городище Оствиця (аерозйомка).jpg
 |Сурет атауы     = 
 |Елтаңба         = Coat of Arms of Rivne Oblast.svg
 |Ту              = Flag of Rivne Oblast.svg
 |Елтаңбаның ені  = 
 |Тудың ені       = 
 |Елтаңбаның аты  = 
 |Тудың аты       = 
 |Ел              = Украина
  |lat_dir = N|lat_deg = 50|lat_min = 44|lat_sec = 00
  |lon_dir = E|lon_deg = 26|lon_min = 21|lon_sec = 00
  |region         = 
  |type           = 
  |деңгей         = 
  |CoordScale     =  
 |Әнұраны         = 
 |Статусы         = 
 |Кіреді          = 4 аудан
  |Әкімшілік құрылыстың түрі       =
 |Кіреді1         = 
  |Әкімшілік құрылыстың түрі1      =
 |Кіреді2         = 
  |Әкімшілік құрылыстың түрі2      =
 |Енеді           = 
  |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі   =
 |Астанасы        = [[Ровно]]
  |Астана түрі    = Әкімш. орт.
 |Ірі қаласы      = 
 |Ірі қалалары    = [[Вараш]], [[Дубно]], [[Костополь]], [[Сарны]], [[Здолбунов]], [[Острог]], [[Березно]], [[Радивилов]], [[Дубровица]]
 |Құрылды         = 4 желтоқсан 1939 жылы
 |Таратылған уақыты      = 
 |Басшысы                = Александр Сергеевич Коваль
  |Басшының түрі         = Облыстық мемлекеттік әкімшіліктің төрағасы
 |Басшысы2               = Сергей Юрьевич Кондрачук
  |Басшының түрі2        = Облыстық кеңестің төрағасы
 |ЖІӨ                    = 
  |ЖІӨ жылы              = 
  |Жан басына шаққанда ЖІӨ       =
  |ЖІӨ бойынша орны              = 
  |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны  = 
 |Тілі                           = [[Украин тілі|украин]]
 |Тілдері                        = 
 |Тұрғыны                        = {{құлдырау}} 1 040 902&lt;ref&gt;[http://ukrstat.gov.ua/ Украина статистикасының мемлекеттік қызметі] {{Wayback|url=http://ukrstat.gov.ua/ |date=20130123112523 }}{{ref|uk}}&lt;/ref&gt;
  |Санақ жылы                    = 2022
  |Пайызы                        = 
  |Халық саны бойынша орны       = 
  |Тығыздығы                     = 
  |Тығыздығы бойынша орны        = 
  |Ұлттық құрамы                 = [[Украиндар|украиндар]] — 95,90 %,&lt;br /&gt; [[орыстар]] — 2,57 %,&lt;br /&gt; [[Беларустар|беларустар]] — 1,01 %&lt;br /&gt;([[Украина халық санағы (2001)|2001 жылғы санақ]])
  |Конфессиялық құрамы           = 
 |Жер аумағы                     = 20 051
  |Жер аумағының пайызы          = 3,32
  |Жер аумағы бойынша орны       = 21
 |Максималды биіктігі            = 360
 |Орташа биіктігі                = 
 |Минималды биіктігі             = 
 |Карта                          = Rivne in Ukraine (claims hatched).svg
  |Карта ені                     = 
 |Әкімшілік бірліктің картасы    = Rivne Oblast location map.svg
  |Әкімшілік бірлік картасының ені  = 
 |Уақыт белдеуі                  = 
 |Аббревиатура                   = 
 |ISO                            = UA-56
 |Сандық идентификаторы          = {{Ленин ордені|түрі=аумақ}}
  |Идентификатор түрі            = Марапаттары
 |Сандық идентификаторы2         = 
  |Идентификатор түрі2           = 
 |Сандық идентификаторы3         = 
  |Идентификатор түрі3           = 
 |FIPS                           = 
 |Телефон коды                   = +380 36
 |Пошта индекстері               = 33xxx, 34xxx, 35xxx
 |Интернет-үйшігі                = rovno.ua; rv.ua
 |Автомобиль коды                = BK, HK, XK, EK
 |Сайты                          = http://www.rv.gov.ua/sitenew
  |Сайт тілі                     = uk
 |Commons санаты                 = Rivne Oblast
 |Кірістірме                     = 
 |Түсініктемелер                 = 
}}
'''Ровно облысы''' ({{lang-uk|Рівненська область}}), ауыз. '''Ровненщина''' ({{lang-uk|Рівненщина}}) — [[Украина]]ның құрамындағы әкімшілік бөлік. 1939 жылы 4 желтоқсанда негізі қаланған. Аумағы 20,1 мың шаршы шақырым. 1975 жылғы санақ мәліметтері бойынша, халқының саны 1092000 құрады. Облыс 15 ауданға бөлінеді. 9 қаласы, 16 қала типтес поселкесі бар. Орталығы [[Ровно]] қаласы. Ленин орденімен марапатталған.

==Тарихы==

Облыс жайындығы алғашқы жазба деректері Галицко-Волынский кінәздігі ретінде 1283 жылы жарық көрген болатын. Бұл жазбалар латын тілінде жазылған. Поляк тарихында «Rocznik kapituły krakowskiej» атымен белгілі. XV ғасырдан бері тарих сахнасында орын алған. 
Бұл мекен ХІV ғасырдың жартысынан Ұлы Литва кінәздігінің бір бөлігі болған. Ұлы княздің және Казимир патшалығының патшасы 4 Ягеллон кезінде, яғни 1492 жылы қала Магдебургтік құқыққа ие болады. 1518-1621 жылдар аралығында Острожстіктер княздігінің құрамына енеді. Ровно 1569 жылы Ұлы Литов Княздігінің құрамынан Польшаға көшеді.
Андрусовтік келісімнің нәтижесінде 1667 жылы Ровно қаласы Речь Поспалитаяның қол астында болады. Сол жылы қаланы ауру жайлап, артынша 1691 жылы қалың өрт жаулады.
1706 жылы [[Орыс – швед соғысы]] кезінде қаланы Карл 7 әскері басып алды. Қала 1723 жылдан шляхтич Любомирскийдің қарауында болады. Қаланы дамыту Любомир отбасына тапсырылады. Олардың билігі кезінде қала орталық қала дәрежесіне дейін көтеріледі. Бұл отбасы 200 жылғы жуық билік құрады. 1792 жылы олардың сарайына Тадеуш Костюшко келеді.

1793 жылдан бастап қала Ресей империясының қарамағына өтеді. Уездік қала статусын алады. Азамат соғысы кезінде қала қолдан қолға өтумен болды. 1921-1939 жылдары Польшаның құрамында болады. 1939 жылдың қыркүйегінде қала УССР құрамына кіреді. 1941 жылдың 28 шілдесінде вермахтың қолына көшті. Осы жылдың 20 тамызынан 1944 жылдың 2 ақпанына дейінгі аралықта германдық Рейхкомиссариатының астанасы болды.

==Мәдениеті==

Өнерімен қала жұртшылығын тәнті еткен, қазірде өз жемісін беріп отырған Ровно облыстық музыка-драмалық театр, Ровно филармониясы. Сонымен қатар қалада қуыршақ театры, зоопарк, өлкетану музейі, 2 кинотеатр: кинотеатр «Украина» және 3D кинотеатр «Эра» жұмыс жасайды. Жастар мәдениет үйі облыстағы барлық бүлдіршіндердің екінші үйіне айналған. Мұнда әр түрлі үйірмелер мен секциялар бар.

==Табиғаты==

Ровно облысы Припять облыс алабында орналасқан. Облыстың оңтүстік бөлігі [[Волынь]] қыратының солтүстік шетін, солтүстік жағын полесье ойпаты алып жатыр. Пайдалы қазбалары: шымтезек, әр түрлі құрылыс материалдары, гранит, базальт т.б. Климаты – қоңыржай континенттік. Қаңтар айының орташа температурасы – 3,8 градус, ал шілде температурасы 18,5 градус. Жауын-шашынның жылдық орташа мөлшері 560-620мм. Өзендері [[Днепр]] алабына жатады. Ең ірі өзені – [[Припять]]. Жері шым күлгін, батпақты, оңтүстік өңірі сұр күлгін топырақты келеді. Аумағының 34%-і орман және бұталы алқап.

==Халқы==

Негізгі тұрғындары – [[украиндар]]. Олардан басқа орыстар, белорустар тұрады. Орташа тығыздығы 1 шаршы шақырымға 54,3 адамнан келеді. Қала халқы 32%, Ірі қалалары – Ровно, [[Дубно]], [[Здолбунов]], Костополь.

=== Халық саны ===

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Жылы !! Халық саны
|-
| [[1858]] || 5054
|-
| [[1897]] || 24573
|-
| [[1939]] || 43000
|-
| [[1959]] || 59598
|-
| [[1970]] || 115541
|-
| [[1979]] || 178956
|-
| [[1989]] || 227925
|-
| [[2001]] || 248813
|-
| [[2007]] || 248229
|-
| [[2012]] || 250174
|-
| [[2013]] || 250333
|}

==Шаруашылығы==

Ровно облысы оңтүстік-батыс экономикалық құрамына енеді. Өнеркәсібінің басты салалары – жеңіл, тамақ, ағаш өңдеу, құрылыс материалдарын өндіру. Зығыр комбинаты, тігін, трикотаж, жиһаз фабрикалары, үй құрылысы комбинаты, цемент-шифер комбинаты, темір-бидон зауыды, машина жасау, химия кәсіпорындары орналасқан. Облыс электр энергиясын добротвор аймақтық электр станциясынан алады. 1974 жылы егісі 673,8 мың га болды, соның ішінде дәнді дақылдар 281,9 мың га, техникалық дақылдар 75,6 мың га, бақша дақылдары 93,5 мың га, жемшөп 222,8 мың га. Облыстың мал шаруашылығы алға қойылған.  1975 жылғы есеп бойынша облыстағы ірі қара саны 746,1 мыңды құрады, шошқа 508,7 мың, қой мен ешкі 133,6 мың болды.

Темір жолының ұзындығы 579 шақырым. Басты темір дол тармағы  Шенетовка – Здолбунов – Ровно – Ковель, Ровно – Здолбунов – Львов. Автомобиль жолының ұзындығы 7,8 мың шақырым. Горынь және Стырь өзендерінде кеме жүзеді. Украина су шаруашылығы инженерлер институты, педагокикалық институт, 16 арнаулы орта оқу орны, муз-драма театры, филармония бар. [[«Қызыл ту»]] газеті басылып шығады.&lt;ref&gt;Украина районы, М., 1969(серия «Советский союз»)&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Үлгі:Украина әкімшілік бөлінісі}}
[[Санат:Украина облыстары]]</text>
      <sha1>cda953dzvpym9q3qs34xppsrxcxcxez</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654795</id>
      <parentid>3654733</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T07:40:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3654795</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12967" sha1="fi44sbm4uth17haqfen4wyyofqprp7j" xml:space="preserve">{{Әкімшілік бірлік
 |Қазақша атауы   = Ровно облысы
 |Шынайы атауы    = {{lang-uk|Рівненська область}}
 |Суреті          = Городище Оствиця (аерозйомка).jpg
 |Сурет атауы     = 
 |Елтаңба         = Coat of Arms of Rivne Oblast.svg
 |Ту              = Flag of Rivne Oblast.svg
 |Елтаңбаның ені  = 
 |Тудың ені       = 
 |Елтаңбаның аты  = 
 |Тудың аты       = 
 |Ел              = Украина
  |lat_dir = N|lat_deg = 50|lat_min = 44|lat_sec = 00
  |lon_dir = E|lon_deg = 26|lon_min = 21|lon_sec = 00
  |region         = 
  |type           = 
  |деңгей         = 
  |CoordScale     =  
 |Әнұраны         = 
 |Статусы         = 
 |Кіреді          = 4 аудан
  |Әкімшілік құрылыстың түрі       =
 |Кіреді1         = 
  |Әкімшілік құрылыстың түрі1      =
 |Кіреді2         = 
  |Әкімшілік құрылыстың түрі2      =
 |Енеді           = 
  |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі   =
 |Астанасы        = [[Ровно]]
  |Астана түрі    = Әкімш. орт.
 |Ірі қаласы      = 
 |Ірі қалалары    = [[Вараш]], [[Дубно]], [[Костополь]], [[Сарны]], [[Здолбунов]], [[Острог]], [[Березно]], [[Радивилов]], [[Дубровица]]
 |Құрылды         = 4 желтоқсан 1939 жылы
 |Таратылған уақыты      = 
 |Басшысы                = Александр Сергеевич Коваль
  |Басшының түрі         = Облыстық мемлекеттік әкімшіліктің төрағасы
 |Басшысы2               = Сергей Юрьевич Кондрачук
  |Басшының түрі2        = Облыстық кеңестің төрағасы
 |ЖІӨ                    = 
  |ЖІӨ жылы              = 
  |Жан басына шаққанда ЖІӨ       =
  |ЖІӨ бойынша орны              = 
  |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны  = 
 |Тілі                           = [[Украин тілі|украин]]
 |Тілдері                        = 
 |Тұрғыны                        = {{құлдырау}} 1 040 902&lt;ref&gt;[http://ukrstat.gov.ua/ Украина статистикасының мемлекеттік қызметі] {{Wayback|url=http://ukrstat.gov.ua/ |date=20130123112523 }}{{ref|uk}}&lt;/ref&gt;
  |Санақ жылы                    = 2022
  |Пайызы                        = 
  |Халық саны бойынша орны       = 
  |Тығыздығы                     = 
  |Тығыздығы бойынша орны        = 
  |Ұлттық құрамы                 = [[Украиндар|украиндар]] — 95,90 %,&lt;br /&gt; [[орыстар]] — 2,57 %,&lt;br /&gt; [[Беларустар|беларустар]] — 1,01 %&lt;br /&gt;([[Украина халық санағы (2001)|2001 жылғы санақ]])
  |Конфессиялық құрамы           = 
 |Жер аумағы                     = 20 051
  |Жер аумағының пайызы          = 3,32
  |Жер аумағы бойынша орны       = 21
 |Максималды биіктігі            = 360
 |Орташа биіктігі                = 
 |Минималды биіктігі             = 
 |Карта                          = Rivne in Ukraine (claims hatched).svg
  |Карта ені                     = 
 |Әкімшілік бірліктің картасы    = Rivne Oblast location map.svg
  |Әкімшілік бірлік картасының ені  = 
 |Уақыт белдеуі                  = 
 |Аббревиатура                   = 
 |ISO                            = UA-56
 |Сандық идентификаторы          = {{Ленин ордені|түрі=аумақ}}
  |Идентификатор түрі            = Марапаттары
 |Сандық идентификаторы2         = 
  |Идентификатор түрі2           = 
 |Сандық идентификаторы3         = 
  |Идентификатор түрі3           = 
 |FIPS                           = 
 |Телефон коды                   = +380 36
 |Пошта индекстері               = 33xxx, 34xxx, 35xxx
 |Интернет-үйшігі                = rovno.ua; rv.ua
 |Автомобиль коды                = BK, HK, XK, EK
 |Сайты                          = http://www.rv.gov.ua/sitenew
  |Сайт тілі                     = uk
 |Commons санаты                 = Rivne Oblast
 |Кірістірме                     = 
 |Түсініктемелер                 = 
}}
'''Ровно облысы''' ({{lang-uk|Рівненська область}}), ауыз. '''Ровненщина''' ({{lang-uk|Рівненщина}}) — [[Украина]]ның құрамындағы әкімшілік бөлік. 1939 жылы 4 желтоқсанда негізі қаланған. Аумағы 20,1 мың шаршы шақырым. 1975 жылғы санақ мәліметтері бойынша, халқының саны 1 040 902 құрады. Облыс 4 ауданға бөлінеді. 9 қаласы, 16 қала типтес поселкесі бар. Орталығы [[Ровно]] қаласы. Ленин орденімен марапатталған.

==Тарихы==

Облыс жайындығы алғашқы жазба деректері Галицко-Волынский кінәздігі ретінде 1283 жылы жарық көрген болатын. Бұл жазбалар латын тілінде жазылған. Поляк тарихында «Rocznik kapituły krakowskiej» атымен белгілі. XV ғасырдан бері тарих сахнасында орын алған. 
Бұл мекен ХІV ғасырдың жартысынан Ұлы Литва кінәздігінің бір бөлігі болған. Ұлы княздің және Казимир патшалығының патшасы 4 Ягеллон кезінде, яғни 1492 жылы қала Магдебургтік құқыққа ие болады. 1518-1621 жылдар аралығында Острожстіктер княздігінің құрамына енеді. Ровно 1569 жылы Ұлы Литов Княздігінің құрамынан Польшаға көшеді.
Андрусовтік келісімнің нәтижесінде 1667 жылы Ровно қаласы Речь Поспалитаяның қол астында болады. Сол жылы қаланы ауру жайлап, артынша 1691 жылы қалың өрт жаулады.
1706 жылы [[Орыс – швед соғысы]] кезінде қаланы Карл 7 әскері басып алды. Қала 1723 жылдан шляхтич Любомирскийдің қарауында болады. Қаланы дамыту Любомир отбасына тапсырылады. Олардың билігі кезінде қала орталық қала дәрежесіне дейін көтеріледі. Бұл отбасы 200 жылғы жуық билік құрады. 1792 жылы олардың сарайына Тадеуш Костюшко келеді.

1793 жылдан бастап қала Ресей империясының қарамағына өтеді. Уездік қала статусын алады. Азамат соғысы кезінде қала қолдан қолға өтумен болды. 1921-1939 жылдары Польшаның құрамында болады. 1939 жылдың қыркүйегінде қала УССР құрамына кіреді. 1941 жылдың 28 шілдесінде вермахтың қолына көшті. Осы жылдың 20 тамызынан 1944 жылдың 2 ақпанына дейінгі аралықта германдық Рейхкомиссариатының астанасы болды.

==Мәдениеті==

Өнерімен қала жұртшылығын тәнті еткен, қазірде өз жемісін беріп отырған Ровно облыстық музыка-драмалық театр, Ровно филармониясы. Сонымен қатар қалада қуыршақ театры, зоопарк, өлкетану музейі, 2 кинотеатр: кинотеатр «Украина» және 3D кинотеатр «Эра» жұмыс жасайды. Жастар мәдениет үйі облыстағы барлық бүлдіршіндердің екінші үйіне айналған. Мұнда әр түрлі үйірмелер мен секциялар бар.

==Табиғаты==

Ровно облысы Припять облыс алабында орналасқан. Облыстың оңтүстік бөлігі [[Волынь]] қыратының солтүстік шетін, солтүстік жағын полесье ойпаты алып жатыр. Пайдалы қазбалары: шымтезек, әр түрлі құрылыс материалдары, гранит, базальт т.б. Климаты – қоңыржай континенттік. Қаңтар айының орташа температурасы – 3,8 градус, ал шілде температурасы 18,5 градус. Жауын-шашынның жылдық орташа мөлшері 560-620мм. Өзендері [[Днепр]] алабына жатады. Ең ірі өзені – [[Припять]]. Жері шым күлгін, батпақты, оңтүстік өңірі сұр күлгін топырақты келеді. Аумағының 34%-і орман және бұталы алқап.

==Халқы==

Негізгі тұрғындары – [[украиндар]]. Олардан басқа орыстар, белорустар тұрады. Орташа тығыздығы 1 шаршы шақырымға 54,3 адамнан келеді. Қала халқы 32%, Ірі қалалары – Ровно, [[Дубно]], [[Здолбунов]], Костополь.

=== Халық саны ===

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Жылы !! Халық саны
|-
| [[1858]] || 5054
|-
| [[1897]] || 24573
|-
| [[1939]] || 43000
|-
| [[1959]] || 59598
|-
| [[1970]] || 115541
|-
| [[1979]] || 178956
|-
| [[1989]] || 227925
|-
| [[2001]] || 248813
|-
| [[2007]] || 248229
|-
| [[2012]] || 250174
|-
| [[2013]] || 250333
|}

==Шаруашылығы==

Ровно облысы оңтүстік-батыс экономикалық құрамына енеді. Өнеркәсібінің басты салалары – жеңіл, тамақ, ағаш өңдеу, құрылыс материалдарын өндіру. Зығыр комбинаты, тігін, трикотаж, жиһаз фабрикалары, үй құрылысы комбинаты, цемент-шифер комбинаты, темір-бидон зауыды, машина жасау, химия кәсіпорындары орналасқан. Облыс электр энергиясын добротвор аймақтық электр станциясынан алады. 1974 жылы егісі 673,8 мың га болды, соның ішінде дәнді дақылдар 281,9 мың га, техникалық дақылдар 75,6 мың га, бақша дақылдары 93,5 мың га, жемшөп 222,8 мың га. Облыстың мал шаруашылығы алға қойылған.  1975 жылғы есеп бойынша облыстағы ірі қара саны 746,1 мыңды құрады, шошқа 508,7 мың, қой мен ешкі 133,6 мың болды.

Темір жолының ұзындығы 579 шақырым. Басты темір дол тармағы  Шенетовка – Здолбунов – Ровно – Ковель, Ровно – Здолбунов – Львов. Автомобиль жолының ұзындығы 7,8 мың шақырым. Горынь және Стырь өзендерінде кеме жүзеді. Украина су шаруашылығы инженерлер институты, педагокикалық институт, 16 арнаулы орта оқу орны, муз-драма театры, филармония бар. [[«Қызыл ту»]] газеті басылып шығады.&lt;ref&gt;Украина районы, М., 1969(серия «Советский союз»)&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Үлгі:Украина әкімшілік бөлінісі}}
[[Санат:Украина облыстары]]</text>
      <sha1>fi44sbm4uth17haqfen4wyyofqprp7j</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654806</id>
      <parentid>3654795</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T08:07:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3654806</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13818" sha1="f228qa07clldcljghoir26h6pyw37fs" xml:space="preserve">{{Әкімшілік бірлік
 |Қазақша атауы   = Ровно облысы
 |Шынайы атауы    = {{lang-uk|Рівненська область}}
 |Суреті          = Городище Оствиця (аерозйомка).jpg
 |Сурет атауы     = 
 |Елтаңба         = Coat of Arms of Rivne Oblast.svg
 |Ту              = Flag of Rivne Oblast.svg
 |Елтаңбаның ені  = 
 |Тудың ені       = 
 |Елтаңбаның аты  = 
 |Тудың аты       = 
 |Ел              = Украина
  |lat_dir = N|lat_deg = 50|lat_min = 44|lat_sec = 00
  |lon_dir = E|lon_deg = 26|lon_min = 21|lon_sec = 00
  |region         = 
  |type           = 
  |деңгей         = 
  |CoordScale     =  
 |Әнұраны         = 
 |Статусы         = 
 |Кіреді          = 4 аудан
  |Әкімшілік құрылыстың түрі       =
 |Кіреді1         = 
  |Әкімшілік құрылыстың түрі1      =
 |Кіреді2         = 
  |Әкімшілік құрылыстың түрі2      =
 |Енеді           = 
  |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі   =
 |Астанасы        = [[Ровно]]
  |Астана түрі    = Әкімш. орт.
 |Ірі қаласы      = 
 |Ірі қалалары    = [[Вараш]], [[Дубно]], [[Костополь]], [[Сарны]], [[Здолбунов]], [[Острог]], [[Березно]], [[Радивилов]], [[Дубровица]]
 |Құрылды         = 4 желтоқсан 1939 жылы
 |Таратылған уақыты      = 
 |Басшысы                = Александр Сергеевич Коваль
  |Басшының түрі         = Облыстық мемлекеттік әкімшіліктің төрағасы
 |Басшысы2               = Сергей Юрьевич Кондрачук
  |Басшының түрі2        = Облыстық кеңестің төрағасы
 |ЖІӨ                    = 
  |ЖІӨ жылы              = 
  |Жан басына шаққанда ЖІӨ       =
  |ЖІӨ бойынша орны              = 
  |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны  = 
 |Тілі                           = [[Украин тілі|украин]]
 |Тілдері                        = 
 |Тұрғыны                        = {{құлдырау}} 1 040 902&lt;ref&gt;[http://ukrstat.gov.ua/ Украина статистикасының мемлекеттік қызметі] {{Wayback|url=http://ukrstat.gov.ua/ |date=20130123112523 }}{{ref|uk}}&lt;/ref&gt;
  |Санақ жылы                    = 2022
  |Пайызы                        = 
  |Халық саны бойынша орны       = 
  |Тығыздығы                     = 
  |Тығыздығы бойынша орны        = 
  |Ұлттық құрамы                 = [[Украиндар|украиндар]] — 95,90 %,&lt;br /&gt; [[орыстар]] — 2,57 %,&lt;br /&gt; [[Беларустар|беларустар]] — 1,01 %&lt;br /&gt;([[Украина халық санағы (2001)|2001 жылғы санақ]])
  |Конфессиялық құрамы           = 
 |Жер аумағы                     = 20 051
  |Жер аумағының пайызы          = 3,32
  |Жер аумағы бойынша орны       = 21
 |Максималды биіктігі            = 360
 |Орташа биіктігі                = 
 |Минималды биіктігі             = 
 |Карта                          = Rivne in Ukraine (claims hatched).svg
  |Карта ені                     = 
 |Әкімшілік бірліктің картасы    = Rivne Oblast location map.svg
  |Әкімшілік бірлік картасының ені  = 
 |Уақыт белдеуі                  = 
 |Аббревиатура                   = 
 |ISO                            = UA-56
 |Сандық идентификаторы          = {{Ленин ордені|түрі=аумақ}}
  |Идентификатор түрі            = Марапаттары
 |Сандық идентификаторы2         = 
  |Идентификатор түрі2           = 
 |Сандық идентификаторы3         = 
  |Идентификатор түрі3           = 
 |FIPS                           = 
 |Телефон коды                   = +380 36
 |Пошта индекстері               = 33xxx, 34xxx, 35xxx
 |Интернет-үйшігі                = rovno.ua; rv.ua
 |Автомобиль коды                = BK, HK, XK, EK
 |Сайты                          = http://www.rv.gov.ua/sitenew
  |Сайт тілі                     = uk
 |Commons санаты                 = Rivne Oblast
 |Кірістірме                     = 
 |Түсініктемелер                 = 
}}
'''Ровно облысы''' ({{lang-uk|Рівненська область}}), ауыз. '''Ровненщина''' ({{lang-uk|Рівненщина}}) — [[Украина|Украинаның]] солтүстік-батысында орналасқан облыс. Батысында [[Волынь облысы|Волынь облысымен]], солтүстігінде [[Беларусь|Беларуспен]] ([[Брест облысы|Брест]] және [[Гомель облысы|Гомель]] облыстары), шығысында — [[Житомир облысы|Житомир облысымен]], оңтүстігінде — Украинаның [[Львов облысы|Львов]], [[Тернополь облысы|Тернополь]] және [[Хмельницкий облысы|Хмельницкий]] облыстарымен шектеседі.

Әкімшілік орталығы әрі ең ірі қаласы — [[Ровно]]. Басқа ірі қалалары — [[Вараш]], [[Дубно]], [[Костополь]], [[Сарны]], [[Здолбунов]], [[Острог]], [[Березно]], [[Радивилов]] және [[Дубровица]].

1991 жылға дейін облыс '''Ровен облысы''' ({{lang-uk|Ровенська}}) деп аталды. Украинаның көптеген дереккөздерінде, соның ішінде ресми құжаттарда да, облыс ''Ривненская'' деген атаумен көрсетіледі.

==Тарихы==

Облыс жайындығы алғашқы жазба деректері Галицко-Волынский кінәздігі ретінде 1283 жылы жарық көрген болатын. Бұл жазбалар латын тілінде жазылған. Поляк тарихында «Rocznik kapituły krakowskiej» атымен белгілі. XV ғасырдан бері тарих сахнасында орын алған. 
Бұл мекен ХІV ғасырдың жартысынан Ұлы Литва кінәздігінің бір бөлігі болған. Ұлы княздің және Казимир патшалығының патшасы 4 Ягеллон кезінде, яғни 1492 жылы қала Магдебургтік құқыққа ие болады. 1518-1621 жылдар аралығында Острожстіктер княздігінің құрамына енеді. Ровно 1569 жылы Ұлы Литов Княздігінің құрамынан Польшаға көшеді.
Андрусовтік келісімнің нәтижесінде 1667 жылы Ровно қаласы Речь Поспалитаяның қол астында болады. Сол жылы қаланы ауру жайлап, артынша 1691 жылы қалың өрт жаулады.
1706 жылы [[Орыс – швед соғысы]] кезінде қаланы Карл 7 әскері басып алды. Қала 1723 жылдан шляхтич Любомирскийдің қарауында болады. Қаланы дамыту Любомир отбасына тапсырылады. Олардың билігі кезінде қала орталық қала дәрежесіне дейін көтеріледі. Бұл отбасы 200 жылғы жуық билік құрады. 1792 жылы олардың сарайына Тадеуш Костюшко келеді.

1793 жылдан бастап қала Ресей империясының қарамағына өтеді. Уездік қала статусын алады. Азамат соғысы кезінде қала қолдан қолға өтумен болды. 1921-1939 жылдары Польшаның құрамында болады. 1939 жылдың қыркүйегінде қала УССР құрамына кіреді. 1941 жылдың 28 шілдесінде вермахтың қолына көшті. Осы жылдың 20 тамызынан 1944 жылдың 2 ақпанына дейінгі аралықта германдық Рейхкомиссариатының астанасы болды.

==Мәдениеті==

Өнерімен қала жұртшылығын тәнті еткен, қазірде өз жемісін беріп отырған Ровно облыстық музыка-драмалық театр, Ровно филармониясы. Сонымен қатар қалада қуыршақ театры, зоопарк, өлкетану музейі, 2 кинотеатр: кинотеатр «Украина» және 3D кинотеатр «Эра» жұмыс жасайды. Жастар мәдениет үйі облыстағы барлық бүлдіршіндердің екінші үйіне айналған. Мұнда әр түрлі үйірмелер мен секциялар бар.

==Табиғаты==

Ровно облысы Припять облыс алабында орналасқан. Облыстың оңтүстік бөлігі [[Волынь]] қыратының солтүстік шетін, солтүстік жағын полесье ойпаты алып жатыр. Пайдалы қазбалары: шымтезек, әр түрлі құрылыс материалдары, гранит, базальт т.б. Климаты – қоңыржай континенттік. Қаңтар айының орташа температурасы – 3,8 градус, ал шілде температурасы 18,5 градус. Жауын-шашынның жылдық орташа мөлшері 560-620мм. Өзендері [[Днепр]] алабына жатады. Ең ірі өзені – [[Припять]]. Жері шым күлгін, батпақты, оңтүстік өңірі сұр күлгін топырақты келеді. Аумағының 34%-і орман және бұталы алқап.

==Халқы==

Негізгі тұрғындары – [[украиндар]]. Олардан басқа орыстар, белорустар тұрады. Орташа тығыздығы 1 шаршы шақырымға 54,3 адамнан келеді. Қала халқы 32%, Ірі қалалары – Ровно, [[Дубно]], [[Здолбунов]], Костополь.

=== Халық саны ===

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Жылы !! Халық саны
|-
| [[1858]] || 5054
|-
| [[1897]] || 24573
|-
| [[1939]] || 43000
|-
| [[1959]] || 59598
|-
| [[1970]] || 115541
|-
| [[1979]] || 178956
|-
| [[1989]] || 227925
|-
| [[2001]] || 248813
|-
| [[2007]] || 248229
|-
| [[2012]] || 250174
|-
| [[2013]] || 250333
|}

==Шаруашылығы==

Ровно облысы оңтүстік-батыс экономикалық құрамына енеді. Өнеркәсібінің басты салалары – жеңіл, тамақ, ағаш өңдеу, құрылыс материалдарын өндіру. Зығыр комбинаты, тігін, трикотаж, жиһаз фабрикалары, үй құрылысы комбинаты, цемент-шифер комбинаты, темір-бидон зауыды, машина жасау, химия кәсіпорындары орналасқан. Облыс электр энергиясын добротвор аймақтық электр станциясынан алады. 1974 жылы егісі 673,8 мың га болды, соның ішінде дәнді дақылдар 281,9 мың га, техникалық дақылдар 75,6 мың га, бақша дақылдары 93,5 мың га, жемшөп 222,8 мың га. Облыстың мал шаруашылығы алға қойылған.  1975 жылғы есеп бойынша облыстағы ірі қара саны 746,1 мыңды құрады, шошқа 508,7 мың, қой мен ешкі 133,6 мың болды.

Темір жолының ұзындығы 579 шақырым. Басты темір дол тармағы  Шенетовка – Здолбунов – Ровно – Ковель, Ровно – Здолбунов – Львов. Автомобиль жолының ұзындығы 7,8 мың шақырым. Горынь және Стырь өзендерінде кеме жүзеді. Украина су шаруашылығы инженерлер институты, педагокикалық институт, 16 арнаулы орта оқу орны, муз-драма театры, филармония бар. [[«Қызыл ту»]] газеті басылып шығады.&lt;ref&gt;Украина районы, М., 1969(серия «Советский союз»)&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Үлгі:Украина әкімшілік бөлінісі}}
[[Санат:Украина облыстары]]</text>
      <sha1>f228qa07clldcljghoir26h6pyw37fs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654808</id>
      <parentid>3654806</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T08:11:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3654808</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14507" sha1="4eznala9sipbueg9e5j1tbu13l7iky1" xml:space="preserve">{{Әкімшілік бірлік
 |Қазақша атауы   = Ровно облысы
 |Шынайы атауы    = {{lang-uk|Рівненська область}}
 |Суреті          = Городище Оствиця (аерозйомка).jpg
 |Сурет атауы     = 
 |Елтаңба         = Coat of Arms of Rivne Oblast.svg
 |Ту              = Flag of Rivne Oblast.svg
 |Елтаңбаның ені  = 
 |Тудың ені       = 
 |Елтаңбаның аты  = 
 |Тудың аты       = 
 |Ел              = Украина
  |lat_dir = N|lat_deg = 50|lat_min = 44|lat_sec = 00
  |lon_dir = E|lon_deg = 26|lon_min = 21|lon_sec = 00
  |region         = 
  |type           = 
  |деңгей         = 
  |CoordScale     =  
 |Әнұраны         = 
 |Статусы         = 
 |Кіреді          = 4 аудан
  |Әкімшілік құрылыстың түрі       =
 |Кіреді1         = 
  |Әкімшілік құрылыстың түрі1      =
 |Кіреді2         = 
  |Әкімшілік құрылыстың түрі2      =
 |Енеді           = 
  |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі   =
 |Астанасы        = [[Ровно]]
  |Астана түрі    = Әкімш. орт.
 |Ірі қаласы      = 
 |Ірі қалалары    = [[Вараш]], [[Дубно]], [[Костополь]], [[Сарны]], [[Здолбунов]], [[Острог]], [[Березно]], [[Радивилов]], [[Дубровица]]
 |Құрылды         = 4 желтоқсан 1939 жылы
 |Таратылған уақыты      = 
 |Басшысы                = Александр Сергеевич Коваль
  |Басшының түрі         = Облыстық мемлекеттік әкімшіліктің төрағасы
 |Басшысы2               = Сергей Юрьевич Кондрачук
  |Басшының түрі2        = Облыстық кеңестің төрағасы
 |ЖІӨ                    = 
  |ЖІӨ жылы              = 
  |Жан басына шаққанда ЖІӨ       =
  |ЖІӨ бойынша орны              = 
  |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны  = 
 |Тілі                           = [[Украин тілі|украин]]
 |Тілдері                        = 
 |Тұрғыны                        = {{құлдырау}} 1 040 902&lt;ref&gt;[http://ukrstat.gov.ua/ Украина статистикасының мемлекеттік қызметі] {{Wayback|url=http://ukrstat.gov.ua/ |date=20130123112523 }}{{ref|uk}}&lt;/ref&gt;
  |Санақ жылы                    = 2022
  |Пайызы                        = 
  |Халық саны бойынша орны       = 
  |Тығыздығы                     = 
  |Тығыздығы бойынша орны        = 
  |Ұлттық құрамы                 = [[Украиндар|украиндар]] — 95,90 %,&lt;br /&gt; [[орыстар]] — 2,57 %,&lt;br /&gt; [[Беларустар|беларустар]] — 1,01 %&lt;br /&gt;([[Украина халық санағы (2001)|2001 жылғы санақ]])
  |Конфессиялық құрамы           = 
 |Жер аумағы                     = 20 051
  |Жер аумағының пайызы          = 3,32
  |Жер аумағы бойынша орны       = 21
 |Максималды биіктігі            = 360
 |Орташа биіктігі                = 
 |Минималды биіктігі             = 
 |Карта                          = Rivne in Ukraine (claims hatched).svg
  |Карта ені                     = 
 |Әкімшілік бірліктің картасы    = Rivne Oblast location map.svg
  |Әкімшілік бірлік картасының ені  = 
 |Уақыт белдеуі                  = 
 |Аббревиатура                   = 
 |ISO                            = UA-56
 |Сандық идентификаторы          = {{Ленин ордені|түрі=аумақ}}
  |Идентификатор түрі            = Марапаттары
 |Сандық идентификаторы2         = 
  |Идентификатор түрі2           = 
 |Сандық идентификаторы3         = 
  |Идентификатор түрі3           = 
 |FIPS                           = 
 |Телефон коды                   = +380 36
 |Пошта индекстері               = 33xxx, 34xxx, 35xxx
 |Интернет-үйшігі                = rovno.ua; rv.ua
 |Автомобиль коды                = BK, HK, XK, EK
 |Сайты                          = http://www.rv.gov.ua/sitenew
  |Сайт тілі                     = uk
 |Commons санаты                 = Rivne Oblast
 |Кірістірме                     = 
 |Түсініктемелер                 = 
}}
'''Ровно облысы''' ({{lang-uk|Рівненська область}}), ауыз. '''Ровненщина''' ({{lang-uk|Рівненщина}}) — [[Украина|Украинаның]] солтүстік-батысында орналасқан облыс. Батысында [[Волынь облысы|Волынь облысымен]], солтүстігінде [[Беларусь|Беларуспен]] ([[Брест облысы|Брест]] және [[Гомель облысы|Гомель]] облыстары), шығысында — [[Житомир облысы|Житомир облысымен]], оңтүстігінде — Украинаның [[Львов облысы|Львов]], [[Тернополь облысы|Тернополь]] және [[Хмельницкий облысы|Хмельницкий]] облыстарымен шектеседі.

Әкімшілік орталығы әрі ең ірі қаласы — [[Ровно]]. Басқа ірі қалалары — [[Вараш]], [[Дубно]], [[Костополь]], [[Сарны]], [[Здолбунов]], [[Острог]], [[Березно]], [[Радивилов]] және [[Дубровица]].

1991 жылға дейін облыс '''Ровен облысы''' ({{lang-uk|Ровенська}}) деп аталды. Украинаның көптеген дереккөздерінде, соның ішінде ресми құжаттарда да, облыс ''Ривненская'' деген атаумен көрсетіледі&lt;ref&gt;Мемлекеттік билік органдарының сайттарында «Ривне облысы» атауымен көрсетілген, мысалы, [https://rada.gov.ua/ Жоғарғы Рада сайтында] {{Wayback|url=https://rada.gov.ua/ |date=20200305115414 }} ([https://rada.gov.ua/uploads/documents/27396.pdf Конституцияның 133-бабының аудармасында] {{Wayback|url=https://rada.gov.ua/uploads/documents/27396.pdf |date=20180517054219 }} және сайттың басқа да беттерінде) мен басқаларында, сондай-ақ мемлекеттік ұйымдардың сайттарында.&lt;/ref&gt;.

==Тарихы==

Облыс жайындығы алғашқы жазба деректері Галицко-Волынский кінәздігі ретінде 1283 жылы жарық көрген болатын. Бұл жазбалар латын тілінде жазылған. Поляк тарихында «Rocznik kapituły krakowskiej» атымен белгілі. XV ғасырдан бері тарих сахнасында орын алған. 
Бұл мекен ХІV ғасырдың жартысынан Ұлы Литва кінәздігінің бір бөлігі болған. Ұлы княздің және Казимир патшалығының патшасы 4 Ягеллон кезінде, яғни 1492 жылы қала Магдебургтік құқыққа ие болады. 1518-1621 жылдар аралығында Острожстіктер княздігінің құрамына енеді. Ровно 1569 жылы Ұлы Литов Княздігінің құрамынан Польшаға көшеді.
Андрусовтік келісімнің нәтижесінде 1667 жылы Ровно қаласы Речь Поспалитаяның қол астында болады. Сол жылы қаланы ауру жайлап, артынша 1691 жылы қалың өрт жаулады.
1706 жылы [[Орыс – швед соғысы]] кезінде қаланы Карл 7 әскері басып алды. Қала 1723 жылдан шляхтич Любомирскийдің қарауында болады. Қаланы дамыту Любомир отбасына тапсырылады. Олардың билігі кезінде қала орталық қала дәрежесіне дейін көтеріледі. Бұл отбасы 200 жылғы жуық билік құрады. 1792 жылы олардың сарайына Тадеуш Костюшко келеді.

1793 жылдан бастап қала Ресей империясының қарамағына өтеді. Уездік қала статусын алады. Азамат соғысы кезінде қала қолдан қолға өтумен болды. 1921-1939 жылдары Польшаның құрамында болады. 1939 жылдың қыркүйегінде қала УССР құрамына кіреді. 1941 жылдың 28 шілдесінде вермахтың қолына көшті. Осы жылдың 20 тамызынан 1944 жылдың 2 ақпанына дейінгі аралықта германдық Рейхкомиссариатының астанасы болды.

==Мәдениеті==

Өнерімен қала жұртшылығын тәнті еткен, қазірде өз жемісін беріп отырған Ровно облыстық музыка-драмалық театр, Ровно филармониясы. Сонымен қатар қалада қуыршақ театры, зоопарк, өлкетану музейі, 2 кинотеатр: кинотеатр «Украина» және 3D кинотеатр «Эра» жұмыс жасайды. Жастар мәдениет үйі облыстағы барлық бүлдіршіндердің екінші үйіне айналған. Мұнда әр түрлі үйірмелер мен секциялар бар.

==Табиғаты==

Ровно облысы Припять облыс алабында орналасқан. Облыстың оңтүстік бөлігі [[Волынь]] қыратының солтүстік шетін, солтүстік жағын полесье ойпаты алып жатыр. Пайдалы қазбалары: шымтезек, әр түрлі құрылыс материалдары, гранит, базальт т.б. Климаты – қоңыржай континенттік. Қаңтар айының орташа температурасы – 3,8 градус, ал шілде температурасы 18,5 градус. Жауын-шашынның жылдық орташа мөлшері 560-620мм. Өзендері [[Днепр]] алабына жатады. Ең ірі өзені – [[Припять]]. Жері шым күлгін, батпақты, оңтүстік өңірі сұр күлгін топырақты келеді. Аумағының 34%-і орман және бұталы алқап.

==Халқы==

Негізгі тұрғындары – [[украиндар]]. Олардан басқа орыстар, белорустар тұрады. Орташа тығыздығы 1 шаршы шақырымға 54,3 адамнан келеді. Қала халқы 32%, Ірі қалалары – Ровно, [[Дубно]], [[Здолбунов]], Костополь.

=== Халық саны ===

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Жылы !! Халық саны
|-
| [[1858]] || 5054
|-
| [[1897]] || 24573
|-
| [[1939]] || 43000
|-
| [[1959]] || 59598
|-
| [[1970]] || 115541
|-
| [[1979]] || 178956
|-
| [[1989]] || 227925
|-
| [[2001]] || 248813
|-
| [[2007]] || 248229
|-
| [[2012]] || 250174
|-
| [[2013]] || 250333
|}

==Шаруашылығы==

Ровно облысы оңтүстік-батыс экономикалық құрамына енеді. Өнеркәсібінің басты салалары – жеңіл, тамақ, ағаш өңдеу, құрылыс материалдарын өндіру. Зығыр комбинаты, тігін, трикотаж, жиһаз фабрикалары, үй құрылысы комбинаты, цемент-шифер комбинаты, темір-бидон зауыды, машина жасау, химия кәсіпорындары орналасқан. Облыс электр энергиясын добротвор аймақтық электр станциясынан алады. 1974 жылы егісі 673,8 мың га болды, соның ішінде дәнді дақылдар 281,9 мың га, техникалық дақылдар 75,6 мың га, бақша дақылдары 93,5 мың га, жемшөп 222,8 мың га. Облыстың мал шаруашылығы алға қойылған.  1975 жылғы есеп бойынша облыстағы ірі қара саны 746,1 мыңды құрады, шошқа 508,7 мың, қой мен ешкі 133,6 мың болды.

Темір жолының ұзындығы 579 шақырым. Басты темір дол тармағы  Шенетовка – Здолбунов – Ровно – Ковель, Ровно – Здолбунов – Львов. Автомобиль жолының ұзындығы 7,8 мың шақырым. Горынь және Стырь өзендерінде кеме жүзеді. Украина су шаруашылығы инженерлер институты, педагокикалық институт, 16 арнаулы орта оқу орны, муз-драма театры, филармония бар. [[«Қызыл ту»]] газеті басылып шығады.&lt;ref&gt;Украина районы, М., 1969(серия «Советский союз»)&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Үлгі:Украина әкімшілік бөлінісі}}
[[Санат:Украина облыстары]]</text>
      <sha1>4eznala9sipbueg9e5j1tbu13l7iky1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654809</id>
      <parentid>3654808</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T08:16:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3654809</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15328" sha1="cxeqcmjr15lfj7918llxky9b1gqykjy" xml:space="preserve">{{Әкімшілік бірлік
 |Қазақша атауы   = Ровно облысы
 |Шынайы атауы    = {{lang-uk|Рівненська область}}
 |Суреті          = Городище Оствиця (аерозйомка).jpg
 |Сурет атауы     = 
 |Елтаңба         = Coat of Arms of Rivne Oblast.svg
 |Ту              = Flag of Rivne Oblast.svg
 |Елтаңбаның ені  = 
 |Тудың ені       = 
 |Елтаңбаның аты  = 
 |Тудың аты       = 
 |Ел              = Украина
  |lat_dir = N|lat_deg = 50|lat_min = 44|lat_sec = 00
  |lon_dir = E|lon_deg = 26|lon_min = 21|lon_sec = 00
  |region         = 
  |type           = 
  |деңгей         = 
  |CoordScale     =  
 |Әнұраны         = 
 |Статусы         = 
 |Кіреді          = 4 аудан
  |Әкімшілік құрылыстың түрі       =
 |Кіреді1         = 
  |Әкімшілік құрылыстың түрі1      =
 |Кіреді2         = 
  |Әкімшілік құрылыстың түрі2      =
 |Енеді           = 
  |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі   =
 |Астанасы        = [[Ровно]]
  |Астана түрі    = Әкімш. орт.
 |Ірі қаласы      = 
 |Ірі қалалары    = [[Вараш]], [[Дубно]], [[Костополь]], [[Сарны]], [[Здолбунов]], [[Острог]], [[Березно]], [[Радивилов]], [[Дубровица]]
 |Құрылды         = 4 желтоқсан 1939 жылы
 |Таратылған уақыты      = 
 |Басшысы                = Александр Сергеевич Коваль
  |Басшының түрі         = Облыстық мемлекеттік әкімшіліктің төрағасы
 |Басшысы2               = Сергей Юрьевич Кондрачук
  |Басшының түрі2        = Облыстық кеңестің төрағасы
 |ЖІӨ                    = 
  |ЖІӨ жылы              = 
  |Жан басына шаққанда ЖІӨ       =
  |ЖІӨ бойынша орны              = 
  |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны  = 
 |Тілі                           = [[Украин тілі|украин]]
 |Тілдері                        = 
 |Тұрғыны                        = {{құлдырау}} 1 040 902&lt;ref&gt;[http://ukrstat.gov.ua/ Украина статистикасының мемлекеттік қызметі] {{Wayback|url=http://ukrstat.gov.ua/ |date=20130123112523 }}{{ref|uk}}&lt;/ref&gt;
  |Санақ жылы                    = 2022
  |Пайызы                        = 
  |Халық саны бойынша орны       = 
  |Тығыздығы                     = 
  |Тығыздығы бойынша орны        = 
  |Ұлттық құрамы                 = [[Украиндар|украиндар]] — 95,90 %,&lt;br /&gt; [[орыстар]] — 2,57 %,&lt;br /&gt; [[Беларустар|беларустар]] — 1,01 %&lt;br /&gt;([[Украина халық санағы (2001)|2001 жылғы санақ]])
  |Конфессиялық құрамы           = 
 |Жер аумағы                     = 20 051
  |Жер аумағының пайызы          = 3,32
  |Жер аумағы бойынша орны       = 21
 |Максималды биіктігі            = 360
 |Орташа биіктігі                = 
 |Минималды биіктігі             = 
 |Карта                          = Rivne in Ukraine (claims hatched).svg
  |Карта ені                     = 
 |Әкімшілік бірліктің картасы    = Rivne Oblast location map.svg
  |Әкімшілік бірлік картасының ені  = 
 |Уақыт белдеуі                  = 
 |Аббревиатура                   = 
 |ISO                            = UA-56
 |Сандық идентификаторы          = {{Ленин ордені|түрі=аумақ}}
  |Идентификатор түрі            = Марапаттары
 |Сандық идентификаторы2         = 
  |Идентификатор түрі2           = 
 |Сандық идентификаторы3         = 
  |Идентификатор түрі3           = 
 |FIPS                           = 
 |Телефон коды                   = +380 36
 |Пошта индекстері               = 33xxx, 34xxx, 35xxx
 |Интернет-үйшігі                = rovno.ua; rv.ua
 |Автомобиль коды                = BK, HK, XK, EK
 |Сайты                          = http://www.rv.gov.ua/sitenew
  |Сайт тілі                     = uk
 |Commons санаты                 = Rivne Oblast
 |Кірістірме                     = 
 |Түсініктемелер                 = 
}}
'''Ровно облысы'''&lt;ref&gt;[http://ukr-map.com.ua/map244086_0_2.htm Украина. Автомобиль жолдарының атласы. М 1:500 000. — Киев: Геодезия, картография және кадастр мемлекеттік қызметі. «Картографія» мемлекеттік ғылыми-өндірістік кәсіпорны, 2003.] {{Wayback|url=http://ukr-map.com.ua/map244086_0_2.htm|date=20120111123136}} — ISBN 978-966-475-448-1.&lt;/ref&gt; ({{lang-uk|Рівненська область}}), ауыз. '''Ровненщина''' ({{lang-uk|Рівненщина}}) — [[Украина|Украинаның]] солтүстік-батысында орналасқан облыс. Батысында [[Волынь облысы|Волынь облысымен]], солтүстігінде [[Беларусь|Беларуспен]] ([[Брест облысы|Брест]] және [[Гомель облысы|Гомель]] облыстары), шығысында — [[Житомир облысы|Житомир облысымен]], оңтүстігінде — Украинаның [[Львов облысы|Львов]], [[Тернополь облысы|Тернополь]] және [[Хмельницкий облысы|Хмельницкий]] облыстарымен шектеседі.

Әкімшілік орталығы әрі ең ірі қаласы — [[Ровно]]. Басқа ірі қалалары — [[Вараш]], [[Дубно]], [[Костополь]], [[Сарны]], [[Здолбунов]], [[Острог]], [[Березно]], [[Радивилов]] және [[Дубровица]].

1991 жылға дейін облыс '''Ровен облысы''' ({{lang-uk|Ровенська}}&lt;ref name=&quot;pvr&quot;&gt;[https://zakon.rada.gov.ua/cgi-bin/laws/main.cgi?nreg=1183-12 Украин КСР Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Ровно қаласы мен Ровен облысының атауларын украин емле ережелеріне сәйкестендіру туралы қаулысы.]{{ref|uk}}&lt;/ref&gt;) деп аталды. Украинаның көптеген дереккөздерінде, соның ішінде ресми құжаттарда да, облыс ''Ривненская'' деген атаумен көрсетіледі&lt;ref&gt;Мемлекеттік билік органдарының сайттарында «Ривне облысы» атауымен көрсетілген, мысалы, [https://rada.gov.ua/ Жоғарғы Рада сайтында] {{Wayback|url=https://rada.gov.ua/ |date=20200305115414 }} ([https://rada.gov.ua/uploads/documents/27396.pdf Конституцияның 133-бабының аудармасында] {{Wayback|url=https://rada.gov.ua/uploads/documents/27396.pdf |date=20180517054219 }} және сайттың басқа да беттерінде) мен басқаларында, сондай-ақ мемлекеттік ұйымдардың сайттарында.&lt;/ref&gt;.

==Тарихы==

Облыс жайындығы алғашқы жазба деректері Галицко-Волынский кінәздігі ретінде 1283 жылы жарық көрген болатын. Бұл жазбалар латын тілінде жазылған. Поляк тарихында «Rocznik kapituły krakowskiej» атымен белгілі. XV ғасырдан бері тарих сахнасында орын алған. 
Бұл мекен ХІV ғасырдың жартысынан Ұлы Литва кінәздігінің бір бөлігі болған. Ұлы княздің және Казимир патшалығының патшасы 4 Ягеллон кезінде, яғни 1492 жылы қала Магдебургтік құқыққа ие болады. 1518-1621 жылдар аралығында Острожстіктер княздігінің құрамына енеді. Ровно 1569 жылы Ұлы Литов Княздігінің құрамынан Польшаға көшеді.
Андрусовтік келісімнің нәтижесінде 1667 жылы Ровно қаласы Речь Поспалитаяның қол астында болады. Сол жылы қаланы ауру жайлап, артынша 1691 жылы қалың өрт жаулады.
1706 жылы [[Орыс – швед соғысы]] кезінде қаланы Карл 7 әскері басып алды. Қала 1723 жылдан шляхтич Любомирскийдің қарауында болады. Қаланы дамыту Любомир отбасына тапсырылады. Олардың билігі кезінде қала орталық қала дәрежесіне дейін көтеріледі. Бұл отбасы 200 жылғы жуық билік құрады. 1792 жылы олардың сарайына Тадеуш Костюшко келеді.

1793 жылдан бастап қала Ресей империясының қарамағына өтеді. Уездік қала статусын алады. Азамат соғысы кезінде қала қолдан қолға өтумен болды. 1921-1939 жылдары Польшаның құрамында болады. 1939 жылдың қыркүйегінде қала УССР құрамына кіреді. 1941 жылдың 28 шілдесінде вермахтың қолына көшті. Осы жылдың 20 тамызынан 1944 жылдың 2 ақпанына дейінгі аралықта германдық Рейхкомиссариатының астанасы болды.

==Мәдениеті==

Өнерімен қала жұртшылығын тәнті еткен, қазірде өз жемісін беріп отырған Ровно облыстық музыка-драмалық театр, Ровно филармониясы. Сонымен қатар қалада қуыршақ театры, зоопарк, өлкетану музейі, 2 кинотеатр: кинотеатр «Украина» және 3D кинотеатр «Эра» жұмыс жасайды. Жастар мәдениет үйі облыстағы барлық бүлдіршіндердің екінші үйіне айналған. Мұнда әр түрлі үйірмелер мен секциялар бар.

==Табиғаты==

Ровно облысы Припять облыс алабында орналасқан. Облыстың оңтүстік бөлігі [[Волынь]] қыратының солтүстік шетін, солтүстік жағын полесье ойпаты алып жатыр. Пайдалы қазбалары: шымтезек, әр түрлі құрылыс материалдары, гранит, базальт т.б. Климаты – қоңыржай континенттік. Қаңтар айының орташа температурасы – 3,8 градус, ал шілде температурасы 18,5 градус. Жауын-шашынның жылдық орташа мөлшері 560-620мм. Өзендері [[Днепр]] алабына жатады. Ең ірі өзені – [[Припять]]. Жері шым күлгін, батпақты, оңтүстік өңірі сұр күлгін топырақты келеді. Аумағының 34%-і орман және бұталы алқап.

==Халқы==

Негізгі тұрғындары – [[украиндар]]. Олардан басқа орыстар, белорустар тұрады. Орташа тығыздығы 1 шаршы шақырымға 54,3 адамнан келеді. Қала халқы 32%, Ірі қалалары – Ровно, [[Дубно]], [[Здолбунов]], Костополь.

=== Халық саны ===

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Жылы !! Халық саны
|-
| [[1858]] || 5054
|-
| [[1897]] || 24573
|-
| [[1939]] || 43000
|-
| [[1959]] || 59598
|-
| [[1970]] || 115541
|-
| [[1979]] || 178956
|-
| [[1989]] || 227925
|-
| [[2001]] || 248813
|-
| [[2007]] || 248229
|-
| [[2012]] || 250174
|-
| [[2013]] || 250333
|}

==Шаруашылығы==

Ровно облысы оңтүстік-батыс экономикалық құрамына енеді. Өнеркәсібінің басты салалары – жеңіл, тамақ, ағаш өңдеу, құрылыс материалдарын өндіру. Зығыр комбинаты, тігін, трикотаж, жиһаз фабрикалары, үй құрылысы комбинаты, цемент-шифер комбинаты, темір-бидон зауыды, машина жасау, химия кәсіпорындары орналасқан. Облыс электр энергиясын добротвор аймақтық электр станциясынан алады. 1974 жылы егісі 673,8 мың га болды, соның ішінде дәнді дақылдар 281,9 мың га, техникалық дақылдар 75,6 мың га, бақша дақылдары 93,5 мың га, жемшөп 222,8 мың га. Облыстың мал шаруашылығы алға қойылған.  1975 жылғы есеп бойынша облыстағы ірі қара саны 746,1 мыңды құрады, шошқа 508,7 мың, қой мен ешкі 133,6 мың болды.

Темір жолының ұзындығы 579 шақырым. Басты темір дол тармағы  Шенетовка – Здолбунов – Ровно – Ковель, Ровно – Здолбунов – Львов. Автомобиль жолының ұзындығы 7,8 мың шақырым. Горынь және Стырь өзендерінде кеме жүзеді. Украина су шаруашылығы инженерлер институты, педагокикалық институт, 16 арнаулы орта оқу орны, муз-драма театры, филармония бар. [[«Қызыл ту»]] газеті басылып шығады.&lt;ref&gt;Украина районы, М., 1969(серия «Советский союз»)&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Үлгі:Украина әкімшілік бөлінісі}}
[[Санат:Украина облыстары]]</text>
      <sha1>cxeqcmjr15lfj7918llxky9b1gqykjy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654821</id>
      <parentid>3654809</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T08:43:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Дереккөздер */</comment>
      <origin>3654821</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15368" sha1="0e5caujqhs2fje2tnpndr731vk8r9zt" xml:space="preserve">{{Әкімшілік бірлік
 |Қазақша атауы   = Ровно облысы
 |Шынайы атауы    = {{lang-uk|Рівненська область}}
 |Суреті          = Городище Оствиця (аерозйомка).jpg
 |Сурет атауы     = 
 |Елтаңба         = Coat of Arms of Rivne Oblast.svg
 |Ту              = Flag of Rivne Oblast.svg
 |Елтаңбаның ені  = 
 |Тудың ені       = 
 |Елтаңбаның аты  = 
 |Тудың аты       = 
 |Ел              = Украина
  |lat_dir = N|lat_deg = 50|lat_min = 44|lat_sec = 00
  |lon_dir = E|lon_deg = 26|lon_min = 21|lon_sec = 00
  |region         = 
  |type           = 
  |деңгей         = 
  |CoordScale     =  
 |Әнұраны         = 
 |Статусы         = 
 |Кіреді          = 4 аудан
  |Әкімшілік құрылыстың түрі       =
 |Кіреді1         = 
  |Әкімшілік құрылыстың түрі1      =
 |Кіреді2         = 
  |Әкімшілік құрылыстың түрі2      =
 |Енеді           = 
  |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі   =
 |Астанасы        = [[Ровно]]
  |Астана түрі    = Әкімш. орт.
 |Ірі қаласы      = 
 |Ірі қалалары    = [[Вараш]], [[Дубно]], [[Костополь]], [[Сарны]], [[Здолбунов]], [[Острог]], [[Березно]], [[Радивилов]], [[Дубровица]]
 |Құрылды         = 4 желтоқсан 1939 жылы
 |Таратылған уақыты      = 
 |Басшысы                = Александр Сергеевич Коваль
  |Басшының түрі         = Облыстық мемлекеттік әкімшіліктің төрағасы
 |Басшысы2               = Сергей Юрьевич Кондрачук
  |Басшының түрі2        = Облыстық кеңестің төрағасы
 |ЖІӨ                    = 
  |ЖІӨ жылы              = 
  |Жан басына шаққанда ЖІӨ       =
  |ЖІӨ бойынша орны              = 
  |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны  = 
 |Тілі                           = [[Украин тілі|украин]]
 |Тілдері                        = 
 |Тұрғыны                        = {{құлдырау}} 1 040 902&lt;ref&gt;[http://ukrstat.gov.ua/ Украина статистикасының мемлекеттік қызметі] {{Wayback|url=http://ukrstat.gov.ua/ |date=20130123112523 }}{{ref|uk}}&lt;/ref&gt;
  |Санақ жылы                    = 2022
  |Пайызы                        = 
  |Халық саны бойынша орны       = 
  |Тығыздығы                     = 
  |Тығыздығы бойынша орны        = 
  |Ұлттық құрамы                 = [[Украиндар|украиндар]] — 95,90 %,&lt;br /&gt; [[орыстар]] — 2,57 %,&lt;br /&gt; [[Беларустар|беларустар]] — 1,01 %&lt;br /&gt;([[Украина халық санағы (2001)|2001 жылғы санақ]])
  |Конфессиялық құрамы           = 
 |Жер аумағы                     = 20 051
  |Жер аумағының пайызы          = 3,32
  |Жер аумағы бойынша орны       = 21
 |Максималды биіктігі            = 360
 |Орташа биіктігі                = 
 |Минималды биіктігі             = 
 |Карта                          = Rivne in Ukraine (claims hatched).svg
  |Карта ені                     = 
 |Әкімшілік бірліктің картасы    = Rivne Oblast location map.svg
  |Әкімшілік бірлік картасының ені  = 
 |Уақыт белдеуі                  = 
 |Аббревиатура                   = 
 |ISO                            = UA-56
 |Сандық идентификаторы          = {{Ленин ордені|түрі=аумақ}}
  |Идентификатор түрі            = Марапаттары
 |Сандық идентификаторы2         = 
  |Идентификатор түрі2           = 
 |Сандық идентификаторы3         = 
  |Идентификатор түрі3           = 
 |FIPS                           = 
 |Телефон коды                   = +380 36
 |Пошта индекстері               = 33xxx, 34xxx, 35xxx
 |Интернет-үйшігі                = rovno.ua; rv.ua
 |Автомобиль коды                = BK, HK, XK, EK
 |Сайты                          = http://www.rv.gov.ua/sitenew
  |Сайт тілі                     = uk
 |Commons санаты                 = Rivne Oblast
 |Кірістірме                     = 
 |Түсініктемелер                 = 
}}
'''Ровно облысы'''&lt;ref&gt;[http://ukr-map.com.ua/map244086_0_2.htm Украина. Автомобиль жолдарының атласы. М 1:500 000. — Киев: Геодезия, картография және кадастр мемлекеттік қызметі. «Картографія» мемлекеттік ғылыми-өндірістік кәсіпорны, 2003.] {{Wayback|url=http://ukr-map.com.ua/map244086_0_2.htm|date=20120111123136}} — ISBN 978-966-475-448-1.&lt;/ref&gt; ({{lang-uk|Рівненська область}}), ауыз. '''Ровненщина''' ({{lang-uk|Рівненщина}}) — [[Украина|Украинаның]] солтүстік-батысында орналасқан облыс. Батысында [[Волынь облысы|Волынь облысымен]], солтүстігінде [[Беларусь|Беларуспен]] ([[Брест облысы|Брест]] және [[Гомель облысы|Гомель]] облыстары), шығысында — [[Житомир облысы|Житомир облысымен]], оңтүстігінде — Украинаның [[Львов облысы|Львов]], [[Тернополь облысы|Тернополь]] және [[Хмельницкий облысы|Хмельницкий]] облыстарымен шектеседі.

Әкімшілік орталығы әрі ең ірі қаласы — [[Ровно]]. Басқа ірі қалалары — [[Вараш]], [[Дубно]], [[Костополь]], [[Сарны]], [[Здолбунов]], [[Острог]], [[Березно]], [[Радивилов]] және [[Дубровица]].

1991 жылға дейін облыс '''Ровен облысы''' ({{lang-uk|Ровенська}}&lt;ref name=&quot;pvr&quot;&gt;[https://zakon.rada.gov.ua/cgi-bin/laws/main.cgi?nreg=1183-12 Украин КСР Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Ровно қаласы мен Ровен облысының атауларын украин емле ережелеріне сәйкестендіру туралы қаулысы.]{{ref|uk}}&lt;/ref&gt;) деп аталды. Украинаның көптеген дереккөздерінде, соның ішінде ресми құжаттарда да, облыс ''Ривненская'' деген атаумен көрсетіледі&lt;ref&gt;Мемлекеттік билік органдарының сайттарында «Ривне облысы» атауымен көрсетілген, мысалы, [https://rada.gov.ua/ Жоғарғы Рада сайтында] {{Wayback|url=https://rada.gov.ua/ |date=20200305115414 }} ([https://rada.gov.ua/uploads/documents/27396.pdf Конституцияның 133-бабының аудармасында] {{Wayback|url=https://rada.gov.ua/uploads/documents/27396.pdf |date=20180517054219 }} және сайттың басқа да беттерінде) мен басқаларында, сондай-ақ мемлекеттік ұйымдардың сайттарында.&lt;/ref&gt;.

==Тарихы==

Облыс жайындығы алғашқы жазба деректері Галицко-Волынский кінәздігі ретінде 1283 жылы жарық көрген болатын. Бұл жазбалар латын тілінде жазылған. Поляк тарихында «Rocznik kapituły krakowskiej» атымен белгілі. XV ғасырдан бері тарих сахнасында орын алған. 
Бұл мекен ХІV ғасырдың жартысынан Ұлы Литва кінәздігінің бір бөлігі болған. Ұлы княздің және Казимир патшалығының патшасы 4 Ягеллон кезінде, яғни 1492 жылы қала Магдебургтік құқыққа ие болады. 1518-1621 жылдар аралығында Острожстіктер княздігінің құрамына енеді. Ровно 1569 жылы Ұлы Литов Княздігінің құрамынан Польшаға көшеді.
Андрусовтік келісімнің нәтижесінде 1667 жылы Ровно қаласы Речь Поспалитаяның қол астында болады. Сол жылы қаланы ауру жайлап, артынша 1691 жылы қалың өрт жаулады.
1706 жылы [[Орыс – швед соғысы]] кезінде қаланы Карл 7 әскері басып алды. Қала 1723 жылдан шляхтич Любомирскийдің қарауында болады. Қаланы дамыту Любомир отбасына тапсырылады. Олардың билігі кезінде қала орталық қала дәрежесіне дейін көтеріледі. Бұл отбасы 200 жылғы жуық билік құрады. 1792 жылы олардың сарайына Тадеуш Костюшко келеді.

1793 жылдан бастап қала Ресей империясының қарамағына өтеді. Уездік қала статусын алады. Азамат соғысы кезінде қала қолдан қолға өтумен болды. 1921-1939 жылдары Польшаның құрамында болады. 1939 жылдың қыркүйегінде қала УССР құрамына кіреді. 1941 жылдың 28 шілдесінде вермахтың қолына көшті. Осы жылдың 20 тамызынан 1944 жылдың 2 ақпанына дейінгі аралықта германдық Рейхкомиссариатының астанасы болды.

==Мәдениеті==

Өнерімен қала жұртшылығын тәнті еткен, қазірде өз жемісін беріп отырған Ровно облыстық музыка-драмалық театр, Ровно филармониясы. Сонымен қатар қалада қуыршақ театры, зоопарк, өлкетану музейі, 2 кинотеатр: кинотеатр «Украина» және 3D кинотеатр «Эра» жұмыс жасайды. Жастар мәдениет үйі облыстағы барлық бүлдіршіндердің екінші үйіне айналған. Мұнда әр түрлі үйірмелер мен секциялар бар.

==Табиғаты==

Ровно облысы Припять облыс алабында орналасқан. Облыстың оңтүстік бөлігі [[Волынь]] қыратының солтүстік шетін, солтүстік жағын полесье ойпаты алып жатыр. Пайдалы қазбалары: шымтезек, әр түрлі құрылыс материалдары, гранит, базальт т.б. Климаты – қоңыржай континенттік. Қаңтар айының орташа температурасы – 3,8 градус, ал шілде температурасы 18,5 градус. Жауын-шашынның жылдық орташа мөлшері 560-620мм. Өзендері [[Днепр]] алабына жатады. Ең ірі өзені – [[Припять]]. Жері шым күлгін, батпақты, оңтүстік өңірі сұр күлгін топырақты келеді. Аумағының 34%-і орман және бұталы алқап.

==Халқы==

Негізгі тұрғындары – [[украиндар]]. Олардан басқа орыстар, белорустар тұрады. Орташа тығыздығы 1 шаршы шақырымға 54,3 адамнан келеді. Қала халқы 32%, Ірі қалалары – Ровно, [[Дубно]], [[Здолбунов]], Костополь.

=== Халық саны ===

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Жылы !! Халық саны
|-
| [[1858]] || 5054
|-
| [[1897]] || 24573
|-
| [[1939]] || 43000
|-
| [[1959]] || 59598
|-
| [[1970]] || 115541
|-
| [[1979]] || 178956
|-
| [[1989]] || 227925
|-
| [[2001]] || 248813
|-
| [[2007]] || 248229
|-
| [[2012]] || 250174
|-
| [[2013]] || 250333
|}

==Шаруашылығы==

Ровно облысы оңтүстік-батыс экономикалық құрамына енеді. Өнеркәсібінің басты салалары – жеңіл, тамақ, ағаш өңдеу, құрылыс материалдарын өндіру. Зығыр комбинаты, тігін, трикотаж, жиһаз фабрикалары, үй құрылысы комбинаты, цемент-шифер комбинаты, темір-бидон зауыды, машина жасау, химия кәсіпорындары орналасқан. Облыс электр энергиясын добротвор аймақтық электр станциясынан алады. 1974 жылы егісі 673,8 мың га болды, соның ішінде дәнді дақылдар 281,9 мың га, техникалық дақылдар 75,6 мың га, бақша дақылдары 93,5 мың га, жемшөп 222,8 мың га. Облыстың мал шаруашылығы алға қойылған.  1975 жылғы есеп бойынша облыстағы ірі қара саны 746,1 мыңды құрады, шошқа 508,7 мың, қой мен ешкі 133,6 мың болды.

Темір жолының ұзындығы 579 шақырым. Басты темір дол тармағы  Шенетовка – Здолбунов – Ровно – Ковель, Ровно – Здолбунов – Львов. Автомобиль жолының ұзындығы 7,8 мың шақырым. Горынь және Стырь өзендерінде кеме жүзеді. Украина су шаруашылығы инженерлер институты, педагокикалық институт, 16 арнаулы орта оқу орны, муз-драма театры, филармония бар. [[«Қызыл ту»]] газеті басылып шығады.&lt;ref&gt;Украина районы, М., 1969(серия «Советский союз»)&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Үлгі:Украина әкімшілік бөлінісі}}

[[Санат:Ровно облысы]]
[[Санат:Украина облыстары]]</text>
      <sha1>0e5caujqhs2fje2tnpndr731vk8r9zt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Inditex</title>
    <ns>0</ns>
    <id>532445</id>
    <revision>
      <id>3654699</id>
      <parentid>3256411</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T18:16:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3654699</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4073" sha1="m9mls0ao12plah1rsdrb19k657hul20" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы             = Inditex.
 |логотипі              = Inditex logo black.svg
 |түрі                  = көпшілік компания
 |биржадағы листингі     = {{BMAD|ITX}}
 |қызметі         = &lt;!-- қандай өнім шығарады--&gt;
 |ұраны                = 
 |құрылды             = [[1985]]
 |жабылды           = 
 |жабылуының себебі  = 
 |ізбасары             = 
 |бұрынғы атауы     = 
 |құрушы           = [[Амансио Ортега]] (негізін қалаушы),&lt;br&gt; [[Росалия Мера]]
 |орналасуы         = {{Ту|Испания}} [[Артейхо]] ([[Испания]])
 |басты адамдары      = [[Pablo Isla|Пабло Ислa]] (Президент)&lt;br&gt;[[Амансио Ортега]] (негізін қалаушы)
 |саласы              = Бөлшек сауда
 |өнімі            = [[киім]], [[тұрмыс тауарлары]]
 |айналым               = {{Өсім}} 8,2 млрд € ([[2006 жыл]])
 |операциялық кіріс  = 
 |таза табысы       = {{Өсім}} 1 млрд € дан аса (2006 жыл)
 |қызметкерлер саны    = 60 мың 
 |басшы компания = 
 |бағынышты компания    = Zara, Massimo Dutti, Pull &amp; Bear, Uterqüe, Stradivarius, Bershka
 |сайты                 = [http://www.inditex.com/ www.inditex.com]|
}}
'''Inditex''' ('''Inditex SA''') — испан компаниясы, киім-кешек сататын ең ірі дүкендер желісі. Толық атауы - ''Industria de Diseño Textil Sociedad Anónima''. Штаб-пәтері - [[Arteixo]] ([[Галисия]], [[Испания]]) орналасқан.

== Тарихы ==
Негізі [[1985]] [[Zara]] брендімен дүкендер желісі ретінде қаланған (испан тілінде 1975 жылы [[Ла-Корунья (провинция)|Ла-Корунье]] Zara бренді бойынша өзінің алғашқы дүкенін ашты).

== Іс-шаралары == 
===ТМД===
[[Zara]], Oysho, [[Massimo Dutti]], [[Bershka]], [[Pull &amp; Bear|Pull and Bear]], Zara Home, Stradivarius, Uterque және Lefties брендтері бойынша компанияның 88 елде 6750 астам дүкендер желісі бар.

Lefties дүкендері тек Испания мен Португалияда бар, бірақ  2014 жылы 1 тамызда, компанияның Ресейде үш дүкені ашылды (сауда орталықтары, Мәскеуде 3 дүкен, Санкт-Петербургте 1 дүкен). 

2013 жылы компанияның кірістері € 16,7 млрд құрады, 2008 жылы дағдарыс басталғанға дейін бұл үлес 37% -ды құрады, ал ішкі нарық, түсімнің 19,7%-ын берді [[Сурет:Zarasg.JPG | right | 220px | [[Сингапур]]дегі Zara дүкені]]

=== Қазақстандағы Inditex желісі ===
2010 жылы [[Алматы]] қаласында бірінші Зара дүкені ашылды. [[Астана]] қаласында қазір келесі брендтері дүкендері бар: Zara, Massimo Dutti, Bershka, Bear және Страдивари. Алматы қаласында Zara және Bershka брендтері бар. Сондай-ақ, 2012 жылы үш қабатты  Zara сән дүкені ашылды. 2013 жылы Алматы қаласындағы MEGA 2 ойын-сауық орталығында Massimo Dutti, Bershka,Bear, Stradivarius, Oysho, Zara дүкендері ашылды.&lt;br&gt;
&lt;br&gt;
2014 жылы 14 тамызда Massimo Dutti дүкені ашылды.&lt;br&gt;
2014 жылы 15 тамызда, Алматыда Достық Плаза сауда үйінде ZARA, Bershka, Bear, Stradivarius, Oysho, Zara дүкендері ашылды.</text>
      <sha1>m9mls0ao12plah1rsdrb19k657hul20</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Уикипедия:Уикидеңгей</title>
    <ns>4</ns>
    <id>537752</id>
    <revision>
      <id>3654762</id>
      <parentid>3654352</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T05:00:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ArystanbekBot</username>
        <id>33174</id>
      </contributor>
      <comment>Bot: Деректерді жаңарту</comment>
      <origin>3654762</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="61638" sha1="ehnmqz4q17h3ipnpr7jg8rad344jtpd" xml:space="preserve">'''Уикидеңгей''' — қатысушының немесе [[Уикипедия:Уикипедияшы|уикипедияшының]] өңдеме саны ({{lang-en|editcount}}) бойынша деңгейі. Өңдеме саны бойынша қазақша Уикипедияда қатысушыларының сегіз деңгейі бар. Уикидеңгейге кірген қатысушылардың қатысушы және талқылау бетінде уикидеңгейін көрсеткен жұлдызшалар автоматты түрде көрінеді. Деректер күн сайын бот арқылы жаңартылады (&lt;span class=&quot;plainlinks&quot;&gt;[{{fullurl:Уикипедия:Уикидеңгей/Рейтинг|diff=cur}} соңғы жаңартылуы]&lt;/span&gt;)

== Деңгей сипаттамасы ==
[[Сурет:Деңгейлер салыстырмасы.png|нобай|оңға|400px|Деңгейлер салыстырмасы]]
[[Сурет:1 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|-|-|-|-|*}} — Тастүлек (500 — 999 өңдеме)

[[Сурет:2 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|-|-|-|*|*}} — Мұзбалақ (1 000 — 2 499 өңдеме)

[[Сурет:3 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|-|-|*|*|*}} — Құмтүлек (2 500 — 4 999 өңдеме)

[[Сурет:4 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|-|*|*|*|*}} — Баршын (5 000 — 9 999 өңдеме)

[[Сурет:5 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|*|*|*|*|*}}  — Қоңыртүлек (10 000 — 24 999 өңдеме)

[[Сурет:6 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|*|*|*|*|*|*}} — Шөгел (25 000 — 49 999 өңдеме)

[[Сурет:7 (number).png|20px|link=]] {{stars|*|*|*|*|*|*|*}} — Қыран (50 000 — 99 999 өңдеме)

[[Сурет:8 (number).png|20px|link=]] {{stars|_full|_full|_full|_full|_full|_full|_full|}} — Сұңқар  (100 000+ өңдеме)

== Рейтинг ==
{{StatInfo}}


&lt;!-- BOT:START --&gt;
&lt;center&gt;
{|class=&quot;standard sortable ts-stickytableheader&quot;
!№
!Қатысушы аты
!Өңдеме саны
!Мақала тексеруі
!Тіркелген уақыты
![[Уикипедия:Уикидеңгей|Уикидеңгейі]]
|-
|1
|{{Қатысушы-түж6|Нұрлан Рахымжанов}}
| data-sort-value=&quot;120022&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Нұрлан Рахымжанов}} 120 022]
| data-sort-value=&quot;109&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Нұрлан Рахымжанов|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 109]
|2012-12-28
|{{stars|_full|_full|_full|_full|_full|_full|_full}}
|-
|2
|{{Қатысушы-түж6|Kasymov}}
| data-sort-value=&quot;96875&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Kasymov}} 96 875]
| data-sort-value=&quot;1109&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Kasymov|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1109]
|2011-10-03
|{{stars|*|*|*|*|*|*|*}}
|-
|3
|{{Қатысушы-түж6|Мағыпар}}
| data-sort-value=&quot;87770&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Мағыпар}} 87 770]
| data-sort-value=&quot;7&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Мағыпар|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 7]
|2020-06-29
|{{stars|*|*|*|*|*|*|*}}
|-
|4
|{{Қатысушы-түж6|Салиха}}
| data-sort-value=&quot;86567&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Салиха}} 86 567]
| data-sort-value=&quot;170&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Салиха|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 170]
|2012-07-28
|{{stars|*|*|*|*|*|*|*}}
|-
|5
|{{Қатысушы-түж6|Мықтыбек Оразтайұлы}}
| data-sort-value=&quot;84063&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Мықтыбек Оразтайұлы}} 84 063]
| data-sort-value=&quot;194&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Мықтыбек Оразтайұлы|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 194]
|2017-08-21
|{{stars|*|*|*|*|*|*|*}}
|-
|6
|{{Қатысушы-түж6|Arystanbek}}
| data-sort-value=&quot;55567&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Arystanbek}} 55 567]
| data-sort-value=&quot;64&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Arystanbek|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 64]
|2012-03-14
|{{stars|*|*|*|*|*|*|*}}
|-
|7
|{{Қатысушы-түж6|Casserium}}
| data-sort-value=&quot;49528&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Casserium}} 49 528]
| data-sort-value=&quot;11&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Casserium|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 11]
|2017-06-26
|{{stars|-|*|*|*|*|*|*}}
|-
|8
|{{Қатысушы-түж6|Sibom}}
| data-sort-value=&quot;41112&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Sibom}} 41 112]
| data-sort-value=&quot;1&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Sibom|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1]
|2010-01-17
|{{stars|-|*|*|*|*|*|*}}
|-
|9
|{{Қатысушы-түж6|1nter pares}}
| data-sort-value=&quot;37011&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|1nter pares}} 37 011]
| data-sort-value=&quot;61&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:1nter pares|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 61]
|2023-12-17
|{{stars|-|*|*|*|*|*|*}}
|-
|10
|{{Қатысушы-түж6|Ulan}}
| data-sort-value=&quot;30436&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Ulan}} 30 436]
| data-sort-value=&quot;1&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Ulan|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1]
|2007-12-01
|{{stars|-|*|*|*|*|*|*}}
|-
|11
|{{Қатысушы-түж6|AlefZet}}
| data-sort-value=&quot;25095&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|AlefZet}} 25 095]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2006-05-18
|{{stars|-|*|*|*|*|*|*}}
|-
|12
|{{Қатысушы-түж6|GanS NIS}}
| data-sort-value=&quot;24505&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|GanS NIS}} 24 505]
| data-sort-value=&quot;979&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:GanS NIS|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 979]
|2013-10-20
|{{stars|-|-|*|*|*|*|*}}
|-
|13
|{{Қатысушы-түж6|Орел Карл}}
| data-sort-value=&quot;24113&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Орел Карл}} 24 113]
| data-sort-value=&quot;1&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Орел Карл|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1]
|2018-10-22
|{{stars|-|-|*|*|*|*|*}}
|-
|14
|{{Қатысушы-түж6|Sagzhan}}
| data-sort-value=&quot;23031&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Sagzhan}} 23 031]
| data-sort-value=&quot;230&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Sagzhan|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 230]
|2014-01-01
|{{stars|-|-|*|*|*|*|*}}
|-
|15
|{{Қатысушы-түж6|Bolatbek}}
| data-sort-value=&quot;21868&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Bolatbek}} 21 868]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-14
|{{stars|-|-|*|*|*|*|*}}
|-
|16
|{{Қатысушы-түж6|Nurken}}
| data-sort-value=&quot;20457&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Nurken}} 20 457]
| data-sort-value=&quot;35&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Nurken|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 35]
|2021-07-07
|{{stars|-|-|*|*|*|*|*}}
|-
|17
|{{Қатысушы-түж6|Kaiyr}}
| data-sort-value=&quot;17262&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Kaiyr}} 17 262]
| data-sort-value=&quot;6&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Kaiyr|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 6]
|2009-06-18
|{{stars|-|-|*|*|*|*|*}}
|-
|18
|{{Қатысушы-түж6|Batyrbek.kz}}
| data-sort-value=&quot;16073&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Batyrbek.kz}} 16 073]
| data-sort-value=&quot;173&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Batyrbek.kz|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 173]
|2010-05-14
|{{stars|-|-|*|*|*|*|*}}
|-
|19
|{{Қатысушы-түж6|Amangeldi Mukhamejan}}
| data-sort-value=&quot;14709&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Amangeldi Mukhamejan}} 14 709]
| data-sort-value=&quot;73&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Amangeldi Mukhamejan|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 73]
|2013-06-16
|{{stars|-|-|*|*|*|*|*}}
|-
|20
|{{Қатысушы-түж6|Alphy Haydar}}
| data-sort-value=&quot;13769&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Alphy Haydar}} 13 769]
| data-sort-value=&quot;2&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Alphy Haydar|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2]
|2014-09-25
|{{stars|-|-|*|*|*|*|*}}
|-
|21
|{{Қатысушы-түж6|Polat Alemdar}}
| data-sort-value=&quot;12577&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Polat Alemdar}} 12 577]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-28
|{{stars|-|-|*|*|*|*|*}}
|-
|22
|{{Қатысушы-түж6|Ismukhammed}}
| data-sort-value=&quot;11661&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Ismukhammed}} 11 661]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2010-01-10
|{{stars|-|-|*|*|*|*|*}}
|-
|23
|{{Қатысушы-түж6|Ерден Карсыбеков}}
| data-sort-value=&quot;11642&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Ерден Карсыбеков}} 11 642]
| data-sort-value=&quot;60&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Ерден Карсыбеков|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 60]
|2009-09-23
|{{stars|-|-|*|*|*|*|*}}
|-
|24
|{{Қатысушы-түж6|Nurkhan}}
| data-sort-value=&quot;10212&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Nurkhan}} 10 212]
| data-sort-value=&quot;2&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Nurkhan|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2]
|2012-02-12
|{{stars|-|-|*|*|*|*|*}}
|-
|25
|{{Қатысушы-түж6|AlibekKS}}
| data-sort-value=&quot;8395&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|AlibekKS}} 8395]
| data-sort-value=&quot;8&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:AlibekKS|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 8]
|2012-11-25
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|26
|{{Қатысушы-түж6|Тұран}}
| data-sort-value=&quot;8362&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Тұран}} 8362]
| data-sort-value=&quot;11&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Тұран|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 11]
|2022-06-01
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|27
|{{Қатысушы-түж6|Kas77777}}
| data-sort-value=&quot;8251&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Kas77777}} 8251]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2020-07-16
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|28
|{{Қатысушы-түж6|TheNomadEditor}}
| data-sort-value=&quot;8244&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|TheNomadEditor}} 8244]
| data-sort-value=&quot;42&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:TheNomadEditor|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 42]
|2022-05-13
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|29
|{{Қатысушы-түж6|Nurtenge}}
| data-sort-value=&quot;8018&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Nurtenge}} 8018]
| data-sort-value=&quot;5&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Nurtenge|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 5]
|2020-01-06
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|30
|{{Қатысушы-түж6|Daniyar}}
| data-sort-value=&quot;8001&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Daniyar}} 8001]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-29
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|31
|{{Қатысушы-түж6|Dinkaz}}
| data-sort-value=&quot;7842&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Dinkaz}} 7842]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|32
|{{Қатысушы-түж6|Gabit Karabay}}
| data-sort-value=&quot;7596&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Gabit Karabay}} 7596]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-04-16
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|33
|{{Қатысушы-түж6|Ashina}}
| data-sort-value=&quot;7489&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Ashina}} 7489]
| data-sort-value=&quot;15&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Ashina|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 15]
|2011-03-07
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|34
|{{Қатысушы-түж6|TalgatSnow}}
| data-sort-value=&quot;7451&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|TalgatSnow}} 7451]
| data-sort-value=&quot;22&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:TalgatSnow|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 22]
|2023-11-13
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|35
|{{Қатысушы-түж6|Kmoksy}}
| data-sort-value=&quot;7012&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Kmoksy}} 7012]
| data-sort-value=&quot;12&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Kmoksy|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 12]
|2010-04-22
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|36
|{{Қатысушы-түж6|SSE}}
| data-sort-value=&quot;6974&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|SSE}} 6974]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-29
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|37
|{{Қатысушы-түж6|GaiJin}}
| data-sort-value=&quot;6707&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|GaiJin}} 6707]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|—
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|38
|{{Қатысушы-түж6|Bekus}}
| data-sort-value=&quot;6528&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Bekus}} 6528]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2009-03-09
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|39
|{{Қатысушы-түж6|Alamgir}}
| data-sort-value=&quot;6196&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Alamgir}} 6196]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2007-09-16
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|40
|{{Қатысушы-түж6|Аскаров}}
| data-sort-value=&quot;6193&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Аскаров}} 6193]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|41
|{{Қатысушы-түж6|Liquorkaru}}
| data-sort-value=&quot;6142&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Liquorkaru}} 6142]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2015-12-31
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|42
|{{Қатысушы-түж6|Zhaksilik}}
| data-sort-value=&quot;6101&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Zhaksilik}} 6101]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2014-02-09
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|43
|{{Қатысушы-түж6|Aghia7}}
| data-sort-value=&quot;6046&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Aghia7}} 6046]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-28
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|44
|{{Қатысушы-түж6|Zhigitbek}}
| data-sort-value=&quot;5455&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Zhigitbek}} 5455]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-09
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|45
|{{Қатысушы-түж6|Qarakesek}}
| data-sort-value=&quot;5200&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Qarakesek}} 5200]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2010-12-18
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|46
|{{Қатысушы-түж6|Djduxhx}}
| data-sort-value=&quot;5000&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Djduxhx}} 5000]
| data-sort-value=&quot;4&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Djduxhx|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 4]
|2021-05-11
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|47
|{{Қатысушы-түж6|Nick jan}}
| data-sort-value=&quot;4652&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Nick jan}} 4652]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-16
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|48
|{{Қатысушы-түж6|Madi Dos}}
| data-sort-value=&quot;4527&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Madi Dos}} 4527]
| data-sort-value=&quot;24&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Madi Dos|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 24]
|2012-09-21
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|49
|{{Қатысушы-түж6|Erboldilyara}}
| data-sort-value=&quot;4522&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Erboldilyara}} 4522]
| data-sort-value=&quot;9&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Erboldilyara|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9]
|2015-03-06
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|50
|{{Қатысушы-түж6|Coffee86}}
| data-sort-value=&quot;4458&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Coffee86}} 4458]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2013-09-25
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|51
|{{Қатысушы-түж6|Makenzis}}
| data-sort-value=&quot;3789&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Makenzis}} 3789]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2017-11-08
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|52
|{{Қатысушы-түж6|Dimash Kenesbek}}
| data-sort-value=&quot;3759&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Dimash Kenesbek}} 3759]
| data-sort-value=&quot;3&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Dimash Kenesbek|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 3]
|2020-09-28
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|53
|{{Қатысушы-түж6|Syrymzhan}}
| data-sort-value=&quot;3683&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Syrymzhan}} 3683]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2024-09-07
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|54
|{{Қатысушы-түж6|Majilis}}
| data-sort-value=&quot;3630&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Majilis}} 3630]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2012-05-15
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|55
|{{Қатысушы-түж6|Esetok}}
| data-sort-value=&quot;3578&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Esetok}} 3578]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2012-11-01
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|56
|{{Қатысушы-түж6|Ерқанат Рыскулбеков}}
| data-sort-value=&quot;3545&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Ерқанат Рыскулбеков}} 3545]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2017-10-22
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|57
|{{Қатысушы-түж6|Maira Yessenbekova}}
| data-sort-value=&quot;3516&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Maira Yessenbekova}} 3516]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-14
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|58
|{{Қатысушы-түж6|Нурасылл}}
| data-sort-value=&quot;3398&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Нурасылл}} 3398]
| data-sort-value=&quot;9&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Нурасылл|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9]
|2022-11-22
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|59
|{{Қатысушы-түж6|ShadZ01}}
| data-sort-value=&quot;3332&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|ShadZ01}} 3332]
| data-sort-value=&quot;1&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:ShadZ01|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1]
|2016-03-26
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|60
|{{Қатысушы-түж6|Nurbek Matzhani}}
| data-sort-value=&quot;3310&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Nurbek Matzhani}} 3310]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-04-13
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|61
|{{Қатысушы-түж6|Юсуф Худайберген}}
| data-sort-value=&quot;3273&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Юсуф Худайберген}} 3273]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2016-12-18
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|62
|{{Қатысушы-түж6|Hardworking}}
| data-sort-value=&quot;3272&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Hardworking}} 3272]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|63
|{{Қатысушы-түж6|BekaIITU}}
| data-sort-value=&quot;3227&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|BekaIITU}} 3227]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|64
|{{Қатысушы-түж6|Gulzat246}}
| data-sort-value=&quot;3168&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Gulzat246}} 3168]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-28
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|65
|{{Қатысушы-түж6|Qanattan}}
| data-sort-value=&quot;3147&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Qanattan}} 3147]
| data-sort-value=&quot;5&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Qanattan|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 5]
|2024-02-23
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|66
|{{Қатысушы-түж6|Yerzhankyzy}}
| data-sort-value=&quot;3041&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Yerzhankyzy}} 3041]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-14
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|67
|{{Қатысушы-түж6|Meruyert}}
| data-sort-value=&quot;2952&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Meruyert}} 2952]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-30
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|68
|{{Қатысушы-түж6|Абылай}}
| data-sort-value=&quot;2950&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Абылай}} 2950]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2012-02-15
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|69
|{{Қатысушы-түж6|MuratbekErkebulan}}
| data-sort-value=&quot;2936&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|MuratbekErkebulan}} 2936]
| data-sort-value=&quot;11&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:MuratbekErkebulan|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 11]
|2024-10-23
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|70
|{{Қатысушы-түж6|Dauren}}
| data-sort-value=&quot;2871&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Dauren}} 2871]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-29
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|71
|{{Қатысушы-түж6|Даурен Шарипов}}
| data-sort-value=&quot;2822&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Даурен Шарипов}} 2822]
| data-sort-value=&quot;2&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Даурен Шарипов|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2]
|2015-12-13
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|72
|{{Қатысушы-түж6|Кырмызов}}
| data-sort-value=&quot;2700&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Кырмызов}} 2700]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2015-01-01
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|73
|{{Қатысушы-түж6|Merey}}
| data-sort-value=&quot;2684&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Merey}} 2684]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|74
|{{Қатысушы-түж6|Магпар}}
| data-sort-value=&quot;2680&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Магпар}} 2680]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2014-12-11
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|75
|{{Қатысушы-түж6|Kyrmyzy gul}}
| data-sort-value=&quot;2532&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Kyrmyzy gul}} 2532]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-07
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|76
|{{Қатысушы-түж6|Abdi arman}}
| data-sort-value=&quot;2530&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Abdi arman}} 2530]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|77
|{{Қатысушы-түж6|Сәуір 1}}
| data-sort-value=&quot;2475&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Сәуір 1}} 2475]
| data-sort-value=&quot;3&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Сәуір 1|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 3]
|2016-10-29
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|78
|{{Қатысушы-түж6|Toktakynbaev}}
| data-sort-value=&quot;2471&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Toktakynbaev}} 2471]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-28
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|79
|{{Қатысушы-түж6|Balaburgem}}
| data-sort-value=&quot;2470&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Balaburgem}} 2470]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-11-10
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|80
|{{Қатысушы-түж6|G55}}
| data-sort-value=&quot;2468&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|G55}} 2468]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-28
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|81
|{{Қатысушы-түж6|Zhuka iitu}}
| data-sort-value=&quot;2445&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Zhuka iitu}} 2445]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|82
|{{Қатысушы-түж6|Ordabekov Azamat}}
| data-sort-value=&quot;2424&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Ordabekov Azamat}} 2424]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-28
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|83
|{{Қатысушы-түж6|Rasulbek Adil}}
| data-sort-value=&quot;2414&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Rasulbek Adil}} 2414]
| data-sort-value=&quot;9&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Rasulbek Adil|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9]
|2026-01-18
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|84
|{{Қатысушы-түж6|Рахман999}}
| data-sort-value=&quot;2304&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Рахман999}} 2304]
| data-sort-value=&quot;1&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Рахман999|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1]
|2022-10-08
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|85
|{{Қатысушы-түж6|Бегулы Отагасы}}
| data-sort-value=&quot;2247&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Бегулы Отагасы}} 2247]
| data-sort-value=&quot;6&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Бегулы Отагасы|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 6]
|2014-02-01
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|86
|{{Қатысушы-түж6|Drift}}
| data-sort-value=&quot;2233&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Drift}} 2233]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2010-01-07
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|87
|{{Қатысушы-түж6|Egorkz}}
| data-sort-value=&quot;2232&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Egorkz}} 2232]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|88
|{{Қатысушы-түж6|Mira01}}
| data-sort-value=&quot;2229&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Mira01}} 2229]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-08-30
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|89
|{{Қатысушы-түж6|Aizhanka aaa}}
| data-sort-value=&quot;2215&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Aizhanka aaa}} 2215]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|90
|{{Қатысушы-түж6|Bakdauren}}
| data-sort-value=&quot;2208&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Bakdauren}} 2208]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-07
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|91
|{{Қатысушы-түж6|Әлинұр}}
| data-sort-value=&quot;2175&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Әлинұр}} 2175]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2012-07-10
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|92
|{{Қатысушы-түж6|RaiymbekZh}}
| data-sort-value=&quot;2158&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|RaiymbekZh}} 2158]
| data-sort-value=&quot;9&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:RaiymbekZh|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9]
|2025-08-11
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|93
|{{Қатысушы-түж6|Mustafaalmas}}
| data-sort-value=&quot;2036&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Mustafaalmas}} 2036]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2010-04-18
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|94
|{{Қатысушы-түж6|Unknown Alash}}
| data-sort-value=&quot;2027&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Unknown Alash}} 2027]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2020-03-26
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|95
|{{Қатысушы-түж6|Kristianmusic}}
| data-sort-value=&quot;1938&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Kristianmusic}} 1938]
| data-sort-value=&quot;4&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Kristianmusic|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 4]
|2019-11-22
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|96
|{{Қатысушы-түж6|Bauka91 91}}
| data-sort-value=&quot;1857&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Bauka91 91}} 1857]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-07-01
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|97
|{{Қатысушы-түж6|Daneker}}
| data-sort-value=&quot;1857&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Daneker}} 1857]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-08-08
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|98
|{{Қатысушы-түж6|Esen48}}
| data-sort-value=&quot;1808&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Esen48}} 1808]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2021-04-05
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|99
|{{Қатысушы-түж6|Almatoswiki}}
| data-sort-value=&quot;1800&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Almatoswiki}} 1800]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2021-12-25
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|100
|{{Қатысушы-түж6|Тазагүл Ермаханова}}
| data-sort-value=&quot;1795&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Тазагүл Ермаханова}} 1795]
| data-sort-value=&quot;101&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Тазагүл Ермаханова|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 101]
|2015-11-17
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|101
|{{Қатысушы-түж6|Malbakov Korkem Shamshievih}}
| data-sort-value=&quot;1710&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Malbakov Korkem Shamshievih}} 1710]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-01-24
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|102
|{{Қатысушы-түж6|Nelli}}
| data-sort-value=&quot;1666&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Nelli}} 1666]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-29
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|103
|{{Қатысушы-түж6|Araichik}}
| data-sort-value=&quot;1622&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Araichik}} 1622]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-08-14
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|104
|{{Қатысушы-түж6|Nikolina Šepić}}
| data-sort-value=&quot;1613&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Nikolina Šepić}} 1613]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2019-08-27
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|105
|{{Қатысушы-түж6|ДолбоЯщер}}
| data-sort-value=&quot;1613&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|ДолбоЯщер}} 1613]
| data-sort-value=&quot;6&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:ДолбоЯщер|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 6]
|2018-05-19
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|106
|{{Қатысушы-түж6|Gliwi}}
| data-sort-value=&quot;1560&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Gliwi}} 1560]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2017-05-18
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|107
|{{Қатысушы-түж6|2rk}}
| data-sort-value=&quot;1552&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|2rk}} 1552]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-10
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|108
|{{Қатысушы-түж6|Daniyal.aidarov5}}
| data-sort-value=&quot;1540&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Daniyal.aidarov5}} 1540]
| data-sort-value=&quot;4&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Daniyal.aidarov5|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 4]
|2022-04-24
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|109
|{{Қатысушы-түж6|Аслан Жукенов}}
| data-sort-value=&quot;1496&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Аслан Жукенов}} 1496]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2014-04-26
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|110
|{{Қатысушы-түж6|Almagul Ibragimova}}
| data-sort-value=&quot;1490&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Almagul Ibragimova}} 1490]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2013-04-11
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|111
|{{Қатысушы-түж6|Акбота Казыбекова}}
| data-sort-value=&quot;1480&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Акбота Казыбекова}} 1480]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2013-09-19
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|112
|{{Қатысушы-түж6|DinDK}}
| data-sort-value=&quot;1383&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|DinDK}} 1383]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-28
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|113
|{{Қатысушы-түж6|Rasulzhan}}
| data-sort-value=&quot;1371&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Rasulzhan}} 1371]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-07-04
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|114
|{{Қатысушы-түж6|Tulya}}
| data-sort-value=&quot;1344&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Tulya}} 1344]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|115
|{{Қатысушы-түж6|Ayauly}}
| data-sort-value=&quot;1337&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Ayauly}} 1337]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-07-01
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|116
|{{Қатысушы-түж6|Nkiukr}}
| data-sort-value=&quot;1314&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Nkiukr}} 1314]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2015-09-06
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|117
|{{Қатысушы-түж6|Tarih}}
| data-sort-value=&quot;1304&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Tarih}} 1304]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-07-14
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|118
|{{Қатысушы-түж6|Wikiped4ik}}
| data-sort-value=&quot;1283&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Wikiped4ik}} 1283]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-05-10
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|119
|{{Қатысушы-түж6|Jarnamaqaz}}
| data-sort-value=&quot;1278&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Jarnamaqaz}} 1278]
| data-sort-value=&quot;1&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Jarnamaqaz|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1]
|2020-04-17
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|120
|{{Қатысушы-түж6|TemirlanSarsen}}
| data-sort-value=&quot;1277&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|TemirlanSarsen}} 1277]
| data-sort-value=&quot;65&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:TemirlanSarsen|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 65]
|2016-06-23
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|121
|{{Қатысушы-түж6|GulzhanOmarova}}
| data-sort-value=&quot;1248&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|GulzhanOmarova}} 1248]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-10-04
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|122
|{{Қатысушы-түж6|Шілде}}
| data-sort-value=&quot;1223&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Шілде}} 1223]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2018-01-02
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|123
|{{Қатысушы-түж6|IL68}}
| data-sort-value=&quot;1218&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|IL68}} 1218]
| data-sort-value=&quot;1&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:IL68|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1]
|2017-05-05
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|124
|{{Қатысушы-түж6|Ziv}}
| data-sort-value=&quot;1182&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Ziv}} 1182]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2024-12-09
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|125
|{{Қатысушы-түж6|Gulnar7}}
| data-sort-value=&quot;1178&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Gulnar7}} 1178]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-08-01
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|126
|{{Қатысушы-түж6|Suleimen Koishybai}}
| data-sort-value=&quot;1156&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Suleimen Koishybai}} 1156]
| data-sort-value=&quot;10&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Suleimen Koishybai|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 10]
|2021-01-13
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|127
|{{Қатысушы-түж6|Aimanber}}
| data-sort-value=&quot;1150&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Aimanber}} 1150]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-07-05
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|128
|{{Қатысушы-түж6|Bailarbekov}}
| data-sort-value=&quot;1136&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Bailarbekov}} 1136]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-28
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|129
|{{Қатысушы-түж6|Айдос уики}}
| data-sort-value=&quot;1126&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Айдос уики}} 1126]
| data-sort-value=&quot;9&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Айдос уики|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9]
|2015-11-18
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|130
|{{Қатысушы-түж6|Sergazyyev}}
| data-sort-value=&quot;1119&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Sergazyyev}} 1119]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-08-02
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|131
|{{Қатысушы-түж6|KoishymanovaG}}
| data-sort-value=&quot;1102&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|KoishymanovaG}} 1102]
| data-sort-value=&quot;16&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:KoishymanovaG|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 16]
|2024-02-29
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|132
|{{Қатысушы-түж6|Wikuiser}}
| data-sort-value=&quot;1098&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Wikuiser}} 1098]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2025-10-29
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|133
|{{Қатысушы-түж6|Истеный казах}}
| data-sort-value=&quot;1096&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Истеный казах}} 1096]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-07-11
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|134
|{{Қатысушы-түж6|Madina Kilybayeva}}
| data-sort-value=&quot;1083&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Madina Kilybayeva}} 1083]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-07-28
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|135
|{{Қатысушы-түж6|Kafarik}}
| data-sort-value=&quot;1075&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Kafarik}} 1075]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2009-12-24
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|136
|{{Қатысушы-түж6|Аян Жанайсов}}
| data-sort-value=&quot;1054&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Аян Жанайсов}} 1054]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2013-05-02
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|137
|{{Қатысушы-түж6|Finderhannes}}
| data-sort-value=&quot;1049&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Finderhannes}} 1049]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2015-01-18
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|138
|{{Қатысушы-түж6|Vyacheslav Nasretdinov}}
| data-sort-value=&quot;1026&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Vyacheslav Nasretdinov}} 1026]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2008-08-11
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|139
|{{Қатысушы-түж6|Orkaarys}}
| data-sort-value=&quot;993&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Orkaarys}} 993]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|140
|{{Қатысушы-түж6|А.С.Кизиров}}
| data-sort-value=&quot;987&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|А.С.Кизиров}} 987]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2016-06-29
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|141
|{{Қатысушы-түж6|P.Nurgisa}}
| data-sort-value=&quot;976&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|P.Nurgisa}} 976]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2014-11-11
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|142
|{{Қатысушы-түж6|Rayurad mc}}
| data-sort-value=&quot;973&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Rayurad mc}} 973]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|143
|{{Қатысушы-түж6|Fuzze123}}
| data-sort-value=&quot;964&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Fuzze123}} 964]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-20
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|144
|{{Қатысушы-түж6|Aselhan}}
| data-sort-value=&quot;948&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Aselhan}} 948]
| data-sort-value=&quot;2&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Aselhan|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2]
|2011-04-11
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|145
|{{Қатысушы-түж6|Шайнүсіп}}
| data-sort-value=&quot;931&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Шайнүсіп}} 931]
| data-sort-value=&quot;9&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Шайнүсіп|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9]
|2024-09-07
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|146
|{{Қатысушы-түж6|Adiladil}}
| data-sort-value=&quot;906&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Adiladil}} 906]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-08-09
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|147
|{{Қатысушы-түж6|NErnur98}}
| data-sort-value=&quot;880&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|NErnur98}} 880]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2014-02-19
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|148
|{{Қатысушы-түж6|Касымхан}}
| data-sort-value=&quot;866&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Касымхан}} 866]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2014-02-24
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|149
|{{Қатысушы-түж6|Chris die Seele}}
| data-sort-value=&quot;865&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Chris die Seele}} 865]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2016-09-18
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|150
|{{Қатысушы-түж6|Mukhin}}
| data-sort-value=&quot;850&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Mukhin}} 850]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|151
|{{Қатысушы-түж6|Stella~kkwiki}}
| data-sort-value=&quot;830&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Stella~kkwiki}} 830]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|152
|{{Қатысушы-түж6|Bakbergenov}}
| data-sort-value=&quot;820&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Bakbergenov}} 820]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-07-23
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|153
|{{Қатысушы-түж6|Dambler}}
| data-sort-value=&quot;819&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Dambler}} 819]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-29
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|154
|{{Қатысушы-түж6|Aibol dos}}
| data-sort-value=&quot;813&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Aibol dos}} 813]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|155
|{{Қатысушы-түж6|KaldarovNurymzhan}}
| data-sort-value=&quot;801&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|KaldarovNurymzhan}} 801]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2018-11-20
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|156
|{{Қатысушы-түж6|Talghatuly}}
| data-sort-value=&quot;794&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Talghatuly}} 794]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2012-02-14
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|157
|{{Қатысушы-түж6|Akba.nis.13}}
| data-sort-value=&quot;790&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Akba.nis.13}} 790]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2014-09-18
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|158
|{{Қатысушы-түж6|Аязбаев Даурен}}
| data-sort-value=&quot;789&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Аязбаев Даурен}} 789]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|159
|{{Қатысушы-түж6|Masalbaeva}}
| data-sort-value=&quot;787&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Masalbaeva}} 787]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|160
|{{Қатысушы-түж6|Абдрахманов Димаш}}
| data-sort-value=&quot;785&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Абдрахманов Димаш}} 785]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2015-12-04
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|161
|{{Қатысушы-түж6|Tylerdurdenkz}}
| data-sort-value=&quot;780&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Tylerdurdenkz}} 780]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2015-01-12
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|162
|{{Қатысушы-түж6|DariaUrinbasarova21nis}}
| data-sort-value=&quot;777&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|DariaUrinbasarova21nis}} 777]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2022-02-10
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|163
|{{Қатысушы-түж6|Azim Nurbergen}}
| data-sort-value=&quot;763&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Azim Nurbergen}} 763]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2014-01-22
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|164
|{{Қатысушы-түж6|Ташметов шахрух}}
| data-sort-value=&quot;743&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Ташметов шахрух}} 743]
| data-sort-value=&quot;3&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Ташметов шахрух|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 3]
|2022-02-24
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|165
|{{Қатысушы-түж6|Panicgirl}}
| data-sort-value=&quot;739&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Panicgirl}} 739]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-08-01
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|166
|{{Қатысушы-түж6|Marksscheider}}
| data-sort-value=&quot;736&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Marksscheider}} 736]
| data-sort-value=&quot;17&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Marksscheider|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 17]
|2026-07-27
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|167
|{{Қатысушы-түж6|Mheidegger}}
| data-sort-value=&quot;735&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Mheidegger}} 735]
| data-sort-value=&quot;3&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Mheidegger|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 3]
|2008-07-14
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|168
|{{Қатысушы-түж6|Mariko}}
| data-sort-value=&quot;734&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Mariko}} 734]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2012-06-26
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|169
|{{Қатысушы-түж6|Rake}}
| data-sort-value=&quot;726&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Rake}} 726]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-08-02
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|170
|{{Қатысушы-түж6|Rasul kz91}}
| data-sort-value=&quot;723&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Rasul kz91}} 723]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|171
|{{Қатысушы-түж6|Muslim Qazaq}}
| data-sort-value=&quot;722&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Muslim Qazaq}} 722]
| data-sort-value=&quot;1&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Muslim Qazaq|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1]
|2015-04-08
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|172
|{{Қатысушы-түж6|Zhumalina}}
| data-sort-value=&quot;720&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Zhumalina}} 720]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2013-05-10
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|173
|{{Қатысушы-түж6|Alfiya}}
| data-sort-value=&quot;719&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Alfiya}} 719]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-08-01
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|174
|{{Қатысушы-түж6|Дауткулова Ақмарал}}
| data-sort-value=&quot;701&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Дауткулова Ақмарал}} 701]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2024-05-04
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|175
|{{Қатысушы-түж6|Εὐθυμένης}}
| data-sort-value=&quot;697&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Εὐθυμένης}} 697]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2013-02-03
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|176
|{{Қатысушы-түж6|Sultan bek}}
| data-sort-value=&quot;695&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Sultan bek}} 695]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|177
|{{Қатысушы-түж6|Мира Белль}}
| data-sort-value=&quot;693&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Мира Белль}} 693]
| data-sort-value=&quot;7&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Мира Белль|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 7]
|2023-01-05
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|178
|{{Қатысушы-түж6|Cekli829}}
| data-sort-value=&quot;690&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Cekli829}} 690]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2009-06-08
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|179
|{{Қатысушы-түж6|Nkipshak}}
| data-sort-value=&quot;684&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Nkipshak}} 684]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|180
|{{Қатысушы-түж6|Sultan-balasi}}
| data-sort-value=&quot;676&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Sultan-balasi}} 676]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2016-12-12
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|181
|{{Қатысушы-түж6|Epoxa-HH}}
| data-sort-value=&quot;674&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Epoxa-HH}} 674]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2020-07-06
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|182
|{{Қатысушы-түж6|Saken kun}}
| data-sort-value=&quot;673&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Saken kun}} 673]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2012-01-31
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|183
|{{Қатысушы-түж6|KUckhocjothkei3}}
| data-sort-value=&quot;671&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|KUckhocjothkei3}} 671]
| data-sort-value=&quot;2&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:KUckhocjothkei3|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2]
|2018-08-23
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|184
|{{Қатысушы-түж6|Syrlybek}}
| data-sort-value=&quot;658&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Syrlybek}} 658]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-03-04
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|185
|{{Қатысушы-түж6|Мұқтар Құндыз}}
| data-sort-value=&quot;656&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Мұқтар Құндыз}} 656]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2014-10-23
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|186
|{{Қатысушы-түж6|Баха}}
| data-sort-value=&quot;654&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Баха}} 654]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|187
|{{Қатысушы-түж6|Parmanova.ulbolsyn}}
| data-sort-value=&quot;651&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Parmanova.ulbolsyn}} 651]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2012-03-07
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|188
|{{Қатысушы-түж6|Амзе Магжан}}
| data-sort-value=&quot;645&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Амзе Магжан}} 645]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2014-02-10
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|189
|{{Қатысушы-түж6|Капысова Айдана}}
| data-sort-value=&quot;642&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Капысова Айдана}} 642]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|190
|{{Қатысушы-түж6|IArhunI}}
| data-sort-value=&quot;641&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|IArhunI}} 641]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-12-15
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|191
|{{Қатысушы-түж6|Belekov Syrym}}
| data-sort-value=&quot;639&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Belekov Syrym}} 639]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-08-03
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|192
|{{Қатысушы-түж6|Bauyr03}}
| data-sort-value=&quot;628&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Bauyr03}} 628]
| data-sort-value=&quot;19&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Bauyr03|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 19]
|2022-01-16
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|193
|{{Қатысушы-түж6|Aseke16}}
| data-sort-value=&quot;624&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Aseke16}} 624]
| data-sort-value=&quot;1&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Aseke16|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1]
|2014-01-20
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|194
|{{Қатысушы-түж6|Айвентадор}}
| data-sort-value=&quot;622&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Айвентадор}} 622]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2021-04-29
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|195
|{{Қатысушы-түж6|Zhandos02}}
| data-sort-value=&quot;620&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Zhandos02}} 620]
| data-sort-value=&quot;7&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Zhandos02|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 7]
|2017-09-10
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|196
|{{Қатысушы-түж6|Makhanov}}
| data-sort-value=&quot;613&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Makhanov}} 613]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|197
|{{Қатысушы-түж6|Tuttiorchestra687}}
| data-sort-value=&quot;610&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Tuttiorchestra687}} 610]
| data-sort-value=&quot;2&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Tuttiorchestra687|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2]
|2025-11-02
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|198
|{{Қатысушы-түж6|Zhumabayeva Aiym}}
| data-sort-value=&quot;601&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Zhumabayeva Aiym}} 601]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2016-01-27
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|199
|{{Қатысушы-түж6|Inkar}}
| data-sort-value=&quot;600&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Inkar}} 600]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-04-11
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|200
|{{Қатысушы-түж6|Mma}}
| data-sort-value=&quot;599&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Mma}} 599]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|201
|{{Қатысушы-түж6|Юкке}}
| data-sort-value=&quot;599&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Юкке}} 599]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-11-29
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|202
|{{Қатысушы-түж6|Mary}}
| data-sort-value=&quot;597&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Mary}} 597]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|203
|{{Қатысушы-түж6|Әбдіхалық Нарғыз}}
| data-sort-value=&quot;587&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Әбдіхалық Нарғыз}} 587]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2014-03-31
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|204
|{{Қатысушы-түж6|Аскар}}
| data-sort-value=&quot;584&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Аскар}} 584]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2008-03-20
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|205
|{{Қатысушы-түж6|Eldar zh96}}
| data-sort-value=&quot;575&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Eldar zh96}} 575]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2012-08-17
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|206
|{{Қатысушы-түж6|Aldogarov}}
| data-sort-value=&quot;571&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Aldogarov}} 571]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2020-03-02
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|207
|{{Қатысушы-түж6|AlibiKazken}}
| data-sort-value=&quot;569&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|AlibiKazken}} 569]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2020-04-20
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|208
|{{Қатысушы-түж6|Badyroff}}
| data-sort-value=&quot;569&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Badyroff}} 569]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|209
|{{Қатысушы-түж6|Нурия}}
| data-sort-value=&quot;569&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Нурия}} 569]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|210
|{{Қатысушы-түж6|Нақып Нұрғали}}
| data-sort-value=&quot;565&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Нақып Нұрғали}} 565]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2014-04-08
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|211
|{{Қатысушы-түж6|Zhaniya92}}
| data-sort-value=&quot;562&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Zhaniya92}} 562]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|212
|{{Қатысушы-түж6|Ұлан Тұрсынбек}}
| data-sort-value=&quot;562&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Ұлан Тұрсынбек}} 562]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2025-10-24
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|213
|{{Қатысушы-түж6|Alikhantanirbergennurlanuly}}
| data-sort-value=&quot;555&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Alikhantanirbergennurlanuly}} 555]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2022-08-21
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|214
|{{Қатысушы-түж6|Yamanzho}}
| data-sort-value=&quot;555&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Yamanzho}} 555]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|215
|{{Қатысушы-түж6|Kuanysh Ismailov}}
| data-sort-value=&quot;547&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Kuanysh Ismailov}} 547]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2014-10-17
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|216
|{{Қатысушы-түж6|Egor Shustoff}}
| data-sort-value=&quot;541&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Egor Shustoff}} 541]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-11-19
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|217
|{{Қатысушы-түж6|Niyazbek}}
| data-sort-value=&quot;534&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Niyazbek}} 534]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|218
|{{Қатысушы-түж6|Dauylbai Aidar}}
| data-sort-value=&quot;533&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Dauylbai Aidar}} 533]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2012-06-11
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|219
|{{Қатысушы-түж6|Olkikz}}
| data-sort-value=&quot;529&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Olkikz}} 529]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-07-05
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|220
|{{Қатысушы-түж6|Fornax}}
| data-sort-value=&quot;528&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Fornax}} 528]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2024-03-08
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|221
|{{Қатысушы-түж6|Dzhos}}
| data-sort-value=&quot;527&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Dzhos}} 527]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|222
|{{Қатысушы-түж6|Нурсауле Нурмагамбетова}}
| data-sort-value=&quot;527&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Нурсауле Нурмагамбетова}} 527]
| data-sort-value=&quot;10&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Нурсауле Нурмагамбетова|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 10]
|2014-11-10
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|223
|{{Қатысушы-түж6|Қуан Жасұлан 8 е класс ниш}}
| data-sort-value=&quot;527&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Қуан Жасұлан 8 е класс ниш}} 527]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2013-09-21
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|224
|{{Қатысушы-түж6|Arachn0}}
| data-sort-value=&quot;523&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Arachn0}} 523]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2009-02-05
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|225
|{{Қатысушы-түж6|Tansholpan}}
| data-sort-value=&quot;522&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Tansholpan}} 522]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|226
|{{Қатысушы-түж6|Adilbekkazykhanov}}
| data-sort-value=&quot;520&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Adilbekkazykhanov}} 520]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2016-12-12
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|227
|{{Қатысушы-түж6|Murat Karibay}}
| data-sort-value=&quot;520&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Murat Karibay}} 520]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2020-04-01
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|228
|{{Қатысушы-түж6|Mustazhap}}
| data-sort-value=&quot;520&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Mustazhap}} 520]
| data-sort-value=&quot;8&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Mustazhap|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 8]
|2014-12-27
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|229
|{{Қатысушы-түж6|Karina Nurtazina}}
| data-sort-value=&quot;518&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Karina Nurtazina}} 518]
| data-sort-value=&quot;2&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Karina Nurtazina|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2]
|2018-05-12
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|230
|{{Қатысушы-түж6|Chingiz Nazbiev}}
| data-sort-value=&quot;516&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Chingiz Nazbiev}} 516]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2018-01-07
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|231
|{{Қатысушы-түж6|HBSH NIS 7B KASIET}}
| data-sort-value=&quot;514&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|HBSH NIS 7B KASIET}} 514]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2017-10-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|232
|{{Қатысушы-түж6|Albergenius}}
| data-sort-value=&quot;510&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Albergenius}} 510]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2009-03-30
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|233
|{{Қатысушы-түж6|Friction27}}
| data-sort-value=&quot;506&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Friction27}} 506]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2020-08-16
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|}
&lt;/center&gt;
&lt;!-- BOT:END --&gt;

{{Wikistats}}


[[Санат:Уикипедия:Анықтама]]
[[Санат:Уикипедия:Қауым]]</text>
      <sha1>ehnmqz4q17h3ipnpr7jg8rad344jtpd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дональд Трамп</title>
    <ns>0</ns>
    <id>548189</id>
    <revision>
      <id>3654791</id>
      <parentid>3651783</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T07:17:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-50006-97</username>
        <id>185678</id>
      </contributor>
      <origin>3654791</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="379058" sha1="e7v8j77eoev532wte1ad55pfbcs6aut" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = мемлекет басшысы
 | Қазақша есімі        = Дональд Трамп
 | Шынайы есімі         = Donald Trump
 | Суреті               = Official Presidential Portrait of President Donald J. Trump (2025).jpg
 | Атауы                = Ресми портреті, 2025
 | Сурет ені            =
 | Елтаңба              = 
 | Елтаңба атауы        = 
 | Елтаңба ені          = 
 | Титулы               = [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] [[АҚШ президенті|Президенті]]
 | Ту                   = Seal Of The President Of The United States Of America.svg
 | Ту2                  = Flag of the President of the United States of America.svg
 | Басқара бастады      = 20 қаңтар 2025 жылдан бастап
 | Басқаруын аяқтады    = 
 | Вице-президент       = [[Джей Ди Вэнс]]
 | Ізашары              = [[Джо Байден]]
 | Ізбасары             = 
 | Титулы_2             = 
 | Ту_2                 = 
 | Ту2_2                = 
 | Басқара бастады_2    = 20 қаңтар 2017
 | Басқаруын аяқтады_2  = 20 қаңтар 2021
 | Вице-президент_2     = [[Майк Пенс]]
 | Ізашары_2            = [[Барак Обама]]
 | Ізбасары_2           = [[Джо Байден]]
 | Туған күні           = 14.6.1946
 | Туған жері           = {{туғанжері|Куинс|Куинста}}, [[Нью-Йорк]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]
 | Қайтыс болған күні   =  
 | Қайтыс болған жері   = 
 | Туған кездегі есімі  = 
 | Діні                 = [[пресвитериандық]]
 | Анасы                = [[Мэри Энн Маклауд]]
 | Әкесі                = [[Фред Трамп]]
 | Жұбайы               = {{Unbulleted list
  |{{Marriage|[[Ивана Трамп]]|1977|1992|reason=died}}
  |{{Marriage|[[Марла Мейплз]]|1993|1999|reason=divorced}}
  |{{Marriage|[[Меланья Трамп]]|2005}}
}}
 | Балалары             = {{hlist
  |[[Дональд Трамп (кіші)|кіші Дональд]]
  |[[Иванка Трамп|Иванка]]
  |[[Эрик Трамп|Эрик]]
  |[[Тиффани Трамп|Тиффани]]
  |[[Бэррон Трамп|Бэррон]]
}}
 | Альма-матер          = [[Пенсильвания университеті]] 
 | Партиясы             = [[Республикалық партия (АҚШ)|Республикалық]] {{small|(1987—1999; 2009—2011; 2012—)}}&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Cite web|url= http://www.boston.com/news/local/massachusetts/blogs/hilary-sargent/2014/01/22/the-man-responsible-for-donald-trump-never-ending-presidential-campaign/95LunCt63n3xKoq5DyJNFI/blog.html |title= The man responsible for Donald Trump's never-ending presidential campaign – News Local Massachusetts |lang= en |work= boston.com |date= 2014-01-22 |accessdate= 2015-10-21}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;{{iw|Реформа партиясы (АҚШ)|Реформа|en|Reform Party of the United States of America}}&lt;br&gt;{{small|(1999—2001)}}&lt;br&gt;[[Демократиялық партия (АҚШ)|Демократиялық]]&lt;br&gt;{{small|(2001—2009)}}&lt;ref name=&quot;politifact&quot;&gt;{{Cite web|url= http://www.politifact.com/florida/statements/2015/aug/24/jeb-bush/bush-says-trump-was-democrat-longer-republican-las/ |title= Bush says Trump was a Democrat longer than a Republican 'in the last decade' |lang= en |work= politifact.com |accessdate= 2015-10-21}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;[[Партиясыз]]&lt;br&gt;{{small|(2011—2012)}}
 | Білімі               = [[Пенсильвания университеті]]
 | Өмірлік ұстанымы     = 
 | Қолтаңбасы           = Donald J. Trump signature.svg
 | Монограммасы         = 
 | Сайты                = [https://www.whitehouse.gov/ Ақ Үй сайты]&lt;br&gt;[https://www.trumplibrary.gov/ Кітапханасы]&lt;br&gt;[https://trumpwhitehouse.archives.gov/ Ақ Үй бірінші архивы]
 | Commons              = Donald Trump
 | Марапаттары          = {{Қатар
  |{{Эллис аралының құрмет медалі}}
}}
{{Қатар
  |{{Король Әбд әл-Ғазиз орденінің шынжыры}}
  |{{Батылдығы үшін медаль (Ауғанстан)}}
}}
{{Қатар
  |{{Бостандық ордені (Косово)}}
  |{{Еңбегі үшін президенттік медалі (Косово)}}
}}
{{Қатар
  |{{Жайнау ордені}}
}}
}}
'''Дональд Джон Трамп''' ({{lang-en|Donald John Trump}}; [[14 маусым]] [[1946 жыл|1946]], [[Нью-Йорк]]) — [[Америка Құрама Штаттары|америка]]лық саясаткер, медиа тұлғасы, кәсіпкер, 2025 жылғы қаңтардан бергі [[АҚШ президенті]]. [[Республикалық партия (АҚШ)|Республикалық партия]]ның мүшесі ретінде ол бұрын 2017 жылдан 2021 жылға дейін [[АҚШ президенттерінің тізімі|45-АҚШ президенті]] болған.

Бастапқыда Трамп [[The Trump Organization]] атты ірі құрылыс компаниясының президенті және дүние жүзінің түрлі жерінде [[казино]] мен [[қонақ үй]]і бар [[Trump Entertainment Resorts]] компаниясының негізін қалаушысы ретінде белгілі болған. Трамп әдеттегіден тыс өмір сүру стилінің, ашық сөйлеу мәнерінің және өзі продюсері мен жүргізушісі болған «[[Кандидат (реалити-шоу)|Кандидат]]&lt;nowiki/&gt;» реалити-шоуындағы рөлінің көмегімен баршаға танымал тұлға болған. Бизнестері мен өзі 4000-нан астам сот ісінде талапкер де, жауапкер де болды, алты бизнесті банкроттады.

Трамп [[2016 АҚШ президент сайлауы|2016 жылғы президенттік сайлау]]да [[Республикалық партия (АҚШ)|Республикашыл партия]]ның кандидаты ретінде [[Демократиялық партия (АҚШ)|Демократиялық партия]]ның кандидаты [[Хиллари Клинтон]]ға қарсы жеңіске жетті, алайда халық даусының көпшілігіне ие болмай қалды.{{Efn|[[АҚШ президент сайлауы|АҚШ-тағы президенттік сайлау]]ды [[АҚШ Сайлаушылар алқасы|сайлаушылар алқасы]] шешеді. Әрбір [[АҚШ штаттары|штат]] [[АҚШ Конгрессі|Конгрес]]тегі өкілдігіне тең таңдаушылардың санын атайды және (көптеген штаттарда) барлық таңдаушылар өз штатында ең көп дауыс алған үміткерге дауыс бере салады.}} [[Арнайы прокурор Мюллердің тергеуі|Арнайы прокурордың тергеуі]] [[Ресей]]дің Трампты жақтап, [[2016 АҚШ президент сайлауына Ресейдің араласуы|сайлауға араласқанын анықтады]]. Сайлауалды науқаны кезінде Трамптың саяси ұстанымы [[Популизм|популистік]], [[Протекционизм|протекционистік]], [[Изоляционизм|изоляционистік]] және [[Ұлтшылдық|ұлтшыл]] деп сипатталды. Оның сайлануы мен саясаты біраз наразылық тудырды. Ол әскердегі немесе үкіметтегі тәжірибесі жоқ АҚШ тарихындағы жалғыз президент ретінде де белгілі болды. Трамп [[Қастандық теориясы|қастандық теориялар]]ын алға тартты және сайлауалды науқандары мен президенттігі кезінде америкалық саясатта бұрын-соңды болмаған дәрежеде көптеген жалған және жаңылыстыратын тұжырымдар жасады. Оның көптеген пікірлері мен әрекеттері [[Нәсілшілдік|нәсілшіл]] және [[Мизогиния|мизогиндік]] сипатта болды делінеді.

Президент ретінде Трамп мұсылман елдердің азаматтарына елге келуге тыйым салуды бұйырды, АҚШ–Мексика шекарасында [[Трамп қабырғасы|әскер қорғайтын қабырға]] салмақ болды және байларға салынған салықты азайтты. Ол елдегі қоршаған ортаны қорғау саясатын әлсіретіп, 100-ден астам экологияны қорғау заңдарын және өзгертулерін кері қайтарды. Ол [[COVID-19 пандемиясы]]на қарсы баяу әрекет етті де, денсаулық сақтау шенеуніктерінің көптеген ұсыныстарын елемеді, не оларға қайшы келді, тестілеу жұмыстарына кедергі келтіру үшін саяси қысымды қолданды және дәлелденбеген емдеу әдістері туралы жалған ақпарат таратты. Өкілеттігі кезінде Трамп, оған қоса, [[Қытай]]мен сауда соғысын бастады және АҚШ-ты [[Транс-Тынық мұхиты әріптестігі]] сауда келісімінен, [[жаһандық жылыну]] жөніндегі [[Париж келісімі (2015)|Париж келісімі]]нен және [[Иран ядролық бағдарламасының келісімі|Иранның ядролық келісімі]]нен шығарды. Ол [[Солтүстік Корея]] басшысы [[Ким Чен Ын]]мен үш рет кездесті, бірақ ядролық қарусыздандыру мәселесінде ілгерілеушілікке қол жеткізе алмады.

Трамп — [[Дональд Трампқа жасалған бірінші импичмент|2019 жылы]] Украинаға [[Джо Байден]]ді тергеуге қысым жасағаннан кейін билікті асыра пайдаланғаны, [[АҚШ Конгрессі|Конгресс]] жұмысына кедергі келтіргені және [[Дональд Трампқа жасалған екінші импичмент|2021 жылы]] көтеріліске шақырғаны үшін екі рет импичмент жарияланған АҚШ-тың жалғыз президенті. Алайда, [[АҚШ Сенаты|Сенат]] оны екі жағдайда да ақтады. Трамп [[2020 АҚШ президент сайлауы|2020 жылғы президенттік сайлау]]да Байденге жеңілгеннен кейін сайлауда орын алған алаяқтық туралы жалған мәлімдеп, нәтижелерді өзгертуге әрекеттенді. 2021 жылғы 6 қаңтарда ол өз жақтастарын [[Капитолий (Вашингтон)|АҚШ Капитолийі]]не шеру жасасын деп шақырды, олардың көбі расында да [[АҚШ Капитолийінің басып алынуы (2020)|ғимаратқа шабуыл жасап барды]]. Ғалымдар мен тарихшылар Трампты Америка тарихындағы ең нашар президенттердің бірі деп санайды.

Қызметінен кеткеннен бері Трамп [[Республикалық партия (АҚШ)|Республикалық партия]]да үстемдік етуді жалғастыра берді. 2024 жылғы мамырда [[Нью-Йорк]]тегі қазылар алқасы Трампты 2016 жылғы сайлануына ықпал ету мақсатында [[Сторми Дэниелс]]ке қарым-қатынасы туралы ешкімге тіс жармауы үшін заңсыз ақша төлеймін деп бизнес жазбаларын бұрмалады деген айыппен байланысты 34 ауыр қылмыс бойынша айыпты деп тапты, бұл оны АҚШ-тың қылмыскер болған бірінші президенті қылды. Оған тағы үш юрисдикцияда құпия құжаттарды бұрыс пайдаланғаны және [[2020 АҚШ президент сайлауы|2020 жылғы президенттік сайлау]]дың ресми нәтижесін өзгерту әрекеттеріне байланысты 54 басқа ауыр қылмыстар бойынша айып тағылды. Азаматтық процесте Трамп 2023 жылы жыныстық зорлық-зомбылық пен жала жабу, 2024 жылы жала жабу және 2024 жылы қаржылық алаяқтық жасау үшін жауапты деп танылды. 2024 жылғы шілдеде Трампқа [[Дональд Трампқа жасалған қастандық|қастандық жасалды]]. Ол тек жарақаттанды да, аман қалды. [[2024 АҚШ президент сайлауы|2024 жылғы президенттік сайлауда]] ол ресми түрде жеңіске жетті де, 2025 жылғы қаңтарда АҚШ 47-президенті болды.

== Өз өмірі ==
=== Жастық шағы ===
[[Сурет:Donald Trump NYMA.jpg|нобай|оңға|150px|Студент болған кезіндегі Дональд Трамп, 1964 жыл]]

Дональд Джон Трамп 1946 жылғы 14 маусымда [[Куинс]], [[Нью-Йорк]]та дүниеге келген.&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://abcnews.go.com/US/page?id=13248168 |title= Certificate of Birth |publisher= [[ABC News]] |lang= en}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20160512232306/https://abcnews.go.com/US/page?id=13248168 |date= 2016-05-12}}&lt;/ref&gt; Ол — [[Фред Трамп]] пен [[Мэри Энн Маклауд]]тың төртінші баласы. Дональд үйінің үлкендері Мэрианн, кіші Фред пен Елизабетпен және інісі Робертпен бірге Куинста тәрбиеленді.&lt;ref&gt;{{cite news|last1= Schwartzman |first1= Paul |last2= Miller |first2= Michael 
E. |url= https://www.washingtonpost.com/lifestyle/style/young-donald-trump-military-school/2016/06/22/f0b3b164-317c-11e6-8758-d58e76e11b12_story.html |title= Confident. Incorrigible. Bully: Little Donny was a lot like candidate Donald Trump |publisher= [[The Washington Post]] |lang= en |date= 2016-06-22 |accessdate= 2024-06-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url= https://www.nytimes.com/2015/09/23/us/politics/donald-trumps-old-queens-neighborhood-now-a-melting-pot-was-seen-as-a-cloister.html |title= Donald Trump's Old Queens Neighborhood Contrasts With the Diverse Area Around It |first= Jason |last= Horowitz |lang= en |work= [[The New York Times]] |date= 2015-09-22 |accessdate= 2018-11-07}}&lt;/ref&gt;

13 жасында ол Нью-Йорк әскери академиясы атты жеке мектеп-интернатына оқуға түсті. 1964 жылы ол [[Фордем университеті]]ндегі оқуын бастады. Екі жылдан кейін ол [[Пенсильвания университеті]]нің [[Уортон бизнес мектебі]]не ауысып, оны 1968 жылғы мамырда экономика ғылымының бакалавры дәрежесімен аяқтады.&lt;ref&gt;{{cite news|url= https://archives.upenn.edu/wp-content/uploads/2018/04/commencement-program-1968.pdf |pages= 19–21 |title= Two Hundred and Twelfth Commencement for the Conferring of Degrees |work= [[Пенсильвания университеті]] |lang= en |date= 1968-05-20 |accessdate= 2023-03-31}} {{Wayback|date= 2016-07-19 |url= https://web.archive.org/web/20160719213709/https://www.archives.upenn.edu/primdocs/upg/upg7/upg7_1968.pdf}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|first= Matt |last= Viser |title= Even in college, Donald Trump was brash |work= The Boston Globe |url= https://www.bostonglobe.com/news/nation/2015/08/28/donald-trump-was-bombastic-even-wharton-business-school/3FO0j1uS5X6S8156yH3YhL/story.html |lang= en |date= 2015-08-28 |accessdate= 2018-05-28}}&lt;/ref&gt; 2015 жылы Трамптың адвокаты Майкл Коэн Трамптың колледждеріне, орта мектебіне және колледж кеңесіне Трамптың академиялық бағаларын жария етсе, сотқа жүгінеміз деп қорқытқан.&lt;ref&gt;{{cite news|last= Ashford |first= Grace |title= Michael Cohen Says Trump Told Him to Threaten Schools Not to Release Grades |url= https://www.nytimes.com/2019/02/27/us/politics/trump-school-grades.html |work= [[The New York Times]] |lang= en |accessdate= 2019-06-09 |date= 2019-02-27}}&lt;/ref&gt;

Трамп жоғарғы білімін алып жатқанда [[Вьетнам соғысы]] жүрген еді. Сол жылдары Трамп әскерге төрт түрлі рет шақырылған болатын.&lt;ref&gt;{{cite news|url= https://www.cbsnews.com/news/donald-trump-avoided-vietnam-with-deferments-records-show |title= Donald Trump avoided Vietnam with deferments, records show |lang= en |date= 2011-04-29 |work= [[CBS News]] |first= Brian |last= Montopoli |accessdate= 2015-07-17}}&lt;/ref&gt; 1966 жылы жасалған медициналық тексеріс арқылы Трамп әскери қызметке жарамды деп танылды.&lt;ref&gt;{{cite news|url= https://www.archives.gov/foia/donald-trump-selective-service-draft-card.html |title= Donald John Trump's Selective Service Draft Card and Selective Service Classification Ledger |lang= en |date= 2019-03-14 |work= National Archives |accessdate= 2019-09-23}}&lt;/ref&gt; 1968 жылғы қазанда ол шартты медициналық кейінге қалдыру 1-Y тобына жатқызылды да,&lt;ref&gt;{{cite news|url= https://www.washingtonpost.com/world/national-security/questions-linger-about-trumps-draft-deferments-during-vietnam-war/2015/07/21/257677bc-2fdd-11e5-8353-1215475949f4_story.html |title= Questions linger about Trump's draft deferments during Vietnam War |lang= en |last= Whitlock |first= Craig |date= 2015-07-21 |publisher= [[The Washington Post]] |accessdate= 2017-04-02}}&lt;/ref&gt; 1972 жылы [[экзостоз]]ға байланысты 4-F тобына ауыстырылып, біржола әскери қызметтен дисквалификацияланды.&lt;ref&gt;{{cite news|url= https://www.nytimes.com/2016/08/02/us/politics/donald-trump-draft-record.html |title= Donald Trump's Draft Deferments: Four for College, One for Bad Feet |last1= Eder |first1= Steve |last2= Philipps |first2= Dave |date= 2016-08-1 |work= [[The New York Times]] |accessdate= 2016-08-02}}&lt;/ref&gt;

=== Отбасы ===
{{Толық мақала|Дональд Трамп отбасы}}
1977 жылы Трамп [[чехия]]лық модель [[Ивана Трамп|Ивана Зельничкова]]ға үйленді.{{sfn|Blair|2015|p=300}} Олардың үш баласы болды: [[Дональд Трамп (кіші)|кіші Дональд]] (1977 туған), [[Иванка Трамп|Иванка]] (1981 туған) және [[Эрик Трамп|Эрик]] (1984 туған). Үйленіп қойған Трамп актриса [[Марла Мейплз]]бен бірге әдепсіз қарым-қатынасқа түсті де, Ивана мен Дональд 1990 жылы ажырасты.&lt;ref&gt;{{cite news|last= Baron |first= James |url= https://www.nytimes.com/1990/12/12/nyregion/trumps-get-divorce-next-who-gets-what.html |title= Trumps Get Divorce; Next, Who Gets What? |publisher= [[The New York Times]] |date= 1990-12-12 |accessdate= 2023-03-05}}&lt;/ref&gt; Трамп пен Мейплз 1993 жылы үйленіп, 1999 жылы ажырасты. Олардың бір [[Тиффани Трамп|Тиффани]] есімді қызы (1993 туған) бар, оны Мейплздің өзі [[Калифорния]]да тәрбиелеген еді.&lt;ref&gt;{{cite news|last= Hafner |first= Josh |url= https://usatoday.com/story/news/politics/onpolitics/2016/07/19/who-is-tiffany-trump/87321708/ |title= Get to know Donald's other daughter: Tiffany Trump |publisher= [[USA Today]] |date= 2016-07-19 |accessdate= 2022-07-10}}&lt;/ref&gt; 2005 жылы Трамп [[словения]]лық модель [[Меланья Трамп|Меланья Кнаусс]]қа үйленді.&lt;ref&gt;{{cite news|url= https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/articles/A40186-2005Jan26.html |title= Donald Trump, Settling Down |publisher= [[The Washington Post]] |first= Tina |last= Brown |date= 2005-01-27 |accessdate= 2017-05-07}}&lt;/ref&gt; Олардың бір [[Дональд Трамп отбасы#Үшінші неке|Баррон]] есімді ұлы (2006 туған) бар.&lt;ref&gt;{{cite news|title= Donald Trump Fast Facts |url= https://cnn.com/2013/07/04/us/donald-trump-fast-facts/ |date= 2021-07-02 |publisher= [[CNN]] |accessdate= 2021-09-29}}&lt;/ref&gt;

=== Діні ===
1970 жылдары Трамптың әке-шешесі {{iw|Америка реформаланған шіркеуі|Америка реформаланған шіркеуінің|en|Reformed Church of America}} мүшелері болды.&lt;ref name=&quot;WaPo.March.18.17&quot;&gt;{{cite news|last= Schwartzman |first= Paul |title= How Trump got religion – and why his legendary minister's son now rejects him |url= https://www.washingtonpost.com/lifestyle/how-trump-got-religion--and-why-his-legendary-ministers-son-now-rejects-him/2016/01/21/37bae16e-bb02-11e5-829c-26ffb874a18d_story.html |accessdate= 2017-03-18 |publisher= [[The Washington Post]] |date= 2016-01-21}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url= https://www.nytimes.com/2016/09/06/nyregion/donald-trump-marble-collegiate-church-norman-vincent-peale.html |title= Overlooked Influences on Donald Trump: A Famous Minister and His Church |publisher= [[The New York Times]] |first= James |last= Barron |lang= en |date= 2016-09-05 |accessdate= 2016-10-13}}&lt;/ref&gt; 2015 жылы шіркеу Дональдтың шіркеу істеріне белсене қатыспайтынын айтқан.&lt;ref&gt;{{cite news|last= Scott |first= Eugene |lang= en |title= Church says Donald Trump is not an 'active member' |url= https://cnn.com/2015/08/28/politics/donald-trump-church-member/ |accessdate= 2022-09-14 |work= [[CNN]] |date= 2015-08-28}}&lt;/ref&gt; 2020 жылы Трамп өзін «конфессиялық емес христиан» деді.&lt;ref&gt;{{cite news|title= Exclusive: Trump, confirmed a Presbyterian, now identifies as 'non-denominational Christian' |lang= en |url= https://religionnews.com/2020/10/23/exclusive-trump-confirmed-a-presbyterian-now-identifies-as-non-denominational-christian/ |publisher= Religion News Service |date= 2020-10-23 |accessdate= 2021-09-29 |first1= Jack |last1= Jenkins |first2= Maina |last2= Mwaura}}&lt;/ref&gt;

=== Денсаулығы ===
Трамп сөзінше, ол өмірінде алкоголь ішіп, темекі және есірткі шегіп көрмеген.&lt;ref&gt;{{cite news|url= https://www.nytimes.com/2020/10/30/us/trump-biden-alcohol.html |title= In Trump and Biden, a Choice of Teetotalers for President |last= Nagourney |first= Adam |date= 2020-10-30 |publisher= [[The New York Times]] |accessdate= 2021-02-05}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url= https://www.washingtonpost.com/politics/kavanaugh-likes-beer--but-trump-is-a-teetotaler-he-doesnt-like-drinkers/2018/10/02/783f585c-c674-11e8-b1ed-1d2d65b86d0c_story.html |title= Kavanaugh likes beer — but Trump is a teetotaler: 'He doesn't like drinkers.' |last1= Parker |first1= Ashley |last2= Rucker |first2= Philip |date= 2018-10-02 |publisher= [[The Washington Post]] |accessdate= 2021-02-05}}&lt;/ref&gt; Ол күніне тек 4–5 сағаттай ұйықтайды.&lt;ref&gt;{{cite news|url= https://globalnews.ca/news/3970379/donald-trump-sleep-hours-night/ |title= Donald Trump sleeps 4-5 hours each night; he's not the only famous 'short sleeper' |last= Dangerfield |first= Katie |date= 2018-01-17 |publisher= Global News |accessdate= 2021-02-05}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|first1= Douglas |last1= Almond |first2= Xinming |last2= Du |journal= Economics Letters |title= Later bedtimes predict President Trump's performance |volume= 197 |doi= 10.1016/j.econlet.2020.109590 |date= 2020 |pmid= 33012904 |pmc= 7518119}}&lt;/ref&gt; Ол [[гольф]] ойнауды өзінің «жаттығуының бастысы» деп атады, бірақ оның әдетте гольф алаңында бір жерден басқа жерге барғанда жаяу жүрмейтіні белгілі.&lt;ref&gt;{{cite news|url= https://thegolfnewsnet.com/golfnewsnetteam/2018/07/14/donald-trump-exercise-golf-cart-turnberry-110166/ |title= Donald Trump says he gets most of his exercise from golf, then uses cart at Turnberry |lang= en |publisher= Golf News Net |date= 2018-07-14 |accessdate= 2019-07-04 |first= Ryan |last= Ballengee}}&lt;/ref&gt; Ол адам денесін «энергия батареясы» ретінде көреді де, жаттығуды «энергияны босқа өткізу» дейді.&lt;ref&gt;{{cite news|url= https://www.washingtonpost.com/national/health-science/trump-thinks-that-exercising-too-much-uses-up-the-bodys-finite-energy/2017/05/12/bb0b9bda-365d-11e7-b4ee-434b6d506b37_story.html |first= Rachael |last= Rettner |title= Trump thinks that exercising too much uses up the body's 'finite' energy |publisher= [[The Washington Post]] |date= 2017-05-14 |accessdate= 2021-09-29}}&lt;/ref&gt;{{sfn|O'Donnell|1991|p=133}} 2015 жылы Трамптың сайлауалды кампаниясы Трамптың біраз жыл бойы қызмет еткен жеке дәрігері Гарольд Борнштейнның хатын жариялады, ол жерде Трамп сайланса, ол «АҚШ тарихындағы дені ең сау президент» болады деп жазылған.&lt;ref name=&quot;dictation&quot;&gt;{{cite news|first1= Alex |last1= Marquardt |first2= Lawrence III |last2= Crook |title= Exclusive: Bornstein claims Trump dictated the glowing health letter |url= https://cnn.com/2018/05/01/politics/harold-bornstein-trump-letter/ |publisher= [[CNN]] |date= 2018-05-01 |accessdate= 2018-05-20}}&lt;/ref&gt; 2018 жылы Борнштейн хатта жазылғанды Трамптың өз ойынан шығарғанын және Трамптың үш агентінің 2017 жылы Трамп денсаулығы жайлы деректердің жойып кеткенін айтқан.&lt;ref name=&quot;dictation&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url= https://www.nbcnews.com/politics/donald-trump/trump-doc-says-trump-bodyguard-lawyer-raided-his-office-took-n870351 |title= Trump doctor Harold Bornstein says bodyguard, lawyer 'raided' his office, took medical files |last= Schecter |first= Anna |date= 2018-05-01 |publisher= [[NBC News]] |accessdate= 2019-06-06}}&lt;/ref&gt;

=== Байлығы ===
[[Сурет:State Visit of King Fahd of Saudi Arabia State Dinner Receiving Line with Ivana Trump and Donald Trump in East Room - DPLA - 1a44d05819eab8ba3dcf7a6883ad92ba.jpg|нобай|оңға|Трамп (оң жақтың шетінде) пен әйелі [[Ивана Трамп|Ивана]]ның және АҚШ президенті [[Рональд Рейган]] мен әйелі [[Нэнси Рейган]]ның [[Фаһд ибн Абдул-Әзиз Әл Сауд|король Фаһд әл Сауд]] жасаған кешіне келуі, 1985 жыл]]

1982 жылы Трамп өз отбасының 200 миллион долларға бағаланған таза құнының үлесіне (2023 жылы 631 миллион долларға баламалы) ие болғаны үшін [[Forbes]]тің ең бай адамдардың алғашқы тізіміне кірді. 1980 жылдардағы ақша жоғалтуы оны 1990 және 1995 жылдар аралығындағы тізімнен алып тастады.&lt;ref&gt;{{cite news|url= https://www.nytimes.com/2005/10/23/business/yourmoney/whats-he-really-worth.html |title= What's He Really Worth? |lang= en |first= Timothy L. |last= O'Brien |accessdate= 2016-02-25 |date= 2005-10-23 |publisher= [[The New York Times]]}}&lt;/ref&gt; 2015 жылғы шілдеде [[АҚШ федералдық сайлау комиссиясы]]на (ФСК) міндетті есебін тапсырғаннан кейін Трамп шамамен $10 миллиард таза құнының бар екенін айтты. ФСК жариялаған жазбалар Трамптың активтерде кемінде 1.4 миллиард долларының және 265 миллион долларлы міндеттеменің бар болғанын көрсетті.&lt;ref name=&quot;disclosure&quot;&gt;{{cite news|last1= Diamond |first1= Jeremy |last2= Frates |first2= Chris |url= https://cnn.com/2015/07/22/politics/donald-trump-personal-financial-disclosure/ |title= Donald Trump's 92-page financial disclosure released |publisher= [[CNN]] |date= 2015-07-22 |accessdate= 2022-09-14}}&lt;/ref&gt;

Forbes оның таза байлығы 2015 және 2018 жылдар аралығында 1.4 миллиард долларға төмендегенін бағалады.&lt;ref&gt;{{cite news|url= https://www.businessinsider.com/trump-forbes-wealthiest-people-in-the-us-list-2018-10 |title= Trump has fallen 138 spots on Forbes' wealthiest-Americans list, his net worth down over $1 billion, since he announced his presidential bid in 2015 |lang= en |publisher= Business Insider |date= 2018-10-03 |first= John |last= Walsh |accessdate= 2021-10-12}}&lt;/ref&gt; 2024 жылғы миллиардерлер рейтингінде Трамптың байлығы 2.3 миллиард долларға бағаланған (әлемде 1438-орында).&lt;ref&gt;{{cite news|url= https://www.forbes.com/profile/donald-trump/?list=billionaires |title= Profile Donald Trump |lang= en |publisher= [[Forbes]] |year= 2023 |accessdate= 2024-03-28}}&lt;/ref&gt;

Трамп өзінің мансабын әкесінен «миллион долларлық шағын несие алып» бастағанын және оны бірнеше пайыз қоса қайтарғанын жиі айтқан.&lt;ref&gt;{{cite news|url= https://www.cnbc.com/2015/10/26/donald-trump-my-dad-gave-me-a-small-loan-of-1-million-to-get-started.html |title= Donald Trump: My dad gave me 'a small loan' of $1 million to get started |lang= en |publisher= [[CNBC]] |first= Scott |last= Stump |date= 2015-10-26 |accessdate= 2016-11-13}}&lt;/ref&gt; Ол сегіз жасында миллионер болды, әкесінен кемінде 60 миллион доллар қарыз алды, бұл қарызды кейін өтей алмағанына қарамастан кейін әкесінің компаниясынан тағы 413 миллион доллар (2018 жылғы инфляцияға қарай түзетілген) алған.&lt;ref&gt;{{cite news|last1= Barstow |first1= David |last2= Craig |first2= Susanne |last3= Buettner |first3= Russ |url= https://www.nytimes.com/2018/10/02/us/politics/donald-trump-wealth-fred-trump.html |title= 11 Takeaways From The Times's Investigation into Trump's Wealth |publisher= [[The New York Times]] |date= 2018-10-02 |accessdate= 2018-10-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Tax_Schemes&quot;&gt;{{cite news|url= https://www.nytimes.com/interactive/2018/10/02/us/politics/donald-trump-tax-schemes-fred-trump.html |title= Trump Engaged in Suspect Tax Schemes as He Reaped Riches From His Father |lang= en |publisher= [[The New York Times]] |last1= Barstow |first1= David |last2= Craig |first2= Susanne |last3= Buettner |first3= Russ |date= 2018-10-02 |accessdate= 2018-10-02}}&lt;/ref&gt; 2018 жылы оның отбасымен бірге [[салықтық алаяқтық]] жасағаны хабарланып, [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк штаты]]ның салық және қаржы департаменті тергеу бастады.&lt;ref name=&quot;Tax_Schemes&quot; /&gt;

== Бизнестегі мансабы ==
=== Жылжымайтын мүлкі ===
[[Сурет:Trump Tower - lower part.jpg|нобай|оңға|160px|[[Манхэттен]]дегі [[Трамп-тауэр|Trump Tower]] (''Трамп мұнарасы'')]]

1968 жылдан бастап Трамп әкесінің Trump Management атты жылжымайтын мүлік компаниясында жұмыс істеген еді. Бұл компания [[Нью-Йорк]] қаласының сыртқы аудандарында [[сегрегация]]ланған орта таптың жалға берілетін тұрғын үйіне ие болған еді.&lt;ref name=Mahler&gt;{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2016/08/28/us/politics/donald-trump-housing-race.html|title='No Vacancies' for Blacks: How Donald Trump Got His Start, and Was First Accused of Bias|work=[[The New York Times]]|date=August 27, 2016|access-date=January 13, 2018|last1=Mahler|first1=Jonathan|last2=Eder|first2=Steve}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Rich NYMag&quot;&gt;{{cite news|first=Frank|last=Rich|author-link=Frank Rich|title=The Original Donald Trump|url=https://nymag.com/daily/intelligencer/2018/04/frank-rich-roy-cohn-the-original-donald-trump.html|work=[[New York (magazine)|New York]]|date=April 30, 2018|access-date=May 8, 2018}}&lt;/ref&gt; 1971 жылы ол компанияның президенті болды және оған басшылық ететін қолшатыр брендіне [[The Trump Organization]] компаниясын айналдырды.{{sfn|Blair|2015|p=[https://books.google.com/books?id=uJifCgAAQBAJ&amp;pg=PA250 250]}} 1991 және 2009 жылдар аралығында Трамп өзінің алты бизнесінде [[банкрот]]тық жариялады, соның ішінде Манхэттендегі [[Плаза (қонақ үй)|Плаза]] қонақ үйі, [[Атлантик Сити (Нью-Джерси)|Атлантик Сити, Нью-Джерси]]дегі казинолары және Trump Hotels &amp; Casino Resorts компаниясы болды.&lt;ref&gt;{{cite news|last= Qiu |first= Linda |url= https://www.politifact.com/factchecks/2016/jun/21/hillary-clinton/yep-donald-trumps-companies-have-declared-bankrupt/ |title= Yep, Donald Trump's companies have declared bankruptcy...more than four times |work= PolitiFact |date= 2016-06-21 |accessdate= 2023-05-25}}&lt;/ref&gt;

1978 жылы Трамп өз отбасының [[Манхэттен]]дегі алғашқы кәсіпорнын бастауымен [[Нью-Йорк орталық возкалы]]на іргелес, қаңырап қалған Commodore қонақ үйін жөндеумен жұртшылықтың назарын аударды.&lt;ref&gt;{{cite news|url= https://ny.curbed.com/2019/4/3/18290394/trump-grand-hyatt-nyc-commodore-hotel |publisher= Curbed |first= James |last= Nevius |date= 2019-04-03 |title= The winding history of Donald Trump's first major Manhattan real estate project}}&lt;/ref&gt; Қаржыландыруға жауапты болғандар арасында әкесі ұйымдастырған 400 миллион долларлық қалалық мүлік салығы және Hyatt компаниясының әкесімен бірге 70 миллион долларлық банктік құрылыс несиесіне кепілдігі болды.&lt;ref name=&quot;Rich NYMag&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|first= Glenn |last= Kessler |title= Trump's false claim he built his empire with a 'small loan' from his father |date= 2016-03-03 |accessdate= 2021-09-29 |publisher= [[The Washington Post]] |url= https://www.washingtonpost.com/news/fact-checker/wp/2016/03/03/trumps-false-claim-he-built-his-empire-with-a-small-loan-from-his-father}}&lt;/ref&gt; Қонақ үй 1980 жылы Grand Hyatt қонақ үйі ретінде қайта ашылды,{{sfn|Kranish|2017|p=[https://books.google.com/books?id=x2jUDQAAQBAJ&amp;pg=PA84 84]}} және сол жылы Трамп Манхэттеннің орталығындағы аралас нысандағы Трамп мұнарасын салу құқығын алды.&lt;ref&gt;{{cite news|title= The Expanding Empire of Donald Trump |date= 1984-04-08 |accessdate= 2021-09-29 |first= William E. |last= Geist |publisher= [[The New York Times]] |url= https://www.nytimes.com/1984/04/08/magazine/the-expanding-empire-of-donald-trump.html}}&lt;/ref&gt; Ғимаратта The Trump Organizaton штаб-пәтері және Трамптың сайлауалды кеңсесі орналасқан. 2019 жылға дейін бұл ғимарат, оған қоса, Трамптың негізгі резиденциясы болды.&lt;ref&gt;{{cite news|last1= Jacobs |first1= Shayna |last2= Fahrenthold |first2= David A. |last3= O'Connell |first3= Jonathan |last4= Dawsey |first4= Josh |url= https://www.washingtonpost.com/politics/trump-tower-pac-rent-campaign-finance/2021/09/02/dfeae19e-0b2f-11ec-9781-07796ffb56fe_story.html |title= Trump Tower's key tenants have fallen behind on rent and moved out. But Trump has one reliable customer: His own PAC |publisher= [[The Washington Post]] |date= 2021-09-3 |accessdate= 2022-02-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=moved&gt;{{cite news|url= https://www.nytimes.com/2019/10/31/us/politics/trump-new-york-florida-primary-residence.html |title= Trump, Lifelong New Yorker, Declares Himself a Resident of Florida |publisher= [[The New York Times]] |last= Haberman |first= Maggie |date= 2019-10-31 |accessdate= 2020-01-24}}&lt;/ref&gt;

1988 жылы Трамп Plaza қонақ үйін он алты банктен тұратын консорциумнан несиеге сатып алды.&lt;ref&gt;{{cite news|url= https://www.nytimes.com/1992/11/04/business/company-news-trump-revises-plaza-loan.html |title= Trump Revises Plaza Loan |publisher= [[The New York Times]] |date= 1992-11-04 |accessdate= 2023-05-23}}&lt;/ref&gt; Қонақ үй 1992 жылы банкроттықтан қорғау алу өтінішін жасады. Бір айдан кейін қайта ұйымдастыру жоспары бекітілді де, банктер бұл мүлікті өз бақылауына алды.&lt;ref&gt;{{cite news|title= Trump's Plaza Hotel Bankruptcy Plan Approved |publisher= [[The New York Times]] |date= 1992-12-12 |url= https://www.nytimes.com/1992/12/12/business/company-news-trump-s-plaza-hotel-bankruptcy-plan-approved.html |accessdate= 2023-05-24}}&lt;/ref&gt;

==== Атлантик Сити казинолары ====
[[Сурет:Trump Taj Mahal, 2007.jpg|нобай|оңға|[[Тәж Махал (ойын-сауық орталығы)|Трамп Тәж Махалы]] ойын-сауық орталығы, [[Атлантик Сити (Нью-Джерси)|Атлантик Сити]]]]

1984 жылы Трамп {{iw|Trump Plaza Hotel and Casino|Trump Plaza Hotel and Casino|en|Trump Plaza Hotel and Casino}} атты қонақ үй мен казиноны ашты, ол үшін ол [[Holiday Inn|Holiday Corporation]] компаниясынан қаржыландыру мен басқару көмегін алды.&lt;ref name=&quot;fall&quot;&gt;{{cite news|url= https://www.phillymag.com/news/2015/08/16/donald-trump-atlantic-city-empire/ |title= The Truth About the Rise and Fall of Donald Trump's Atlantic City Empire |publisher= Philadelphia |date= 2015-08-16 |accessdate= 2016-03-21 |first= Dan |last= McQuade}}&lt;/ref&gt; Бұл бизнес жолы тиімсіз болып шықты да, Трамп 1986 жылғы мамырда Holiday корпорациясына 70 миллион доллар төлеп, бизнесті өз бақылауына алды.{{sfn|Kranish|2017|p=[https://books.google.com/books?id=x2jUDQAAQBAJ&amp;pg=PA128 128]}} 1985 жылы Трамп ашылмаған Atlantic City Hilton Hotel қонақ үйін сатып алып, оны Трамп сарайы (''Trump Castle'') деп атады.&lt;ref&gt;{{cite news|last= Saxon |first= Wolfgang |url= https://www.nytimes.com/1985/04/28/nyregion/trump-buys-hilton-s-hotel-in-atlantic-city.html |title= Trump Buys Hilton's Hotel in Atlantic City |publisher= [[The New York Times]] |date= 1986-04-28 |accessdate= 2023-05-25}}&lt;/ref&gt; Екі казино да 1992 жылы банкроттықтан қорғауға өтініш берді.&lt;ref&gt;{{cite news|url= https://www.upi.com/Archives/1992/03/09/Trumps-Castle-and-Plaza-file-for-bankruptcy/3105700117200/ |title= Trump's Castle and Plaza file for bankruptcy |publisher= United Press International |date= 1992-03-09 |accessdate= 2023-05-25}}&lt;/ref&gt;

Трамп 1988 жылы [[Атлантик Сити (Нью-Джерси)|Атлантик Сити]]дегі үшінші кәсіпорын болған [[Тәж Махал (ойын-сауық орталығы)|Трамп Тәж Махалы]]н сатып алды. Ол $675 миллион ақшамен қаржыландырылды және 1990 жылғы сәуірде $1.1 миллиардқа ашылды.&lt;ref&gt;{{cite news|url= https://www.nytimes.com/1990/04/08/business/trump-s-taj-open-at-last-with-a-scary-appetite.html |title= Trump's Taj – Open at Last, With a Scary Appetite |lang= en |date= 1990-04-8 |last= Glynn |first= Lenny |publisher= [[The New York Times]] |accessdate= 2016-08-14}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Kranish|2017|p=[https://books.google.com/books?id=x2jUDQAAQBAJ&amp;pg=PA135 135]}} Трамп 1991 жылы банкроттықтан қорғауға өтініш берді. Қайта құрылымдау туралы келісімнің ережелеріне сәйкес, Трамп өзінің бастапқы үлесінің жартысынан бас тартты және болашақ жұмысының сәттілігіне жеке кепілдік берді.&lt;ref&gt;{{cite news|publisher= [[The New York Times]] |url= https://www.nytimes.com/1991/10/05/business/company-news-taj-mahal-is-out-of-bankruptcy.html |title= Company News; Taj Mahal is out of Bankruptcy |accessdate= 2008-05-22 |date= 1991-10-05}}&lt;/ref&gt; 900 миллион долларлық жеке қарызын азайту үшін ол Trump Shuttle әуе компаниясын, мегаяхтасын және басқа да бизнестерін сатты.&lt;ref&gt;{{cite news|url= https://www.forbes.com/sites/clareoconnor/2011/04/29/fourth-times-a-charm-how-donald-trump-made-bankruptcy-work-for-him/ |title= Fourth Time's A Charm: How Donald Trump Made Bankruptcy Work For Him |lang= en |publisher= [[Forbes]] |date= 2011-05-29 |accessdate= 2022-01-27 |last= O'Connor |first= Claire}}&lt;/ref&gt;

1995 жылы Трамп Trump Hotels &amp; Casino Resorts (THCR) негізін қалады. Бұл компания бірден Trump Plaza-ның иесі болды.&lt;ref&gt;{{cite news|title= Trump Plaza casino stock trades today on Big Board |publisher= [[The New York Times]] |first= Floyd |last= Norris |date= 1995-06-07 |url= https://www.nytimes.com/1995/06/07/business/trump-plaza-casino-stock-trades-today-on-big-board.html |accessdate= 2014-12-14}}&lt;/ref&gt; 1996 жылы THCR [[Тәж Махал (ойын-сауық орталығы)|Тәж Махал]] ойын-сауық орталығын және Трамп сарайын сатып алды да, 2004 және 2009 жылдары банкроттық жариялады, нәтижесінде Трамп бұл бизнестің тек 10 пайызын ғана иеленіп кетті.&lt;ref name=&quot;fall&quot; /&gt; Ол бұл бизнестің төрағасы ретінде 2009 жылға дейін болды.&lt;ref&gt;{{cite news|url= https://fortune.com/2016/03/10/trump-hotel-casinos-pay-failure/ |title= How Donald Trump Made Millions Off His Biggest Business Failure |lang= en |last= Tully |first= Shawn |date= 2016-03-10 |publisher= Fortune |accessdate= 2018-05-06}}&lt;/ref&gt;

==== Клубтары ====
1985 жылы Трамп [[Палм-Бич (Флорида)|Палм-Бич]], [[Флорида]]да болған [[Мар-а-Лаго]] үйін сатып алды.&lt;ref&gt;{{cite news|last= Peterson-Withorn |first= Chase |url= https://www.forbes.com/sites/chasewithorn/2018/04/23/donald-trump-has-gained-more-than-100-million-on-mar-a-lago/ |title= Donald Trump Has Gained More Than $100 Million On Mar-a-Lago |work= [[Forbes]] |date= 2018-04-23 |accessdate= 2018-07-04}}&lt;/ref&gt; 1995 жылы ол бұл үйді жеке клубқа айналдырды, бірақ үйдің бір бөлігі Трамптың жеке резиденциясы болып қала берді.&lt;ref&gt;{{cite news|url= https://www.townandcountrymag.com/style/home-decor/a7144/mar-a-lago-history/ |title= A History of Mar-a-Lago, Donald Trump's American Castle |lang= en |last1= Dangremond |first1= Sam |last2= Kim |first2= Leena |date= 2017-12-22 |publisher= Town &amp; Country |accessdate= 2018-07-03}}&lt;/ref&gt; Трамп 2019 жылы клубты өзінің басты резиденциясы қылды да,&lt;ref name=moved /&gt; 2021 жылы сол қаланың ресми тұрғыны болды.&lt;ref name=moved /&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last= Durkee |first= Allison|url= https://www.forbes.com/sites/alisondurkee/2021/05/07/trump-can-legally-live-at-mar-a-lago-palm-beach-says/ |title= Trump Can Legally Live At Mar-A-Lago, Palm Beach Says |publisher= [[Forbes]] |date= 2021-05-07 |accessdate= 2024-03-07}}&lt;/ref&gt; The Trump Organization 1999 жылы [[гольф]] алаңдарын салуды, олардан сауда жасауды бастады.&lt;ref name=&quot;CNN&quot;&gt;{{cite news|last= Garcia |first= Ahiza |title= Trump's 17 golf courses teed up: Everything you need to know |url= https://money.cnn.com/2016/12/29/news/donald-trump-golf-courses/ |accessdate= 2018-01-21 |publisher= CNN Money |date= 2016-12-29}}&lt;/ref&gt; Дәл қазір ол 14 гольф алаңын иеленеді.&lt;ref name=&quot;CNN&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url= https://golfweek.usatoday.com/lists/take-a-look-at-the-golf-courses-owned-by-donald-trump/ |title= Take a look at the golf courses owned by Donald Trump |publisher= Golfweek |date= 2020-07-24 |accessdate= 2021-07-07}}&lt;/ref&gt;

=== Трамп брендін лицензиялауы ===
Трамп есімі тұтынушылық өнімдер мен қызметтерге, соның ішінде азық-түлік өнімдеріне, киім-кешектерге, оқу курстарына және үй жиһаздарына лицензияланған.&lt;ref name=&quot;neckties&quot;&gt;{{cite news|publisher= [[The Washington Post]] |date= 2018-04-13 |accessdate= 2021-09-29 |first1= Zane |last1= Anthony |first2= Kathryn |last2= Sanders |first3= David A. |last3= Fahrenthold |title= Whatever happened to Trump neckties? They're over. So is most of Trump's merchandising empire |url= https://www.washingtonpost.com/politics/whatever-happened-to-trump-ties-theyre-over-so-is-most-of-trumps-merchandising-empire/2018/04/13/2c32378a-369c-11e8-acd5-35eac230e514_story.html |lang= en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last= Martin |first= Jonathan |url= https://www.nytimes.com/2016/06/30/us/politics/donald-trump-institute-plagiarism.html |title= Trump Institute Offered Get-Rich Schemes With Plagiarized Lessons |publisher= [[The New York Times]] |date= 2016-06-29 |accessdate= 2021-01-08}}&lt;/ref&gt; [[The Washington Post]] мәліметі бойынша, Трамптың атымен байланысты 50-ден астам лицензиялау немесе басқару келісімдері бар және олар оның компаниялары үшін кемінде 59 миллион доллар табыс әкелген.&lt;ref&gt;{{cite news|first1= Aaron |last1= Williams |first2= Anu |last2= Narayanswamy |url= https://www.washingtonpost.com/graphics/world/trump-worldwide-licensing/ |title= How Trump has made millions by selling his name |lang= en |publisher= [[The Washington Post]] |date= 2017-01-25 |accessdate= 2017-12-12}}&lt;/ref&gt; 2018 жылға қарай Трамп атын лицензиялауды жалғастырған тек екі тұтыну тауарлар компаниясы қалған еді.&lt;ref name=&quot;neckties&quot;/&gt;

=== Өзге де ісі ===
[[Сурет:Donald Trump star Hollywood Walk of Fame.JPG|нобай|150px|[[Голливуд Даңқ аллеясы]]ндағы Трамп жұлдызы]]

1983 жылғы қыркүйекте Трамп Америка Құрама Штаттарының футбол лигасындағы Нью-Джерси генералдарын сатып алды. 1985 жылғы маусымнан кейін Трамптың салақтығынан лига ыдырап қалды.&lt;ref&gt;{{cite news|first= Arash |last= Markazi |title= 5 things to know about Donald Trump's foray into doomed USFL |date= 2015-07-14 |accessdate= 2021-09-30 |publisher= ESPN |url= https://www.espn.com/espn/story/_/id/13255737/five-things-know-donald-trump-usfl-experience}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url= https://fortune.com/2017/09/24/donald-trump-nfl-usfl/ |title= Donald Trump Fought the NFL Once Before. He Got Crushed |publisher= Fortune |date= 2017-09-24 |accessdate= 2018-06-22 |last= Morris |first= David Z.}}&lt;/ref&gt;

Трамптың Plaza қонақ үйінде бірнеше бокс ойны орын алды.&lt;ref name=&quot;fall&quot;/&gt;{{sfn|O'Donnell|1991|p=137–143}} 1989 және 1990 жылдары Трамп өз құрметіне Tour de Trump (''Тур де Трамп'') велосипед спорты жарысын атады. Бұл атау [[Тур де Франс]]тан (''Tour de France'') көшірілген.&lt;ref&gt;{{cite news|url= https://www.politico.com/magazine/story/2016/04/donald-trump-2016-tour-de-trump-bike-race-213801 |title= The Strange Tale of Donald Trump's 1989 Biking Extravaganza |first= Kevin |last= Hogan |publisher= [[Politico]] |date= 2016-04-10 |accessdate= 2016-04-12}}&lt;/ref&gt;

1988 жылы Трамп Eastern Air Lines Shuttle әуе компаниясын сатып алды, осы үшін 22 банк синдикатынан несие түрінде 380 миллион долларға (2023 жылы 979 миллион долларға баламалы) қаржы алды. Ол әуе компаниясының атын Trump Shuttle деп өзгертіп, оны 1992 жылға дейін басқарды.&lt;ref name=&quot;TA&quot;&gt;{{cite news|publisher= [[The Daily Beast]] |title= The Crash of Trump Air |first= Barbara |last= Peterson |date= 2017-04-13 |url= https://www.thedailybeast.com/the-crash-of-trump-air |accessdate= 2023-05-17}}&lt;/ref&gt; Трамп 1991 жылы несиелері бойынша дефолтқа ұшырап, меншік құқығы банктерге өтті.&lt;ref&gt;{{cite web|url= https://time.com/4343030/donald-trump-failures/ |title= 10 Donald Trump Business Failures |lang= en |publisher= [[Time]] |date= 2016-10-11 |accessdate= 2023-05-17}}&lt;/ref&gt;

1996 жылдан 2015 жылға дейін Трамп [[Ғалам аруы]] байқауларының барлығына, не бір бөлігіне, соның ішінде [[АҚШ аруы]] және [[АҚШ жас аруы]] болды.&lt;ref name=&quot;pageantsaleWME&quot;&gt;{{cite news|url= https://www.nytimes.com/2015/09/15/business/media/trump-sells-miss-universe-organization-to-wme-img-talent-agency.html |title= Trump Sells Miss Universe Organization to WME-IMG Talent Agency |lang= en |date= 2015-09-14 |first= John |last= Koblin |publisher= [[The New York Times]] |accessdate= 2016-01-09}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url= https://www.businessinsider.com/donald-trump-sells-miss-universe-img-2015-9 |title= Donald Trump just sold off the entire Miss Universe Organization after buying it 3 days ago |date= 2015-09-14 |first= Jethro |last= Nededog |publisher= Business Insider |accessdate= 2016-05-06}}&lt;/ref&gt; CBS-пен күн кестесі бойынша келіспеушіліктерге байланысты ол 2002 жылы екі байқауды NBC-ге көшірді.&lt;ref&gt;{{cite news|url= https://www.nytimes.com/2002/06/22/business/three-beauty-pageants-leaving-cbs-for-nbc.html |title= Three Beauty Pageants Leaving CBS for NBC |lang= en |date= 2002-06-22 |first= Jim |last= Rutenberg |accessdate= 2016-08-14 |publisher= [[The New York Times]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url= https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/2002/06/22/there-she-goes-pageants-move-to-nbc/2ba81b9a-bf67-4f3e-b8d6-1c2cc881ed19/ |title= There She Goes: Pageants Move to NBC |lang= en |date= 2002-06-22 |first= Lisa |last= de Moraes |publisher= [[The Washington Post]] |accessdate= 2016-08-14}}&lt;/ref&gt; 2007 жылы Трамп Ғалам аруы продюсері ретіндегі жұмысы үшін [[Голливуд Даңқ аллеясы]]ндағы жұлдызына қол жеткізді.&lt;ref&gt;{{cite news|last= Zara |first= Christopher |url= https://www.fastcompany.com/4023036/why-the-heck-does-donald-trump-have-a-walk-of-fame-star-anyway-its-not-the-reason-you-think |title= Why the heck does Donald Trump have a Walk of Fame star, anyway? It's not the reason you think |publisher= Fast Company |date= 2016-10-26 |accessdate= 2018-06-16}}&lt;/ref&gt; NBC және Univision 2015 жылғы маусымда байқаудан бас тартты.&lt;ref&gt;{{cite news|url= https://www.usatoday.com/story/life/tv/2015/06/29/nbc-dumps-trump/29471971/ |title= NBC to Donald Trump: You're fired |work= USA Today |first= Maria |last= Puente |date= 2015-06-29 |accessdate= 2015-07-28}}&lt;/ref&gt;

==== Трамп университеті ====
2004 жылы Трамп {{iw|Трамп университеті|Trump University|en|Trump University}} негізін қалаушыларының бірі болды. Бұл компания жылжымайтын мүлік саудасы жайлы оқытумен айналысатын $35,000 дейін тұратын семинар жасайтын.&lt;ref&gt;{{cite news|url= https://www.vanityfair.com/news/2014/01/trump-university-fraud-scandal |title= Big Hair on Campus: Did Donald Trump Defraud Thousands of Real Estate Students? |lang= en |last= Cohan |first= William D. |publisher= Vanity Fair |date= 2013-12-03 |accessdate= 2016-03-06}}&lt;/ref&gt; Компанияның жоғарғы оқу орны болмағандығынан Нью-Йорк штатының әкімшілігі компания атындағы &quot;университет&quot; сөзінің қолданысын заңсыз көрді де, атауы 2010 жылы Trump Entrepreneur Initiative (Трамп кәсіпкерлер бастамасы) деп ауыстырылды.&lt;ref&gt;{{cite news|first= Michael |last= Barbaro |title= New York Attorney General Is Investigating Trump's For-Profit School |date= 2011-05-19 |accessdate= 2021-09-30 |publisher= [[The New York Times]]|url= https://www.nytimes.com/2011/05/20/nyregion/trumps-for-profit-school-said-to-be-under-investigation.html}}&lt;/ref&gt;

2013 жылы Нью-Йорк штаты компания жалған мәлімдеме жасап, тұтынушыларды алдап кетті деп Трамп университетіне қарсы $40 миллион іс бастады.&lt;ref&gt;{{cite news|url= https://www.washingtonpost.com/news/fact-checker/wp/2016/02/27/donald-trumps-misleading-claim-that-hes-won-most-of-lawsuits-over-trump-university/ |first= Michelle Ye Hee |last= Lee |title= Donald Trump's misleading claim that he's 'won most of' lawsuits over Trump University |publisher= [[The Washington Post]] |date= 2016-02-27 |accessdate= 2016-02-27}}&lt;/ref&gt; Сонымен қатар, федералды сотқа Трамп пен оның компанияларына қарсы екі топтық іс қозғалды. Бұрынғы қызметкерлер Трамп университетінің студенттерге алдап жүргенін белгілі қылды.&lt;ref&gt;{{cite news|url= https://www.usatoday.com/story/money/business/2013/08/26/trump-entrepreneur-initiative-case/2700811/ |title= Trump faces two-front legal fight over 'university' |publisher= USA Today |first= Kevin |last= McCoy |date= 2013-08-26 |accessdate= 2021-09-29}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url= https://www.nytimes.com/2016/06/01/us/politics/donald-trump-university.html |title= Former Trump University Workers Call the School a 'Lie' and a 'Scheme' in Testimony |last1= Barbaro |first1= Michael |last2= Eder |first2= Steve |date= 2016-05-31 |publisher= [[The New York Times]] |accessdate= 2018-03-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url= https://www.npr.org/2016/06/01/480279246/hard-sell-the-potential-political-consequences-of-the-trump-university-documents |title= Hard Sell: The Potential Political Consequences of the Trump University Documents |last= Montanaro |first= Domenico |date= 2016-06-01 |publisher= [[NPR]] |accessdate= 2016-06-02}}&lt;/ref&gt; 2016 жылғы президенттік сайлауда жеңіске жеткеннен кейін көп ұзамай Трамп үш істі шешу үшін барлығы 25 миллион доллар төлеуге келісті.&lt;ref&gt;{{cite news|url= https://www.nytimes.com/2016/11/19/us/politics/trump-university.html |title= Donald Trump Agrees to Pay $25 Million in Trump University Settlement |last= Eder |first= Steve |date= 2016-11-18 |publisher= [[The New York Times]] |accessdate= 2016-11-18}}&lt;/ref&gt;

=== Қоры ===
The Donald J. Trump Foundation (''Дональд Дж. Трамп қоры'') 1988 жылы құрылған жеке мекеме болды.&lt;ref&gt;{{cite news|url= https://projects.propublica.org/nonprofits/organizations/133404773 |title= Nonprofit Explorer |lang= en |publisher= ProPublica |first1= Mike |last1= Tigas |first2= Sisi |last2= Wei |date= 2013-05-09 |accessdate= 2016-09-09}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|first= David A. |last= Fahrenthold |url= https://www.washingtonpost.com/news/post-politics/wp/2016/09/01/trump-pays-irs-a-penalty-for-his-foundation-violating-rules-with-gift-to-florida-attorney-general/ |title= Trump pays IRS a penalty for his foundation violating rules with gift to aid Florida attorney general |publisher= [[The Washington Post]] |date= 2016-09-01 |accessdate= 2021-09-30}}&lt;/ref&gt; 1987 жылдан 2006 жылға дейін Трамп осы қорға 2006 жылдың аяғына дейін жұмсалған 5.4 миллион доллар берді. 2007–2008 жылдары жалпы сомасы 65,000 долларды аударғаннан кейін қорды донорлар қаржыландыратын болды,&lt;ref name=&quot;retool&quot;&gt;{{cite news|first= David A. |last= Fahrenthold |author-link=David Fahrenthold|url=https://www.washingtonpost.com/politics/how-donald-trump-retooled-his-charity-to-spend-other-peoples-money/2016/09/10/da8cce64-75df-11e6-8149-b8d05321db62_story.html|title=How Donald Trump retooled his charity to spend other people's money|newspaper=[[The Washington Post]]|date=September 10, 2016|access-date=March 19, 2024}}&lt;/ref&gt; соның ішінде $5 миллион берген [[Винс Макмэн]] де болған.&lt;ref&gt;{{cite news|last= Pallotta |first= Frank |url= https://edition.cnn.com/2022/08/18/media/vince-mcmahon-donald-trump-payments/index.html |title= Investigation into Vince McMahon's hush money payments reportedly turns up Trump charity donations |lang= en |publisher= [[CNN]] |date= 2022-08-18 |accessdate= 2024-03-19}}&lt;/ref&gt; Қор денсаулық және спортпен байланысты қайырымдылық ұйымдарына, консервативті топтарға&lt;ref&gt;{{cite news|publisher= Long Island Business News |date= 2016-09-15 |accessdate= 2021-09-30 |first= Claude |last= Solnik |title= Taking a peek at Trump's (foundation) tax returns |url= https://libn.com/2016/09/15/taking-a-peek-at-trumps-foundation-tax-returns/}}&lt;/ref&gt; және Трамптың мүлкінде іс-шаралар өткізетін қайырымдылық ұйымдарына көмек берді.&lt;ref name=&quot;retool&quot;/&gt;

2016 жылы [[The Washington Post]] газеті қайырымдылық ұйымының бірнеше заңдық және этикалық бұзушылықтарды, соның ішінде салық төлеуден жалтару сияқты әрекеттерді жасағанын мүмкін көрді.&lt;ref&gt;{{cite news|first1= Chris |last1= Cillizza |first2= David A. |last2= Fahrenthold |title= Meet the reporter who's giving Donald Trump fits |url= https://www.washingtonpost.com/news/the-fix/wp/2016/09/15/how-the-reporter-behind-the-trump-foundation-stories-does-it/ |publisher= [[The Washington Post]] |date= 2016-09-15 |accessdate= 2021-06-26}}&lt;/ref&gt; Сондай-ақ 2016 жылы Нью-Йорк Бас Прокуроры қордың жыл сайынғы сыртқы аудиттерді төлемей тұра қайырымдылық сұрағанын штат заңына қарсы деп көрді де, Нью-Йорктегі қаражат жинау қызметінің дереу тоқтатылғанын бұйырды.&lt;ref&gt;{{cite news|publisher= [[The Washington Post]] |date= 2016-10-03 |accessdate= 2023-05-17 |first= David A. |last= Fahrenthold |title= Trump Foundation ordered to stop fundraising by N.Y. attorney general's office |url= https://www.washingtonpost.com/politics/trump-foundation-ordered-to-stop-fundraising-by-ny-attorney-generals-office/2016/10/03/1d4d295a-8987-11e6-bff0-d53f592f176e_story.html}}&lt;/ref&gt; Трамптың командасы 2016 жылғы желтоқсанда қор таратылатынын хабарлады.&lt;ref&gt;{{cite news|url= https://www.theguardian.com/us-news/2016/dec/24/trump-university-shut-down-conflict-of-interest |title= Donald Trump to dissolve his charitable foundation after mounting complaints |last= Jacobs |first= Ben |date= 2016-12-24 |publisher= [[The Guardian]] |accessdate= 2016-12-25}}&lt;/ref&gt;

2018 жылғы маусымда Нью-Йорк бас прокуратурасы қор мен Трамптың кәмелетке толған балаларына қарсы азаматтық іс қозғап, 2.8 миллион долларды өтегенін және қосымша айыппұлдар төлегенін талап етті.&lt;ref&gt;{{cite news|url= https://thehill.com/regulation/court-battles/392392-five-things-to-know-about-the-lawsuit-against-the-trump-foundation |title= Five things to know about the lawsuit against the Trump Foundation |last= Thomsen |first= Jacqueline |date= 2018-06-14 |publisher= [[The Hill]] |accessdate= 2018-06-15}}&lt;/ref&gt; 2018 жылғы желтоқсанда қор өз жұмысын тоқтатты және өз активтерін басқа қайырымдылық ұйымдарына берді.&lt;ref&gt;{{cite news|url= https://www.nytimes.com/2018/12/18/nyregion/ny-ag-underwood-trump-foundation.html |title= Trump Foundation Will Dissolve, Accused of 'Shocking Pattern of Illegality' |publisher= [[The New York Times]] |date= 2018-12-18 |accessdate= 2019-05-09 |first= Shane |last= Goldmacher}}&lt;/ref&gt; 2019 жылғы қарашада Нью-Йорк штатының судьясы Трампқа қор қаражатын теріс пайдаланғаны үшін, ішінара оның президенттік науқанын қаржыландыруы үшін қайырымдылық топтарына 2 миллион доллар төлеуге міндеттеді.&lt;ref&gt;{{cite news|url= https://abcnews.go.com/US/trump-foundation-ordered-pay-2m-collection-nonprofits-part/story?id=66827235 |title= President Donald Trump ordered to pay $2M to collection of nonprofits as part of civil lawsuit |publisher= ABC News |date= 2019-11-07 |accessdate= 2019-11-07 |first= Aaron |last= Katersky}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url= https://www.bbc.com/news/world-us-canada-50338231 |title= Judge orders Trump to pay $2m for misusing Trump Foundation funds |date= 2019-11-08 |publisher= [[BBC News]] |accessdate= 2020-03-05}}&lt;/ref&gt;

== Медиадағы мансабы ==
[[Сурет:Donald trump at the game (3728975319).jpg|нобай|оңға|190px|[[Нью-Йорк Метс]] бейсбол ойнындағы Дональд Трамп, 2009 жыл]]

=== Кітаптары ===
[[Гострайтер]]лердің еңбегін пайдалана отырып, Трамп өз атынан 19 кітап шығарды.&lt;ref&gt;{{cite news|url= https://www.independent.co.uk/news/world/americas/us-politics/trump-books-tweet-ghostwriter-tim-o-brien-tony-schwartz-writer-response-a8431271.html |title= Trump boasted about writing many books – his ghostwriter says otherwise |publisher= [[The Independent]] |first= Andrew |last= Buncombe |date= 2018-07-04 |accessdate= 2020-10-11}}&lt;/ref&gt; Оның «Мәміле өнері» (1987) атты алғашқы кітабы [[New York Times]]-тың ең көп сатылатын кітаптарының бірі болды. Трамп бірлескен автор ретінде есептелсе де, бүкіл кітапты [[Тони Шварц]] жазған. The New Yorker басылымының жазуынша, кітап көмегімен Трамп көпшілік көзінде «табысты магнаттың мысалы» ретінде белгілі болды.&lt;ref name=&quot;JM&quot;&gt;{{cite magazine|url= https://www.newyorker.com/magazine/2016/07/25/donald-trumps-ghostwriter-tells-all |title= Donald Trump's Ghostwriter Tells All |publisher= [[The New Yorker]] |first= Jane |last= Mayer |date= 2016-07-18 |accessdate= 2017-07-19}}&lt;/ref&gt;

=== Фильм және телевизия ===
Трамп 1985 жылдан 2001 жылға дейін көптеген фильмдер мен телешоуларда эпизодтық рөлдер сомдады,&lt;ref&gt;{{cite news|first= Adrienne |last= LaFrance |title= Three Decades of Donald Trump Film and TV Cameos |date= 2015-12-21 |publisher= [[The Atlantic]] |url= https://www.theatlantic.com/entertainment/archive/2015/12/three-decades-of-donald-trump-film-and-tv-cameos/421257/}}&lt;/ref&gt; солардың біразы [[камео]] болды да,&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/films/news/donald-trump-how-many-movies-films-home-alone-2-zoolander-b1781155.html |title= How many movies has Donald Trump been in? |lang= en |publisher= [[The Independent]] |author= Harrison, Ellie |date= 2021-01-01 |accessdate= 2024-07-20}}&lt;/ref&gt; Трамптың танымалдығын одан әрі көтерді.

2004 жылдан 2015 жылға дейін Трамп «[[Кандидат (реалити-шоу)|Кандидат]]&lt;nowiki/&gt;» (''The Apprentice'') және «Атақты кандидат» (''The Celebrity Apprentice'') реалити-шоуларының бірлескен продюсері және жүргізушісі болды. Трамп бұл шоуда аса бай және табысты бас директор ретінде өзінің ойдан шығарылған кейіпкерін ойнады. «Сіз жұмыстан босатылдыңыз» деген қанатты сөзі Трамптың бұл кейіпкерімен аса қатты ассоциацияланады.&lt;ref&gt;{{cite news|last1= Grynbaum |first1= Michael M. |last2= Parker |first2= Ashley |date= 2016-07-16 |title= Donald Trump the Political Showman, Born on 'The Apprentice' |publisher= [[The New York Times]] |url= https://www.nytimes.com/2016/07/17/business/media/donald-trump-apprentice.html |accessdate= 2018-07-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite magazine |last= Nussbaum |first= Emily |url= https://www.newyorker.com/magazine/2017/07/31/the-tv-that-created-donald-trump |title= The TV That Created Donald Trump |publisher= [[The New Yorker]] |date= 2017-07-24 |accessdate= 2023-10-18}}&lt;/ref&gt; Осы шоу көмегімен ол $400 миллион ақша жинады, алайда оның көбін табыссыз бизнестерге инвестициялады.&lt;ref&gt;{{cite news|last= Poniewozik |first= James |url= https://www.nytimes.com/2020/09/28/arts/television/trump-taxes-apprentice.html |title= Donald Trump Was the Real Winner of 'The Apprentice' |publisher= [[The New York Times]] |date= 2020-09-28 |accessdate= 2023-10-18}}&lt;/ref&gt;

== Саяси мансабы ==
[[Сурет:Donald Trump and Bill Clinton.jpg|нобай|оңға|190px|Трамп пен президент [[Билл Клинтон]], 2000 жылғы маусым]]

Трамп 1987 жылы [[Республикалық партия (АҚШ)|республикашыл]] болып тіркелсе,&lt;ref name=&quot;reg&quot;&gt;{{cite news|last= Gillin |first= Joshua |title= Bush says Trump was a Democrat longer than a Republican 'in the last decade' |url= https://www.politifact.com/florida/statements/2015/aug/24/jeb-bush/bush-says-trump-was-democrat-longer-republican-las/ |accessdate= 2017-03-18 |publisher= PolitiFact |date= 2015-08-24}}&lt;/ref&gt; 1999 жылы {{iw|Реформа партиясы (АҚШ)|Реформа партиясының|en|Reform Party of the United States of America}} мүшесі,&lt;ref&gt;{{cite news|url= https://cnn.com/ALLPOLITICS/stories/1999/10/25/trump.cnn/ |title= Trump Officially Joins Reform Party |lang= en |publisher= [[CNN]] |date= 1999-10-25 |accessdate= 2020-12-26}}&lt;/ref&gt; 2001 жылы [[Демократиялық партия (АҚШ)|демократ]], 2009 жылы республикашыл, 2011 жылы [[партиясыз]] және 2012 жылы республикашыл болды.&lt;ref name=&quot;reg&quot;/&gt;

1987 жылы Трамп үш ірі газетте бүкіл бетті алған жарнама жариялады да,&lt;ref name=&quot;hint&quot;&gt;{{cite news|url= https://www.nytimes.com/1987/09/02/nyregion/trump-gives-a-vague-hint-of-candidacy.html |title= Trump Gives a Vague Hint of Candidacy |publisher= [[The New York Times]] |first= Michael |last= Oreskes |date= 1987-09-02 |accessdate= 2016-02-17}}&lt;/ref&gt; ол жерде сыртқы саясат және федералды бюджет жайлы өз ойларын жазды.&lt;ref&gt;{{cite news|url= https://www.nytimes.com/1987/11/18/us/trump-urged-to-head-gala-of-democrats.html |title= Trump Urged To Head Gala Of Democrats |lang= en |publisher= [[The New York Times]] |date= 1987-11-18 |accessdate= 2021-10-01 |first= Fox |last= Butterfield}}&lt;/ref&gt; 1988 жылы ол [[Джордж Герберт Уокер Буш|Джордж Г.У. Буш]]тың сайлаудағы серіктесі болуға өтінді. Алайда оның ұсынысы қабылданбай қалды да, Буш бұл ойды «оғаш және ойға қонымсыз» деді.&lt;ref&gt;{{кітап|авторы= Jon Meacham |тақырыбы= Тағдыр мен Билік: Джордж Герберт Уокер Буштың Америкалық Одиссеясы |шынайы атауы= Destiny and Power: The American Odyssey of George Herbert Walker Bush |жыл= 2016 |беттері= 326 |баспасы= Random House |isbn= 978-0-8129-7947-3}}&lt;/ref&gt;

=== Сайлауалды кампаниялары (2000–2016) ===
[[Сурет:Donald Trump speaking at CPAC 2011 by Mark Taylor.jpg|нобай|оңға|Трамптың Консервативтік саяси әрекет конференциясында сөз сөйлегені, 2011 жыл]]

[[2000 АҚШ президент сайлауы|2000 жылы]] [[Калифорния]] мен [[Мичиган]]дағы праймериздерде Трамп АҚШ президенттігіне {{iw|Реформа партиясы (АҚШ)|Реформа партиясының|en|Reform Party of the United States of America}} атынан үміткер болды, бірақ 2000 жылғы ақпанда жарыстан бас тартты.&lt;ref&gt;{{cite news|first= Richard |last= Winger |title= Donald Trump Ran For President in 2000 in Several Reform Party Presidential Primaries |lang= en |date= 2011-12-25 |accessdate= 2021-10-01 |publisher= Ballot Access News |url= https://ballot-access.org/2011/12/25/donald-trump-ran-for-president-in-2000-in-several-reform-party-presidential-primaries/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last= Clift |first= Eleanor |lang= en |url= https://www.thedailybeast.com/the-last-time-trump-wrecked-a-party |title= The Last Time Trump Wrecked a Party |publisher= The Daily Beast |date= 2016-07-18 |accessdate= 2021-10-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last= Nagourney |first= Adam |url= https://archive.nytimes.com/www.nytimes.com/library/politics/camp/021400wh-ref-trump.html |title= Reform Bid Said to Be a No-Go for Trump |publisher= [[The New York Times]] |date= 2000-02-14 |accessdate= 2020-12-26}}&lt;/ref&gt; 1999 жылғы шілдеде жасалған сауалнама Трампты республикашыл кандидат [[Джордж Уокер Буш|Джордж Буш]] пен Демократиялық кандидат [[Аль Гор]]мен салыстырды да, Трампты жалпы халықтың жеті пайызы қолдағанын белгілі қылды.&lt;ref&gt;{{cite news|last= Holland |first= Keating |url= https://edition.cnn.com/ALLPOLITICS/stories/1999/07/16/president.2000/poll/ |title= Poll: Independent candidate would not fare well against Gore, Bush |publisher= [[CNN]] |date= 1999-07-16 |accessdate= 2023-10-02}}&lt;/ref&gt;

2011 жылы Трамп [[2012 АҚШ президент сайлауы]]нда [[Барак Обама]]ға қарсы өз үміткерлігін жариялағанын мүмкін көрді, Консервативтік саяси әрекет конференциясында тұңғыш сөз сөйледі және 2011 жылғы ақпанда праймериздерге аттанды.&lt;ref name=&quot;McA&quot;&gt;{{cite news|last= MacAskill |first= Ewen |url= https://www.theguardian.com/world/2011/may/16/donald-trump-us-presidential-race |title= Donald Trump bows out of 2012 US presidential election race |publisher= [[The Guardian]] |date= 2011-05-16 |accessdate= 2020-02-28}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last1= Bobic |first1= Igor |last2= Stein |first2= Sam |url= https://www.huffpost.com/entry/donald-trump-cpac_n_58adc0f4e4b03d80af7141cf |title= How CPAC Helped Launch Donald Trump's Political Career |publisher= HuffPost |date= 2017-02-22 |accessdate= 2020-02-28}}&lt;/ref&gt; 2011 жылғы мамырда ол сайлануға бармайтынын айтты.&lt;ref name=&quot;McA&quot;/&gt; Трамптың президенттікке үміткерлігін көпшілік шын деп те қалмады.&lt;ref&gt;{{cite news|url= https://www.huffpost.com/entry/donald-trump-cpac-president-act_n_821923 |title= Donald Trump Brings His 'Pretend To Run For President' Act To CPAC |work= HuffPost |accessdate= 2022-09-14 |first= Jason |last= Linkins |date= 2011-02-11}}&lt;/ref&gt;

==== 2016 жылғы үміткерлігі ====
{{Толық мақала|2016 АҚШ президент сайлауы}}
Атақ-даңқы мен арандатушылық мәлімдемелері арқасында Трамп бұқаралық ақпарат құралдарында бұрын-соңды болмаған көлемде тегін көрсетіле берді де, оның Республикалық праймериздегі жеңісін ықтималдырақ болды.&lt;ref name=Cillizza-160614&gt;{{cite news|url= https://www.washingtonpost.com/news/the-fix/wp/2016/06/14/this-harvard-study-is-a-powerful-indictment-of-the-medias-role-in-donald-trumps-rise/ |title= This Harvard study is a powerful indictment of the media's role in Donald Trump's rise |first= Chris |last= Cillizza |date= 2016-06-14 |accessdate= 2021-10-01 |publisher= [[The Washington Post]]}}&lt;/ref&gt; Оның сайлауалды үгіт мәлімдемелері жиі бұлыңғыр және жанжалды болды,&lt;ref&gt;{{cite news|url= https://www.npr.org/2016/08/10/489476187/trump-s-second-amendment-comment-fit-a-pattern-of-ambiguous-speech |last= McCammon |first= Sarah |title= Donald Trump's controversial speech often walks the line |publisher= NPR |date= 2016-04-10 |accessdate= 2021-10-01}}&lt;/ref&gt; жалған тұжырымдары рекордтық сандарға жетіп жататын.&lt;ref name=&quot;whoppers&quot;&gt;{{cite news|title= The 'King of Whoppers': Donald Trump |url= https://www.factcheck.org/2015/12/the-king-of-whoppers-donald-trump/ |publisher= FactCheck.org |accessdate= 2019-03-04 |date= 2015-12-21}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url= https://www.politifact.com/truth-o-meter/article/2015/dec/21/2015-lie-year-donald-trump-campaign-misstatements/ |title= 2015 Lie of the Year: the campaign misstatements of Donald Trump |publisher= PolitiFact |date= 2015-12-21 |accessdate= 2021-10-01 |author= Angie Drobnic Holan; Linda Qiu}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|first= Paul |last= Farhi |title= Think Trump's wrong? Fact checkers can tell you how often. (Hint: A lot.) |date= 2016-02-26 |accessdate= 2021-10-01 |publisher= [[The Washington Post]] |url= https://www.washingtonpost.com/lifestyle/style/the-existential-crisis-of-professional-factcheckers-in-the-year-of-trump/2016/02/25/e994f210-db3e-11e5-81ae-7491b9b9e7df_story.html}}&lt;/ref&gt; [[Los Angeles Times]] газеті: «Заманауи саясатта президенттікке деген негізгі кандидат ешқашан да Трамп сияқты жиі жалған сөз айтып көрген емес» деп жазды.&lt;ref&gt;{{cite news|publisher= [[CNN]] |url= https://money.cnn.com/2016/09/25/media/newspapers-donald-trump-hillary-clinton-lies/ |title= The weekend America's newspapers called Donald Trump a liar |lang= en |first= Brian |last= Stelter |date= 2016-09-26 |accessdate= 2023-03-01}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;finnegan&quot;&gt;{{cite news|last= Finnegan |first= Michael |title= Scope of Trump's falsehoods unprecedented for a modern presidential candidate |url= https://www.latimes.com/politics/la-na-pol-trump-false-statements-20160925-snap-story.html |publisher= [[Los Angeles Times]] |date= 2016-09-25 |accessdate= 2021-10-10}}&lt;/ref&gt;

Трамп өзінің кандидатурасын 2015 жылғы маусымда жариялады.&lt;ref&gt;{{cite news|url= https://www.politico.com/story/2015/06/donald-trump-2016-announcement-10-best-lines-119066 |first= Adam B. |last= Lerner |title= The 10 best lines from Donald Trump's announcement speech |publisher= [[Politico]] |date= 2015-06-16 |accessdate= 2018-06-07}}&lt;/ref&gt; Оның үміткерлігіне саяси сарапшылар бастапқыда мән бермеді, бірақ ол тез арада халық ойы сауалнамаларының жоғарғы сатысына көтеріліп кетті.&lt;ref&gt;{{cite news|url= https://newrepublic.com/article/123228/how-donald-trump-evolved-joke-almost-serious-candidate |date= 2015-10-27 |first= Elspeth |last= Reeve |title= How Donald Trump Evolved From a Joke to an Almost Serious Candidate |publisher= [[The New Republic]] |accessdate= 2018-07-23}}&lt;/ref&gt; 2016 жылғы наурызда ол ең танымал үміткерлердің бірі болды да,&lt;ref&gt;{{cite news|url= https://www.washingtonpost.com/news/the-fix/wp/2016/03/23/why-donald-trump-is-poised-to-win-the-nomination-and-lose-the-general-election-in-one-poll/ |title= Why Donald Trump is poised to win the nomination and lose the general election, in one poll |last= Bump |first= Philip |date= 2016-03-23 |accessdate= 2021-10-01 |publisher= [[The Washington Post]]}}&lt;/ref&gt; мамырда Республикалық партияның басты болжамды кандидаты болып жарияланды.&lt;ref&gt;{{cite news|url= https://www.politico.com/blogs/2016-gop-primary-live-updates-and-results/2016/05/reince-priebus-donald-trump-is-nominee-222767 |title= RNC Chairman: Trump is our nominee |last= Nussbaum |first= Matthew |date= 2016-05-03 |accessdate= 2016-05-04 |publisher= [[Politico]]}}&lt;/ref&gt;

[[Сурет:Donald Trump by Gage Skidmore 5.jpg|нобай|оңға|Трамптың үгітпен айналысуы, [[Аризона]], 2016 жылғы наурыз]]

Сайлауалды үгіт барысында халық ойы сауалнамаларында [[Демократиялық партия (АҚШ)|демократтар]]дың басты үміткері [[Хиллари Клинтон]] жеңіп жүрген, алайда шілденің басына қарай Трамп одан кішкене ғана басымдықпен озып кетті.&lt;ref&gt;{{cite news|url= https://www.nbcnews.com/storyline/data-points/poll-clinton-trump-now-tied-gop-convention-kicks-n611936 |title= Poll: Clinton and Trump Now Tied as GOP Convention Kicks Off |author= Hartig, Hannah; Lapinski, John; Psyllos, Stephanie |date= 2016-07-19 |accessdate= 2021-10-01 |publisher= [[NBC News]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url= https://elections.huffingtonpost.com/pollster/2016-general-election-trump-vs-clinton |title= 2016 General Election: Trump vs. Clinton |accessdate= 2016-11-08 |publisher= HuffPost}} {{Wayback|date= 2016-10-02 |url= https://web.archive.org/web/20161002184537/http://elections.huffingtonpost.com/pollster/2016-general-election-trump-vs-clinton}}&lt;/ref&gt; Сол айдың ортасына қарай ол сайлаудағы өзінің серіктесі ретінде [[Индиана]]ның губернаторы [[Майк Пенс]]ты таңдады да,&lt;ref&gt;{{cite news|url= https://www.cnbc.com/2016/07/15/donald-trump-officially-names-mike-pence-as-his-vp.html |title= Donald Trump officially names Mike Pence for VP |last= Levingston |first= Ivan |date= 2016-07-15 |accessdate= 2021-10-01 |publisher= [[CNBC]]}}&lt;/ref&gt; екеуі [[Республикалық партияның ұлттық съезі (2016)|2016 жылғы Республикалық партия съезі]]нде партияның ресми үміткерлері болып таңдалды.&lt;ref&gt;{{cite news|url= https://www.foxnews.com/politics/2016/07/19/republicans-start-process-to-nominate-trump-for-president.html |title= Trump closes the deal, becomes Republican nominee for president |lang= en |date= 2016-07-19 |accessdate= 2021-10-01 |publisher= [[Fox News]]}}&lt;/ref&gt;

Трамп пен Клинтон 2016 жылғы қыркүйекте және қазанда ресми пікірталасқа қатысты. Трамп «сайлау нәтижесін мойындай ма, жоқ па» дегенге жауап беруден екі түрлі кезде бас тартты.&lt;ref&gt;{{cite news|url= https://www.bbc.co.uk/news/election-us-2016-37706499 |title= US presidential debate: Trump won't commit to accept election result |date= 2016-10-20 |accessdate= 2016-10-27 |publisher= [[BBC News]]}}&lt;/ref&gt;

===== Сайлауалды үгіті, саяси ұстанымы =====
Трамптың саяси ұстанымы және сайлауалды риторикасы [[Оңшыл популизм|оңшыл популистік]] деп сипатталған.&lt;ref&gt;{{cite news|url= https://www.economist.com/graphic-detail/2020/10/31/the-republican-party-has-lurched-towards-populism-and-illiberalism |title= The Republican Party has lurched towards populism and illiberalism |publisher= [[The Economist]] |date= 2020-10-31 |accessdate= 2021-10-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last= Borger |first= Julian |url= https://www.theguardian.com/us-news/2020/oct/26/republican-party-autocratic-hungary-turkey-study-trump |title= Republicans closely resemble autocratic parties in Hungary and Turkey – study |publisher= [[The Guardian]] |date= 2021-10-26 |accessdate= 2021-10-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last= Chotiner |first= Isaac |url= https://www.newyorker.com/news/q-and-a/redefining-populism |title= Redefining Populism |publisher= [[The New Yorker]] |date= 2021-07-29 |accessdate= 2021-10-14}}&lt;/ref&gt; [[Politico]] оларды «эклектикалық, импровизацияланған және жиі қайшылықты» деп сипаттады, [[Америкалық Кәсіпкерлік институты]]ның денсаулық сақтау саясаты бойынша сарапшысы оның саяси ұстанымдары «көпшілік назарына түсетін кез келген нәрсенің кездейсоқ ассортименті» деді.&lt;ref&gt;{{cite news|url= https://www.politico.com/story/2015/07/will-the-real-donald-trump-please-stand-up-120607 |title= Will the real Donald Trump please stand up? |last= Noah |first= Timothy |date= 2015-07-26 |accessdate= 2021-10-01 |publisher= [[Politico]]}}&lt;/ref&gt; [[NBC News]] оның сайлауалды үгіті кезінде «23 негізгі мәселе бойынша 141 пікір қайшылығын» санай алды.&lt;ref&gt;{{cite news|url= https://www.nbcnews.com/politics/2016-election/full-list-donald-trump-s-rapidly-changing-policy-positions-n547801 |title= A Full List of Donald Trump's Rapidly Changing Policy Positions |last= Timm |first= Jane C. |date= 2016-03-30 |accessdate= 2016-07-12 |publisher= [[NBC News]]}}&lt;/ref&gt; Оның сайлауалды платформасы АҚШ-Қытай қарым-қатынастарын және [[Солтүстік Американың еркін сауда келісімі|НАФТА]] сияқты еркін сауда келісімдерін қайта қарастыруды, иммиграциялық заңдарды қатаң сақтауды және АҚШ-Мексика шекарасында [[Трамп қабырғасы|жаңа қабырға]] салуды атап өтті. Басқа ұстанымдарға [[жаһандық жылыну]]ға қарсы ережелеріне қарсылық білдіре отыра, энергетикалық тәуелсіздікке ұмтылу, ардагерлерге арналған қызметтерді жаңғырту, әскери шығындарды ұлғайту және мұсылмандар көп елдерден келген иммигранттарға тыйым салу жатқызылады.&lt;ref&gt;{{cite news|url= https://www.bbc.com/news/world-us-canada-37982000 |title= Trump's promises before and after the election |date= 2017-09-19 |accessdate= 2021-10-01 |publisher= [[BBC]]}}&lt;/ref&gt; [[Альтернативті оңшылдар]] қозғалысы көпмәдениеттілік пен [[иммиграция]]ға қарсы тұруына байланысты біріктіріп, Трамптың кандидатурасын қолдады.&lt;ref&gt;{{cite news|last= Weigel |first= David |url= https://www.washingtonpost.com/politics/racial-realists-are-cheered-by-trumps-latest-strategy/2016/08/20/cd71e858-6636-11e6-96c0-37533479f3f5_story.html |title= 'Racialists' are cheered by Trump's latest strategy |publisher= [[The Washington Post]] |date= 2016-08-20 |accessdate= 2018-06-23}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url= https://cnn.com/2016/08/25/politics/alt-right-explained-hillary-clinton-donald-trump/ |title= Clinton is attacking the 'Alt-Right' – What is it? |first= Gregory |last= Krieg |accessdate= 2016-08-25 |date= 2016-08-25 |publisher= [[CNN]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last= Pierce |first= Matt |title= Q&amp;A: What is President Trump's relationship with far-right and white supremacist groups? |url= https://www.latimes.com/politics/story/2020-09-30/la-na-pol-2020-trump-white-supremacy |publisher= [[Los Angeles Times]] |date= 2020-09-20 |accessdate= 2021-10-07}}&lt;/ref&gt;

===== Қаржысы жайлы ақпараттың жария болуы =====
Трамптың [[АҚШ федералды сайлау комиссиясы|федералды сайлау комиссиясы]] жария болғанын талап ететін есептерінде 1.4 миллиард доллардан асатын активтер мен кемінде 315 миллион долларлы өтелмеген қарыздары көрсетілген.&lt;ref name=&quot;disclosure&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite report|via= Bloomberg Businessweek |date= 2015-07-15 |title= Executive Branch Personnel Public Financial Disclosure Report (U.S. OGE Form 278e) |url= https://images.businessweek.com/cms/2015-07-22/7-22-15-Report.pdf |accessdate= 2023-12-21}} {{Wayback|date= 2015-07-23 |url= https://web.archive.org/web/20150723053945/https://images.businessweek.com/cms/2015-07-22/7-22-15-Report.pdf}}&lt;/ref&gt; Трамп 1976 жылдан бері әрбір ірі кандидаттың тәжірибесіне және 2014 және 2015 жылдары ол сайлауға түссе, мұны істеуге уәде бергеніне қарамастан, өзінің салық декларациясын жарияламады.&lt;ref&gt;{{cite news|url= https://www.nytimes.com/politics/first-draft/2016/05/11/donald-trump-breaks-with-recent-history-by-not-releasing-tax-returns/ |title= Donald Trump Breaks With Recent History by Not Releasing Tax Returns |last= Rappeport |first= Alan |date= 2016-05-11 |publisher= [[The New York Times]] |accessdate= 2016-07-19}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last= Qiu |first= Linda |title= Pence's False claim that Trump 'hasn't broken' tax return promise |url= https://www.politifact.com/truth-o-meter/statements/2016/oct/05/mike-pence/pences-false-claim-trump-hasnt-broken-tax-return-p/ |publisher= PolitiFact |date= 2016-10-05 |accessdate= 2020-04-29}}&lt;/ref&gt;

2016 жылғы қазанда белгісіз біреу Трамптың 1995 жылғы мемлекеттік құжаттарының бір бөлігін The New York Times тілшісіне берді. Олар Трамптың сол жылы 916 миллион доллар жоғалтқанын жариялағанын көрсетеді, бұл оған 18 жылға дейін салықтан жалтаруға мүмкіндігін бере алады.&lt;ref&gt;{{cite news|url= https://www.nytimes.com/2016/10/10/us/politics/donald-trump-taxes.html |title= Donald Trump Acknowledges Not Paying Federal Income Taxes for Years |author= Eder, Steve; Twohey, Megan |date= 2016-10-10 |accessdate= 2021-10-02 |publisher= [[The New York Times]]}}&lt;/ref&gt;

===== Президент болып сайлануы =====
[[Сурет:ElectoralCollege2016.svg|нобай|оңға|[[2016 АҚШ президент сайлауы]]ның нәтижелері. Трамп 304–227 дауыс ерекшелігі көмегімен жеңді]]
[[Сурет:Women's March on Washington (32593123745).jpg|thumb|2017 жылғы Әйелдер Маршы, [[Вашингтон]]]]

2016 жылғы 8 қарашада Трамп 306 [[АҚШ сайлаушылар алқасы|таңдаушы]] даусын алды да, Клинтон 232-ге қол жеткізді. Дегенмен екі жақтан да болған таңдаушылар даусының өзгеруінен кейін ресми сан 304–227 болды.&lt;ref&gt;{{cite news|author= Kiersten, Schmidt; Wilson, Andrews |title= A Historic Number of Electors Defected, and Most Were Supposed to Vote for Clinton |date= 2016-12-19 |accessdate= 2017-01-31 |publisher= [[The New York Times]] |url= https://www.nytimes.com/interactive/2016/12/19/us/elections/electoral-college-results.html}}&lt;/ref&gt; Трамп халық даусының көпшілігіне ие болмай тұра президент болып сайланған АҚШ тарихындағы бесінші адам болды. Ол Клинтоннан 2.9 миллион аз дауыс жинаған еді.&lt;ref&gt;{{cite news|last= Desilver |first= Drew |url= https://www.pewresearch.org/fact-tank/2016/12/20/why-electoral-college-landslides-are-easier-to-win-than-popular-vote-ones/ |title= Trump's victory another example of how Electoral College wins are bigger than popular vote ones |publisher= Pew Research Center |date= 2016-12-20 |accessdate= 2021-10-02}}&lt;/ref&gt; Ол, оған қоса, — бұрынғы саяси, не әскери тәжірибесі жоқ болған бірінші АҚШ президенті.&lt;ref&gt;{{cite news|url= https://www.vox.com/policy-and-politics/2016/11/11/13587532/donald-trump-no-experience |title= Donald Trump will be the only US president ever with no political or military experience |last= Crockett |first= Zachary |date= 2016-11-11 |publisher= Vox |accessdate= 2017-01-03}}&lt;/ref&gt; Трамптың жеңісі саяси [[апсет]]ке алып келді.&lt;ref&gt;{{cite news|url= https://www.politico.com/story/2016/11/election-results-2016-clinton-trump-231070 |title= Trump pulls off biggest upset in U.S. history |publisher= [[Politico]] |date= 2016-11-09 |author= Goldmacher, Shane; Schreckinger, Ben |accessdate= 2016-11-09}}&lt;/ref&gt; Осыған әкелген басты себептердің бірі — халық ойы сауалнамаларының үнемі Клинтонның жеңетінін және [[ауытқымалы штат]]тардағы алда келгенін көрсетіп жүруі.&lt;ref&gt;{{cite news|url= https://www.nytimes.com/2016/11/10/upshot/why-trump-won-working-class-whites.html |title= Why Trump Won: Working-Class Whites |publisher= [[The New York Times]] |date= 2016-11-09 |first= Nate |last= Cohn |accessdate= 2016-11-09}}&lt;/ref&gt;

Трамп 30 түрлі штатта, соның ішінде 1990 жылдардан бері демократтар жеңіп жүрген [[Мичиган]], [[Пенсильвания]] мен [[Висконсин]]де жеңіске жетті. Клинтон 20 түрлі штатта және [[Вашингтон]] округінде жеңіп өтті. Трамп сайлануымен бірге бөлінбеген Республикашыл үкіметтің қайта оралуы да орын алды — [[АҚШ Конгрессі]]нің екі палатасында да республикашылар мандаттың көпшілігіне қол жеткізді.&lt;ref&gt;{{cite news|publisher= [[The Washington Post]] |date= 2016-11-09 |accessdate= 2021-10-02 |first= Amber |last= Phillips |title= Republicans are poised to grasp the holy grail of governance |url= https://www.washingtonpost.com/news/the-fix/wp/2016/11/09/republicans-are-about-to-reach-the-holy-grail-of-governance/}}&lt;/ref&gt;

Трамп жеңіске жеткен күні АҚШ-тың ірі қалаларында наразылық шаралары орын алды.&lt;ref&gt;{{cite news|author= Logan, Brian; Sanchez, Chris |url= https://www.businessinsider.com/anti-donald-trump-protest-united-states-2016-11 |title= Protests against Donald Trump break out nationwide |date= 2016-11-10 |publisher= Business Insider |accessdate= 2022-09-16}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|author= Mele, Christopher; Correal, Annie |title= 'Not Our President': Protests Spread After Donald Trump's Election |url= https://www.nytimes.com/2016/11/10/us/trump-election-protests.html |publisher= [[The New York Times]] |date= 2016-11-09 |accessdate= 2024-05-10}}&lt;/ref&gt; Трамп инаугурациясының күнінде шамамен 2.6 миллион адам жиналып түрлі қалаларда Әйелдер маршына қатысты.&lt;ref&gt;{{cite news|url= https://www.usatoday.com/story/news/politics/2017/01/21/womens-march-aims-start-movement-trump-inauguration/96864158/ |title= At 2.6 million strong, Women's Marches crush expectations |author= Przybyla, Heidi M.; Schouten, Fredreka |date= 2017-01-21 |publisher= [[USA Today]] |accessdate= 2017-01-22}}&lt;/ref&gt;

== Бірінші президенттігі (2017–2021) ==
{{Толық мақала|Дональд Трамптың бірінші президенттігі}}
[[Сурет:Donald Trump swearing in ceremony.jpg|нобай|оңға|Трамптың инаугурациясы кезінде ант беруі]]

=== Бастапқы әрекеттері ===
2017 жылғы 20 қаңтарда Трамптың инаугурациясы орын алды. Қызметтегі тұңғыш аптасында ол алты түрлі өкімге қол қойды: қолжетімді күтім туралы заңның (''Obamacare'') күшін жоюы бойынша уақытша процедуралары басталды, ел [[Транс-Тынық мұхиты әріптестігі]] келіссөздерінен шықты, Keystone XL және Dakota Access Pipeline құрылыс жобалары ілгерілетілді, шекара қауіпсіздігі нығайтылды және АҚШ-тың Мексикамен шекарасында қабырға салуды жоспарлау және жобалау процесі басталды.&lt;ref&gt;{{cite news|last= Quigley |first= Aidan |title= All of Trump's executive actions so far |url= https://www.politico.com/agenda/story/2017/01/all-trump-executive-actions-000288 |accessdate= 2017-01-28 |publisher= [[Politico]] |date= 2017-01-25}}&lt;/ref&gt;

Трамптың қызы [[Иванка Трамп|Иванка]] оның [[АҚШ президентінің атқарушы кеңсесі|көмекшісі]] және күйеу баласы [[Джаред Кушнер]] аға кеңесшісі болып тағайындалды.&lt;ref&gt;{{cite news|url= https://www.economist.com/blogs/democracyinamerica/2017/03/family-affair |author= V.V.B |title= Ivanka Trump's new job |date= 2017-03-31 |accessdate= 2017-04-03 |publisher= [[The Economist]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|author= Michael S. Schmidt; Eric Lipton; Charlie Savage |url= https://www.nytimes.com/2017/01/21/us/politics/donald-trump-jared-kushner-justice-department.html |title= Jared Kushner, Trump's Son-in-Law, Is Cleared to Serve as Adviser |publisher= [[The New York Times]] |date= 2017-01-21 |accessdate= 2017-05-07}}&lt;/ref&gt;

=== Мүдделер қайшылығы ===
Инаугурация алдында Трамп өз бизнесін ұлдары [[Эрик Трамп|Эрик]] пен [[Дональд Трамп (кіші)|кіші Дональд]] және бизнес серіктесі басқаратын [[сенімгерлік]]ке көшірді.&lt;ref&gt;{{cite news|first= Marilyn |last= Geewax |title= Trump Has Revealed Assumptions About Handling Presidential Wealth, Businesses |url= https://www.npr.org/2018/01/20/576871315/trump-has-revealed-assumptions-about-handling-presidential-wealth-businesses |publisher= NPR |date= 2018-01-20 |accessdate= 2021-10-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;BBC041817&quot;&gt;{{cite news|title= Donald Trump: A list of potential conflicts of interest |url= https://www.bbc.com/news/world-us-canada-38069298 |publisher= [[BBC]] |date= 2017-04-18 |accessdate= 2021-10-02}}&lt;/ref&gt; Президент болғанын қолданып тұра жаңа шетелдік келісімдерден бас тартатынын айтқанына қарамастан The Trump Organization [[Біріккен Араб Әмірліктері]], [[Шотландия]] және [[Доминикан Республикасы]]ндағы операцияларын кеңейтуді жалғастырды. Трамп өз бизнесінен пайда табуды және оның әкімшілігінің саясаты оның бизнесіне қалай әсер еткенін білуді жалғастыра берді.&lt;ref name=&quot;BBC041817&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Venook&quot;&gt;{{cite news|last= Venook |first= Jeremy |title= Trump's Interests vs. America's, Dubai Edition |url= https://www.theatlantic.com/business/archive/2017/08/donald-trump-conflicts-of-interests/508382/ |publisher= [[The Atlantic]] |date= 2017-08-09 |accessdate= 2021-10-02}}&lt;/ref&gt;

Трамп The Trump Organization ғимаратына президенттігінің 428 күнінде барды, бұл президенттігінің әр 3.4 күніне бір рет барғандайға тең.&lt;ref&gt;{{cite news|last= Bump |first= Philip |url= https://www.washingtonpost.com/politics/2021/01/20/trumps-presidency-ends-where-so-much-it-was-spent-trump-organization-property/ |title= Trump's presidency ends where so much of it was spent: A Trump Organization property |publisher= [[The Washington Post]] |date= 2021-01-20 |accessdate= 2022-01-27}}&lt;/ref&gt;

=== Ішкі саясаты ===
==== Экономика ====
Трамп 2009 жылы басталып, 2020 жылғы ақпанда [[COVID-19 пандемиясы]]ның рецессиясымен аяқталған&lt;ref&gt;{{cite news|last= Smialek |first= Jeanna |date= 2020-06-08 |title= The U.S. Entered a Recession in February |publisher= [[The New York Times]] |url= https://www.nytimes.com/2020/06/08/business/economy/us-economy-recession-2020.html |accessdate= 2020-06-10}}&lt;/ref&gt; Америка тарихындағы ең ұзақ [[экономикалық экспансия]]ның биігінде қызметке кірісті.&lt;ref name=VanDam&gt;{{cite news|first= Andrew |last= Van Dam |url= https://www.washingtonpost.com/business/2021/01/08/trump-jobs-record/ |publisher= [[The Washington Post]] |title= Trump will have the worst jobs record in modern U.S. history. It's not just the pandemic. |date= 2021-01-08 |accessdate= 2021-10-02}}&lt;/ref&gt;

2017 жылғы желтоқсанда Трамп Салықтарды азайту және жұмыс орындары туралы заңға ({{lang-en|Tax Cuts and Jobs Act}}) қол қойды да, осылайша кәсіпкерлер мен бизнестерге қойылатын салық ставкаларын төмендетті.&lt;ref&gt;{{cite news|last= Long |first= Heather |url= https://www.washingtonpost.com/news/wonk/wp/2017/12/15/the-final-gop-tax-bill-is-complete-heres-what-is-in-it/ |title= The final GOP tax bill is complete. Here's what is in it. |publisher= [[The Washington Post]] |date= 2017-12-15 |accessdate= 2021-07-31}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url= https://www.nytimes.com/interactive/2017/12/15/us/politics/final-republican-tax-bill-cuts.html |title= What's in the Final Republican Tax Bill |publisher= [[The New York Times]] |author= Wilson Andrews; Alicia Parlapiano |date= 2017-12-15 |accessdate= 2017-12-22}}&lt;/ref&gt;

Сегіз жыл ішінде мемлекеттік қарызды жойып тастаймын деген уәде бергеніне қарамастан, Трамп мемлекеттік шығындарды едәуір арттырды және 2017 жылы салықты азайтуды мақұлдады. Нәтижесінде федералдық бюджет тапшылығы 50 дерлік пайызға өсіп, 2019 жылы 1 триллион долларға жуықталды.&lt;ref&gt;{{cite news|author= Long, Heather; Stein, Jeff |title= The U.S. deficit hit $984 billion in 2019, soaring during Trump era |url= https://www.washingtonpost.com/business/2019/10/25/us-deficit-hit-billion-marking-nearly-percent-increase-during-trump-era/ |accessdate= 2020-06-10 |publisher= [[The Washington Post]] |date= 2019-10-25}}&lt;/ref&gt; Трамп, сонымен қатар, өзінің сайлауалды үгіті кезінде жасаймын деген 1 триллион долларлық инфрақұрылымдық шығындар жоспарын орындай алмады.&lt;ref&gt;{{cite news|last= Bliss |first= Laura |url= https://www.bloomberg.com/news/articles/2020-11-16/what-did-all-those-infrastructure-weeks-add-up-to |title= How Trump's $1 Trillion Infrastructure Pledge Added Up |publisher= Bloomberg News |date= 2020-11-16 |accessdate= 2021-12-29}}&lt;/ref&gt;

Трамп — қызметтен кеткендегі елдің жұмыс күші азайған жалғыз заманауи АҚШ президенті. Трамп президенттігі аяқталғанда елдің жұмыс күші 3 миллион адамға азайды.&lt;ref name=VanDam /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|last= Burns |first= Dan |date= 2021-01-08 |title= Trump ends his term like a growing number of Americans: out of a job |url= https://www.reuters.com/article/idUSKBN29D31G/ |publisher= [[Reuters]] |accessdate= 2024-05-10}}&lt;/ref&gt;

==== Жаһандық жылыну, қоршаған орта және энергетика ====
Трамп [[жаһандық жылыну]] туралы ғылыми консенсусты жоққа шығарады.&lt;ref&gt;{{cite news|author= Ashley Parker; Coral Davenport |title= Donald Trump's Energy Plan: More Fossil Fuels and Fewer Rules |date= 2016-05-26 |accessdate= 2021-10-03 |publisher= [[The New York Times]] |url= https://www.nytimes.com/2016/05/27/us/politics/donald-trump-global-warming-energy-policy.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|first= Jason |last= Samenow |title= Donald Trump's unsettling nonsense on weather and climate |date= 2016-03-22 |accessdate= 2021-10-03 |publisher= [[The Washington Post]] |url= https://www.washingtonpost.com/news/capital-weather-gang/wp/2016/03/22/donald-trumps-unsettling-nonsense-on-weather-and-climate}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|author= Lemire, Jonathan; Madhani, Aamer Weissert, Will; Knickmeyer, Ellen |date= 2020-09-15 |title= Trump spurns science on climate: 'Don't think science knows' |url= https://apnews.com/article/climate-climate-change-elections-joe-biden-campaigns-bd152cd786b58e45c61bebf2457f9930 |accessdate= 2024-05-11 |publisher= [[AP News]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |author= Plumer, Brad; Davenport, Coral |date= 2019-12-28 |title= Science Under Attack: How Trump Is Sidelining Researchers and Their Work |url= https://www.nytimes.com/2019/12/28/climate/trump-administration-war-on-science.html |accessdate= 2024-05-11 |publisher= [[The New York Times]]}}&lt;/ref&gt; Ол жаңартылатын энергия көздерін зерттеуге арналған бюджетті 40 пайызға қысқартты және климаттың өзгеруін тежеуге бағытталған Обама дәуіріндегі саясатты өзгертіп жіберді.&lt;ref&gt;{{cite news|title= Trump proposes cuts to climate and clean-energy programs |url= https://www.nationalgeographic.com/science/article/how-trump-is-changing-science-environment |date= 2019-05-03 |publisher= National Geographic Society |accessdate= 2023-11-24}}&lt;/ref&gt; Ол [[Париж келісімі (2015)|Париж келісімі]]нен шығып, АҚШ-ты оны ратификацияламаған жалғыз мемлекет етті.&lt;ref&gt;{{cite news|last= Dennis |first= Brady |title= As Syria embraces Paris climate deal, it's the United States against the world |url= https://www.washingtonpost.com/news/energy-environment/wp/2017/11/07/as-syria-embraces-paris-climate-deal-its-the-united-states-against-the-world |publisher= [[The Washington Post]] |date= 2017-11-07 |accessdate= 2018-05-28}}&lt;/ref&gt;

Трамп [[қазбалы отын]]ның өндірісі мен экспортын арттыруды мақсат етті.&lt;ref&gt;{{cite news|last= Gardner |first= Timothy |title= Senate confirms Brouillette, former Ford lobbyist, as energy secretary |url= https://www.reuters.com/article/us-usa-energy-brouillette/senate-confirms-brouillette-former-ford-lobbyist-as-energy-secretary-idUSKBN1Y62E6 |accessdate= 2019-12-15 |publisher= [[Reuters]] |date= 2019-12-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url= https://apnews.com/article/mt-state-wire-climate-ap-top-news-climate-change-ca-state-wire-2b44ced0e892d7e988e40a486d875b5d |publisher= [[Associated Press News]] |title= Trump's fossil fuel agenda gets pushback from federal judges |first= Matthew |last= Brown |date= 2020-09-15 |accessdate= 2021-10-03}}&lt;/ref&gt; Трамп тұсында табиғи газ кеңейді, бірақ көмір азаюы жалғасты.&lt;ref&gt;{{Cite news|last= Lipton |first= Eric |date= 2020-10-05 |title= 'The Coal Industry Is Back,' Trump Proclaimed. It Wasn't. |url= https://www.nytimes.com/2020/10/05/us/politics/trump-coal-industry.html |accessdate= 2021-10-03 |publisher= [[The New York Times]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Subramaniam&gt;{{cite news|first= Tara |last= Subramaniam |url= https://cnn.com/2021/01/30/politics/trump-broken-promises/ |title= From building the wall to bringing back coal: Some of Trump's more notable broken promises |publisher= [[CNN]] |date= 2021-01-30 |accessdate= 2021-10-03}}&lt;/ref&gt; Трамп 100-ден астам қоршаған ортаны қорғау федералды ережелерін, соның ішінде жылыжай газдар шығарындыларын, ауа мен судың ластануын және улы зат пайдаланысын тежейтіндерін кері қайтарды. Ол федералды инфрақұрылым жобалары үшін жануарлар және қоршаған орта қорғау стандарттарын әлсіретіп, бұрғылау мен ресурстарды өндіруге арналған рұқсат етілген аумақтарды кеңейтті, мысалы, Трамп тұсында [[Ұлттық Арктикалық қорық]] жерінде бұрғылау заңды болды.&lt;ref&gt;{{cite news|author= Popovich, Nadja; Albeck-Ripka, Livia; Pierre-Louis, Kendra |title= The Trump Administration Rolled Back More Than 100 Environmental Rules. Here's the Full List. |url= https://www.nytimes.com/interactive/2020/climate/trump-environment-rollbacks-list.html |publisher= [[The New York Times]] |date= 2021-01-20 |accessdate= 2023-12-21}}&lt;/ref&gt;

==== Дерегуляция ====
[[Сурет:Donald Trump (50042302938).jpg|нобай|оңға|Дональд Трамп, 23 маусым 2020]]

2017 жылы Трамп 13771 Атқарушы жарлығына қол қойды, ол бойынша әр жаңа ережені қабылдаған кезде федералды агенттіктер қолданыстағы екі ережені (ол жою сынбағаларына келмесе де) анықтап, жояды.&lt;ref&gt;{{cite news|last= Plumer |first= Brad |url= https://www.vox.com/science-and-health/2017/1/30/14441430/trump-executive-order-regulations |title= Trump wants to kill two old regulations for every new one issued. Sort of. |publisher= Vox |date= 2017-01-30 |accessdate= 2023-03-11}}&lt;/ref&gt; Ол денсаулыққа,&lt;ref&gt;{{cite news|last= Thompson |first= Frank W. |url= https://www.brookings.edu/blog/fixgov/2020/10/09/six-ways-trump-has-sabotaged-the-affordable-care-act/ |title= Six ways Trump has sabotaged the Affordable Care Act |publisher= Brookings Institution |date= 2020-10-09 |accessdate= 2022-01-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;midnight&quot;&gt;{{cite news|author= Arnsdorf, Isaac; DePillis, Lydia; Lind, Dara; Song, Lisa; Syed, Moiz; Osei, Zipporah |url= https://projects.propublica.org/trump-midnight-regulations/ |title= Tracking the Trump Administration's &quot;Midnight Regulations&quot; |publisher= ProPublica |date= 2020-11-25 |accessdate= 2022-01-03}}&lt;/ref&gt; еңбекке,&lt;ref&gt;{{cite news|last= Poydock |first= Margaret |url= https://www.epi.org/blog/president-trump-has-attacked-workers-safety-wages-and-rights-since-day-one/ |title= President Trump has attacked workers' safety, wages, and rights since Day One |publisher= Economic Policy Institute |date= 2020-09-17 |accessdate= 2022-01-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;midnight&quot;/&gt; қоршаған ортаға&lt;ref&gt;{{cite news|last= Baker |first= Cayli |url= https://www.brookings.edu/blog/up-front/2020/12/15/the-trump-administrations-major-environmental-deregulations/ |date= 2020-12-15 |accessdate= 2022-01-29 |title= The Trump administration's major environmental deregulations |publisher= Brookings Institution}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;midnight&quot;/&gt; және басқа да салаларға қатысты көптеген федералды ережелерді, соның ішінде ауыр психикалық ауруы бар адамдарға қару сатып алуды жеңілдететін заң жобасын жойды.&lt;ref&gt;{{cite magazine|last= Grunwald |first= Michael |title= Trump's Secret Weapon Against Obama's Legacy |url= https://www.politico.com/magazine/story/2017/04/donald-trump-obama-legacy-215009/ |publisher= Politico Magazine |date= 2017-04-10 |accessdate= 2022-01-29}}&lt;/ref&gt; Қызметтегі алғашқы алты апта ішінде ол тоқсан федералды ережелерді кешіктірді, тоқтатты немесе өзгертті,&lt;ref&gt;{{cite news|author= Lipton, Eric; Appelbaum, Binyamin |url= https://www.nytimes.com/2017/03/05/us/politics/trump-deregulation-guns-wall-st-climate.html |title= Leashes Come Off Wall Street, Gun Sellers, Polluters and More |publisher= [[The New York Times]] |date= 2017-03-05 |accessdate= 2022-01-29}}&lt;/ref&gt; көбінесе «реттелетін индустриялардан келген ұсыныстар себебінен».&lt;ref&gt;{{cite news|title= Trump-Era Trend: Industries Protest. Regulations Rolled Back. A Dozen Examples |url= https://www.documentcloud.org/documents/3480299-10-Examples-Industries-Push-Followed-by-Trump.html#document/p60/a341284 |publisher= [[The New York Times]] |accessdate= 2022-01-29 |date= 2017-03-05}}&lt;/ref&gt; {{iw|Саясаттың адалдығы институты|Саясаттың адалдығы институты|en|Institute for Policy Integrity}} Трамп ұсыныстарының 78 пайызына соттар тосқауыл қойғанын немесе сот процесінде басымдық бермегенін анықтады.&lt;ref&gt;{{cite news|title= Roundup: Trump-Era Agency Policy in the Courts |url= https://policyintegrity.org/trump-court-roundup |publisher= Institute for Policy Integrity |date= 2022-04-25 |accessdate= 2022-01-08}}&lt;/ref&gt;

==== Денсаулық сақтау ====
Өзінің сайлауалды үгіті кезінде Трамп ''Obamacare'' делінетін {{iw|АҚШ-тағы денсаулық сақтау және емделушілерді қорғау реформасы|Қолжетімді денсаулық сақтау туралы заңның|en|Affordable Care Act}} күшінің жойылатынына уәде берді.&lt;ref&gt;{{cite news|last= Kodjak |first= Alison |title= Trump Can Kill Obamacare With Or Without Help From Congress |url= https://www.npr.org/sections/health-shots/2016/11/09/501203831/trump-can-kill-obamacare-with-or-without-help-from-congress |accessdate= 2017-01-12 |publisher= NPR |date= 2016-11-09}}&lt;/ref&gt; Қызметінде ол түрлі бұйрық көмегімен Заңның орындалуын шектеді.&lt;ref&gt;{{cite news|url= https://www.nytimes.com/2017/01/20/us/politics/trump-executive-order-obamacare.html |title= Trump Issues Executive Order Scaling Back Parts of Obamacare |author= Davis, Julie; Hirschfeld, Davis; Pear, Robert |date= 2017-01-20 |publisher= [[The New York Times]] |accessdate= 2017-01-23}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url= https://money.cnn.com/2017/10/12/news/economy/trump-health-care-executive-order/index.html |title= What's in Trump's health care executive order? |first= Tami |last= Luhby |publisher= [[CNN]] |date= 2017-10-13 |accessdate= 2017-10-14}}&lt;/ref&gt; 2018 жылғы маусымда Трамп әкімшілігі жеке мандатқа байланысты қаржылық жазаларды жою Заңды конституциялық емес деп тану мақсатымен Республикашылдар басқаратын 18 штатқа қосылып, [[АҚШ Жоғарғы соты|Жоғарғы Сот]]қа жүгінді.&lt;ref name=StolbergACA&gt;{{cite news|first= Sheryl Gay |last= Stolberg |title= Trump Administration Asks Supreme Court to Strike Down Affordable Care Act |url= https://www.nytimes.com/2020/06/26/us/politics/obamacare-trump-administration-supreme-court.html |publisher= [[The New York Times]] |date= 2020-06-26 |accessdate= 2021-10-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title= Obamacare Must 'Fall,' Trump Administration Tells Supreme Court |url= https://www.npr.org/2020/06/26/883819835/obamacare-must-fall-trump-administration-tells-supreme-court |publisher= NPR |first= Mark |last= Katkov |date= 2020-06-26 |accessdate= 2021-09-29}}&lt;/ref&gt; Олардың өтініші 23 миллион америкалық үшін медициналық сақтандыруды алып тастар еді, бірақ сәтсіз болды.&lt;ref name=StolbergACA /&gt; 2016 жылғы үгіт кезінде Трамп [[Medicare]] және басқа да әлеуметтік желілік бағдарламалар қаржыландыруды қорғауға уәде берді, бірақ 2020 жылғы қаңтарда ол оларға шектеу жасауды қарастыруға дайын екенін айтты.&lt;ref&gt;{{cite news|url= https://www.nytimes.com/2020/01/22/us/politics/medicare-trump.html |title= Trump Opens Door to Cuts to Medicare and Other Entitlement Programs |author= Alan Rappeport; Maggie Haberman |date= 2020-01-22 |accessdate= 2020-01-24 |publisher= [[The New York Times]]}}&lt;/ref&gt;

Опиоид індетіне жауап ретінде Трамп 2018 жылы есірткі тәуелділігіне қарсы әрекетті қаржыландыруды ұлғайту туралы заңға қол қойды, бірақ нақты стратегия жасай алмағаны үшін кеңінен сынға ұшырады. АҚШ-та опиоидтың артық дозалануынан өлім 2018 жылы аздап төмендеді, бірақ 2019 жылы 50,052 рекордтық көрсеткішіне жетті.&lt;ref&gt;{{cite news|last= Mann |first= Brian |date= 2020-10-29 |title= Opioid Crisis: Critics Say Trump Fumbled Response To Another Deadly Epidemic |publisher= NPR |url= https://www.npr.org/2020/10/29/927859091/opioid-crisis-critics-say-trump-fumbled-response-to-another-deadly-epidemic |accessdate= 2020-12-13}}&lt;/ref&gt;

==== Әлеуметтік мәселелер ====
Трамп [[аборт]] жасататын немесе аборт жасатуға жолдама беретін ұйымдарға федералдық қаражат алуға тыйым салды.&lt;ref&gt;{{cite news|title= Abortion: How do Trump and Biden's policies compare? |url= https://www.bbc.com/news/election-us-2020-54003808 |publisher= [[BBC News]] |accessdate= 2023-07-17 |date= 2020-09-09}}&lt;/ref&gt; Ол «дәстүрлі некені» қолдайтынын, бірақ [[бір жынысты неке]]нің жалпыұлттық заңдылығын «шешіліп қойылған» деп санайтынын айтты.&lt;ref&gt;{{cite news|url= https://cnn.com/2016/11/14/politics/trump-gay-marriage-abortion-supreme-court/ |title= Trump: Same-sex marriage is 'settled', but Roe v Wade can be changed |publisher= [[CNN]] |first= Ariane |last= de Vogue |date= 2016-11-15 |accessdate= 2016-11-30}}&lt;/ref&gt; Оның әкімшілігі Обама әкімшілігіндегі [[ЛГБТ қоғамдастығы|ЛГБТ адамдар]]дың жұмыс орындарындағы кемсітуден қорғайтын заңдардың негізгі құрамдастарын кері қайтарды.&lt;ref&gt;{{cite news|url= https://www.nbcnews.com/feature/nbc-out/lgbtq-advocates-say-trump-s-news-executive-order-makes-them-n740301 |title= LGBTQ Advocates Say Trump's New Executive Order Makes Them Vulnerable to Discrimination |publisher= NBC News |first= Mary Emily |last= O'Hara |date= 2017-03-30 |accessdate= 2017-07-30}}&lt;/ref&gt; 2020 жылғы тамызда Трамптың трансгендер пациенттерді кемсітуге қарсы қорғау шараларын кері қайтару әрекетін бір федералды судья тоқтатты.&lt;ref&gt;{{cite news|last= Luthi |first= Susannah |url= https://www.politico.com/news/2020/08/17/judge-trump-rollback-transgender-health-397332 |title= Judge halts Trump's rollback of transgender health protections |publisher= [[Politico]] |date= 2020-08-17 |accessdate= 2023-11-08}}&lt;/ref&gt;

Трамп елдегі қарулардың тексерілуіне қарсы екенін айтқан, бірақ оның елдегі қару саясаты жайлы көзқарасы жылдар өте келе өзгере берді.&lt;ref&gt;{{cite news|url= https://cnn.com/2016/06/20/politics/donald-trump-gun-positions-nra-orlando/ |title= The times Trump changed his positions on guns |publisher= [[CNN]] |date= 2016-06-20 |accessdate= 2021-10-03 |first= Gregory |last= Krieg}}&lt;/ref&gt; Билігі кезінде бірнеше қару көмегімен орын алған [[жаппай өлтіру]]ден кейін ол қаруға қатысты жаңа заңнаманы ұсынатынын айтты, бірақ ол 2019 жылғы қарашада бұл әрекеттен бас тартты.&lt;ref&gt;{{cite news|url= https://www.washingtonpost.com/politics/trump-quietly-abandons-proposing-ideas-to-curb-gun-violence-after-saying-he-would-following-mass-shootings/2019/10/31/8bca030c-fa6e-11e9-9534-e0dbcc9f5683_story.html |title= Trump abandons proposing ideas to curb gun violence after saying he would following mass shootings |publisher= [[The Washington Post]] |first= Josh |last= Dawsey |date= 2019-11-01 |accessdate= 2021-10-03}}&lt;/ref&gt; Оның әкімшілігі [[марихуана]]ға қарсы ұстаным алып, марихуананы заңдастырған штаттарды қорғауды қамтамасыз ететін Обама дәуіріндегі саясатты жойды.&lt;ref&gt;{{cite news|last= Bures |first= Brendan |date= 2020-02-21 |accessdate= 2021-10-03 |title= Trump administration doubles down on anti-marijuana position |publisher= Chicago Tribune |url= https://www.chicagotribune.com/marijuana/sns-tft-trump-anti-marijuana-stance-20200221-jfdx4urbb5bhrf6ldtfpxleopi-story.html}}&lt;/ref&gt; Трамп ұзақ уақыт бойы [[өлім жазасы]]н қолдап жүр.&lt;ref&gt;{{cite news|last= Wolf |first= Zachary B. |title= Trump returns to the death penalty as Democrats turn against it |url= https://cnn.com/2019/07/27/politics/death-penalty-trump-democrats/ |publisher= [[CNN]] |accessdate= 2022-09-18 |date= 2019-07-27}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last= Honderich |first= Holly |title= In Trump's final days, a rush of federal executions |url= https://www.bbc.com/news/world-us-canada-55236260 |publisher= [[BBC]] |date= 2021-01-16 |accessdate= 2022-09-18}}&lt;/ref&gt; Оның әкімшілігі кезінде федералды үкімет 13 тұтқынды өлім жазасына кесті, бұл соңғы 56 жылда жасалған өлім жазасын бірге қосқандағыдан көп.&lt;ref&gt;{{cite news|author= Michael Tarm; Michael Kunzelman |title= Trump administration carries out 13th and final execution |url= https://apnews.com/article/donald-trump-wildlife-coronavirus-pandemic-crime-terre-haute-28e44cc5c026dc16472751bbde0ead50 |publisher= [[Associated Press News]] |date= 2021-01-15 |accessdate= 2022-01-30}}&lt;/ref&gt; 2016 жылы Трамп [[су қолданатын азап|су қолданып, азаптау]]&lt;ref&gt;{{cite news|last= McCarthy |first= Tom |title= Donald Trump: I'd bring back 'a hell of a lot worse than waterboarding' |url= https://www.theguardian.com/us-news/2016/feb/06/donald-trump-waterboarding-republican-debate-torture |publisher= [[The Guardian]] |date= 2016-02-07 |accessdate= 2016-02-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title= Ted Cruz, Donald Trump Advocate Bringing Back Waterboarding |url= https://abcnews.go.com/Politics/video/ted-cruz-donald-trump-advocate-bringing-back-waterboarding-36764410 |publisher= ABC News |date= 2016-02-06 |accessdate= 2016-02-09}}&lt;/ref&gt; сияқты әдісі бар ақпарат алу мақсатындағы азаптауды қолдады, бірақ кейінірек қорғаныс министрі [[Джеймс Мэттис]]тің қарсылығынан кейін одан бас тартқандай болды.&lt;ref&gt;{{cite journal|first= Ron E. |last= Hassner |title= What Do We Know about Interrogational Torture? |journal= International Journal of Intelligence and CounterIntelligence |volume= 33 |issue= 1 |year= 2020 |pages= 4–42 |doi= 10.1080/08850607.2019.1660951}}&lt;/ref&gt;

=== Кешірімдері және коммутациялары ===
Трамп кешірім жасау туралы 237 өтінішті қанағаттандырды, бұл [[Джордж Герберт Уокер Буш|Джордж Г.У. Буш]] пен [[Джордж Уокер Буш|Джордж Буш]]ты санамағанда 1900 жылдан бері қызметте болған барлық президенттерден аз.&lt;ref&gt;{{cite news|last= Gramlich |first= John |url= https://www.pewresearch.org/short-reads/2021/01/22/trump-used-his-clemency-power-sparingly-despite-a-raft-of-late-pardons-and-commutations/ |title= Trump used his clemency power sparingly despite a raft of late pardons and commutations |publisher= Pew Research Center |date= 2021-01-22 |accessdate= 2023-07-23}}&lt;/ref&gt; Олардың тек жиырма бесі Әділет департаментінің кешірім жасау жөніндегі адвокатымен тексерілген; басқалары оған, оның отбасына және оның одақтастарына жеке немесе саяси байланыстары бар адамдарға берілді немесе атақты адамдар тарапынан ұсынылған.&lt;ref name=&quot;road&quot;&gt;{{cite news|last= Vogel |first= Kenneth P. |url= https://www.nytimes.com/2021/01/27/us/politics/trump-pardons.html |title= The Road to Clemency From Trump Was Closed to Most Who Sought It |publisher= [[The New York Times]] |date= 2021-03-21 |accessdate= 2023-07-23}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;OloDaw&quot;&gt;{{cite news|url= https://www.washingtonpost.com/politics/trump-pardon-power-russia-probe-mueller/2020/12/24/c55000c8-45fd-11eb-b0e4-0f182923a025_story.html |date= 2020-12-24 |accessdate= 2021-10-03 |title= Trump wields pardon power as political weapon, rewarding loyalists and undermining prosecutors |publisher= [[The Washington Post]] |author= Toluse Olorunnipa; Josh Dawsey}}&lt;/ref&gt; Президенттіктегі соңғы күнінде Трамп 73 рақымшылық жасап, 70 жазаны жеңілдеткен.&lt;ref&gt;{{cite news|author= Kevin Johnson; David Jackson; Dennis Wagner |url=https://usatoday.com/story/news/politics/2021/01/19/donald-trump-pardons-steve-bannon-white-house/4209763001/|title=Donald Trump grants clemency to 144 people (not himself or family members) in final hours|date=January 19, 2021|work=[[USA Today]]|access-date=July 23, 2023}}&lt;/ref&gt; Зорлық-зомбылық жасағаны үшін сотталған немесе айыпталған үш әскери қызметшінің кешірілуіне әскери басшылар қарсы болды.&lt;ref&gt;{{cite news|last= Phillips |first= Dave |url= https://www.nytimes.com/2019/11/15/us/trump-pardons.html |title= Trump Clears Three Service Members in War Crimes Cases |publisher= [[The New York Times]] |date= 2019-11-22 |accessdate= 2024-04-18}}&lt;/ref&gt;

=== Иммиграция ===
Трамптың ұсынған [[иммиграция]] саясаты науқан кезінде қызу пікірталас тақырыбы болды. Ол [[Мексика]] мен АҚШ шекарасындағы заңсыз қозғалысты тоқтату мақсатымен шекарада [[Трамп қабырғасы|қабырға]] тұрғызбақ және Мексиканы сол үшін төлеткізбек болды.&lt;ref&gt;{{cite news|url= https://www.bbc.com/news/world-us-canada-37243269 |title= Donald Trump's Mexico wall: Who is going to pay for it? |date= 2017-02-06 |publisher= [[BBC]] |accessdate= 2017-12-09}}&lt;/ref&gt; Ол АҚШ-та тұратын миллиондаған заңсыз иммигранттарды [[депортация]]лауға уәде берді&lt;ref&gt;{{cite news|title= Donald Trump emphasizes plans to build 'real' wall at Mexico border |url= https://www.cbc.ca/news/world/donald-trump-emphasizes-plans-to-build-real-wall-at-mexico-border-1.3196807 |publisher= Canadian Broadcasting Corporation |accessdate= 2015-09-29 |date= 2015-04-19}}&lt;/ref&gt; және туа біткенде берілетін азаматтықты сынға алды.&lt;ref&gt;{{cite news|url= https://www.motherjones.com/mojo/2015/08/donald-trump-has-some-thoughts-about-the-constitution |title= Donald Trump: The 14th Amendment is Unconstitutional |publisher= Mother Jones |date= 2015-04-19 |accessdate= 2015-11-22 |first= Inae |last= Oh}}&lt;/ref&gt; Президент ретінде ол жиі заңсыз иммигранттардың елге келуін «басқыншылықпен» теңеді де, иммигранттарды қылмыстық топтармен байланыстырды.&lt;ref&gt;{{cite news|url= https://www.usatoday.com/story/news/politics/elections/2019/08/08/trump-immigrants-rhetoric-criticized-el-paso-dayton-shootings/1936742001/ |title= A USA Today analysis found Trump used words like 'invasion' and 'killer' at rallies more than 500 times since 2017 |last= Fritze |first= John |publisher= USA Today |accessdate= 2019-04-09 |date= 2019-04-08}}&lt;/ref&gt;

2018 жылдан бастап Трамп [[Орталық Америка]]лық мигрант көпшілігінің баспана іздеуін тоқтату үшін АҚШ-Мексика шекарасына 6,000-ға жуық әскерді орналастырды.&lt;ref&gt;{{cite news|last= Mitchell |first= Ellen |title= Pentagon to send a 'few thousand' more troops to southern border |url= https://thehill.com/policy/defense/427519-pentagon-to-send-a-few-thousand-more-troops-to-southern-border |accessdate= 2020-06-04 |publisher= [[The Hill]] |date= 2019-01-29}}&lt;/ref&gt; Трамп қабылданған босқындар санын рекордтық деңгейге дейін қысқартты. Трамп билікке келген кезде жылдық шектеу 110,000 болды; Трамп 2020 жылы бұл санды 18,000 адамға және 2021 жылы 15,000 адамға шектеді.&lt;ref&gt;{{cite news|title= Donald Trump has cut refugee admissions to America to a record low |url= https://www.economist.com/graphic-detail/2019/11/04/donald-trump-has-cut-refugee-admissions-to-america-to-a-record-low |accessdate= 2020-06-25 |publisher= [[The Economist]] |date= 2019-11-04}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title= Trump Virtually Cuts Off Refugees as He Unleashes a Tirade on Immigrants |url= https://www.nytimes.com/2020/10/01/us/politics/trump-refugees.html |publisher= [[The New York Times]] |date= 2020-10-01 |accessdate= 2021-09-30 |author= Zolan Kanno-Youngs; Michael D. Shear}}&lt;/ref&gt; 

==== Сапар жасауға қойған тыйымы ====
2015 жылғы [[Сан-Бернардинодағы жаппай өлтіру]]ден кейін Трамп күшті тексеру жүйелері енгізілгенше мұсылман шетелдіктердің АҚШ-қа кіруіне тыйым салуды ұсынды.&lt;ref&gt;{{cite news|last= Pilkington |first= Ed |url= https://www.theguardian.com/us-news/2015/dec/07/donald-trump-ban-all-muslims-entering-us-san-bernardino-shooting |title= Donald Trump: ban all Muslims entering US |publisher= [[The Guardian]] |date= 2015-12-08 |accessdate= 2020-10-10}}&lt;/ref&gt; Кейінірек ол бұл ұсынысты өзгертті; тыйым «терроризмнің дәлелденген тарихы» бар елдерге қатысты ұсынылатын болды.&lt;ref&gt;{{cite news|publisher= [[The Washington Post]] |date= 2016-06-25 |accessdate= 2021-10-03 |first= Jenna |last= Johnson |title= Trump now proposes only Muslims from terrorism-heavy countries would be banned from U.S. |url= https://www.washingtonpost.com/news/post-politics/wp/2016/06/25/trump-now-says-muslim-ban-only-applies-to-those-from-terrorism-heavy-countries/}}&lt;/ref&gt;

2017 жылғы 27 қаңтарда Трамп босқындарды қабылдауды 120 күнге тоқтатып, қауіпсіздік сақтау себептеріне байланысты [[Ирак]], [[Иран]], [[Ливия]], [[Сомали]], [[Судан]], [[Сирия]] және [[Йемен]] азаматтарына 90 күн бойы кіруге тыйым салатын 13769-бұйрыққа қол қойды. Бұйрық бірден және ескертусіз күшіне еніп, әуежайлардағы аласапыранға әкелді.&lt;ref name=&quot;frontline&quot;&gt;{{cite news|url= https://www.theguardian.com/us-news/2017/jan/28/airports-us-immigration-ban-muslim-countries-trump |title= US airports on frontline as Donald Trump's travel ban causes chaos and protests |date= 2017-01-28 |publisher= [[The Guardian]] |author= Joanna Walters; Edward Helmore; Saeed Kamali Dehghan |accessdate= 2017-07-19}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;airport&quot;&gt;{{cite news|title= Protests erupt at airports nationwide over immigration action |url= https://www.cbsnews.com/news/protests-airports-immigration-action-president-trump/ |publisher= CBS News |date= 2017-01-28 |accessdate= 2021-03-22}}&lt;/ref&gt; Келесі күні түрлі әуежайларда наразылық шаралары орын алды&lt;ref name=&quot;frontline&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;airport&quot;/&gt; және бұйрықтың өзі заңи қиындықтарға әкелді.&lt;ref&gt;{{cite news|publisher= [[The Wall Street Journal]] |date= 2017-02-04 |accessdate= 2021-10-03 |author= Devlin Barrett; Dan Frosch |title= Federal Judge Temporarily Halts Trump Order on Immigration, Refugees |url= https://www.wsj.com/articles/legal-feud-over-trump-immigration-order-turns-to-visa-revocations-1486153216}}&lt;/ref&gt; 6 наурыздағы Ирактың тізімнен алып тасталғанына қарамастан,&lt;ref&gt;{{cite news|publisher= [[Reuters]] |date= 2017-03-15 |accessdate= 2021-10-03 |author= Dan Levine; Mica Rosenberg |title= Hawaii judge halts Trump's new travel ban before it can go into effect |url= https://www.reuters.com/article/us-usa-immigration-court-idUSKBN16M17N}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title= Trump signs new travel ban directive |url= https://www.bbc.co.uk/news/world-us-canada-39183153 |accessdate= 2017-03-18 |publisher= [[BBC News]] |date= 2017-03-06}}&lt;/ref&gt; Жоғарғы Сот 2017 жылғы маусымдағы шешімде тыйымды «АҚШ-тағы тұлғамен немесе ұйыммен ''bona fide'' қарым-қатынасы туралы сенімді дәлелі жоқ» келушілерге қолдануға болады деп шешті.&lt;ref&gt;{{cite news|url= https://www.chicagotribune.com/news/nationworld/politics/ct-travel-ban-supreme-court-20170626-story.html |title= Limited version of Trump's travel ban to take effect Thursday |publisher= Chicago Tribune |first= Mark |last= Sherman |agency= [[Associated Press]] |date= 2017-06-26 |accessdate= 2017-08-05}}&lt;/ref&gt;

==== Шекарада отбасылар бөлгені ====
{{multiple image
| direction = vertical
| width = 220
| image1 = Ursula (detention center) 1.png
| image2 = Ursula (detention center) 2-res.jpg
| footer = Урсула тергеу изоляторындағы отбасыларынан бөлініп қалған мигрант балалар, [[Мак-Аллен (Техас)|Мак-Аллен]], Техас, 2018 жылғы маусым
}}

Трамп әкімшілігі АҚШ-Мексика шекарасында 5,400-ден астам мигрант отбасының балаларын ата-аналарынан бөлді, бұл сан 2017 жылғы жаздан бері күрт өсуде еді.&lt;ref&gt;{{cite news|last= Pearle |first= Lauren |title= Trump administration admits thousands more migrant families may have been separated than estimated |url= https://abcnews.go.com/US/trump-administration-unsure-thousands-migrant-families-separated-originally/story?id=60797633 |accessdate= 2020-05-30 |publisher= ABC News |date= 2019-02-05}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Spagat&quot;&gt;{{cite news|last= Spagat |first= Elliot |date= 2019-10-25 |title= Tally of children split at border tops 5,400 in new count |publisher= [[AP News]] |url= https://apnews.com/article/c654e652a4674cf19304a4a4ff599feb |accessdate= 2020-05-30}}&lt;/ref&gt; 2018 жылғы сәуірде Трамп әкімшілігі «[[нөлдік төзімділік]]» саясатын жариялады, оған сәйкес заңсыз кіруге күдікті ересектер қамауға алынып, қылмыстық жауапкершілікке тартылады және олардың балалары ересексіз жүрген шетелдік кәмелетке толмағандар ретінде әкетіледі.&lt;ref&gt;{{cite news|author= Davis, Julie Hirschfeld; Shear, Michael D.; |title= How Trump Came to Enforce a Practice of Separating Migrant Families |url= https://www.nytimes.com/2018/06/16/us/politics/family-separation-trump.html |publisher= [[The New York Times]] |accessdate= 2020-05-30 |date= 2018-06-16}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last= Savage |first= Charlie |title= Explaining Trump's Executive Order on Family Separation |url= https://www.nytimes.com/2018/06/20/us/politics/family-separation-executive-order.html |publisher= [[The New York Times]] |accessdate= 2020-05-30 |date= 2018-06-20}}&lt;/ref&gt; Бұл саясат «аяқ астынан» шыққандай болды да, қоғамда наразылық тудырды.&lt;ref name=&quot;Domonoske&quot;&gt;{{cite news|author= Domonoske, Camila; Gonzales, Richard |date= 2018-06-19 |title= What We Know: Family Separation And 'Zero Tolerance' At The Border |publisher= NPR |url= https://www.npr.org/2018/06/19/621065383/what-we-know-family-separation-and-zero-tolerance-at-the-border |accessdate= 2020-05-30}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last= Epstein |first= Jennifer |title= Donald Trump's family separations bedevil GOP as public outrage grows |url= https://www.smh.com.au/world/north-america/donald-trump-s-family-separations-bedevil-gop-as-public-outrage-grows-20180618-p4zm9h.html |accessdate= 2020-05-30 |publisher= [[Bloomberg News]] |date= 2018-06-18}}&lt;/ref&gt; Трамп бұл саясаттың өз әкімшілігі тарапынан ойдан шығарылғанына қарамастан, оқиғаға демократтарды кінәлады да, «тек заңға бағынып жүрміз» деп жалған сылтау жасады.&lt;ref&gt;{{cite news|url= https://www.nytimes.com/2018/06/15/us/politics/trump-immigration-separation-border.html |title= Separated at the Border From Their Parents: In Six Weeks, 1,995 Children |publisher= [[The New York Times]] |date= 2018-06-15 |accessdate= 2018-06-18 |last= Davis |first= Julie Hirschfeld}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url= https://www.nbcnews.com/storyline/immigration-border-crisis/despite-claims-gop-immigration-bill-would-not-end-family-separation-n883701 |title= Despite claims, GOP immigration bill would not end family separation, experts say |publisher= [[NBC News]] |date= 2018-06-15 |accessdate= 2018-06-18 |last= Sarlin |first= Benjy}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|author= Davis, Julie Hirschfeld; Nixon, Ron |date= 2018-05-29 |title= Trump Officials, Moving to Break Up Migrant Families, Blame Democrats |publisher= [[The New York Times]] |url= https://www.nytimes.com/2018/05/29/us/politics/trump-democrats-immigrant-families.html |accessdate= 2020-12-29}}&lt;/ref&gt;

Трамп бастапқыда отбасы бөлінісі атқарушы бұйрықпен тоқтатылмайды деп айтқанымен, ол қоғамның қызу қарсылығына қосылып, 2018 жылғы маусымда мигранттар отбасыларын бірге қамауға алуды міндеттейтін атқарушылық жарлыққа қол қойды.&lt;ref&gt;{{cite news|last= Beckwith |first= Ryan Teague |title= Here's What President Trump's Immigration Order Actually Does |url= https://time.com/5317703/trump-family-separation-policy-executive-order/ |accessdate= 2020-05-30 |publisher= [[Time]] |date= 2018-06-20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|publisher= [[The New York Times]] |date= 2018-06-20 |author= Michael D. Shear; Abby Goodnough; Maggie Haberman |title= Trump Retreats on Separating Families, but Thousands May Remain Apart |accessdate= 2018-06-20 |url= https://www.nytimes.com/2018/06/20/us/politics/trump-immigration-children-executive-order.html}}&lt;/ref&gt; 2018 жылғы 26 ​​маусымда судья Дана Сабрау Трамп әкімшілігінде бөлінген балаларды «қадағалайтын жүйе жоқ» деген қорытындыға келді де,&lt;ref&gt;{{cite news|last= Hansler |first= Jennifer |title= Judge says government does a better job of tracking 'personal property' than separated kids |url= https://cnn.com/2018/06/27/politics/family-separation-federal-judge-personal-property-comment/ |accessdate= 2020-05-30 |publisher= [[CNN]] |date= 2018-06-27}}&lt;/ref&gt; қалған отбасылардың қайта қосылуын бұйырды да, отбасылардың бөлінуі шектеулі жағдайларды қоспағанда тоқтатылды.&lt;ref&gt;{{cite news|url= https://www.theguardian.com/us-news/2018/jun/27/us-immigration-must-reunite-families-separated-at-border-federal-judge-rules |title= Judge orders US to reunite families separated at border within 30 days |last= Walters |first= Joanna |date= 2018-06-27 |publisher= [[The Guardian]] |accessdate= 2020-05-30}}&lt;/ref&gt;

==== Трамп қабырғасы және үкімет жұмысының тоқтауы ====
{{Толық мақала|Трамп қабырғасы|АҚШ үкіметі жұмысының тоқтай тұруы (2018—2019)}}
[[Сурет:Donald Trump visits San Diego border wall prototypes.jpg|нобай|оңға|Трамптың [[Трамп қабырғасы|өз қабырғасын]] тексеруі, [[Сан-Диего]], [[Техас]], 2018 жылғы 13 наурыз]]

Трамп сайлауалды кампаниясының басты уәделерінің бірі Американың [[Мексика]]мен шекарасы бойында 1,600 километр [[Трамп қабырғасы|қабырға тұрғызу]] және Мексиканы сол үшін төлеткізу болды.&lt;ref name=&quot;timm&quot;&gt;{{cite news|last= Timm |first= Jane C. |url= https://www.nbcnews.com/politics/donald-trump/fact-check-mexico-never-paid-it-what-about-trump-s-n1253983 |title= Fact check: Mexico never paid for it. But what about Trump's other border wall promises? |publisher= [[NBC News]] |date= 2021-01-13 |accessdate= 2021-12-21}}&lt;/ref&gt; Президенттігінің соңына қарай АҚШ ешбір қоршау, не ескірген ғана қоршауы бар 587 километр жерде «64 километр жаңа негізгі қабырға және 53 километр қосалқы қабырға» салды.&lt;ref&gt;{{cite news|last= Farley |first= Robert |url= https://www.factcheck.org/2020/12/trumps-border-wall-where-does-it-stand/ |title= Trump's Border Wall: Where Does It Stand? |publisher= FactCheck.org |date= 2021-02-16 |accessdate= 2021-12-21}}&lt;/ref&gt;

2018 жылы Трамп шекарадағы қабырғаға 5.6 миллиард доллар бөлмесе, Конгресстің қандай да бір бюджетіне қол қоюдан бас тартты, нәтижесінде федералды үкімет 2018 жылғы желтоқсаннан 2019 жылғы қаңтарға дейін 35 күн бойы жұмысын жартылай тоқтата тұрды, бұл тарихтағы АҚШ үкіметінің ең ұзақ уақыт бойы жұмысын тоқтатуы болды.&lt;ref name=Gambino&gt;{{cite news|author= Gambino, Lauren; Walters, Joanna |title= Trump signs bill to end $6bn shutdown and temporarily reopen government |url= https://www.theguardian.com/us-news/2019/jan/25/shutdown-latest-news-trump-reopens-government-deal-democrats |accessdate= 2020-05-31 |publisher= [[The Guardian]] |date= 2019-01-26}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last= Pramuk |first= Jacob |title= Trump signs bill to temporarily reopen government after longest shutdown in history |url= https://www.cnbc.com/2019/01/25/senate-votes-to-reopen-government-and-end-shutdown-without-border-wall.html |accessdate= 2020-05-31 |publisher =[[CNBC]] |date= 2019-01-25}}&lt;/ref&gt; Үкіметтің шамамен 800,000 қызметкері жұмысын тоқтатты, не жалақысыз жұмыс істеді.&lt;ref&gt;{{cite news|last= Fritze |first= John |title= By the numbers: How the government shutdown is affecting the US |url= https://www.usatoday.com/story/news/politics/2019/01/24/government-shutdown-has-wide-impact-numbers/2666872002/ |accessdate= 2020-05-31 |publisher= USA Today |date= 2019-01-24}}&lt;/ref&gt; Конгресстің бюджеттік кеңсесінің мәліметі бойынша, жұмыстың тоқтауы экономикаға 3 миллиард доллар көлемінде тұрақты шығын әкелді.&lt;ref&gt;{{cite news|url= https://www.cnbc.com/2019/01/28/government-shutdown-cost-the-economy-11-billion-cbo.html |title= Government shutdown cost the economy $11 billion: CBO |last= Mui |first= Ylan |date= 2019-01-28 |publisher= CNBC |accessdate= 2020-05-31}}&lt;/ref&gt; Сауалнамаға қатысқандардың жартысына жуығы Трампты оқиға үшін кінәлады да, Трамптың рейтингі төмендеді.&lt;ref&gt;{{cite news|last= Bacon |first= Perry Jr. |title= Why Trump Blinked |url= https://fivethirtyeight.com/features/government-shutdown-ends/ |publisher= FiveThirtyEight |date= 2019-01-25 |accessdate= 2021-10-03}}&lt;/ref&gt;

2019 жылғы ақпанда тағы да жақын арада үкімет жабылуының алдын алу үшін Конгресс 89 километр шекаралық қоршау үшін 1.375 миллиард долларды қамтитын қаржыландыру туралы заң жобасын қабылдады да, Трамп оған қол қойды.&lt;ref name=Wilkie&gt;{{cite news|author= Pramuk, Jacob; Wilkie, Christina |title= Trump declares national emergency to build border wall, setting up massive legal fight |url= https://www.cnbc.com/2019/02/15/trump-national-emergency-declaration-border-wall-spending-bill.html |accessdate= 2020-05-31 |publisher= CNBC |date= 2019-02-15}}&lt;/ref&gt; Трамп сонымен бірге оңтүстік шекарада төтенше жағдай жариялап, Конгресс бөлген 6.1 миллиард долларды басқа мақсаттарға бағыттауды көздеді.&lt;ref name=Wilkie /&gt; Трамп декларацияны жою туралы бірлескен қарарға вето қойды, ал Сенат ветодан бас тартуға қарсы дауыс берді.&lt;ref&gt;{{cite news|last= Carney |first= Jordain |title= Senate fails to override Trump veto over emergency declaration |url= https://thehill.com/homenews/senate/466313-senate-fails-to-override-trumps-emergency-declaration-veto |accessdate= 2020-05-31 |publisher= [[The Hill]] |date= 2019-10-17}}&lt;/ref&gt;

=== Сыртқы саясаты ===
[[Сурет:-G7Biarritz (48616362963).jpg|нобай|оңға|45-саммиті барысындағы Трамп пен [[Үлкен жетілік]] мемлекеттерінің басқа басшылары, [[Франция]], 2019 жыл]]

Трамп өзін «[[Ұлтшылдық|ұлтшыл]]&lt;nowiki/&gt;» деп&lt;ref&gt;{{cite news|first= William |last= Cummings |title= 'I am a nationalist': Trump's embrace of controversial label sparks uproar |url= https://www.usatoday.com/story/news/politics/2018/10/24/trump-says-hes-nationalist-what-means-why-its-controversial/1748521002/ |publisher= USA Today |date= 2018-10-24 |accessdate= 2021-08-24}}&lt;/ref&gt; және өз сыртқы саясатын «Америка бірінші» деп сипаттайды.&lt;ref name=Bennhold&gt;{{cite news|first= Katrin |last= Bennhold |url= https://www.nytimes.com/2020/06/06/world/europe/germany-troop-withdrawal-america.html |publisher= [[The New York Times]] |title= Has 'America First' Become 'Trump First'? Germans Wonder |date= 2020-06-06 |accessdate= 2021-08-24}}&lt;/ref&gt; Оның бұрын [[Популизм|популистік]], [[Неоұлтшылдық|неоұлтшыл]] және [[Авторитаризм|авторитар]] үкіметтерді мақтағаны және қолдағаны бар.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://carnegieendowment.org/2018/10/01/can-u.s.-democracy-policy-survive-trump-pub-77381|title=Can U.S. Democracy Policy Survive Trump?|last1=Carothers|first1=Thomas|last2=Brown|first2=Frances Z.|date=October 1, 2018|website=[[Carnegie Endowment for International Peace]]|access-date=October 19, 2019}}&lt;/ref&gt; Трамп тұсындағы сыртқы саясат болжамсыздық, белгісіздік пен қайшылыққа толы болды.&lt;ref name=Bennhold /&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|url= https://www.foreignaffairs.com/articles/iran/2020-01-22/cost-incoherent-foreign-policy |title= The Cost of an Incoherent Foreign Policy: Trump's Iran Imbroglio Undermines U.S. Priorities Everywhere Else |first= Brett |last= McGurk |publisher= Foreign Affairs |date= 2020-01-22 |accessdate= 2021-08-24}}&lt;/ref&gt; Бұл жылдары, оған қоса, АҚШ пен [[Еуропа одағы]] және оның одақтастары арасындағы қарым-қатынастар шиеленіскен болды.&lt;ref&gt;{{cite news|first= Ana |last= Swanson |url= https://www.nytimes.com/2020/03/12/business/economy/trump-european-union-trade.html |title= Trump Administration Escalates Tensions With Europe as Crisis Looms |date= 2020-03-12 |accessdate= 2021-10-04 |publisher= [[The New York Times]]}}&lt;/ref&gt; Трамп [[НАТО]] одақтастарын сынға алды да, АҚШ-тың НАТО-дан шығуы туралы бірнеше рет жеке ұсыныс жасады.&lt;ref&gt;{{cite news|last= Baker |first= Peter |date= 2017-05-26 |accessdate= 2021-10-04 |title= Trump Says NATO Allies Don't Pay Their Share. Is That True? |publisher= [[The New York Times]] |url= https://www.nytimes.com/2017/05/26/world/europe/nato-trump-spending.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|author= Barnes, Julian E.; Cooper, Helene |url= https://www.nytimes.com/2019/01/14/us/politics/nato-president-trump.html |title= Trump Discussed Pulling U.S. From NATO, Aides Say Amid New Concerns Over Russia |publisher= [[The New York Times]] |date= 2019-01-14 |accessdate= 2021-04-05}}&lt;/ref&gt;

==== Сауда ====
Трамп АҚШ-ты [[Транс-Тынық мұхиты әріптестігі]] келіссөздерінен шығарды,&lt;ref&gt;{{cite news|url= https://cnn.com/2017/01/23/politics/trump-tpp-things-to-know/ |title= Trump's TPP withdrawal: 5 things to know |last= Bradner |first= Eric |date= 2017-01-23 |publisher= [[CNN]] |accessdate= 2018-03-12}}&lt;/ref&gt; болат пен алюминий импортына тариф енгізді&lt;ref&gt;{{cite news|url= https://www.theguardian.com/business/2018/mar/10/war-over-steel-trump-tips-global-trade-turmoil-tariffs |title= The war over steel: Trump tips global trade into new turmoil |publisher= [[The Guardian]] |date= 2018-03-10 |accessdate= 2018-03-15 |last= Inman |first= Phillip}}&lt;/ref&gt; және АҚШ-қа [[Қытай]] импорттайтын тауарлардың 818 санатына (құны 50 миллиард доллар) тарифтерді күрт арттыру арқылы Қытаймен сауда соғысын бастады.&lt;ref&gt;{{cite news|url= https://www.reuters.com/article/us-usa-trade-china-ministry/trump-sets-tariffs-on-50-billion-in-chinese-goods-beijing-strikes-back-idUSKBN1JB0KC |title= Trump sets tariffs on $50 billion in Chinese goods; Beijing strikes back |date= 2018-06-15 |accessdate= 2021-10-03 |publisher= [[Reuters]] |author= David Lawder; Ben Blanchard}}&lt;/ref&gt; Трамп импорттық тарифтерді Қытай АҚШ қазынасына төлейтінін айтқанымен, оны Қытайдан тауар импорттайтын америкалық компаниялар төлейді.&lt;ref&gt;{{cite news|last= Singh |first= Rajesh Kumar |url= https://www.reuters.com/article/us-usa-trade-china-tariffs-explainer-idUSKCN1UR5YZ |title= Explainer: Trump's China tariffs – Paid by U.S. importers, not by China |publisher= [[Reuters]] |date= 2019-08-02 |accessdate= 2022-11-27}}&lt;/ref&gt; Ол сайлануынан бұрын АҚШ-тың ірі сауда тапшылығын айтарлықтай азайтуға уәде бергенімен, Трамп тұсында сауда тапшылығы күрт өсті.&lt;ref name=&quot;Palmer 2021&quot;&gt;{{cite news|last= Palmer |first= Doug | title= America's trade gap soared under Trump, final figures show |publisher= [[Politico]] |date= 2021-02-05 |url= https://www.politico.com/news/2021/02/05/2020-trade-figures-trump-failure-deficit-466116 |accessdate= 2024-06-01}}&lt;/ref&gt;

==== Ресей ====
[[Сурет:President Trump at the G20 (48144148302).jpg|нобай|оңға|[[Осака]]лық G20 саммитіндегі Трамп пен [[Ресей президенті]] [[Владимир Владимирович Путин|Владимир Путин]], 2019 жылғы маусым]]

Трамп әкімшілігі [[Қырым аннексиясы|Ресейдің Қырымды аннексиялауы]]нан кейін АҚШ-тың [[ресей]]лік элитаға қарсы салынған ең қатаң [[санкция]]ларын әлсіретіп жіберді.&lt;ref&gt;{{cite news|first= Patricia |last= Zengerle |title= Bid to keep U.S. sanctions on Russia's Rusal fails in Senate |url= https://www.reuters.com/article/us-usa-russia-sanctions/bid-to-keep-u-s-sanctions-on-russias-rusal-fails-in-senate-idUSKCN1PA2JB |publisher= [[Reuters]] |date= 2019-01-16 |accessdate= 2021-10-05}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|first= Jeanne |last= Whalen |url= https://www.washingtonpost.com/business/2019/01/16/rare-rebuke-trump-administration-some-gop-lawmakers-advance-measure-oppose-lifting-russian-sanctions/ |title= In rare rebuke of Trump administration, some GOP lawmakers advance measure to oppose lifting Russian sanctions |publisher= [[The Washington Post]] |date= 2019-01-15 |accessdate= 2021-10-05}}&lt;/ref&gt; Трамп Ресейдің шартты орындамауын сылтауратып, АҚШ-ты [[Орта және қысқа қашықтыққа ұшатын зымырандарды жою туралы келісім]]нен шығарды&lt;ref&gt;{{cite news|first= Shannon |last= Bugos |title= U.S. Completes INF Treaty Withdrawal |url= https://www.armscontrol.org/act/2019-09/news/us-completes-inf-treaty-withdrawal |publisher= Arms Control Association |accessdate= 2021-10-05}}&lt;/ref&gt; және Ресейдің [[Үлкен жетілік]]ке ықтимал қайта оралуын қолдады.&lt;ref name=&quot;G8&quot;&gt;{{cite news|last=Panetta|first=Grace|date=June 14, 2018|title=Trump reportedly claimed to leaders at the G7 that Crimea is part of Russia because everyone there speaks Russian|work=[[Business Insider]]|url=https://www.businessinsider.com/trump-claims-crimea-is-part-of-russia-since-people-speak-russian-g7-summit-2018-6|access-date=February 13, 2020}}&lt;/ref&gt;

Трамп [[Ресей президенті]] [[Владимир Владимирович Путин|Владимир Путин]]ді жиі мақтады, көп мінемеді,&lt;ref&gt;{{cite news|last= Baker |first= Peter |date= 2017-08-10 |title= Trump Praises Putin Instead of Critiquing Cuts to U.S. Embassy Staff |publisher= [[The New York Times]] |url= https://www.nytimes.com/2017/08/10/world/europe/putin-trump-embassy-russia.html |accessdate= 2020-06-07}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last= Nussbaum |first= Matthew |date= 2018-04-08 |accessdate= 2021-10-05 |title= Trump blames Putin for backing 'Animal Assad' |publisher= [[Politico]] |url= https://www.politico.com/story/2018/04/08/trump-putin-syria-attack-508223}}&lt;/ref&gt; бірақ сонда да Ресей үкіметінің кейбір әрекеттеріне қарсы шығатын.&lt;ref&gt;{{cite news|title= Nord Stream 2: Trump approves sanctions on Russia gas pipeline |url= https://www.bbc.com/news/world-europe-50875935 |publisher= [[BBC News]] |date= 2019-12-21 |accessdate= 2021-10-05}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title= Trump expelling 60 Russian diplomats in wake of UK nerve agent attack |url= https://cnn.com/2018/03/26/politics/us-expel-russian-diplomats/ |publisher= [[CNN]] |author= Jeremy Diamond; Allie Malloy; Angela Dewan |date= 2018-03-26 |accessdate= 2021-10-05}}&lt;/ref&gt; 2018 жылы Хельсинки саммитінде Путинмен кездескенінен кейін Трамп АҚШ барлау агенттіктерінің тұжырымдарын қабылдамай, Путиннің [[2016 АҚШ президент сайлауына Ресейдің араласуы|2016 жылғы президенттік сайлауға Ресейдің араласуы]]н жоққа шығарғаны үшін екіжақты сынға ұшырады.&lt;ref&gt;{{cite news|last= Zurcher |first= Anthony |title= Trump-Putin summit: After Helsinki, the fallout at home |url= https://www.bbc.com/news/world-us-canada-44830012 |accessdate= 2018-07-18 |publisher= [[BBC]] |date= 2018-07-16}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url= https://www.theatlantic.com/international/archive/2018/07/trump-putin/565238/ |title= Trump Sides With the Kremlin, Against the U.S. Government |last= Calamur |first= Krishnadev |date= 2018-07-16 |publisher= [[The Atlantic]] |accessdate= 2018-07-18}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url= https://cnn.com/2018/07/16/politics/congress-reaction-trump-putin-comments/ |title= Top Republicans in Congress break with Trump over Putin comments |last= Fox |first= Lauren |date= 2018-07-16 |publisher= [[CNN]] |accessdate= 2018-07-18}}&lt;/ref&gt;

==== Қытай ====
Трамп Қытайды АҚШ-ты әділетсіз пайдаланды деп бірнеше рет айыптады.&lt;ref&gt;{{cite news|url= https://www.reuters.com/article/us-usa-trade-china-idUSKCN1UX1WO |title= Trump says China is 'killing us with unfair trade deals' |date= 2019-08-07 |publisher= [[Reuters]] |accessdate= 2019-08-24 |author= Nandita Bose; Andrea Shalal}}&lt;/ref&gt; Ол ірі сәтсіздік делінген Қытайға қарсы сауда соғысын бастады,&lt;ref&gt;{{cite news|title= More pain than gain: How the US-China trade war hurt America |author= Hass, Ryan; Denmark, Abraham |url= https://www.brookings.edu/blog/order-from-chaos/2020/08/07/more-pain-than-gain-how-the-us-china-trade-war-hurt-america/ |publisher= Brookings Institution |date= 2020-08-07 |accessdate= 2021-10-04}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title= How China Won Trump's Trade War and Got Americans to Foot the Bill |url= https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-01-11/how-china-won-trump-s-good-and-easy-to-win-trade-war |publisher= Bloomberg News |date= 2021-01-11 |accessdate= 2021-10-04}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last= Disis |first= Jill |url= https://cnn.com/2020/10/24/economy/us-china-trade-war-intl-hnk/ |title= Trump promised to win the trade war with China. He failed |publisher= [[CNN]] |date= 2020-10-25 |accessdate= 2022-10-03}}&lt;/ref&gt; [[Иран]]мен болжамды байланыстары үшін [[Huawei]] компаниясын санкциялады,&lt;ref&gt;{{cite news|url= https://www.usatoday.com/story/tech/news/2019/05/21/huawei-why-facing-sanctions-and-who-get-hurt-most/3750738002/ |title= Huawei sanctions: Who gets hurt in dispute? |publisher= USA Today |date= 2019-05-21 |accessdate= 2019-08-24 |author= Frank Bajak; Michael Liedtke}}&lt;/ref&gt; қытайлық студенттер мен ғалымдарға визалық шектеулерді едәуір ұлғайтты,&lt;ref&gt;{{cite news|url= https://time.com/5600299/donald-trump-china-trade-war-students/ |title= Trump's Trade War Targets Chinese Students at Elite U.S. Schools |publisher= [[Time]] |date= 2019-06-03 |accessdate= 2019-08-24}}&lt;/ref&gt; және Қытайды валюта манипуляторы деді.&lt;ref&gt;{{cite news|url= https://www.cnbc.com/2019/08/06/trade-war-china-responds-to-us-after-claim-of-being-a-currency-manipulator.html |title= China responds to US after Treasury designates Beijing a 'currency manipulator' |last= Meredith |first= Sam |date= 2019-08-06 |publisher= CNBC |accessdate= 2019-08-06}}&lt;/ref&gt; Қытайға қарсы сөзіне қарамастан, Трамп [[Қытай Коммунистік партиясы]]н және оның басшысы [[Си Цзиньпин]]ді мақтап жататын.&lt;ref&gt;{{cite news|last= Sink |first= Justin |date= 2018-04-11 |accessdate= 2021-10-05 |title= Trump Praises China's Xi's Trade Speech, Easing Tariff Tensions |publisher= IndustryWeek |url= https://www.industryweek.com/the-economy/article/22025453/trump-praises-chinas-xis-trade-speech-easing-tariff-tensions}}&lt;/ref&gt; Бұл ісі арқылы ол Қытаймен болған сауда соғысын тоқтатқысы келген делінді.&lt;ref&gt;{{cite news|last= Nakamura |first= David |date= 2019-08-23 |title= Amid trade war, Trump drops pretense of friendship with China's Xi Jinping, calls him an 'enemy' |publisher= [[The Washington Post]] |url= https://www.washingtonpost.com/politics/amid-trade-war-trump-drops-pretense-of-friendship-with-chinas-xi-jinping-calls-him-an-enemy/2019/08/23/2063e80e-c5bb-11e9-b5e4-54aa56d5b7ce_story.html |accessdate= 2020-10-25}}&lt;/ref&gt; Бастапқыда Трамп Қытайдың COVID-19 пандемиясына қарсы саясатын мақтаса,&lt;ref&gt;{{cite news|last= Ward |first= Myah |date= 2020-04-15 |accessdate= 2021-10-05 |title= 15 times Trump praised China as coronavirus was spreading across the globe |publisher= [[Politico]] |url= https://www.politico.com/news/2020/04/15/trump-china-coronavirus-188736}}&lt;/ref&gt; кейін, 2020 жылғы наурыздан бастап оны сынға алатын.&lt;ref&gt;{{cite news|author= Jeff Mason; Matt Spetalnick; Alexandra Alper |date= 2020-03-18 |title= Trump ratchets up criticism of China over coronavirus |publisher= [[Reuters]] |url= https://www.reuters.com/article/us-health-coronavirus-trump-china-idUSKBN2153N5 |accessdate= 2020-10-25}}&lt;/ref&gt;

Трамп Қытаймен сауданы сақтап қалу мақсатымен оның [[Шыңжаң Ұйғыр автономиялық ауданы|Шыңжаң]]дағы этникалық азшылыққа қарсы ісіне тиіспейтінін және санкция салмайтынын мәлімдеген еді.&lt;ref&gt;{{cite news|title= Trump held off sanctioning Chinese over Uighurs to pursue trade deal |url= https://www.bbc.com/news/world-us-canada-53138833 |publisher= [[BBC News]] |date= 2020-06-22 |accessdate= 2021-10-05}}&lt;/ref&gt; 2020 жылғы шілдеде Трамп әкімшілігі Шыңжаңда миллионнан астам ұйғырлардың [[Шыңжаңдағы қайта тәрбиелеу лагерлері|қайта тәрбиелеу лагерлері]]нде ұстағаны үшін Қытай элитасын біраз санкциялады.&lt;ref&gt;{{cite news|title= U.S. Imposes Sanctions on Chinese Officials Over Mass Detention of Muslims |url= https://www.nytimes.com/2020/07/09/world/asia/trump-china-sanctions-uighurs.html |publisher= [[The New York Times]] |date= 2020-07-09 |accessdate= 2021-10-05 |author= Pranshu Verma; Edward Wong}}&lt;/ref&gt;

==== Солтүстік Корея ====
[[Сурет:Kim and Trump shaking hands at the red carpet during the DPRK–USA Singapore Summit.jpg|нобай|оңға|Трамп пен [[Солтүстік Корея]] басшысы [[Ким Чен Ын]], 2018 жылғы маусым]]

2017 жылы, [[Солтүстік Корея]]ның ядролық қаруы барған сайын елеулі қауіп ретінде қарастырылған кезде,&lt;ref&gt;{{cite news|author= Taylor, Adam; Meko, Tim |url= https://www.washingtonpost.com/news/worldviews/wp/2017/12/21/what-made-north-koreas-weapons-programs-so-much-scarier-in-2017/ |title= What made North Korea's weapons programs so much scarier in 2017 |publisher= [[The Washington Post]] |date= 2017-12-21 |accessdate= 2019-06-05}}&lt;/ref&gt; Трамп өзінің риторикасын күшейтіп, Солтүстік Кореяның агрессиясы «әлем бұрын-соңды көрмеген от пен қаһармен» көретінін ескертті.&lt;ref name=Windrem&gt;{{cite news|author= Windrem, Robert; Siemaszko, Corky; Arkin, Daniel |date= 2017-05-02 |title= North Korea crisis: How events have unfolded under Trump |publisher= NBC News |url= https://www.nbcnews.com/news/world/north-korea-crisis-how-events-have-unfolded-under-trump-n753996 |accessdate= 2020-06-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last= Borger |first= Julian |title= Donald Trump threatens to 'totally destroy' North Korea in UN speech |url= https://www.theguardian.com/us-news/2017/sep/19/donald-trump-threatens-totally-destroy-north-korea-un-speech |accessdate= 2020-06-08 |publisher= [[The Guardian]] |date= 2017-09-19}}&lt;/ref&gt; 2017 жылы Трамп Солтүстік Кореяның «толық ядролық қарусыздануын» қалайтынын мәлімдеп, көшбасшы [[Ким Чен Ын]]ға тіл тигізді.&lt;ref name=Windrem /&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last= McCausland |first= Phil |title= Kim Jong Un Calls President Trump 'Dotard' and 'Frightened Dog' |url= https://www.nbcnews.com/news/world/north-korea-s-kim-jong-un-calls-president-trump-frightened-n803631 |accessdate= 2020-06-08 |publisher= NBC News |date= 2017-09-22}}&lt;/ref&gt; Осындай шиеленістен бастап Трамп пен Ким бір-біріне ең кемі 27 түрлі хат жазды да, қарым-қатынасы соңына қарай ниеттес достыққа айналды.&lt;ref&gt;{{cite news|url= https://cnn.com/2020/09/09/politics/transcripts-kim-jong-un-letters-trump/ |publisher= [[CNN]] |date= 2020-09-09 |accessdate= 2021-10-05 |title= Transcript: Kim Jong Un's letters to President Trump}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title= 'A magical force': New Trump-Kim letters provide window into their 'special friendship' |date= 2020-09-09 |accessdate= 2021-10-05 |author= Jamie Gangel; Jeremy Herb |publisher= [[CNN]] |url= https://cnn.com/2020/09/09/politics/kim-jong-un-trump-letters-rage-book/}}&lt;/ref&gt; 2019 жылғы наурызда Трамп АҚШ қаржы департаментіне құлақ аспай, Солтүстік Кореяға салынған бірнеше санкцияны алып тастады.&lt;ref&gt;{{cite news|url= https://www.nytimes.com/2019/03/22/world/asia/north-korea-sanctions.html |publisher= [[The New York Times]] |date= 2019-03-22 |accessdate= 2021-09-30 |title= Trump Overrules Own Experts on Sanctions, in Favor to North Korea |first= Alan |last= Rappeport}}&lt;/ref&gt;

Трамп Солтүстік Корея басшысымен кездескен АҚШ-тың тұңғыш президенті болып, Ким Чен Ынмен 3 түрлі кезде көрісті: 2018 жылы Сингапурда, 2019 жылы Ханойда және 2019 жылы [[Демилитарландырылған аймақ (Корея)|екі Кореяның шекарасы]]нда.&lt;ref&gt;{{cite news|author= Peter Baker; Michael Crowley |url= https://www.nytimes.com/2019/06/30/world/asia/trump-north-korea-dmz.html |title= Trump Steps Into North Korea and Agrees With Kim Jong-un to Resume Talks |publisher= [[The New York Times]] |date= 2019-06-30 |accessdate= 2021-10-05}}&lt;/ref&gt; Алайда еш ядролық қарусыздану келісімі жасалмай қалды да,&lt;ref&gt;{{cite news|url= https://www.nytimes.com/2020/06/12/world/asia/korea-nuclear-trump-kim.html |publisher= [[The New York Times]] |date= 2020-06-12 |accessdate= 2021-10-05 |title= Two Years After Trump-Kim Meeting, Little to Show for Personal Diplomacy |author= David E. Sanger; Choe Sang-Hun}}&lt;/ref&gt; оны жасау туралы келіссөздер бір-ақ күннен кейін тоқтап қалды.&lt;ref&gt;{{cite news|url= https://apnews.com/article/donald-trump-us-news-ap-top-news-north-korea-vietnam-c66474b67b3e41cdad6d21ba3385ddc2 |title= North Korea Says Nuclear Talks Break Down While U.S. Says They Were 'Good' |author= Jari Tanner; Matthew Lee |publisher= [[Associated Press News]] |date= 2019-10-05 |accessdate= 2021-07-21}}&lt;/ref&gt; 2017 жылдан бері ядролық қару сынамай жүрген Солтүстік Корея сонда да ядролық қару мен баллистикалық зымыран арсеналын кеңейте берді.&lt;ref&gt;{{cite news|title= Kim Jong Un's Nuclear Weapons Got More Dangerous Under Trump |first= Jon |last= Herskovitz |publisher= [[Bloomberg News]] |date= 2020-12-28 |accessdate= 2021-10-05 |url= https://www.bloomberg.com/news/articles/2020-12-28/four-ways-kim-jong-un-got-more-dangerous-under-trump-sanctions}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url= https://www.washingtonpost.com/national-security/trump-kim-north-korea-nuclear/2020/09/30/2b7305c8-032b-11eb-b7ed-141dd88560ea_story.html |publisher= [[The Washington Post]] |accessdate= 2021-10-05 |date= 2020-09-30 |title= As Kim wooed Trump with 'love letters', he kept building his nuclear capability, intelligence shows |author= Warrick, Joby; Denyer, Simon}}&lt;/ref&gt;

==== Ауғанстан ====
[[File:Secretary Pompeo Meets With the Taliban Delegation (50333305012).jpg|thumb|АҚШ мемлекеттік хатшысы [[Майк Помпео]]ның [[Қатар]]да [[Талибан]] делегациясымен кездесуі, 2020 жылғы қыркүйек]]

[[Ауғанстан]]дағы АҚШ әскерінің саны 2017 жылғы қаңтардағы 8,500-ден бір жылдан кейін 14,000-ге дейін өсті,&lt;ref&gt;{{cite news|author= Jaffe, Greg; Ryan, Missy |date= 2018-01-21 |accessdate= 2021-10-04 |title= Up to 1,000 more U.S. troops could be headed to Afghanistan this spring |publisher= [[The Washington Post]] |url= https://www.washingtonpost.com/world/national-security/up-to-1000-more-us-troops-could-be-headed-to-afghanistan-this-spring/2018/01/21/153930b6-fd1b-11e7-a46b-a3614530bd87_story.html}}&lt;/ref&gt; бұл Трамптың Ауғанстанға одан әрі араласуын сынайтын сайлауалды ұстанымына қарсы өзгеріс еді.&lt;ref&gt;{{cite news|author= Gordon, Michael R.; Schmitt, Eric; Haberman, Maggie |date= 2017-08-20 |accessdate= 2021-10-04 |title= Trump Settles on Afghan Strategy Expected to Raise Troop Levels |publisher= [[The New York Times]] |url= https://www.nytimes.com/2017/08/20/world/asia/trump-afghanistan-strategy-mattis.html}}&lt;/ref&gt; 2020 жылғы ақпанда Трамп [[Талибан]]мен бітім шартына келді де, 14 ай уақытындағы шетелдік сарбаздардың Ауғанстаннан алып тасталуын, ауған жерінің АҚШ, не оның одақтастарына қарсы лаңкестік істер үшін қолданылмайтынын және ауған үкіметі қамауға алған 5,000 тәліп тұтқынның босатылуын мақұлдады.&lt;ref&gt;{{cite news|author= George, Susannah; Dadouch, Sarah; Lamothe, Dan |date= 2020-02-29 |accessdate= 2021-10-04 |title= U.S. signs peace deal with Taliban agreeing to full withdrawal of American troops from Afghanistan |publisher= [[The Washington Post]] |url= https://www.washingtonpost.com/world/asia_pacific/afghanistan-us-taliban-peace-deal-signing/2020/02/29/b952fb04-5a67-11ea-8efd-0f904bdd8057_story.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last= Mashal |first= Mujib |date= 2020-02-29 |title= Taliban and U.S. Strike Deal to Withdraw American Troops From Afghanistan |publisher= [[The New York Times]] |url= https://www.nytimes.com/2020/02/29/world/asia/us-taliban-deal.html |accessdate= 2020-12-29}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;5,000&quot;&gt;{{cite news|author= Kiely, Eugene; Farley, Robert |url= https://www.factcheck.org/2021/08/timeline-of-u-s-withdrawal-from-afghanistan/ |title= Timeline of U.S. Withdrawal from Afghanistan |publisher= FactCheck.org |date= 2021-08-17 |accessdate= 2021-08-31}}&lt;/ref&gt; Трамп президенттігінің соңына қарай Талибанның [[әл-Қағида]] мүшелерін өз үкіметіне алғанына және ауған әскеріне жасаған шабуылдарына қарамастан 5,000 тәліп бостандық алды да, АҚШ әскері 2,500 адамға ғана азайды.&lt;ref name=&quot;5,000&quot;/&gt;

==== Израиль ====
Трамп [[Израиль]] премьер-министрі [[Биньямин Нетаньяху]]дың көптеген саяси бастауларын қолдады.&lt;ref&gt;{{cite news|last= Sommer |first= Allison Kaplan |date= 2019-07-25 |title= How Trump and Netanyahu Became Each Other's Most Effective Political Weapon |publisher= [[Haaretz]] |url= https://www.haaretz.com/israel-news/.premium-how-trump-and-netanyahu-became-each-other-s-most-effective-political-weapon-1.7569757 |accessdate= 2019-08-02}}&lt;/ref&gt; Трамп тұсында АҚШ [[Иерусалим]]ді Израильдің астанасы&lt;ref&gt;{{cite news|author= Nelson, Louis; Nussbaum, Matthew |date= 2017-12-06 |title= Trump says U.S. recognizes Jerusalem as Israel's capital, despite global condemnation |publisher= [[Politico]] |url= https://www.politico.com/story/2017/12/06/trump-move-embassy-jerusalem-israel-reaction-281973 |accessdate= 2017-12-06}}&lt;/ref&gt; және [[Голан шыңдары]]н Израильдің жері&lt;ref&gt;{{cite news|last= Romo |first= Vanessa |url= https://www.npr.org/2019/03/25/706588932/trump-formally-recognizes-israeli-sovereignty-over-golan-heights?t=1617622343037|title=Trump Formally Recognizes Israeli Sovereignty Over Golan Heights|work=[[NPR]]|date=March 25, 2019 |access-date=April 5, 2021}}&lt;/ref&gt; ретінде мойындады, бұл [[БҰҰ Бас Ассамблеясы]], [[Еуропа Одағы]] және [[Араб мемлекеттері Лигасы|Араб Лигасы]]ның халықаралық айыптауларына әкелді.&lt;ref&gt;{{cite news|author= Gladstone, Rick; Landler, Mark |date= 2017-12-21 |title= Defying Trump, U.N. General Assembly Condemns U.S. Decree on Jerusalem |publisher= [[The New York Times]] |url= https://www.nytimes.com/2017/12/21/world/middleeast/trump-jerusalem-united-nations.html |accessdate= 2017-12-21}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last= Huet |first= Natalie |date= 2019-03-22 |accessdate= 2021-10-04 |title= Outcry as Trump backs Israeli sovereignty over Golan Heights |publisher= Euronews ([[Reuters]]) |url= https://www.euronews.com/2019/03/22/outcry-as-trump-backs-israeli-sovereignty-over-golan-heights}}&lt;/ref&gt; 2020 жылдары Ақ Үй [[Ибраһим келісімі]]нің қабылдануын өткізді. Оған Израиль, БАӘ және Бахрейн қол қойды да, бір-бірінің арасындағы халықаралық қатынасты орнатты.&lt;ref&gt;{{cite news|last= Crowley |first= Michael |date= 2020-09-15 |title= Israel, U.A.E. and Bahrain Sign Accords, With an Eager Trump Playing Host |publisher= [[The New York Times]] |url= https://www.nytimes.com/2020/09/15/us/politics/trump-israel-peace-emirates-bahrain.html |accessdate= 2024-02-09}}&lt;/ref&gt;

==== Сауд Арабиясы ====
[[Сурет:Abdel Fattah el-Sisi, King Salman of Saudi Arabia, Melania Trump, and Donald Trump, May 2017.jpg|нобай|оңға|2017 жылғы [[Эр-Рияд]] саммитіндегі Трамп, король [[Салман ибн Әбд әл-Ғазиз әл-Сауд|Салман әл-Сауд]] пен Мысыр президенті [[Әбдел Фаттах Ас-Сиси]], [[Сауд Арабиясы]]]]

Трамп [[Сауд Арабиясы]]ның [[Йемен]]ге [[хуситтер]]ге қарсы араласуын белсенді түрде қолдады және 2017 жылы Сауд Арабиясына қару сату туралы 110 миллиард долларлық келісімге қол қойды.&lt;ref&gt;{{cite news|author= Phelps, Jordyn; Struyk, Ryan |date= 2017-05-20 |title= Trump signs $110 billion arms deal with Saudi Arabia on 'a tremendous day' |publisher= ABC News |url= https://abcnews.go.com/Politics/trump-signs-110-billion-arms-deal-saudi-arabia/story?id=47531180 |accessdate= 2018-07-06}}&lt;/ref&gt; 2018 жылы АҚШ интервенцияға шектеулі барлау және логистикалық қолдау көрсетті.&lt;ref&gt;{{cite news|author= Holland, Steve; Bayoumy, Yara |url= https://www.reuters.com/article/us-usa-saudi-idUSKBN1GW2CA |title= Trump praises U.S. military sales to Saudi as he welcomes crown prince |publisher= [[Reuters]] |date= 2018-03-20 |accessdate= 2021-06-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url= https://www.reuters.com/article/us-usa-saudi-whitehouse-idUSKBN1GX1PP/ |author= Doina Chiacu; Idrees Ali |title= Trump, Saudi leader discuss Houthi 'threat' in Yemen: White House |publisher= [[Reuters]] |date= 2018-03-21 |accessdate= 2021-06-02}}&lt;/ref&gt; 2019 жылы АҚШ пен Сауд Арабиясы [[Иран]]ды айыптаған Сауд Арабиясының мұнай нысандарына жасалған шабуылдан кейін Трамп Сауд Арабиясы мен Біріккен Араб Әмірліктеріне қосымша 3,000 АҚШ әскериін орналастыруды мақұлдады.&lt;ref&gt;{{cite news|author= Stewart, Phil; Ali Idrees |url= https://www.reuters.com/article/us-saudi-aramco-attacks-exclusive-idUSKBN1WQ21Z/ |title= U.S. says deploying more forces to Saudi Arabia to counter Iran threat |publisher= [[Reuters]] |date= 2019-10-11 |accessdate= 2021-10-04}}&lt;/ref&gt;

==== Сирия ====
[[Сурет:President Trump and President Erdoğan joint statement in the Roosevelt Room, May 16, 2017.jpg|нобай|оңға|Ақ Үйдегі Трамп пен Түркия президенті [[Режеп Тайып Ердоған]], 2017 жылғы мамыр]]

Трамп 2017 жылғы сәуірде және 2018 жылғы сәуірде [[Хан-Шейхундағы химиялық шабуыл|Хан-Шейхун]] және [[Думадағы химиялық шабуыл|Дума]]дағы химиялық шабуылдарға жауап ретінде Сириядағы [[Башар әл-Асад|Асад]] режіміне қарсы зымырандық соққы жасауға бұйрық берді.&lt;ref&gt;{{cite news|title= Syria war: Trump's missile strike attracts US praise – and barbs |url= https://www.bbc.co.uk/news/world-us-canada-39529605 |accessdate= 2017-04-08 |publisher= [[BBC News]] |date= 2017-04-07}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url= https://www.foxnews.com/world/us-strikes-syria-after-suspected-chemical-attack-by-assad-regime |first= Kathleen |last= Joyce |title= US strikes Syria after suspected chemical attack by Assad regime |date= 2018-04-14 |publisher= [[Fox News]] |accessdate= 2018-04-14}}&lt;/ref&gt; 2018 жылғы желтоқсанда Трамп Қорғаныс министрлігінің бағалауына қайшы келетін «біз [[Ирак және Шам Ислам мемлекеті|Ислам мемлекеті]]не қарсы жеңіске жеттік» тұжырымдамасын жария етті де, Сириядан барлық әскердің шығарылуын бұйырды.&lt;ref&gt;{{cite news|url= https://www.nytimes.com/2018/12/19/us/politics/trump-syria-turkey-troop-withdrawal.html |title= Trump withdraws U.S. Forces From Syria, Declaring 'We Have Won Against ISIS' |author= Mark Landler; Helene Cooper; Eric Schmitt |date= 2018-12-19 |publisher= [[The New York Times]] |accessdate= 2018-12-31}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|author= Borger, Julian; Chulov, Martin |title= Trump shocks allies and advisers with plan to pull US troops out of Syria |url= https://www.theguardian.com/us-news/2018/dec/19/us-troops-syria-withdrawal-trump |accessdate= 2018-12-20 |publisher= [[The Guardian]] |date= 2018-12-20}}&lt;/ref&gt; Келесі күні өз наразылығын көрсеткен Мэттис отставкасын жариялады да, Трамптың шешімін Ислам мемлекетіне қарсы көмектескен АҚШ-тың [[Рожава|күрд одақтастары]]н қараусыз қалдыруы деп көргенін айтты.&lt;ref&gt;{{cite news|last= Cooper |first= Helene |title= Jim Mattis, Defense Secretary, Resigns in Rebuke of Trump's Worldview |url= https://www.nytimes.com/2018/12/20/us/politics/jim-mattis-defense-secretary-trump.html |accessdate= 2018-12-21 |publisher= [[The New York Times]] |date= 2018-12-20}}&lt;/ref&gt; 2019 жылғы қазанда болған Трамптың Түркия президенті [[Режеп Тайып Ердоған]]мен сөйлескенінен кейін АҚШ әскері солтүстік Сирия жерінен кетті, нәтижесінде Түркия оны басып алды да, бұрын америкалықтардың одақтасы болған [[күрдтер]]ді ығыстырып шықты.&lt;ref&gt;{{cite news|author= McKernan, Bethan; Borger, Julian; Sabbagh, Dan |url= https://www.theguardian.com/world/2019/oct/09/turkey-launches-military-operation-in-northern-syria-erdogan |title= Turkey launches military operation in northern Syria |publisher= [[The Guardian]] |date= 2019-10-09 |accessdate= 2021-09-28}}&lt;/ref&gt; Кейін, сол айда, АҚШ Өкілдер палатасы жиі бола бермейтін екі партия арасындағы бірлік көмегімен Трамптың бұл әрекетін сынады да, оқиғаны «гуманитарлық дағдарысқа әкелген» АҚШ-тың өз одақтастарына көмектеспей кеткені және Ислам мемлекетіне қарсы жетістігінің бұрыс бағалануы деді.&lt;ref&gt;{{cite news|url= https://www.politico.com/news/2019/10/16/house-condemns-trumps-syria-pull-out-000286 |title= House condemns Trump's Syria withdrawal |last= O'Brien |first= Connor |date= 2019-10-16 |publisher= [[Politico]] |accessdate= 2019-10-17}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url= https://www.nytimes.com/2019/10/16/us/politics/house-vote-trump-syria.html |title= In Bipartisan Rebuke, House Majority Condemns Trump for Syria Withdrawal |last= Edmondson |first= Catie |date= 2019-10-16 |publisher= [[The New York Times]] |accessdate= 2019-10-17}}&lt;/ref&gt;

==== Иран ====
2018 жылғы мамырда Трамп АҚШ-ты [[Иран ядролық бағдарламасының келісімі]]нен шығарды. 2015 жылы қабылданған бұл келісім [[Иран]]ның ядролық бағдарламасына қойылған шектеулер қойған да, Иранға қарсы көптеген экономикалық санкцияларды алып тастаған еді.&lt;ref name=&quot;AP180508&quot;&gt;{{cite news|author= Lederman, Josh; Lucey, Catherine |date= 2018-05-08 |title= Trump declares US leaving 'horrible' Iran nuclear accord |publisher= [[Associated Press News]] |url= https://apnews.com/article/cead755353a1455bbef08ef289448994/Trump-decides-to-exit-nuclear-accord-with-Iran |accessdate= 2018-05-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url= https://www.nytimes.com/2018/05/08/world/middleeast/trump-iran-nuclear-deal.html |title= Trump Abandons Iran Nuclear Deal He Long Scorned |first= Mark |last= Landler |date= 2018-05-08 |accessdate= 2021-10-04 |publisher= [[The New York Times]]}}&lt;/ref&gt; 2020 жылғы тамызда Трамп әкімшілігінің келісімнің бір бөлігін БҰҰ-ның Иранды санкциялайтындай қолдану әрекеті сәтсіз болды.&lt;ref&gt;{{cite news|last= Nichols |first= Michelle |url= https://www.reuters.com/article/us-iran-nuclear-un-idUSKBN2AI2Y9 |title= U.S. rescinds Trump White House claim that all U.N. sanctions had been reimposed on Iran |publisher= [[Reuters]] |date= 2021-02-18 |accessdate= 2021-12-14}}&lt;/ref&gt; Аналитиктердің табуынша, АҚШ-тың келісімнен шығуынан кейін Иранның ядролық қару жасауындағы прогрессі ілгерілеп кетті.&lt;ref name=&quot;close&quot;&gt;{{cite news|last= Hennigan |first= W.J. |title= 'They're Very Close.' U.S. General Says Iran Is Nearly Able to Build a Nuclear Weapon |url= https://time.com/6123380/iran-near-nuclear-weapon-capability/ |publisher= [[Time]] |date= 2021-11-24 |accessdate= 2021-12-18}}&lt;/ref&gt;

2020 жылғы 1 қаңтарда Трамп бұйырған бір әуе шабуылының нәтижесінде соңғы жиырма жыл бойы Иран мен Иран қолдаған барлық дерлік маңызды операцияны жоспарлаған ирандық генерал [[Қасым Сүлеймани]] өлтірілді.&lt;ref&gt;{{cite news|url= https://www.nytimes.com/2020/01/02/world/middleeast/qassem-soleimani-iraq-iran-attack.html |title= U.S. Strike in Iraq Kills Qassim Suleimani, Commander of Iranian Forces |author= Crowley, Michael; Hassan, Falih; Schmitt, Eric |date= 2020-01-02 |publisher= [[The New York Times]] |accessdate= 2020-01-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|author= Baker, Peter; Bergman, Ronen; Kirkpatrick, David D.; Barnes, Julian E.; Rubin, Alissa J. |date= 2020-01-11 |title= Seven Days in January: How Trump Pushed U.S. and Iran to the Brink of War |publisher= [[The New York Times]] |url= https://www.nytimes.com/2020/01/11/us/politics/iran-trump.html |accessdate= 2022-11-08}}&lt;/ref&gt; Бір аптадан кейін Иран АҚШ-тың [[Ирак]]тағы екі әуе базасына баллистикалық зымыранмен соққы берді. Ондаған сарбаз ми жарақатын алды. Трамп олардың жарақаттарын кемітіп көрсетті де, олар бастапқыда [[күлгін жүрек]]терге және берілу керек болған жеңілдіктерді бермей тұрды.&lt;ref&gt;{{cite news|author= Horton, Alex; Lamothe, Dan |url= https://www.washingtonpost.com/national-security/2021/12/08/pu6rple-heart-iran-missile-attack/ |title= Army awards more Purple Hearts for troops hurt in Iranian attack that Trump downplayed |publisher= [[The Washington Post]] |date= 2021-12-08 |accessdate= 2021-11-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;close&quot;/&gt;

=== Қызметкерлер құрамы ===
Трамп әкімшілігінде кадрлардың, әсіресе [[Ақ үй]] қызметкерлерінің арасында жоғары ауыс-түйіс болды. Трамптың биліктегі бірінші жылының соңына қарай оның бастапқы қызметкерлерінің 34 пайызы отставка жариялады, жұмыстан босатылды, не басқа жерге тағайындалды.&lt;ref&gt;{{cite news|url= https://www.usnews.com/news/national-news/articles/2017-12-28/trumps-white-house-has-highest-turnover-rate-in-40-years |title= Trump White House Has Highest Turnover in 40 Years |last= Trimble |first= Megan |date= 2017-12-28 |publisher= U.S. News &amp; World Report |accessdate= 2018-03-16}}&lt;/ref&gt; 2018 жылғы шілденің басындағы жағдай бойынша, Трамптың аға көмекшілерінің 61 пайызы&lt;ref&gt;{{cite news|url= https://thehill.com/homenews/395222-ap-trump-admin-sets-record-for-white-house-turnover |title= AP: Trump admin sets record for White House turnover |publisher= [[The Hill]] |date= 2018-07-02 |accessdate= 2018-07-03 |last= Wise |first= Justin}}&lt;/ref&gt; және өткен жылы 141 қызметкері кеткен.&lt;ref&gt;{{cite news|url= https://www.nbcnews.com/politics/white-house/trump-white-house-sets-turnover-records-analysis-shows-n888396 |title= Trump White House sets turnover records, analysis shows |publisher= [[NBC News]] |date= 2018-07-02 |accessdate= 2018-07-03 |agency= [[Associated Press]]}}&lt;/ref&gt; Екі көрсеткіш та соңғы президенттер үшін рекорд орнатты — алғашқы 13 айда Трамп персоналының көрген өзгерісі оның төрт ізашары персоналының алғашқы екі жылда көрген өзгерісіне қарағанда көбірек болды.&lt;ref name=&quot;Keith&quot;&gt;{{cite news|url= https://www.npr.org/2018/03/07/591372397/white-house-staff-turnover-was-already-record-setting-then-more-advisers-left |title= White House Staff Turnover Was Already Record-Setting. Then More Advisers Left |last= Keith |first= Tamara |work= NPR |date= 2018-03-07 |accessdate= 2018-03-16}}&lt;/ref&gt; Белгілі ерте кеткендерге Ұлттық қауіпсіздік жөніндегі кеңесші Флинн (бар болғаны 25 күннен кейін) және баспасөз хатшысы {{iw|Шон Спайсер|Шон Спайсер|en|Sean Spicer}} кірді.&lt;ref name=&quot;Keith&quot;/&gt; Трамп өзінің бірінші жылында 15 бастапқы кабинет мүшелерінің үшеуінен айырылды.&lt;ref name=Keither&gt;{{cite news|last= Keith |first= Tamara |date= 2020-03-06 |accessdate= 2021-10-05 |title= Mick Mulvaney Out, Mark Meadows in As White House Chief Of Staff |publisher= NPR |url= https://www.npr.org/2020/03/06/766025774/mick-mulvaney-out-as-white-house-chief-of-staff}}&lt;/ref&gt;

Трамп атқарушы биліктегі екінші деңгейлі шенеуніктерді тағайындауда баяу болды, көптеген лауазымдарды қажет емес көрді. 2017 жылғы қазанда әлі де кандидаты жоқ жүздеген кіші кабинет лауазымдары бар еді.&lt;ref&gt;{{cite news|url= https://www.npr.org/2017/10/12/557122200/trump-leaves-top-administration-positions-unfilled-says-hollow-government-by-des |title= Trump Leaves Top Administration Positions Unfilled, Says Hollow Government By Design |last= Keith |first= Tamara |date= 2017-10-12 |publisher= NPR |accessdate= 2018-03-16}}&lt;/ref&gt; 2019 жылғы 8 қаңтарға қарай 706 негізгі лауазымның 433 (61 пайыз) толтырылған болса, Трамптың 264 (37 пайыз) кандидаты жоқ болды.&lt;ref&gt;{{cite news|publisher= [[The Washington Post]] |date= 2019-01-08 |accessdate= 2021-10-06 |title= Tracking how many key positions Trump has filled so far |url= https://www.washingtonpost.com/graphics/politics/trump-administration-appointee-tracker/database/}}&lt;/ref&gt;

=== Сот билігіне тағайындаулары ===
Трамп 226 федералды судья, соның ішінде [[АҚШ Жоғарғы соты]]на 3 судья тағайындады.&lt;ref&gt;{{cite news|last= Gramlich |first= John |url= https://www.pewresearch.org/fact-tank/2021/01/13/how-trump-compares-with-other-recent-presidents-in-appointing-federal-judges/ |title= How Trump compares with other recent presidents in appointing federal judges |publisher= Pew Research Center |date= 2021-01-13 |accessdate= 2021-05-30}}&lt;/ref&gt; Оның Жоғарғы Сотқа кандидаттары сотты саяси тұрғыдан оңға қарай жылжытқаны атап өтілді.&lt;ref&gt;{{cite news|publisher= [[Politico]] |url= https://www.politico.com/news/2020/09/26/trump-legacy-supreme-court-422058 |title= Trump's legacy is now the Supreme Court |first= Anita |last= Kumar |date= 2020-09-26}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|publisher= [[Америка даусы]] |title= Trump's Lasting Legacy: Conservative Supermajority on Supreme Court |first= Masood |last= Farivar |date= 2020-12-24 |url= https://www.voanews.com/a/usa_trumps-lasting-legacy-conservative-supermajority-supreme-court/6199935.html |accessdate= 2023-12-21}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title= Nine Black Robes: Inside the Supreme Court's Drive to the Right and Its Historic Consequences |first= Joan |last= Biskupic |url= https://www.wbur.org/hereandnow/2023/06/02/nine-black-robes-supreme-court |date= 2023-06-02 |publisher= WBUR-FM |accessdate= 2023-12-21}}&lt;/ref&gt;

Трамп өзі келіспейтін соттар мен судьяларды кемсітті және сот билігінің конституциялық билігіне біраз күмән келтірді. Оның соттарға жасаған шабуылдары оның мәлімдемелерінің сот тәуелсіздігіне және халықтың сот жүйесіне сеніміне әсері туралы алаңдаушылық білдірген бақылаушылардың, соның ішінде федералды судьялардың сөгістерін тудырды.&lt;ref&gt;{{cite news|author= Abby Phillip; Robert Barnes; Ed O'Keefe |title= Supreme Court nominee Gorsuch says Trump's attacks on judiciary are 'demoralizing' |url= https://www.washingtonpost.com/politics/supreme-court-nominee-gorsuch-says-trumps-attacks-on-judiciary-are-demoralizing/2017/02/08/64e03fe2-ee3f-11e6-9662-6eedf1627882_story.html |publisher= [[The Washington Post]] |date= 2017-02-08 |accessdate= 2021-10-06}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite report|title= In His Own Words: The President's Attacks on the Courts |url= https://www.brennancenter.org/our-work/research-reports/his-own-words-presidents-attacks-courts |work= Brennan Center for Justice |date= 2017-06-05 |accessdate= 2021-10-06}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|first= Katie |last= Shepherd |title= Trump 'violates all recognized democratic norms,' federal judge says in biting speech on judicial independence |url= https://www.washingtonpost.com/nation/2019/11/08/judge-says-trump-violates-democratic-norms-judiciary-speech/ |publisher= [[The Washington Post]] |date= 2019-11-08 |accessdate= 2021-10-06}}&lt;/ref&gt;

=== COVID-19 пандемиясы ===
АҚШ-тағы [[COVID-19 пандемиясы|COVID-19]]-дың бірінші расталған жағдайы 2020 жылғы 20 қаңтарда хабарланды.&lt;ref&gt;{{cite journal|last= Holshue |first= Michelle L. |display-authors= etal |date= 2020-03-05 |title= First Case of 2019 Novel Coronavirus in the United States |journal= The New England Journal of Medicine |volume= 382 |issue= 10 |pages= 929–936 |doi= 10.1056/NEJMoa2001191 |pmid= 32004427 |pmc= 7092802}}&lt;/ref&gt; Ауруды Денсаулық сақтау және халыққа қызмет көрсету хатшысы Алекс Азар ресми түрде денсаулық сақтау саласындағы төтенше жағдай деп тек 2020 жылғы 31 қаңтарда ғана жариялады.&lt;ref&gt;{{cite news|last= Hein |first= Alexandria |date= 2020-01-31 |title= Coronavirus declared public health emergency in US |url= https://www.foxnews.com/health/coronavirus-declared-public-health-emergency-in-us |accessdate= 2020-10-02 |publisher=[[Fox News]]}}&lt;/ref&gt; Трамп бастапқыда денсаулық сақтау саласындағы тұрақты ескертулерді және оның әкімшілігі мен хатшысы Азардың денсаулық сақтау шенеуніктерінің әрекетке шақыруларын елемеді.&lt;ref&gt;{{cite news|url= https://www.latimes.com/world-nation/story/2020-04-19/coronavirus-outbreak-president-trump-slow-response |title= How Trump let the U.S. fall behind the curve on coronavirus threat |publisher= [[Los Angeles Times]] |date= 2020-04-19 |accessdate= 2020-04-21 |author= David S. Cloud; Paul Pringle; Eli Stokols}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NYT 4 11 20&quot;&gt;{{cite news|author= Eric Lipton; David E. Sanger; Maggie Haberman; Michael D. Shear; Mark Mazzetti; Julian E. Barnes |title= He Could Have Seen What Was Coming: Behind Trump's Failure on the Virus |url= https://www.nytimes.com/2020/04/11/us/politics/coronavirus-trump-response.html |accessdate= 2020-04-11 |publisher= [[The New York Times]] |date= 2020-04-11}}&lt;/ref&gt; Қаңтар және ақпан айларында ол індеттің экономикалық және саяси әсеріне ғана назар аударды.&lt;ref&gt;{{cite news|last= Kelly |first= Caroline |date= 2020-03-21 |title= Washington Post: US intelligence warned Trump in January and February as he dismissed coronavirus threat |publisher= [[CNN]] |url= https://cnn.com/2020/03/20/politics/us-intelligence-reports-trump-coronavirus/ |accessdate= 2020-04-21}}&lt;/ref&gt; 2020 жылғы ақпанда Трамп АҚШ-тағы індет тұмауға қарағанда аз өлімге әкелетінін және жақын арада аяқталатынын мәлімдеді.&lt;ref&gt;{{cite news|url= https://www.cbsnews.com/news/timeline-president-donald-trump-changing-statements-on-coronavirus/ |title= A timeline of what Trump has said on coronavirus |last= Watson |first= Kathryn |date= 2020-04-03 |publisher= CBS News |accessdate= 2021-01-27}}&lt;/ref&gt; 2020 жылғы 19 наурызда Трамп жеке [[Боб Вудворд]]қа індетті «аласапыран шығармау мақсатымен қоғам көзінде әдейі төмендеткенін» айтты.&lt;ref&gt;{{cite news|date= 2020-09-10 |title= Trump deliberately played down virus, Woodward book says |url= https://www.bbc.com/news/world-us-canada-54094559 |accessdate= 2020-09-18 |publisher= [[BBC News]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|author= Jamie Gangel; Jeremy Herb; Elizabeth Stuart |date= 2020-09-09 |title= 'Play it down': Trump admits to concealing the true threat of coronavirus in new Woodward book |url= https://cnn.com/2020/09/09/politics/bob-woodward-rage-book-trump-coronavirus |accessdate= 2022-09-14 |publisher= [[CNN]]}}&lt;/ref&gt;

6 наурызда Трамп федералдық агенттіктерге төтенше жағдайға 8.3 миллиард доллар бөлген Коронавирусқа дайындық және әрекет ету жөніндегі қосымша қаражат туралы заңға қол қойды.&lt;ref&gt;{{cite news|title= Trump signs emergency coronavirus package, injecting $8.3 billion into efforts to fight the outbreak |url= https://markets.businessinsider.com/news/stocks/trump-signs-billion-emergency-funding-package-fight-coronavirus-legislation-covid19-020-3-1028972206 |publisher= Business Insider |first= Gina |last= Heeb |date= 2020-03-06 |accessdate= 2021-10-06}}&lt;/ref&gt; 11 наурызда [[Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы]] (ДДСҰ) COVID-19-ды [[пандемия]] деп таныды да,&lt;ref name=&quot;WHOpandemic2&quot;&gt;{{cite news|url= https://www.who.int/dg/speeches/detail/who-director-general-s-opening-remarks-at-the-media-briefing-on-covid-19---11-march-2020 |title= WHO Director-General's opening remarks at the media briefing on COVID-19 – 11 March 2020 |date= 2020-03-11 |publisher= [[Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы]] |accessdate= 2020-03-11}}&lt;/ref&gt; Трамп [[Еуропа]]ның көп бөлігіне 13 наурыздан саяхаттауды ішінара шектегенін жариялады.&lt;ref&gt;{{cite news|title= Coronavirus: What you need to know about Trump's Europe travel ban |url= https://www.thelocal.dk/20200312/trump-imposes-travel-ban-from-europe-over-coronavirus-outbreak |publisher= The Local |date= 2020-03-12 |accessdate= 2021-10-06}}&lt;/ref&gt; 13 наурызда ол федералды персоналды босатып, ұлттық төтенше жағдай жариялады.&lt;ref&gt;{{cite news|url= https://cnn.com/2020/03/13/politics/donald-trump-emergency/ |title= Trump declares national emergency – and denies responsibility for coronavirus testing failures |last= Liptak |first= Kevin |date= 2020-03-13 |publisher= [[CNN]] |accessdate= 2020-03-18}}&lt;/ref&gt;

[[Сурет:White House Press Briefing (49666120807).jpg|нобай|оңға|Трамптың Ақ Үйдің Коронавирусқа қарсы жұмыс тобының мүшелерімен бірге [[COVID-19 пандемиясы|COVID-19]] жайлы баспасөз мәслихатының өткізуі, 2020 жылғы 15 наурыз]]

Трамп 2020 жылғы 29 қаңтарда Ақ Үйдің Коронавирусқа қарсы жұмыс тобын құрды.&lt;ref&gt;{{cite news|url= https://www.cbsnews.com/news/coronavirus-outbreak-task-force-created-by-trump-to-lead-us-government-response-to-wuhan-virus/ |title= Trump creates task force to lead U.S. coronavirus response |publisher= [[CBS News]] |date= 2020-01-30 |accessdate= 2020-10-10}}&lt;/ref&gt; Наурыз айының ортасынан бастап, Трамп медициналық сарапшылар мен басқа әкімшілік шенеуніктердің қатысуымен күнделікті жұмыс тобының баспасөз конференциясын өткізді,&lt;ref name=Karni&gt;{{cite news|url= https://www.nytimes.com/2020/03/23/us/politics/coronavirus-trump-briefing.html |title= In Daily Coronavirus Briefing, Trump Tries to Redefine Himself |last= Karni |first= Annie |date= 2020-03-23 |publisher= [[The New York Times]] |accessdate= 2020-04-08}}&lt;/ref&gt; кейде дәлелденбеген емдеуді насихаттау арқылы олармен келіспей де жүрді.&lt;ref&gt;{{cite news|url= https://www.nytimes.com/2020/04/06/us/politics/coronavirus-trump-malaria-drug.html |title= Trump's Aggressive Advocacy of Malaria Drug for Treating Coronavirus Divides Medical Community |author= Peter Baker; Katie Rogers; David Enrich; Maggie Haberman |date= 2020-04-06 |publisher= [[The New York Times]] |accessdate= 2020-04-08}}&lt;/ref&gt; 16 наурызда ол пандемияның ел бақылауында болмағанын және болашақта рецессия мен күнделікті өмірдегі біраз өзгерістің болу мүмкіндігін тұңғыш рет мойындады.&lt;ref&gt;{{cite news|last= Dale |first= Daniel |title= Fact check: Trump tries to erase the memory of him downplaying the coronavirus |url= https://cnn.com/2020/03/17/politics/fact-check-trump-always-knew-pandemic-coronavirus/ |accessdate= 2020-03-19 |publisher= [[CNN]] |date= 2020-03-17}}&lt;/ref&gt; Оның вирусты «қытайлық вирус», не «Қытай-вирус» деп бірнеше рет атағанын мамандар сынға алды.&lt;ref&gt;{{cite news|url= https://www.vox.com/2020/3/18/21185478/coronavirus-usa-trump-chinese-virus |title= Trump's new fixation on using a racist name for the coronavirus is dangerous |last= Scott |first= Dylan |accessdate= 2020-03-19 |date= 2020-03-18 |publisher= Vox}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url= https://www.newsweek.com/who-langauge-stigmatizing-coronavirus-trump-chinese-1493172 |title= WHO expert condemns language stigmatizing coronavirus after Trump repeatedly calls it the 'Chinese virus' |date= 2020-03-19 |accessdate= 2020-03-19 |last= Georgiou |first= Aristos |publisher= Newsweek}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url= https://thehill.com/policy/national-security/488311-us-china-relationship-worsens-over-coronavirus |title= US-China relationship worsens over coronavirus |last= Beavers |first= Olivia |publisher= [[The Hill]] |date= 2020-03-19 |accessdate= 2020-03-19}}&lt;/ref&gt;

Сәуір айының басында болған пандемия күшейген кездері Трамп індетке қарсы шайқасындағы бастапқы қателерін мойындаудан бас тартты, АҚШ-та болған ахуалға демократ губернаторларды, БАҚ-ты, ізашар үкіметті, Қытайды және Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымын кінәлады.&lt;ref&gt;{{cite news|last= Lemire |first= Jonathan |title= As pandemic deepens, Trump cycles through targets to blame |url= https://apnews.com/article/58f1b869354970689d55ccae37c540f3 |accessdate= 2020-05-05 |publisher= [[AP News]] |date= 2020-04-09}}&lt;/ref&gt;

Трамп дәлелденбеген емдеу әдістерін мақұлдау&lt;ref&gt;{{cite news|url= https://www.washingtonpost.com/health/2020/06/15/hydroxychloroquine-authorization-revoked-coronavirus/ |publisher= [[The Washington Post]] |date= 2020-06-15 |accessdate= 2021-10-07 |title= FDA pulls emergency approval for antimalarial drugs touted by Trump as covid-19 treatment |author= Laurie McGinley; Carolyn Y. Johnson}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=pressed&gt;{{cite news|url= https://www.nytimes.com/2020/09/12/us/politics/trump-coronavirus-treatment-vaccine.html |title= Trump Pressed for Plasma Therapy. Officials Worry, Is an Unvetted Vaccine Next? |date= 2020-09-12 |publisher= [[The New York Times]] |author= Sharon LaFraniere; Noah Weiland; Michael D. Shear |accessdate= 2020-09-13}}&lt;/ref&gt; немесе вакцинаны мақұлдауды жылдамдату&lt;ref name=pressed /&gt; ниетімен федералдық денсаулық сақтау агенттіктеріне бірнеше рет қысым көрсетті.&lt;ref&gt;{{cite news|url= https://cnn.com/2020/08/26/politics/cdc-coronavirus-testing-guidance/ |title= CDC was pressured 'from the top down' to change coronavirus testing guidance, official says |date= 2020-04-26 |publisher= [[CNN]] |author= Nick Valencia; Sara Murray; Kristen Holmes |accessdate= 2020-08-26}}&lt;/ref&gt;

=== Тергеулері ===
Әділет департаменті мен Конгресс Трамптың қызметке кіріскенінен кейін соның сайлауалды кампаниясын, билікке келуін және инаугурациясын, президенттік кезіндегі әрекеттерін, жеке бизнесін, жеке салықтарын және қайырымдылық қорын қамтитын тергеулер жүргізді.&lt;ref&gt;{{cite news|author= Woodward, Calvin; Pace, Julie |title= Scope of investigations into Trump has shaped his presidency |url= https://apnews.com/article/6d6361fdf19846cb9eb020d9c6fbfa5a |accessdate= 2018-12-19 |publisher= [[AP News]] |date= 2018-12-16}}&lt;/ref&gt; Он федералды қылмыстық тергеу, сегіз штаттық және жергілікті тергеу және он екі Конгресс тергеуі орын алды.&lt;ref&gt;{{cite news|author= Buchanan, Larry; Yourish, Karen |title= Tracking 30 Investigations Related to Trump |url= https://www.nytimes.com/interactive/2019/05/13/us/politics/trump-investigations.html |accessdate= 2020-10-04 |publisher= [[The New York Times]] |date= 2019-09-25}}&lt;/ref&gt;

==== Ресейдің сайлауға араласуы ====
{{Толық мақала|2016 АҚШ президент сайлауына Ресейдің араласуы}}
2017 жылғы қаңтарда Американың барлау агенттіктері [[Орталық барлау басқармасы|ОББ]], [[Федералдық тергеу бюросы|ФТБ]] және [[Ұлттық Қауіпсіздік Агенттігі|ҰҚА]] Ресей үкіметінің Трамптың сайлануын қолдау үшін [[2016 АҚШ президент сайлауы|2016 жылғы президенттік сайлау]]ға араласқанына «жоғары сенімі» бар болғанын бірге мәлімдеді.&lt;ref&gt;{{cite news|url= https://www.nytimes.com/2017/07/06/us/politics/trump-russia-intelligence-agencies-cia-fbi-nsa.html |title= Trump Misleads on Russian Meddling: Why 17 Intelligence Agencies Don't Need to Agree |last= Rosenberg |first= Matthew |date= 2017-07-06 |accessdate= 2021-10-07 |publisher= [[The New York Times]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last= Sanger |first= David E. |url= https://www.nytimes.com/2017/01/06/us/politics/russia-hack-report.html |title= Putin Ordered 'Influence Campaign' Aimed at U.S. Election, Report Says |publisher= [[The New York Times]] |date= 2017-01-06 |accessdate= 2021-10-04}}&lt;/ref&gt; 2017 жылғы наурызда ФТБ директоры [[Джеймс Коми]] Конгрессте осы жайлы сөз сөйледі: «Ол ФТБ біздің қарсы барлау миссиямыздың бір бөлігі ретінде Ресей үкіметінің 2016 жылғы президенттік сайлауға араласу әрекеттерін зерттеп жатыр. Оған қатысы бар адамдар арасындағы кез келген байланыстардың сипатын зерттеу кіреді».&lt;ref&gt;{{cite news|url= https://www.theatlantic.com/politics/archive/2017/03/its-official-the-fbi-is-investigating-trumps-links-to-russia/520134/ |title= It's Official: The FBI Is Investigating Trump's Links to Russia |last= Berman |first= Russell |date= 2017-03-20 |publisher= [[The Atlantic]] |accessdate= 2017-06-07}}&lt;/ref&gt;

Трамп пен ресейлік элита мен тыңшылар арасындағы түрлі сезікті&lt;ref&gt;{{cite news|last= Harding |first= Luke |title= How Trump walked into Putin's web |publisher= [[The Guardian]] |date= 2017-11-15 |url= https://www.theguardian.com/news/2017/nov/15/how-trump-walked-into-putins-web-luke |accessdate= 2019-05-22}}&lt;/ref&gt; байланыстары және ресейліктердің Трампты қолдайтын америкалықтармен қарым-қатынасы БАҚ-та жиі айтылатын.&lt;ref&gt;{{cite news|url= https://www.theguardian.com/us-news/2016/dec/13/donald-trump-russia-vladimir-putin-us-election-hack |title= Trump's relationship with Russia – what we know and what comes next |last= McCarthy |first= Tom |date= 2016-12-13 |publisher= [[The Guardian]] |accessdate= 2017-03-11}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url= https://www.washingtonpost.com/news/politics/wp/2017/03/03/the-web-of-relationships-between-team-trump-and-russia/ |title= The web of relationships between Team Trump and Russia |last= Bump |first= Philip |date= 2017-03-03 |publisher= [[The Washington Post]] |accessdate= 2017-03-11}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url= https://time.com/4433880/donald-trump-ties-to-russia/ |title= Donald Trump's Many, Many, Many, Many Ties to Russia |last= Nesbit |first= Jeff |date= 2016-08-02 |publisher= [[Time]] |accessdate= 2017-02-28}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url= https://www.washingtonpost.com/news/the-fix/wp/2016/08/19/paul-manaforts-complicated-ties-to-ukraine-explained/ |title= Paul Manafort's complicated ties to Ukraine, explained |last= Phillips |first= Amber |date= 2016-08-19 |publisher= [[The Washington Post]] |accessdate= 2017-06-14}}&lt;/ref&gt; Трамптың сайлауалды кампаниясының мүшелері мен оның Ақ үйдегі қызметкерлері сайлауға дейін де, одан кейін де ресейлік шенеуніктермен байланыста болды.&lt;ref&gt;{{cite news|title= We Still Don't Know What Happened Between Trump and Russia |url= https://www.theatlantic.com/ideas/archive/2019/11/we-still-dont-know-what-happened-between-trump-and-russia/602116/ |publisher= [[The Atlantic]] |date= 2019-11-15 |accessdate= 2021-10-07 |first= David A. |last= Graham}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url= https://www.reuters.com/article/us-usa-trump-russia-contacts-idUSKCN18E106 |title= Exclusive: Trump campaign had at least 18 undisclosed contacts with Russians: sources |author= Parker, Ned; Landay, Jonathan; Strobel, Warren |date= 2017-05-18 |accessdate= 2017-05-19 |publisher= [[Reuters]]}}&lt;/ref&gt;

==== Crossfire Hurricane тергеуі ====
2016 жылғы шілдеде Федералдық тергеу бюросы Ресей мен Трамп кампаниясы арасындағы ықтимал байланыстарды анықтайтын Crossfire Hurricane деп аталатын тергеуді бастады.&lt;ref&gt;{{Cite news |author= Apuzzo, Matt; Goldman, Adam; Fandos, Nicholas |date= 2018-05-16 |title= Code Name Crossfire Hurricane: The Secret Origins of the Trump Investigation |url= https://www.nytimes.com/2018/05/16/us/politics/crossfire-hurricane-trump-russia-fbi-mueller-investigation.html |accessdate= 2023-12-21 |publisher= [[The New York Times]]}}&lt;/ref&gt; Трамп 2017 жылғы мамырда ФТБ директоры [[Джеймс Коми]]ді қызметінен босатқаннан кейін ФТБ Трамптың Ресеймен жеке және іскерлік қарым-қатынастарына қарсы барлау тергеуін бастады.&lt;ref&gt;{{cite news|publisher= [[NBC News]] |url= https://www.nbcnews.com/politics/donald-trump/fbi-agent-who-helped-launch-russia-investigation-says-trump-was-n1239442 |title= FBI agent who helped launch Russia investigation says Trump was 'compromised' |accessdate= 2023-12-21 |first= Ken |last= Dilanian |date= 2020-09-07}}&lt;/ref&gt; Crossfire Hurricane [[Мюллердің тергеуі]]не берілді,&lt;ref&gt;{{cite news|url= https://www.9news.com.au/world/crossfire-hurricane-trump-russia-investigation-started-with-alexander-downer-interview/16121e23-bdfc-4f32-9822-e4a7f841e3e4 |publisher= Nine News |title= Crossfire Hurricane: Trump Russia investigation started with Alexander Downer interview |first= Nick |last= Pearson |date= 2018-05-17 |accessdate= 2023-12-21}}&lt;/ref&gt; бірақ бас прокурордың орынбасары Род Розенштейн Трамптың Ресеймен тікелей байланысына қатысты тергеуді аяқтап, бюроға арнайы прокурор Роберт Мюллердің тергеуі мәселені жалғастырады деген жалған әсер қалдырды.&lt;ref name=&quot;never&quot;&gt;{{Cite news |last= Schmidt |first= Michael S. |date= 2020-04-30 |title= Justice Dept. Never Fully Examined Trump's Ties to Russia, Ex-Officials Say |url= https://www.nytimes.com/2020/08/30/us/politics/trump-russia-justice-department.html |accessdate= 2021-10-08 |publisher= [[The New York Times]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url= https://www.reuters.com/article/us-usa-trump-russia-rosenstein-idUSKBN23330H |title= Rosenstein to testify in Senate on Trump-Russia probe |publisher= [[Reuters]] |date= 2020-05-27 |accessdate= 2021-10-19}}&lt;/ref&gt;

==== Мюллердің тергеуі ====
{{Толық мақала|Мюллердің тергеуі}}
2017 жылғы мамырда Розенштейн ФТБ бұрынғы директоры [[Роберт Мюллер (ФТБ директоры)|Роберт Мюллер]]ді Әділет департаментінің (DOJ) арнайы кеңесшісі етіп тағайындап, оған «Ресей үкіметі мен Трамп науқаны арасындағы «кез келген байланыстарды» тексеруді» бұйырды. Ол Мюллерге тергеуді «Ресейдің 2016 жылғы сайлауға араласуына байланысты» қылмыстық істермен ғана шектеу керектігін жеке айтты.&lt;ref name=&quot;never&quot;/&gt; Арнайы прокурор сонымен қатар Трамптың Джеймс Комиді ФТБ директоры қызметінен босатуы сот төрелігіне кедергі болды ма&lt;ref&gt;{{cite news|url= https://www.washingtonpost.com/news/post-politics/wp/2017/06/15/the-president-is-under-investigation-for-obstruction-of-justice-how-did-we-get-here/ |title= Trump Is Officially under Investigation. How Did We Get Here? |publisher= [[The Washington Post]] |last= Vitkovskaya |first= Julie |date= 2017-06-16 |accessdate= 2017-06-16}}&lt;/ref&gt; және Трамп науқанының Сауд Арабиясы, Біріккен Араб Әмірліктері, Түркия, Қатар, Израиль және Қытаймен ықтимал байланыстарын зерттеді.&lt;ref&gt;{{cite news|first= Joshua |last= Keating |title= It's Not Just a &quot;Russia&quot; Investigation Anymore |url= https://slate.com/news-and-politics/2018/03/mueller-investigation-spreads-to-qatar-israel-uae-china-turkey.html |publisher= Slate |date= 2018-03-08 |accessdate= 2021-10-08}}&lt;/ref&gt; Трамп Мюллерді жұмыстан босатуға және тергеуді жабуға бірнеше рет тырысты, бірақ қызметкерлері қарсылық білдіргеннен кейін немесе өзі шешімін өзгерткеннен кейін кері шегінді.&lt;ref&gt;{{cite news|author= Haberman, Maggie; Schmidt, Michael S. |title= Trump Sought to Fire Mueller in December |url= https://www.nytimes.com/2018/04/10/us/politics/trump-sought-to-fire-mueller-in-december.html |publisher= [[The New York Times]] |date= 2018-04-10 |accessdate= 2021-10-08}}&lt;/ref&gt;

2019 жылғы сәуірде жарияланған Мюллер есебінің редакцияланған нұсқасы Ресейдің 2016 жылы Трампты жақтау үшін араласқанын анықтады.&lt;ref&gt;{{cite news|title= Main points of Mueller report |date= 2012-01-16 |url= https://www.afp.com/en/news/15/main-points-mueller-report-doc-1fr5vv1 |agency= Agence France-Presse |accessdate= 2019-04-20}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20190420143436/https://www.afp.com/en/news/15/main-points-mueller-report-doc-1fr5vv1 |date= 2019-04-20}}&lt;/ref&gt; «Ресей үкіметі мен Трамп науқаны арасындағы көптеген байланыстарға» қарамастан, есеп басым дәлелдер Трамп науқаны мүшелерінің ресейлік араласуымен сөз байласып немесе үйлесіп алғанын «анықтамағанын» көрсетті.&lt;ref&gt;{{cite news|author= Ostriker, Rebecca; Puzzanghera, Jim; Finucane, Martin; Datar, Saurabh; Uraizee, Irfan; Garvin, Patrick |title= What the Mueller report says about Trump and more |url= https://apps.bostonglobe.com/news/politics/graphics/2019/03/mueller-report/ |publisher= The Boston Globe |date= 2019-04-18 |accessdate= 2019-04-22}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;takeaways&quot;&gt;{{cite news|last= Law |first= Tara |title= Here Are the Biggest Takeaways From the Mueller Report |date= 2019-04-18 |url= http://time.com/5567077/mueller-report-release/ |publisher= [[Time]] |accessdate= 2019-04-22}}&lt;/ref&gt; Баяндамада Ресейдің ауқымды араласуы&lt;ref name=&quot;takeaways&quot;/&gt; және Трамп пен оның сайлауалды науқаны оны құптағаны егжей-тегжейлі сипатталған.&lt;ref&gt;{{cite news|author= Lynch, Sarah N.; Sullivan, Andy |date= 2018-04-18 |title= In unflattering detail, Mueller report reveals Trump actions to impede inquiry |publisher= [[Reuters]] |url= https://www.reuters.com/article/us-usa-trump-russia-idUSKCN1RU0DN |accessdate= 2022-07-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|publisher= [[The New York Times]] |date= 2019-07-24 |first= Mark |last= Mazzetti |title= Mueller Warns of Russian Sabotage and Rejects Trump's 'Witch Hunt' Claims |accessdate= 2020-03-04 |url= https://www.nytimes.com/2019/07/24/us/politics/trump-mueller-testimony.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|publisher= [[The Washington Post]] |date= 2019-05-30 |last= Bump |first= Philip |url= https://www.washingtonpost.com/politics/2019/05/30/trump-briefly-acknowledges-that-russia-aided-his-election-falsely-says-he-didnt-help-effort/ |accessdate= 2020-03-05 |title= Trump briefly acknowledges that Russia aided his election – and falsely says he didn't help the effort}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|author= Polantz, Katelyn; Kaufman, Ellie; Murray, Sara |url= https://cnn.com/2020/06/19/politics/mueller-report-rerelease-fewer-redactions/ |title= Mueller raised possibility Trump lied to him, newly unsealed report reveals |publisher= [[CNN]] |date= 2020-06-19 |accessdate= 2022-10-30}}&lt;/ref&gt;

=== Бірінші импичменті ===
[[Сурет:House of Representatives Votes to Adopt the Articles of Impeachment Against Donald Trump.jpg|нобай|оңға|АҚШ Өкілдер палатасының Трамп импичментіне дауыс беруі, 2019 жылғы 18 желтоқсан]]

2019 жылғы тамызда сөз тасушы барлау қоғамдастығының бас инспекторына Трамптың [[Украина президенті]] [[Володимир Олександрович Зеленський|Володимир Зеленський]]ға 25 шілдеде телефон соққаны туралы шағым түсірді, оның барысында Трамп Зеленськийге CrowdStrike пен Демократиялық партиядан президенттікке үміткер [[Джо Байден]] мен оның ұлы [[Хантер Байден|Хантер]]ді тергеуді талап еткен еді.&lt;ref name=&quot;undermine&quot;&gt;{{cite news|last= Bump |first= Philip |title= Trump wanted Russia's main geopolitical adversary to help undermine the Russian interference story |url= https://www.washingtonpost.com/politics/2019/09/25/trump-wanted-russias-main-geopolitical-adversary-help-him-undermine-russian-interference-story/ |accessdate= 2019-10-01 |publisher= [[The Washington Post]] |date= 2019-09-25}}&lt;/ref&gt; Сөз тасушы Ақ Үйдің бұл оқиғаны жасыруға әрекеттенгенін және бұл қоңыраудың Трамп әкімшілігі мен Трамптың адвокаты [[Руди Джулиани]]дің 2019 жылғы шілдеде Украинадан қаржылай көмекті ұстап қалу және [[Майк Пенс]]тың 2019 жылғы мамырдағы сапарының күшін жоюды қамтуы мүмкін кеңірек науқанының бөлігі екенін айтты.&lt;ref name=&quot;abuse&quot;&gt;{{cite news|author= Cohen, Marshall; Polantz, Katelyn; Shortell, David; Kupperman, Tammy; Callahan, Michael |url= https://cnn.com/2019/09/26/politics/whistleblower-complaint-released/ |title= Whistleblower says White House tried to cover up Trump's abuse of power |publisher= [[CNN]] |date= 2019-09-26 |accessdate= 2022-10-04}}&lt;/ref&gt;

Палатаның спикері [[Нэнси Пелоси]] 24 қыркүйекте импичмент туралы ресми тергеуді бастады.&lt;ref&gt;{{cite news|publisher= [[The New York Times]] |date= 2019-09-24 |accessdate= 2021-10-08 |first= Nicholas |last= Fandos |title= Nancy Pelosi Announces Formal Impeachment Inquiry of Trump |url= https://www.nytimes.com/2019/09/24/us/politics/democrats-impeachment-trump.html}}&lt;/ref&gt; Содан кейін Трамп Украинадан әскери көмек көрсетуден бас тартқанын растады, бірақ басқа себеп берді.&lt;ref&gt;{{cite news|last= Forgey |first= Quint |title= Trump changes story on withholding Ukraine aid |url= https://www.politico.com/story/2019/09/24/donald-trump-ukraine-military-aid-1509070 |accessdate= 2019-10-01 |publisher= [[Politico]] |date= 2019-09-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|first= David A. |last= Graham |accessdate= 2021-07-07 |title= Trump's Incriminating Conversation With the Ukrainian President |url= https://www.theatlantic.com/ideas/archive/2019/09/what-the-transcript-of-trumps-insane-call-with-the-ukrainian-president-showed/598780/ |date= 2019-09-25 |publisher= [[The Atlantic]]}}&lt;/ref&gt; 25 қыркүйекте Трамп әкімшілігі телефон арқылы болған сол әңгіме туралы меморандумын жариялады, онда Зеленський америкалық танкке қарсы зымырандарды сатып алу үмітін айтқаннан кейін Трамп одан Байден мен оның ұлын тергеуді сұрағанын растады.&lt;ref name=&quot;undermine&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|author= Santucci, John; Mallin, Alexander; Thomas, Pierre; Faulders, Katherine |title= Trump urged Ukraine to work with Barr and Giuliani to probe Biden: Call transcript |url= https://abcnews.go.com/Politics/transcript-trump-call-ukraine-includes-talk-giuliani-barr/story?id=65848768 |accessdate= 2019-10-01 |publisher= ABC News |date= 2019-09-25}}&lt;/ref&gt; Көптеген әкімшілік шенеуніктерінің айғақтары бұл Трамптың алдағы президенттік сайлауда оған артықшылық беру арқылы оның жеке мүдделерін алға тартуға бағытталған ауқымды жоспарының бір бөлігі екенін растады.&lt;ref&gt;{{cite news|url= https://www.nytimes.com/interactive/2019/09/26/us/politics/whistle-blower-complaint.html |title= Document: Read the Whistle-Blower Complaint |date= 2019-09-24 |publisher= [[The New York Times]] |accessdate= 2019-10-02}}&lt;/ref&gt; Қазанда АҚШ-тың Украинадағы уақытша сенімді өкілі, кіші Уильям Б. Тейлор Конгресс комитеттерінің алдында 2019 жылғы маусымда Украинаға келгеннен кейін көп ұзамай Зеленськийдың Трамп пен Джулиани тарапынан қысымға ұшырағанын айтты. Тейлордың және басқалардың айтуынша, мақсат Зеленськийды Хантер Байден жұмыс істейтін компанияны, сондай-ақ 2016 жылғы АҚШ президенттік сайлауына Украинаның араласуы туралы қауесеттерді тергеуге мәжбүрлеу болды.&lt;ref&gt;{{cite news|url= https://www.nytimes.com/2019/10/22/us/trump-impeachment-ukraine.html |title= Ukraine Envoy Testifies Trump Linked Military Aid to Investigations, Lawmaker Says |author= Shear, Michael D.; Fandos, Nicholas |date= 2019-10-22 |publisher= [[The New York Times]] |accessdate= 2019-10-22}}&lt;/ref&gt; Оның айтуынша, Зеленський мұндай тергеу жайлы мәлімдеме жасамайынша, әкімшілік Украинаға беріледі деп жоспарланған әскери көмекті жібермейтін және Зеленськийді Ақ үйге шақырмайтын еді.&lt;ref&gt;{{cite news|url= https://www.nytimes.com/2019/10/22/us/politics/william-taylor-testimony.html |title= 6 Key Revelations of Taylor's Opening Statement to Impeachment Investigators |last= LaFraniere |first= Sharon |date= 2019-10-22 |publisher= [[The New York Times]] |accessdate= 2019-10-23}}&lt;/ref&gt;

13 желтоқсанда Өкілдер палатасының сот комитеті импичменттің екі баптарын қабылдау үшін дауыс берді: біреуі билікті асыра пайдаланғаны үшін және екіншісі Конгресс жұмысына кедергі келтіргені үшін.&lt;ref&gt;{{cite news|url= https://abcnews.go.com/Politics/house-judiciary-committee-set-vote-trump-impeachment-articles/story?id=67706093 |author= Siegel, Benjamin; Faulders, Katherine; Pecorin, Allison |title= House Judiciary Committee passes articles of impeachment against President Trump |date= 2019-12-13 |publisher= ABC News |accessdate= 2019-12-13}}&lt;/ref&gt; Талқылаудан кейін Өкілдер палатасы 18 желтоқсанда Трампқа екі бап бойынша импичмент жариялады.&lt;ref&gt;{{cite news|last= Gregorian |first= Dareh |title= Trump impeached by the House for abuse of power, obstruction of Congress |url= https://www.nbcnews.com/politics/trump-impeachment-inquiry/trump-impeached-house-abuse-power-n1104196 |accessdate= 2019-12-18 |publisher= NBC News |date= 2019-12-18}}&lt;/ref&gt;

==== Сенаттағы импичмент барысы ====
[[Сурет:President Trump Delivers Remarks (49498772251).jpg|нобай|оңға|Трамптың «Трамп ақталды» тақырыпаты бар газетті ұстап, көрсетуі]]

2020 жылғы қаңтардағы сот процесінде Өкілдер палатасының импичмент менеджерлері билікті асыра пайдаланды және Конгресс жұмысына кедергі жасады деген айыптарды растайтын дәлелдемелерді келтірді.&lt;ref&gt;{{cite news|url= https://www.washingtonpost.com/politics/democrats-detail-abuse-of-power-charge-against-trump-as-republicans-complain-of-repetitive-arguments/2020/01/23/3fb149b4-3e05-11ea-8872-5df698785a4e_story.html |title= Democrats detail abuse-of-power charge against Trump as Republicans complain of repetitive arguments |date= 2020-01-23 |publisher= [[The Washington Post]] |accessdate= 2020-01-27 |author= Seung Min Kim; John Wagner; Karoun Demirjian}}&lt;/ref&gt;

Трамптың адвокаттары айыпта көрсетілген фактілерді жоққа шығармады, бірақ Трамп ешбір заңдарды бұзбады және Конгресске кедергі жасамады деді.&lt;ref name=&quot;brazen&quot;&gt;{{cite news|publisher= [[The New York Times]] |date= 2020-01-18 |author= Michael D. Shear; Nicholas Fandos |title= Trump's Defense Team Calls Impeachment Charges 'Brazen' as Democrats Make Legal Case |url= https://www.nytimes.com/2020/01/18/us/politics/house-trump-impeachment.html |accessdate= 2020-01-30}}&lt;/ref&gt; Олар импичменттің «конституциялық және заңдық тұрғыдан жарамсыз» екенін, өйткені Трампқа қылмыс жасағаны үшін айып тағылмағанын және билікті асыра пайдалану импичментке жатпайтын қылмыс емес екенін алға тартты.&lt;ref name=&quot;brazen&quot; /&gt;

31 қаңтарда Сенат куәгерлерді немесе құжаттарды шақыруға рұқсат беруге қарсы дауыс берді.&lt;ref&gt;{{cite news|author= Herb, Jeremy; Mattingly, Phil; Raju, Manu; Fox, Lauren |title= Senate impeachment trial: Wednesday acquittal vote scheduled after effort to have witnesses fails |url= https://cnn.com/2020/01/31/politics/senate-impeachment-trial-last-day/ |accessdate= 2020-02-02 |publisher= [[CNN]] |date= 2020-01-31}}&lt;/ref&gt; Бұл куәгерлерсіз өткен АҚШ тарихындағы тұңғыш импичмент сот процесі болды.&lt;ref&gt;{{cite news|last= Bookbinder |first= Noah |url= https://www.washingtonpost.com/outlook/2020/01/09/senate-has-conducted-15-impeachment-trials-it-heard-witnesses-every-one/ |title= The Senate has conducted 15 impeachment trials. It heard witnesses in every one. |publisher= [[The Washington Post]] |date= 2020-01-09 |accessdate= 2020-02-08}}&lt;/ref&gt;

Республикашылдар көпшілігіне ие болған Сенат Трампты екі айып бойынша да ақтады. Сенатор [[Митт Ромни]] Трампты бір айып, яғни билікті асыра пайдаланды деген айыппен соттау үшін дауыс берген жалғыз республикашыл болды.&lt;ref&gt;{{cite news|publisher= [[CNBC]] |date= 2020-02-05 |title= Trump acquitted of both charges in Senate impeachment trial |author= Wilkie, Christina; Breuninger, Kevin |url= https://www.cnbc.com/2020/02/05/trump-acquitted-in-impeachment-trial.html |accessdate= 2021-02-02}}&lt;/ref&gt; Ақталғанынан кейін Трамп адалдығы жетпейді деп санаған импичмент куәгерлерін және басқа да саяси тағайындауларын жұмысынан босатты.&lt;ref&gt;{{cite news|publisher= [[The New York Times]] |date= 2020-02-22 |first= Peter |last= Baker |title= Trump's Efforts to Remove the Disloyal Heightens Unease Across His Administration |accessdate= 2020-02-22 |url= https://www.nytimes.com/2020/02/22/us/politics/trump-disloyalty-turnover.html}}&lt;/ref&gt;

=== 2020 жылғы сайлауалды кампаниясы ===
[[Сурет:Trump and Pence together (46654926764) (cropped).jpg|нобай|оңға|[[2020 АҚШ президент сайлауы]]на Республикалық партия атынан Трамп (сол жақта) пен [[Майк Пенс]] қатысты.]]

Трамп президенттікке кіріскеніне бірнеше сағат ғана болғанда Трамп екінші мерізмге сайлануға өтініш берді.&lt;ref&gt;{{cite news|url= https://www.azfamily.com/story/34380443/trump-breaks-precedent-files-on-first-day-as-candidate-for-re-election |title= Trump breaks precedent, files as candidate for re-election on first day |publisher= KTVK |first= Lee |last= Morehouse |date= 2017-01-31 |accessdate= 2017-02-19}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20170202210255/http://www.azfamily.com/story/34380443/trump-breaks-precedent-files-on-first-day-as-candidate-for-re-election |date= 2017-02-02}}&lt;/ref&gt; Ол қызметке кіріскеннен кейін бір ай өтпей жатқанда өзінің алғашқы қайта сайлану митингісін өткізіп үлгерді де,&lt;ref&gt;{{cite news|url= https://www.theatlantic.com/politics/archive/2017/02/trump-kicks-off-his-2020-reelection-campaign-on-saturday/516909/ |title= Trump Kicks Off His 2020 Reelection Campaign on Saturday |last= Graham |first= David A. |publisher= [[The Atlantic]] |date= 2017-02-15 |accessdate= 2017-02-19}}&lt;/ref&gt; 2020 жылғы тамызда Республикашылардың ресми кандидаты болды.&lt;ref&gt;{{cite news|author= Martin, Jonathan; Burns, Alexander; Karni, Annie |title= Nominating Trump, Republicans Rewrite His Record |url= https://www.nytimes.com/2020/08/24/us/politics/republican-convention-recap.html |publisher= [[The New York Times]] |date= 2020-08-24 |accessdate= 2020-08-25}}&lt;/ref&gt;

Қызметіндегі алғашқы екі жылында Трамптың қайта сайлану тобы 67.5 миллион доллар жинағанын хабарлады және 2019 жылы 19.3 миллион доллар қолма-қол ақша ұстап бастады.&lt;ref&gt;{{cite news|url= https://publicintegrity.org/politics/donald-trump-money-campaign-2020/ |publisher= Center for Public Integrity |date= 2019-02-01 |accessdate= 2021-10-08 |author= Ashley Balcerzak; Dave Levinthal; Carrie Levine; Sarah Kleiner; Lateshia Beachum |title= Donald Trump's campaign cash machine: big, brawny and burning money}}&lt;/ref&gt; 2020 жылғы шілдеге қарай Трамп үгіті мен Республикалық партия 1.1 миллиард доллар жинап, 800 миллион доллар жұмсап, Байденге қарағанда болған ақшалай артықшылығын жоғалтты.&lt;ref&gt;{{cite news|url= https://www.nytimes.com/2020/09/07/us/politics/trump-election-campaign-fundraising.html |title= How Trump's Billion-Dollar Campaign Lost Its Cash Advantage |publisher= [[The New York Times]] |date= 2020-09-07 |accessdate= 2021-10-08 |author= Shane Goldmacher; Maggie Haberman}}&lt;/ref&gt; Ақша тапшылығы кампания жарнамаларының азаюына әкелді.&lt;ref&gt;{{cite news|author= Misyrlena Egkolfopoulou; Bill Allison; Gregory Korte |url= https://www.bloomberg.com/news/articles/2020-09-14/trump-campaign-slashes-ad-spending-in-key-states-in-cash-crunch |publisher= Bloomberg News |date= 2020-09-14 |accessdate= 2021-10-08 |title= Trump Campaign Slashes Ad Spending in Key States in Cash Crunch}}&lt;/ref&gt;

Трамптың сайлауалды науқанындағы жарнамалары қылмысқа баса назар аударып, егер Байден жеңсе, қалалар заңсыздыққа айналатынын айтқан.&lt;ref&gt;{{cite news|url= https://www.nytimes.com/2020/07/21/us/politics/trump-portland-federal-agents.html |title= As Trump Pushes into Portland, His Campaign Ads Turn Darker |date= 2020-07-21 |publisher= [[The New York Times]] |author= Maggie Haberman; Nick Corasaniti; Annie Karni |accessdate= 2020-07-25}}&lt;/ref&gt; Трамп бірнеше рет Байденнің ұстанымын бұрмалады&lt;ref&gt;{{cite news|first= Philip |last= Bump |title= Nearly every claim Trump made about Biden's positions was false |url= https://www.washingtonpost.com/politics/2020/08/28/nearly-every-claim-trump-made-about-bidens-positions-was-false/ |publisher= [[The Washington Post]] |date= 2020-08-28 |accessdate= 2021-10-09}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|author= Daniel Dale; Tara Subramaniam; Holmes Lybrand |title= Fact check: Trump makes more false claims about Biden and protests |url= https://cnn.com/2020/08/31/politics/trump-kenosha-briefing-fact-check/ |publisher= [[CNN]] |date= 2020-08-31 |accessdate= 2021-10-09}}&lt;/ref&gt; және нәсілшіл үндеулер де айтып кетті.&lt;ref&gt;{{cite news|last= Hopkins |first= Dan |url= https://fivethirtyeight.com/features/why-trumps-racist-appeals-might-be-less-effective-in-2020-than-they-were-in-2016 |publisher= FiveThirtyEight |title= Why Trump's Racist Appeals Might Be Less Effective In 2020 Than They Were In 2016 |date= 2020-08-27 |accessdate= 2021-05-28}}&lt;/ref&gt;

=== 2020 жылғы сайлау ===
{{Толық мақала|2020 АҚШ президент сайлауы}}
2020 жылғы көктемнен бастап Трамп еш дәлелсіз сайлаудың бұрмаланатынын айтып кетті де, пошта арқылы дауыс беру жүйесінің әділдігіне біраз күмән келтірді.&lt;ref&gt;{{cite news|url= https://www.politico.com/news/2020/08/08/trump-wants-to-cut-mail-in-voting-the-republican-machine-is-helping-him-392428 |title= Trump aides exploring executive actions to curb voting by mail |last= Kumar |first= Anita |date= 2020-08-08 |publisher= [[Politico]] |accessdate= 2020-08-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url= https://www.nytimes.com/article/mail-in-voting-explained.html |title= Trump Is Pushing a False Argument on Vote-by-Mail Fraud. Here Are the Facts. |author= Stephanie Saul; Reid J. Epstein |date= 2020-08-31 |accessdate= 2021-10-08 |publisher= [[The New York Times]]}}&lt;/ref&gt; Тамыз айында Өкілдер палатасы пошта арқылы дауыс берудің күтілетін өсуі үшін АҚШ пошта қызметіне 25 миллиард доллар грант бөлуге дауыс бергенде, Трамп пошта арқылы дауыс берудің кез келген ұлғаюына жол бергісі келмейтінін айтып, қаржыландыруды бұғаттады.&lt;ref&gt;{{cite news|url= https://www.washingtonpost.com/business/2020/08/12/postal-service-ballots-dejoy/ |title= Trump says Postal Service needs money for mail-in voting, but he'll keep blocking funding |last= Bogage |first= Jacob |date= 2020-08-12 |publisher= [[The Washington Post]] |accessdate= 2020-08-14}}&lt;/ref&gt; Ол жеңіліске ұшыраса биліктің бейбіт жолмен ауысуына міндеттенеді ма және нәтижелерді қабылдай ма, жоқ па деген сұраққа жауап беруден бірнеше рет бас тартты.&lt;ref&gt;{{cite news|url= https://www.washingtonpost.com/politics/trump-declines-to-say-whether-he-will-accept-november-election-results/2020/07/19/40009804-c9c7-11ea-91f1-28aca4d833a0_story.html |title= Trump declines to say whether he will accept November election results |last= Sonmez |first= Felicia |date= 2020-07-19 |accessdate= 2021-10-08 |publisher= [[The Washington Post]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|author= Ryan Browne; Barbara Starr |url= https://cnn.com/2020/09/25/politics/pentagon-election-insurrection-act/ |title= As Trump refuses to commit to a peaceful transition, Pentagon stresses it will play no role in the election |publisher=[[CNN]] |date= 2020-09-25 |accessdate= 2021-10-08}}&lt;/ref&gt;

3 қараша күні сайлаудың жеңімпазы халықтың 81.3 миллион даусын (51.3%)&lt;ref name=&quot;vote1&quot;&gt;{{cite news|title= Presidential Election Results: Biden Wins |url= https://www.nytimes.com/interactive/2020/11/03/us/elections/results-president.html |publisher= [[The New York Times]] |date= 2020-12-11 |accessdate= 2020-12-11}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;vote2&quot;&gt;{{cite news|title= 2020 US Presidential Election Results: Live Map |url= https://abcnews.go.com/Elections/2020-us-presidential-election-results-live-map |publisher= ABC News |date= 2020-12-10 |accessdate= 2020-12-11}}&lt;/ref&gt; және Сайлаушылар алқасының 306 даусын жинаған&lt;ref name=&quot;formalize&quot;&gt;{{cite news|publisher= [[The New York Times]] |date= 2020-12-14 |accessdate= 2021-10-09 |author= Josh Holder; Trip Gabriel; Isabella Grullón Paz |title= Biden's 306 Electoral College Votes Make His Victory Official |url= https://www.nytimes.com/interactive/2020/12/14/us/elections/electoral-college-results.html}}&lt;/ref&gt; [[Джо Байден]] болды. Трамп жалпы халықтың 74.2 миллион (46.8%)&lt;ref name=&quot;vote1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;vote2&quot; /&gt; даусына және Сайлаушылар алқасының 232 даусына ғана&lt;ref name=&quot;formalize&quot; /&gt; қол жеткізе алды.

==== Дауыс саны бұрмаланды деген айыптары, билік ауысуына жол бермеуі ====
[[Сурет:ElectoralCollege2020.svg|нобай|оңға|[[2020 АҚШ президент сайлауы]]ның нәтижесі. Трамп 232–306 дауыспен жеңілді.]]

Сайлаудан кейін, сағат түнгі 2:00-ге қарай сайлаудың нәтижесі әлі белгісіз болғанда Трамп өзінің жеңісін жариялап қойды.&lt;ref&gt;{{cite news|title= With results from key states unclear, Trump declares victory |url= https://www.reuters.com/article/uk-usa-election-trump-statement/with-results-from-key-states-unclear-trump-declares-victory-idUKKBN27K0U3 |accessdate= 2020-11-10 |publisher= [[Reuters]] |date= 2020-11-04}}&lt;/ref&gt; Бірнеше күннен кейін сайлау жеңімпазы болып Байден жарияланғанда Трамп сайлаудың «әлі аяқталмағанын» және еш дәлелсіз дауыстың дұрыс саналмағанын айтты.&lt;ref&gt;{{cite news|url= https://www.usatoday.com/story/news/politics/elections/2020/11/07/joe-biden-victory-president-trump-claims-election-far-over/6202892002/ |title= Trump revives baseless claims of election fraud after Biden wins presidential race |last= King |first= Ledyard |date= 2020-11-07 |publisher= USA Today |accessdate= 2020-11-07}}&lt;/ref&gt; Трамп пен оның одақтастары нәтижелерге көптеген заңды шағымдар берді, оларды штат пен федералды соттардағы кемінде 86 судья, соның ішінде Трамптың өзі тағайындаған федералды судьялар қабылдамады, ешқандай фактілік немесе заңды негіз таппады.&lt;ref&gt;{{cite news|url= https://www.washingtonpost.com/politics/judges-trump-election-lawsuits/2020/12/12/e3a57224-3a72-11eb-98c4-25dc9f4987e8_story.html |date= 2020-12-12 |accessdate= 2021-10-09 |title= 'The last wall': How dozens of judges across the political spectrum rejected Trump's efforts to overturn the election |author= Rosalind S. Helderman; Elise Viebeck |publisher= [[The Washington Post]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|first= Aaron |last= Blake |url= https://www.washingtonpost.com/politics/2020/12/14/most-remarkable-rebukes-trumps-legal-case-judges-he-hand-picked/ |title= The most remarkable rebukes of Trump's legal case: From the judges he hand-picked |date= 2020-12-14 |accessdate= 2021-10-09 |publisher= [[The Washington Post]]}}&lt;/ref&gt; Киберқауіпсіздік және инфрақұрылымдық қауіпсіздік агенттігінің директоры Крис Кребс Трамптың алаяқтық айыптауларына қайшы келгенінен кейін, Трамп 17 қарашада оны қызметінен босатты.&lt;ref name=&quot;BBC_election&quot;&gt;{{cite news|date= 2020-11-18 |title= Trump fires election security official who contradicted him |publisher= [[BBC News]] |url= https://www.bbc.com/news/world-us-canada-54982360 |accessdate= 2020-11-18}}&lt;/ref&gt;

==== Әскери төңкеріс, не қақтығыс жайлы уайымдар ====
2020 жылғы желтоқсанда Newsweek [[Пентагон]]ның қауіпке дайын болғанын хабарлады және шенді офицерлер Трамп [[соғыс жағдайы]]н жарияласа, не істеу керектігін талқылады. Пентагон сайлау қорытындысындағы әскерилердің рөлі жоқ деген сөздер жария етті.&lt;ref&gt;{{cite news|last= Arkin |first= William M. |url= https://www.newsweek.com/exclusive-donald-trumps-martial-law-talk-has-military-red-alert-1557056 |title= Exclusive: Donald Trump's martial-law talk has military on red alert |date= 2020-12-24 |accessdate= 2021-09-15 |publisher= Newsweek}}&lt;/ref&gt;

2020 жылғы қарашадағы сайлаудан кейін Трамп жақтастарын Пентагондағы билік орындарына ауыстырған кезде, Біріккен штабтар бастықтарының төрағасы Марк Милли мен ОББ директоры Джина Хаспел Қытайға немесе Иранға қарсы ықтимал әскери әрекет немесе әскери төңкеріс қаупіне алаңдады.&lt;ref&gt;{{cite news|author= Gangel, Jamie; Herb, Jeremy; Cohen, Marshall; Stuart, Elizabeth; Starr, Barbara |title= 'They're not going to f**king succeed': Top generals feared Trump would attempt a coup after election, according to new book |url= https://cnn.com/2021/07/14/politics/donald-trump-election-coup-new-book-excerpt/ |date= 2021-07-14 |accessdate= 2021-09-15 |publisher= [[CNN]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last= Breuninger |first= Kevin |date= 2021-07-15 |title= Top U.S. Gen. Mark Milley feared Trump would attempt a coup after his loss to Biden, new book says |url= https://www.cnbc.com/2021/07/15/mark-milley-feared-coup-after-trump-lost-to-biden-book.html |accessdate= 2021-09-15 |publisher= CNBC}}&lt;/ref&gt; Милли Трамптың кез келген әскери бұйрықтары, соның ішінде ядролық қаруды қолдану туралы бұйрықтарды орындар алдында ақылдасу керектігін талап етті және ол Хаспел мен ҰҚА директоры Пол Накасонеге оқиғаларды мұқият бақылауды тапсырды.&lt;ref&gt;{{cite news|author= Gangel, Jamie; Herb, Jeremy; Stuart, Elizabeth |title= Woodward/Costa book: Worried Trump could 'go rogue,' Milley took top-secret action to protect nuclear weapons |url= https://cnn.com/2021/09/14/politics/woodward-book-trump-nuclear/ |publisher= [[CNN]] |date= 2021-09-14 |accessdate= 2021-09-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last= Schmidt |first= Michael S. |date= 2021-09-14 |title= Fears That Trump Might Launch a Strike Prompted General to Reassure China, Book Says |url= https://www.nytimes.com/2021/09/14/us/politics/peril-woodward-book-trump.html |publisher= [[The New York Times]] |accessdate= 2021-09-15}}&lt;/ref&gt;

==== 6 қаңтардағы Капитолийге шабуыл ====
{{Толық мақала|АҚШ Капитолийінің басып алынуы (2020)}}
2021 жылғы 6 қаңтарда [[Капитолий (Вашингтон)|АҚШ Капитолийі]]нде президенттік сайлау нәтижелерінің аттестаттауы өтіп жатқанда, Трамп [[Вашингтон]]дағы Эллипсте түскі митинг өткізді. Ол сайлаудың қайта өткізілгенін талап етті де, өз жақтастарынан Капитолийге аттанып, «елімізді қайтарып алғанын» сұрады.&lt;ref&gt;{{cite news|url= https://www.nytimes.com/2021/01/10/us/trump-speech-riot.html |title= Incitement to Riot? What Trump Told Supporters Before Mob Stormed Capitol |first= Charlie |last= Savage |date= 2021-01-10 |accessdate= 2021-01-11 |publisher= [[The New York Times]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title= Donald Trump Speech 'Save America' Rally Transcript January 6 |url= https://www.rev.com/blog/transcripts/donald-trump-speech-save-america-rally-transcript-january-6 |date= 2021-01-06 |accessdate= 2021-01-08 |publisher= Rev}}&lt;/ref&gt; Қолдаушылардың бірнешеуі сол жерде жиналған топ адамға қосылды. Олар ғимаратқа басып кіріп, сертификаттауды тоқтатты да, Конгресс эвакуацияланды.&lt;ref&gt;{{cite news|author= Tan, Shelley; Shin, Youjin; Rindler, Danielle |url= https://www.washingtonpost.com/nation/interactive/2021/capitol-insurrection-visual-timeline/ |title= How one of America's ugliest days unraveled inside and outside the Capitol |publisher= [[The Washington Post]] |date= 2021-01-09 |accessdate= 2021-05-02}}&lt;/ref&gt; Зорлық-зомбылық кезінде Трамп бүлікшілердің тарағанын сұрамай, [[Twitter]]де жазба жариялап отырды. Сағат 18:00-де Трамп Туиттердегі парақшасында бүлікшілер «үйлеріне сүйіспеншілікпен және тыныштықпен қайтуы керек» деп, оларды «ұлы патриоттар» деді де, сайлаудың «ұрланғанын» тағы бір қайталады.&lt;ref&gt;{{cite web|author= Panetta, Grace; Lahut, Jake; Zavarise, Isabella; Frias, Lauren |url= https://www.businessinsider.com/timeline-what-trump-was-doing-as-his-mob-attacked-the-capitol-on-jan-6-2022-7 |title= A timeline of what Trump was doing as his MAGA mob attacked the US Capitol on Jan. 6 |publisher= Business Insider |date= 2022-12-21 |accessdate= 2023-06-01}}&lt;/ref&gt; Топтың ғимараттан кеткенінен кейін Конгресс қайта жиналып, келесі күні таңертең Байденнің жеңісін растады.&lt;ref&gt;{{cite web|url= https://www.nbcnews.com/politics/2020-election/congress-begin-electoral-vote-count-amid-protests-inside-outside-capitol-n1253013 |title= Congress confirms Biden's win after pro-Trump mob's assault on Capitol |author= Dareh Gregorian; Ginger Gibson; Sahil Kapur; Phil Helsel |date= 2021-01-06 |accessdate= 2021-01-08 |publisher= [[NBC News]]}}&lt;/ref&gt; Әділет департаментінің мәліметінше, 140-тан астам полиция қызметкері жарақат алып, бес адам қаза тапқан.&lt;ref&gt;{{cite web|author= Rubin, Olivia; Mallin, Alexander; Steakin, Will |title= By the numbers: How the Jan. 6 investigation is shaping up 1 year later |url= https://abcnews.go.com/US/numbers-jan-investigation-shaping-year/story?id=82057743 |publisher= ABC News |accessdate= 2023-06-04 |date= 2022-01-04}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last= Cameron |first= Chris |url= https://www.nytimes.com/2022/01/05/us/politics/jan-6-capitol-deaths.html |title= These Are the People Who Died in Connection With the Capitol Riot |publisher= [[The New York Times]] |date= 2022-01-05 |accessdate= 2022-01-29}}&lt;/ref&gt;

2023 жылғы наурызда Трамп қамаудағы бүлікшілермен бірге тұтқындарға пайда әкелу үшін ән шығарды және маусымда ол сайланса, олардың көпшілігіне кешірім беретінін айтты.&lt;ref&gt;{{cite news|last= Terkel |first= Amanda |url= https://www.nbcnews.com/politics/donald-trump/trump-says-pardon-large-portion-jan-6-rioters-rcna83873 |title= Trump says he would pardon a 'large portion' of Jan. 6 rioters |publisher= [[NBC]] |date= 2023-05-11 |accessdate= 2023-06-03}}&lt;/ref&gt;

==== Екінші импичменті ====
[[Сурет:Pelosi Signing Second Trump Impeachment.png|нобай|оңға|Палата спикері [[Нэнси Пелоси]]дің Трамптың екінші импичментіне қол қоюы]]

2021 жылғы 11 қаңтарда Палатаға Трампты АҚШ үкіметіне қарсы көтеріліске шақырды деп айыптайтын импичмент бабы енгізілді.&lt;ref&gt;{{cite news|url= https://www.npr.org/sections/trump-impeachment-effort-live-updates/2021/01/11/955631105/impeachment-resolution-cites-trumps-incitement-of-capitol-insurrection |title= Impeachment Resolution Cites Trump's 'Incitement' of Capitol Insurrection |first= Brian |last= Naylor |publisher= 
NPR |date= 2021-01-11 |accessdate= 2021-01-11}}&lt;/ref&gt; Палата 13 қаңтарда Трампқа импичмент жариялау үшін 232–197 дауыс берді, бұл оны АҚШ-тың екі рет импичменттелген алғашқы президенті қылды.&lt;ref name=SecondImpeachment&gt;{{cite news|last= Fandos |first= Nicholas |title= Trump Impeached for Inciting Insurrection |publisher= [[The New York Times]] |url= https://www.nytimes.com/2021/01/13/us/politics/trump-impeached.html |accessdate= 2021-01-14 |date= 2021-01-13}}&lt;/ref&gt; Республикашылардың оны импичментті қолдап, дауыс берді—импичмент процесінде Президенттің осыншама партияласы оған қарсы бұрын дауыс беріп көрмеген.&lt;ref&gt;{{cite news|url= https://www.washingtonpost.com/politics/2021/01/13/trumps-second-impeachment-is-most-bipartisan-one-history/ |title= Trump's second impeachment is the most bipartisan one in history |last= Blake |first= Aaron |date= 2021-01-13 |publisher= [[The Washington Post]] |accessdate= 2021-01-19}}&lt;/ref&gt;

13 ақпанда Сенаттағы бес күндік сот талқылауынан кейін Сенаттағы дауыстар импичмент үшін қажетті үштен екі көпшілігінің даусына он дауыс жетпей қалды да, Трамп ақталып шықты.&lt;ref&gt;{{cite news|author= Levine, Sam; Gambino, Lauren |date= 2021-02-13 |title= Donald Trump acquitted in impeachment trial |url= https://www.theguardian.com/us-news/2021/feb/13/donald-trump-acquitted-impeachment-trial |publisher= [[The Guardian]] |accessdate= 2021-02-13}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last= Fandos |first= Nicholas |date= 2021-02-13 |title= Trump Acquitted of Inciting Insurrection, Even as Bipartisan Majority Votes 'Guilty' |url= https://www.nytimes.com/2021/02/13/us/politics/trump-impeachment.html |publisher= [[The New York Times]] |accessdate= 2021-02-14}}&lt;/ref&gt; Республикашылдардың көпшілігі Трампты ақтауды қолдап, дауыс берді, дегенмен кейбіреулер оны жауапты деп санады, бірақ Сенаттың бұрынғы президенттерге қатысты юрисдикциясы жоқ деп санады (Трамп 20 қаңтарда қызметінен кетіп қойды; Сенат 56–44 дауыспен сот процесінің конституциялық болғанын шешті).&lt;ref&gt;{{cite news|author= Watson, Kathryn; Quinn, Melissa; Segers, Grace; Becket, Stefan |date= 2021-02-10 |title= Senate finds Trump impeachment trial constitutional on first day of proceedings |url= https://www.cbsnews.com/live-updates/trump-impeachment-trial-senate-constitutional-day-1/ |publisher= CBS News |accessdate= 2021-02-18}}&lt;/ref&gt;

== Президенттіктері арасындағы өмірі (2021–2025) ==
Бірінші өкілеттігі аяқталғанынан кейін Трамп өзінің Мар-а-Лаго клубына көшті.&lt;ref&gt;{{cite web|last= Spencer |first= Terry |title= Palm Beach considers options as Trump remains at Mar-a-Lago |url= https://apnews.com/article/donald-trump-fort-lauderdale-florida-mar-a-lago-melania-trump-fd4fd80c6a2d7ef23a274c0597700730 |publisher= [[Associated Press]] |date= 2021-01-28 |accessdate= 2021-02-02}}&lt;/ref&gt;

2022 жылғы шілдеде Трамп штаттың заң шығарушыларына 2020 жылғы сайлаудың қайта қаралуын әлі де талап етіп жүрді.&lt;ref&gt;{{cite web|url= https://www.nytimes.com/2022/07/21/us/politics/trump-wisconsin-election-call.html |title= Trump Recently Urged a Powerful Legislator to Overturn His 2020 Defeat in Wisconsin |author= Bender, Michael C.; Epstein, Reid J. |date= 2022-07-20 |publisher= [[The New York Times]] |accessdate= 2022-08-13}}&lt;/ref&gt;

Басқа бұрынғы президенттерден айырмашылығы, Трамп өз партиясындағы үстемдігін сақтап қалды. Ол республикалық партияның өзінен екі есе көп ақша жинап, қаражат жинауды жалғастыра берді. 2022 жылғы аралық сайлауларда ол түрлі лауазымдарға 200-ден астам кандидатты қолдады, олардың көпшілігі 2020 жылғы президенттік сайлаудың жалғандығына сенетінін айтқан.&lt;ref&gt;{{cite web|last= Goldmacher |first= Shane |title= Mar-a-Lago Machine: Trump as a Modern-Day Party Boss |url= https://www.nytimes.com/2022/04/17/us/politics/trump-mar-a-lago.html |accessdate= 2022-07-31 |publisher= [[The New York Times]] |date= 2022-04-17}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last= Paybarah |first= Azi |url= https://www.nytimes.com/2022/08/02/us/politics/trump-endorsements-midterm-primary-election.html |title= Where Trump's Endorsement Record Stands Halfway through Primary Season |publisher= [[The New York Times]] |date= 2022-08-02 |accessdate= 2022-08-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;lat&quot;&gt;{{cite web|author= Castleman, Terry; Mason, Melanie |url= https://www.latimes.com/politics/story/2022-05-03/trump-endorsements-2022-election |title= Tracking Trump's endorsement record in the 2022 primary elections |publisher= [[Los Angeles Times]] |date= 2022-08-05 |accessdate= 2022-08-06}}&lt;/ref&gt;

=== Бизнестегі істері ===
2021 жылғы ақпанда Трамп америкалық тұтынушыларға «әлеуметтік желі қызметтерін» ұсынатын Trump Media &amp; Technology Group (TMTG) деген жаңа компанияны тіркеді.&lt;ref&gt;{{cite web|last= Lyons |first= Kim |url= https://www.theverge.com/2021/12/6/22820389/sec-trump-spac-deal-investigation-truth-social-media-platform-public |title= SEC investigating Trump SPAC deal to take his social media platform public |publisher= The Verge |date= 2021-12-06 |accessdate= 2021-12-30}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url= https://www.bloomberg.com/profile/company/1934403D:US |title= Trump Media &amp; Technology Group Corp |publisher= Bloomberg News |accessdate= 2021-12-30}}&lt;/ref&gt; 2022 жылғы ақпанда TMTG [[Truth Social]] әлеуметтік желісін іске қосты.&lt;ref&gt;{{cite web|last= Bhuyian |first= Johana |date= 2022-02-21 |title= Donald Trump's social media app launches on Apple store |url= https://www.theguardian.com/us-news/2022/feb/21/donald-trumps-social-media-app-truth-social-launches-on-apple-store |accessdate= 2023-05-07 |publisher= [[The Guardian]]}}&lt;/ref&gt; 2023 жылғы наурыздағы жағдай бойынша федералды прокурорлар Ресеймен байланысы бар ұйымдардан 8 миллион доллар алған Trump Media-ны ақшаны жылыстатты деген айып бойынша тергеуде.&lt;ref&gt;{{cite web|last= Lowell |first= Hugo |date= 2023-03-15 |title= Federal investigators examined Trump Media for possible money laundering, sources say |publisher= [[The Guardian]] |url= https://www.theguardian.com/us-news/2023/mar/15/trump-media-investigated-possible-money-laundering |accessdate= 2023-04-05}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last= Durkee |first= Alison |title= Trump's Media Company Reportedly Under Federal Investigation For Money Laundering Linked To Russia |url= https://www.forbes.com/sites/alisondurkee/2023/03/15/trumps-media-company-reportedly-under-federal-investigation-for-money-laundering-linked-to-russia/ |date= 2023-03-15 |accessdate= 2023-03-15 |publisher= [[Forbes]]}}&lt;/ref&gt;

=== Тергелуі, қылмыстан айыпталуы және үкімдері, арыздары ===
Трамп — қылмыс жасағаны үшін сотталған жалғыз АҚШ президенті және бұрынғы президент және, оған қоса, ауыр қылмыс жасағаны үшін сотталғаннан кейін президенттік сайлауға түскен бірінші ірі партия кандидаты.&lt;ref&gt;{{cite news|last= Roebuck |first= Jeremy |url= https://www.inquirer.com/news/nation-world/donald-trump-guilty-verdict-what-next-prison-election-20240530.html |title= Donald Trump conviction: Will he go to prison? Can he still run for president? What happens now? |publisher= Philadelphia Inquirer |date= 2024-08-30 |accessdate= 2024-06-01}}&lt;/ref&gt;

==== ФТБ тергеулері ====
[[Сурет:Classified intelligence material found during search of Mar-a-Lago.jpg|нобай|оңға|Мар-а-Лагода табылған тергеу агенттіктерінің құпия құжаттары]]
Трамп 2021 жылғы қаңтарда Ақ Үйден кеткенде үкіметтік материалдарды өзімен бірге Мар-а-Лагоға алып кетті. 2021 жылғы мамырға қарай Ұлттық мұрағаттар және құжаттар басқармасы (NARA) маңызды құжаттардың оларға тапсырылмағанын түсініп, кеңсесінен олардың орналасқан жерін табуды сұрады. 2022 жылғы қаңтарда олар Мар-а-Лагодан 15 қорап Ақ үй жазбаларын алып шықты. Кейінірек NARA Әділет департаментіне алынған құжаттардың кейбірі құпия материал болғанын хабарлады.&lt;ref name=&quot;cnn-tl&quot;&gt;{{cite web|author= Lybrand, Holmes; Cohen, Marshall; Rabinowitz, Hannah |url= https://cnn.com/2022/08/09/politics/doj-investigation-trump-documents-timeline/ |title= Timeline: The Justice Department criminal inquiry into Trump taking classified documents to Mar-a-Lago |publisher= [[CNN]] |date= 2022-08-12 |accessdate= 2022-08-14}}&lt;/ref&gt; Әділет департаменті тергеу бастады да,&lt;ref&gt;{{cite web|author= Montague, Zach; McCarthy, Lauren |url= https://www.nytimes.com/2022/08/12/us/politics/trump-classified-records-timeline.html |title= The Timeline Related to the F.B.I.'s Search of Mar-a-Lago |date= 2022-08-09 |publisher= [[The New York Times]] |accessdate= 2022-08-14}}&lt;/ref&gt; оның бірнеше қызметкері Мар-а-Лагоға барып, Трамптың адвокаттарынан қажет құжаттарды алды да,&lt;ref name=&quot;cnn-tl&quot;/&gt; құпия саналатын құжаттардың барлығының тапсырылғанын растайтын қағазға қол қойды.&lt;ref&gt;{{cite web|url= https://www.nytimes.com/2022/08/13/us/politics/trump-classified-material-fbi.html |title= Trump Lawyer Told Justice Dept. That Classified Material Had Been Returned |author= Haberman, Maggie; Thrush, Glenn |date= 2022-08-13 |publisher= [[The New York Times]] |accessdate= 2022-08-14}}&lt;/ref&gt;

2022 жылғы 8 тамызда ФТБ агенттері Мар-а-Лагоны тінтіп, Трамптың қызметтен кеткен кезде өзімен бірге алып кеткен үкімет құжаттары мен материалдары,&lt;ref name=&quot;bddj0812&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;NYT-20220812&quot;/&gt; соның ішінде ядролық қаруға қатысты кейбіреулері&lt;ref name=&quot;nuclear&quot;&gt;{{cite news|author= Barrett, Devlin; Dawsey, Josh; Stein, Perry; Harris, Shane |url= https://www.washingtonpost.com/national-security/2022/08/11/garland-trump-mar-a-lago/ |title= FBI searched Trump's home to look for nuclear documents and other items, sources say |publisher= [[The Washington Post]] |date= 2022-08-12 |accessdate= 2022-08-12}}&lt;/ref&gt; туралы мәліметтерді қалпына келтіру үшін іздеу жасады. Іздеу кезінде алынған заттар құпия құжаттардың 11 жиынтығын қамтыды, олардың төртеуі «өте құпия» және біреуі ең жоғары құпиялылық деңгейін білдіретін «өте құпия/SCI» деп белгіленді.&lt;ref name=&quot;bddj0812&quot;&gt;{{cite news|author= Barrett, Devlin; Dawsey, Josh |url= https://www.washingtonpost.com/national-security/2022/08/12/trump-warrant-release/ |title= Agents at Trump's Mar-a-Lago seized 11 sets of classified documents, court filing shows |publisher= [[The Washington Post]] |date= 2022-08-12 |accessdate= 2022-08-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NYT-20220812&quot;&gt;{{cite web|author= Haberman, Maggie; Thrush, Glenn; Savage, Charlie |url= https://www.nytimes.com/2022/08/12/us/trump-espionage-act-laws-fbi.html |title= Files Seized From Trump Are Part of Espionage Act Inquiry |date= 2022-08-12 |publisher= [[The New York Times]] |accessdate= 2022-08-13}}&lt;/ref&gt;

==== 6 қаңтардағы Капитолийге шабуыл жайлы комитеттің қылмыстық ісі ====
2022 жылғы 19 желтоқсанда АҚШ Өкілдер палатасының 6 қаңтардағы шабуылға қатысты таңдау комитеті Трампқа дауыс санауға кедергі келтіргені, Америка Құрама Штаттарын алдау үшін сөз байласқаны және көтеріліске шақырғаны немесе оған көмек бергені үшін қылмыстық іс ашуды ұсынды.&lt;ref&gt;{{cite web|first= Alan |last= Feuer |url= https://www.nytimes.com/2022/12/19/us/politics/jan-6-trump-justice-dept.html |title= It's Unclear Whether the Justice Dept. Will Take Up the Jan. 6 Panel's Charges |publisher= [[The New York Times]] |date= 2022-12-19 |accessdate= 2023-03-25}}&lt;/ref&gt;

==== Федералдық және штаттық айыптары ====
2023 жылғы маусымда арнайы тергеуден кейін [[Майами]]дегі федералдық қазылар алқасы Трампқа 31 бап бойынша «ұлттық қорғаныс туралы ақпаратты қасақана сақтау», жалған мәлімдемелер мен сот төрелігіне кедергі жасау, мемлекеттік құжаттарды жасыру, жазбаларды сыбайлас жемқорлық арқылы жасыру, федералдық тергеу кезінде құжатты жасырып, тергеу әрекеттерін баяулату үшін айла-шарғы жасау үшін бір-бір баптан айып тағылды.&lt;ref&gt;{{cite news|author= Barrett, Devlin; Dawsey, Josh; Stein, Perry; Alemany, Jacqueline |url= https://www.washingtonpost.com/national-security/2023/06/09/trump-tape-classified-documents/ |title= Trump Put National Secrets at Risk, Prosecutors Say in Historic Indictment |publisher= [[The Washington Post]] |date= 2023-06-09 |accessdate= 2023-06-10}}&lt;/ref&gt; Ол кінәсін мойындамады.&lt;ref&gt;{{cite web|author= Greve, Joan E.; Lowell, Hugo |url= https://www.theguardian.com/us-news/2023/jun/13/trump-arraignment-not-guilty-charges-mar-a-lago-documents-court |title= Trump pleads not guilty to 37 federal criminal counts in Mar-a-Lago case |publisher= [[The Guardian]] |date= 2023-06-14 |accessdate= 2023-06-14}}&lt;/ref&gt; Келесі айда ауыстырылған айыптау қорытындысына тағы үш айып қосылды.&lt;ref&gt;{{cite news|title= 5 revelations from new Trump charges |first= Zach |last= Schonfeld |url= https://thehill.com/regulation/court-battles/4124168-revelations-from-new-trump-charges/ |accessdate= 2023-08-04 |publisher= [[The Hill]] |date= 2023-07-28}}&lt;/ref&gt;

2023 жылғы 1 тамызда Вашингтондағы федералдық қазылар алқасы Трампты 2020 жылғы сайлау нәтижелерін өзгерту әрекеті үшін айыптады. Оған АҚШ-ты алдау, сайлаушылар алқасының дауысын куәландыруға кедергі жасау және сайлаушыларды дауыстарды санау азаматтық құқығынан айыру және ресми іс жүргізуге кедергі жасау үшін сөз байласу бойынша айып тағылды.&lt;ref&gt;{{cite news|author= Barrett, Devlin; Hsu, Spencer S.; Stein, Perry; Dawsey, Josh; Alemany, Jacqueline |url= https://www.washingtonpost.com/national-security/2023/08/01/trump-indictment-jan-6-2020-election/ |title= Trump charged in probe of Jan. 6, efforts to overturn 2020 election |publisher= [[The Washington Post]] |date= 2023-08-02 |accessdate= 2023-08-02}}&lt;/ref&gt; Трамп өз кінәсін мойындамады.&lt;ref&gt;{{cite web|author= Sneed, Tierney; Rabinowitz, Hannah; Polantz, Katelyn; Lybrand, Holmes |url= https://www.cnn.com/2023/08/03/politics/arraignment-trump-election-interference-indictment/index.html |title= Donald Trump pleads not guilty to January 6-related charges |publisher= [[CNN]] |date= 2023-08-03 |accessdate= 2023-08-03}}&lt;/ref&gt;

2023 жылғы тамызда [[Джорджия]] штатының [[Фултон округі]]нің үлкен қазылар алқасы Трампты Джорджиядағы сайлау нәтижесін бұзуға тырысқаны үшін 13 айып, соның ішінде рэкет жасау бойынша айыптады; Трамптың сайлауалды науқанының бірнеше шенеуніктеріне де айып тағылды.&lt;ref&gt;{{cite news|author= Lowell, Hugo; Wicker, Jewel |url= https://www.theguardian.com/us-news/2023/aug/14/donald-trump-georgia-indictment-2020-election |title= Donald Trump and allies indicted in Georgia over bid to reverse 2020 election loss |publisher= [[The Guardian]] |date= 2023-08-15 |accessdate= 2023-12-22}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last= Drenon |first= Brandon |url= https://www.bbc.com/news/world-us-canada-66503668 |title= What are the charges in Trump's Georgia indictment? |publisher= [[BBC News]] |date= 2023-08-25 |accessdate= 2023-12-22}}&lt;/ref&gt; Трамп тұтқынға берілді де, Фултон округінің түрмесінде орнатылды және сотқа дейін кепілге босатылды.&lt;ref&gt;{{cite web|author= Pereira, Ivan; Barr, Luke |url= https://abcnews.go.com/US/trump-mug-shot-released-georgia-sheriffs-office/story?id=102544727 |title= Trump mug shot released by Fulton County Sheriff's Office |publisher= ABC News |date= 2023-08-25 |accessdate= 2023-08-25}}&lt;/ref&gt; Ол кінәсін мойындамады.&lt;ref&gt;{{cite web|last= Rabinowitz |first= Hannah |url= https://edition.cnn.com/2023/08/31/politics/trump-not-guilty-plea-fulton-county/index.html |title= Trump pleads not guilty in Georgia election subversion case |publisher= [[CNN]] |date= 2023-08-31 |accessdate= 2023-08-31}}&lt;/ref&gt; 2024 жылғы 13 наурызда судья Трампқа тағылған 13 айыптың үшеуін жоққа шығарды.&lt;ref&gt;{{cite news|last= Bailey |first= Holly |url= https://www.washingtonpost.com/national-security/2024/03/13/trump-georgia-election-case-charges-dropped/ |title= Georgia judge dismisses six charges in Trump election interference case |date= 2024-03-13 |accessdate= 2024-03-14 |publisher= [[The Washington Post]]}}&lt;/ref&gt;

2021 жылғы шілдеде Нью-Йорк прокурорлары The Trump Organization ұйымын 15 жылға созылған салықтық алаяқтық схемасы үшін айыптады.&lt;ref&gt;{{cite web|author= Protess, Ben; Rashbaum, William K.; Bromwich, Jonah E. |date= 2021-07-01 |title= Trump Organization Is Charged in 15-Year Tax Scheme |url= https://www.nytimes.com/2021/07/01/nyregion/allen-weisselberg-charged-trump-organization.html |publisher= [[The New York Times]] |accessdate= 2021-07-01}}&lt;/ref&gt; 2023 жылғы қаңтарда ұйымның бас қаржы директоры Аллен Вайссельберг кінәсін мойындағанынан кейін салық алаяқтығы үшін бес айға бас бостандығынан айырылды және бес жыл сынақ мерзіміне кесілді.&lt;ref&gt;{{cite web|last= Anuta |first= Joe |url= https://www.politico.com/news/2023/01/10/trump-org-weisselberg-sentenced-tax-fraud-00077285 |title= Ex-Trump Org. CFO Allen Weisselberg sentenced to 5 months in jail for tax fraud |publisher= [[Politico]] |date= 2023-01-10 |accessdate= 2023-05-07}}&lt;/ref&gt; 2022 жылғы желтоқсанда алқабилер сотының қорытындысы бойынша Трамп ұйымы қылмыстық салық алаяқтығы, қастандық жасау және бизнес жазбаларын бұрмалау барлық баптары бойынша сотталды.&lt;ref&gt;{{cite web|url= https://www.cnn.com/2022/12/06/politics/trump-organization-fraud-trial-verdict/index.html |publisher= [[CNN]] |title= Trump Organization found guilty on all counts of criminal tax fraud |date= 2022-12-06 |author= Scannell, Kara; del Valle, Lauren}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Chadha&gt;{{cite web|author= Chadha, Janaki |title= Trump Org. fined $1.6 million for criminal tax fraud |url= https://www.politico.com/news/2023/01/13/trump-org-fined-1-6-million-for-criminal-tax-fraud-00077877 |publisher= Politico |date= 2023-01-12}}&lt;/ref&gt; 2023 жылғы қаңтарда ұйымға ең жоғары $1.6 миллион айыппұл салынды.&lt;ref name=Chadha/&gt; Бұл істе Трампқа жеке еш айып тағылмаған.&lt;ref name=Chadha/&gt;

==== Сторми Дэниелс ісі ====
{{Толық мақала|Сторми Дэниелс–Дональд Трамп жанжалы}}
2016 жылғы президенттік сайлау үгіті кезінде American Media, Inc. (AMI)&lt;ref&gt;{{cite news|author= Ellison, Sarah; Farhi, Paul |url= https://www.washingtonpost.com/lifestyle/style/publisher-of-the-national-enquirer-admits-to-hush-money-payments-made-on-trumps-behalf/2018/12/12/ebf24b76-fe49-11e8-83c0-b06139e540e5_story.html |title= Publisher of the National Enquirer admits to hush-money payments made on Trump's behalf |publisher= [[The Washington Post]] |date= 2018-12-12 |accessdate= 2021-01-17}}&lt;/ref&gt; пен Коэн құрған компания [[Playboy]] моделі Карен МакДугал мен порноактриса [[Сторми Дэниелс]]ке 2000 жылдары Трамппен болған болжамды қарым-қатынасы туралы тіс жармауы үшін ақша төледі.&lt;ref&gt;{{cite news|url= https://www.washingtonpost.com/news/politics/wp/2018/08/21/how-the-campaign-finance-charges-against-michael-cohen-may-implicate-trump |title= How the campaign finance charges against Michael Cohen implicate Trump |publisher= [[The Washington Post]] |first= Philip |last= Bump |date= 2018-08-21 |accessdate= 2019-07-25}}&lt;/ref&gt; 2018 жылы Коэн Трамп бұйрығы бойынша бұл төлемдерді жасағаны және осылайша сайлауалды кампаниясының ережелерін бұзғанын айтып, өз кінәсін мойындады.&lt;ref&gt;{{cite web|url= https://apnews.com/article/74aaf72511d64fceb1d64529207bde64 |title= Cohen pleads guilty, implicates Trump in hush-money scheme |author= Neumeister, Larry; Hays, Tom |date= 2018-08-22 |accessdate= 2021-10-07 |publisher= [[AP News]]}}&lt;/ref&gt; Трамп екі әйелмен қарым-қатынасының бар болғанын жоққа шығарды да, Коэнның жасаған төлемі жайлы білмегенін айтты, бірақ сонда да 2017 жылы Коэнға ақшасын қайтарды.&lt;ref&gt;{{cite web|url= https://www.politico.com/story/2018/03/07/trump-stormy-daniels-payment-444133 |title= White House on Stormy Daniels: Trump 'denied all these allegations' |last= Nelson |first= Louis |date= 2018-03-07 |publisher= [[Politico]] |accessdate= 2018-03-16}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url= http://www.foxnews.com/politics/2018/08/22/trump-insists-learned-michael-cohen-payments-later-on-in-fox-friends-exclusive.html |title= Trump insists he learned of Michael Cohen payments 'later on', in 'Fox &amp; Friends' exclusive |last= Singman |first= Brooke |accessdate= 2018-08-23 |publisher= [[Fox News]] |date= 2018-08-22}}&lt;/ref&gt; Федералдық прокурорлар Трамптың 2014 жылдың өзінде-ақ төлемдерге қатысты талқылауларға қатысқанын мәлімдеді.&lt;ref&gt;{{cite news|url= https://www.washingtonpost.com/world/national-security/federal-prosecutors-recommend-substantial-prison-term-for-former-trump-lawyer-michael-cohen/2018/12/07/e144f248-f7f3-11e8-8c9a-860ce2a8148f_story.html |title= Court filings directly implicate Trump in efforts to buy women's silence, reveal new contact between inner circle and Russian |publisher= [[The Washington Post]] |author= Barrett, Devlin; Zapotosky, Matt |date= 2018-12-07 |accessdate= 2018-12-07}}&lt;/ref&gt; Сот процесінде жасалған құжаттар Трамптың Коэнмен телефон арқылы сөйлескеніне зер салып, Трамптың Дэниелске жасалған төлемге тікелей қатысы бар болғанын жариялады.&lt;ref&gt;{{cite web|url= https://www.reuters.com/article/us-usa-trump-cohen/documents-detail-trump-teams-efforts-to-arrange-payment-to-porn-star-idUSKCN1UD18D |title= FBI documents point to Trump role in hush money for porn star Daniels |author= Allen, Jonathan; Stempel, Jonathan |publisher= [[Reuters]] |date= 2019-07-18 |accessdate= 2019-07-22}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url= https://apnews.com/article/2d4138abfd0b4e71a63c94d3203e435a |title= Records detail frenetic effort to bury stories about Trump |last= Mustian |first= Jim |publisher= AP News |date= 2019-07-19 |accessdate= 2019-07-22}}&lt;/ref&gt; Федералдық прокурорлар 2019 жылы бұл істі тоқтатып тастады,&lt;ref&gt;{{cite web|publisher= [[AP News]] |date= 2019-07-19 |accessdate= 2021-10-07 |first= Jim |last= Mustian |title= Why no hush-money charges against Trump? Feds are silent |url= https://apnews.com/article/0543a381b39a42d09c27567274477983}}&lt;/ref&gt; бірақ 2021 жылы Нью-Йорк штаты бас прокурорының кеңсесі мен Нью-Йорк аудандық прокуратурасы Трамптың бизнестегі істеріне тергеу бастады.&lt;ref&gt;{{cite web|author= Harding, Luke; Holpuch, Amanda |date= 2021-05-19 |title= New York attorney general opens criminal investigation into Trump Organization |url= https://www.theguardian.com/us-news/2021/may/19/new-york-investigation-into-trump-organization-now-criminal-says-attorney-general |publisher= [[The Guardian]] |accessdate= 2021-05-19}}&lt;/ref&gt;

2023 жылғы наурызда Нью-Йорктегі үлкен қазылар алқасы Трампты 2016 жылғы сайлаудың нәтижесіне ықпал ету мақсатында Дэниелске бизнес шығындары ретінде ақшалай төлемдерді есепке алу үшін бизнес жазбаларын бұрмалау бойынша 34 ауыр қылмыс жасады деп айыптады.&lt;ref&gt;{{cite news|last= Barrett |first= Devlin |url= https://www.washingtonpost.com/politics/2024/05/29/jurors-must-be-unanimous-convict-trump-can-disagree-underlying-crimes/ |title= Jurors must be unanimous to convict Trump, can disagree on underlying crimes |publisher= [[The Washington Post]] |date= 2024-05-29 |accessdate= 2024-06-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|author= Scannell, Kara; Miller, John; Herb, Jeremy; Cole, Devan |url= https://www.cnn.com/2023/03/30/politics/donald-trump-indictment/index.html |title= Donald Trump indicted by Manhattan grand jury on 34 counts related to fraud |publisher= [[CNN]] |date= 2023-03-31 |accessdate= 2023-04-01}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last= Marimow |first= Ann E. |url= https://www.washingtonpost.com/national-security/2023/04/04/trump-charges-34-counts-felony/ |title= Here are the 34 charges against Trump and what they mean |publisher= [[The Washington Post]] |date= 2023-04-04 |accessdate= 2023-04-05}}&lt;/ref&gt; Сот процесі сәуірде басталды да, мамырда алқабилер Трампты барлық 34 бап бойынша кінәлі деп таныды.&lt;ref&gt;{{Cite news|author= Reiss, Adam; Grumbach, Gary; Gregorian, Dareh; Winter, Tom; Frankel, Jillian |url= https://www.nbcnews.com/politics/donald-trump/donald-trump-verdict-hush-money-trial-rcna152492 |title= Donald Trump found guilty in historic New York hush money case |publisher= NBC News |date= 2024-05-30 |accessdate= 2024-05-31}}&lt;/ref&gt; Үкім 2024 жылғы 18 қыркүйекте белгіленді.&lt;ref&gt;{{Cite news|author= Protess, Ben; Rashbaum, William K.; Christobek, Kate; Parnell, Wesley |url= https://www.nytimes.com/2024/07/02/nyregion/trump-sentencing-hush-money-trial.html |title= Judge Delays Trump's Sentencing Until Sept. 18 After Immunity Claim |publisher= [[The New York Times]] |date= 2024-07-03 |accessdate= 2024-07-13}}&lt;/ref&gt;

==== Трампқа қарсы азаматтық істер ====
2022 жылғы қыркүйекте Нью-Йорк штатының бас прокуроры Трампқа, оның үш үлкен баласына және The Trump Organization ұйымына қарсы азаматтық іс қозғады.&lt;ref&gt;{{cite web|author= Scannell, Kara |title= New York attorney general files civil fraud lawsuit against Trump, some of his children and his business |url= https://cnn.com/2022/09/21/politics/trump-new-york-attorney-general-letitia-james-fraud-lawsuit/index.html |accessdate= 2022-09-21 |publisher= [[CNN]] |date= 2022-09-21}}&lt;/ref&gt; Сотқа дейінгі тергеу барысында Трамп бас прокурор шақырған жазбаларды бермегені үшін 110,000 доллар айыппұл төледі.&lt;ref&gt;{{cite news|publisher= ABC News |last= Katersky |first= Aaron |url= https://abcnews.go.com/US/court-upholds-fine-imposed-trump-failure-comply-subpoena/story?id=97195194 |title= Court upholds fine imposed on Trump over his failure to comply with subpoena |date= 2023-02-14 |accessdate= 2024-04-08}}&lt;/ref&gt; 2022 жылғы тамызда мәлімдеме кезінде Трамп Бесінші түзету құқығы көмегімен 400-ден астам сұраққа жауап беруден бас тартты.{{efn|АҚШ Конституциясының Бесінші түзетуі адамдарды өздерін кінәлауға мәжбүрлеуден қорғайды. Бұл түзету әр америкалық азаматқа берілетін «сұрақтарға жауап беруден немесе өзіне қарсы басқаша айғақтар беруден бас тартуға деген конституциялық құқығы» ретінде анықталады.}}&lt;ref&gt;{{cite web|author= Bromwich, Jonah E.; Protess, Ben; Rashbaum, William K. |date= 2022-08-10 |title= Trump Invokes Fifth Amendment, Attacking Legal System as Troubles Mount |url= https://www.nytimes.com/2022/08/10/nyregion/trump-james-deposition-fifth-amendment.html |publisher= [[The New York Times]] |accessdate= 2011-08-11}}&lt;/ref&gt; Төрағалық етуші судья 2023 жылғы қыркүйекте Трамптың, оның ересек ұлдарының және The Trump Organization ұйымының бірнеше рет алаяқтық жасағаны және Нью-Йорктегі бизнес сертификаттарының күшін жоюға және олардың бизнес субъектілерін тарату үшін қабылдаушыға жіберуге бұйрық бергені туралы шешім қабылдады.&lt;ref&gt;{{cite news|last= Kates |first= Graham |title= Donald Trump and his company &quot;repeatedly&quot; violated fraud law, New York judge rules |url= https://www.cbsnews.com/news/donald-trump-company-violated-fraud-law-new-york-judge-rules/ |publisher= CBS News |date= 2023-09-26}}&lt;/ref&gt; 2024 жылғы ақпанда сот Трампты жауапты деп тауып, оған жалпы сомасы 450 миллион доллардан асатын 350 миллион доллардан астам өсімпұл төлеуге міндеттеді және оған Нью-Йорк корпорациясының немесе заңды тұлғасының офицері немесе директоры қызметін атқаруға үш жыл бойы тыйым салды. Трамп үкімге шағымданатынын айтты. Судья, сонымен қатар, компанияны 2023 жылы сот тағайындаған бақылаушы және сәйкестік жөніндегі тәуелсіз директор қадағалап отыруды бұйырды және кез келген «қайта құрылымдау және ықтимал тарату» монитордың шешімі болатыны шешілді.&lt;ref&gt;{{cite web|author= Bromwich, Jonah E.; Protess, Ben |url= https://www.nytimes.com/2024/02/16/nyregion/trump-civil-fraud-trial-ruling.html |title= Trump Fraud Trial Penalty Will Exceed $450 Million |publisher= [[The New York Times]] |date= 2024-02-17 |accessdate= 2024-02-17}}&lt;/ref&gt;

2023 жылғы мамырда Нью-Йорктегі қазылар алқасы журналист Э. Жан Кэрролдың 2022 жылы берген федералды сот ісі бойынша Трампты жыныстық зорлық-зомбылық пен жала жабу үшін жауапты деп тауып, оған 5 миллион доллар төлеуге міндеттеді.&lt;ref&gt;{{cite web|author= Sullivan, Becky; Bernstein, Andrea; Marritz, Ilya; Lawrence, Quil |title= A jury finds Trump liable for battery and defamation in E. Jean Carroll trial |url= https://www.npr.org/2023/05/09/1174975870/trump-carroll-verdict |publisher= NPR |date= 2023-05-09 |accessdate= 2023-05-10}}&lt;/ref&gt; Трамп қазылар алқасы оны зорлағаны үшін жауапты деп таппағанын айтып, жаңа сот талқылауын, не айыппұлдың азайтылуын сұрады. Ол, сондай-ақ, Кэрролға жала жабу үшін жеке-жеке қарсы шықты. Екі сот ісі бойынша судья Трампқа қарсы шешім шығарды,&lt;ref name=&quot;bid&quot;&gt;{{cite web|last= Orden |first= Erica |url= https://www.politico.com/news/2023/07/19/trump-loses-bid-new-trial-carroll-00107025 |title= Trump loses bid for new trial in E. Jean Carroll case |publisher= [[Politico]] |date= 2023-07-19 |accessdate= 2023-08-13}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last= Scannell |first= Kara |date= 2023-08-07 |title= Judge dismisses Trump's defamation lawsuit against Carroll for statements she made on CNN |url= https://www.cnn.com/2023/08/07/politics/e-jean-carroll-trump-defamation-lawsuit-dismissed/index.html |accessdate= 2023-08-07 |publisher= CNN}}&lt;/ref&gt; Кэрроллдың «зорлау» айыптауы «шындық» деп жазды.&lt;ref name=&quot;Reiss_Gregorian_8/7/2023&quot;&gt;{{cite web|author= Reiss, Adam; Gregorian, Dareh |url= https://www.nbcnews.com/politics/donald-trump/judge-tosses-trumps-counterclaim-e-jean-carroll-finding-rape-claim-sub-rcna98577 |title= Judge tosses Trump's counterclaim against E. Jean Carroll, finding rape claim is 'substantially true' |publisher= NBC News |date= 2023-08-07 |accessdate= 2023-08-13}}&lt;/ref&gt; Трамп екі шешімге де шағымданды.&lt;ref name=&quot;bid&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last= Stempel |first= Jonathan |url= https://www.reuters.com/legal/trump-appeals-dismissal-defamation-claim-against-e-jean-carroll-2023-08-10/ |title= Trump appeals dismissal of defamation claim against E. Jean Carroll |publisher= [[Reuters]] |date= 2023-08-10 |accessdate= 2023-08-17}}&lt;/ref&gt; 2024 жылғы қаңтарда 2019 жылы Кэрролдың жала жабу ісі бойынша қазылар алқасы Трампқа Кэрроллға 83.3 миллион доллар өтемақы төлеуге міндеттеді. Наурызда Трамп 91.6 миллион долларлық облигация жариялап, шағым түсірді.&lt;ref&gt;{{cite news|last= Kates |first= Graham |url= https://www.cbsnews.com/news/trump-posts-bond-e-jean-carroll-case-91-million/ |title= Trump posts $91 million bond to appeal E. Jean Carroll defamation verdict |publisher= CBS News |date= 2024-03-08 |accessdate= 2024-04-08}}&lt;/ref&gt;

=== 2024 жылғы сайлауалды кампаниясы ===
[[Сурет:Donald Trump (53951823882).jpg|нобай|солға|[[Аризона]]дағы Дональд Трамп, 2024 жыл]]
{{Толық мақала|2024 АҚШ президент сайлауы}}
2022 жылғы 15 қарашада Трамп [[2024 АҚШ президент сайлауы|2024 жылғы президенттік сайлау]]ға кандидатурасын жариялап, қаражат жинау шотын ашты.&lt;ref&gt;{{cite news|author= Arnsdorf, Isaac; Scherer, Michael |url= https://www.washingtonpost.com/politics/2022/11/15/trump-2024-announcement-running-president/ |title= Trump, who as president fomented an insurrection, says he is running again |publisher= [[The Washington Post]] |date= 2022-11-15 |accessdate= 2022-12-05}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last= Schouten |first= Fredreka |url= https://www.cnn.com/2022/11/16/politics/donald-trump-war-chest-presidential-campaign/index.html |title= Questions about Donald Trump's campaign money, answered |publisher= [[CNN]] |date= 2022-11-16 |accessdate= 2022-12-05}}&lt;/ref&gt; Трамптың сайлауалды үгіті 2024 жылғы наурызға қарай оның заңды шоттарына 100 миллион доллар төледі.&lt;ref&gt;{{cite web|author= Escobar, Molly Cook; Sun, Albert; Goldmacher, Shane |url= https://www.nytimes.com/interactive/2024/03/27/us/politics/trump-cases-legal-fund.html |title= How Trump Moved Money to Pay $100 Million in Legal Bills |publisher= [[The New York Times]] |date= 2024-03-27 |accessdate= 2024-04-03}}&lt;/ref&gt;

2023 жылғы желтоқсанда [[Колорадо]] Жоғарғы соты Трампты 2021 жылғы 6 қаңтарда Конгресске шабуыл жасаудағы атқарған рөлі үшін Колорадодағы Республикалық сайлауға қатысудан шеттету туралы шешім шығарды. 2024 жылғы наурызда АҚШ Жоғарғы Соты Колорадо штаты федералды лауазымды атқаруға тыйым салатын 14-түзетудің 3-бөлімін орындауға өкілеттігі жоқ деп бірауыздан шешіп, оның атын бюллетеньге қайта қосты.&lt;ref&gt;{{cite news|last= Levine |first= Sam |url= https://www.theguardian.com/us-news/2024/mar/04/trump-scotus-colorado-ruling |title= Trump was wrongly removed from Colorado ballot, US supreme court rules |publisher= [[The Guardian]] |date= 2024-03-04 |accessdate= 2024-06-23}}&lt;/ref&gt;

[[Сурет:20240524 Trump groundwork for election denial.svg|нобай|оңға|Трамптың [[2020 АҚШ президент сайлауы|сайлау]] әділдігіне қойған күмәнінің көбеюі]]

Науқан барысында Трамп қатты және авторитарлық мәлімдемелерді бұрыннан көбірек жасап кетті.&lt;ref name=&quot;NYT Authoritarian Bent&quot;&gt;{{cite news|title= Trump's Dire Words Raise New Fears About His Authoritarian Bent |url= https://www.nytimes.com/2023/11/20/us/politics/trump-rhetoric-fascism.html |publisher= [[The New York Times]] |date= 2023-11-20 |author= Bender, Michael C.; Gold, Michael}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last= Stone |first= Peter |title= 'Openly authoritarian campaign': Trump's threats of revenge fuel alarm |url= https://www.theguardian.com/us-news/2023/nov/22/trump-revenge-game-plan-alarm |publisher= [[The Guardian]] |date= 2023-11-22}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title= Trump's vow to only be a dictator on 'day one' follows growing worry over his authoritarian rhetoric |url= https://apnews.com/article/trump-hannity-dictator-authoritarian-presidential-election-f27e7e9d7c13fabbe3ae7dd7f1235c72 |publisher= AP News |date= 2023-12-07 |author= Colvin, Jill; Barrow, Bill}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|last= LeVine |first= Marianne |url= https://www.washingtonpost.com/politics/2023/11/12/trump-rally-vermin-political-opponents |title= Trump calls political enemies 'vermin,' echoing dictators Hitler, Mussolini |publisher= [[The Washington Post]] |date= 2023-11-12}}&lt;/ref&gt; Ол сондай-ақ ФТБ мен Әділет министрлігін өзінің саяси қарсыластарына қарсы қаруландыратынын&lt;ref&gt;{{Cite news|title= Trump suggests he would use FBI to go after political rivals if elected in 2024 |publisher= [[The Guardian]] |url= https://www.theguardian.com/us-news/2023/nov/10/trump-fbi-rivals-2024-election |date= 2023-11-10 |author= Sam Levine}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|last= Vazquez |first= Maegan |title= Trump says on Univision he could weaponize FBI, DOJ against his enemies |url= https://www.washingtonpost.com/politics/2023/11/09/trump-interview-univision/ |publisher= [[The Washington Post]] |date= 2023-11-10}}&lt;/ref&gt; және президенттігі кезіндегіге қарағанда, иммигранттарға қарсы одан әрі қатал риториканы қолданатынын айтты.&lt;ref&gt;{{Cite news |author= Gold, Michael; Huynh, Anjali |date= 2024-04-02 |title= Trump Again Invokes 'Blood Bath' and Dehumanizes Migrants in Border Remarks |publisher= [[The New York Times]] |url= https://www.nytimes.com/2024/04/02/us/politics/trump-border-blood-bath.html |accessdate= 2024-04-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title= Sweeping Raids, Giant Camps and Mass Deportations: Inside Trump's 2025 Immigration Plans |url= https://www.nytimes.com/2023/11/11/us/politics/trump-2025-immigration-agenda.html |publisher= [[The New York Times]] |date= 2023-11-11 |author= Savage, Charlie; Haberman, Maggie; Swan, Jonathan}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url= https://www.reuters.com/world/us/trump-expected-highlight-murder-michigan-woman-immigration-speech-2024-04-02/ |title= Trump calls migrants 'animals,' intensifying focus on illegal immigration |author= Layne, Nathan; Slattery, Gram; Reid, Tim |date= 2024-04-03 |accessdate= 2024-04-03 |publisher= [[Reuters]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|author= Philbrick, Ian Prasad; Bentahar, Lyna |date= 2023-12-05 |title= Donald Trump's 2024 Campaign, in His Own Menacing Words |url= https://www.nytimes.com/2023/12/05/us/politics/trump-2024-president-campaign.html |accessdate= 2024-05-10 |publisher= [[The New York Times]]}}&lt;/ref&gt;

2024 жылғы 15 шілдеде Трамп [[Республикалық партияның ұлттық съезі (2024)|Республикалық партияның ұлттық съезі]]нде партия атынан сайлануға баратын оның ресми үміткері болды да, серіктесі ретінде [[Джей Ди Вэнс]]ты таңдады.&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.azattyq.org/a/33037952.html |title= Республикашылдар конвенциясы Трампты АҚШ президенті болуға лайық деп ұйғарды |lang= kk |publisher= [[Азаттық радиосы]] |date= 2024-07-16 |accessdate= 2024-07-24}}&lt;/ref&gt; Байденнің сол айда сайлануға бармайтыны белгілі болғанда&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.azattyq.org/a/33046164.html |title= Байден мақтаған Харристі партия жақтай ма? |lang= kk |publisher= [[Азаттық радиосы]] |date= 2024-07-22 |accessdate= 2024-07-24}}&lt;/ref&gt; Трамп президенттікке үміткерлігін жариялаған АҚШ тарихындағы ең кәрі адам болды.&lt;ref&gt;{{cite news|author= Dixon, Matt; Smith, Allan; Gomez, Henry J. |url= https://www.nbcnews.com/politics/2024-election/trump-world-preparing-run-kamala-harris-weeks-rcna162929 |title= Trump world has been preparing to run against Kamala Harris for weeks |publisher= NPR |date= 2024-07-22 |accessdate= 2024-07-22}}&lt;/ref&gt;

Джо Байденнің сайлануға бас тартуынан кейін&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.azattyq.org/a/33045560.html |title= Харрис сайлау науқанына шамамен 50 млн доллар жинап үлгерді |lang= kk |publisher= [[Азаттық радиосы]] |date= 2024-07-22 |accessdate= 2024-08-04}}&lt;/ref&gt; Демократиялық партияның атынан сайлануға баратын болжамды үміткер [[АҚШ вице-президенті]] [[Камала Харрис]] болды. Көп ұзамай, халық ой сауалнамаларында Харрис Трамптан озып жатты да,&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.azattyq.org/a/33048499.html |title= Алғашқы сауалнама: Харрис Трамптан алда келеді |lang= kk |publisher= [[Азаттық радиосы]] |date= 2024-08-24 |accessdate= 2024-08-04}}&lt;/ref&gt; Трамп қыркүйекте өткелі болған пікірталастан бас тартты. Ол пікірталастың [[ABC News]] арнасында емес, оның орнына оңшыл [[Fox News]] арнасында өткенін талап етті.&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://edition.cnn.com/2024/08/03/politics/kamala-harris-donald-trump-debate/index.html |title= Trump says he’ll debate Harris on Fox News or not at all after weeks of back-and-forth over ABC News event |lang= en |publisher= [[BBC News]] |author= John, Arit; Sullivan, Kate; Lee, MJ; Klein, Betsy |date= 2024-08-03 |accessdate= 2024-08-04}}&lt;/ref&gt; Харрис командасы бұл ұсыныспен келіспей, бұрын болған «ABC News жоспарын» орындайтынын айтты.&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.cbsnews.com/news/donald-trump-kamala-harris-debate-fox-news-abc-news/ |title= Trump says he's agreed to Fox debate while Harris sticks with ABC plan |lang= en |publisher= CBS News |date= 2024-08-03 |accessdate= 2024-08-04}}&lt;/ref&gt;

2024 жылғы шілдеде және тамызда Трамп тағы бірнеше жанжалға түсті: бір сұхбатта ол [[Камала Харрис]] жайлы сөйлегенде, «ол жақында ғана қаранәсілді болды» деді, осылайша қаранәсілді сайлаушылар көзіндегі рейтингін түсірді.&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.nytimes.com/2024/07/31/us/politics/trump-kamala-harris-black-nabj.html |title= Trump Questions Harris’s Racial Identity, Saying She Only ‘Became a Black Person’ Recently |lang= en |publisher= [[The New York Times]] |date= 2024-07-31 |accessdate= 2024-08-04}}&lt;/ref&gt; Кейін Трамп [[Twitter|X]] (бұрын Twitter делінген) қосымшасында [[Илон Маск]]қа сұхбат берген. Сұхбат 40 минутқа&lt;ref name=&quot;muskap&quot;&gt;{{Cite web|url= https://apnews.com/article/donald-trump-elon-musk-x-twitter-livestream-83d6d07fc0ffef4151c96fc56aeec9ee |title= Trump and Musk talk about assassination attempt and deportations during glitchy chat on X |lang= en |publisher= [[Associated Press]] |author= Sullivan, Andy |date= 2024-08-13 |accessdate= 2024-08-16}}&lt;/ref&gt; созылған техникалық мәселелерден кейін ғана басталды да, екісағаттық әңгімеде бұрын электрикалық көліктерге қарсылығын көрсеткен Трамп Маскты мақтаса, бұрын [[Джо Байден]] саясатын қолдаған және жақында ғана республикашыларды қолдап кеткен Маск Трампты мақтады.&lt;ref name=&quot;muskreu&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.reuters.com/world/us/elon-musk-interview-trump-x-social-media-network-2024-08-12/ |title= Rambling Trump, Musk interview marred by tech issues |lang= en |publisher= [[Reuters]] |author= Sullivan, Andy |date= 2024-08-13 |accessdate= 2024-08-16}}&lt;/ref&gt; «Қисынсыз» делінген сөзінде Трамп бірнеше рет Харристы жамандады, Байденнің қайта сайланудан кетуін «төңкеріс» деді, [[Владимир Владимирович Путин|Владимир Путин]], [[Си Цзиньпин]] мен [[Ким Чен Ын]] деген [[Авторитаризм|авторитарлық]] басшыларды мақтады,&lt;ref name=&quot;muskreu&quot; /&gt; жалған ақпарат таратып отырды да, [[Дональд Трампқа жасалған қастандық|өзіне жасалған қастандық]] жайлы бір-екі сөз айтты.&lt;ref name=&quot;muskap&quot; /&gt;

2024 жылғы 6 қарашада Трамп 277 сайлаушы даусына ие болды да, АҚШ-тың 2025 жылғы 20 қаңтарда өкілеттігін бастамақ АҚШ жаңа сайланған президенті болды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.theguardian.com/us-news/2024/nov/06/donald-trump-wins-us-presidential-election |title= Donald Trump elected US president in stunning political resurrection |lang= en |publisher= The Guardian |date= 2024-11-06 |accessdate= 2024-11-06}}&lt;/ref&gt;

=== Трампқа жасалған қастандық ===
{{Толық мақала|Дональд Трампқа жасалған қастандық}}
2024 жылғы 13 шілдеде, [[Пенсильвания]]ның [[Батлер (Пенсильвания)|Батлер]] жерінде Трампқа қастандық жасалды. Митинг кезінде [[Томас Мэттью Крукс]] халыққа атты да, бір оқ Трамптың құлағын жыртып өтті.&lt;ref name=&quot;qastandiq&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.azattyq.org/a/33035552.html |title= АҚШ-та Дональд Трампқа оқ атылып, ол жеңіл жарақаттанды |lang= kk |publisher= [[Азаттық радиосы]] |date= 2024-07-14 |accessdate= 2024-07-15}}&lt;/ref&gt; Атыс кезінде екі адам, соның ішінде қылмыскердің өзі, қайтыс болды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.nytimes.com/live/2024/07/13/us/biden-trump-election |title= Update from Michael Gold |lang= en |publisher= [[CNN]] |date= 2024-07-13}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20240713223053/https://www.nytimes.com/live/2024/07/13/us/biden-trump-election |date= 2024-07-13}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;qastandiq&quot; /&gt; ФТБ қылмыскердің қастандық жасағанына не түрткі болғанын әлі зерттеуде.&lt;ref&gt;{{cite news|author= Herb, Jeremy; Zeleny, Jeff; Lybrand, Holmes; Perez, Evan |url= https://edition.cnn.com/2024/07/13/politics/trump-injured-pennsylvania-rally/index.html |title= Trump safe, two dead after assassination attempt at Pennsylvania rally |publisher= [[CNN]] |date= 2024-07-14 |accessdate= 2024-07-16}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;motive&quot;&gt;{{cite news|author= Thomas, Pierre; Katersky, Aaron; Shalvey, Kevin; Barr, Luke |title= Investigation into Trump assassination attempt focuses on motive |url= https://abcnews.go.com/US/fbi-searches-motive-trump-assassination-attempt-cautions-investigation/story?id=111945201 |publisher= ABC News |date= 2024-07-16 |accessdate= 2024-07-16}}&lt;/ref&gt;

== Екінші президенттігі (2025–) ==
{{Толық мақала|Дональд Трамптың екінші президенттігі}}
[[Сурет:President Donald Trump is sworn in for a second term.jpg|нобай|оңға|Трамптың екінші ант беруі, 20 қаңтар 2025]]

=== Бірінші әрекеттері ===
Дональд Трамп Америка Құрама Штаттарының 47-президенті ретіндегі өкілеттігін 2025 жылғы 20 қаңтардағы [[Дональд Трамптың екінші ұлықталуы|инаугурациясы]]нан бастады.&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.azattyq.org/a/kazakhstan-reactions-as-donald-trump-wins-us-presidential-election/33191334.html |title= Ақ үйге Трамптың оралуын қазақстандықтар қалай қабылдады? |lang= kk |publisher= [[Азаттық радиосы]] |date= 2024-11-07 |acccessdate= 2024-11-11}}&lt;/ref&gt; Ол — АҚШ президенттігіне келгендер арасындағы ең кәрі&lt;ref&gt;{{Cite news|last= Hussein |first= Mohamed H. |date= 2025-01-20 |title= How does Trump's age at inauguration compare with other presidents? |lang=en |publisher= [[Әл-Жазира телеарнасы]] |url= https://www.aljazeera.com/news/2025/1/20/how-does-trumps-age-at-inauguration-compare-to-other-presidents |lang=en |accessdate= 2025-01-20}}&lt;/ref&gt; және [[фелония]] үшін кінәлі танылған тұңғыш адам.&lt;ref&gt;{{Cite news |author=Ogwude, Haadiza; Page, Susan |date= 2025-01-20 |title= Is Donald Trump the oldest president sworn into office? A look at his historic feats |publisher= USA Today |url=https://www.usatoday.com/story/news/2025/01/20/who-is-the-oldest-president-to-be-sworn-in-donald-trump/77776042007/ |accessdate= 2025-01-20}}&lt;/ref&gt; Өкілеттігін жаңа бастаған ол Америка Құрама Штаттарын [[Париж келісімі (2015)|Париж келісімі]]нен және [[Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы]]нан шығаратын,&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2025-01-20 |title=Trump signs executive order directing US withdrawal from the Paris climate agreement — again |lang=en |url=https://apnews.com/article/trump-paris-agreement-climate-change-788907bb89fe307a964be757313cdfb0 |access-date=2025-01-21 |publisher=AP News |language=en}}&lt;/ref&gt; екіден көп жыныстарды мойындауды қоятын, трансгендер құқықтарын шектейтін,&lt;ref&gt;{{cite news |title=Trump rolls back trans and gender-identity rights and takes aim at DEI |lang=en |url=https://www.theguardian.com/us-news/2025/jan/20/trump-executive-order-gender-sex |accessdate=2025-01-21 |publisher=The Guardian}}&lt;/ref&gt; жаңа регуляцияларды тоқтататын, [[Үкімет тиімділігінің департаменті (АҚШ)|Үкімет тиімділігінің департаменті]]н құратын, Израиль заңсыз қоныстарына санкцияны тоқтататын, 1 500 [[АҚШ Капитолийінің басып алынуы (2020)|6 қаңтар оқиғасына қатысқандар]]ды кешіретін,&lt;ref&gt;{{cite web |title=Trump commutes sentences of Jan. 6 extremist group leaders; Tarrio gets pardon |url=https://thehill.com/regulation/court-battles/5097034-trump-commutes-jan-6-sentences/ |lang=en |publisher=The Hill |access-date=2025-01-21}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2025-01-21 |title=Trump pardons roughly 1,500 criminal defendants charged in the Jan. 6 Capitol attack |url=https://www.nbcnews.com/politics/justice-department/trump-set-pardon-defendants-stormed-capitol-jan-6-2021-rcna187735 |accessdate=2025-01-21 |publisher=NBC News |language=en}}&lt;/ref&gt; мексикалық картельдерді лаңкестік топтар деп мойындайтын, [[Денали]]ді ''Мак-Кинли шыңы'' деп, [[Мексика шығанағы]]н ''Америка шығанағы'' деп танитын, [[TikTok]]-қа тыйымды 75 күнге кешіктіретін, оңтүстік шекарада төтенше жағдай жариялайтын және басқа да өзгеріс жасайтын түрлі жарлықтарға қол қойды.&lt;ref&gt;{{cite web |lang=en |title=Trump signs slew of executive actions after being sworn in |url=https://www.cnn.com/politics/live-news/trump-inauguration-01-2025/index.html?t=1737420903107 |publisher=CNN |access-date= 2025-01-21}}&lt;/ref&gt; 21 қаңтарда Трамп [[Росс Ульбрихт]]ке толыққанды және сөзсіз рақымшылық берді.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Doherty |first=Brian |date=2025-01-22 |title=President Donald Trump pardons Silk Road founder Ross Ulbricht |url=https://reason.com/2025/01/21/president-donald-trump-pardons-silk-road-founder-ross-ulbricht/ |access-date=2025-01-22 |work=Reason.com |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== Мүдделер қайшылығы, 2025– ===
Трамптың екінші президенттігі біріншісіне қарағанда аз шектеумен ерекшеленді.&lt;ref name=&quot;Yourish 2025&quot;&gt;{{Cite news |author=Yourish, Karen; Lipton, Eric; Gamio, Lazaro |date=2025-01-17 |title=An Illustrated Guide to Trump's Conflict of Interest Risks |publisher=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/interactive/2025/01/17/us/politics/trump-conflicts-of-interest.html |lang=en}}&lt;/ref&gt; Ол онжылдықтар бойы орнап жатқан этика нормаларын бұзғанымен де көзге түсті.&lt;ref&gt;{{Cite news |author=Lipton, Eric; Haberman, Maggie |date=2025-02-17 |title=With Congress Pliant, an Emboldened Trump Pushes His Business Interests |publisher=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2025/02/17/us/politics/trump-ethics-conflicts-business-adams.html |lang=en}}&lt;/ref&gt; Трамп, мысалға, [[Truth Social]] компаниясына басшылығын тоқтатпады, активтерін әртараптандырып та қойды.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Trump Media launches FinTech services brand amid crypto boom |url=https://www.reuters.com/business/finance/trump-media-launches-fintech-services-brand-2025-01-29/ |date=2025-01-29 |publisher=[[Reuters]] |lang=en}}&lt;/ref&gt; [[Табу]]лыққа қарамастан ол мемлекеттік ұйымдар көмегімен шетелде жылжымайтын мүлікпен жаңа мәмілелер жасай берді, Трамп бренді бар тауарларды брендингтеп, лицензиялады.&lt;ref name=&quot;Yourish 2025&quot;/&gt; Ол қонақүйлері мен гольф алаңдарындағы іс-шаралардан ақша таба берді, басқа президенттердей активтерін [[соқыр траст]]қа бермеді.&lt;ref name=&quot;Schouten 1232025&quot;&gt;{{Cite news |last=Schouten |first=Fredreka |date=2025-01-23 |title='The gloves are off': Trump appears poised to cash in from his presidency in new ways |work=[[CNN]] |url=https://www.cnn.com/2025/01/23/politics/ethics-business-trump-presidency/index.html |lang=en}}&lt;/ref&gt; Ол ізашар әкімшіліктің этика мен жемқорлыққа қатысты регуляцияларын жоққа шығарды.&lt;ref name=&quot;Weissert 1222025&quot;&gt;{{Cite news |last=Weissert |first=Will |date=2025-01-22 |title=Trump has canceled Biden's ethics rules. Critics call it the opposite of 'drain the swamp' |lang=en |work=[[AP News]] |url=https://apnews.com/article/trump-revokes-ethics-rules-drain-swamp-b8e3ba0f98c9c60af11a8e70cbc902bd}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |author=Holland, Steve; Bose, Nandita |date=2025-02-11 |title=Trump loosens enforcement of US law banning bribery of foreign officials |lang=en |work=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/world/us/trump-loosen-enforcement-us-law-banning-bribery-foreign-officials-2025-02-10/}}&lt;/ref&gt; Жаңа әкімшілікке «мүдделер қайшылығы» аса көп адам да тағайындалған.&lt;ref name=&quot;pledges&quot;&gt;{{Cite news |last=Lipton |first=Eric |date=2025-02-01 |title=Ethics Pledges by Trump Cabinet Draw Questions and Skepticism |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2025/02/01/us/politics/ethics-trump-zinke-bondi-lutnick-rfk.html |accessdate=2025-05-10}}&lt;/ref&gt; Трамп өзімен байланысты саясаткерлерге тағылған жемқорлық айыптарын жоққа шығарды,&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Baker |first=Peter |date=2025-02-12 |title=Trump and Musk Hunt for Corruption, Very Selectively |url=https://www.nytimes.com/2025/02/12/us/politics/trump-musk-corruption.html |work=[[The New York Times]] |lang=en}}&lt;/ref&gt; АҚШ компанияларына шетелдік үкіметтерге пара беруге тыйым салатын заңның орындалуын тоқтатты.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Kwai |first=Isabella |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2025/02/11/us/politics/trump-fcpa-bribery-law-corruption.html |title=Trump Pauses Enforcement of Law Banning Foreign Bribery |date=2025-02-11 |access-date=2025-05-10}}&lt;/ref&gt; Ол өзі бастап, жарнамалаған $Trump пен $Melania [[криптовалюта]]ларынан («[[мемкойн]]дар») ақша тапқан.&lt;ref name=&quot;Weissert 1222025&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last=Suderman |first=Alan |url=https://apnews.com/article/trump-crypto-meme-coin-token-75bf67ef9e6e54bf455f2f9f03470be3 |title=Trump promotes new meme coin before taking office on pro-crypto agenda |work=[[AP News]] |lang=en |date=2025-01-19 |accessdate=2025-05-10}}&lt;/ref&gt;

=== АҚШ федерал қызметкерлерін жаппай жұмыстан босатқаны ===
Лауазымдарына пікірлестерін тағайындамақ болған&lt;ref&gt;{{cite news |author=Basu, Zachary; Lawler, Dave |title=Trump's bureaucracy goes to war |url=https://www.axios.com/2025/01/27/trump-federal-eorkers-inspectors-general |publisher=Axios |lang=en |date=2025-01-27 |accessdate=2025-01-28}}&lt;/ref&gt; Трамп АҚШ федерал қызметкерлерін жаппай жұмыстан шығара бастады.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Collinson |first=Stephen |date=2025-01-28 |title=Trump sets about his retribution agenda with relish |lang=en |work=[[CNN]] |url=https://www.cnn.com/2025/01/28/politics/trump-retribution-agenda-analysis/index.html |accessdate=2025-01-28}}&lt;/ref&gt; Заң сарапшылары бұл әрекеттерді бұрын-соңды болмаған, не мүлдем федералдық заңды да бұзған деп бағалаған.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Savage |first=Charlie |date=2025-01-27 |title=Fired Inspectors General Raise Alarms as Trump Administration Moves to Finalize Purge |publisher=[[The New York Times]]  |lang=en |url=https://www.nytimes.com/2025/01/27/us/politics/trump-inspectors-general-fired.html |accessdate=2025-01-28}}&lt;/ref&gt; 2025 жылғы ақпанның соңына қарай әкімшілік 30 000-нан астам қызметкерді жұмыссыз қалдырды.&lt;ref&gt;{{cite news |title=DOGE continues to hollow federal workforce after already firing more than 30,000 |date=2025-02-28 |url=https://www.pbs.org/newshour/show/doge-continues-to-hollow-federal-workforce-after-already-firing-more-than-30000 |last=Desjardins |first=Lisa |work=[[PBS Newshour]]}}&lt;/ref&gt; Бірнеше федерал қызметкер кәсіподақтарын әкімшілік «жау», «дұшпандық» деп те белгіледі.&lt;ref name=&quot;Davis O'Brien-2025&quot;&gt;{{cite news |last=O'Brien |first=Rebecca Davis |title=Trump Order Could Cripple Federal Worker Unions Fighting DOGE Cuts |url=https://www.nytimes.com/2025/03/29/us/politics/federal-worker-unions-doge.html |publisher=[[The New York Times]] |accessdate=2025-03-31 |date=2025-03-29}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last=Hsu |first=Andrea |title=Trump signs order ending union bargaining rights for wide swaths of federal employees |url=https://www.npr.org/2025/03/28/nx-s1-5343474/trump-collective-bargaining-unions-federal-employees |publisher=[[NPR News]] |accessdate=2025-03-31 |date=2025-03-28}}&lt;/ref&gt;

Трамп пен [[Илон Маск]]тың [[Үкімет тиімділігінің департаменті (АҚШ)|Үкімет тиімділігінің департаменті]] бірнеше федералды агенттіктерді, соның ішінде [[USAID]] пен [[АҚШ Білім министрлігі|Білім министрлігі]]н негізінен таратып, бірнеше мың қызметкерін біржақты түрде жұмыстан шығарды.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Brownstein |first=Ronald |date=2025-03-20 |title=Trump's moves to hollow out government could be difficult to undo |work=[[CNN]] |url=https://www.cnn.com/2025/03/20/politics/trump-musk-federal-government-reagan/index.html |accessdate=2025-04-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Pager |first=Tyler |date=2025-03-15 |title=Trump Orders Gutting of 7 Agencies, Including Voice of America's Parent |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2025/03/15/us/politics/trump-order-voice-of-america.html |accessdate=2025-04-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://apnews.com/article/trump-musk-usaid-c0c7799be0b2fa7cad4c806565985fe2 |title=Trump and Musk move to dismantle USAID, igniting battle with Democratic lawmakers |date=2025-02-03 |accessdate=2025-02-05 |author=Ellen Knickmeyer; Farnoush Amiri; Adriana Gomez Licon |publisher=[[AP News]] |lang=en}}&lt;/ref&gt; [[Тұтынушылардың қаржылық құқықтарын қорғау бюросы|CFPB]] бюросын ыдыратып көру сияқты кейбір әрекеттеріне федералдық соттар тіпті жол да бермеді.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Gillison |first=Douglas |date=2025-03-28 |title=Federal judge orders halt to Trump administration efforts to dismantle consumer agency |work=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/world/us/federal-judge-orders-halt-trump-administration-efforts-dismantle-consumer-agency-2025-03-28/ |accessdate=2025-04-03}}&lt;/ref&gt;

=== Ішкі саясаты, 2025– ===
Байден әкімшілігі экономикалық өсімі бар, жұмыссыздық пен инфляция деңгейі төмен, тұрақты экономика орнатқан болатын. Билікке келгенде Трамп дәл осы экономикаға қол жеткізді.&lt;ref&gt;{{cite news |author=Horsley, Scott; Simon, Scott |title=Trump inherits a strong economy by the numbers. What's his plan to lower prices? |lang=en |url=https://www.npr.org/2025/01/25/nx-s1-5270829/trump-inherits-a-strong-economy-by-the-numbers-whats-his-plan-to-lower-prices |work=[[NPR News]] |date=2025-01-25 |quote=Mark Zandi: The numbers speak for themselves. Growth is strong. Lots of jobs. Unemployment is low. If you take the economy on the whole, it really is about as good as it gets. So President Trump is inheriting a fantastic economy.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Rugaber |first=Christopher |date=2025-01-23 |title=Trump's inheriting a solid economy, making it harder to lower borrowing costs or inflation |work=[[AP News]] |url=https://apnews.com/article/trump-economy-inflation-interest-rates-borrowing-6ef86392b080ca963ec633546009409b |access-date=2025-01-23}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |author=Ryssdal, Kai; Terenzio, Sofia |date=2024-11-06 |title=Trump inherits a sturdy economy |url=https://www.marketplace.org/2024/11/06/strong-economy-next-president-inflation-employment/ |work=Marketplace |accessdate=2025-01-23}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Casselman |first=Ben |date=2024-12-18 |title=The Economy Is Finally Stable. Is That About to Change? |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2024/12/18/business/economy/trump-us-economy.html |url-access=subscription |accessdate=2025-01-23}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Smart |first=Tim |date=2025-01-09 |title=Trump Will Inherit a Better Economy Than He Left Behind |work=U.S. News &amp; World Report |url=https://www.usnews.com/news/u-s-news-decision-points/articles/2025-01-09/trump-to-inherit-a-better-economy-than-he-left-behind |accessdate=2025-01-23}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Baker |first=Peter |date=2025-01-05 |title=Trump Sees the U.S. as a 'Disaster.' The Numbers Tell a Different Story. |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2025/01/05/us/politics/trump-us-disaster-numbers.html |accessdate=2025-01-23}}&lt;/ref&gt;

Билікке қайта келгенде Трамп федерал [[грант]]тарды тоқтатты, ғылыми зерттеуге бөлінетін қаржыны қатты азайтты.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Casselman |first=Ben |date=2025-03-31 |title=Trump's Science Policies Pose Long-Term Risk, Economists Warn |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2025/03/31/business/economy/trump-research-cutbacks-economy.html |accessdate=2025-04-03}}&lt;/ref&gt;

=== Иммиграция, 2025– ===
Биліктегі тұңғыш күндерде Трамп Мексикадан АҚШ-қа иммиграцияны күрт азайтты, [[CBP One]] қосымшасын өшірді, картельдерді лаңкестік топтар деп белгілеп, [[Трамп қабырғасы|шекара қабырғасы]] құрылысын жалғастырды.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Bustillo |first=Ximena |title=Trump signs sweeping actions on immigration and border security on Day 1 |url=https://www.npr.org/2025/01/20/g-s1-43650/trump-inauguration-day-one-immigration |work=[[NPR News]] |date=2025-01-20 |accessdate=2025-02-16}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Cbsjan28&quot;&gt;{{cite news |last=Montoya-Galvez |first=Camilo |title=Trump's sweeping immigration crackdown targets some legal means to enter U.S., too |url=https://www.cbsnews.com/news/trump-migrants-crackdown-legal-immigration/ |publisher=[[CBS News]] |date=2025-01-28 |accessdate=2025-02-16}}&lt;/ref&gt;

Трамп тұсында заңсыз мигранттардан басқа активистер мен заңды мигранттар да сот үкімінсіз қамауға алынып, елден қуылатын болды. Қысым көргендер қатарына палестинашыл студенттер де кірді.&lt;ref&gt;{{cite news |author=Kanno-Youngs, Zolan; Pager, Tyler; Aleaziz, Hamed |date=2025-03-21 |title=As Trump Broadens Crackdown, Focus Expands to Legal Immigrants and Tourists |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2025/03/21/us/politics/trump-immigration-visa-crackdown.html |accessdate=2025-03-29}}&lt;/ref&gt;

=== Сыртқы саясаты, 2025– ===
[[Сурет:President Trump and Ukrainian President Zelenskyy Clash During Meeting in Oval Office, Feb. 28, 2025.jpg|нобай|оңға|Трамп (ортада), [[АҚШ вице-президенті]] [[Джей Ди Вэнс]] (оң жақта) пен [[Украина президенті]] [[Владимир Александрович Зеленский|Владимир Зеленский]], [[Ақ Үй]], 2025 жылғы 28 ақпан. Трамп тұсында АҚШ-тың одақтастарымен, соның ішінде [[Украина]]мен қатынастары күрт нашарлады.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://baq.kz/ukraina-aqsh-tyn-qoldauynan-ayyryluy-mumkin-200012033/ |title=Украина АҚШ-тың қолдауынан айырылуы мүмкін |lang=kk |work=baq.kz |last=Бекет |first=Мадина |date=2025-04-19 |accessdate=2025-06-19}}&lt;/ref&gt;]]

Трамптың президент ретінде екінші мерзімі [[Империализм|империалистік]], [[Экспансия|экспансионистік]],&lt;ref&gt;{{cite news |author=Colvin, Jill; Gillies, Rob |date=2025-01-09 |title=Trump, the 'America First' candidate, has a new preoccupation: Imperialism |work=[[AP News]] |url=https://apnews.com/article/trump-imperialism-canada-panama-greenland-b4b53445dee97398b498b79eab54d49b |accessdate=2025-01-28}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last=Collinson |first=Stephen |date=2025-01-08 |title=Trump's threats to Greenland, Canada and Panama explain everything about America First |work=[[CNN]] |url=https://edition.cnn.com/2025/01/08/politics/trump-greenland-canada-panama-analysis/index.html |accessdate=2025-01-28}}&lt;/ref&gt; [[Изоляционизм|изоляцияшыл]] мен [[автаркия]]шыл&lt;ref name=&quot;Blaxland 2182025&quot;&gt;{{cite news |last=Blaxland |first=John |date=2025-02-18 |title=Trump's view of the world is becoming clear: America's allies come second to its own interests |work=The Conversation |url=https://theconversation.com/trumps-view-of-the-world-is-becoming-clear-americas-allies-come-second-to-its-own-interests-250144 |accessdate=2025-02-28}}&lt;/ref&gt; деп сипатталған. Оның одақтастарымен қарым-қатынасы транзакциялық болды және немқұрайлылықтан дұшпандыққа дейін жетті, аннексиямен қорқыту да орын алды.&lt;ref name=&quot;Erlanger 2272025&quot;&gt;{{cite news |last=Erlanger |first=Steven |date=2025-02-27 |title=Indifference or Hostility? Trump's View of European Allies Raises Alarm |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2025/02/27/world/europe/trump-eu-allies.html |accessdate=2025-02-28}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Broadwater 2272025&quot;&gt;{{cite news |last=Broadwater |first=Luke |date=2025-02-27 |title=With Trump, Alliances Come With Strings Attached |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2025/02/27/us/politics/trump-alliances-ukraine-russia.html |accessdate=2025-02-28}}&lt;/ref&gt;

2025 жылы Трамп пен жалпы АҚШ [[Орыс-украин соғысы]]н шешуді мақсат қылған, екі ел арасында бейбітшілік келіссөздерін жасап көрген, алайда қақтығысты шешуде сәтсіз болған. Трампты қарсыластары Украинадан алшақтаған саясаткер дейді.&lt;ref&gt;{{cite news |date=2025-12-30 |title=6 Takeaways on the Unwinding U.S.-Ukraine Alliance |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2025/12/30/world/europe/ukraine-us-russia-takeaways.html |accessdate=2026-01-03}}&lt;/ref&gt; Соғысты аяқтап, бейбіт орнатуды мақсат қойған Трамп әкімшілігі осылайша Мәскеуге бірнеше рет келіссөз жүргізетін арнайы өкілдері [[Джаред Кушнер]] (Трамптың күйеу баласы) мен [[Стив Уиткофф]]ты жібереді. 2026 жылғы 6 қыркүйекте екеуі тұңғыш рет [[Киев]]ке келді.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://zhasalash.kz/news/tramptin-arnayi-oklder-kushner-men-uitkoff-kievke-keld-878b23/ |title=Трамптың арнайы өкілдері Кушнер мен Уиткофф Киевке келді |language=kk |work=zhasalash.kz |date=2026-09-06 |accessdate=2026-09-07}}&lt;/ref&gt;

Трамптың екінші әкімшілігі тұсында, оған қоса, АҚШ-тың одақтастары Канада және Даниямен қарым-қатынастары нашарлады. Трамп АҚШ құрамына Канада мен [[Гренландия]]ны қосамын деген ниетін бірнеше рет айтқан болатын. Бұның ресми сылтауы «экономикалық себептер» мен «қауіпсіздік» болды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://kz.kursiv.media/kk/2026-02-02/kanada-aqsh-tyng-51-shtaty-grenlandiya-52-shtaty-al-venesuela-53-shtaty-boluy-muemkin/?utm_source=google.com&amp;utm_medium=organic&amp;utm_campaign=google.com&amp;utm_referrer=google.com |title=Канада – АҚШ-тың 51-штаты, Гренландия – 52-штаты, ал Венесуэла 53-штаты болуы мүмкін |language=kk |work=kz.kursiv.kz |last=Өстемір |first=Шадияр |date=2026-02-02 |accessdate=2026-09-07}}&lt;/ref&gt;

[[Венесуэла]] мен АҚШ арасындағы нашарлап жүрген қатынастар тұсында Трамп Венесуэла билігіне есіркті лаңкестігін жасады деген айып тағады. 2026 жылғы 3 қаңтарда Трамп елдің солтүстігіне әуе шабуылдарын жасайды. Әскери операция барысында ел диктаторы [[Николас Мадуро]] ұсталып, әкетіледі.

13 маусымда [[Израиль]] Иранда «Өр арыстан» әскери операциясын бастады. Оған Иранның, Израиль ақпаратынша, ядролық қару жасағаны себеп болды. АҚШ [[Ирандағы соғыс (2026)|осыдан басталған соғыс]]қа белсене қатысты.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://24.kz/kz/zha-aly-tar/lemde/715782-iran-izrail-kaktygysy-kalaj-bastaldy |title=Иран-Израиль қақтығысы қалай басталды? |language=kk |work=24.kz |date=2025-06-18 |accessdate=2026-09-07}}&lt;/ref&gt; Соғыс барысында [[Иран жоғарғы көсемі]] [[Әли Хаменеи]] өлтірілді, алайда Исламистер режимі сақталды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://el.kz/qaza-bolgan-iran-koshbasshysy-ali-hamenei-degen-kim_400044687/ |title=Қаза болған Иран көшбасшысы Әли Хаменеи деген кім? |language=kk |work=el.kz |first=Асқар |last=Таудай |date=2025-03-01 |accessdate=2026-09-07}}&lt;/ref&gt;

== Бетбеделі ==
=== Ғылыми бағалануы және халық ойы сауалнамалары ===
2021 жылғы C-SPAN президенттер тарихшыларының сауалнамасында тарихшылар Трампты ең нашар президенттердің төртіншісі деп атады. Ол моральдық беделі мен әкімшілік дағдылары бойынша көшбасшы ретінде ең төмен бағаланды.&lt;ref&gt;{{cite web|last= Sheehey |first= Maeve |date= 2021-06-30 |title= Trump debuts at 41st in C-SPAN presidential rankings |publisher= [[Politico]] |url= https://www.politico.com/news/2021/06/30/trump-cspan-president-ranking-497184 |accessdate= 2023-03-31}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last= Brockell |first= Gillian |title= Historians just ranked the presidents. Trump wasn't last. |url= https://www.washingtonpost.com/history/2021/06/30/presidential-rankings-2021-cspan-historians/ |accessdate= 2021-07-01 |publisher= [[The Washington Post]] |date= 2021-06-30}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url= https://www.c-span.org/presidentsurvey2021/ |title= Presidential Historians Survey 2021 |publisher= C-SPAN |accessdate= 2021-06-30}}&lt;/ref&gt; {{iw|Сиена колледжінің зерттеу институты|Сиена колледжі зерттеу институтының|en|Siena College Research Institute}} 2022 жылғы сауалнамасы Трампты 45 президенттің ішінде 43-орынға қойды. Ол сәттілігі, тәуекелге баруға дайын болуы және партиялық көшбасшылығынан басқа барлық санаттарда ең төменгі орынға жақын болды.&lt;ref name=&quot;scri_22&quot;&gt;{{cite web|url= https://scri.siena.edu/2022/06/22/american-presidents-greatest-and-worst/ |title= American Presidents: Greatest and Worst |publisher= Siena College Research Institute |date= 2022-06-22 |accessdate= 2022-07-11}}&lt;/ref&gt; 2018 және 2024 жылдары Америка саясаттану қауымдастығы мүшелерінің сауалнамасы Трампты Америка тарихындағы ең нашар президент деп таныды.&lt;ref&gt;{{cite news |author= Rottinghaus, Brandon; Vaughn, Justin S. |date= 2018-02-19 |title= Opinion: How Does Trump Stack Up Against the Best—and Worst—Presidents? |url= https://www.nytimes.com/interactive/2018/02/19/opinion/how-does-trump-stack-up-against-the-best-and-worst-presidents.html |accessdate= 2024-07-13 |publisher= [[The New York Times]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|last= Chappell |first= Bill |date= 2024-02-19 |title= In historians' Presidents Day survey, Biden vs. Trump is not a close call |url= https://www.npr.org/2024/02/19/1232447088/historians-presidents-survey-trump-last-biden-14th |publisher= NPR}}&lt;/ref&gt;

Трамп 1938 жылдан бері жасалып жүрген Gallup сауалнамасында ешқашан 50% жақтау рейтингіне қол жеткізбеген жалғыз президент болды. Оны жақтайтындар саны рекордтық жоғары партизандық алшақтықты көрсетті: республикашылдар арасында оны 88% қолдаса, демократтар арасында оны тек 7% жақтайды.&lt;ref name=&quot;Jones&quot;&gt;{{cite web|first= Jeffrey M. |last= Jones |title= Last Trump Job Approval 34%; Average Is Record-Low 41% |url= https://news.gallup.com/poll/328637/last-trump-job-approval-average-record-low.aspx |publisher= Gallup |date= 2021-01-18 |accessdate= 2021-10-03}}&lt;/ref&gt; Трамп өз өкілеттігін 29 бен 34 пайыз арасындағы рейтингпен аяқтады, бұл қазіргі заманғы сауалнама басталғаннан бері әр АҚШ президентімен салыстырғандағы ең төменгі көрсеткіш болды. Президенттігі кезіндегі рекордтық орташа көрсеткіш — 41 пайыз.&lt;ref name=&quot;Jones&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|first= Harry |last= Enten |url= https://cnn.com/2021/01/16/politics/trump-approval-analysis/ |title= Trump finishes with worst first term approval rating ever |publisher= [[CNN]] |date= 2021-01-16 |accessdate= 2021-10-03}}&lt;/ref&gt;

2016 және 2017 жылдар аралығындағы АҚШ басшылығының рейтингтерін салыстырған 134 елде жүргізілген Gallup сауалнамасы Трамптың Обамадан тек 29 елде, олардың көпшілігі демократиялық емес елдерде озып кеткенін көрсетті.&lt;ref&gt;{{cite web|last= Datta |first= Monti |title= 3 countries where Trump is popular |url= http://theconversation.com/3-countries-where-trump-is-popular-120317 |date= 2019-09-16 |accessdate= 2021-10-03 |publisher= The Conversation}}&lt;/ref&gt;

=== Жалған ақпарат таратқаны ===
[[Сурет:2017- Donald Trump veracity - composite graph.png|нобай|оңға|''The Washington Post'',&lt;ref name=&quot;database&quot;&gt;{{cite news|title= In four years, President Trump made 30,573 false or misleading claims |author= Glenn Kessler; Meg Kelly; Salvador Rizzo; Michelle Ye Hee Lee |url= https://www.washingtonpost.com/graphics/politics/trump-claims-database/ |publisher= [[The Washington Post]] |date= 2021-01-20 |accessdate= 2021-10-11}}&lt;/ref&gt; ''Toronto Star'',&lt;ref&gt;{{cite web|last= Dale |first= Daniel |title= Donald Trump has now said more than 5,000 false things as president |url= https://www.thestar.com/news/world/analysis/2019/06/05/donald-trump-has-now-said-more-than-5000-false-claims-as-president.html |publisher= [[Toronto Star]] |date= 2019-06-05 |accessdate= 2021-10-11}}&lt;/ref&gt; және ''CNN''&lt;ref&gt;{{cite news|author= Dale, Daniel; Subramiam, Tara |url= https://edition.cnn.com/2020/03/09/politics/fact-check-trump-false-claims-february/index.html |title= Fact check: Donald Trump made 115 false claims in the last two weeks of February |publisher= [[CNN]] |date= 2020-03-09 |accessdate= 2023-11-01}}&lt;/ref&gt; жасаған Трамптың «жалған және алдамшы» тұжырымдарының (қызғылт сары түсті) және «жалған» тұжырымдарының (күлгін түсті) салыстыруы.]]
Президенттікке үміткер болғанында Трамп халық алдында айтқан жалған тұжырымдарының саны&lt;ref name=&quot;finnegan&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;whoppers&quot;/&gt; АҚШ саясатында бұрын-соңды болмағандай көп болатын.&lt;ref name=&quot;finnegan&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;glasser&quot;&gt;{{cite web|url= https://www.newyorker.com/news/letter-from-trumps-washington/trumps-escalating-war-on-the-truth-is-on-purpose |title= It's True: Trump Is Lying More, and He's Doing It on Purpose |publisher= [[The New Yorker]] |date= 2018-08-03 |accessdate= 2019-01-10 |first= Susan B. |last= Glasser}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Konnikova&gt;{{cite web|last= Konnikova |first= Maria |title= Trump's Lies vs. Your Brain |publisher= [[Politico]] |date= 2017-01-20 |url= https://www.politico.com/magazine/story/2017/01/donald-trump-lies-liar-effect-brain-214658 |accessdate= 2018-03-31}}&lt;/ref&gt; Жалған сөзі оның өзгеше мінезінің бір бөлігіне де айналып кетті.&lt;ref name=&quot;glasser&quot;/&gt;

Трамптың жалған және жаңылыстыратын мәлімдемелері факт тексерушілері, соның ішінде The Washington Post газеті тарапынан құжатталған; олардың сөзінше, Трамп төрт жылдық өкілеттігі ішінде 30,573 түрлі жалған, не жаңылыстыратын мәлімдеме жасаған.&lt;ref name=&quot;database&quot;/&gt; Трамп жалған сөздерінің уақыт өте келе жиілігі артқан; президент ретіндегі бірінші жылында ол күніне шамамен алты жалған немесе жаңылыстыратын мәлімдеме жасаса, соңғы жылында бұл сан күніне 39-ға дейін өсті.&lt;ref name=TermUntruth&gt;{{cite news|url= https://www.washingtonpost.com/politics/interactive/2021/timeline-trump-claims-as-president/ |title= A term of untruths: The longer Trump was president, the more frequently he made false or misleading claims |date= 2021-01-23 |accessdate= 2021-10-11 |author= Glenn Kessler; Meg Kelly; Salvador Rizzo; Leslie Shapiro; Leo Dominguez |publisher= [[The Washington Post]]}}&lt;/ref&gt;

Трамптың кейбір жалған сөздері мәнсіз болды, мысалы, оның өз ұлықтау рәсімі жайлы айтқан «инаугурацияға келген адамзат тарихындағы ең көп жиналған халық» туралы бірнеше рет мәлімдемесі.&lt;ref&gt;{{cite web|title= Donald Trump had biggest inaugural crowd ever? Metrics don't show it |publisher= PolitiFact |date= 2017-01-21 |first= Linda |last= Qiu |url= http://www.politifact.com/truth-o-meter/statements/2017/jan/21/sean-spicer/trump-had-biggest-inaugural-crowd-ever-metrics-don/ |accessdate= 2018-03-30}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last= Rein |first= Lisa |title= Here are the photos that show Obama's inauguration crowd was bigger than Trump's |publisher= [[The Washington Post]] |date= 2017-03-06 |url= https://www.washingtonpost.com/news/powerpost/wp/2017/03/06/here-are-the-photos-that-show-obamas-inauguration-crowd-was-bigger-than-trumps/ |accessdate= 2017-03-08}}&lt;/ref&gt; Басқалары одан ауқымдырақ әсерлерге ие болды, мысалы оның COVID-19-ға қарсы емі ретінде дәлелденбеген препараттарды насихаттауы&lt;ref&gt;{{cite web|last= Wong |first= Julia Carrie |url= https://www.theguardian.com/world/2020/apr/06/hydroxychloroquine-trump-coronavirus-drug |title= Hydroxychloroquine: how an unproven drug became Trump's coronavirus 'miracle cure' |date= 2020-04-07 |publisher= [[The Guardian]] |accessdate= 2021-06-25}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last= Spring |first= Marianna |url= https://www.bbc.com/news/stories-52731624 |title= Coronavirus: The human cost of virus misinformation |date= 2020-05-27 |publisher= [[BBC News]] |accessdate= 2020-06-13}}&lt;/ref&gt; АҚШ-та осы препараттардың тапшылығын тудырып, Африка мен Оңтүстік Азияда оның дүрбелең болған жаппай сатылуына әкелген еді.&lt;ref&gt;{{cite news|last= Rowland |first= Christopher |url= https://www.washingtonpost.com/business/2020/03/20/hospitals-doctors-are-wiping-out-supplies-an-unproven-coronavirus-treatment/ |title= As Trump touts an unproven coronavirus treatment, supplies evaporate for patients who need those drugs |date= 2020-03-23 |publisher= [[The Washington Post]] |accessdate= 2020-03-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|author= Parkinson, Joe; Gauthier-Villars, David |url= https://www.wsj.com/articles/trump-claim-that-malaria-drugs-treat-coronavirus-sparks-warnings-shortages-11584981897 |title= Trump Claim That Malaria Drugs Treat Coronavirus Sparks Warnings, Shortages |date= 2020-03-23 |publisher= [[The Wall Street Journal]] |accessdate= 2020-03-26}}&lt;/ref&gt; Англия мен Уэльстегі қылмыстың өсуін «радикалды исламдық терроризмнің таралуына» байланыстырғаны сияқты басқа да жалған ақпарат Трамптың ішкі саяси мақсаттарына да көмектесіп жүрді.&lt;ref&gt;{{cite web|last= Zurcher |first= Anthony |url= https://www.bbc.com/news/world-us-canada-42171550 |title= Trump's anti-Muslim retweet fits a pattern |date= 2017-11-29 |publisher= [[BBC News]] |accessdate= 2020-06-13}}&lt;/ref&gt; Трамп өзінің өтірік айтқаны үшін мүлдем дерлік кешірім сұрамайды.&lt;ref&gt;{{cite web|last= Allen |first= Jonathan |url= https://www.nbcnews.com/politics/donald-trump/does-being-president-trump-still-mean-never-having-say-you-n952841 |title= Does being President Trump still mean never having to say you're sorry? |date= 2018-12-31 |publisher= [[NBC News]] |accessdate= 2020-06-14}}&lt;/ref&gt;

=== Қастандық теорияларын қолдағаны ===
Президенттігінен бұрын және оның барысында Трамп неше түрлі [[Қастандық теориясы|қастандық теория]]ларын қолдаған еді. Олардың қатарына [[Барак Обама|Обама]]ның АҚШ азаматтығына күмән келтіру, Клинтондарға тағылған саяси қарсыластарын өлтірген деген айыбы, [[QAnon]] қастандық теориялары, жаһандық жылынудың бар болғанына күмән келтіру, [[Джон Кеннедидің өлімі]]не байланысты қастандық теориялары, Украинаның АҚШ сайлауына араласуы жайлы теория, [[Усама бен Ладен]]нің әлі тірі және Обама мен Байден теңізші сарбаз өлтірді деген тұжырымдары жатады.&lt;ref&gt;{{cite web|author= Fichera, Angelo; Spencer, Saranac Hale |url= https://www.factcheck.org/2020/10/trumps-long-history-with-conspiracy-theories/ |title= Trump's Long History With Conspiracy Theories |publisher= FactCheck.org |date= 2020-10-20 |accessdate= 2021-09-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url= https://cnn.com/2020/10/15/politics/donald-trump-osama-bin-laden-conspiracy-theory-fact-check/ |title= Fact-checking the dangerous bin Laden conspiracy theory that Trump touted |author= Tara Subramaniam; Holmes Lybrand |publisher= [[CNN]] |date= 2020-10-15 |accessdate= 2021-10-11}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Haberman2016&quot;&gt;{{cite web|last= Haberman |first= Maggie |date= 2016-02-29 |accessdate= 2021-10-11 |title= Even as He Rises, Donald Trump Entertains Conspiracy Theories |publisher= [[The New York Times]] |url= https://www.nytimes.com/2016/03/01/us/politics/donald-trump-conspiracy-theories.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last= Bump |first= Philip |date= 2019-11-26 |accessdate= 2021-10-11 |title= President Trump loves conspiracy theories. Has he ever been right? |publisher= [[The Washington Post]] |url= https://www.washingtonpost.com/politics/2019/11/26/president-trump-loves-conspiracy-theories-has-he-ever-been-right/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url= https://cnn.com/2020/07/02/politics/trump-conspiracy-theorists-qanon/ |title= The Conspiracy-Theorist-in-Chief clears the way for fringe candidates to become mainstream |first= Maeve |last= Reston |publisher= [[CNN]] |date= 2020-07-02 |accessdate= 2021-10-11}}&lt;/ref&gt; Кемінде екі түрлі кезде Трамп айтылған теорияларға сенетінін айтқан.&lt;ref name=&quot;Haberman2016&quot;/&gt;

2020 жылғы сайлауда және содан бері Трамп АҚШ-та өтетін сайлаулардың әділдігіне күмән келтіріп жүр және соған байланысты қастандық теорияларын таратып жүр.&lt;ref&gt;{{cite web|title= The dead voter conspiracy theory peddled by Trump voters, debunked |url= https://www.theguardian.com/us-news/2020/nov/18/dead-voter-conspiracy-theory-debunked |publisher= [[The Guardian]] |first= Tom |last= Perkins |date= 2020-11-18 |accessdate= 2021-10-11}}&lt;/ref&gt;

=== Зорлық-зомбылыққа арандатушылығы ===
Зерттеулер Трамптың риторикасы өшпенділік қылмыстарының көбеюіне себеп болды деп болжайды.&lt;ref&gt;{{cite web|url= https://apnews.com/article/7d0949974b1648a2bb592cab1f85aa16 |title= Trump words linked to more hate crime? Some experts think so |author= Kunzelman, Michael; Galvan, Astrid |date= 2019-08-07 |accessdate= 2021-10-07 |publisher= [[AP News]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url= https://www.washingtonpost.com/politics/2019/03/22/trumps-rhetoric-does-inspire-more-hate-crimes/ |title= Analysis &amp;#124; Counties that hosted a 2016 Trump rally saw a 226 percent increase in hate crimes |publisher= [[The Washington Post]] |date= 2019-03-22 |accessdate= 2021-10-07 |author= Ayal Feinberg; Regina Branton; Valerie Martinez-Ebers}}&lt;/ref&gt; 2016 жылғы науқаны кезінде ол наразылық білдірушілерге немесе тілшілерге қарсы физикалық шабуылдарға шақырды.&lt;ref&gt;{{cite web|url= https://time.com/4203094/donald-trump-hecklers/ |title= Donald Trump Tells Crowd To 'Knock the Crap Out Of' Hecklers |last= White |first= Daniel |date= 2016-02-01 |publisher= [[Time]] |accessdate= 2019-08-09}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url= https://www.buzzfeednews.com/article/claudiakoerner/trump-gianforte-congressman-assault-journalist-montana |title= Trump Thinks It's Totally Cool That A Congressman Assaulted A Journalist For Asking A Question |last= Koerner |first= Claudia |date= 2018-10-18 |publisher= BuzzFeed News |accessdate= 2018-10-19}}&lt;/ref&gt; Зорлық-зомбылық әрекеттері мен өшпенділік қылмыстары үшін тергелген немесе қудаланған көптеген айыпталушылар, соның ішінде [[АҚШ Капитолийінің басып алынуы (2020)|2021 жылғы 6 қаңтарда Капитолий ғимаратына басып кіргендер]], Трамптың риторикасына сүйенгенін айтып, кінәларын мойындамады.&lt;ref&gt;{{cite web|url= https://www.vanityfair.com/news/2019/08/donald-trump-domestic-terrorism-el-paso |title= &quot;The President of the United States Says It's Okay&quot;: The Rise of the Trump Defense |last= Tracy |first= Abigail |date= 2019-08-08 |accessdate= 2021-10-07 |publisher= Vanity Fair}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|author= Rosalind S. Helderman; Spencer S. Hsu; Rachel Weiner |url= https://www.washingtonpost.com/politics/trump-rioters-testimony/2021/01/16/01b3d5c6-575b-11eb-a931-5b162d0d033d_story.html |title= 'Trump said to do so': Accounts of rioters who say the president spurred them to rush the Capitol could be pivotal testimony |publisher= [[The Washington Post]] |date= 2021-01-16 |accessdate= 2021-09-27}}&lt;/ref&gt; ABC News 2020 жылғы мамырда жүргізген жалпыұлттық шолу 2015 жылғы тамыздан 2020 жылғы сәуірге дейін Трамп сөзіне байланысты орын алған зорлық-зомбылыққа әкелген кемінде 54 қылмыс анықтады; олардың біразы [[Еуроамерикалықтар|ақ америкалықтар]]дың елдегі этникалық азшылықтарға қарсы жасалған қылмыстары еді.&lt;ref&gt;{{cite web|url= https://abcnews.go.com/Politics/blame-abc-news-finds-17-cases-invoking-trump/story?id=58912889 |title= 'No Blame?' ABC News finds 54 cases invoking 'Trump' in connection with violence, threats, alleged assaults. |date= 2020-05-30 |first= Mike |last= Levine |publisher= ABC News |accessdate= 2021-02-04}}&lt;/ref&gt;

=== Әлеуметтік желілердегі белсендігі ===
Трамптың әлеуметтік желідегі белсендігі 2009 жылы [[Twitter]]-ге қосылғанынан бастап бүкіл әлем назарын аударды. Ол [[2016 АҚШ президент сайлауы|2016 жылғы сайлау]] науқаны және президенттігі кезінде жиі туит жазып отырды, бұл белсендігі [[АҚШ Капитолийінің басып алынуы (2020)|2020 жылғы Капитолийге шабуыл]] нәтижесінде оның желіден бұғатталғанына дейін жалғасты.&lt;ref&gt;{{cite web|author= Kate Conger; Mike Isaac |title= Inside Twitter's Decision to Cut Off Trump |publisher= [[The New York Times]] |date= 2021-01-16 |url= https://www.nytimes.com/2021/01/16/technology/twitter-donald-trump-jack-dorsey.html |accessdate= 2021-10-10}}&lt;/ref&gt; Трамп Twitter-ді көпшілікпен тікелей байланыста болу үшін жиі пайдаланатын.&lt;ref name=&quot;gone&quot;&gt;{{cite web|author= Aamer Madhani; Jill Colvin |title= A farewell to @realDonaldTrump, gone after 57,000 tweets |publisher= [[AP News]] |url= https://apnews.com/article/twitter-donald-trump-ban-cea450b1f12f4ceb8984972a120018d5 |date= 2021-01-09 |accessdate= 2021-10-10}}&lt;/ref&gt; 2017 жылғы маусымда Ақ үйдің баспасөз хатшысы Трамптың туиттері президенттің ресми мәлімдемесі ретінде саналатынын айтты.&lt;ref&gt;{{cite web|last= Landers |first= Elizabeth |date= 2017-06-06 |title= White House: Trump's tweets are 'official statements' |publisher= [[CNN]] |url= http://cnn.com/2017/06/06/politics/trump-tweets-official-statements/ |accessdate= 2021-10-10}}&lt;/ref&gt;

Трампқа жалған ақпарат таратқанына рұқсат бергені үшін көп жылдар бойы созылған сыннан кейін Twitter 2020 жылғы мамырда оның кейбір туиттерін факт-тексерумен белгілей бастады.&lt;ref&gt;{{cite news|last= Dwoskin |first= Elizabeth |url= https://www.washingtonpost.com/technology/2020/05/26/trump-twitter-label-fact-check/ |title= Twitter labels Trump's tweets with a fact check for the first time |date= 2020-05-27 |accessdate= 2020-07-07 |publisher= [[The Washington Post]]}}&lt;/ref&gt; Жауап ретінде Трамп туиттерде әлеуметтік желілер консерваторлардың «мүлдем үнін өшіргісі келіп тұр» деп айыптап, оны келешекте «қатты реттейтінін, не мүлдем жаба салатынын» айтқан.&lt;ref&gt;{{cite news|last= Dwoskin |first= Elizabeth |url= https://www.washingtonpost.com/technology/2020/05/27/trump-twitter-label/ |title= Trump lashes out at social media companies after Twitter labels tweets with fact checks |date= 2020-05-27 |accessdate= 2020-05-28 |publisher= [[The Washington Post]]}}&lt;/ref&gt; Халықтың Капитолийге басып кіруі оқиғасынан кейінгі бірнеше күндерде Трамп [[Facebook]], [[Instagram]], Twitter және басқа да платформаларда бұғатталды.&lt;ref&gt;{{cite web|date= 2021-01-11 |title= All the platforms that have banned or restricted Trump so far |author= Fischer, Sara; Gold, Ashley |url= https://www.axios.com/platforms-social-media-ban-restrict-trump-d9e44f3c-8366-4ba9-a8a1-7f3114f920f1.html |accessdate= 2021-01-16 |publisher= Axios}}&lt;/ref&gt; 2022 жылғы ақпанда ол [[Truth Social]] әлеуметтік желі платформасын іске қосты, оған ол өзінің Twitter жазылушылардың бір бөлігін ғана шақырта алды.&lt;ref&gt;{{cite news|author= Harwell, Drew; Dawsey, Josh |date= 2022-11-07 |title= Trump once reconsidered sticking with Truth Social. Now he's stuck. |publisher= [[The Washington Post]] |url= https://www.washingtonpost.com/technology/2022/11/07/trump-once-reconsidered-sticking-with-truth-social-now-hes-stuck/ |accessdate= 2023-05-07}}&lt;/ref&gt; 2022 жылғы қарашада Twitter желісін сатып алғанынан кейін [[Илон Маск]] Трамптың тіркелгісін қайта ашып берді.&lt;ref&gt;{{cite web|author= Mac, Ryan; Browning, Kellen |url= https://www.nytimes.com/2022/11/19/technology/trump-twitter-musk.html |title= Elon Musk Reinstates Trump's Twitter Account |publisher= [[The New York Times]] |date= 2022-11-19 |accessdate= 2022-11-21}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |author= Dang, Sheila; Coster, Helen |date= 2022-11-20 |title= Trump snubs Twitter after Musk announces reactivation of ex-president's account |url= https://www.reuters.com/technology/musks-twitter-poll-showing-narrow-majority-want-trump-reinstated-2022-11-20/ |accessdate= 2024-05-10 |publisher= [[Reuters]]}}&lt;/ref&gt;

=== Нәсілдер жайлы көзқарасы ===
Трамптың көптеген тұжырымдары мен әрекеттері [[Нәсілшілдік|нәсілшіл]] деп саналды.&lt;ref&gt;Бірнеше дереккөз:
* {{cite web|publisher= [[Vox]] |last= Lopez |first= German |title= Donald Trump's long history of racism, from the 1970s to 2019 |url= https://www.vox.com/2016/7/25/12270880/donald-trump-racist-racism-history |accessdate= 2019-06-15 |date= 2019-02-14}}
* {{cite news|first= Lisa |last= Desjardins |url= https://www.pbs.org/newshour/politics/every-moment-donald-trumps-long-complicated-history-race |title= Every moment in Trump's charged relationship with race |date= 2018-01-12 |publisher= PBS NewsHour |accessdate= 2018-01-13}}
* {{cite news|last= Dawsey |first= Josh |title= Trump's history of making offensive comments about nonwhite immigrants |publisher= [[The Washington Post]] |date= 2018-01-11 |url= https://www.washingtonpost.com/politics/trump-attacks-protections-for-immigrants-from-shithole-countries-in-oval-office-meeting/2018/01/11/bfc0725c-f711-11e7-91af-31ac729add94_story.html |accessdate= 2018-01-11}}
* {{cite news|title= Trump's 'shithole' comment denounced across the globe |url= https://www.politico.com/story/2018/01/12/trump-shithole-comment-reaction-337926 |accessdate= 2018-01-13 |publisher= [[Politico]] |date= 2018-01-12 |first= Aubree Eliza |last= Weaver}}
* {{cite news|author= Stoddard, Ed; Mfula, Chris |title= Africa calls Trump racist after 'shithole' remark |url= https://www.reuters.com/article/us-usa-trump-immigration-reaction/africa-calls-trump-racist-after-shithole-remark-idUSKBN1F11VC |accessdate= 2019-10-01 |publisher= [[Reuters]] |date= 2018-01-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url= https://www.theguardian.com/us-news/video/2019/jul/30/trump-claims-least-racist-person-in-the-world |title= Trump: 'I am the least racist person there is anywhere in the world' – video |publisher= [[The Guardian]] |date= 2019-07-30 |accessdate= 2021-11-29}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date= 2023-07-28 |title= Donald Trump was accused of racism long before his presidency, despite what online posts claim |url= https://apnews.com/article/fact-check-trump-racism-election-obama-018824651613 |accessdate= 2024-05-10 |publisher= [[AP News]] |first= Philip |last= Marcelo}}&lt;/ref&gt; Ұлттық сауалнамада респонденттердің жартысына жуығы Трамптың нәсілшіл екенін айтты; үлкен бөлігі ол нәсілшілдерді жігерлендірді деп те есептеді.&lt;ref&gt;{{cite news|first= William |last= Cummins |url= https://www.usatoday.com/story/news/politics/2019/07/31/donald-trump-racist-majority-say-quinnipiac-university-poll/1877168001/ |title= A majority of voters say President Donald Trump is a racist, Quinnipiac University poll finds |publisher= USA Today |date= 2019-07-31 |accessdate= 2023-12-21}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url= https://poll.qu.edu/Poll-Release-Legacy?releaseid=2554 |title= Harsh Words For U.S. Family Separation Policy, Quinnipiac University National Poll Finds; Voters Have Dim View Of Trump, Dems On Immigration |publisher= Quinnipiac University Polling Institute |date= 2018-07-03 |accessdate= 2018-07-05}}&lt;/ref&gt; Бірнеше зерттеулер мен сауалнамалар нәсілшіл көзқарастар Трамптың саяси өрлеуіне ықпал еткенін және Трамп сайлаушыларының адалдығын анықтауда экономикалық факторлардан маңыздырақ екенін көрсетті.&lt;ref&gt;{{cite news|title= Economic Anxiety Didn't Make People Vote Trump, Racism Did |url= https://www.thenation.com/article/archive/economic-anxiety-didnt-make-people-vote-trump-racism-did/ |accessdate= 2018-01-13 |publisher= The Nation |date= 2017-05-08 |author= Sean McElwee; Jason McDaniel}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title= The past year of research has made it very clear: Trump won because of racial resentment |url= https://www.vox.com/identities/2017/12/15/16781222/trump-racism-economic-anxiety-study |accessdate= 2018-01-14 |publisher= [[Vox]] |date= 2017-12-15 |first= German |last= Lopez}}&lt;/ref&gt; Нәсілшіл және [[исламофобия]]лық көзқарастар Трампты қолдаудың күшті көрсеткіші болып табылады.&lt;ref&gt;{{cite journal|last1= Lajevardi |first1= Nazita |last2= Oskooii |first2= Kassra A. R. |year= 2018 |title= Old-Fashioned Racism, Contemporary Islamophobia, and the Isolation of Muslim Americans in the Age of Trump |journal= Journal of Race, Ethnicity, and Politics |volume= 3 |issue= 1 |pages= 112–152 |doi= 10.1017/rep.2017.37}}&lt;/ref&gt;

2011 жылы ол президенттік сайлауға түсу мүмкіндігін қарастырып жатқанда, ол АҚШ-тың бірінші қара нәсілді президенті [[Барак Обама]] АҚШ-та тумаған деп, бір нәсілшіл қастандық теориясының жетекші жақтаушысы болды.&lt;ref&gt;{{cite web|last= John |first= Arit |url= https://www.latimes.com/politics/story/2020-06-23/trump-obamagate-birtherism-false-allegations |title= From birtherism to 'treason': Trump's false allegations against Obama |publisher= [[Los Angeles Times]] |date= 2020-06-23 |accessdate= 2023-02-17}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last= Farley |first= Robert |url= https://www.politifact.com/truth-o-meter/statements/2011/feb/14/donald-trump/donald-trump-says-people-who-went-school-obama-nev/ |title= Donald Trump says people who went to school with Obama never saw him |publisher= PolitiFact |date= 2011-02-14 |accessdate= 2020-01-31}}&lt;/ref&gt; Сәуірде ол Ақ үйдің Обаманың туу туралы куәлігін жариялағанын талап етті, бірақ оның жарияланған салысымен оны жалған деді.&lt;ref&gt;{{cite web|url= https://www.cbsnews.com/news/trump-takes-credit-for-obama-birth-certificate-release-but-wonders-is-it-real/ |title= Trump takes credit for Obama birth certificate release, but wonders 'is it real?' |last= Madison |first= Lucy |date= 2011-04-27 |accessdate= 2011-05-09 |publisher= [[CBS News]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url= https://abcnews.go.com/Politics/donald-trumps-history-raising-birther-questions-president-obama/story?id=33861832 |title= Donald Trump's History of Raising Birther Questions About President Obama |publisher= ABC News |last= Keneally |first= Meghan |date= 2015-09-18 |accessdate= 2016-08-27}}&lt;/ref&gt; 2016 жылғы қыркүйекте қысым астында ол Обаманың АҚШ-та дүниеге келгенін мойындады.&lt;ref&gt;{{cite web|publisher= [[The New York Times]] |title= Trump Drops False 'Birther' Theory, but Floats a New One: Clinton Started It |author= Maggie Haberman; Alan Rappeport |date= 2016-09-16 |accessdate= 2021-10-12 |url= https://www.nytimes.com/2016/09/17/us/politics/donald-trump-birther-obama.html}}&lt;/ref&gt; 2017 жылы оның бұл теорияға әлі сенетіні жеке айтылды делінді.&lt;ref&gt;{{cite web|author= Haberman, Maggie; Martin, Jonathan |date= 2017-11-28 |title= Trump Once Said the 'Access Hollywood' Tape Was Real. Now He's Not Sure. |publisher= [[The New York Times]] |url= https://www.nytimes.com/2017/11/28/us/politics/trump-access-hollywood-tape.html |accessdate= 2020-06-11}}&lt;/ref&gt;

2016 жылғы президенттік сайлау науқанындағы Трамптың мексикалық иммигранттарды «есірткі әкеліп, қылмыс жасайтын зорлаушылар» деп сипаттағаны үшін кеңінен сынға ұшырады.&lt;ref&gt;{{cite web|first= Katie |last= Reilly |title= Here Are All the Times Donald Trump Insulted Mexico |url= https://time.com/4473972/donald-trump-mexico-meeting-insult/ |accessdate= 2018-01-13 |publisher= [[Time]] |date= 2016-08-31}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last= Wolf |first= Z. Byron |url= https://cnn.com/2018/04/06/politics/trump-mexico-rapists/ |title= Trump basically called Mexicans rapists again |publisher= [[CNN]] |date= 2018-08-06 |accessdate= 2022-06-28}}&lt;/ref&gt;

2018 жылғы қаңтарда иммиграция жайлы заң жобаларын талқылап жатқанда Трамптың [[Сальвадор]], [[Гаити]], [[Гондурас]] пен [[Африка]] елдерін «боқты жырық жер» ({{lang-en|shithole countries}}) деп сипаттағаны делінді.&lt;ref&gt;{{cite web|url= https://www.vox.com/2018/1/11/16880804/trump-shithole-countries-racism |title= Trump's &quot;shithole countries&quot; comment exposes the core of Trumpism |last= Beauchamp |first= Zack |date= 2018-01-11 |publisher= [[Vox]] |accessdate= 2018-01-11}}&lt;/ref&gt; Оның сөздері нәсілшіл деп айыпталды.&lt;ref name=&quot;Weaver-2018&quot;&gt;{{cite web|title= Trump's 'shithole' comment denounced across the globe |url= https://www.politico.com/story/2018/01/12/trump-shithole-comment-reaction-337926 |accessdate= 2018-01-13 |publisher= [[Politico]] |date= 2018-01-12 |first= Aubree Eliza |last= Weaver}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url= https://www.theguardian.com/us-news/2018/jan/12/unkind-divisive-elitist-international-outcry-over-trumps-shithole-countries-remark |title= 'There's no other word but racist': Trump's global rebuke for 'shithole' remark |date= 2018-01-13 |publisher= [[The Guardian]] |author= Patrick Wintour; Jason Burke; Anna Livsey |accessdate= 2018-01-13}}&lt;/ref&gt;

2019 жылғы шілдеде Трамп туиттердегі парақшасында бәрі де азшылық ұлттан болған төрт Демократиялық конгрессмен жайлы «келіп келген» елдеріне «қайтып оралуы» керек деп жазды; олардың үшеуі АҚШ-та туған еді.&lt;ref&gt;{{cite web|publisher= [[The New York Times]] |date= 2019-07-14 |accessdate= 2021-09-30 |author= Katie Rogers; Nicholas Fandos |title= Trump Tells Congresswomen to 'Go Back' to the Countries They Came From |url= https://www.nytimes.com/2019/07/14/us/politics/trump-twitter-squad-congress.html}}&lt;/ref&gt; Екі күннен кейін Өкілдер палатасы оның «нәсілшіл тұжырымдарын» айыптау үшін 240–187 дауыс берді.&lt;ref&gt;{{cite web|url= https://www.npr.org/2019/07/16/742236610/condemnation-of-president-delayed-by-debate-can-lawmakers-call-trump-tweets-raci |title= House Votes To Condemn Trump's 'Racist Comments' |last= Mak |first= Tim |date= 2019-07-16 |publisher= NPR |accessdate= 2019-07-17}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://www.fec.gov/ Федералдық сайлау комиссиясы, 2024 сайлау нәтижелері.]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

=== Сексуалды алымсақтық жасады деген айыптар ===
Трамптың бұқаралық ақпарат құралдары мен әлеуметтік желілерде сөйлеген кезде әйелдерді қорлау және кемсіту тарихы бар.&lt;ref&gt;{{cite journal|last1= Rothe |first1= Dawn L. |last2= Collins |first2= Victoria E. |date= 2019-11-17 |title= Turning Back the Clock? Violence against Women and the Trump Administration |journal= Victims &amp; Offenders |volume= 14 |issue= 8 |pages= 965–978 |doi= 10.1080/15564886.2019.1671284}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;demeans&quot;&gt;{{cite web|first1= Michael D. |last1= Shear |first2= Eileen |last2= Sullivan |title= 'Horseface,' 'Lowlife,' 'Fat, Ugly': How the President Demeans Women |date= 2018-10-16 |publisher= [[The New York Times]] |url= https://www.nytimes.com/2018/10/16/us/politics/trump-women-insults.html |accessdate= 2020-08-05}}&lt;/ref&gt; Ол азғын пікірлер айтты, әйелдердің сыртқы келбетін кемсітеді және оларды кемсітетін эпитеттерді қолданды.&lt;ref name=&quot;demeans&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|first= Ritu |last= Prasad |title= How Trump talks about women – and does it matter? |date= 2019-11-29 |publisher= [[BBC News]] |url= https://www.bbc.com/news/world-us-canada-50563106 |accessdate= 2020-08-05}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last= Fieldstadt |first= Elisha |url= https://www.nbcnews.com/politics/2016-election/donald-trump-consistently-made-lewd-comments-howard-stern-show-n662581 |title= Donald Trump Consistently Made Lewd Comments on 'The Howard Stern Show' |publisher= NBC News |date= 2016-10-09 |accessdate= 2020-11-27}}&lt;/ref&gt; Кем дегенде 26 әйел Трампты келісімінсіз зорлады, сүйді, ұстап қалды деп айыптады; басқа айыптар қатарында тағы белдемшесінің астына қарады және жасөспірімдер байқауы қатысушыларының киініп жатқанында көрді дегендер де бар.&lt;ref&gt;{{cite web|author= Nelson, Libby; McGann, Laura |title= E. Jean Carroll joins at least 21 other women in publicly accusing Trump of sexual assault or misconduct |url= https://www.vox.com/policy-and-politics/2019/6/21/18701098/trump-accusers-sexual-assault-rape-e-jean-carroll |accessdate= 2019-06-25 |date= 2019-06-21 |publisher= [[Vox]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last= Rupar |first= Aaron |title= Trump faces a new allegation of sexually assaulting a woman at Mar-a-Lago |url= https://www.vox.com/policy-and-politics/2019/10/9/20906567/trump-karen-johnson-sexual-assault-mar-a-lago-barry-levine-monique-el-faizy-book |accessdate= 2020-04-27 |publisher=[[Vox]] |date= 2019-10-09}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;no26&quot;&gt;{{cite web|last= Osborne |first= Lucy |title= 'It felt like tentacles': the women who accuse Trump of sexual misconduct |url= https://www.theguardian.com/us-news/2020/sep/17/amy-dorris-donald-trump-women-who-accuse-sexual-misconduct |publisher= [[The Guardian]] |date= 2020-09-17 |accessdate= 2024-06-06}}&lt;/ref&gt; Трамп барлық айыптарды жоққа шығарды.&lt;ref name=&quot;no26&quot; /&gt;

2016 жылғы қазанда, екінші президенттік пікірталасқа екі күн қалғанда, 2005 жылғы Трамп сөйлеген аудио жазба жария болды, онда Трамп әйелдерді олардың келісімінсіз сүйдім, ұстадым деп мақтанғаны естілді.&lt;ref&gt;{{cite web|last= Timm |first= Jane C. |title= Trump caught on hot mic making lewd comments about women in 2005 |url= https://www.nbcnews.com/politics/2016-election/trump-hot-mic-when-you-re-star-you-can-do-n662116 |publisher= NBC News |date= 2016-10-07 |accessdate= 2018-06-10}}&lt;/ref&gt; Оқиғаның бұқаралық ақпарат құралдарында кең таралуы Трамптың науқан кезінде бірінші рет кешірім сұрауына әкелді&lt;ref&gt;{{cite web|url= https://www.nytimes.com/2016/10/08/us/politics/donald-trump-women.html |title= Donald Trump Apology Caps Day of Outrage Over Lewd Tape |date= 2016-10-07 |publisher= [[The New York Times]] |accessdate= 2016-10-08 |author= Burns, Alexander; Haberman, Maggie; Martin, Jonathan}}&lt;/ref&gt; және бүкіл саяси спектрдің наразылығын тудырды.&lt;ref&gt;{{cite web|url= https://thehill.com/blogs/ballot-box/presidential-races/299895-kaine-on-lewd-trump-tapes-makes-me-sick-to-my-stomach |title= Kaine on lewd Trump tapes: 'Makes me sick to my stomach' |last= Hagen |first= Lisa |date= 2016-10-07 |publisher= [[The Hill]] |accessdate= 2016-10-08}}&lt;/ref&gt;

== Қосымша ақпарат ==
{{Notelist}}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер|3}}

== Қолданылған әдебиет ==
{{Refbegin|30em}}
* {{Cite book|url= https://books.google.com/books?id=uJifCgAAQBAJ |title= The Trumps: Three Generations That Built an Empire (Трамптар: Империя құрған үш ұрпақ) |year= 2015 |publisher= [[Simon &amp; Schuster]] |last= Blair |first= Gwenda |isbn= 978-1-5011-3936-9}}
* {{cite book|title= '', Fisher Marc'' Trump Revealed: The Definitive Biography of the 45th President (Ашылған Трамп: 45-Президенттің толық өмірбаяны) |year= 2017 |publisher= [[Simon &amp; Schuster]] |last= Kranish |first= Michael |isbn= 978-1-5011-5652-6}}
* {{cite book|last= O'Donnell |first= John R. |title= '', Rutherford James'' Trumpted! (Трампталдың!) |publisher= Crossroad Press Trade Edition |year= 1991 |isbn= 978-1-946025-26-5}}
{{refend}}

{{АҚШ Президенттері}}
{{Үлкен жиырмалық басшылары|мемлекет=АҚШ}}
{{Жыл адамы (Тайм журналы бойынша) 2001—2025}}
{{DEFAULTSORT:Трамп, Дональд}}
[[Санат:Дональд Трамп| ]]
[[Санат:Трамптар]]
[[Санат:Алтын таңқурай сыйлығының иегерлері]]
[[Санат:WWE даңқ залының мүшелері]]
[[Санат:Нью-Йорк әскери академиясы түлектері]]
[[Санат:Пенсильвания университеті түлектері]]
[[Санат:Уортон бизнес мектебі түлектері]]
[[Санат:АҚШ президенттігіне үміткерлер (2016)]]
[[Санат:АҚШ президенттігіне үміткерлер (2020)]]
[[Санат:АҚШ президенттігіне үміткерлер (2024)]]
[[Санат:АҚШ Республикалық партиясының мүшелері]]
[[Санат:АҚШ кәсіпкерлері]]
[[Санат:АҚШ миллиардерлері]]
[[Санат:Құрметті докторлар]]
[[Санат:АҚШ телепродюсерлері]]
[[Санат:АҚШ тележүргізушілері]]
[[Санат:XXI ғасыр АҚШ саясаткерлері]]
[[Санат:АҚШ президенттері]]
[[Санат:АҚШ мемлекеттік қайраткерлері]]
[[Санат:The Trump Organization қызметкерлері]]
[[Санат:Қазіргі мемлекет басшылары]]
[[Санат:Дональд Трамп отбасы]]</text>
      <sha1>e7v8j77eoev532wte1ad55pfbcs6aut</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Уикипедия:Жаңалықтар/Техникалық</title>
    <ns>4</ns>
    <id>554792</id>
    <revision>
      <id>3654574</id>
      <parentid>3651887</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T15:30:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MediaWiki message delivery</username>
        <id>28897</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tech News: 2026-38 */ жаңа бөлім</comment>
      <origin>3654574</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="194922" sha1="2lebm7jlab6joxfl3q0rfbm2hyb1vip" xml:space="preserve">{{Мұрағат|2014 жылғы техникалық жаңалықтар|2015 жылғы техникалық жаңалықтар|2016 жылғы техникалық жаңалықтар|2017 жылғы техникалық жаңалықтар|2018 жылғы техникалық жаңалықтар|2019 жылғы техникалық жаңалықтар|2020 жылғы техникалық жаңалықтар|2021 жылғы техникалық жаңалықтар|2022 жылғы техникалық жаңалықтар|2023 жылғы техникалық жаңалықтар|2024 жылғы техникалық жаңалықтар|2025 жылғы техникалық жаңалықтар|2026 жылғы техникалық жаңалықтар}}

{{Жинақталған мазмұн|20|400}}

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-03&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W03&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/03|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The Wikimedia Foundation has shared some guiding questions for the July 2026–June 2027 Annual Plan on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027/Product &amp; Technology OKRs|Meta]] and ''[[diffblog:2025/12/10/shaping-wikimedia-foundations-2026-2027-annual-goals-key-questions-for-the-wikimedia-movement/|Diff]]''. These focus on global trends, faster and healthier experimentation, better support for newcomers, strengthening editors and advanced users, improving collaboration across projects, and growing and retaining readership. Feedback and ideas are welcome on the [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|talk page]].

'''Updates for editors'''
* As part of the current work of Community Tech team on the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W372|Multiple watchlists]] project, the display of [[Special:EditWatchlist|EditWatchlist]] will be updated as a first step towards multiple watchlists. Additionally, the pagination on [[Special:Search|Search]] will be updated too, as a part of the work on the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W186|Revamp pagination / page navigation]] wish. [https://phabricator.wikimedia.org/T411596]
* [[m:Special:GlobalWatchlist|The Global Watchlist]] is a MediaWiki [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] that lets you see your watchlists from different wikis on the same page. It was recently updated to look more like the regular [[Special:Watchlist|Watchlist]], such as preparing it for temporary accounts in IP masking (including rerouting user links to contributions pages), making page titles bold, and opening links in edit summaries and tags in new browser tabs. [https://phabricator.wikimedia.org/T398361][https://phabricator.wikimedia.org/T298919][https://phabricator.wikimedia.org/T273526][https://phabricator.wikimedia.org/T286309]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where global blocks did not have the option to disable sending emails, has now been fixed, and will be available for use in the week of January 13. [https://phabricator.wikimedia.org/T401293]

'''Updates for technical contributors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Citation tool|VisualEditor citation tool]] and [[mw:Special:MyLanguage/Help:Reference Previews|Reference Previews]] now support &quot;map&quot; as a reference type. [https://phabricator.wikimedia.org/T411083]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.10|MediaWiki]]/[[mw:MediaWiki 1.46/wmf.11|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/03|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W03&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 00:32, 2026 ж. қаңтардың 13 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29907192 тізімін пайдаланып User:STei (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-04&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W04&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/04|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* The tray shown on [[Special:Diff|Special:Diff]] in mobile view has been redesigned. It is now collapsed by default, and incorporates a link to undo the edit being viewed, making it easier for mobile editors and reviewers to take action while keeping the interface uncluttered. [https://phabricator.wikimedia.org/T402297] 
* [[m:Special:GlobalWatchlist|The Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] continues to improve — it now automatically determines the text direction (ensuring correct display of sites with unusual domain names) and shows detailed descriptions for log actions. Later this week, a new permanent link for page creations and CSS classes for each entry element will be added. [https://phabricator.wikimedia.org/T412505][https://phabricator.wikimedia.org/T287929][https://phabricator.wikimedia.org/T262768][https://phabricator.wikimedia.org/T414135]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the previously observed issue in Vector 2022, where anchor link targets were obscured by the sticky header, has now been addressed. [https://phabricator.wikimedia.org/T406114]

'''Updates for technical contributors'''
* As mentioned in the [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/44|October 2025 deprecation announcement]], MediaWiki Interfaces team will begin sunsetting all transform endpoints containing a trailing slash from the MediaWiki REST API the week of January 26. Changes are expected to roll out to all wikis on or before January 30th. All API users currently calling them are encouraged to transition to the non-trailing slash versions. Both endpoint variations can be found, compared, and tested using the [https://test.wikipedia.org/wiki/Special:RestSandbox REST Sandbox]. If you have questions or encounter any problems, please file a ticket in Phabricator to the [https://phabricator.wikimedia.org/project/view/6931/ #MW-Interfaces-Team board].
* Interactive reference documentation for the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia REST API|Wikimedia REST API]] has moved. Requests to API docs previously hosted through [[mw:Special:MyLanguage/RESTBase|RESTBase]] (e.g.: &lt;code dir=ltr&gt;https://en.wikipedia.org/api/rest_v1/&lt;/code&gt;) are now redirected to the [[w:en:Special:RestSandbox|REST Sandbox]].
* The [[mw:Special:MyLanguage/Wikidata Platform|WMF Wikidata Platform team]] (WDP) has published its [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Wikidata Platform team/Newsletter|January 2026 newsletter]]. It includes updates on the legacy full-graph endpoint decommissioning, the User-Agent policy change, the monthly Blazegraph migration office hours, and efforts to reduce regressions caused by the legacy endpoint shutdown. As a reminder, you can [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/WDP team updates|subscribe to the WDP newsletter]]!
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.12|MediaWiki]]

'''Meetings and events'''
* The [[mw:Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026|Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026]] will take place on 13-14 March 2026 in Arnhem, the Netherlands. Applications opened mid-December and will close soon or when capacity is reached. It's a two-day, technically oriented hackathon bringing together Wikimedians from the region. Hope to see you there!

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/04|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W04&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 01:29, 2026 ж. қаңтардың 20 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29943403 тізімін пайдаланып User:STei (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-05&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W05&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/05|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* Wikimedia Foundation invites comments on [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Year1 Reflections and Proposed Way Forward 2026 Update|proposed future]] of the [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] until 28 February.
* All users with registered accounts can now use passkeys for [[m:Special:MyLanguage/Help:Two-factor authentication|two-factor authentication]] (2FA). Passkeys are a simple way to log in without using a second device. They verify the user's identity using a fingerprint, face scan, or a PIN code. To set up a passkey, first set up a regular 2FA method. Currently, to log in with a passkey, users must also use a password. Later this quarter, passwordless login will allow users to log in with a single click and a passkey. Users with advanced rights will also be required to have 2FA enabled. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] project.
* Unregistered contributors on blocked IPs or blocked IP ranges can now interact on-wiki to appeal a block by creating a temporary account to appeal a block on the user talk page, unless the &quot;prevent this user from editing their own talk page&quot; is enabled. This solves the problem of logged-out users unable to use the default unblock process via user talk page. [https://phabricator.wikimedia.org/T398673]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:20}} community-submitted {{PLURAL:20|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the Two-Factor Authentication (2FA) methods description on the management page has been updated. It is now clearer and easier for users to understand and make use of. [https://phabricator.wikimedia.org/T332385]

'''Updates for technical contributors'''
* A new AbuseFilter variable, &lt;code&gt;account_type&lt;/code&gt;, has been added to provide a reliable way to determine the account type being created in the &lt;code&gt;createaccount&lt;/code&gt; and &lt;code&gt;autocreateaccount&lt;/code&gt; actions. As part of this change, the variable &lt;code&gt;accountname&lt;/code&gt; has been renamed to &lt;code&gt;account_name&lt;/code&gt;, and &lt;code&gt;accountname&lt;/code&gt; is now deprecated. Edit filter managers should update any filters that use hardcoded account type checks or the deprecated variable. [https://phabricator.wikimedia.org/T414049]
* Image thumbnails that are requested in non-standard sizes, and using non-standard methods such as direct requests to &lt;code dir=ltr&gt;&lt;nowiki&gt;upload.wikimedia.org/…&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; will stop working in the near future. This change is to prevent ongoing external abuse by web-scrapers and bots. Some users with custom CSS/JS, Interface Admins who can fix gadgets and local skins, and Tool-authors, will need to update their code to use standard thumbnail sizes. [[phab:T414805|Details, search-links, and examples of how to fix them, are available in the task]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.13|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/05|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W05&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 02:16, 2026 ж. қаңтардың 27 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29969530 тізімін пайдаланып User:UOzurumba (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-06&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W06&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/06|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* The &quot;{{int:pageinfo-toolboxlink}}&quot; feature, which gives validating information about a page ([{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|action=info}} example]), now automatically includes a table of contents. If there is a local [[{{ns:8}}:Pageinfo-header]] page created by individual users, it can now be removed. [https://phabricator.wikimedia.org/T363726]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, VisualEditor previously added bold or italic formatting inside link descriptions, making the wikicode complex. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T409669]

'''Updates for technical contributors'''
* There was no XML dump on 20 January. Additionally, from now on, dumps will be generated once per month only. [https://phabricator.wikimedia.org/T414389]
* The MediaWiki Interfaces team removed support for all transform endpoints containing a trailing slash from the [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/API:REST%20API MediaWiki REST API]. All API users currently calling those endpoints are encouraged to transition to the non-trailing slash versions. If you have questions or encounter any problems, please file a ticket in phabricator to the [https://phabricator.wikimedia.org/project/view/6931/ #MW-Interfaces-Team board].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.14|MediaWiki]]

'''Weekly highlight'''
* Users are reminded that the Wikimedia Foundation has shared some guiding questions for the July 2026–June 2027 Annual Plan on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027/Product &amp; Technology OKRs|Meta]] and ''[[diffblog:2025/12/10/shaping-wikimedia-foundations-2026-2027-annual-goals-key-questions-for-the-wikimedia-movement/|Diff]]''. These focus on global trends, faster and healthier experimentation, better support for newcomers, strengthening editors and advanced users, improving collaboration across projects, and growing and retaining readership. Feedback and ideas are welcome on the [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|talk page]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/06|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W06&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 22:43, 2026 ж. ақпанның 2 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30000986 тізімін пайдаланып User:STei (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-07&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W07&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] Logged-in contributors who manage large or complex watchlists can now organise and filter watched pages in ways that improve their workflows with the new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist labels|Watchlist labels]] feature. By adding custom labels (for example: pages you created, pages being monitored for vandalism, or discussion pages) users can more quickly identify what needs attention, reduce cognitive load, and respond more efficiently. This improves watchlist usability, especially for highly active editors.
* A new feature available on [[Special:Contributions|Special:Contributions]] shows [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] that are likely operated by the same person, and so makes patrolling less time-consuming. Upon checking contributions of a temporary account, users with access to temporary account IP addresses can now see a view of contributions from the related temporary accounts. The feature looks up all the IPs associated with a given temporary account within the data retention period and shows all the contributions of all temporary accounts that have used these IPs. [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts#February 2026: Improvements to the patroller tooling|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T415674] 
* When editors preview a wikitext edit, the reminder box that they are only seeing a preview (which is shown at the top), now has a grey/neutral background instead of a yellow/warning background. This makes it easier to distinguish preview notes from actual warnings (for example, edit conflicts or problematic redirect targets), which will now be shown in separate warning or error boxes. [https://phabricator.wikimedia.org/T414742]
* The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] continues to improve — it now properly supports more than one Wikibase site, for example both [[d:|Wikidata]] and [[testwikidata:|testwikidata]]. In addition, issues regarding text direction have been fixed for users who prefer Wikidata or other Wikibase sites in right-to-left (RTL) languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T415440][https://phabricator.wikimedia.org/T415458]
* The automatic &quot;magic links&quot; for ISBN, RFC, and PMID numbers have been [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic links|deprecated in wikitext since 2021]] due to inflexibility and difficulties with localization. Several wikis have successfully replaced RFC and PMID magic links with equivalent external links, but a template was often required to replace the functionality of the ISBN magic link. There is now a new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic words#isbn|built-in parser function]] &lt;code dir=ltr&gt;&lt;nowiki&gt;{{#isbn}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; available to replace the basic functionality of the ISBN magic link. This makes it easier for wikis who wish to migrate off of the deprecated magic link functionality to do so. [https://phabricator.wikimedia.org/T145604]
* Two new wikis have been created: 
** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q35401|Jju]] ([[w:kaj:|&lt;code&gt;w:kaj:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T413283]
** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q1186896|Nawat]] ([[w:ppl:|&lt;code&gt;w:ppl:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T413273]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. 

'''Updates for technical contributors'''
* A new global user group has been created: [[{{int:grouppage-local-bot}}|{{int:group-local-bot}}]]. It will be used internally by the software to allow community bots to bypass rate limits that are applied to abusive [[w:en:Web scraping|web scrapers]]. Accounts that are approved as bots on at least one Wikimedia wiki will be automatically added to this group. It will not change what user permissions the bot has. [https://phabricator.wikimedia.org/T415588]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.15|MediaWiki]]

'''Meetings and events'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Users and Developers Conference Spring 2026|MediaWiki Users and Developers Conference, Spring 2026]] will be held March 25–27 in Salt Lake City, USA. This event is organized by and for the third-party MediaWiki community. You can propose sessions and register to attend. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/AZBWVI46SDEB65PGR5J6E4TYOQQEZXM7/]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W07&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 04:29, 2026 ж. ақпанның 10 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30026671 тізімін пайдаланып User:Quiddity (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-08&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W08&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/08|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Site Reliability Engineering|SRE Team]] will be performing a cleanup of Wikimedia's [[m:Special:MyLanguage/Etherpad|Etherpad]] instance, the web-based editor for real-time collaborative document editing. All pads will be permanently deleted after 30 April, 2026 – if there are still migration projects in progress at that point the team can revisit the date on a case by case basis. Please create local backups of any content you wish to keep, as deleted data cannot be recovered. This cleanup helps reduce database size and minimize infrastructure footprint. Etherpad will continue to support real-time collaboration, but long-term storage should not be expected. Additional cleanups may occur in the future without prior notice. [https://phabricator.wikimedia.org/T415237]

'''Updates for editors'''
* The Information Retrieval team will be launching an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Information Retrieval/Phase 1|Android mobile app experiment]] that tests hybrid search capabilities which can handle both semantic and keyword queries. The improvement of on-platform search will enable readers to find what they’re looking for directly on Wikipedia more easily. The experiment will first be launched on Greek Wikipedia in late February, followed by English, French, and Portuguese in March. [https://diff.wikimedia.org/2026/01/08/semantic-search-making-it-easier-to-find-the-information-readers-want/ Read more] on Diff blog. [https://www.mediawiki.org/wiki/Readers/Information_Retrieval]
* The Reader Growth team will run [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/WE3.10.2 Mobile Table of Contents|an experiment]] for mobile web users, that adds a table of contents and automatically expands all article sections, to learn more about navigation issues they face. The test will be available on Arabic, Chinese, English, French, Indonesian, and Vietnamese Wikipedias.
* Previously, site notices ([[{{ns:8}}:Sitenotice]] and [[{{ns:8}}:Anonnotice]]) would only render on the desktop site. Now, they will render on all platforms. Users on mobile web will now see these notices and be informed. Site administrators should be prepared to test and fix notices on mobile devices to avoid interference with articles. To opt out, interface admins can add &lt;code dir=&quot;ltr&quot;&gt;#siteNotice { display: none; }&lt;/code&gt; to [[{{ns:8}}:Minerva.css]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T138572][https://phabricator.wikimedia.org/T416644]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:19}} community-submitted {{PLURAL:19|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue on [[Special:RecentChanges|Special:RecentChanges]] has been fixed. Previously, clicking hide in the active filters caused the &quot;view new changes since…&quot; button to disappear, though it should have remained visible. The button now behaves as expected. [https://phabricator.wikimedia.org/T406339]

'''Updates for technical contributors'''
* New documentation is now available to help editors debug on-site search features. It supports troubleshooting when pages do not appear in results, when ranking seems unexpected, and when you need to inspect what content is being indexed, helping make search behavior easier to understand and analyze. [[mw:Help:CirrusSearch/Debug|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T411169]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.16|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/08|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W08&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 00:16, 2026 ж. ақпанның 17 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30086330 тізімін пайдаланып User:STei (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-09&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W09&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/09|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Reference Check|Reference Check]] has been deployed to English Wikipedia, completing its rollout across all Wikipedias. The feature prompts newcomers to add a citation before publishing new content, helping reduce common citation-related reverts and improve verifiability. In A/B testing, the impact was substantial: newcomers shown Reference Check were approximately 2.2 times more likely to include a reference on desktop and about 17.5 times more likely on mobile web. [https://analytics.wikimedia.org/published/reports/editing/reference_check_ab_test_report_final_2025.html]
'''Updates for editors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:InterwikiSorting|InterwikiSorting extension]], which allowed for the [[m:Special:MyLanguage/Interwiki sorting order|sorting of interwiki links]], has been undeployed from Wikipedia. As a result, editors who had enabled interwiki link sorting in non-compact mode (full list format) will now see links reordered. The links moving forward will be listed in the alphabetical order of language code. [https://phabricator.wikimedia.org/T253764]
* Later this week, people who are editing a page-section using the mobile visual editor, will notice a new &quot;Edit full page&quot; button. When tapped, you will be able to edit the entire article. This helps when the change you want to make is outside the section you initially opened. [https://phabricator.wikimedia.org/T387175][https://phabricator.wikimedia.org/T409112]
* [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|The Reader Experience team]] is inviting editors to assess whether dark mode should still be considered &quot;beta&quot; on their wiki, based on their experience of how well it functions on desktop and mobile. If the feature is deemed mature, editors can update the interface messages in &lt;code dir=ltr&gt;MediaWiki:skin-theme-description&lt;/code&gt; and &lt;code dir=ltr&gt;MediaWiki:Vector-night-mode-beta-tag&lt;/code&gt; to indicate that dark mode is ready and no longer considered beta.
* The improved [[mw:Wikimedia_Apps/Team/iOS/Activity_Tab|Activity tab]] which displays user-insights is now available to all users of the Wikipedia iOS app (version 7.9.0 and later). Following earlier A/B testing that showed higher account creation among users with access to the feature, it has been rolled out to 100% of users along with some updates. The Activity tab now shows your edited articles in the timeline, offers editing impact insights like contribution counts and article view trends, and customization options to improve in-app experience for users.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug that prevented [[mw:Special:MyLanguage/Extension:DiscussionTools|DiscussionTools]] from working on mobile has now been fixed, restoring full functionality. [https://phabricator.wikimedia.org/T415303]

'''Updates for technical contributors'''
* The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] that makes this possible continues to improve. The latest upgrade is the inclusion of a [[mw:Extension:GlobalWatchlist#hook|new hook]], &lt;code dir=ltr&gt;ext.globalwatchlist.rebuild&lt;/code&gt;, which fires after each watchlist rebuild. This allows you to run gadgets and user scripts for the Special page. [https://phabricator.wikimedia.org/T275159]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.17|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/09|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W09&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 00:03, 2026 ж. ақпанның 24 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30119102 тізімін пайдаланып User:STei (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-10&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W10&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/10|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* Wikipedia 25 [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments|Birthday mode]] is now live on Betawi, Breton, Chinese, Czech, Dutch, English, French, Gorontalo, Indonesian, Italian, Luxembourgish, Madurese, Sicilian, Spanish, Thai, and Vietnamese Wikipedias! This limited-time campaign feature celebrates 25 years of Wikipedia with a birthday mascot, Baby Globe. When turned on, Baby Globe is shown on [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments/article configuration|~2,500 articles]], waiting to be discovered by readers. Communities can choose to turn Birthday mode on by getting consensus from their community and asking an admin to enable the feature and customize it via [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments#Community Configuration Demo|community configuration]] on the local wiki.

'''Updates for editors'''
* [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]], a new feature to re-use references with different details has been released to Swedish Wikipedia, Polish Wikipedia and [[:phab:T418209|a couple of other wikis]]. You can [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#test|try the feature]] on these projects or on testwiki and [https://en.wikipedia.beta.wmcloud.org/wiki/Sub-referencing betawiki]. Learnings from the first pilot wiki German Wikipedia have been [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing/Learnings|published in a report]]. Reach out to the Wikimedia Deutschland team if you are [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Pilot wikis|interested in becoming a pilot wiki]].
* [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#Paste check|Paste Check]] will become available at all Wikipedias this week. The feature prompts newcomers who are pasting text they are not likely to have written into VisualEditor to consider whether doing so risks a copyright violation. Paste Check [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Tags|tags]] all edits where it is shown for potential review. Local administrators can configure various aspects of the feature via [[{{#special:EditChecks}}]]. [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Paste Check#A/B Experiment|Research]] across 22 wikis found that Paste Check resulted in an 18% decrease in relative reverted-edits compared to the control group. Translators can [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&amp;group=ext-visualeditor-ve-mw-editcheck&amp;filter=&amp;optional=1&amp;action=translate help to localize] this and related features.
* The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] will be standardizing the user menu in the top right for all mobile users so that it is closer to the desktop experience. Currently this user menu is only visible to users with Advanced Mobile Controls (AMC) turned on. The only change is that a couple buttons previously in the left-side menu will move to the top right for users who do not have AMC turned on. This change is expected to go out March 9 and seeks to improve the user interface. [https://phabricator.wikimedia.org/T413912]
* Starting in the week of March 2, the emails sent out when an email address was added, removed, or changed for an account will switch to a substantially nicer and clearer HTML email from the prior plaintext one. [https://phabricator.wikimedia.org/T410807]
* Notifications are currently limited to 2,000 historic entries per user, and extend back to 2013 when the feature was released. This is going to be changed to only store Notifications from the last 5 years, but up to 10,000 of them. This will help with long-term infrastructure health and help to prevent more recent notifications from disappearing too soon. [https://phabricator.wikimedia.org/T383948]
* The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] which lets you view your watchlists from multiple wikis on a single page continues to see improvements. The latest update improves label usage experience. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] now allows activating the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Language#Fallback languages|language fallback system]] for Wikidata items without labels in the viewed language, and showing those labels in the user’s preferred Wikidata language if no &lt;code dir=ltr&gt;uselang=&lt;/code&gt; URL parameter is provided. [https://phabricator.wikimedia.org/T373686][https://phabricator.wikimedia.org/T416111]
* The Wikipedia Android team has started a beta test of [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Information Retrieval/Phase 1|hybrid search]] on Greek Wikipedia. Hybrid search capabilities can handle both semantic and keyword queries enabling readers to find what they’re looking for directly on Wikipedia more easily.
* For security reasons, members of certain user groups are [[m:Special:MyLanguage/Mandatory two-factor authentication for users with some extended rights|required to have two-factor authentication]] (2FA) enabled. Currently, 2FA is required to use the group, but not to be a member of it. Given that this model still has some vulnerabilities, the situation will [[phab:T418580|gradually change in March]]. Members of these groups will be unable to disable last 2FA method on their account, and it will be impossible to add users without 2FA to these groups. Users will still be able to add new authentication methods or remove them, as long as at least one method is continuously enabled. In the second half of March, users without 2FA will be removed from these groups. This applies to: CentralNotice administrators, checkusers, interface administrators, suppressors, Wikidata staff, Wikifunctions staff, WMF Office IT and WMF Trust &amp; Safety. Nothing will change for other users. See the linked task for deployment schedule. [https://phabricator.wikimedia.org/T418580]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue preventing users from creating an instance in [https://www.wikibase.cloud/ Wikibase.cloud] has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T416807]

'''Updates for technical contributors'''
* To help ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]], over the next month the Wikimedia Foundation will implement global API rate limits across our APIs. In early March, stricter limits will be applied to unidentified requests from outside Toolforge/WMCS and API requests that are made from web browsers. In April, higher limits will be applied to identified traffic. These limits are intentionally set as high as possible to minimise impact on the community. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]].
* The Wikidata Query Service Linked Data Fragment (LDF) endpoint will be decommissioned in February. This endpoint served limited traffic, which was successfully migrated to other data access methods that were better suited to support existing use cases. The hardware used to support the LDF endpoint will be reallocated to support the ongoing backend migration efforts. [https://phabricator.wikimedia.org/T415696]
* The new Parsoid parser [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Updates|continues to be deployed to additional wikis]], improving platform sustainability and making it easier to introduce new reading and editing features. Parsoid is now the default parser on 488 WMF wikis (268 Wikipedias), now covering more than 10% of all Wikipedia page views.
* The process and criteria for [[Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise#Access|requesting exceptional access]] to the high volume feed of the ''Wikimedia Enterprise'' APIs (at no cost for mission-aligned usecases), [[m:Talk:Wikimedia Enterprise#Exceptional access criteria|have now been published]]. This is to provide more thorough and clearer documentation for users.
* [https://techblog.wikimedia.org/ Tech Blog], the blog dedicated to the Wikimedia technical community [https://techblog.wikimedia.org/2026/02/24/a-tech-blog-diff/ will be migrating] to [[diffblog:|Diff]], the community news and event blog. The migration should be complete in April 2026, after which new posts will be accepted for publishing. Readers will be able to access posts – old and new – on the landing page at https://diff.wikimedia.org/techblog.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.18|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/10|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W10&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 22:51, 2026 ж. наурыздың 2 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30137798 тізімін пайдаланып User:STei (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-11&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W11&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/11|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on Wednesday, 25 March 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1774450800 15:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests, [[wikitech:Deployments/Yearly calendar|which happen twice a year]]. During the switchover, all Wikimedia website traffic is shifted from one primary data center to the backup data center to test availability and prevent service disruption even in emergencies.
* Last week, all wikis had 2 hours of read-only time, and extended unavailability for user-scripts and gadgets. This was due to a security incident which has since been resolved. Work is ongoing to prevent re-occurrences. For current information please see the [[m:Steward's noticeboard#Statement on Meta about today's user script security incident|post on the Stewards' noticeboard]] ([[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Product and Technology/Product Safety and Integrity/March 2026 User Script Incident|translations]]).

'''Updates for editors'''
* Users facing multiple blocks on mobile will now see the reasons for each block separately, instead of a generic message. This helps them understand why they are blocked and what steps they can take to resolve the issue. For example, users affected for using common VPNs (such as [[Special:MyLanguage/Apple iCloud Private Relay|iCloud Private Relay]]) will receive clearer guidance on what they need to do to start editing again. [https://phabricator.wikimedia.org/T357118]
* Later this week, [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode]] will become available as a beta feature within the visual editor at all Wikipedias. This feature proactively suggests various types of actions that people can consider taking to improve Wikipedia articles, and learn about related guidelines. The feature is locally configurable, and can also be locally expanded with custom Suggestions. Current settings can be seen at [[Special:EditChecks]] and there are [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#For administrators %E2%80%93 local customization|instructions for how administrators can customize]] the links to point to local guidelines. The feature is connected to [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check|Edit check]] which suggests improvements while someone is writing new content. In the future, the Editing team plans to evaluate the feature's impact with newcomers through a controlled experiment. [https://phabricator.wikimedia.org/T404600]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where the cursor became misaligned during the use of CodeMirror’s syntax highlighting, which makes wikitext and code easier to read, has now been fixed. This problem specifically affected users who defined a font rule in a custom stylesheet while creating a new topic with DiscussionTools. [https://phabricator.wikimedia.org/T418793]

'''Updates for technical contributors'''
* API rate limiting update: To help ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]], global API rate limits will be applied this week to requests without a compliant User-Agent that originate from outside Toolforge/WMCS and to unauthenticated requests made from web browsers. Higher limits will be applied to identified traffic in April. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]].
* The new GraphQL API has been released. The API was developed as a flexible alternative to select features of the Wikidata Query Service (WDQS), to improve developer experience and foster adaptability, and efficient data access. Try it out and [[d:Wikidata:Wikibase GraphQL#Feedback and development|give feedback]]. You can also [https://greatquestion.co/wikimediadeutschland/GraphQLAPI/apply sign up for usability tests].
* The [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group|PTAC Unsupported Tools Working Group]] continued improvements to [[commons:Special:MyLanguage/Commons:Video2commons#|Video2Commons]] in February, with fixes addressing authentication errors, large-file handling, task queue visibility, and clearer upload behavior. Work is still ongoing in some areas, including changes related to deprecated server-side uploads. Read [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group#February 2026|this update]] to learn more.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.19|MediaWiki]]

'''In depth'''
* The Article Guidance team invites experienced Wikipedia editors from selected [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Pilot wikis and collaborators#Collaborators|pilot wikis]] and interested contributors from other Wikipedias to fill out this questionnaire which is available in [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfmLeVWnxmsCbPoI_UF2jyRcn73WRGWCVPHzerXb4Cz97X_Ag/viewform English], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSd6rzr4XXQw8r4024fE3geTPFe13M_6w7Mitj-YJi0sOlWTAw/viewform?usp=header Arabic], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdok3-RfB18lcugYTUMGkpwmqG_8p760Wv4dCXitOXOszjUDw/viewform?usp=header Bengali], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfjTfYp4jEo0akA4B1e-Nfg3QZPCudUjhJzHzzDi6AHyAaMGA/viewform?usp=header Japanese], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScteVoI29Aue4xc72dekk-6RYtvmMgQxzMI900UOawrFrSTWg/viewform?usp=header Portuguese], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSetdxnYwL3ub2vqA7awCg5hJZPMIYcDPaiTe12rY9h0GYnVlw/viewform?usp=header Persian], and [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScNvfJF-Ot-4pzA4qAN771_0QDJ4Li19YcUsaTgSKW8Nc7U_Q/viewform?usp=header Turkish]. Your answers will help the team customize guidance for less experienced editors and help them learn community policies and practices while creating an article. Learn more [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|on the project page]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/11|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W11&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 23:52, 2026 ж. наурыздың 9 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30213008 тізімін пайдаланып User:STei (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-12&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W12&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/12|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature, also known as [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror 6]], has been used for wikitext syntax highlighting since November 2024. It will be promoted out of beta by May 2026 in order to bring improvements and new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Features|features]] to all editors who use the standard syntax highlighter. If you have any questions or concerns about promoting the feature out of beta, [[mw:Special:MyLanguage/Help talk:Extension:CodeMirror|please share]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T259059]
* Some changes to local user groups are performed by stewards on Meta-Wiki and logged there only. Now, interwiki rights changes will be logged both on Meta-Wiki and the wiki of the target user to make it easier to access a full record of user's rights changes on a local wiki. Past log entries for such changes will be backfilled in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T6055]
* On wikis using [[m:Special:MyLanguage/Flagged Revisions|Flagged Revisions]], the number of pending changes shown on [[{{#Special:PendingChanges}}]] previously counted pages which were no longer pending review, because they have been removed from the system without being reviewed, e.g. due to being deleted, moved to a different namespace, or due to wiki configuration changes. The count will be correct now. On some wikis the number shown will be much smaller than before. There should be no change to the list of pages itself. [https://phabricator.wikimedia.org/T413016]
* Wikifunctions composition language has been rewritten, resulting in a new version of the language. This change aims to increase service stability by reducing the orchestrator's memory consumption. This rewrite also enables substantial latency reduction, code simplification, and better abstractions, which will open the door to later feature additions. Read more about [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-03-11|the changes]].
* Users can now sort search results alphabetically by page title. The update gives an additional option to finding pages more easily and quickly. Previously, results could be sorted by Edit date, Creation date, or Relevance. To use the new option, open 'Advanced Search' on the search results page and select 'Alphabetically' under 'Sorting Order'. [https://phabricator.wikimedia.org/T403775]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the bug that prevented UploadWizard on Wikimedia Commons from importing files from Flickr has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419263]
'''Updates for technical contributors'''
* A new special page, [[{{#special:LintTemplateErrors}}]], has been created to list transcluded pages that are flagged as containing lint errors to help users discover them easily. The list is sorted by the number of transclusions with errors. For example: [[{{#special:LintTemplateErrors}}/night-mode-unaware-background-color]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T170874]
* Users of the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature have been using [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] for syntax highlighting when editing JavaScript, CSS, JSON, Vue and Lua content pages, for some time now. Along with promoting CodeMirror 6 out of beta, the plan is to replace CodeEditor as the standard editor for these content models by May 2026. [[mw:Special:MyLanguage/Help talk:Extension:CodeMirror|Feedback or concerns are welcome]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T419332]
* The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] JavaScript modules will soon be upgraded to CodeMirror 6. Leading up to the upgrade, loading the &lt;code dir=ltr&gt;ext.CodeMirror&lt;/code&gt; or &lt;code dir=ltr&gt;ext.CodeMirror.lib&lt;/code&gt; modules from gadgets and user scripts was deprecated in July 2025. The use of the &lt;code dir=ltr&gt;ext.CodeMirror.switch&lt;/code&gt; hook was also deprecated in March 2025. Contributors can now make their scripts or gadgets compatible with CodeMirror 6. See the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror#Gadgets and user scripts|migration guide]] for more information. [https://phabricator.wikimedia.org/T373720]
* The MediaWiki Interfaces team is expanding coverage of REST API module definitions to include [[mw:Special:MyLanguage/API:REST API/Extensions|extension APIs]]. REST API modules are groups of related endpoints that can be independently managed and versioned. Modules now exist for [https://phabricator.wikimedia.org/T414470 GrowthExperiments] and [https://phabricator.wikimedia.org/T419053 Wikifunctions] APIs. As we migrate extension APIs to this structure, documentation will move out of the main MediaWiki OpenAPI spec and REST Sandbox view, and will instead be accessible via module-specific options in the dropdown on the [https://test.wikipedia.org/wiki/Special:RestSandbox REST Sandbox] (i.e., [[{{#Special:RestSandbox}}]], available on all wiki projects).
* The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto|Scribunto]] extension provides different pieces of information about the wiki where the module is being used via the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual|mw.site]] library. Starting last week, the library also provides a [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#mw.site.wikiId|way]] of accessing the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Wiki ID|wiki ID]] that can be used to facilitate cross-wiki module maintenance. [https://phabricator.wikimedia.org/T146616]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.20|MediaWiki]]

'''In depth'''
* The [[m:Special:MyLanguage/Coolest Tool Award|2026 Coolest Tool Award]] celebrating outstanding community tools, is now open for nominations! Nominate your favorite tool using the [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/435684?lang=en nomination survey] form by 23 March 2026. For more information on privacy and data handling, please see the [[foundation:Special:MyLanguage/Legal:Coolest_Tool_Award_2026_Survey_Privacy_Statement|survey privacy statement]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/12|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W12&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 00:35, 2026 ж. наурыздың 17 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30260505 тізімін пайдаланып User:STei (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-13&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W13&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/13|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* Wikimedia site users can now log in without a password using passkeys. This is a secure method supported by fingerprint, facial recognition, or PIN. With this change, all users who opt for passwordless login will find it easier, faster, and more secure to log in to their accounts using any device. The new passkey login option currently appears as an autofill suggestion in the username field. An additional [[phab:T417120|&quot;Log in with passkey&quot; button]] will soon be available for users who have already registered a passkey. This update will improve security and user experience. The [[c:File:Passwordless_login_screencast.webm|screen recording]] demonstrates the passwordless login process step by step.
* [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on Wednesday, 25 March 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1774450800 15:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests, [[wikitech:Deployments/Yearly calendar|which happen twice a year]]. During the switchover, all Wikimedia website traffic is shifted from one primary data center to the backup data center to test availability and prevent service disruption even in emergencies.

'''Updates for editors'''
* Wikimedia site users can now export their notifications older than 5 years using a [[toolforge:echo-chamber|new Toolforge tool]]. This will ensure that users retain their important notifications and avoid them being lost based on the planned change to delete notifications older than 5 years, as previously announced. [https://phabricator.wikimedia.org/T383948]
* Wikipedia editors in Indonesian, Thai, Turkish, and Simple English now have access to Special:PersonalDashboard. This is an [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools/Dashboard|early version of an experience]] that introduces newer editors to patrolling workflows, making it easier for them to move from making edits to participating in more advanced moderation work on their project. [https://phabricator.wikimedia.org/T402647]
* The [[Special:Block]] now has two minor interface changes. Administrators can now easily perform indefinite blocks through a dedicated radio button in the expiry section. Also, choosing an indefinite expiry provides a different set of common reasons to select from, which can be changed at: [[MediaWiki:Ipbreason-indef-dropdown]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T401823]
* Mobile editors [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#Logged-out|at several wikis]] can now see an improved logged-out edit warning, thanks to the recent updates from the Growth team. These changes released last week are part of ongoing efforts and tests to enhance [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|account creation experience on mobile]] and then increase participation. [https://phabricator.wikimedia.org/T408484]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:36}} community-submitted {{PLURAL:36|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the bug that prevented mobile web users from seeing the block information when affected by multiple blocks has been fixed. They can now see messages of all the blocks currently affecting them when they access Wikipedia.

'''Updates for technical contributors'''
* Images built using Toolforge will soon get the upgraded buildpacks version, bringing support for newer language versions and other upstream improvements and fixes. If you use Toolforge Build Service, review the recent [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/cloud-announce@lists.wikimedia.org/thread/EMYTA32EV2V5SQ2JIEOD2CL66YFIZEKV/ cloud-announce email] and update your build configuration as necessary to ensure your tools are compatible. [https://wikitech.wikimedia.org/w/index.php?title=Help:Toolforge/Building_container_images&amp;oldid=2392097#Buildpack_environment_upgrade_process][https://phabricator.wikimedia.org/T380127]

* The [https://api.wikimedia.org/wiki/Main_Page API Portal] documentation wiki will shut down in June 2026. API keys created on the API Portal will continue to work normally. api.wikimedia.org endpoints will be deprecated gradually starting in July 2026. Documentation on the API Portal is moving to [[mw:Wikimedia APIs|mediawiki.org]]. Learn more on the [[wikitech:API Portal/Deprecation|project page]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.21|MediaWiki]]

'''In depth'''
* [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]] is considering improvements to [[m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|automatically generated reference names in VisualEditor]]. Please check out the [[m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|proposed solutions]] and participate in the [[m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|request for comment]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/13|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W13&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 21:50, 2026 ж. наурыздың 23 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30268305 тізімін пайдаланып User:UOzurumba (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-14&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W14&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/14|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The Beta version of [[abstract:|Abstract Wikipedia]] a new Wikimedia project which is language-independent, was launched last week. The project allows communities to build Wikipedia articles in their native language, which can be readily accessed by other users in their own languages. The wiki is powered by instructions from Wikifunctions and also based on structured content from Wikidata. [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-03-26|Read more]].

'''Updates for editors'''
* The Growth team is running an A/B test to evaluate a clearer, more user-friendly message that promotes account creation on wikis. Currently when logged-out mobile users begin editing, they see a jarring warning message that can feel abrupt and discouraging. This also presents temporary account editing as the default rather than encouraging account creation. The test is running on ten Wikipedias, including Arabic, French, Spanish and German. [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#2. Improve logged-out warning message (T415160)|Read more]].
* The Wikimedia Apps team is inviting feedback on [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Future of Editing on the Mobile Apps|how editing should work on the Wikipedia mobile apps]]. The discussion focuses on improving how users access editing tools when they tap &quot;Edit&quot;. This is part of a broader effort to convert readers who develop an interest in editing, to access a more user-friendly pathway to start contributing.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:45}} community-submitted {{PLURAL:45|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where citation fetching from the large newspaper archive [https://www.newspapers.com Newspapers.com] was no longer working, due to a block in [[mw:Special:MyLanguage/Citoid|Citoid]] requests, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419903]

'''Updates for technical contributors'''
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.22|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/14|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W14&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 00:25, 2026 ж. наурыздың 31 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30329462 тізімін пайдаланып User:STei (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-15&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W15&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/15|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''

* The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] now includes a new group goal-setting feature, enabling organizers to set and track event goals such as the number of articles created and participating contributors in real time. Similarly, participants can work toward shared targets and see their collective impact as the event unfolds. The feature is now available on all Wikimedia wikis. Learn more in [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Registration/Collaborative contributions#Goal setting|the documentation]].
* [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] The new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist labels|watchlist labels]] feature (announced in [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Tech News 2026-07]]) is now available via VisualEditor, the source editor, and the 'watchstar' (or watch link, for skins that don't have a star icon). Previously it was only possible to assign labels via [[Special:EditWatchlist|EditWatchlist]]. In all three places it is a new field following the expiry field.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where talk pages on mobile with Parsoid are unusable after empty section headers, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419171]

'''Updates for technical contributors'''
* The [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|sub-referencing feature]], which lets editors add details to an existing reference without duplicating it, will be gradually rolled out to [[phab:T414094|more wikis]] later this year. Wikis using the [[mw:Special:MyLanguage/Reference Tooltips|Reference Tooltips]] gadget are encouraged to update their version (typically at [[m:MediaWiki:Gadget-ReferenceTooltips.js|MediaWiki:Gadget-ReferenceTooltips.js]] as shown [https://en.wikipedia.org/w/index.php?diff=1344408362 here]) to ensure compatibility. Other reference-related gadgets may also be affected. [https://phabricator.wikimedia.org/T416304]
* All Wikinews editions will be closed and switched to read-only mode on 4 May 2026. Content will remain accessible, but no new edits or articles can be added. This closure was approved by the Board of Trustees of the Wikimedia Foundation following extended discussions. [[m:Wikimedia Foundation Board noticeboard#Board of Trustees Approves Closure of Wikinews|Read more]].
* The [[:mw:Special:MyLanguage/API:Action API|Action API]] has had several formats for requested output. One of them, &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;format=php&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;, is being removed soon. Please ensure your scripts or bots use the [[mw:Special:MyLanguage/API:Data formats#Output|JSON format]]. This removal should affect very few scripts and bots. [https://phabricator.wikimedia.org/T118538]
* The [[Special:NamespaceInfo|Special:NamespaceInfo]] page now includes namespace aliases. For example &quot;WP&quot; for the &quot;Project&quot; (&quot;Wikipedia&quot;) namespace on the German Wikipedia. [https://phabricator.wikimedia.org/T381455]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.23|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/15|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W15&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 21:18, 2026 ж. сәуірдің 6 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30362761 тізімін пайдаланып User:STei (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-16&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W16&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/16|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* Experienced editors are invited to [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Main_Page test] the [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] feature, designed to help less-experienced editors create well-structured, policy-compliant Wikipedia articles. Testing instructions are [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Test feature guide|available]]. Also, after reviewing [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Category:Pages_using_article_guidance the outlines], please provide feedback on the [[mw:Talk:Article guidance|project talk page]]. Based on your input, the feature will be refined and transferred to the pilot Wikipedias to translate and adapt. Check out [[c:File:Article Guidance workflow demo - April 2026.webm|the video]] explaining the feature.
'''Updates for editors'''
* On most wikis, all autoconfirmed users can now use [[Special:ChangeContentModel|Special:ChangeContentModel]] page to [[mw:Special:MyLanguage/Help:ChangeContentModel|create new pages with custom content models]], such as mass message lists, making custom page formats more accessible. Check [[Special:ListGroupRights|Special:ListGroupRights]] for the status of your wiki. [https://phabricator.wikimedia.org/T248294]
* The Growth team has launched an [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account_Creation_Experiments|account creation experiment]] to evaluate whether adding an account creation button to the mobile web header increases new account registrations and encourages more mobile users to contribute to the wikis. The experiment is currently live on Hindi, Indonesian, Bengali, Thai, and Hebrew Wikipedia, and targets 10% of logged-out mobile web users.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where VisualEditor could get stuck loading on Windows devices with animations turned off, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T382856]

'''Updates for technical contributors'''
* Starting later this week, {{int:group-abusefilter}} who have the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature enabled will have [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] as the editor at [[Special:AbuseFilter|Special:AbuseFilter]]. This is part of the broader effort to make the user experience more consistent across all editors. [https://phabricator.wikimedia.org/T399673][https://phabricator.wikimedia.org/T419332]
* Tools and bots that access the [[mw:Special:MyLanguage/Notifications/API|Notifications API]] (&lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;action=query&amp;meta=notifications&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;) will need to update their OAuth or BotPassword grants to also include access to private notifications. [https://phabricator.wikimedia.org/T421991]
* Due to a library upgrade, listings on category pages may be displayed out of order starting on Monday, 20th April. A migration script will be run to correct this, and will take hours to days depending on the size of the wiki (up to a week for English Wikipedia). [https://phabricator.wikimedia.org/T422544]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.24|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/16|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W16&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 20:18, 2026 ж. сәуірдің 13 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30380527 тізімін пайдаланып User:STei (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-17&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W17&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/17|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* After two years of development, [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]], also known as [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror 6]], is to be promoted out of beta on Tuesday, April 21. It brings better code and wikitext readability, reduction in typing errors, and other [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|benefits]] to all users of the standard syntax highlighter. A huge thank you to volunteer [https://phabricator.wikimedia.org/p/Bhsd/ Bhsd] who developed many of the new features, including [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Code folding|code folding]], [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Autocompletion|autocompletion]], and [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Linting|linting]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T259059]
* A major update to the Wikipedia app for iOS is now rolling out, redesigning the interface to align with Apple's latest &quot;Liquid Glass&quot; visual design. [https://apps.apple.com/us/app/wikipedia/id324715238 Download the latest version] and explore the update.

'''Updates for editors'''
* [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|Reading lists]] is a feature which allows readers to save articles to a list for reading later. This feature is now in beta on Arabic, French, Indonesian, Vietnamese, and Chinese Wikipedias and by default for all new accounts on all Wikipedias.
* An experiment which explores extending [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews|Page Previews to mobile web]] will be launched in the week of April 20 on Arabic, English, French, Italian, Polish, and Vietnamese Wikipedias. Page Previews are pop-ups that display a thumbnail, lead paragraph, and a link to open the full article of a blue link, thereby improving content discovery. The feature is already available on desktop and in the apps. [[m:Special:MyLanguage/List of experiments in Product and Technology#Template|Read more about this experiment and others]].
* On several wikis, logged-in editors who haven't [[mw:Special:MyLanguage/Help:Email confirmation|confirmed their email addresses]] can now see a banner encouraging them to do so. Having the email address confirmed allows a user to restore access to the account if they lose it. [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security#Encouraging users to confirm their email addresses|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T421366]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:15}} community-submitted {{PLURAL:15|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where editing very large wiki pages in the 2017 wikitext editor caused slow loading, preview and scrolling lag, and performance issues when selecting, cutting, or pasting content, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T184857]

'''Updates for technical contributors'''
* As part of the promotion of [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|CodeMirror]] from a beta feature, all users will use [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] for syntax highlighting when editing JavaScript, CSS, JSON, Vue and Lua content pages. [https://phabricator.wikimedia.org/T419332]
* The &lt;code&gt;mirrors.wikimedia.org&lt;/code&gt; service for Debian and Ubuntu users will sunset and stop working on May 15. The resources for the service will be replaced with new and better options. Some users may need to switch to a different server which should take about a minute. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/LJYRIS4WB66HIRCAO4GIDTXCMDVZRBMA/ You can read more]. [https://phabricator.wikimedia.org/T416707]
* The &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;image&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; and &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;oldimage&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; table will be removed from [[wikitech:Help:Wiki Replicas|wikireplicas]]. If your tools or queries access &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;image&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; or &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;oldimage&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; directly, please update them to use the &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;file&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; and &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;filerevision&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; table before 28 May. [https://phabricator.wikimedia.org/T28741]
* Following the recent implementation of global API rate limits on unidentified traffic, the Wikimedia Foundation will continue efforts to ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]] by applying global limits to identified API traffic beginning the last week of April. These limits are intentionally set as high as possible to minimise impact on the community. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]] and [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits/FAQ|Frequently Asked Questions]].
* The [[mw:Special:MyLanguage/Attribution API|Attribution API]] is now available as a [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Stability policy|beta]]. The API fetches information for crediting Wikimedia articles and media files wherever they are used. Reference documentation is available through the REST Sandbox special page available on all Wikimedia wikis (such as the [https://en.wikipedia.org/w/index.php?api=attribution.v0-beta&amp;title=Special%3ARestSandbox REST sandbox on English Wikipedia]). Share your feedback on the [[mw:Talk:Attribution API|project talk page]].
* There is no new MediaWiki version this week.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/17|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W17&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 19:59, 2026 ж. сәуірдің 20 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30432763 тізімін пайдаланып User:STei (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-18&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W18&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/18|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* There is a change in how new users are autoconfirmed that will improve anti-vandalism protection. Currently, users who have had an account for a few days and made a few edits are automatically added to the [[{{int:grouppage-autoconfirmed/{{CONTENTLANGUAGE}}}}|{{int:group-autoconfirmed}}]] group. This configuration tends to be exploited by some vandals, who create accounts and start to use them only after some time. To mitigate this, the configuration will be updated next week so that – for the purpose of becoming autoconfirmed – the account age will be counted from their first edit, instead of registration date. The numeric value of the age threshold will remain the same. This change will be deployed only to wikis which require at least one edit as part of the autoconfirmation conditions. [https://phabricator.wikimedia.org/T418484]
* All Wikipedia users with new accounts and those who activated the &quot;automatically enable most beta features&quot; option in their preference can now use the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|reading lists]] beta feature to save articles for later reading. This helps organize reading interests in one place for convenient access. 
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where infobox images have huge padding in Firefox, has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T423676]

'''Updates for technical contributors'''
* As a reminder, the global API rate limits will be applied this week to identified API traffic. This is to help ensure [[mw:MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]]. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, including the actual rate limits, see [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]] and [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits/FAQ|Frequently Asked Questions]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.26|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/18|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W18&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 23:05, 2026 ж. сәуірдің 27 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30458046 тізімін пайдаланып User:UOzurumba (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-19&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W19&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/19|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] team invites experienced editors of [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Pilot wikis and collaborators|pilot Wikipedias]]—Arabic, Bangla, Japanese, Portuguese, Persian, Turkish, Simple English, Spanish, and French—to help translate and adapt [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Category:Pages_using_article_guidance sample outlines]. These outlines will guide editors in creating clear, well-structured, and policy-compliant articles when using [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Special:NewArticle the feature] once it is launched in May 2026. [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance#Adapting a sample outline in a Wikipedia|Simple instructions]] on how to translate and adapt the outlines are available.
'''Updates for editors'''
* The [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] has published [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/May 2026 draft PTAC recommendation for feedback|draft recommendations]] on a model that affiliates can follow when contributing to the technical space. Community members are invited to provide feedback on the recommendation until May 8th [[:m:Talk:Product and Technology Advisory Council/May 2026 draft PTAC recommendation for feedback|on the talk page]].
* The number of available thumbnail size preferences in MediaWiki is being reduced to three standardized options—Small (180px), Regular (250px), and Large (400px), as part of ongoing efforts to improve performance and reduce strain on thumbnail services. As a result, existing preferences will be mapped to the nearest new size (for example, smaller selections like 120px or 150px will render at 180px, while larger ones like 300px or 360px will render at 400px). The preferences interface will soon be updated to reflect these changes, and users who wish to opt out or provide feedback can do so. [https://phabricator.wikimedia.org/T424909]
* From now on, even when a permission expires automatically, users will receive an Echo notification similar to the standard notification for permission changes. There is a difference between this and [[m:Special:MyLanguage/Global reminder bot|Global reminder bot]] in that the latter reminds users a week ''before'' the rights are due to expire, so that they can renew the rights.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the problem where the ULS language selector in [[m:Special:Translate|Special:Translate]] would scroll vertically when it shouldn't, has been resolved. Previously, when users opened the &quot;Translate to English&quot; dropdown and typed certain inputs, the dialog would scroll vertically by a few pixels even when there was enough space to display all results. The dropdown no longer shifts unnecessarily when filtering languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T358864] 
* The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]], which lets you view your watchlists from multiple wikis on a single page, continues to improve. For example, watchlists for Wikibase sites such as [[:d:|Wikidata]] now support [[mw:Special:MyLanguage/Extension:EntitySchema|EntitySchema]] elements for better tracking. The Live Updates mode now refreshes the special page every 60 seconds to comply with the updated [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|global API rate limits]] for improved real-time responsiveness. Additionally, a directionality bug that displayed links as &quot;changes 3&quot; instead of &quot;3 changes&quot; in mixed-direction lists has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T415450][https://phabricator.wikimedia.org/T424422][https://phabricator.wikimedia.org/T418091]
'''Updates for technical contributors'''
* The second phase of [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|global API rate limits]] has been rolled out to reduce the [[diffblog:2026/03/26/quo-vadis-crawlers-progress-and-whats-next-on-safeguarding-our-infrastructure/|impact of AI crawlers]] and ensure fair, sustainable access to Wikimedia resources, prioritising human and mission-aligned traffic. [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits#Limits|Limits]] have been shifted from per-hour to per-minute, producing smoother traffic patterns and more predictable API load. Community users are not expected to be affected, and no action is required. Early indications show some User-Agent-based requestors are adjusting behaviour, and around 64% of automated API traffic has been identified. Monitoring continues, and Wikimedia Enterprise remains available for commercial support.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.27|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/19|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W19&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 01:42, 2026 ж. мамырдың 5 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30498077 тізімін пайдаланып User:STei (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-20&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W20&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/20|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* Community Tech has published [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/How to write a good wish|new guidance]] explaining how wishes on Community Wishlist are triaged and prioritized. The documentation is intended to help contributors write stronger proposals by clarifying the factors that influence prioritization decisions. Beyond vote counts, the guidance highlights considerations such as potential impact on the community when determining which wishes move forward.

'''Updates for editors'''
* The Reader Growth team is launching an experiment to test a new [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Share_Card|Share Card feature]] that allows readers to create visually engaging cards from Wikipedia articles or selected article sections and share them online, with each card linking back to the original article to help expand readership and article discovery. The mobile-only A/B test will be available to a portion of readers on Arabic, Chinese, French, Vietnamese, and English Wikipedia to better understand reading and sharing habits, and is scheduled to begin the week of May 18 and run for four weeks.
* The Android and iOS Wikipedia apps recently released the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/25th_Birthday_Reading_Challenge|25-day reading challenge]] into Beta, as part of efforts to drive reader engagement by encouraging users to complete reading milestones. To track their reading streak during the challenge, App users can add a widget featuring Baby Globe to their home screen. The challenge officially begins May 11.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:17}} community-submitted {{PLURAL:17|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the global preference for enabling syntax highlighting in wikitext could unexpectedly disable itself after being turned on, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T425286]

'''Updates for technical contributors'''
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The ResourceLoader module &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;mediawiki.ui.input&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;, deprecated since [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/39|September 2023]], will be removed this week. There is a [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Migrating_from_MediaWiki_UI|guide for migrating from MediaWiki UI to Codex]] for any tools that use it. [https://phabricator.wikimedia.org/T420125]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.2|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/20|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W20&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 00:20, 2026 ж. мамырдың 12 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30524429 тізімін пайдаланып User:STei (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-21&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W21&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/21|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The Abstract Wikipedia team has identified five potential pilot wikis to assess their interest in adopting abstract articles on their wikis. The pilots are Malayalam, Bengali, Dagbani, Arabic, and Indonesian Wikipedia. The feedback period will be open until May 22. If your community is interested in becoming a pilot, [[m:Talk:Abstract Wikipedia|let us know on Meta]].

'''Updates for editors'''
* An experiment to show [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists]] to logged-out readers on mobile web will launch on May 18 across German, Spanish, Italian, Portuguese, Polish, Dutch, Turkish, and Urdu Wikipedias, and will run for one month. The effort supports broader goals of helping readers save and organize articles for later reading, while encouraging habits that could lead to future Wikipedia contributions.
* To support a bookmark button in the Reading List beta feature, the &quot;Tools &gt; Action&quot; menu has been updated to display icons, including the watch star indicator that helps editors identify temporarily watched articles. The icons now also match those used on mobile, improving consistency across platforms. The change is currently limited to the actions menu and mainly affects editors with privileged user rights. [https://phabricator.wikimedia.org/T426008]
* [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode]] was released as an [[w:en:A/B test|A/B test]] for newcomer editors on the mobile website at [[phab:T421189|~15 Wikipedias]]. The experiment will measure the impact that Suggestion Mode has on the proportion of newcomer mobile web edit sessions that result in constructive (un-reverted) article edits. The experiment will also evaluate the feature's impact on editor retention, and monitor changes in revert and block rates.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue in the Wikipedia Android app where images could sometimes fail to load after opening a recommended reading list notification, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T418231]

'''Updates for technical contributors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Wikidata Platform|Wikidata Platform team]] has published its [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:SPARQL query service/WDQS backend update/Backend Replacement|backend replacement recommendation]] and accompanying [[wikitech:Wikidata Query Service/WDQS Architecture re-design|technical architecture]] for the migration of the Wikidata Query Service (WDQS) away from Blazegraph. Feedback is invited until May 25th 2026, especially on potential gaps and impacts on advanced use cases. Wikidata community members and WDQS users are also encouraged to help identify high-impact tools and workflows that may need attention on [[d:Wikidata:SPARQL query service/WDQS backend update/High-Impact Use Cases|this page]]. Feedback can be shared on the [[d:Wikidata talk:SPARQL query service/WDQS backend update|Migration talk page]] or during the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Blazegraph Migration Office Hours|next office hour]]. See the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Wikidata Platform team/Newsletter|WDP team newsletter]] for more details.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.3|MediaWiki]]

'''In depth'''

* On English, French, Japanese, and a few other Wikipedias, there was a [[diffblog:2025/09/02/better-detecting-bots-and-replacing-our-captcha/|trial of hCaptcha]], a third-party bot detection service. The trial showed that hCaptcha effectively detects and deters some bad-faith automated activity, on its own and by giving [[w:en:Wikipedia:Village pump (technical)/Archive 225#Introducing SuggestedInvestigations|checkusers and stewards]] signals to look into. Because the results were positive, hCaptcha will be rolled out across all wikis over the next few weeks. [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Anti-abuse signals/hCaptcha|See the hCaptcha project page]] for technical information about the implementation and privacy protections. [[diffblog:2026/05/04/better-detecting-bots-and-replacing-our-captcha-part-2/|Learn more]].
* The latest Community Tech update is now available, with progress across several Community Wishlist initiatives, including Reading Lists expansion from the mobile app to the website, new language support for &quot;Who Wrote That&quot; and the Personal Dashboard, improvements to 3D rendering and Charts, and upcoming work on talk page sorting, audio playback, and editing workflows. The update also shares current priorities, wishlist status trends, and opportunities for community feedback on future focus areas and the Wikimedia Foundation’s 2026–2027 Annual Plan. [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates#May 13, 2026: Latest updates from the Community Tech team|Read the full newsletter for details]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/21|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W21&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 01:21, 2026 ж. мамырдың 19 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30539262 тізімін пайдаланып User:STei (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-22&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W22&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/22|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* Following a [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#LOWM|successful account creation experiment]], an improved logged-out edit warning message will be deployed to all Wikimedia wikis in the first week of June. The change will only affect logged-out users on mobile web who open an editing session. The updated experience is designed to encourage account creation more clearly, while still allowing users to edit with temporary accounts. Results from the experiment showed a significant increase in account creation, with a 27% relative lift among users shown the updated message. As expected, as more people funnel into account creation, temporary accounts decreased by a relative 16%. The experiment did not show any significant changes in constructive edit rates or other monitored contributor metrics. [https://phabricator.wikimedia.org/T424595] 

'''Updates for editors'''
* For security reasons, members of certain user groups are [[m:Special:MyLanguage/Mandatory two-factor authentication for users with some extended rights|required to have two-factor authentication]] (2FA) enabled. Members of these groups will be unable to disable the last 2FA method on their account, and it will be impossible to add users without 2FA to these groups. Users will still be able to add new authentication methods or remove them, as long as at least one method is continuously enabled. In the next few weeks, users without 2FA will be removed from these groups. Notably, this applies to bureaucrats. See the linked tasks for deployment schedules. [https://phabricator.wikimedia.org/T423119][https://phabricator.wikimedia.org/T423120]
* [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]] will run an [[w:en:A/B testing|A/B test]] on [[:phab:T415904|10 wikis]], testing [[m:WMDE Technical Wishes/References/Reference Previews|potential improvements for Reference Previews]]. The experiment will run for ~2 weeks at the end of May / beginning of June and will affect 10% of desktop readers on the participating wikis.
* After two successful experiments, the Reader Growth team is rolling out an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Image Browsing|Image Browsing]] beta feature for all Wikipedias on mobile on May 25. This means that anyone who has all beta features on by default will start to see this feature, and others can check the box to turn it on in their preferences. The beta feature will include a carousel of all an article's images at the top of the article, with controls for editors to [[mw:Readers/Reader_Growth/Image_Browsing#Phase_2.1_beta_feature|exclude images from the article's carousel or to exclude an article from the feature entirely]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, three dimensional STL files were being rendered incorrectly by the media viewer 3D extension which is now fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T416723]

'''Updates for technical contributors'''
* The legacy CSS classes &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;tleft&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; and &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;tright&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; have been replaced with &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;floatleft&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; and &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;floatright&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; as the former do not work consistently across all MediaWiki platforms, notably mobile web and mobile apps. Projects relying on these classes are encouraged to review related usage and plan for migration. Please note that &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;floatleft&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; and &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;floatright&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; may also be deprecated in future, although there are currently no plans to do so. [[phab:T426452|Read more]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.4|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/22|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W22&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 02:51, 2026 ж. мамырдың 26 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30584502 тізімін пайдаланып User:Quiddity (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-23&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W23&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/23|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] is conducting an experiment to show the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|reading lists]] feature, which is still in development, to logged-out mobile readers to test whether it encourages account creation at a higher rate compared to the watchstar button. The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists#Experiment timeline|experiment]] was launched on May 18th on German, Spanish, Italian, Portuguese, Polish, Dutch, Turkish, and Urdu wikis, and it will run for a month.
* The Wikimedia Apps team released [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Explore Feed Refresh/Phase 1|Phase 1]] of the redesigned Home Feed to the Android Beta app. The new Home Feed includes a refreshed &quot;Community&quot; tab and a personalized &quot;For You&quot; tab featuring daily updated reading recommendations. The redesign is part of a broader effort to improve content discovery and create more engaging learning experiences in the Wikipedia apps.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:18}} community-submitted {{PLURAL:18|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where images could fail to load for some suggested edits on [[w:Special:Homepage|Special:Homepage]], leaving the thumbnail stuck in a loading state, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T424048]

'''Updates for technical contributors'''
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.5|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/23|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W23&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 02:08, 2026 ж. маусымның 2 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30613639 тізімін пайдаланып User:STei (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-24&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W24&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/24|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* Wikimedia Enterprise has increased the free usage limits for its API offerings. The monthly request limit for the On-demand API has increased from 5,000 to 50,000 requests, while the Snapshot API limit has increased from 15 to 30 requests per month. In addition, Structured Contents snapshots are now available for free accounts. These changes expand access to Wikimedia Enterprise data for developers, researchers, and organizations using Wikimedia content. [https://enterprise.wikimedia.com/blog/enhanced-free-api]

'''Updates for editors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/Explore Feed Refresh/Phase 1|refreshed Explore Feed]], now called the Home Feed, is rolling out to 50% of users of the Wikipedia Android app. The Home Feed helps readers discover relevant content through two new tabs: ''Community'' and ''For You''. The Community tab provides a scrollable feed of curated content and updates from the broader Wikimedia community and movement, while the ''For You'' tab offers a full-screen, swipeable experience that shows content tailored to a user's interests. The redesign is part of a broader effort to improve discovery and enhance the learning experience in the Wikipedia app.
* The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/&quot;Which came first?&quot; Game|Which came first?]] daily trivia game is now available in the beta version of the Wikipedia iOS app in English, German, French, Portuguese, Russian, Spanish, Arabic, Chinese, and Turkish. The game uses historical events from Wikipedia's &quot;On This Day&quot; content and challenges readers to guess which of two events happened first. The game was previously released on Android. Communities interested in making the game available in their languages can [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/Games#Game availability by language|read the instructions and requirements]].
* [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]], a new MediaWiki feature that allows editors to reuse references with different details, will begin rolling out to Wikimedia wikis following a successful pilot phase. Deployment will start on 8 June for most [[wikitech:Deployments/Train#Wednesday|Group 1 wikis]] and French Wikipedia, with additional Wikipedia language editions receiving the feature over the coming months. Communities are encouraged to prepare by checking for [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&amp;group=ext-cite&amp;language=en&amp;action_source=search&amp;filter=%21translated&amp;optional=1&amp;action=translate untranslated Cite extension messages] in their language and reviewing any use of [[mw:Special:MyLanguage/Reference Tooltips|Reference Tooltips]], which may require [[:phab:T416304#11668731|updates]] to support the new functionality. Wikis using [[mw:Special:MyLanguage/Help:Reference Previews|Reference Previews]] do not need to take any action. Communities may also wish to create the ''cite-tracking-category-ref-details'' [[Special:TrackingCategories|tracking category]] as a hidden category using &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;__HIDDENCAT__&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; (or a dedicated template), and connect it to the corresponding Wikidata item [[d:Q129764848]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T425662]
* The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews#Experimentation|Page Previews experiment]] on mobile web has concluded. The team decided not to roll out the feature after the results showed no statistically significant impact on reader retention, as the primary success metric was retention improvement. Page Previews, which are already available on desktop and in the apps, display a thumbnail, lead paragraph, and link to the full article when readers tap a blue link. The experiment tested this experience on mobile web across six Wikipedias.
* The [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Design/Icons|user interface icon library]] will be [[phab:T399175|updated later this week or next week]]. Most of the ~300 icons have been slightly refined and ~30 new icons have been added. These changes improve the icons to make them more consistent and comprehensible, and provide more visual balance when they are used in groups.
* The [[mw:Special:MyLanguage/Universal Language Selector|Universal Language Selector]] (ULS) interface in MediaWiki, which helps users select content in other languages, has been updated. The new version improves speed and accessibility, and users of Wikimedia projects can now pin languages for quicker language switching. The deployment to Wikimedia sites will happen gradually in the coming weeks. You can test it now as a beta feature by selecting [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta features]] in your profile preferences and share your feedback on [[mw:Special:MyLanguage/Universal Language Selector/New ULS|the project page]]. 
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the Pageviews Analysis dashboard on pageviews.wmcloud.org stopped updating graph data in May 2026, affecting all users, has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T427171]

'''Updates for technical contributors'''
* The function signature for &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;mw.util.addPortletLink()&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; has been simplified. Developers can now pass a configuration object instead of a list of positional parameters when creating portlet links. The previous function signature remains supported for backwards compatibility. For example, instead of: &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;mw.util.addPortletLink('p-cactions', '#', 'Stub', 'ca-stubtag', 'Add a stub tag to this page');&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; use &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;mw.util.addPortletLink('p-cactions', { href: '#', text: 'Stub', id: 'ca-stubtag', tooltip: 'Add a stub tag to this page' });&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;. Script maintainers are encouraged to review existing uses of &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;addPortletLink()&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; and update them where appropriate. This change will be available on all wikis from 11 June. Thanks to community volunteer Gerges for contributing this improvement. [https://phabricator.wikimedia.org/T427945]
* '''Community Wishlist discussion''': Product &amp; Technology [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates#May 20, 2026: Community Tech becomes a program|introduced changes]] meant to increase the number and complexity of wishes fulfilled, including the disbanding of the Community Tech team. They are [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates|engaging in discussions]] about a [[m:Talk:Community Wishlist#Proposed direction for Wishlist|proposed direction for the wishlist]] from community members. Includes ways to structure annual voting, better tracking of wishes, removing focus areas, and [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates|staffing updates]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.6|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/24|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W24&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 02:29, 2026 ж. маусымның 9 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30650573 тізімін пайдаланып User:STei (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-25&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W25&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth|Reader Growth team]] has launched an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Image Browsing|Image Browsing]] beta feature on the mobile web version of all Wikipedias. The feature shows an image carousel at the top of articles with 3 or more images. Editors can configure this feature with the following controls: to hide a specific image from a page, either use &lt;code&gt;class=notpageimage&lt;/code&gt; excluding it from thumbnail previews, or &lt;code&gt;class=noviewer&lt;/code&gt; excluding it from MediaViewer. The carousel can also be disabled from a page entirely, with the magic word &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;__NOMEDIAVIEWERCAROUSEL__&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;. To submit feedback or flag bugs, please visit the [[mw:Talk:Readers/Reader Growth/Image Browsing|project page]]. 
* [[mw:Special:MyLanguage/Help:Tables#class=&quot;wikitable&quot;|Wikitables]] can now be [[mw:Special:MyLanguage/Help:Sortable tables#Forcing the initial sort direction|sorted in descending order]] on the first click by adding &lt;code dir=ltr&gt;data-sort-order=&quot;desc&quot;&lt;/code&gt; to the header cell. Previously, by default, clicking a column header for the first time sorts it in ascending order. This addition to a Wikitable gives it more control and flexibility, while the default behavior for subsequent clicks remains unchanged. [https://phabricator.wikimedia.org/T398416]

'''Updates for editors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] feature is currently being tested with some editors creating new articles on the Simple English, French, and Turkish Wikipedias. The experiment will soon begin on the Arabic and Bangla Wikipedias as well. [[w:simple:Special:NewArticle|This feature]] gives editors community-curated guidance to help them create articles that follow community standards. Experienced editors can continue creating or adapting outlines for specific article types that are commonly created by less experienced contributors. The outlines guide less experienced editors in creating high-quality articles. A quick guide to markups used in outlines can be found on [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Test feature guide#Markups in outlines|this page]]. [[w:simple:Wikipedia:Article Guidance|Example outlines]] that can be adapted and instructions for how to adapt them are on [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance#Adapting a sample outline in a Wikipedia|this section]] of the project page.
* Wikis that wish to replace the &quot;indefinitely&quot; button in Special:Block for temporary accounts (for example, wikis that block temporary users only until account expiration) will be able to do so by creating [[MediaWiki:ipb-indefinite-expiry-temporary-account]] with the block duration they want. [https://phabricator.wikimedia.org/T427125]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:41}} community-submitted {{PLURAL:41|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].

'''Updates for technical contributors'''
* By the end of June, a valid user-agent string will be required for automated dumps downloads from the dumps.wikimedia.org website. Automated requests that provide a generic or empty user-agent will be blocked. This [[phab:T400119|extends enforcement]] of the long standing [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Wikimedia Foundation User-Agent Policy|user-agent policy]]. Access to dumps through Wikimedia Cloud Services will not change.
* The roll out of global [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits|API rate limits]] is now complete, with limits enforced across all APIs and at the documented levels for all groups. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki remain exempt. All bots should continue to follow the documented best practices to avoid being rate limited.
* The [https://api.wikimedia.org/wiki/Main_Page API Portal wiki] will be read only starting this week (June 15-18). The following week (June 22-25), all API Portal wiki URLs will redirect to [[mw:Wikimedia APIs|Wikimedia APIs on mediawiki.org]]. Learn more on the [[wikitech:API Portal/Deprecation|project page]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.7|MediaWiki]]

'''Meetings and events'''
* On June 17th at 6pm UTC the WMF will be holding Discord call focused on a code review. We've heard through the [[mw:Special:MyLanguage/Developer Satisfaction Survey/2026|Developer Satisfaction Survey]] that volunteers are struggling with code review and we'd like to discuss these experiences with the goal of surfacing workable solutions. You can join the call [https://discord.gg/wikipedia?event=1514727511102062664 via the Wikimedia Community Discord server].
* The [[m:Special:MyLanguage/Conferencia Wikimedia de América Latina 2026|Latin American Wikimedia Conference]] will host a regional hackathon that will bring together the Wikimedia movement’s technical community including developers, system administrators, data scientists, and users with extended rights. Interested technical contributors can [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSf4osJzTHBJjQbYJk7TMVEJjTEQv7IgtsUDfP-o-qTgeRQQxw/viewform apply for a scholarship] to participate until June 21 at midnight (Bolivia time, UTC-4).
* Sign up for Wikimania Team Challenges to join this special event. The Team challenges will take place online and in person from July 21 to 22, before Wikimania conference. Everyone is welcome, regardless of skills or Wikimania registration. Teams will work on 10 important challenges supporting the Wikimedia community. For details, visit [[wmania:Special:MyLanguage/2026:Team challenges|the Team Challenges page]] and [https://wikimedia.eventyay.com/wm/teamchallenges/ register there]. Registration closes on June 20th at 11pm UTC. 

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W25&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 21:48, 2026 ж. маусымның 15 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30689604 тізімін пайдаланып User:UOzurumba (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-26&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W26&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/26|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature summary|Growth features]] are [[phab:T418115|now available at Wikidata]]. This update enables access to Mentorship ([[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Mentorship|if configured]]), Impact module, the Help Panel, and a simplified Newcomer Homepage (without Suggested Edits). Wikidata administrators are still configuring the features through Community Configuration.

'''Updates for editors'''
* The special page [[{{#special:RangeCalculator}}]] has been created. It allows users to find an IP range without needing to rely on external tools. Until now, this tool was only available to CheckUsers. [https://phabricator.wikimedia.org/T268429]
* [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]] is a new MediaWiki feature that allows editors to reuse references with different details. It will be deployed to most small and medium-sized Wikipedia language versions on June 23. The [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#deployment|FAQ]] lists possible actions to take on your wiki to support the deployment. Check the [[:phab:T414094|rollout plan]] for the next deployment steps. [https://phabricator.wikimedia.org/T428902]
* Starting next week, users will get a notification when they are blocked or unblocked from editing, or if this block changes. [https://phabricator.wikimedia.org/T100974]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].

'''Updates for technical contributors'''
* Starting next week, abuse filters that are set to &quot;require CAPTCHA verification&quot; will begin to also affect users with the &lt;code&gt;skipcaptcha&lt;/code&gt; right, which includes most autoconfirmed users. Bots are exempted. This change only affects edits that trigger an abuse filter. The &lt;code&gt;skipcaptcha&lt;/code&gt; right will continue to exempt users from having to solve CAPTCHAs in the ordinary course of using the wikis. [https://phabricator.wikimedia.org/T402595]
* Reference documentation for the [[wikitech:Machine_Learning/LiftWing/API|Lift Wing API]] has moved from the API Portal to the interactive [https://wikitech.wikimedia.org/w/index.php?api=lift-wing&amp;title=Special%3ARestSandbox REST Sandbox].
* The API Portal wiki is now closed. For API documentation, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_APIs|Wikimedia APIs on mediawiki.org]]. All API Portal wiki URLs (https://api.wikimedia.org/wiki/) will redirect to the mediawiki.org page starting June 22. [https://phabricator.wikimedia.org/T427537]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.8|MediaWiki]]

'''Meetings and events'''
* Join an online call on 25 June at 2:30pm UTC to meet the current Wikimedia interns for [[mw:Google_Summer_of_Code/2026|Google Summer of Code]] and [[mw:Outreachy/Round_32|Outreachy]]. Interns will provide an overview of their projects and a brief demo of their work so far. Attendees are encouraged to [[mw:event:Google_Summer_of_Code/Summer_2026_June_Internship_open_session|share ideas and connections in their community]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/26|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W26&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 18:04, 2026 ж. маусымның 23 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30722494 тізімін пайдаланып User:Trizek (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-27&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W27&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/27|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* As part of the [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|Account Creation Experiments]], the Growth team tested adding a user account icon in the mobile web header for logged-out users, providing direct access to &quot;Create account&quot; and &quot;Log in&quot; actions. The experiment increased account creation by about 20% without negatively affecting edit quality or constructive edit rates. The feature will now be rolled out to all Wikimedia Foundation wikis on mobile web in the first week of July. [https://phabricator.wikimedia.org/T428220]
* After a [[phab:T426248|successful experiment]], logged-in users who did not [[mw:Special:MyLanguage/Help:Email_confirmation|confirm their email address]] when their account was created see a new banner asking them to complete that process. This helps reduce the risk that users get locked out of their account, and makes account email addresses overall more reliable. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] project. [https://phabricator.wikimedia.org/T428292]
* An update to [[Special:Search|Search]] is refining how the &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;-prefix:&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; behaves when used to exclude results. Previously, using &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;-prefix:&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; with negation could unintentionally broaden search results by adding the namespaces included in the search scope, leading to confusing behavior for users expecting a straightforward exclusion filter. With the update, &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;-prefix:&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; will now strictly exclude matching page titles as intended and may display a warning if the relevant namespace has not been explicitly selected. The behavior of &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;prefix:&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; without negation however remains unchanged. [https://phabricator.wikimedia.org/T427443]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:33}} community-submitted {{PLURAL:33|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where reviewers using the Page Curation toolbar were not automatically subscribed to talk page discussions they started has now been fixed. Reviewers will now receive notifications when someone replies to those discussions. [https://phabricator.wikimedia.org/T329346]

'''Updates for technical contributors'''
* Starting June 29th, automated downloads from the dumps.wikimedia.org website will be subject to the [[Foundation:Special:MyLanguage/Policy:Wikimedia Foundation User-Agent Policy|user-agent policy]]. Automated requests that provide a generic or empty user-agent will be blocked. Access to dumps through Wikimedia Cloud Services remains unaffected. This is a follow up to the announcement made in the [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|2026/25 issue of Tech News]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.9|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/27|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W27&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 16:47, 2026 ж. маусымның 29 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30744833 тізімін пайдаланып User:STei (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-28&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W28&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/28|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:34}} community-submitted {{PLURAL:34|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the search bar results on Wikidata, showed English results instead of using the correct language fallback for users of language variants, has now been fixed. Search suggestions will now follow the expected language fallback chain. [https://phabricator.wikimedia.org/T429769]

'''Updates for technical contributors'''
* In preparation for [[m:Special:MyLanguage/Event:Celebrate Women|Celebrate Women campaign]] planned for March 2027, the Wikimedia Foundation’s [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Advancement/Community Growth/Content Enablement|Content Enablement team]] has launched a 22-question survey to better understand technical contributions by women+ (anyone who identifies as a woman) across Wikimedia projects. The survey takes approximately 15–20 minutes to complete and will remain open until 20 July 2026. The [[m:Special:MyLanguage/Celebrate Women/Technical contributions survey|questions]] are also available on-wiki for review in advance.
* The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Score|Score extension]] now supports rendering music scores as SVG images in addition to PNG, addressing a long-standing [[:phab:T49578|feature request]] and resolving historical image quality issues. Both formats are now provided to clients, with PNG in the &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;src&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; attribute and SVG in the &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;srcset&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; attribute.
* The new [[wikitech:Parsoid|Parsoid]] parser [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser_Unification/Updates|continues to be deployed to additional wikis]], making it easier to introduce new reading and editing features. It was enabled on French Wikipedia, bringing total progress to covering 78.9% of Wikipedia page views. Rollout to English Wikipedia desktop will progress through this week.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.10|MediaWiki]]

'''In depth'''
* The Wikimedia Hackathon 2026 [[diffblog:2026/06/29/wikimedia-hackathon-2026-building-collaborating-and-shaping-the-future-together/|recap blog post]] is now live. It highlights the projects, sessions, and social activities from this year’s event, and shares initial plans for the 2027 Wikimedia Hackathon.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/28|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W28&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 18:56, 2026 ж. шілденің 6 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30773578 тізімін пайдаланып User:STei (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-29&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W29&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/29|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Revise_Tone|Revise Tone]] helps newcomers identify passages in Wikipedia articles that may contain non-encyclopedic language and encourages them to consider revising the tone. The feature was [[w:en:A/B_testing|A/B tested]] on the Arabic, English, French, and Portuguese Wikipedias, where newcomer task completion rates [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Revise_Tone#Experiment_Results|increased by 38.7%]] compared to the default Copyedit task, with no decrease in edit quality. The test ended on July 9, and the feature is now available for everyone on these wikis, configurable via Community Configuration. [[phab:T426364|The plan]] is to release Revise Tone to more wikis.
* The community configuration that allows [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Mentorship#Automated mentor list cleanup|automatic removal of inactive mentors]] based on configurable criteria will be enabled on Thursday 16, [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Deployment|on some wikis]] to keep mentor lists up to date. Mentors are experienced contributors who opt in to help new users on-wiki through the [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature summary|Growth Features]]. Administrators can now prepare the settings via [[w:Special:CommunityConfiguration/Mentorship|Special:CommunityConfiguration/Mentorship]]; they will take effect starting Thursday.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:38}} community-submitted {{PLURAL:38|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where some users of the Wikipedia Android app were logged out immediately after signing in, preventing them from staying logged in and editing pages, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T316916]

'''Updates for technical contributors'''
* Editing a page via user scripts or gadgets was causing watchlist labels that the user had assigned to that page to reset. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T423778]
* To work around a Safari bug (see [[phab:T425211]]), on Parsoid-enabled wikis, wikilink hrefs now use absolute urls instead of protocol-relative urls. REST API output remains unchanged and continue to use protocol-relative urls. Gadgets, user scripts, bots, and CSS might need to be adapted if they relied on the presence of protocol-relative urls in wikilink hrefs. [https://phabricator.wikimedia.org/T431358]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.11|MediaWiki]]

'''In depth'''
* The Wikimedia Foundation’s Experiment Platform Team has published a blog post reflecting on its first year of structured experimentation. It highlights successful experiments such as Paste Check, Reference Check, and Tone Check, which improved editing outcomes and have been rolled out to more users, as well as experiments that did not lead to product changes. [[diffblog:2026/07/07/moving-the-needle-how-we-test-new-ideas-across-wikimedia-projects|Read more]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/29|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W29&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 21:10, 2026 ж. шілденің 13 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30804401 тізімін пайдаланып User:STei (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-30&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W30&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/30|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Reader/Reader Experience|Reader Experience team]] has incorporated community feedback around the placement of watchstar and watchlist buttons for the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|Reading Lists beta feature]], which would allow for saving articles for later reading – a [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W102|wishlist item]] to bring the functionality to web. Editors are invited to enable the beta feature to test it out and [[phab:T426453|share their thoughts]].
* [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode]] offers edit suggestions within the VisualEditor for improving Wikipedia articles. [[Special:EditChecks|All suggestions]] are [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#For administrators – local customization|community-configurable]]. The [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/TextMatch|TextMatch]] feature is a way for volunteers to create custom local suggestions. The feature searches in articles for strings of text, and now includes support for regular expressions. This gives volunteers greater precision and flexibility over the kinds of local suggestions they can create. Note: Suggestions [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Configuration#:~:text=maximumEditcount|can be targeted]] based on the edit count of the person editing as well as other aspects of the page. You can [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#Create custom local types of Suggestions|find examples from other communities]] for inspiration, including TextMatches that detect: typos, grammar-errors, potential advertisements, clichés, incorrect dash or hyphen usage, non-specific time keywords, outdated names, and more. Any [[mw:Special:MyLanguage/Talk:VisualEditor/Suggestion Mode|feedback]] is appreciated.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the SVG Translate tool could use an outdated version of a file, causing existing translations to be overwritten when new ones were uploaded, has now [[phab:T430577|been fixed]]. Overall, in the last quarter from April – June 2026 about 337 community tasks were resolved by the Wikimedia Foundation.

'''Updates for technical contributors'''
* On Parsoid-enabled wikis, Parsoid now renders a maximum of 1,250 images per page. A new tracking category, &quot;media-limit-reached&quot;, will be soon made available to identify pages where this limit is reached, making it easier to find content whose media output may have been restricted during rendering. See [[phab:T430854]] for more information and to provide feedback.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.12|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/30|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W30&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 10:45, 2026 ж. шілденің 21 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30836091 тізімін пайдаланып User:STei (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-31&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W31&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/31|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] [[mw:Special:MyLanguage/ContentTranslation|Content Translation]] now supports dark mode, fulfilling a [[m:Community Wishlist/W544|Community Wishlist request]]. This brings the tool in line with the accessibility features available in the Vector 2022 and Minerva skins, helping reduce visual fatigue for users translating content. [https://phabricator.wikimedia.org/T367077]
* DiscussionTools' source mode and the 2017 wikitext editor will now offer autocomplete for links (&lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;), templates (&lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;), HTML and parser tags (&lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;), and magic words (&lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;__&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;), making it quicker and easier to insert links, templates, and other wiki markup while editing. [https://phabricator.wikimedia.org/T432400]
* The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews|Readers Growth team]] has concluded its experiment with mobile page previews and will not roll out the feature. Page Previews are a pop-up bottom sheet that appears when readers tap a blue link, showing a thumbnail, lead paragraph, and an option to open the article. The experiment showed flat retention and negative indicator metrics, suggesting that mobile web readers preferred navigating directly to linked articles rather than using page previews.
* The Reader Experience team has seen encouraging early results from the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists feature]], with 93% of participating users reporting that it was useful. Reading Lists help active readers save articles for future reading and support their learning goals on Wikimedia projects. The team plans further improvements before expanding the feature to more users.
* The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Explore Feed Refresh|Explore Feed Refresh]] initiative was tested with new and casual Wikipedia app readers. The refreshed feed helps readers discover new and relevant content. After a 10.5% increase in engagement with the feed, Wikimedia Apps team has decided to scale the Home Feed redesign to iOS with the learnings from the Android release applied.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where subject names in the Article Guidance feature were displayed with incorrect capitalization on French Wikipedia, has now been fixed. Subject names will now follow the correct capitalization rules for the language. [https://phabricator.wikimedia.org/T427201]

'''Updates for technical contributors'''
* After running several [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|Account Creation Experiments]] to improve registration completion rates, a new version of the username field on [[Special:CreateAccount|Create Account]] has been rolled out. It includes [[:c:File:Create account - July 2026 updates.png|a popover summarizing the username policy]] to provide clearer guidance during account creation. As part of this change, the messages &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;createacct-helpusername&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; and &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;createacct-username-help&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; that several communities have configured will no longer be used. If communities want to customize the guidance shown in the new popover, they can instead edit the following messages: &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;createacct-username-policy-popover-bullet1&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;, &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;createacct-username-policy-popover-bullet2&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;, and &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;createacct-username-policy-popover-bullet3&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;. [https://phabricator.wikimedia.org/T430604]
* Later this week, the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|CodeMirror syntax highlighter]] will offer [[w:en:Theme (computing)|themes]]. The themes can be picked from a dropdown menu in the full [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#CodeMirror preferences|CodeMirror preferences]] dialog. For wikitext, available themes are default, colorblind-friendly (previously the colorblind preference option on [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing]]) and no-highlighting. For code languages (i.e., CSS/JavaScript/JSON/Vue/Lua), there are several themes available. These same themes will eventually be available for wikitext, too. [https://phabricator.wikimedia.org/T163533]
* From now on, wikis can restrict editing in the &quot;User&quot; namespace to only the page owner and certain user groups. [[mw:Special:MyLanguage/Manual:$wgRestrictUserPageEditing|Read the configuration documentation]] to learn more.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.14|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/31|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W31&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 23:48, 2026 ж. шілденің 27 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30856308 тізімін пайдаланып User:STei (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-32&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W32&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/32|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] has developed a [https://82db7c8d4b.catalyst.wmcloud.org/w/index.php?title=Regent%27s_Park&amp;uselang=de patch demo] that wraps the page toolbar onto two lines when there is not enough horizontal space for all the buttons. This aims to reduce crowding in the Vector 2022 toolbar, which can occur on some language Wikipedias at certain screen widths. [https://phabricator.wikimedia.org/T429518]
* The Reader Experience team is planning to launch [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists]], a [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2021/Mobile and apps/Have Apps reading lists available on Destop/Mobile|Community Wishlist item]], which is currently available to try in beta, as a full feature in September. Before then, volunteer translator help is needed for [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&amp;group=ext-readinglists&amp;filter=&amp;action=translate string translations] into a number of languages. The feature supports reading and learning goals on Wikipedia.
* Next week, the table of contents on Wikimedia Commons file pages will be improved by consolidating the file page table of contents with the page table of contents. This will make it easier to understand a file page’s structure, navigate to specific sections, and share links to individual sections. [https://phabricator.wikimedia.org/T332644]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:24}} community-submitted {{PLURAL:24|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where some [[w:TIFF|TIFF]] images failed to load after clicking their thumbnail, causing a broken image to be displayed instead of the full-size image, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T429326]

'''Updates for technical contributors'''
* The variable and function selector in AbuseFilter has been updated to support search and autocomplete. It will allow filter maintainers to find the desired variable or function more quickly. [https://phabricator.wikimedia.org/T323698]
* The MJPEG and VP8 formats are removed from the video player. The MP4 format (MPEG-4 Part 2) is added instead, which provides higher quality videos to older iPhone devices. It may take a few weeks to retroactively update all existing videos. The default format for modern devices stays the same (VP9/WebM). [https://phabricator.wikimedia.org/T358266]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.15|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/32|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W32&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 00:45, 2026 ж. тамыздың 4 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30872536 тізімін пайдаланып User:STei (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-33&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W33&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/33|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] A new ChartWizard is [[c:Special:ChartWizard/Data:Example.Pie.chart|now available on Wikimedia Commons]] for users interested in creating charts from their own data. The wizard makes the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|Chart extension]] more beginner-friendly by allowing editors to create charts, such as bar and pie charts, without needing to use JSON. Users can still switch to the JSON editor if they prefer. Feedback on the new tool is welcome on the [[m:Talk:Community Wishlist/W414|wish talk page]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:19}} community-submitted {{PLURAL:19|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the Wikipedia iOS app’s Picture of the Day widget displayed the same image every day instead of updating daily, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T430692]

'''Updates for technical contributors'''
* [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Math|Math formula]] SVG images will soon be generated in the browser instead of on the server. MathML continues to be generated on the server and renders in the browser without JavaScript. Wikibooks will see this change on 12 August, Wikisource on 19 August and Wikipedia from 20-27 August. You can try this by selecting &quot;{{int:Mw-math-mathjax}}&quot; in your preferences. This change is part of [[mw:Special:MyLanguage/RESTBase/deprecation|deprecating RESTBase]] and [[phab:T431372|deprecating Mathoid]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T271001]
* Category pages will soon support sorting entries by the time they are added to a category. This will make it easier to find recently or long-standing categorized pages. It will also improve workflows for maintenance categories such as deletion backlogs and other time-based review tasks. You can use &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;cldsort=timestamp&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; URL argument in category view to sort the entries. [https://phabricator.wikimedia.org/T433768]
* [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Gadgets|Gadgets]] and user scripts on Wikimedia wikis may now use [[phab:T395347|ES2018 features]] and [[phab:T419142|ES2019 features]] in JavaScript code. Previously, the platform only allowed up to ES2017. MediaWiki validates the source code to protect functionality from syntax errors and to ensure scripts are valid in all [[mw:Special:MyLanguage/Compatibility#Browser_support_matrix|supported browsers]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T419142]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.16|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/33|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W33&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 01:44, 2026 ж. тамыздың 11 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30901051 тізімін пайдаланып User:STei (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-34&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W34&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/34|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Registration/Worklist|Worklist feature]] for the Event Registration tool is now live on all Wikimedia wikis. With Worklist, event organizers can add the articles their event will focus on directly to the event page. The Worklist also powers [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Registration/Worklist#How Event Pathways uses the worklist|Event Pathways]] which notifies other editors of the upcoming or ongoing event when they edit an article featured in the event's Worklist. This is the minimum viable version (MVP), and feedback is welcome. Organizers are encouraged to try the feature. A hands-on [[m:Special:MyLanguage/Event:Worklist Setup Workshop: Get Your Event Ready|Worklist Setup Workshop]] will take place on 18 August at 16:00 UTC and 19 August at 11:00 UTC.

'''Updates for editors'''
* [[Special:ShortPages]] displays short pages by their size, but in many cases it gets filled with disambiguations and soft redirects, making it harder to find the short articles themselves. Starting this weekend, you will be able to choose not to include an article in the special page by adding the magic word &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;__EXPECTSHORTPAGE__&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;. [https://phabricator.wikimedia.org/T433203]
* One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikipedia/en}} in [[d:Q3436680|Bole]] ([[w:bol:|&lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;w:bol:&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T429921]
* Starting the week of August 17, the page toolbar will wrap onto two lines when there is not enough horizontal space for all the buttons. This is a [[phab:T429518|fully merged patch from the Reader Experience team]] which aims to reduce crowding in the Vector 2022 toolbar, that may occur on some language Wikipedias at certain screen widths.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:16}} community-submitted {{PLURAL:16|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, uploading large files to Wikimedia Commons has become more stable and less prone to failure following some fixes related to the “Could not acquire lock” upload error. [https://phabricator.wikimedia.org/T386640]

'''Updates for technical contributors'''
* Debian Bullseye will reach the end of its Long Term Support on 31 August 2026. [[phab:T434103|Some Cloud VPS projects]] still have instances running Debian Bullseye. Maintainers of those projects are encouraged to migrate to Debian Bookworm or Debian Trixie. A [[wikitech:Help:Cloud VPS instance operating system migration|migration guide]] is available to help with the process, and users may also want to consider whether their workload is better suited to Toolforge. If you need help or cannot complete the migration by 31 August, please contact the Cloud VPS admins as soon as possible. [[listarchive:list/cloud-announce@lists.wikimedia.org/thread/RVIPQSYLKMSL5M46JP6NEJVGVE6I2RXQ/|Read more]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.16|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/34|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W34&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 02:02, 2026 ж. тамыздың 18 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30922806 тізімін пайдаланып User:STei (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-35&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W35&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/35|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* The [[Special:CreateAccount|Special:CreateAccount]] page has been simplified as part of ongoing work to modernize the account creation experience. The panel showing project statistics no longer appears next to the form on desktop and mobile web. Multiple account creation experiments show that a simpler form helps newcomers complete registration. [https://phabricator.wikimedia.org/T433783]
* In order to improve page performance, images now load when they are viewed. This means images lower down an article will not load if a reader never scrolls to that part of the page, which may affect some image-related metrics. [https://phabricator.wikimedia.org/T148047]

* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:42}} community-submitted {{PLURAL:42|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where image thumbnails in Abstract Wikipedia could fail to display after the corresponding file was moved on Wikimedia Commons, has now been fixed. Thumbnails will now update correctly when files are moved. [https://phabricator.wikimedia.org/T433448]

'''Updates for technical contributors'''
* User Info card is a feature that helps patrollers see information about user accounts. So far, it has been available only in places such as page history, logs and recent changes. Now, it's possible to [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CheckUser#User_Info_card_in_page_content|place it in the page content]] as well, using the &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{#uic:}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; parser function. It can be particularly useful in templates like [[:en:Template:Userlinks|&lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{Userlinks}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;]] (or their specialized variants), as it will make it easier to see the context about a user on various noticeboard pages. The card will be displayed only to users who have it enabled in their [[Special:Preferences#mw-input-wpcheckuser-userinfocard-enable|preferences]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T424466]
* Due to user security and privacy risks, we have disabled access to &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;Special:MyPage&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; URLs when specifically using &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;action=raw&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;. If you are impacted by this, consider whether you can use an alternative approach. &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;Special:MyPage&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; URLs can still be accessed and used without &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;action=raw&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;. Specified user page URLs (e.g. &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;User:Myusername&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;) can still be used with &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;action=raw&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;. [https://phabricator.wikimedia.org/T120386]
* Due to an update, the thumbnailing software has been improved. This includes upgrading &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;librsvg&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; to 2.60 and &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;ImageMagick&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; to 7, as well as resolving a number of long-standing thumbnailing bugs like rendering errors. [https://phabricator.wikimedia.org/T419815#12222841]

* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.17|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/35|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W35&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 01:44, 2026 ж. тамыздың 25 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30961208 тізімін пайдаланып User:STei (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-36&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W36&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/36|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* A new format for the Community Wishlist is open for feedback. You can [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Community Wishlist 2027|read the proposed ideas on Meta]]. This new process plans to improve how wishes are triaged, voted on, and prioritized in a way that is transparent and balanced across project families and language editions. This consultation is open for two weeks.

'''Updates for editors'''
* The latest release of the Wikipedia Android app includes updates to the Saved feature, bringing the app’s saving experience closer to iOS and Web. The update redesigns the Saved tab with an “All articles” view, removes the default “Saved” reading list, renames reading lists to “Collections,” and modernizes the article-saving experience. [https://phabricator.wikimedia.org/T420788]
* The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists]] feature was enabled for all logged-in users on Bengali, Chinese, Czech and Vietnamese Wikipedias on August 25, after several months as a beta feature. Reading Lists will be available to all logged-in users on Arabic, French and Indonesian Wikipedias on September 1, followed by English Wikipedia on September 14, and all other Wikipedia wikis on September 28.
* At the end of the month, some logged-out readers on Bengali, Czech, Persian, English, and Polish Wikipedias using the Minerva skin on mobile will see an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Minimal_Minerva|updated navigation bar]] in an [[w:A/B test|A/B test]]. The test will compare the current navigation bar with a new version designed to make it easier to find information more quickly. The goal is to determine whether these changes encourage readers to return more often. This experiment will not change the experience for logged-in readers and/or editors.
* Editors who maintain redirects, templates, and categories used on redirect pages now have improved ways for finding and curating redirects. Previously, redirects pages could not be searched. Two new search keywords, &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;onlyredirects:&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; and &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;withredirects:&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;, now allow redirects to be searched directly and can be combined with existing keywords such as &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;incategory:&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;, &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;intitle:&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;, and &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;insource:&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;. [https://phabricator.wikimedia.org/T204089]
* The ISBN lookup tools for generating citations were recently not working because of external service problems. Developers are working on solutions. [https://phabricator.wikimedia.org/T435179]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where searching for pages by category using &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;deepcat&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; could return no results or unrelated results has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T414859]

'''Updates for technical contributors'''
* The domain of URLs for thumbnails is changing from upload.wikimedia.org to thumb.wikimedia.org. The old URLs will continue to work for the foreseeable future but MediaWiki will advertise the new domain instead. URLs to other types of media such as original files, videos and transcodes will still be served from upload.wikimedia.org. [https://phabricator.wikimedia.org/T427465]
* The Wikimedia [https://www.mediawiki.org/w/index.php?api=wmf-math%2Fv1&amp;title=Special%3ARestSandbox Math API] is now deprecated. These endpoints will be fully sunset by the end of September 2026. Developers who call these endpoints should transition to alternative math rendering solutions, such as the native [https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/MathML MathML] or [https://www.mathjax.org/ MathJax]. Third-party MediaWiki installations that utilize the Math extension for formula rendering are required to upgrade to v1.43+ to avoid disruption of service.

* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.18|MediaWiki]]

'''In depth'''
* Read more about [[mw:Special:MyLanguage/Edit_check/TextMatch|TextMatch]] in a Diff post titled, [[diffblog:2026/08/28/custom-edit-suggestions-for-every-wiki-how-communities-are-shaping-suggestion-mode-with-textmatch/|Custom edit suggestions for every wiki: How communities are shaping Suggestion Mode with TextMatch]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/36|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W36&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 01:52, 2026 ж. қыркүйектің 1 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30990659 тізімін пайдаланып User:STei (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-37&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W37&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/37|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add_a_link|Add a Link]] has been upgraded for English Wikipedia users with improved detection of links that have different capitalization. This will help reduce ambiguous suggestions caused by differences in capitalization in article titles, including articles about cultural goods. A second phase of improvements is planned, which will also prepare the feature for release in other languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T435526#12240876] [https://phabricator.wikimedia.org/T434259]
* The [[mw:Special:MyLanguage/Article_guidance|Article guidance]] feature will be enabled by default for junior editors on Simple English and Turkish Wikipedia starting 10 September 2026 following [[mw:Special:MyLanguage/Article_guidance/Updates#Summary_of_experiment_result|an experiment]]. Junior editors with 0 to 99 edits will automatically see the feature when they click a red link or use the &quot;[[tr:Vikipedi:Madde_sihirbazı|Madde oluşturto]]&quot; option on Turkish Wikipedia to create a new article. The change is intended to help junior editors create higher-quality articles that meet each Wikipedia’s standards. [[phab:maniphest/query/z3tcTjmLMxk5/#R|Additional improvements]] will continue based on the experiment results and community feedback.
* The [https://pageviews.wmcloud.org Pageviews Analysis] tool which allows users to compare pageviews across multiple pages, turns 10 years old this year and several new features have been added. They include [[toolforge:wikinav|WikiNav]] which provides insights into how readers of Wikipedia explore the content, editing stats in [https://pageviews.wmcloud.org/siteviews?range=latest-30&amp;sites=en.wikipedia.org Siteviews], the ability to [https://pageviews.wmcloud.org/massviews?source=wikiproject&amp;project=en.wikipedia.org lookup articles belonging to a WikiProject], and support for dark mode. [https://phabricator.wikimedia.org/T378549]
* A [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Minimal_Minerva|visually simplified Minerva]] navigation bar is being tested for logged-out readers using mobile web on the Bengali, Czech, English, Farsi, and Polish Wikipedias. The experiment aims to determine whether simplifying the navigation improves reader retention. The test will run from August 31 to September 28, and no action is required from users.
* [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]] is working on improving [[en:Wikipedia:VisualEditor/Named references|auto-generated reference names in VisualEditor]]. Editors will only notice a slight change starting this week. When adding automatic reference names the numbering will start at &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;:1&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; instead of &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;:0&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;. Read more on the [[m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|project page]]. [https://gerrit.wikimedia.org/r/c/VisualEditor/VisualEditor/+/1332704]
*  All wikis will be [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|read-only for a few minutes]] on September 23. This is planned at 14:00 UTC. More information will be published in Tech News and will also be posted on individual wikis in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T433363]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:25}} community-submitted {{PLURAL:25|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid|Parsoid]] could mishandle nested nowiki tags, causing content to be lost and displaying unwanted text has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T435116]
'''Updates for technical contributors'''
* Interface administrators can configure gadgets from [[MediaWiki:Gadgets-definition]]. The definition format has been updated and no longer requires the &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;ResourceLoader&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; option, as gadgets are always loaded through &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;ResourceLoader&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;. This simplifies gadget configuration by removing an option that is no longer necessary, making gadget definitions easier for administrators. [https://phabricator.wikimedia.org/T298199]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.19|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/37|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W37&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 23:43, 2026 ж. қыркүйектің 7 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=31008437 тізімін пайдаланып User:STei (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-38&lt;/span&gt; ==
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W38&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/38|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The Future Audiences team has started a [[en:Special:MyLanguage/Wikipedia:Village pump (proposals)#New proposed experiment to let readers know about “Google preferred sources”|discussion on English Wikipedia]] about a proposed new experiment to show a temporary notice about the new [https://blog.google/products-and-platforms/products/search/original-high-quality-content-search/ Google Preferred Sources] feature to Wikipedia readers coming from Google. The experiment is to test whether this notice makes visitors come back to Wikipedia more often. Preferred Sources feature lets users choose websites they trust so Google can highlight content from those sources more prominently in Search and AI experiences. We are interested in testing this on other languages that Google supports and would welcome assistance with starting conversations on other wikis. If interested, please reach out to Future Audiences on the [[m:Special:MyLanguage/Future Audiences/Preferred sources|talk page]].

'''Updates for editors'''
* The chat platform Discord is releasing a new self-service framework that websites can use to specify how their links should look when shared on Discord. The Future Audiences team is planning to start using this new framework to improve how Wikipedia links look when shared on Discord, giving better attribution and credit to contributors. The link appearance and behavior won't change in the first phase of this project as we want to first collect some baseline data to assess the impact of future changes. However, if community members who are active on Discord spot any issues, they can reach out on [[phab:tag/future-audiences/|Phabricator]] or [[m:Special:MyLanguage/Future Audiences|Metawiki]].
* The Reader Growth team will be running an experiment to test whether [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Compact Lead|compacting article lead sections on mobiles]] with the addition of a &quot;read more&quot; button improves reader retention. The test will begin on September 17 on Arabic, Spanish, French, Indonesian, Italian, Japanese, Portuguese, Vietnamese, and Chinese Wikipedias and will run for four weeks.
* All wikis will be [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|read-only for a few minutes]] on September 23. This is planned at 14:00 UTC. More information will be published in Tech News and will also be posted on individual wikis in the coming week. [https://phabricator.wikimedia.org/T433363]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where [https://wikistats.wmcloud.org/ Wikistats] for Wikipedias was returning an HTTP 500 error and could not be reached, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T435959]

'''Updates for technical contributors'''
* Developers who maintain a tool that queries the Wikimedia Commons links tables need to update their code to connect to the new x4 database cluster. The links tables have been moved from the s4 cluster to x4, and will no longer receive updates on s4. The page and redirect tables remain available on both clusters. A wiki replica for the x4 cluster will be set up afterwards. The change is being made because the s4 cluster has grown too large to operate efficiently. You can [[wikitech:Special:MyLanguage/News/2026 Commons links tables database split|read more]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.20|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/38|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W38&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 20:30, 2026 ж. қыркүйектің 14 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=31039826 тізімін пайдаланып User:STei (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;</text>
      <sha1>2lebm7jlab6joxfl3q0rfbm2hyb1vip</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қалталы жыртқыштар</title>
    <ns>0</ns>
    <id>571921</id>
    <revision>
      <id>3654861</id>
      <parentid>3642239</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T10:52:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tilaqtobe</username>
        <id>183640</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>3654861</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4907" sha1="46ztqvqrg8oqbje5jjbsnn676aiv9ye" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=желтоқсан 2016}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
'''Қалталы жыртқыштар''' (лат. Dasyuromorphia) — аустралиялық қалталылар қатары. Етпен тамақтанатын қалталылардың көбі осы қатарға жатады. Еуропалықтар бұл қатардың жануарларын өздеріне таныс плаценталы жануарларға ұқсатады. Мысалы, қалталы қасқырлар мен қалталы сусарларды шынымен де айыру мүмкін емес. Алайда, бұл екі жануардың арасында ешқандай туыстық қатынасы жоқ, ал олардың сыртқы ұқсастықтары конвергентті эволюцияға негізделген.

'''Қалталы жануарларға  кенгуру, опоссум, коала секілді сүтқоректілер жатады. Олар балаларын кеудесіндегі қалтасына салып жүретіндіктен осылай аталған.  Дүниежүзі бойынша қалталы жануардың  250-ге жуық түрі бар. Олардың басым көпшілігі Австралия құрлығында мекендейді.'''

'''Коала''' – қалталы аю. Оның дене-бітімі тығыз, басы, құлағы үлкен, терісі қалың, түсі күлгін. Уақытының көп бөлігін ағаш бұтағында өткізеді. Қараңғы түскенде азық іздеп талдан талға  ауысып жүреді. Коаланың ас қорыту мүшесі өте баяу жұмыс істейтін болғандықтан, қимыл қозғалысы да жай.

'''Сарғыш австралиялық кенгуру''' – бойы 2 метр, ал салмағы 90 келі тартатын ең алып қалталы жануар. Кенгурудың жаңа туған баласының бойы 2 сантиметр, салмағы 1 грамм болады. Анасының қалтасында ол 6 ай уақыт жатады.

'''Жойылып кеткен қалталы жануарлар'''

'''Азуы алты қарыс жолбарыс.''' Олардың екінші атауы «тилакосмилус». Тилакосмилус  осыдан 11 мың жыл бұрын, Мұз дәуірінің соңғы кезеңінде жойылып кеткен. Ал кейбір австралиялық қалталы жануарлар ит, мысық секілді хайуандардың оларға шабуыл жасап, аулағандығынан жоқ болды.

'''Тасманиялық қасқыр''' – итке ұқсас жануар. Ол соңғы рет 1936 жылы адам көзіне көрінген. Тасманиялық қасқыр ауыл қойларына шабуыл жасап күн көретін болған. Кейде жергілікті тұрғындар бұл қасқырды көргендерін айтып жатады, бірақ олардың барлығы расталмаған.

== Сипаты ==
Көптеген қалталы жыртқыштардың организмдерінің құрылысы мен дене пішіндерінен айтарлықтай өзгешеліктер жоқ болғанымен, дене өлшемдерінде үлкен айырмашылықтарды байқауға болады. Кейбір қалталы тышқандардың үлкендігі еуропалық тышқандардан аспаса, тасмандық шайтанның ұзындығы 1 метрге, массасы 10 килограммға дейін жетеді. Жойылып кеткен қалталы қасқыр одан да ірі болған. Олардың барлығы жәндіктерден бастап омырқалыларға дейін жейтін айлакер жыртқыштар болып табылады.  Кейбір түрлері өлімтіктермен де қоректенеді.

== Таралуы ==
Қалталы жыртқыштар Аустралияда, Жаңа Гвинеяда, Тасманияда және басқа да кейбер аралдарда кездеседі.

== Систематикасы ==
Бұл қатар үш отбасыдан тұрады:
* Қалталы жыртқыштар (Dasyuridae),
* Қалталы құмырсқажегіштер (Myrmecobiidae),
* Қалталы қасқырлар (Thylacinidae), ''жойылып кеткен отбасы''.</text>
      <sha1>46ztqvqrg8oqbje5jjbsnn676aiv9ye</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Азия тарихы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>577472</id>
    <revision>
      <id>3654846</id>
      <parentid>3647544</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T10:34:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>АРАЙЛЫМ</username>
        <id>184244</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>3654846</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2753" sha1="fhc95a9dej7txig9gx9pr0jvbz19qq3" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=наурыз 2017}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
'''Азия тарихы''' — бірнеше тарихи және географиялық өңірлердің, Шығыс Азия, Оңтүстік Азия, Таяу Шығыс пен Еуразия далалары тарихын сипаттауға арналған ұғым.  Генетикалық өзгерістерге сүйене отырып, ғалымдар бұл аймаққа адамдардың шамамен 40 000 жыл немесе 50 000 жыл бұрын келгенін анықтаған.  Демек бұл жерді адам баласы ерте замандардан бері мекен етіп келеді. Еуразия жазығында Шығыс Азия, Оңтүстік Азия және Таяу Шығыс өзара бір-бірімен тығыз байланысады. Мысырды қоспағанда, Азия құрлығы көптеген ежелгі өркениеттердің бастау алған жері. Мысырдың және Солтүстік Африка жағалауларының ежелгі тұрғындары азиялықтар болуы мүмкін. Олар Америка үндістері мен эскимостарының ата-бабалары болған. Еуропалық ұлттар, ғұндар, түріктер, моңғолдар сияқты азиялық айбатты жауынгерлердің және бұлғарлар, мадиярлар, финдер іспетті азиялық отырықшы халықтардың Батысқа ығысқан басым бөлігінен қалыптасты. Б.з.д. 3500 жыл бұрын Месопотамияның Тигр-Ефрат жазығында ең ежелгі өркениет дамыды. Ол Жерорта теңізінің Шығыс жағалауынан Солтүстікке қарай созылған “Құнарлы жарты ай” деген атаумен белгілі. Б.з.д. шамамен 2500 жыл бұрын Үнді жазығында, қазіргі Пәкістан жерінде және Солтүстік-Батыс Үндістанда тағы бір өркениет дами бастады. Солтүстік және Орталық Қытайда б.з.д. 1700 жыл бұрын, Хуан Хэ және Янцзы жазықтарында басқа да ежелгі өркениеттер қанат жайды.

==Дереккөздер==
&quot;Континенттер&quot; энциклопедиясы


[[Санат:Азия тарихы]]</text>
      <sha1>fhc95a9dej7txig9gx9pr0jvbz19qq3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Азаматтық ұлтшылдық</title>
    <ns>0</ns>
    <id>579912</id>
    <revision>
      <id>3654842</id>
      <parentid>3647037</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T10:30:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>АРАЙЛЫМ</username>
        <id>184244</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>3654842</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6315" sha1="16fhlv3kn27gyx8w20hw9obgs1ux302" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=сәуір 2017}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;

'''Азаматтық ұлтшылдық''' немесе '''либералды ұлтшылдық''' — саяси пәлсапашылармен анықталған [[еркіндік]], [[Толеранттылық | толеранттылық]],
[[Эгалитаризм|теңдік]] және дербес құқық ұғымдарымен үйлесімді ұлтшылдықтың бір түрі.
Азаматтық (либералды) ұлтшылдық — азаматтық ұлттың құндылығына негізделген және саяси бостандық, либералды демократия, саяси плюрализм, толеранттылық, төзімділік, теңдік және адам құқықтарының дәстүрлі либералды құндылықтарын ұстанатын ұлтшылдықтың инклюзивті түрі.&lt;ref&gt;Auer, Stefan (2004). [https://books.google.com/books?hl=es&amp;lr=&amp;id=BhNsM_ttOb4C&amp;pg=PA5 ''Liberal Nationalism in Central Europe''. Routledge] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200729142144/https://books.google.com/books?hl=es&amp;lr=&amp;id=BhNsM_ttOb4C&amp;pg=PA5 |date=2020-07-29 }}. p. 5. ISBN 1-134-37860-2. Retrieved 13 May 2017.&lt;/ref&gt;{{sfn|Tamir|1993}}&lt;ref&gt;Will Kymlicka. 1995. ''Multicultural Citizenship.'' Oxford University Press. 0-19-827949-3&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;David Miller. 1995. ''[http://www.oup.co.uk/isbn/0-19-829356-9 On Nationality].'' [https://web.archive.org/web/20000601183631/http://www.oup.co.uk/isbn/0-19-829356-9 Archived] 1 June 2000 at the [[Wayback Machine]] [[Oxford University Press]]. ISBN 0-19-828047-5.&lt;/ref&gt;

Азаматтық ұлтшылдар ұлттық бірегейліктің құндылығын қорғайды, бұл адамдарға мағыналы автономды өмір сүру үшін қажет&lt;ref&gt;Kymlicka, Will. 1995. ''Multicultural Citizenship''. Oxford University Press. ISBN 0-19-827949-3. For criticism, see: Patten, Alan. 1999. [https://www.doi.org/10.1111/j.1354-5078.1999.00001.x «The Autonomy Argument for Liberal Nationalism.»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210308004442/https://www.doi.org/10.1111/j.1354-5078.1999.00001.x |date=2021-03-08 }} ''Nations and Nationalism.'' 5(1): 1-17.&lt;/ref&gt; және демократиялық мемлекеттер дұрыс жұмыс істеуі үшін қажет.&lt;ref&gt;Miller, David. 1995. On Nationality. Oxford University Press. ISBN 0-19-828047-5. For criticism, see: Abizadeh, Arash. 2002. [http://abizadeh.wix.com/arash#!Article-Does-Liberal-Democracy-Presuppose-a-Cultural-Nation/c22zv/558da7580cf298ff2bcbdc82 «Does Liberal Democracy Presuppose a Cultural Nation? Four Arguments.»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160807114607/http://abizadeh.wix.com/arash#!Article-Does-Liberal-Democracy-Presuppose-a-Cultural-Nation/c22zv/558da7580cf298ff2bcbdc82 |date=2016-08-07 }} ''American Political Science Review'' 96 (3): 495—509; Abizadeh, Arash. 2004. «Liberal Nationalist versus Postnational Social Integration.» ''Nations and Nationalism'' 10(3): 231—250.&lt;/ref&gt; Азаматтық ұлтшылдық көбінесе этникалық ұлтшылдыққа қарсы тұрады.

Эрнест Ренан жиі ерте азаматтық ұлтшыл болып саналады.&lt;ref&gt;Ernest Renan. «What is a Nation?», 1882; cf. Chaim Gans, ''The Limits of Nationalism'', Cambridge University Press, 2003, p. 11.&lt;/ref&gt;

== Азаматтық ұлт ==
Азаматтық ұлт - бұл белгілі бір мемлекеттегі жалпы азаматтықтың айналасында құрылған саяси сәйкестік. Осылайша, азаматтық ұлт өзінің тілімен немесе мәдениетімен емес, оның азаматтары қолдауға міндеттенетін саяси институттармен және либералды принциптермен анықталады. Азаматтық ұлтқа мүшелік осы құндылықтарды бөлісетіндердің барлығына ашық.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;ANNA STILZ. «Civic Nationalism and Language Policy». ''Philosophy &amp; Public Affairs''. '''37''' (3): 257.&lt;/ref&gt;

Теориялық тұрғыдан алғанда, азаматтық ұлт немесе мемлекет бір мәдениетті екіншісінен жоғары көтеруге ұмтылмайды.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Неміс философы [[Юрген Хабермас]] либералды-демократиялық мемлекеттегі иммигранттар қабылдаушы елдің мәдениетіне енбеуі керек, тек ел Конституциясының принциптерін қабылдауы керек деп тұжырымдады.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;ANNA STILZ. «Civic Nationalism and Language Policy». ''Philosophy &amp; Public Affairs''. '''37''' (3): 257.&lt;/ref&gt;

Либералды ұлтшылдықтың қазіргі заманғы тұжырымдамасын Джули Тамир өзінің классикалық «Либералды ұлтшылдық» атты еңбегінде, сондай-ақ кейінгі «Неге ұлтшылдық?» кітабында жан-жақты негіздеген. Екі еңбегінде де Тамир қазіргі демократияның өзін-өзі басқаруға қабілетті саяси қауымдастық ретінде халықтың өзін-өзі айқындауын қамтамасыз ететін ұлттық негізсіз өмір сүре алмайтынын тұжырымдайды. Сонымен қатар, ол қазіргі әл-ауқат мемлекетінің қалыптасуын ортақ тағдыр мен ортақ құндылықтарды бөлісетін саяси қауымдастық ретіндегі ұлт идеясының орнығуымен байланыстырады.{{sfn|Tamir|1993}}

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>16fhlv3kn27gyx8w20hw9obgs1ux302</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654897</id>
      <parentid>3654842</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T11:34:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/АРАЙЛЫМ|АРАЙЛЫМ]] ([[User talk:АРАЙЛЫМ|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды</comment>
      <origin>3629846</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6311" sha1="elo419op8vlffufpt1lwssgm2gu3qaf" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=сәуір 2017}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;

'''Азаматтық ұлтшылдық''' немесе '''либералды ұлтшылдық''' — саяси пәлсапашылармен анықталған [[еркіндік]], [[Толеранттық | толеранттылық]],
[[Эгалитаризм|теңдік]] және дербес құқық ұғымдарымен үйлесімді ұлтшылдықтың бір түрі.
Азаматтық (либералды) ұлтшылдық — азаматтық ұлттың құндылығына негізделген және саяси бостандық, либералды демократия, саяси плюрализм, толеранттылық, төзімділік, теңдік және адам құқықтарының дәстүрлі либералды құндылықтарын ұстанатын ұлтшылдықтың инклюзивті түрі.&lt;ref&gt;Auer, Stefan (2004). [https://books.google.com/books?hl=es&amp;lr=&amp;id=BhNsM_ttOb4C&amp;pg=PA5 ''Liberal Nationalism in Central Europe''. Routledge] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200729142144/https://books.google.com/books?hl=es&amp;lr=&amp;id=BhNsM_ttOb4C&amp;pg=PA5 |date=2020-07-29 }}. p. 5. ISBN 1-134-37860-2. Retrieved 13 May 2017.&lt;/ref&gt;{{sfn|Tamir|1993}}&lt;ref&gt;Will Kymlicka. 1995. ''Multicultural Citizenship.'' Oxford University Press. 0-19-827949-3&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;David Miller. 1995. ''[http://www.oup.co.uk/isbn/0-19-829356-9 On Nationality].'' [https://web.archive.org/web/20000601183631/http://www.oup.co.uk/isbn/0-19-829356-9 Archived] 1 June 2000 at the [[Wayback Machine]] [[Oxford University Press]]. ISBN 0-19-828047-5.&lt;/ref&gt;

Азаматтық ұлтшылдар ұлттық бірегейліктің құндылығын қорғайды, бұл адамдарға мағыналы автономды өмір сүру үшін қажет&lt;ref&gt;Kymlicka, Will. 1995. ''Multicultural Citizenship''. Oxford University Press. ISBN 0-19-827949-3. For criticism, see: Patten, Alan. 1999. [https://www.doi.org/10.1111/j.1354-5078.1999.00001.x «The Autonomy Argument for Liberal Nationalism.»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210308004442/https://www.doi.org/10.1111/j.1354-5078.1999.00001.x |date=2021-03-08 }} ''Nations and Nationalism.'' 5(1): 1-17.&lt;/ref&gt; және демократиялық мемлекеттер дұрыс жұмыс істеуі үшін қажет.&lt;ref&gt;Miller, David. 1995. On Nationality. Oxford University Press. ISBN 0-19-828047-5. For criticism, see: Abizadeh, Arash. 2002. [http://abizadeh.wix.com/arash#!Article-Does-Liberal-Democracy-Presuppose-a-Cultural-Nation/c22zv/558da7580cf298ff2bcbdc82 «Does Liberal Democracy Presuppose a Cultural Nation? Four Arguments.»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160807114607/http://abizadeh.wix.com/arash#!Article-Does-Liberal-Democracy-Presuppose-a-Cultural-Nation/c22zv/558da7580cf298ff2bcbdc82 |date=2016-08-07 }} ''American Political Science Review'' 96 (3): 495—509; Abizadeh, Arash. 2004. «Liberal Nationalist versus Postnational Social Integration.» ''Nations and Nationalism'' 10(3): 231—250.&lt;/ref&gt; Азаматтық ұлтшылдық көбінесе этникалық ұлтшылдыққа қарсы тұрады.

Эрнест Ренан жиі ерте азаматтық ұлтшыл болып саналады.&lt;ref&gt;Ernest Renan. «What is a Nation?», 1882; cf. Chaim Gans, ''The Limits of Nationalism'', Cambridge University Press, 2003, p. 11.&lt;/ref&gt;

== Азаматтық ұлт ==
Азаматтық ұлт - бұл белгілі бір мемлекеттегі жалпы азаматтықтың айналасында құрылған саяси сәйкестік. Осылайша, азаматтық ұлт өзінің тілімен немесе мәдениетімен емес, оның азаматтары қолдауға міндеттенетін саяси институттармен және либералды принциптермен анықталады. Азаматтық ұлтқа мүшелік осы құндылықтарды бөлісетіндердің барлығына ашық.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;ANNA STILZ. «Civic Nationalism and Language Policy». ''Philosophy &amp; Public Affairs''. '''37''' (3): 257.&lt;/ref&gt;

Теориялық тұрғыдан алғанда, азаматтық ұлт немесе мемлекет бір мәдениетті екіншісінен жоғары көтеруге ұмтылмайды.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Неміс философы [[Юрген Хабермас]] либералды-демократиялық мемлекеттегі иммигранттар қабылдаушы елдің мәдениетіне енбеуі керек, тек ел Конституциясының принциптерін қабылдауы керек деп тұжырымдады.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;ANNA STILZ. «Civic Nationalism and Language Policy». ''Philosophy &amp; Public Affairs''. '''37''' (3): 257.&lt;/ref&gt;

Либералды ұлтшылдықтың қазіргі заманғы тұжырымдамасын Джули Тамир өзінің классикалық «Либералды ұлтшылдық» атты еңбегінде, сондай-ақ кейінгі «Неге ұлтшылдық?» кітабында жан-жақты негіздеген. Екі еңбегінде де Тамир қазіргі демократияның өзін-өзі басқаруға қабілетті саяси қауымдастық ретінде халықтың өзін-өзі айқындауын қамтамасыз ететін ұлттық негізсіз өмір сүре алмайтынын тұжырымдайды. Сонымен қатар, ол қазіргі әл-ауқат мемлекетінің қалыптасуын ортақ тағдыр мен ортақ құндылықтарды бөлісетін саяси қауымдастық ретіндегі ұлт идеясының орнығуымен байланыстырады.{{sfn|Tamir|1993}}

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>elo419op8vlffufpt1lwssgm2gu3qaf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Лабиринт</title>
    <ns>0</ns>
    <id>634103</id>
    <revision>
      <id>3654497</id>
      <parentid>3640226</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T12:25:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tilaqtobe</username>
        <id>183640</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>3654497</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24711" sha1="1wr1t8vfss6tmp6h2utqdrjlj97ibms" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=қаңтар 2020}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН [[Сурет:Labyrint barvaux.jpg|нобай]]КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;

Ежелгі гректер мен римдіктер лабиринт деп жоспары күрделі әрі шатасқан, көптеген залдардан, бөлмелерден, аулалардан және өткелдерден тұратын, лабиринттің құрылысын білмейтін адамның жолын адастырып, шығуына мүмкіндік бермейтін кеңістікті атаған. Кең мағынада лабиринт — тығырыққа тірелген жағдайды немесе одан шығудың жолын табу өте қиын істі білдіруі мүмкін.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;''Ефимов В.'' Лабиринт. История, тайны, психология. — Нестор-История, 2018. — &lt;nowiki&gt;ISBN 978-5-4469-1265-0&lt;/nowiki&gt;

''Германн Керн''. Лабиринт: основные принципы, гипотезы, интерпретации // Керн Г. Лабиринты мира. — СПб.: Азбука-классика, 2007, с. 7-33

''Кодола О. Е., Сочеванов В. Н.'' Путь лабиринта. — СПб., 2003. — 176 с. &lt;nowiki&gt;ISBN 5-94922-007-2&lt;/nowiki&gt;

''Куратов А.'' О каменных лабиринтах Северной Европы. // Советская археология. № 1. 1970.

''Панченко Д. В.''&amp;#x20;Диффузия идей в Древнем мире.&amp;#x20;— &lt;abbr&gt;СПб.&lt;/abbr&gt;: Филологический факультет и Факультет свободных искусств и наук СПбГУ, 2013.

''Сомов А. И.''&amp;#x20;Лабиринт, сооружение&amp;#x20;&amp;#x2F;&amp;#x2F;&amp;#x20;Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона&amp;#x20;: в 86&amp;#x20;т. (82&amp;#x20;т. и 4&amp;#x20;доп.).&amp;#x20;— &lt;abbr&gt;СПб.&lt;/abbr&gt;, 1890—1907.

''Стародубцева Л. В.'' Метафизика лабиринта // Альтернативные миры знания. — СПб., 2000. С. 238—296.

''Хан-Магомедов С. О.'' Дагестанские лабиринты. — М.: Ладья, 2000

Сакральная география в Англии и Германии. XIX — 40-е годы XX века. — (сост, перев., коммент. С. Э. Ермакова) — М.: Вече, 2018. — 320 с. — (Тайны. Загадки. Сенсации). — ISBN 978-5-4484-0035-3&lt;/ref&gt;

Лабиринттен өткен кезде оның қабырғаларының бір шетін ғана бойлай жүрсең, міндетті түрде шығуға болады деген пікір бар. Алайда бұл әрдайым дұрыс емес: қабырғалары бір-бірімен байланыспаған лабиринтте мұндай әдіс жұмыс істемеуі мүмкін.&lt;ref&gt;''Ефимов В.'' Лабиринт. История, тайны, психология. — Нестор-История, 2018. — &lt;nowiki&gt;ISBN 978-5-4469-1265-0&lt;/nowiki&gt;

''Германн Керн''. Лабиринт: основные принципы, гипотезы, интерпретации // Керн Г. Лабиринты мира. — СПб.: Азбука-классика, 2007, с. 7-33

''Кодола О. Е., Сочеванов В. Н.'' Путь лабиринта. — СПб., 2003. — 176 с. &lt;nowiki&gt;ISBN 5-94922-007-2&lt;/nowiki&gt;

''Куратов А.'' О каменных лабиринтах Северной Европы. // Советская археология. № 1. 1970.

''Панченко Д. В.''&amp;#x20;Диффузия идей в Древнем мире.&amp;#x20;— &lt;abbr&gt;СПб.&lt;/abbr&gt;: Филологический факультет и Факультет свободных искусств и наук СПбГУ, 2013.

''Сомов А. И.''&amp;#x20;Лабиринт, сооружение&amp;#x20;&amp;#x2F;&amp;#x2F;&amp;#x20;Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона&amp;#x20;: в 86&amp;#x20;т. (82&amp;#x20;т. и 4&amp;#x20;доп.).&amp;#x20;— &lt;abbr&gt;СПб.&lt;/abbr&gt;, 1890—1907.

''Стародубцева Л. В.'' Метафизика лабиринта // Альтернативные миры знания. — СПб., 2000. С. 238—296.

''Хан-Магомедов С. О.'' Дагестанские лабиринты. — М.: Ладья, 2000&lt;/ref&gt;

== Сөздің шығу тегі ==
Орыс тіліндегі «лабиринт» сөзі, ең ықтимал нұсқа бойынша, немістің ''Labyrinth'' сөзі арқылы ежелгі гректің λαβύρινθος сөзінен шыққан. Ежелгі грек сөзі λαύρα — «көше, тар көше, шатқал» сөзімен бір түбірден шығуы мүмкін деген болжам бар.

Тағы бір нұсқа бойынша, бұл сөз «лабрис» (λάβρυς) сөзінен шыққан. Ежелгі Критте лабрис деп екі жүзді салтанатты балтаны атаған. Бұл нұсқа λαύρα тәрізді сөздермен араласу мүмкіндігін жоққа шығармайды. Ежелгі Грекия дәуірінде осы балта ілулі тұрған орын да «лабиринт» деп аталған болуы мүмкін.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Қалай болғанда да, ежелгі дәуірде лабиринт ұғымы Кносстағы лабиринтпен және Минотавр туралы аңызбен байланысты болған. ''-инфос'' (ινθος) екінші бөлігі «бекініс» деген мағынаны білдіруі мүмкін. Екі сөз де грек тіліне дейінгі кезеңнен шыққан.

== Египеттегі лабиринт ==
Геродот, Диодор Сицилиялық, Страбон және Үлкен Плиний «кесірткелер қаласы» — Крокодилополь маңындағы Египет лабиринтін сипаттап жазған. Ол — ішкі ауласы шамамен 200 метр ұзындықта және 170 метр ендікте орналасқан, үш жағынан үлкен ғимараттар қоршаған, төртінші жағында пирамидаға жалғасқан алып граниттен салынған төртбұрышты құрылыс болған.

Ішкі кеңістікте бағандармен безендірілген бірнеше аула және төбесі жабық гипостильді залдар орналасқан. Ғимараттың өзінде көптеген бөлмелер мен дәліздер болған. Олардың бір бөлігі жердің үстінде, ал бір бөлігі жер астында орналасқан. Геродоттың айтуынша, мұндай бөлмелердің саны үш мыңға дейін жеткен. Лабиринттің жалпы аумағы шамамен 70 мың шаршы метр болған.

Фаюм лабиринтінен қазіргі кезде тек кейбір бөліктері ғана сақталған. Сондықтан оның бастапқы қалпы туралы толық түсінік алу қиын. 1843 жылы сәулетші Эрбкам бастаған неміс экспедициясы бұл қирандыларды зерттеген. Зерттеу нәтижелері Лепсиустың «Египет пен Эфиопия ескерткіштері» атты еңбегінде жарияланған.

Дәліздерден, аулалардан, бөлмелерден және колонналардан тұратын күрделі жүйе соншалықты шатасқан болғандықтан, жол көрсетушісіз бөгде адам одан жол немесе шығатын есік таба алмаған. Плинийдің айтуынша, кейбір бөлмелердің есіктері ашылған кезде ішінен қорқынышты күн күркіреуіне ұқсас дыбыс естілген, ал көптеген жерлерде қараңғыда жүруге тура келген.

Тарихшылардың пікірінше, лабиринт перғауындардың елді басқарған орталығы болған және негізінен діни мақсатта пайдаланылған. Бұл — Египеттің барлық құдайларына құрбандық шалынатын ғибадатхана кешені. Келушілерге лабиринттің жер астындағы бөлмелерін көруге рұқсат етілмеген. Ол жерде патшалардың қабірлері және қасиетті қолтырауындардың жерленген орындары болған.

Лабиринттің мифтермен байланысын ежелгі мысырлықтардың Осирис құдайына арналған діни рәсімдері арқылы түсінуге болады. Мысырлықтардың түсінігінше, Осирис бір кездері Египеттің патшасы болған. Ол өлілердің немесе о дүниенің құдайы саналған.

Жыл сайын Осиристің өлімі мысырлық діни рәсімдерде сахналанған. Қатты зарлау мен жоқтау кезінде Осиристің бейнесі болып саналатын қасиетті Апис бұқасын құрбандыққа шалу рәсімі өткізілген. Абыз халыққа Осиристің қайта тірілгені туралы қуанышты хабарды жариялағанда, жоқтау қуанышты айқайға ұласқан.

Мысырлықтар бұл рәсімдер арқылы адамның өлімнен кейінгі өмірге деген үмітін байланыстырған. Лабиринттің шатасқан өткелдері патша-құдайды осы өмірде де, келесі өмірде де жауларынан және тіпті өлімнің өзінен қорғады деп есептелген.

Фаюм лабиринті 1896 жылы поляк жазушысы Болеслав Прустың «Перғауын» атты тарихи романы жарық көргеннен кейін кеңінен танымал болды. Романда лабиринт ғибадатхана-қазына қоймасы ретінде сипатталады. Оның ішінде абыздар мыңдаған жылдар бойы алтын мен Египет және көрші елдердің құнды өнер туындыларын жинаған.

== Грек лабиринттері ==
Ежелгі дүниеде әйгілі болған екінші лабиринт аңыз бойынша Крит аралының солтүстік жағалауындағы Кносс маңында орналасқан. Оны 1900–1930 жылдары ағылшын археологы А. Эванс жүргізген қазба жұмыстары кезінде табылған әйгілі Кносс сарайымен байланыстырады.

Аңыз бойынша, бұл құрылысты патша Миностың бұйрығымен атақты мүсінші әрі сәулетші Дедал салған. Оның ішінде патшайым Пасифаядан туған құбыжық '''Минотавр''' қамалған.

Аңызға сәйкес, Тесей осы лабиринтке кіріп, Минотаврды өлтіріп, афиналықтарды ауыр алым-салықтан азат етеді. Ол лабиринттен шығу үшін кіреберістен бастап артынан тартып отырған алтын жіпті пайдаланған. Бұл жіпті оған Минос патшаның қызы Ариадна берген.

Кносс лабиринтінің нақты орналасқан жері әлі анықталмаған. Деректерге қарағанда, ол Египеттегі лабиринтке ұқсас болғанымен, көлемі әлдеқайда кіші болған. Плинийдің айтуынша, Крит тұрғындары өз лабиринтін Египет лабиринтінің жүзден бір бөлігі көлемінде салған.

Бір нұсқа бойынша, «лабиринт» сөзі бастапқыда екі жүзді балтасы бар құдайдың мекенін білдірген. Бұл балта қасиетті бұқаның екі мүйізін бейнелеген. Бұқаға табыну Миной өркениетінің (Криттің) діни сенімдерінің бір бөлігі болған.

Үшінші ежелгі лабиринт Самос немесе Лемнос аралында орналасқан деген дерек бар. Алайда одан ештеңе сақталмаған.

== Рим лабиринттері ==
Төртінші лабиринт — Клузиумдағы (қазіргі Кьюзи, Италия) патша Порсеннаның қабір ескерткіші деп есептелетін алып қорған. Оның шеңберінің ұзындығы шамамен 250 метр болған. Оның құрамында жерлеу орындары мен бір-бірімен жалғасатын өткелдердің тұтас жүйесі болған.

Плиний бұған қоса Варрон бұрын сипаттаған сәнді этруск қабірін де атап өткен. Аңыз бойынша, оның астында жер асты лабиринті болған.

79 жылы Везувий жанартауының атқылауынан жойылған Помпей қаласында кемінде екі сәндік лабиринт болған. Солардың бірі — «Лабиринт үйі». Ол Тесей мен Минотаврдың шайқасы бейнеленген ерекше мозаикалық еденімен танымал.

Рим империясында балалардың еденге немесе көшелерге салынған лабиринттермен ойнағаны да белгілі.

== Басқа елдердегі лабиринттер ==
'''Үндістанда:''' Майсурдағы Халебид ғибадатханасының фризінің бір бөлігінде лабиринт бейнеленген. XIII ғасырда салынған бұл көрініс «Махабхарата» эпосындағы оқиғаны бейнелейді.

'''Қытайда:''' қытайлықтар зұлым рухтар тек түзу сызық бойымен ұша алады деп сенген. Сондықтан үйлер мен қалаларды зұлым рухтардан қорғау үшін кіреберістерді лабиринт тәрізді етіп жасаған.

'''Скандинавияда:''' Балтық теңізінің жағалауында 600-ден астам тас лабиринт бар. Олардың көпшілігін жергілікті балықшылар жақсы аулау мен бақытты оралуды қамтамасыз етеді деген сеніммен салған деген пікір бар.

'''Ұлыбританияда:''' Корнуоллдың оңтүстік-батыс жағалауындағы Сент-Агнес атты шағын аралда лабиринт орналасқан. Ол 1726 жылы маяк қараушысы сақталған жоспарларға сүйене отырып қайта қалпына келтірген.

'''Ресейде:''' ең танымал лабиринттер Еуропалық Ресейдің солтүстік-батыс бөлігінде кездеседі. 2022 жылғы мәлімет бойынша, Ресей аумағында шамамен 50 тас лабиринт анықталған. Олардың көпшілігі Соловецк аралдарында (30 құрылыс), Карелияда, Кола түбегінде және Жаңа Жер аралында орналасқан.

2022 жылғы жағдай бойынша халықаралық '''The Labyrinth Society''' ұйымының деректер базасына әлемнің 80 еліндегі 4977 лабиринт туралы мәлімет енгізілген. Лабиринттердің ең көп сақталған аймақтары — Еуразияның солтүстігі мен солтүстік-батысы, әсіресе Скандинавия мен Британ аралдары.

== Христиандықтағы лабиринттер ==
Орта ғасырларда Франция мен Италиядағы үлкен соборлардың едендеріне, сондай-ақ осы елдердің әртүрлі қалаларындағы шіркеулерге үлкен едендік лабиринттер салынған. Олар Амьен, Байё, Орлеан, Равенна және Тулуза қалаларында да болған.

Реймс соборындағы лабиринтте оны салған сәулетшілердің бейнелері мен есімдері болған. Ол 1779 жылы жойылған, бірақ Реймс суретшісі Жак Сельенің салған суретінде сақталған. Мирпуа соборында лабиринттің ортасында Минотавр бейнеленген.

Шіркеу лабиринттері крест жорықтарының Иерусалимге жасалған жорықтарын бейнелеу үшін де қолданылған. Лабиринттің ортасына жету Иерусалимге жетіп, құтқарылуға қол жеткізуді білдірген.

Кейбір діндар адамдар үшін лабиринт тәубеге келуге апаратын жолды бейнелеген. Күнәларының кешірілуі үшін адамдар бұл жолды тізерлеп еңбектеп өтуі керек болған. Осылайша лабиринт арқылы жасалған діни шеру қасиетті жерге қажылық жасаудың орнын басқан.

Ең кішкентай шіркеу лабиринті XV ғасырда жасалған дөңгелек ойылған ағаш әшекей болып саналады. Ол Бристольдегі Сент-Мэри Редклифф шіркеуінің төбесінің астында орналасқан және диаметрі 20 сантиметр.

Ең танымал лабиринттердің бірі Францияның Шартр қаласындағы кафедралды соборда орналасқан. Ол 1235 жылы ақ және көк тастардан жасалған, диаметрі 10 метр.

2023 жылға қарай Ресей мұражайлары мен православ шіркеулерінің қорларынан «Рухани лабиринт» түріндегі екі икона анықталған. Олардың бірі Санкт-Петербургтегі Мемлекеттік дін тарихы музейінің коллекциясында, екіншісі Мәскеу облысының Истра қаласындағы «Жаңа Иерусалим» музейінде сақтаулы.

Мұндай иконалардың ортаңғы бөлігінде лабиринт бейнеленеді. Жоғарғы жағында — Көктегі Иерусалим, төменгі жағында — тозақ орналасқан. Қазіргі өнертанушылар мұндай иконаларды адамның Көктегі Иерусалимге жету жолы көптеген тұйықтар мен жалған жолдарға толы өмір лабиринті арқылы өтетінін көрсететін көрнекі бейне ретінде түсіндіреді.

== Бақ лабиринттері ==
XIII–XIX ғасырларда лабиринт деп биік немесе аласа тірі қоршаулардан, сондай-ақ өсімдіктермен көмкерілген торлардан жасалған ерекше бақ әшекейлерін атаған. Олардың арасында бір орталыққа қарай апаратын, бірақ әртүрлі бағытта иіліп, бір-бірімен күрделі түрде байланысатын соқпақтар болған. Сондықтан бақ ішінде серуендеген адамға орталыққа жету де, кері қайту жолын табу да оңай болмаған.

Мұндай көгал лабиринттері Англияда ерекше кең таралған. Кейін олардың көпшілігі ойын-сауық мақсатында пайдаланылған. Алайда олар шіркеулердегі лабиринттерге ұқсас болғандықтан, кейбір адамдар оларға діни мағына берген.

Кейбір мамандардың пікірінше, жасы 800 жылдан асатын ең үлкен осындай лабиринт Эссекс графтығындағы Сафрон-Уолден қаласының қоғамдық жерінде орналасқан. Оның ерекшелігі — бастиондарға ұқсайтын төрт үлкен шығыңқы бөлігі бар. Лабиринт жолдарының жалпы ұзындығы екі шақырымға жуық.

Хэмптон-Корттағы лабиринт Джером К. Джеромның '''«Үшеуі қайықта, итті есептемегенде»''' атты кітабы арқылы кеңінен танымал болды.

== Сызылған лабиринттер ==
Яков Перельман өзінің «Лабиринттер» атты кітабында бақ лабиринттерінен бөлек, қағазға салынатын лабиринттерді де қарастырады. Мұндай лабиринттер шын өмірде еш жерде салынбаған, тек сызба немесе схема түрінде болған.

'''Лабиринт''' — бұл кез келген [[құрылым]] (әдетте екі немесе үш өлшемді кеңістікте), кездейсоқ түрде болатын, не шығу жолына немесе тұйыққа бағыттайтын жолдар).

'''Лабиринт''' — саябақтағы, [[жол]]дардағы, аллеялардағы келушілерге шығуға қиын болатындай етіп ұйымдастырылған орын.

'''Лабиринт''' астында ежелгі [[гректер]] мен [[римдіктер]] көптеген залдардан, палаталардан, аулалардан және өтпелерден тұратын, лабиринт тұрғысынан надан адамға жол бермеу үшін күрделі және шатастырылған жоспарға сәйкес орналастырылған кең немесе аз кеңістікті білдірді. '''Лабиринт''' сөздің кең мағынасында тығырықтан шығуы мүмкін немесе одан шығу қиынға соғатын мәселені білдіруі мүмкін.</text>
      <sha1>1wr1t8vfss6tmp6h2utqdrjlj97ibms</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654592</id>
      <parentid>3654497</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T16:40:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/Tilaqtobe|Tilaqtobe]] ([[User talk:Tilaqtobe|т]]) өңдемелерінен [[User:Бекзада Серікахметқызы|Бекзада Серікахметқызы]] соңғы нұсқасына қайтарды</comment>
      <origin>3640226</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1438" sha1="2tw5w769ks9r33qa4rkmpofgkwr47g4" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=қаңтар 2020}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН [[Сурет:Labyrint barvaux.jpg|нобай]]КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;

'''Лабиринт''' — бұл кез келген [[құрылым]] (әдетте екі немесе үш өлшемді кеңістікте), кездейсоқ түрде болатын, не шығу жолына немесе тұйыққа бағыттайтын жолдар).

'''Лабиринт''' — саябақтағы, [[жол]]дардағы, аллеялардағы келушілерге шығуға қиын болатындай етіп ұйымдастырылған орын.

'''Лабиринт''' астында ежелгі [[гректер]] мен [[римдіктер]] көптеген залдардан, палаталардан, аулалардан және өтпелерден тұратын, лабиринт тұрғысынан надан адамға жол бермеу үшін күрделі және шатастырылған жоспарға сәйкес орналастырылған кең немесе аз кеңістікті білдірді. '''Лабиринт''' сөздің кең мағынасында тығырықтан шығуы мүмкін немесе одан шығу қиынға соғатын мәселені білдіруі мүмкін.</text>
      <sha1>2tw5w769ks9r33qa4rkmpofgkwr47g4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қазақстан елшілерінің тізімі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>641607</id>
    <revision>
      <id>3654778</id>
      <parentid>3653348</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T06:09:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <comment>Исағалиев, дұрыстау</comment>
      <origin>3654778</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="124471" sha1="2o4b7juh30i9cvk01gj6br9cfdhsaz7" xml:space="preserve">{{toc-right}}
Төменде тәуелсіздік алғаннан бергі '''[[Қазақстан|Қазақстан Республикасы]]ның елшілерінің тізімі''' (үйлесімді елшілерді қоспағанда) берілген. УСӨ — Уақытша сенімді өкіл.

==[[Еуропа]]==
=== [[Албания]] ===
Қазақстанның Түркиядағы елшісі 2024 жылға дейін Албаниядағы елші қызметін қоса атқарды:
# [[Жансейіт Қансейітұлы Түймебаев|Жансейіт Түймебаев]] (2011—2016)&lt;ref name=&quot;7qaz16&quot;&gt;{{Cite web|url= https://akorda.kz/kz/events/akorda_news/akorda_other_events/zhktuimebaevty-ontustik-kazakstan-oblysynyn-ekimi-kyzmetine-tagaiyndau-turaly-zharlyk |title= «Ж.Қ.Түймебаевты Оңтүстік Қазақстан облысының әкімі қызметіне тағайындау туралы» Жарлық |lang= kk |publisher= [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2016-10-07 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Абзал Сапарбекұлы]] (2017—2022)&lt;ref name=&quot;8tam17&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;15naw22a&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--1522550 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang= kk |publisher= [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2022-03-15 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Еркебұлан Оңалбекұлы Сәпиев|Еркебұлан Сәпиев]] (2022—2024)&lt;ref name=&quot;9jel22&quot; /&gt;
# [[Ескендір Жүсіпұлы Айсариев|Ескендір Айсариев]] (16 шілде 2024 бастап)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-iskander-zhusipuly-aysariev-kazakstan-respublikasynyn-albaniya-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-lauazymyna-tagayyndaldy-1665025 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |publisher= [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2024-07-16}}&lt;/ref&gt;

=== [[Андорра]] ===
# [[Бақыт Амангелдіұлы Дүйсенбаев|Бақыт Дүйсенбаев]] (21 ақпан 2015 – 27 сәуір 2018)&lt;ref name=&quot;21aqp15&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;27saw18&quot; /&gt;
# [[Константин Васильевич Жигалов|Константин Жигалов]] (8 қазан 2018 – 11 қаңтар 2023)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlygymen-kazakstan-respublikasynyn-ispaniya-koroldigindegi-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-konstantin-vasilevich-zhi |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Қазақстан Республикасының Испания Корольдігіндегі Төтенше және Өкілетті Елшісі Константин Васильевич Жигалов Қазақстан Республикасының Андорра Князьдігіндегі Төтенше және Өкілетті Елшісі, Қазақстан Республикасының Дүниежүзілік турист ұйымы жанындағы Тұрақты өкілі қызметін қоса атқарушы болып тағайындалды |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2018-10-08 |accessdate= 2024-11-28}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;11qan23a&quot; /&gt;
# [[Данат Өмірбайұлы Мұсаев|Данат Мұсаев]] (14 тамыз 2023 бастап)&lt;ref name=&quot;14tam23&quot;&gt;{{Cite web|url= https://akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--1475332 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2023-08-14 |accessdate= 2024-11-28}}&lt;/ref&gt;

=== [[Аустрия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Сағынбек Тоқабайұлы Тұрсынов|Сағынбек Тұрсынов]] (1996–2002)
# [[Рахат Мұхтарұлы Әлиев|Рахат Әлиев]] (2002–2005)
# [[Дулат Оразбекұлы Қуанышев|Дулат Куанышев]] (2005–2007)
# [[Рахат Мұхтарұлы Әлиев|Рахат Әлиев]] (2007)
# [[Қайрат Құдайбергенұлы Әбдірахманов|Қайрат Әбдірахманов]] (2007–2008)
# [[Ержан Хозеұлы Қазыхан|Ержан Қазыханов]] (2008–2011)
# [[Қайрат Құдайбергенұлы Әбдірахманов|Қайрат Әбдірахманов]] (2011–2013)
# [[Қайрат Шораұлы Сарыбай|Қайрат Сарыбай]] (2014 – қыркүйек 2020)
# [[Қайрат Ермекұлы Омаров|Қайрат Омаров]] (30 қыркүйек 2020 – 6 қазан 2022)&lt;ref name=&quot;30qir20&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;6qaz22&quot; /&gt;
# [[Әлібек Әсетұлы Бақаев|Әлібек Бақаев]] (21 қазан 2022 – 14 тамыз 2023)&lt;ref name=&quot;21qaz22&quot; /&gt;
# [[Мұхтар Бескенұлы Тілеуберді|Мұхтар Тілеуберді]] (14 тамыз 2023 бастап)&lt;ref name=&quot;14tam23&quot; /&gt;
}}

=== [[Бельгия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Әуесхан Мақатайұлы Қырбасов|Әуесхан Қырбасов]] (1993–1998)
# [[Ахметжан Смағұлұлы Есімов|Ахметжан Есімов]] (1998–2001)
# [[Төлеутай Ысқақұлы Сүлейменов|Төлеутай Сүлейменов]] (2001–2003)
# [[Константин Васильевич Жигалов|Константин Жигалов]] (2003–2009)
# [[Ерік Мылтықбайұлы Өтембаев|Ерік Өтембаев]] (2009–2012)
# [[Алмаз Насреддинұлы Хамзаев|Алмаз Хамзаев]] (2012 – 22 мамыр 2018) 
# [[Айгүл Сайфоллақызы Құспан|Айгүл Құспан]] (3 шілде 2018 – қаңтар 2021)
# [[Марғұлан Бақытұлы Баймұхан|Марғұлан Баймұхан]] (19 сәуір 2021 — 5 шілде 2025)&lt;ref name=&quot;19saw21&quot; /&gt;
# [[Роман Юрьевич Василенко|Роман Василенко]] (5 шілде 2025 жылдан бастап)
}}

=== [[Болгария]] ===
{{columns-list|2|
# [[Тимур Бибіталыұлы Оразаев|Тимур Оразаев]]&lt;ref name=&quot;orazaev&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.gov.kz/memleket/entities/mfa-vilnius/about?lang=kk |title= Жалпы ақпарат |lang= kk |publisher= Қазақстанның Литвадағы елшілігі |accessdate= 2024-06-25}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20240624230012/https://www.gov.kz/memleket/entities/mfa-vilnius/about?lang=kk |date= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt; (2004–2008 – УСӨ)
# [[Сержан Оралбайұлы Әбдікәрімов|Сержан Әбдікәрімов]] (2008–2009 – УСӨ)
# [[Теміртай Рымтайұлы Ізбастин|Теміртай Ізбастин]] (2009 – 9 желтоқсан 2022)
# [[Виктор Валерьевич Темірбаев|Виктор Темірбаев]] (9 желтоқсан 2022 бастап)&lt;ref name=&quot;9jel22&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--911248 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=  [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2022-12-09 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
}}

=== [[Босния және Герцеговина]] ===
# [[Төлежан Тұрсынұлы Барлыбаев|Төлежан Барлыбаев]] (– 30 наурыз 2022)&lt;ref name=&quot;30naw22&quot; /&gt;
# [[Алтай Ибрагимұлы Әбибуллаев|Алтай Әбибуллаев]] (31 қазан 2022 бастап)&lt;ref name=&quot;31qaz22&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--319735 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang= kk |publisher= [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2022-10-31 |accessdate= 2024-06-25}}&lt;/ref&gt;

=== [[Ватикан]] ===
# [[Әлібек Әсетович Бақаев|Әлібек Бақаев]] (– 21 қазан 2022)&lt;ref name=&quot;21qaz22&quot; /&gt;
# [[Қайрат Асаниязұлы Саржанов|Қайрат Саржанов]] (18 сәуір 2023 бастап)&lt;ref name=&quot;18saw23&quot; /&gt;

=== [[Германия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Сағынбек Тоқабайұлы Тұрсынов|Сағынбек Тұрсынов]] (1993–1995)
# [[Ерік Мағзұмұлы Асанбаев|Ерік Асанбаев]] (ақпан 1996 – шілде 2000)
# [[Вячеслав Қаменұлы Ғиззатов|Вячеслав Ғиззатов]] (2000–2003)
# [[Қайрат Шораұлы Сарыбай|Қайрат Сарыбай]] (2003–2007)
# [[Нұрлан Баймолдаұлы Онжанов|Нұрлан Онжанов]] (14 қаңтар 2008 – 4 шілде 2014)
# [[Болат Тұрарұлы Нүсіпов|Болат Нүсіпов]] (2 қыркүйек 2014 – маусым 2019)&lt;ref name=&quot;2qir14&quot; /&gt;
# [[Дәурен Айтбайұлы Кәріпов|Дәурен Кәріпов]] (6 маусым 2019 – 13 маусым 2022)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-dauren-aytbayuly-karipov-kazakstan-respublikasynyn-germaniya-federativtik-respublikasyndagy-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-lauazymynan-bosatyldy-1353746 |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Дәурен Айтбайұлы Кәріпов Қазақстан Республикасының Германия Федеративтік Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі лауазымынан босатылды |lang= kk |publisher= [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2022-06-13 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Нұрлан Баймолдаұлы Онжанов|Нұрлан Онжанов]] (13 маусым 2022 бастап)
}}

=== [[Грекия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Болат Серғазыұлы Сәрсенбаев|Болат Сәрсенбаев]] (2005 – 2007)
# [[Сергей Нұртайұлы Нұртаев|Сергей Нұртаев]] (2007 – қыркүйек 2015)
# [[Алексей Юрьевич Волков|Алексей Волков]] (сәуір 2016 – 2021)
# [[Ерлан Кеңесұлы Баударбек-Қожатаев|Ерлан Баударбек-Қожатаев]] (31 мамыр 2021 – 12 желтоқсан 2024)&lt;ref name=&quot;31mam21&quot; /&gt;
# [[Тимур Шәмілұлы Сұлтанғожин|Тимур Сұлтанғожин]] (23 қаңтар 2025 бастап)
}}

=== [[Дания]] ===
# [[Дастан Шериазданұлы Елеукенов|Дастан Елеукенов]] (21 ақпан 2015 – 18 наурыз 2019)&lt;ref name=&quot;21aqp15&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;18naw19&quot;&gt;{{Cite web|url= https://akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen-1343192699 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=
[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2019-03-18 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Сергей Нұртайұлы Нұртаев|Сергей Нұртаев]] (2 шілде 2021–6 қыркүйек 2024)&lt;ref name=&quot;2cil21&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--263653 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=
[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2021-07-02 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Олжас Мұхамедғалымұлы Сүлейменов|Олжас Сүлейменов]] (21 сәуір 2025 бастап)&lt;ref name=&quot;Мемлекет басшысының жарлықтарымен&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--2135412 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |date=2025-04-21|lang=kk|work= [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты |accessdate= 2025-04-26}}&lt;/ref&gt;

=== [[Ирландия]] ===
# [[Ержан Хозеұлы Қазыхан|Ержан Қазыханов]] (– 15 ақпан 2017)&lt;ref name=&quot;15aqp17&quot; /&gt;
# [[Мағжан Жанботаұлы Ілиясов|Мағжан Ілиясов]] (18 сәуір 2023 – 20 қазан 2025)&lt;ref name=&quot;18saw23&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--1832321 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang= kk |publisher= [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2023-04-18 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;

=== [[Исландия]] ===
# [[Ержан Хозеұлы Қазыхан|Ержан Қазыханов]] (– 15 ақпан 2017)&lt;ref name=&quot;15aqp17&quot; /&gt;
# [[Ерлан Әбілфайызұлы Ыдырысов|Ерлан Ыдырысов]] (8 тамыз 2017 – 17 тамыз 2022)&lt;ref name=&quot;8tam17&quot;&gt;{{Cite web|url= https://akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen-1343192695 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher= [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2017-08-08 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Мағжан Жанботаұлы Ілиясов|Мағжан Ілиясов]] (18 сәуір 2023 – 20 қазан 2025)&lt;ref name=&quot;18saw23&quot; /&gt;

=== [[Испания]] ===
{{columns-list|2|
# [[Алмаз Насреддинұлы Хамзаев|Алмаз Хамзаев]] (1998–2004)
# [[Нұрлан Жұмағалиұлы Дәненов|Нұрлан Даненов]] (2004–2008)
# [[Ерғалы Бөлегенов|Ерғали Бөлегенов]] (2008–2012)
# [[Бақыт Амангелдіұлы Дүйсенбаев|Бақыт Дүйсенбаев]] (2012 – 27 сәуір 2018)&lt;ref name=&quot;27saw18&quot; /&gt;
# [[Константин Васильевич Жигалов|Константин Жигалов]] (27 сәуір 2018 – 11 қаңтар 2023)&lt;ref name=&quot;27saw18&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;11qan23a&quot;&gt;{{Cite web|url= https://akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--1105558 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang= kk |publisher= [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2023-01-11 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Данат Өмірбайұлы Мұсаев|Данат Мұсаев]] (11 қаңтар 2023 бастап)&lt;ref name=&quot;11qan23&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--1105112 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang= kk |publisher= [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2023-01-11 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
}}

=== [[Италия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Олжас Омарұлы Сүлейменов|Олжас Сүлейменов]] (1995–2001)
# [[Бірғаным Сарықызы Әйтімова|Бірғаным Әйтімова]] (2002–2004)
# [[Алмаз Насреддинұлы Хамзаев|Алмаз Хамзаев]] (2004–2012)
# [[Андриан Көпмағамбетұлы Елемесов|Андриан Елемесов]] (2012 – 10 тамыз 2015) 
# [[Сергей Нұртайұлы Нұртаев|Сергей Нұртаев]] (қыркүйек 2015 – 12 ақпан 2021)&lt;ref name=&quot;12aqp21&quot; /&gt;
# [[Ерболат Нәсенұлы Сембаев|Ерболат Сембаев]] (26 ақпан 2021 бастап)&lt;ref name=&quot;26aqp21&quot;&gt;{{Cite web|url= https://demo.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen-1343192721 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher= [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2021-02-26 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
}}

=== [[Кипр]] ===
# [[Болат Қабдылхамитұлы Нұрғәлиев|Болат Нұрғәлиев]] (6 қаңтар 2012 — 9 қыркүйек 2014)
# [[Дулат Оразбекұлы Қуанышев|Дулат Қуанышев]] (9 қыркүйек 2014 – 30 қыркүйек 2019)&lt;ref name=&quot;30qir19b&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen-1343192710 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher= [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2019-09-30 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Сатыбалды Ересұлы Бұршақов|Сатыбалды Бұршақов]] (12 қазан 2020 – 26 наурыз 2024)&lt;ref name=&quot;12qaz20&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;26naw24&quot;&gt;{{Cite web|url= https://wap.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--2622536 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang= kk |publisher= [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2024-03-26 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Николай Владимирович Жұмақанов|Николай Жұмақанов]] (23 қаңтар 2025 бастап)

=== [[Латвия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Ғалымжан Тельманұлы Қойшыбаев|Ғалымжан Қойшыбаев]] (2009–2012)
# [[Виктор Валерьевич Темірбаев|Виктор Темірбаев]] (ақпан – қараша 2019)
# [[Тимур Владимирұлы Пірімбетов|Тимур Пірімбетов]] (1 қараша 2019 – 23 қазан 2023)&lt;ref name=&quot;pirimbetov&quot;&gt;{{Cite web|url= https://mirror.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlygymen-timur-vladimiruly-pirimbetov-kazakstan-respublikasynyn-latviya-respublikasyndagy-totenshe-zhane-okiletti-el |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Тимур Владимирұлы Пірімбетов Қазақстан Республикасының Латвия Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі қызметіне тағайындалды |lang= kk |publisher= [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2019-11-01 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;23qaz23&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--2395022 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang= kk |publisher= [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2023-10-23 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Дәурен Айтбайұлы Кәріпов|Дәурен Кәріпов]] (23 қазан 2023 бастап)&lt;ref name=&quot;23qaz23&quot; /&gt;
}}

=== [[Литва]] ===
{{columns-list|2|
# [[Саят Дүйсенбайұлы Бейсенов|Саят Бейсенов]] (1995–1997)
# [[Икрам Адырбекұлы Адырбеков|Икрам Адырбеков]] (1997–2002)
# [[Рашид Тұрарұлы Ибраев|Рашид Ибраев]] (2002–2006)
# [[Тілеухан Самарханұлы Қабдрахманов|Тілеухан Кабдрахманов]] (2006–2008)
# [[Ғалымжан Тельманұлы Қойшыбаев|Ғалымжан Қойшыбаев]] (2008–2012)
# [[Бауыржан Әлімұлы Мұхаметжанов|Бауыржан Мұхаметжанов]] (2013 – 29 мамыр 2018)
# [[Виктор Валерьевич Темірбаев|Виктор Темірбаев]] (тамыз 2018 – 9 желтоқсан 2022)&lt;ref name=&quot;9jel22&quot; /&gt;
# [[Тимур Бейбітәліұлы Оразаев|Тимур Оразаев]] (9 желтоқсан 2022 бастап)&lt;ref name=&quot;9jel22&quot; /&gt;
}}

=== [[Лихтенштейн]] ===
# [[Әлібек Әсетович Бақаев|Әлібек Бақаев]] (– 21 қазан 2022)&lt;ref name=&quot;21qaz22&quot; /&gt;
# [[Қайрат Асаниязұлы Саржанов|Қайрат Саржанов]] (18 сәуір 2023 бастап)&lt;ref name=&quot;18saw23&quot; /&gt;

=== [[Люксембург]] ===
# [[Әуесхан Мақатайұлы Қырбасов|Әуесхан Қырбасов]] (1994—1998)
# [[Ахметжан Смағұлұлы Есімов|Ахметжан Есімов]] (1998—2001)
# [[Төлеутай Ысқақұлы Сүлейменов|Төлеутай Сүлейменов]] (2001—2003)
# [[Константин Васильевич Жигалов|Константин Жигалов]] (2003—2009)
# [[Ерік Мылтықбайұлы Өтембаев|Ерік Өтембаев]] (2009—2012)
# [[Алмаз Нәсіредденұлы Хамзаев|Алмаз Хамзаев]] (2012—2018)
# [[Айгүл Сайфоллақызы Құспан|Айгүл Құспан]] (2018—2021)
# [[Марғұлан Бақытұлы Баймұхан|Марғұлан Баймұхан]] (21 қазан 2021 — 5 шілде 2025)&lt;ref name=&quot;21qaz21&quot; /&gt;
# [[Роман Юрьевич Василенко|Роман Василенко]] (9 желтоқсан 2025 жылдан бастап)

=== [[Мажарстан]] ===
{{columns-list|2|
# [[Сәлім Әлмағамбетұлы Құрманғожин|Сәлім Құрманғожин]] (1993–1996)
# [[Төлеутай Ысқақұлы Сүлейменов|Төлеутай Сүлейменов]] (1996–2001)
# [[Сағынбек Тоқабайұлы Тұрсынов|Сағынбек Тұрсынов]] (2002–2006)
# [[Рашид Тұрарұлы Ибраев|Рашид Ибраев]] (2006–2012)
# [[Нұрбах Тұрарұлы Рүстемов|Нұрбах Рүстемов]] (2013 – 30 қыркүйек 2019)&lt;ref name=&quot;30qir19a&quot; /&gt;
# [[Жәнібек Жарасқанұлы Әбдрашов|Жәнібек Әбдрашов]] (30 қыркүйек 2019 – шілде 2024)&lt;ref name=&quot;30qir19a&quot; /&gt;
# [[Абзал Сапарбекұлы]] (16 шілде 2024 – 10 шілде 2026)
# [[Анель Бақытбекқызы]] (10 шілде 2026 бастап)
}}

=== [[Мальта]] ===
# [[Андриан Көпмағамбетұлы Елемесов|Андриан Елемесов]] (6 қараша 2012 — 10 тамыз 2015)
# [[Сергей Нұртайұлы Нұртаев|Сергей Нұртаев]] (– 12 ақпан 2021)&lt;ref name=&quot;12aqp21&quot; /&gt;
# [[Ерболат Нәсенұлы Сембаев|Ерболат Сембаев]] (21 қазан 2021 бастап)&lt;ref name=&quot;21qaz21&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--2193930 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang= kk |publisher= [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2021-10-21 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;

=== [[Нидерланд]] ===
{{columns-list|2|
# [[Дәулет Қасекенұлы Батырашев|Дәулет Батырашев]] (2004–2006 – УСӨ)
# [[Майнюра Саветқызы Мырзамадиева|Майнюра Мырзамадиева]] (2007–2016) 
# [[Мағжан Жанботаұлы Ілиясов|Мағжан Ілиясов]] (мамыр 2016 – 30 қыркүйек 2020)&lt;ref name=&quot;30qir20&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen-1343192717 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher= [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2020-09-30 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Асқар Қуанышұлы Жұмағалиев|Асқар Жұмағалиев]] (30 қыркүйек 2020 – 6 қыркүйек 2024)&lt;ref name=&quot;30qir20&quot; /&gt;
# [[Қайрат Құдайбергенұлы Әбдірахманов|Қайрат Әбдірахманов]] (6 қыркүйек 2024 — 9 желтоқсан 2025)
# [[Ақан Ақасұлы Рахметуллин|Ақан Рахметуллин]] (9 желтоқсан 2025 бастап)
}}

=== [[Норвегия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Марат Төлеубекұлы Есенбаев|Марат Есенбаев]] (2004–2006 – УСӨ)
# [[Нұрлан Әділұлы Жалғасбаев|Нұрлан Жалғасбаев]] (2006–2008 – УСӨ)
# [[Марат Төлеубекұлы Есенбаев|Марат Есенбаев]] (2008–2010 – УСӨ)
# [[Нұрлан Орынбасарұлы Мусин|Нұрлан Мусин]] (2010–2013 – УСӨ)
# [[Асқар Сағиұлы Тәжиев|Асқар Тәжиев]] (2013 – 17 қыркүйек 2014) 
# [[Қайрат Қуатұлы Әбусейітов|Қайрат Әбусейітов]] (қыркүйек 2014 – қазан 2018)
# [[Еркін Қадырбекұлы Ахинжанов|Еркін Ахинжанов]] (9 сәуір 2019 – 11 қаңтар 2023)
# [[Әділ Қапанұлы Тұрсынов|Әділ Тұрсынов]] (11 қаңтар 2023 бастап)&lt;ref name=&quot;11qan23&quot; /&gt;
}}

=== [[Польша]] ===
{{columns-list|2|
# [[Игорь Николаевич Тутеволь|Игорь Тутеволь]] (1999–2000 – УСӨ)
# [[Тамас Қалмұхамбетұлы Айтмұхамбетов|Тамас Айтмухамбетов]] (2000–2001 – УСӨ)
# [[Константин Васильевич Жигалов|Константин Жигалов]] (2000–2003)
# [[Төлеутай Ысқақұлы Сүлейменов|Төлеутай Сүлейменов]] (2003–2005)
# [[Алексей Юрьевич Волков|Алексей Волков]] (2005–2012)
# [[Ерік Мылтықбайұлы Өтембаев|Ерік Өтембаев]] (2012–2016) 
# [[Алтай Ибрагимұлы Әбибуллаев|Алтай Әбибуллаев]] (мамыр 2016 – ақпан 2017)
# [[Марғұлан Бақытұлы Баймұхан|Марғұлан Баймұхан]] (шілде 2017 – мамыр 2020)
# [[Әлім Серікұлы Қирабаев|Әлім Қирабаев]] (5 наурыз 2020 — 7 сәуір 2025)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlygymen-alim-serikuly-kirabaev-kazakstan-respublikasynyn-polsha-respublikasyndagy-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-k |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Әлім Серікұлы Қирабаев Қазақстан Республикасының Польша Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі қызметіне тағайындалды |lang= kk |publisher= [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2020-03-05 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Нұрлан Әділұлы Жалғасбаев|Нұрлан Жалғасбаев]] (7 сәуір 2025 бастап)&lt;ref name=&quot;7sau25&quot; /&gt;
}}

=== [[Португалия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Жан Сержанұлы Ғалиев|Жан Ғалиев]] (– 30 қыркүйек 2019)&lt;ref name=&quot;galiev&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.gov.kz/memleket/entities/intinf/about/structure/people/521?lang=kk |title= Ғалиев Жан Сержанұлы |lang= kk |publisher= [[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігінің Халықаралық ақпарат комитеті|Сыртқы істер министрлігі Халықаралық ақпарат комитеті]]нің ресми сайты |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Дәулет Қасекенұлы Батырашев|Дәулет Батырашев]] (30 қыркүйек 2019  – 5 қаңтар 2025)&lt;ref name=&quot;30qir19a&quot;&gt;{{Cite web|url= https://demo.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen-1343192709 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher= [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2019-09-30 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Жан Сержанұлы Ғалиев|Жан Ғалиев]] (5 қаңтар 2025 бастап)&lt;ref name=&quot;qrsim25&quot;&gt;{{Cite web|url= https://akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--5029 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher= [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2025-01-05 |accessdate= 2025-01-05}}&lt;/ref&gt;
}}

=== [[Румыния]] ===
{{columns-list|2|
# [[Эрик Болатбекұлы Жүсіпов|Эрик Жүсіпов]] (2003–2005 – УСӨ)
# [[Бақытжан Ордабаев]] (2005–2008 – УСӨ)
# [[Дархан Аманұлы Кәлетаев|Дархан Кәлетаев]]? (2008–2012 – УСӨ)
# [[Талғат Ғабдуллаұлы Калиев|Талғат Калиев]] (2012–2014 – УСӨ) 
# [[Дәулет Қасекенұлы Батырашев|Дәулет Батырашев]] (2 қыркүйек 2014 – 30 қыркүйек 2019)&lt;ref name=&quot;2qir14&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/16727-memleket-basshysynyn-zharlyktarymen |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=
[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2014-09-02 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;30qir19b&quot; /&gt;
# [[Нұрбах Тұрарұлы Рүстемов|Нұрбах Рүстемов]] (30 қыркүйек 2019 –)&lt;ref name=&quot;30qir19a&quot; /&gt;
# [[Ерлік Шәкірұлы Әли|Ерлік Әли]] (24 наурыз 2023 – 22 шілде 2026)&lt;ref name=&quot;24naw23&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--2421217 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=
[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2023-03-24 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Амангелді Ғазезұлы Саинов|Амангелді Саинов]] (22 шілде 2026 бастап)
}}

=== [[Сан-Марино]] ===
# [[Андриан Көпмағамбетұлы Елемесов|Андриан Елемесов]] (6 қараша 2012 — 10 тамыз 2015)
# [[Сергей Нұртайұлы Нұртаев|Сергей Нұртаев]] (– 12 ақпан 2021)&lt;ref name=&quot;12aqp21&quot; /&gt;
# [[Ерболат Нәсенұлы Сембаев|Ерболат Сембаев]] (21 қазан 2021 бастап)&lt;ref name=&quot;21qaz21&quot; /&gt;

=== [[Сербия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Нұрбах Тұрарұлы Рүстемов|Нұрбах Рүстемов]] (– 30 қыркүйек 2019)&lt;ref name=&quot;30qir19a&quot; /&gt;
# [[Ғабит Әбдімажитұлы Сыздықбеков|Ғабит Сыздықбеков]] (30 қыркүйек 2019 – 2 шілде 2021)&lt;ref name=&quot;30qir19a&quot; /&gt;
# [[Мәди Бәкірұлы Атамқұлов|Мәди Атамқұлов]] (2 шілде 2021 — 10 шілде 2026)&lt;ref name=&quot;2cil21&quot; /&gt;
# [[Болат Бариұлы Иманбаев|Болат Иманбаев]] (10 шілде 2026 бастап)
}}

=== [[Словакия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Сержан Оралбайұлы Әбдікәрімов|Сержан Әбдікәрімов]] (– 30 қыркүйек 2019)&lt;ref name=&quot;30qir19a&quot; /&gt;
# [[Роман Юрьевич Василенко|Роман Василенко]] (21 желтоқсан 2019 –)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://turantimes.kz/politika/11935-zamestitel-ministra-inostrannyh-del-roman-vasilenko-naznachen-poslom.html |title= Заместитель министра иностранных дел Роман Василенко назначен послом |lang= ru |work= turantimes.kz |date= 2019-12-21}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20191223073724/https://turantimes.kz/politika/11935-zamestitel-ministra-inostrannyh-del-roman-vasilenko-naznachen-poslom.html |date= 2019-12-23}}&lt;/ref&gt;
# [[Төлежан Тұрсынұлы Барлыбаев|Төлежан Барлыбаев]] (30 наурыз 2022 – қараша 2024)&lt;ref name=&quot;30naw22&quot;&gt;{{Cite web|url= https://akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--302120 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=
[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2022-03-30 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Жанна Ниязбекқызы Сағынова|Жанна Сағынова]] (15 қараша 2024 бастап)&lt;ref name=&quot;15qar24&quot; /&gt;
}}

=== [[Словения]] ===
# [[Қайрат Ермекұлы Омаров|Қайрат Омаров]] (21 қазан 2021 – 6 қазан 2022)&lt;ref name=&quot;6qaz22&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;21qaz21&quot; /&gt;
# [[Әлібек Әсетұлы Бақаев|Әлібек Бақаев]] (24 наурыз 2023 — 14 тамыз 2023)&lt;ref name=&quot;24naw23&quot; /&gt;
# [[Данияр Қабидоллаұлы Сарекенов|Данияр Сарекенов]] (9 қыркүйек 2024 — 13 қазан 2025)
# [[Алтай Ибрагимұлы Әбибуллаев|Алтай Әбибуллаев]] (13 қазан 2025 бастап)

=== [[Солтүстік Македония]] ===
# [[Нұрбах Тұрарұлы Рүстемов|Нұрбах Рүстемов]] (– 30 қыркүйек 2019)&lt;ref name=&quot;30qir19a&quot; /&gt;
# [[Жәнібек Жарасқанұлы Әбдрашов|Жәнібек Әбдрашов]] (2 қыркүйек 2020 –)
# [[Сатыбалды Ересұлы Бұршақов|Сатыбалды Бұршақов]] (26 наурыз 2024 – 27 тамыз 2026)&lt;ref name=&quot;26naw24&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-satybaldy-eresuly-burshakov-kazakstan-respublikasynyn-soltustik-makedoniya-respublikasyndagy-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-lauazymynan-bosatyldy-277720 |title=Мемлекет басшысының Жарлығымен Сатыбалды Ересұлы Бұршақов Қазақстан Республикасының Солтүстік Македония Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі лауазымынан босатылды |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2026-08-27 |accessdate=2026-08-27}}&lt;/ref&gt;

=== [[Ұлыбритания]] ===
{{columns-list|2|
# [[Нұртай Әбіқайұлы Әбіқаев|Нұртай Әбіқаев]] (1995–1996)
# [[Қанат Бекмырзаұлы Саудабаев|Қанат Саудабаев]] (1996–1999)
# [[Әділ Құрманжанұлы Ахметов|Әділ Ахметов]] (2000–2001)
# [[Ерлан Әбілфайызұлы Ыдырысов|Ерлан Ыдырысов]] (2002–2007)
# [[Қайрат Қуатұлы Әбусейітов|Қайрат Әбусейітов]] (2008 – 17 қыркүйек 2014)
# [[Ержан Хозеұлы Қазыхан|Ержан Қазыханов]] (17 қыркүйек 2014 – 15 ақпан 2017)&lt;ref name=&quot;15aqp17&quot; /&gt;
# [[Ерлан Әбілфайызұлы Ыдырысов|Ерлан Ыдырысов]] (15 ақпан 2017 – 17 тамыз 2022)&lt;ref name=&quot;15aqp17&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen-1343192692 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher= [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2017-02-15 |accessdate= 2024-06-25}}&lt;/ref&gt;
# [[Мағжан Жанботаұлы Ілиясов|Мағжан Ілиясов]] (6 қазан 2022 – 20 қазан 2025)&lt;ref name=&quot;6qaz22&quot;&gt;{{Cite web|url= https://akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--69959 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher= [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2022-10-06 |accessdate= 2024-11-28}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.gov.kz/memleket/entities/mfa-london/about/structure/people/28485?lang=kk |title= Ілиясов Мағжан Жанботаұлы |lang= kk |publisher= [[Қазақстанның Ұлыбританиядағы Елшілігі]] |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Әлібек Әсетұлы Бақаев|Әлібек Бақаев]] (22 шілде 2026 бастап)
}}

=== [[Финляндия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Ғалымжан Тельманұлы Қойшыбаев|Ғалымжан Қойшыбаев]] (2009–2016)
# [[Мұрат Әбуғалиұлы Нұртілеу|Мұрат Нұртілеуов]] (29 наурыз 2016 – 25 наурыз 2019)
# [[Жанна Сәбитқызы Сартбаева|Жанна Сартбаева]] (18 мамыр 2019 – 20 маусым 2024)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-zhanna-sabitkyzy-sartbaeva-kazakstan-respublikasynyn-finlyandiya-respublikasyndagy-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-lauazymynan-bosatyldy-2052539 |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Жанна Сәбитқызы Сартбаева Қазақстан Республикасының Финляндия Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі лауазымынан босатылды |lang= kk |publisher= [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2024-06-20 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Азамат Сәбитұлы Әбдіраимов|Азамат Әбдіраимов]] (20 маусым 2024 бастап)
}}

=== [[Франция]] ===
{{columns-list|2|
# [[Тілеухан Самарханұлы Қабдрахманов|Тілеухан Қабдрахманов]] (1993–1996)
# [[Нұрлан Жұмағалиұлы Дәненов|Нұрлан Даненов]] (1997–1999)
# [[Ақмарал Хайдарқызы Арыстанбекова|Ақмарал Арыстанбекова]] (1999–2003)
# [[Дулат Оразбекұлы Қуанышев|Дулат Қуанышев]] (2003–2005)
# [[Аманжол Қазбекұлы Жанқұлиев|Аманжол Жанқұлиев]] (2005–2008)
# [[Мұрат Сейітжанұлы Тәшібаев|Мұрат Тәшібаев]] (2008–2009)
# [[Нұрлан Жұмағалиұлы Дәненов|Нұрлан Даненов]] (2009 – қазан 2017) 
# [[Жан Сержанұлы Ғалиев|Жан Ғалиев]] (31 қазан 2017 – қыркүйек 2022)&lt;ref name=&quot;galiev&quot; /&gt;
# [[Гүлсара Мерейқызы Арыстанқұлова|Гүлсара Арыстанқұлова]] (23 шілде 2022 бастап)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-gulsara-mereykyzy-arystankulova-kazakstan-respublikasynyn-francuz-respublikasyndagy-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-lauazymyna-tagayyndaldy-2365642 |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Гүлсара Мерейқызы Арыстанқұлова Қазақстан Республикасының Француз Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі лауазымына тағайындалды |lang= kk |publisher= [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2022-07-23 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
}}

=== [[Хорватия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Алтай Ибрагимұлы Әбибуллаев|Алтай Әбибуллаев]] (2008–2009 – УСӨ)
# [[Төлежан Тұрсынұлы Барлыбаев|Төлежан Барлыбаев]] (2012–2014 – УСӨ)
# [[Аслан Есболайұлы Мусин|Аслан Мусин]] (2014 – 4 қаңтар 2017) 
# [[Төлежан Тұрсынұлы Барлыбаев|Төлежан Барлыбаев]] (мамыр 2017 – 30 наурыз 2022)&lt;ref name=&quot;30naw22&quot; /&gt;
# [[Алтай Ибрагимұлы Әбибуллаев|Алтай Әбиболлаев]] (30 наурыз 2022 – 24 наурыз 2023)&lt;ref name=&quot;30naw22&quot; /&gt;
# [[Ақылбек Әбсатұлы Камалдинов|Ақылбек Камалдинов]] (16 маусым 2023 – 5 қаңтар 2025)&lt;ref name=&quot;16maw23&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--1653134 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang= kk |publisher= [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2023-03-16 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Дәулет Қасекенұлы Батырашев|Дәулет Батырашев]] (5 қаңтар 2025 бастап)&lt;ref name=&quot;qrsim25&quot; /&gt;
}}

=== [[Черногория]] ===
# [[Төлежан Тұрсынұлы Барлыбаев|Төлежан Барлыбаев]] (– 30 наурыз 2022)&lt;ref name=&quot;30naw22&quot; /&gt;

=== [[Чехия]] ===
{{columns-list|2|
#[[Советқали Қамаубайұлы Қартбаев|Советқали Қартбаев]] (1997–2001)
#Дархан Әліұлы Бердәлиев (2001–2003)
#Игорь Идеалұлы Мұсәлімов (2003–2004)
#[[Шәріп Омарұлы Омаров|Шәріп Омаров]] (2004–2008)
#[[Анарбек Бақтығазыұлы Қарашев|Анарбек Қарашев]] (қаңтар 2008 – шілде 2014)
#[[Сержан Оралбайұлы Әбдікәрімов|Сержан Әбдікәрімов]] (наурыз 2015 – 30 қыркүйек 2019)&lt;ref name=&quot;30qir19a&quot; /&gt;
#[[Марат Мұханбетқазыұлы Тәжин|Марат Тәжин]] (қараша 2019 – 16 маусым 2023)
#[[Бақыт Амангелдіұлы Дүйсенбаев|Бақыт Дүйсенбаев]] (16 маусым 2023 — 9 желтоқсан 2025)&lt;ref name=&quot;16maw23&quot; /&gt;
# [[Қайрат Құдайбергенұлы Әбдірахманов|Қайрат Әбдірахманов]] (9 желтоқсан 2025 бастап)
}}

=== [[Швейцария]] ===
{{columns-list|2|
# [[Болат Жамитұлы Өтемұратов|Болат Өтемұратов]] (1996–1999)
# [[Нұрлан Жұмағалиұлы Дәненов|Нұрлан Дәненов]] (1999–2004)
# [[Абусеитов, Кайрат Хуатович|К. Абусеитов]] (2004–2008)
# [[Аманжол Қазбекович Жанқұлиев|Аманжол Жанкулиев]] (2008–2009)
# [[Мұхтар Бескенұлы Тілеуберді|Мұхтар Тілеуберді]] (2009 – наурыз 2016) 
# [[Жанар Сейдахметқызы Айтжанова|Жанар Айтжанова]] (11 мамыр 2016 – 4 қыркүйек 2019)
# [[Әлібек Әсетович Бақаев|Әлібек Бақаев]] (4 қыркүйек 2019 – 21 қазан 2022)&lt;ref name=&quot;21qaz22&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--2195722 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher= [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2022-10-21 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Қайрат Асаниязұлы Саржанов|Қайрат Саржанов]] (21 қазан 2022 бастап)&lt;ref name=&quot;21qaz22&quot; /&gt;
}}

=== [[Швеция]] ===
{{columns-list|2|
# [[Дастан Шериазданұлы Елеукенов|Дастан Елеукенов]] (2013 – 18 наурыз 2019)&lt;ref name=&quot;18naw19&quot; /&gt;
# [[Қайрат Құдайбергенұлы Әбдірахманов|Қайрат Әбдірахманов]] (наурыз 2019 – 7 желтоқсан 2020)
# [[Сергей Нұртайұлы Нұртаев|Сергей Нұртаев]] (12 ақпан 2021 – 6 қыркүйек 2024)&lt;ref name=&quot;12aqp21&quot; /&gt;
# [[Олжас Мұхамедғалымұлы Сүлейменов|Олжас Сүлейменов]] (6 қыркүйек 2024 бастап)
}}

=== [[Эстония]] ===
{{columns-list|2|
# [[Ғалымжан Тельманұлы Қойшыбаев|Ғалымжан Қойшыбаев]] (2009–2016)
# [[Мұрат Әбуғалиұлы Нұртілеу|Мұрат Нұртілеуов]] (ақпан 2017 — наурыз 2019)
# [[Нұрлан Мұсатайұлы Сейтімов|Нұрлан Сейтімов]] (21 желтоқсан 2019 – 27 наурыз 2024)
# [[Алтай Сейдірұлы Көлгінов|Алтай Көлгінов]] (27 наурыз 2024 бастап)
}}

== [[Посткеңестік кеңістік]] ==
=== [[Армения]] ===
{{columns-list|2|
# [[Айымдос Ерсайынұлы Бозжігітов|Айымдос Бозжігітов]] (2010 – 6 наурыз 2015)
# [[Тимур Бейбітәліұлы Оразаев|Темір Оразаев]] (29 наурыз 2016 – 12 ақпан 2021)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://kaz.inform.kz/news/t-orazaev-kazakstannyn-armeniyadagy-elshisi-bolyp-tagayyndaldy_a2886544/ |title= Т.Оразаев Қазақстанның Армениядағы Елшісі болып тағайындалды |lang= kk |publisher= kaz.inform.kz |date= 2016-03-29 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Болат Бариұлы Иманбаев|Болат Иманбаев]] (12 ақпан 2021 – 10 шілде 2026)&lt;ref name=&quot;12aqp21&quot;&gt;{{Cite web|url= https://demo.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen-1343192719 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher= [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2021-02-12 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.gov.kz/memleket/entities/mfa-erevan/about/structure/people/7127?lang=ru#:~:text=%E2%80%93%20%D0%A7%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B2%D1%8B%D1%87%D0%B0%D0%B9%D0%BD%D1%8B%D0%B9%20%D0%B8%20%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D1%87%D0%BD%D1%8B%D0%B9%20%D0%9F%D0%BE%D1%81%D0%BE%D0%BB%20%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B8,%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B8%20%D0%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%85%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%20%D0%B2%20%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B5%20%D0%90%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F. |title= Иманбаев Болат Бариұлы |lang= kk |publisher= [[Қазақстанның Армениядағы Елшілігі]] |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
}}

=== [[Әзербайжан]] ===
{{columns-list|2|
# [[Ибраһим Әжейұлы Аманғалиев|Ибраһим Аманғалиев]] (1993–1998)
# [[Рашид Тұрарұлы Ибраев|Рашид Ибраев]] (1998–2002)
# [[Андар Мәулешұлы Шоқпытов|Андар Шоқпытов]] (2002–2007)
# [[Серік Дастанұлы Пірімбетов|Серік Пірімбетов]] (2008–2013)
# [[Амангелді Жұмабайұлы Жұмабаев|Амангелді Жұмабаев]] (2013–2015)
# [[Бейбіт Өксікбайұлы Исабаев|Бейбіт Исабаев]] (2015–2019)
# [[Сержан Оралбайұлы Әбдікәрімов|Сержан Әбдікәрімов]] (2019–2023)&lt;ref name=&quot;30qir19a&quot; /&gt;
# [[Әлім Дәуренұлы Байел|Әлім Байел]] (18 сәуір 2023 бастап)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-alim-daurenuly-bayel-kazakstan-respublikasynyn-azerbayzhan-respublikasyndagy-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-lauazymyna-tagayyndaldy-1831827 |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Әлім Дәуренұлы Байел Қазақстан Республикасының Әзербайжан Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі лауазымына тағайындалды |lang= kk |publisher= [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2023-04-18 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
}}

=== [[Беларусь]] ===
{{columns-list|2|
# [[Валерий Батайұлы Темірбаев|Валерий Темірбаев]] (1994–1996)
# [[Юрий Алексеевич Клочков|Юрий Клочков]] (1996–1998)
# [[Владимир Иванович Алесин|Владимир Алесин]] (1998–2003)
# [[Ғазиз Алдамжаров]] (2003–2006)
# [[Болат Ғазизұлы Ысқақов|Болат Ысқақов]] (2006–2008)
# [[Анатолий Владимирович Смирнов|Анатолий Смирнов]] (2008–2012)
# [[Ерғалы Бөлегенов|Ерғали Бөлегенов]] (2012–2017)
# [[Ермұхамет Қабиденұлы Ертісбаев|Ермұхамет Ертісбаев]] (2017–2019)
# [[Асқар Асанұлы Бейсенбаев|Асқар Бейсенбаев]] (12 тамыз 2019 – тамыз 2023)
# [[Ерлан Сапарұлы Байжанов|Ерлан Байжанов]] (25 тамыз 2023 – маусым 2024)&lt;ref name=&quot;25tam23&quot; /&gt;
# [[Тимур Мекешұлы Жақсылықов|Тимур Жақсылықов]] (4 маусым 2024 бастап)&lt;ref name=&quot;jaqsylyqov24&quot;&gt;{{Cite web|url= https://akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-timur-mekeshuly-zhaksylykov-kazakstan-respublikasynyn-belarus-respublikasyndagy-elshisi-bolyp-tagayyndaldy-451658 |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Тимур Мекешұлы Жақсылықов Қазақстан Республикасының Беларусь Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі, ТМД Жарғылық органдарының жанындағы Тұрақты өкіл қызметін қоса атқарушы болып тағайындалды |lang= kk |publisher= [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2024-06-04 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
}}

=== [[Грузия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Наурыз Ғұбайдуллаұлы Айдаров|Наурыз Айдаров]] (2003–2005 – УСӨ)
# [[Нұрлан Әділұлы Жалғасбаев|Нұрлан Жалғасбаев]] (2005–2006 – УСӨ)
# [[Игорь Идеалұлы Мұсәлімов|Игорь Мұсәлімов]] (2006–2011 – УСӨ)
# [[Әділ Қапанұлы Тұрсынов|Әділ Тұрсынов]] (2012–2013 – УСӨ)
# [[Ермұхамет Қабиденұлы Ертісбаев|Ермұхамет Ертісбаев]] (2013–2017) 
# [[Бауыржан Әлімұлы Мұхаметжанов|Бауыржан Мұхаметжанов]] (2018–2022)
# [[Мәлік Кеңесбайұлы Мырзалин|Мәлік Мырзалин]] (9 желтоқсан 2022 – 11 қыркүйек 2026)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-malik-kenesbayuly-myrzalin-kazakstan-respublikasynyn-gruziyadagy-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-bolyp-tagayyndaldy-ol-kazakstan-respublikasy-prezidentinin-akimshiligi-basshysynyn-orynbasary-lauazymynan-bosatyldy-911036 |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Мәлік Кеңесбайұлы Мырзалин Қазақстан Республикасының Грузиядағы Төтенше және Өкілетті Елшісі болып тағайындалды, ол Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі Басшысының орынбасары лауазымынан босатылды |lang= kk |publisher= [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2022-12-09 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;26qir11&quot; /&gt;
# [[Талғат Мұбарақұлы Адуов|Талғат Адуов]] (11 қыркүйек 2026 бастап)&lt;ref name=&quot;26qir11&quot; /&gt;
}}

=== [[Қырғызстан]] ===
{{columns-list|2|
# [[Мұхтар Шаханов]] (1993–2003)
# [[Өмірзақ Өзбекұлы Өзбеков|Өмірзақ Өзбеков]] (2003–2008)
# [[Бақыт Сағындықұлы Оспанов|Бақыт Оспанов]] (2008–2009)
# [[Бейбіт Өксікбайұлы Исабаев|Бейбіт Исабаев]] (2009 – 16 наурыз 2015) 
# [[Айымдос Ерсайынұлы Бозжігітов|Айымдос Бозжігітов]] (16 наурыз 2015 – 7 ақпан 2018)
# [[Кәрім Нәсбекұлы Көкірекбаев|Кәрім Көкірекбаев]] (7 ақпан 2018 – 26 тамыз 2019)
# [[Қайрат Айтмұхамбетұлы Нұрпейісов|Қайрат Нұрпейісов]] (26 тамыз 2019 – 19 сәуір 2021)&lt;ref name=&quot;19saw21a&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--1934628 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher= [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2021-04-19 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Рәпіл Сейітханұлы Жошыбаев|Рәпіл Жошыбаев]] (19 сәуір 2021 — 10 шілде 2026)&lt;ref name=&quot;19saw21&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--1934432 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher= [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2021-04-19 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Әбілқайыр Бақтыбайұлы Ысқақов|Әбілқайыр Сқақов]] (10 шілде 2026 бастап)
}}

=== [[Молдова]] ===
# [[Дархан Аманұлы Кәлетаев|Дархан Кәлетаев]] (12 қазан 2020 – 2022)&lt;ref name=&quot;12qaz20&quot; /&gt;
# [[Алмат Дәкібайұлы Айдарбеков|Алмат Айдарбеков]] (30 наурыз 2022 бастап)&lt;ref name=&quot;30naw22&quot; /&gt;

=== [[Өзбекстан]] ===
{{columns-list|2|
# [[Сайлау Батыршаұлы]] (1993-1994)
# [[Нәжімеден Ихсанұлы Есқалиев|Нәжімеден Есқалиев]] (1994–1997)
# [[Өмірзақ Өзбекұлы Өзбеков|Өмірзақ Өзбеков]] (1997–2003)
# [[Тілеухан Самарханұлы Қабдрахманов|Тілеухан Қабдрахманов]] (2003–2006)
# [[Асқар Исабекұлы Мырзахметов|Асқар Мырзахметов]] (2006–2007)
# [[Зауытбек Қауысбекұлы Тұрысбеков|Зауытбек Тұрысбеков]] (2007–2009)
# [[Бөрібай Биқожаұлы Жексембин|Бөрібай Жексембин]] (2010 – желтоқсан 2015)
# [[Ерік Мылтықбайұлы Өтембаев|Ерік Өтембаев]] (2016 – 18 наурыз 2019)&lt;ref name=&quot;18naw19&quot; /&gt;
# [[Дархан Амангелдіұлы Сатыбалды|Дархан Сатыбалды]] (2019–2022)
# [[Бейбіт Бәкірұлы Атамқұлов|Бейбіт Атамқұлов]] (31 қазан 2022 – 22 шілде 2026)&lt;ref name=&quot;31qaz22&quot; /&gt;
# [[Ералы Лұқпанұлы Тоғжанов|Ералы Тоғжанов]] (22 шілде 2026 бастап)
}}

=== [[Ресей]] ===
{{Толық мақала|Қазақстанның Ресейдегі елшілерінің тізімі}}
{{columns-list|2|
#[[Валерий Батайұлы Темірбаев|Валерий Темірбаев]] (1992—1994)
#[[Тайыр Аймұхамедұлы Мансұров|Тайыр Мансұров]] (қаңтар 1994 – ақпан 2002)
#[[Алтынбек Сәрсенбайұлы]] (2002 – қараша 2003)
#[[Қырымбек Елеуұлы Көшербаев|Қырымбек Көшербаев]] (қараша 2003 – 24 қаңтар 2006)
#[[Жансейіт Қансейітұлы Түймебаев|Жансейіт Түймебаев]] (1 ақпан 2006 – 19 қаңтар 2007)
#[[Нұртай Әбіқайұлы Әбіқаев|Нұртай Әбіқаев]] (12 ақпан 2007 – 14 қазан 2008)
#[[Әділбек Рыскелдіұлы Жақсыбеков|Әділбек Жақсыбеков]] (11 қараша 2008 – 24 маусым 2009)
#[[Зауытбек Қауысбекұлы Тұрысбеков|Зауытбек Тұрысбеков]] (14 тамыз 2009 – 25 сәуір 2012)
#[[Ғалым Ізбасарұлы Оразбақов|Ғалым Оразбақов]] (25 сәуір 2012 – 22 қаңтар 2014)
#[[Марат Мұханбетқазыұлы Тәжин|Марат Тәжин]] (11 ақпан 2014 – 12 қаңтар 2017)
#[[Иманғали Нұрғалиұлы Тасмағамбетов|Иманғали Тасмағамбетов]] (3 ақпан 2017 – 18 желтоқсан 2019)
#[[Ермек Беделбайұлы Көшербаев|Ермек Көшербаев]] (29 қаңтар 2020 – 16 маусым 2023)
#[[Дәурен Әскербекұлы Абаев|Дәурен Абаев]] (3 шілде 2023 бастап)
}}

=== [[Тәжікстан]] ===
{{columns-list|2|
# [[Нәжімеден Ықсанұлы Есқалиев|Нәжімеден Есқалиев]] (1997–1999)
# [[Аманжол Қазбекұлы Жанқұлиев|Аманжол Жанқұлиев]] (2001–2003)
# [[Ерлан Әділханұлы Әбілдаев|Ерлан Әбілдаев]] (2004–2008)
# [[Әбутәліп Ібіжанұлы Ахметов|Әбутәліп Ахметов]] (2008–2010+)
# [[Ағыбай Дінкенұлы Смағұлов|Ағыбай Смағұлов]] (2011–2017)
# [[Асқар Ерлікұлы Тәжібаев|Асқар Тәжібаев]] (18 наурыз 2019 – 15 наурыз 2022)&lt;ref name=&quot;15naw22b&quot; /&gt;
# [[Уәлихан Әмірханұлы Төреханов|Уәлихан Төреханов]] (15 наурыз 2022 бастап)&lt;ref name=&quot;15naw22b&quot; /&gt;
}}

=== [[Түрікменстан]]===
{{columns-list|2|
# [[Амангелді Жұмабайұлы Жұмабаев|Амангелді Жұмабаев]] (1999–2004)
# [[Вячеслав Қаменұлы Ғиззатов|Вячеслав Ғиззатов]] (2004–2005)
# [[Мұрат Марданұлы Атанов|Мұрат Атанов]] (2005–2008)
# [[Асхат Тұтқышбайұлы Оразбай|Асхат Оразбай]] (2008–2012)
# [[Орман Кәрімұлы Нұрбаев|Орман Нұрбаев]] (2012–2017)
# [[Жандос Әнуарұлы Асанов|Жандос Асанов]] (13 шілде 2018 – тамыз 2019)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlygymen-zhandos-anuaruly-asanov-kazakstan-respublikasynyn-turikmenstandagy-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-kyzmetin |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Жандос Әнуарұлы Асанов Қазақстан Республикасының Түрікменстандағы Төтенше және Өкілетті Елшісі қызметіне тағайындалды |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2018-07-13 |accessdate= 2024-09-11}}&lt;/ref&gt;
# [[Еркебұлан Оңалбекұлы Сәпиев|Еркебұлан Сәпиев]] (26 маусым 2019 – 15 наурыз 2022)&lt;ref name=&quot;15naw22b&quot; /&gt;
# [[Асқар Ерлікұлы Тәжібаев|Асқар Тәжібаев]] (15 наурыз 2022 – 20 маусым 2024)&lt;ref name=&quot;15naw22b&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-askar-erlikuly-tazhibaev-kazakstan-respublikasynyn-turikmenstandagy-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-lauazymynan-bosatyldy-2052143 |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Асқар Ерлікұлы Тәжібаев Қазақстан Республикасының Түрікменстандағы Төтенше және Өкілетті Елшісі лауазымынан босатылды |lang= kk |publisher= [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2024-06-20 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Нұрлан Асқарұлы Ноғаев|Нұрлан Ноғаев]] (20 маусым 2024 бастап)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.ktk.kz/kz/newsfeed/article/2024/06/20/273172/ |title= Нұрлан Ноғаев Қазақстанның Түрікменстандағы елшісі болып тағайындалды |lang= kk |publisher= [[КТК (телеарна)|КТК]] |date= 2024-06-20 |accessdate= 2024-06-25}}&lt;/ref&gt;
}}

=== [[Украина]] ===
{{columns-list|2|
# [[Юрий Алексеевич Клочков|Юрий Клочков]] (1994–1996)
# [[Нәжімеден Ықсанұлы Есқалиев|Нәжімеден Есқалиев]] (1997–1999)
# [[Равиль Тәжіқараұлы Шырдабаев|Равиль Шырдабаев]] (1999–2003)
# [[Амангелді Жұмабайұлы Жұмабаев|Амангелді Жұмабаев]] (2003–2011)
# [[Зауытбек Қауысбекұлы Тұрысбеков|Зауытбек Тұрысбеков]] (2012–2015) 
# [[Самат Исламұлы Ордабаев|Самат Ордабаев]] (2016–2020)
# [[Дархан Аманұлы Кәлетаев|Дархан Кәлетаев]] (12 қазан 2020 — 17 сәуір 2025)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen-1343192718 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |date=2020-10-12|lang=kk|work= [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты |accessdate= 2025-04-26}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-darhan-amanuly-kaletaev-kazakstan-respublikasynyn-ukrainadagy-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-lauazymynan-bosatyldy-1733555 |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Дархан Аманұлы Кәлетаев Қазақстан Республикасының Украинадағы Төтенше және Өкілетті Елшісі лауазымынан босатылды |date=2025-04-17|lang=kk|work= [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты |accessdate= 2025-04-26}}&lt;/ref&gt;
# [[Төлежан Тұрсынұлы Барлыбаев|Төлежан Барлыбаев]] (17 сәуір 2025 бастап)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-tolezhan-tursynuly-barlybaev-kazakstan-respublikasynyn-ukrainadagy-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-lauazymyna-tagayyndaldy-1733617 |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Төлежан Тұрсынұлы Барлыбаев Қазақстан Республикасының Украинадағы Төтенше және Өкілетті Елшісі лауазымына тағайындалды |date=2025-04-17|lang=kk|work= [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты |accessdate= 2025-04-26}}&lt;/ref&gt;
}}

== [[Азия]] ==

=== [[Ауғанстан]] ===
{{columns-list|2|
# Мұхамедқали Бақбергенов (2003–2005 – УСӨ)
# [[Ағыбай Дінкенұлы Смағұлов|Ағыбай Смағұлов]] (2005–2011)
# [[Өміртай Мақашұлы Бітімов|Өміртай Бітімов]] (2011 – сәуір 2018)
# [[Әлімхан Оңғарұлы Есенгелдиев|Әлімхан Есенгелдиев]] (2 сәуір 2018 – қыркүйек 2024)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlygymen-alimhan-ongaruly-esengeldiev-kazakstan-respublikasynyn-auganstan-islam-respublikasyndagy-totenshe-zhane-oki |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Әлімхан Оңғарұлы Есенгелдиев Қазақстан Республикасының Ауғанстан Ислам Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі қызметіне тағайындалды |lang= kk |publisher= [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2018-04-02 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
}}

=== [[Бангладеш]] ===
# [[Ерлан Алтынбайұлы Әлімбаев|Ерлан Әлімбаев]] (2 қыркүйек 2020 – 19 сәуір 2021)&lt;ref name=&quot;19saw21a&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;2qir20&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen-1343192716 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher= [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2020-09-02 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Нұрлан Әділұлы Жалғасбаев|Нұрлан Жалғасбаев]] (26 қаңтар 2022 – 7 сәуір 2025)&lt;ref name=&quot;26qan22&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen-1343192716 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang= kk |publisher= [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2022-01-26 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Азамат Несіпбайұлы Есқараев|Азамат Есқараев]] (10 шілде 2026 бастап)

=== [[Бахрейн]] ===
# [[Бақыт Батыршаев]] (– 18 наурыз 2019)&lt;ref name=&quot;18naw19&quot; /&gt;
# [[Берік Сақбайұлы Арын|Берік Арын]] (30 қыркүйек 2019 — 18 сәуір 2024)&lt;ref name=&quot;30qir19a&quot; /&gt;
# [[Мадияр Смәділұлы Меңілбеков|Мадияр Меңілбеков]] (11 қараша 2025 бастап)

=== [[Бруней]] ===
# [[Данияр Қабидоллаұлы Сарекенов|Данияр Сарекенов]] (21 ақпан 2015 –)&lt;ref name=&quot;21aqp15&quot; /&gt;
# [[Болат Бариұлы Иманбаев|Болат Иманбаев]] (– 12 ақпан 2021)&lt;ref name=&quot;12aqp21&quot; /&gt;
# [[Болат Болатұлы Сүгірбаев|Болат Сүгірбаев]] (26 ақпан 2022 – 11 қыркүйек 2026)&lt;ref name=&quot;26qan22&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;26qir11-sug&quot; /&gt;

=== [[Бутан]] ===
# [[Ерлан Алтынбайұлы Әлімбаев|Ерлан Әлімбаев]] (2 қыркүйек 2020 – 19 сәуір 2021)&lt;ref name=&quot;19saw21a&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;2qir20&quot; /&gt;
# [[Нұрлан Әділұлы Жалғасбаев|Нұрлан Жалғасбаев]] (26 қаңтар 2022 – 7 сәуір 2025)&lt;ref name=&quot;26qan22&quot; /&gt;
# [[Азамат Несіпбайұлы Есқараев|Азамат Есқараев]] (10 шілде 2026 бастап)

=== [[Біріккен Араб Әмірліктері]] ===
{{columns-list|2|
# [[Асқар Ахметұлы Мусинов|Асқар Мусинов]] (2006–2013)
# [[Қайрат Қайырбекұлы Лама Шариф|Қайрат Лама Шариф]] (2013 – ақпан 2019) 
# [[Мадияр Смәділұлы Меңілбеков|Мадияр Меңілбеков]] (ақпан 2019 – 18 сәуір 2024)&lt;ref name=&quot;18saw24&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--1835823 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang= kk |publisher= [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2024-04-18 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Нажмедин Мұхаметәліұлы]] (18 сәуір 2024 бастап)&lt;ref name=&quot;muhametaliuli&quot;&gt;{{Cite web|url= https://inbusiness.kz/kz/appointment/nazhmedin-muhametaliuly |title= Нажмедин Мұхаметәліұлы |lang= kk |publisher= inbusiness.kz |date= 2024-04-18 |accessdate= 2024-06-25}}&lt;/ref&gt;
}}

=== [[Вьетнам]] ===
{{columns-list|2|
# [[Бекетжан Махатжанұлы Жұмаханов|Бекетжан Жұмаханов]] (желтоқсан 2013 – мамыр 2019) 
# [[Ерлан Сапарұлы Байжанов|Ерлан Байжанов]] (мамыр 2019 – 25 тамыз 2023)&lt;ref name=&quot;25tam23&quot;&gt;{{Cite web|url= https://akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--2574614 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang= kk |publisher= [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2024-08-25 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Қанат Қобыландыұлы Тумыш|Қанат Тумыш]] (25 тамыз 2023 бастап)&lt;ref name=&quot;25tam23&quot; /&gt;
}}

=== [[Жапония]]===
{{columns-list|2|
# [[Сабыр Сайлаубекұлы Есімбеков|Сабыр Есімбеков]] (1995–1996 – УСӨ)
# [[Тілеухан Самарханұлы Қабдрахманов|Тілеухан Қабдрахманов]] (1996–2003)
# [[Ерлан Кеңесұлы Баударбек-Қожатаев|Ерлан Баударбек-Қожатаев]] (2003 – УСӨ)
# [[Болат Қабдылхамитұлы Нұрғәлиев|Болат Нұрғалиев]] (2003–2006)
# [[Динара Бекенқызы Желдібаева|Динара Желдібаева]] (2006–2007 – УСӨ)
# [[Ақылбек Әбсатұлы Қамалдинов|Ақылбек Қамалдинов]] (2007–2016) 
# [[Алмас Ерікұлы Дисюков|Алмас Дисюков]] (2016 – УСӨ)
# [[Ерлан Кеңесұлы Баударбек-Қожатаев|Ерлан Баударбек-Кожатаев]] (сәуір 2016 – 31 мамыр 2021)&lt;ref name=&quot;31mam21&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--3145323 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher= [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2021-05-31 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Сабыр Сайлаубекұлы Есімбеков|Сабыр Есімбеков]] (мамыр 2021 – желтоқсан 2024)&lt;ref name=&quot;31mam21&quot; /&gt;
# [[Ерлан Кеңесұлы Баударбек-Қожатаев|Ерлан Баударбек-Қожатаев]] (12 желтоқсан 2024 бастап)
}}

=== [[Израиль]] ===
{{columns-list|2|
# [[Бірғаным Сарықызы Әйтімова|Бірғаным Әйтімова]] (1996–2002)
# [[Мұхтар Бескенұлы Тілеуберді|Мұхтар Тілеуберді]] (2002–2003 – УСӨ)
# [[Қайрат Құдайбергенұлы Әбдірахманов|Қайрат Абдрахманов]] (2003–2006)
# Талғат Орекенов (2006 – УСӨ)
# [[Вадим Павлович Зверьков|Вадим Зверьков]] (2006–2008)
# [[Ғалым Ізбасарұлы Оразбақов|Ғалым Оразбақов]] (2008–2012)
# [[Болат Қабдылхамитұлы Нұрғалиев|Болат Нұрғалиев]] (2012 – қыркүйек 2014)
# [[Дулат Оразбекұлы Қуанышев|Дулат Қуанышев]] (желтоқсан 2014 – 30 қыркүйек 2019)&lt;ref name=&quot;30qir19b&quot; /&gt;
# [[Сатыбалды Ересұлы Бұршақов|Сатыбалды Бұршақов]] (30 қыркүйек 2019 – 26 наурыз 2024)&lt;ref name=&quot;26naw24&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;30qir19a&quot; /&gt;
# [[Дәулет Тазабекұлы Ембердиев|Дәулет Ембердиев]] (26 наурыз 2024 бастап)&lt;ref name=&quot;26naw24&quot; /&gt;
}}

=== [[Индонезия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Бейбіт Бәкірұлы Атамқұлов|Бейбіт Атамқұлов]] (2010–2012)
# [[Асхат Тұтқышбайұлы Оразбай|Асхат Оразбай]] (2012 – қаңтар 2019) 
# [[Данияр Қабидоллаұлы Сәрекенов|Данияр Сәрекенов]] (мамыр 2019 –)
# [[Сержан Оралбайұлы Әбдікәрімов|Сержан Әбдікәрімов]] (23 қазан 2023 бастап)&lt;ref name=&quot;23qaz23&quot; /&gt;
}}

=== [[Иордания]] ===
{{columns-list|2|
# [[Болат Серғазыұлы Сәрсенбаев|Болат Сәрсенбаев]] (2007 – қазан 2014) 
# [[Азамат Рахманқұлұлы Бердібай|Азамат Бердібай]] (қазан 2014 – маусым 2019)
# [[Айдарбек Әнуарбекұлы Тұматов|Айдарбек Тұматов]] (6 маусым 2019 – 18 сәуір 2024)&lt;ref name=&quot;18saw24&quot; /&gt;
# [[Талғат Рахымқұлұлы Шалданбай|Талғат Шалданбай]] (4 маусым 2024 бастап)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-talgat-rahymkululy-shaldanbay-kazakstan-respublikasynyn-iordan-hashimit-koroldigindegi-elshisi-lauazymyna-tagayyndaldy-452151 |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Талғат Рахымқұлұлы Шалданбай Қазақстан Республикасының Иордан Хашимит Корольдігіндегі Төтенше және Өкілетті Елшісі лауазымына тағайындалды |lang= kk |publisher= [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2024-06-04 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
}}

=== [[Ирак]] ===
# [[Айдарбек Әнуарбекұлы Тұматов|Айдарбек Тұматов]] (– 18 сәуір 2024)&lt;ref name=&quot;18saw24&quot; /&gt;
# [[Талғат Рахымқұлұлы Шалданбай|Талғат Шалданбай]] (5 қаңтар 2025 бастап)&lt;ref name=&quot;qrsim25&quot; /&gt;

=== [[Иран]] ===
{{columns-list|2|
# [[Мырзатай Жолдасбекұлы Жолдасбеков|Мырзатай Жолдасбеков]] (1993–1996)
# [[Вячеслав Қаменұлы Ғиззатов|Вячеслав Гиззатов]] (1996–2000)
# [[Төлеген Тілекұлы Жүкеев|Төлеген Жүкеев]] (2000–2003)
# [[Сәбит Мұхтарұлы Таиров|Сәбит Таиров]] (2004–2006)
# [[Ерік Мылтықбайұлы Өтембаев|Ерік Өтембаев]] (2006–2009)
# [[Нұрбах Тұрарұлы Рүстемов|Нұрбах Рүстемов]] (2009–2010)
# [[Бағдат Құлтайұлы Әміреев|Бағдат Әміреев]] (2011 – қыркүйек 2018) 
# [[Асхат Тұтқышбайұлы Оразбай|Асхат Оразбай]] (қаңтар 2019 –)
# [[Оңталап Серікбайұлы Оңалбаев|Оңталап Оңалбаев]] (26 наурыз 2024 бастап)&lt;ref name=&quot;26naw24&quot; /&gt;
}}

=== [[Камбоджа]] ===
# [[Бекетжан Махатжанұлы Жұмаханов|Бекетжан Жұмаханов]] (2 қыркүйек 2014 –)&lt;ref name=&quot;2qir14&quot; /&gt;
# [[Ерлан Сапарұлы Байжанов|Ерлан Байжанов]] (– 25 тамыз 2023)&lt;ref name=&quot;25tam23&quot; /&gt;
# [[Қанат Қобыландыұлы Тумыш|Қанат Тумыш]] (26 наурыз 2024 бастап)&lt;ref name=&quot;26naw24&quot; /&gt;

=== [[Корея Республикасы]] ===
{{columns-list|2|
# [[Асқар Оразалыұлы Шәкіров|Асқар Шәкіров]] (1995–1996 – УСӨ)
# [[Төлеген Тілекұлы Жүкеев|Төлеген Жүкеев]] (1995–2000)
# [[Болат Қабдылхамитұлы Нұрғалиев|Болат Нұрғалиев]] (2000–2003)
# [[Дархан Әлиұлы Бердіәлиев|Дархан Бердіәлиев]] (2003–2006)
# [[Дулат Хангерейұлы Бәкішев|Дулат Бәкішев]] (2006–2008)
# [[Дархан Әлиұлы Бердіәлиев|Дархан Бердіәлиев]] (2008–2012)
# [[Дулат Хангерейұлы Бәкішев|Дулат Бәкішев]] (2012 – 27 сәуір 2018) 
# [[Бақыт Амангелдіұлы Дүйсенбаев|Бақыт Дүйсенбаев]] (27 сәуір 2018 – 16 наурыз 2023)&lt;ref name=&quot;27saw18&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen-1343192696 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher= [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2018-04-27 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;16maw23&quot; /&gt;
# [[Нұрғәлі Алмасбайұлы Арыстанов|Нұрғәлі Арыстанов]] (16 наурыз 2023 - 13 сәуір 2026)&lt;ref name=&quot;16maw23&quot; /&gt;
# [[Асет Жеңісұлы Исенали|Асет Исенали]] (13 сәуір 2026 бастап)
}}

=== [[Кувейт]] ===
{{columns-list|2|
# [[Дәулет Тазабекұлы Ембердиев|Дәулет Ембердиев]] (28 маусым 2019 – 2 қыркүйек 2020)&lt;ref name=&quot;2qir20&quot; /&gt;
# [[Азамат Рахманқұлұлы Бердібай|Азамат Бердібай]] (12 қазан 2020 — 5 шілде 2025)&lt;ref name=&quot;12qaz20&quot;&gt;{{Cite web|url= https://wap.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen-1343192718 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher= [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2020-10-12 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Ержан Иракұлы Елекеев|Ержан Елекеев]] (5 шілде 2025 жылдан бастап)
}}

=== [[Солтүстік Корея|КХДР]] ===
# [[Шахрат Шәкизатұлы Нұрышев|Шахрат Нұрышев]] (18 сәуір 2024 бастап)&lt;ref name=&quot;18saw24&quot; /&gt;

=== [[Қатар]] ===
{{columns-list|2|
# [[Азамат Рахманқұлұлы Бердібай|Азамат Бердібай]] (2007 – қазан 2014) 
# [[Асқар Жеңісұлы Шоқыбаев|Асқар Шоқыбаев]] (қараша 2014 – 2 қыркүйек 2020)
# [[Арман Қайратұлы Исағалиев|Арман Исағалиев]] (2 қыркүйек 2020 – 10 шілде 2026)&lt;ref name=&quot;2qir20&quot; /&gt;
# [[Бақыт Данабекұлы Батыршаев|Бақыт Батыршаев]] (10 шілде 2026 бастап)
}}

=== [[Қытай]] ===
{{columns-list|2|
#[[Мұрат Мұхтарұлы Әуезов|Мұрат Әуезов]] (желтоқсан 1992 – 1995)
#[[Қуаныш Сұлтанұлы Сұлтанов|Қуаныш Сұлтанов]] (1995–2001)
#[[Жәнібек Сәлімұлы Кәрібжанов|Жәнібек Кәрібжанов]] (қараша 2001 – қаңтар 2007)
#[[Икрам Адырбекұлы Адырбеков|Икрам Адырбеков]] (ақпан 2007 – 23 қараша 2011)
#[[Нұрлан Байұзақұлы Ермекбаев|Нұрлан Ермекбаев]] (21 сәуір 2012 – 2014)
#[[Шахрат Шәкізатұлы Нұрышев|Шахрат Нұрышев]] (21 ақпан 2015 – 1 қараша 2019)&lt;ref name=&quot;21aqp15&quot;&gt;{{Cite web|url= https://akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/17810-memleket-basshysynyn-zharlyktarymen |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |accessdate= 2024-11-28}}&lt;/ref&gt;
#[[Ғабит Бейбітұлы Қойшыбаев|Ғабит Қойшыбаев]] (1 қараша 2019 – 8 сәуір 2022)&lt;ref name=&quot;8saw22&quot; /&gt;
#[[Шахрат Шәкизатұлы Нұрышев|Шахрат Нұрышев]] (8 сәуір 2022 бастап)&lt;ref name=&quot;8saw22&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.azattyq.org/a/31792379.html |title= Шахрат Нұрышев Қазақстанның Қытайдағы елшісі болып тағайындалды |lang= kk |publisher= [[Азаттық радиосы]] |date= 2022-04-08 |accessdate= 2024-06-25}}&lt;/ref&gt;
}}

=== [[Лаос]] ===
# [[Бекетжан Махатжанұлы Жұмаханов|Бекетжан Жұмаханов]] (2 қыркүйек 2014 –)&lt;ref name=&quot;2qir14&quot; /&gt;
# [[Ерлан Сапарұлы Байжанов|Ерлан Байжанов]] (– 25 тамыз 2023)&lt;ref name=&quot;25tam23&quot; /&gt;
# [[Қанат Қобыландыұлы Тумыш|Қанат Тумыш]] (26 наурыз 2024 бастап)&lt;ref name=&quot;26naw24&quot; /&gt;

=== [[Ливан]] ===
{{columns-list|2|
# [[Ербол Әбдісаттарұлы Дербісәлиев|Ербол Дербісәлиев]] (2004–2007 – УСӨ)
# [[Ержан Жиенғалиұлы Қалекенов|Ержан Қалекенов]] (2008–2010 – УСӨ)
# [[Дәулет Тазабекұлы Ембердиев|Дәулет Ембердиев]] (2011–белгісіз – УСӨ)
# [[Расул Берекетұлы Жұмалы|Расул Жұмалы]] (13 маусым 2022 бастап)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-rasul-bereketuly-zhumaly-kazakstan-respublikasynyn-livan-respublikasyndagy-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-lauazymyna-tagayyndaldy-1353833 |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Расул Берекетұлы Жұмалы Қазақстан Республикасының Ливан Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі лауазымына тағайындалды |lang= kk |publisher= [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2022-06-13 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt; 
}}

=== [[Малайзия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Амангелді Жұмабайұлы Жұмабаев|Амангелді Жұмабаев]] (1996–1999)
# [[Болатхан Құлжанұлы Тайжан|Болатхан Тайжан]] (1999–2001)
# [[Олжас Қабдешұлы Тоғызбаев|Олжас Тоғызбаев]] (2001–2002 – УСӨ)
# [[Икрам Адырбекұлы Адырбеков|Икрам Адырбеков]] (2002–2004)
# [[Мұхтар Бескенұлы Тілеуберді|Мұхтар Тілеуберді]] (2004–2009)
# [[Бейбіт Бәкірұлы Атамқұлов|Бейбіт Атамқұлов]] (2010–2012)
# [[Данияр Қабидоллаұлы Сәрекенов|Данияр Сәрекенов]] (2012–2013 – УСӨ)
# [[Данияр Қабидоллаұлы Сәрекенов|Данияр Сәрекенов]] (2013 – мамыр 2019) 
# [[Болат Бариұлы Иманбаев|Болат Иманбаев]] (мамыр 2019 – 12 ақпан 2021)&lt;ref name=&quot;12aqp21&quot; /&gt;
# [[Болат Болатұлы Сүгірбаев|Болат Сүгірбаев]] (26 ақпан 2021 – 11 қыркүйек 2026)&lt;ref name=&quot;26aqp21&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;26qir11-sug&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-bolat-bolatuly-sugirbaev-kazakstan-respublikasynyn-malayziyadagy-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-kazakstan-respublikasynyn-bruney-darussalamdagy-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-kyzmetin-kosa-atkarushy-lauazymdarynan-bosaty |title=Мемлекет басшысының Жарлығымен Болат Болатұлы Сүгірбаев Қазақстан Республикасының Малайзиядағы Төтенше және Өкілетті Елшісі, Қазақстан Республикасының Бруней-Даруссаламдағы Төтенше және Өкілетті Елшісі қызметін қоса атқарушы лауазымдарынан босатылды |lang=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2026-09-11 |accessdate=2026-09-11}}&lt;/ref&gt;
# [[Мәлік Кеңесбайұлы Мырзалин|Мәлік Мырзалин]] (11 қыркүйек 2026 бастап)&lt;ref name=&quot;26qir11&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--1181230 |title=Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2026-09-11 |accessdate=2026-09-11}}&lt;/ref&gt;
}}

=== [[Мальдивтер]] ===
# [[Ерлан Алтынбайұлы Әлімбаев|Ерлан Әлімбаев]] (2 қыркүйек 2020 – 19 сәуір 2021)&lt;ref name=&quot;19saw21a&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;2qir20&quot; /&gt;
# [[Нұрлан Әділұлы Жалғасбаев|Нұрлан Жалғасбаев]] (26 қаңтар 2022 – 7 сәуір 2025)&lt;ref name=&quot;26qan22&quot; /&gt;
# [[Азамат Несіпбайұлы Есқараев|Азамат Есқараев]] (10 шілде 2026 бастап)

=== [[Моңғолия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Уәлихан Сиянбекұлы Қоңырбаев|Уәлихан Қоңырбаев]] (1997–1999 – УСӨ)
# [[Қайрат Исағалиұлы Исағалиев|Қайрат Исағалиев]] (1999–2002 – УСӨ)
# [[Советқали Қамаубайұлы Қартбаев|Советқали Қартбаев]] (2002–2005 – УСӨ)
# [[Асхат Өрістемұлы Сыздықов|Асхат Сыздықов]] (2005–2007 – УСӨ)
# [[Орман Кәрімұлы Нұрбаев|Орман Нұрбаев]] (2007–2012)
# [[Қалыбек Ибраһимұлы Қобыландин|Қалыбек Қобыландин]] (2013 – 14 тамыз 2019) 
# [[Жалғас Жұмаұлы Әділбаев|Жалғас Әділбаев]] (14 тамыз 2019–8 сәуір 2022)
# [[Ғабит Бейбітұлы Қойшыбаев|Ғабит Қойшыбаев]] (8 сәуір 2022—21 сәуір 2025)&lt;ref name=&quot;8saw22&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--832452 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang= kk |publisher= [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2022-04-08 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-gabit-beybituly-koyshybaev-kazakstan-respublikasynyn-mongoliyadagy-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-lauazymynan-bosatyldy-2135256 |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Ғабит Бейбітұлы Қойшыбаев Қазақстан Республикасының Моңғолиядағы Төтенше және Өкілетті Елшісі лауазымынан босатылды |date=2025-04-21|lang=kk|work= [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты |accessdate= 2025-04-26}}&lt;/ref&gt;
# [[Алмас Сейтақынұлы Сейтақынов|Алмас Сейтақынов]] (21 сәуір 2025 бастап)&lt;ref name=&quot;Мемлекет басшысының жарлықтарымен&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--2135412 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |date=2025-04-21|lang=kk|work= [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты |accessdate= 2025-04-26}}&lt;/ref&gt;
}}

=== [[Мьянма]] ===
# [[Раушан Кәкімсейітқызы Есболатова|Раушан Есболатова]] (30 қыркүйек 2019 – 21 сәуір 2022)&lt;ref name=&quot;30qir19a&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;21saw22&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--2133331 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher= [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2022-04-21 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Марғұлан Бақытұлы Баймұхан|Марғұлан Баймұхан]] (13 сәуір 2026 бастап)

=== [[Непал]] ===
# [[Ерлан Алтынбайұлы Әлімбаев|Ерлан Әлімбаев]] (2 қыркүйек 2020 – 19 сәуір 2021)&lt;ref name=&quot;19saw21a&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;2qir20&quot; /&gt;
# [[Нұрлан Әділұлы Жалғасбаев|Нұрлан Жалғасбаев]] (26 қаңтар 2022 – 7 сәуір 2025)&lt;ref name=&quot;26qan22&quot; /&gt;
# [[Азамат Несіпбайұлы Есқараев|Азамат Есқараев]] (10 шілде 2026 бастап)

=== [[Оман]] ===
{{columns-list|2|
# [[Ерлан Әділханұлы Әбілдаев|Ерлан Әбілдаев]] (2011–2014)
# [[Ержан Серікұлы Мұқаш|Ержан Мұқаш]] (2014 – мамыр 2019) 
# [[Нәжмедин Мұхаметәліұлы]] (18 мамыр 2019 – 18 сәуір 2024)&lt;ref name=&quot;muhametaliuli&quot; /&gt;
# [[Айдарбек Әнуарбекұлы Тұматов|Айдарбек Тұматов]] (18 сәуір 2024 бастап)&lt;ref name=&quot;18saw24&quot; /&gt;
}}

=== [[Палестина]] ===
# [[Айдарбек Әнуарбекұлы Тұматов|Айдарбек Тұматов]] (– 18 сәуір 2024)&lt;ref name=&quot;18saw24&quot; /&gt;
# [[Талғат Рахымқұлұлы Шалданбай|Талғат Шалданбай]] (5 қаңтар 2025 бастап)&lt;ref name=&quot;qrsim25&quot; /&gt;

=== [[Пәкістан]] ===
{{columns-list|2|
# [[Тамас Қалмұхамбетұлы Айтмұхамбетов|Тамас Айтмұхамбетов]] (1994–1999)
# [[Бекжасар Нәрібайұлы Нарбаев|Бекжасар Нарбаев]] (1999–2003)
# [[Бейбіт Өксікбайұлы Исабаев|Бейбіт Исабаев]] (2003–2006)
# [[Бақытбек Сейсебайұлы Шабарбаев|Бақытбек Шабарбаев]] (2006 – қаңтар 2018)
# [[Ақан Ақасұлы Рахметуллин|Ақан Рахметуллин]] (28 маусым 2019 – 5 сәуір 2021)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/hronika-53183 |title= Хроника |lang= kk |publisher= [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2022-04-21 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Ержан Сансызбайұлы Қыстафин|Ержан Қыстафин]] (18 мамыр 2021—)
}}

=== [[Сауд Арабиясы]] ===
{{columns-list|2|
# [[Бағдат Құлтайұлы Әміреев|Бағдат Әміреев]] (1996–2002)
# [[Асқар Ахметұлы Мусинов|Асқар Мусинов]] (2002–2006)
# [[Қайрат Қайырбекұлы Лама Шариф|Қайрат Лама Шариф]] (2006–2011)
# [[Бақтияр Сардарбекұлы Тасымов|Бақтияр Тасымов]] (2011–2013)
# [[Бақыт Данабекұлы Батыршаев|Бақыт Батыршаев]] (2013–2019)&lt;ref name=&quot;18naw19&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;18qar13&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/14774-memleket-basshysynyn-zharlyktarymen |title= Мемлекет Басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher= [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2013-11-18 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Берік Сақбайұлы Арын|Берік Арын]] (2019–2024) 
# [[Мадияр Смәділұлы Меңілбеков|Мадияр Меңілбеков]] (18 сәуір 2024 бастап)&lt;ref name=&quot;18saw24&quot; /&gt;
}}

=== [[Сингапур]] ===
{{columns-list|2|
# [[Нұрлан Байұзақұлы Ермекбаев|Нұрлан Ермекбаев]] (2003–2004 – УСӨ)
# [[Әділ Қапанұлы Тұрсынов|Әділ Тұрсынов]] (2004–2008 – УСӨ)
# [[Ерлан Кеңесұлы Баударбек-Қожатаев|Ерлан Баударбек-Қожатаев]] (2008 – сәуір 2016)
# [[Үсен Әбдіқадырұлы Сүлеймен|Үсен Сүлеймен]] (маусым 2016 – маусым 2019)
# [[Әркен Кеңесбекұлы Арыстанов|Әркен Арыстанов]] (маусым 2019 –2022)
# [[Асқар Сейдахметұлы Құттықадам|Асқар Құттықадам]] (21 қазан 2022 бастап)&lt;ref name=&quot;21qaz22&quot; /&gt;
}}

=== [[Тайланд]] ===
{{columns-list|2|
# [[Марат Төлеубекұлы Есенбаев|Марат Есенбаев]] (1998–2000 – УСӨ)
# [[Дудар Түсіпұлы Жәкенов|Дудар Жәкенов]] (2000–2002 – УСӨ)
# [[Рашид Тауфикұлы Рақымбеков|Рашид Рақымбеков]] (2002–2003 – УСӨ)
# [[Сәкен Спаханұлы Сейдуалиев|Сәкен Сейдуалиев]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://senate.parlam.kz/kk-KZ/history-convocation2 |title= Екінші сайланымдағы Қазақстан Республикасы Парламенті Сенаты депутаттарының тізімі |lang= kk |publisher= [[Қазақстан Парламентінің Сенаты|Қазақстан Парламенті Сенаты]]ның ресми сайты |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt; (2003–2005 – УСӨ)
# [[Бақытбек Сейсебайұлы Шабарбаев|Бақытбек Шабарбаев]] (2005–2006 – УСӨ)
# [[Әмір Болатұлы Мусин|Әмір Мусин]] (2007–2013 – УСӨ)
# [[Марат Төлеубекұлы Есенбаев|Марат Есенбаев]] (2013 – шілде 2017)
# [[Раушан Кәкімсейітқызы Есболатова|Раушан Есболатова]] (3 шілде 2017 – 21 сәуір 2022)&lt;ref name=&quot;21saw22&quot; /&gt;
# [[Арман Асқарұлы Исетов|Арман Исетов]] (21 сәуір 2022 — 5 шілде 2025)&lt;ref name=&quot;21saw22a&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--2132955 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher= [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2022-04-21 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Марғұлан Бақытұлы Баймұхан|Марғұлан Баймұхан]] (7 тамыз 2025 бастап)
}}

=== [[Түркия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Қанат Бекмырзаұлы Саудабаев|Қанат Саудабаев]] (1992–1994, 1994–1996)
# [[Балташ Молдабайұлы Тұрсымбаев|Балташ Тұрсымбаев]] (1996–1998)
# [[Қайрат Шораұлы Сарыбай|Қайрат Сарыбай]] (1999–2003)
# [[Аманжол Қазбекұлы Жанқұлиев|Аманжол Жанқұлиев]] (2003–2005)
# [[Бейбіт Өксікбайұлы Исабаев|Бейбіт Исабаев]] (2006–2008)
# [[Бағдат Құлтайұлы Әміреев|Бағдат Әміреев]] (2008–2010)
# [[Жансейіт Қансейітұлы Түймебаев|Жансейіт Түймебаев]] (2010 – 7 қазан 2016)&lt;ref name=&quot;7qaz16&quot; /&gt;
# [[Абзал Сапарбекұлы]] (5 сәуір 2017 – 15 наурыз 2022)&lt;ref name=&quot;15naw22a&quot; /&gt;
# [[Еркебұлан Оңалбекұлы Сәпиев|Еркебұлан Сәпиев]] (15 наурыз 2022 бастап)&lt;ref name=&quot;15naw22b&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--1522247 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang= kk |publisher= [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2022-03-15 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
}}

=== [[Үндістан]]===
{{columns-list|2|
# [[Мұхамеджан Керейұлы Исаев|Мұхамеджан Исаев]] (1993–1994)
# [[Рашид Тұрарұлы Ибраев|Рашид Ибраев]] (1995–1998)
# [[Асқар Оразалыұлы Шәкіров|Асқар Шәкіров]] (1998–2004)
# [[Қайрат Ермекұлы Омаров|Қайрат Омаров]] (2004–2009)
# [[Дулат Оразбекұлы Қуанышев|Дулат Қуанышев]] (2010 – қыркүйек 2014) 
# [[Болат Серғазыұлы Сәрсенбаев|Болат Сәрсенбаев]] (6 қазан 2014 – 4 қыркүйек 2019)
# [[Ерлан Алтынбайұлы Әлімбаев|Ерлан Әлімбаев]] (4 қыркүйек 2019 – 19 сәуір 2021)&lt;ref name=&quot;19saw21a&quot; /&gt;
# [[Нұрлан Әділұлы Жалғасбаев|Нұрлан Жалғасбаев]] (19 сәуір 2021 — 7 сәуір 2025)&lt;ref name=&quot;19saw21&quot; /&gt;
# [[Азамат Несіпбайұлы Есқараев|Азамат Есқараев]] (7 сәуір 2025 бастап)&lt;ref name=&quot;7sau25&quot;&gt;[https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--735519 Мемлекет басшысының жарлықтарымен:]&lt;/ref&gt;
}}

=== [[Шри-Ланка]] ===
# [[Ерлан Алтынбайұлы Әлімбаев|Ерлан Әлімбаев]] (2 қыркүйек 2020 – 19 сәуір 2021)&lt;ref name=&quot;19saw21a&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;2qir20&quot; /&gt;
# [[Нұрлан Әділұлы Жалғасбаев|Нұрлан Жалғасбаев]] (26 қаңтар 2022–21 сәуір 2025)&lt;ref name=&quot;26qan22&quot; /&gt;
# [[Сергей Александрович Викторов|Сергей Викторов]] (21 сәуір 2025 бастап)&lt;ref name=&quot;Мемлекет басшысының жарлықтарымен&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--2135412 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |date=2025-04-21|lang=kk|work= [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты |accessdate= 2025-04-26}}&lt;/ref&gt;

== [[Америка]] ==

=== [[Америка Құрама Штаттары]] ===
{{columns-list|2|
#[[Әлім Шәкірұлы Жамбыршин|Әлім Жамбыршин]] (1992–1994)
#[[Төлеутай Ысқақұлы Сүлейменов|Төлеутай Сүлейменов]] (1994–1996)
#[[Болат Қабдылхамитұлы Нұрғәлиев|Болат Нұрғалиев]] (1996–2000)
#[[Қанат Бекмырзаұлы Саудабаев|Қанат Саудабаев]] (желтоқсан 2000 – 15 мамыр 2007)
#[[Ерлан Әбілфайызұлы Ыдырысов|Ерлан Ыдырысов]] (4 шілде 2007 – 28 қыркүйек 2012)
#[[Қайрат Ермекұлы Омаров|Қайрат Омаров]] (4 қаңтар 2013 – 4 қаңтар 2017)
#[[Ержан Хозеұлы Қазыхан|Ержан Қазыханов]] (15 ақпан 2017 – 6 сәуір 2021)&lt;ref name=&quot;15aqp17&quot; /&gt;
#[[Ержан Нигматоллаұлы Ашықбаев|Ержан Ашықбаев]] (5 сәуір 2021 – 26 қыркүйек 2025)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/tagayyndaular-53955 |title= Тағайындаулар |lang= kk
|publisher= [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2021-04-05 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Мағжан Жанботаұлы Ілиясов|Мағжан Ілиясов]] (20 қазан 2025 бастап)
}}

=== [[Аргентина]] ===
# [[Болат Тұрарұлы Нүсіпов|Болат Нүсіпов]] (2 шілде 2021 бастап)&lt;ref name=&quot;2cil21&quot; /&gt;

=== [[Бразилия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Бақытжан Ордабаев]]  (2012 – желтоқсан 2015)
# [[Қайрат Асаниязұлы Саржанов|Қайрат Саржанов]] (29 наурыз 2016 –)
# [[Болат Тұрарұлы Нүсіпов|Болат Нүсіпов]] (12 ақпан 2021 бастап)&lt;ref name=&quot;12aqp21&quot; /&gt;
}}

=== [[Доминикан Республикасы]] ===
# [[Константин Васильевич Жигалов|Константин Жигалов]] (18 қараша 2013 – 27 сәуір 2018)&lt;ref name=&quot;27saw18&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;18qar13&quot; /&gt;
# [[Андриан Көпмағамбетұлы Елемесов|Андриан Елемесов]] (26 қыркүйек 2018 – 7 тамыз 2020)&lt;ref name=&quot;26qir18&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;elemesov2020&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlygymen-andrian-kopmagambetuly-elemesov-kazakstan-respublikasynyn-meksika-kurama-shtattaryndagy-totenshe-zhane-okil |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Андриан Көпмағамбетұлы Елемесов Қазақстан Республикасының Мексика Құрама Штаттарындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі қызметінен, Қазақстан Республикасының Доминикан Республикасындағы, Ямайкадағы, Панама Республикасындағы, Коста-Рика Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі қызметін қоса атқарудан босатылды |lang= kk |publisher= [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2020-08-07 |accessdate= 2024-06-25}}&lt;/ref&gt;

=== [[Канада]] ===
{{columns-list|2|
# [[Ерлан Әділханұлы Әбілдаев|Ерлан Әбілдаев]] (2008–2011)
# [[Константин Васильевич Жигалов|Константин Жигалов]] (2012 – 27 сәуір 2018)&lt;ref name=&quot;27saw18&quot; /&gt; 
# [[Ақылбек Әбсатұлы Қамалдинов|Ақылбек Қамалдинов]] (27 сәуір 2018 – 16 маусым 2023)&lt;ref name=&quot;27saw18&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;16maw23&quot; /&gt;
# [[Дәулетбек Қайырбекұлы Құсайынов|Дәулетбек Құсайынов]] (4 шілде 2023 бастап)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/dauletbek-kusayyinov-jana-kyizmetke-tagayyindaldyi-352360/ |title= Дәулетбек Құсайынов жаңа қызметке тағайындалды |lang= kk |publisher= tengrinews |date= 2023-06-04 |accessdate= 2024-06-25}}&lt;/ref&gt;
}}

=== [[Коста-Рика]] ===
# [[Андриан Көпмағамбетұлы Елемесов|Андриан Елемесов]] (26 қыркүйек 2018 – 7 тамыз 2020)&lt;ref name=&quot;26qir18&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;elemesov2020&quot; /&gt;

=== [[Куба]] ===
# [[Константин Васильевич Жигалов|Константин Жигалов]] (18 қараша 2013 – 27 сәуір 2018)&lt;ref name=&quot;27saw18&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;18qar13&quot; /&gt; 
# [[Ақылбек Әбсатұлы Камалдинов|Ақылбек Камалдинов]] (26 қыркүйек 2018 – 15 наурыз 2022)&lt;ref name=&quot;15naw22a&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;26qir18&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen-1343192697 |title= Мемлекет Басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher= [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2018-09-26 |accessdate= 2024-06-25}}&lt;/ref&gt;
# [[Андриан Көпмағамбетұлы Елемесов|Андриан Елемесов]] (15 наурыз 2022 бастап)&lt;ref name=&quot;15naw22b&quot; /&gt;

=== [[Мексика]] ===
# [[Андриан Көпмағамбетұлы Елемесов|Андриан Елемесов]] (2015 – 7 тамыз 2020)&lt;ref name=&quot;elemesov2020&quot; /&gt;
# [[Тимур Владимирұлы Пірімбетов|Тимур Пірімбетов]] (23 қазан 2023 – 15 қараша 2024)&lt;ref name=&quot;23qaz23&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;15qar24&quot;&gt;{{Cite web|url= https://akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--15102417 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang= kk |publisher= [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2024-11-15 |accessdate= 2024-06-25}}&lt;/ref&gt;
# [[Алмұрат Асылмұратұлы Тұрғанбеков|Алмұрат Тұрғанбеков]] (15 қараша 2024 бастап)&lt;ref name=&quot;15qar24&quot; /&gt;

=== [[Панама]] ===
# [[Андриан Көпмағамбетұлы Елемесов|Андриан Елемесов]] (26 қыркүйек 2018 – 7 тамыз 2020)&lt;ref name=&quot;26qir18&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;elemesov2020&quot; /&gt;

=== [[Чили]] ===
# [[Болат Тұрарұлы Нүсіпов|Болат Нүсіпов]] (2 шілде 2021 бастап)&lt;ref name=&quot;2cil21&quot; /&gt;

=== [[Ямайка]] ===
# [[Константин Васильевич Жигалов|Константин Жигалов]] (18 қараша 2013 – 27 сәуір 2018)&lt;ref name=&quot;27saw18&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;18qar13&quot; /&gt;
# [[Андриан Көпмағамбетұлы Елемесов|Андриан Елемесов]] (26 қыркүйек 2018 –)&lt;ref name=&quot;26qir18&quot; /&gt;

== [[Африка]] ==

=== [[Алжир]] ===
# [[Арман Қайратұлы Исағалиев|Арман Исағалиев]] (2 наурыз 2019 – 2 қыркүйек 2020)&lt;ref name=&quot;2naw19-isa&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;2qir20&quot; /&gt;
# [[Қайрат Қайырбекұлы Лама Шариф|Қайрат Лама Шариф]] (11 қараша 2021 –)&lt;ref name=&quot;11qar21&quot;&gt;{{Cite web|url= https://akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-kazakstan-respublikasynyn-egipet-arab-respublikasyndagy-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-kayrat-kayyrbekuly-lama-sharif-kazakstan-tagayyndaldy-11104453 |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Қазақстан Республикасының Египет Араб Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі Қайрат Қайырбекұлы Лама Шариф Қазақстан Республикасының Алжир Халық Демократиялық Республикасындағы, Тунис Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі қызметін қоса атқарушы қызметіне тағайындалды |lang= kk |publisher= [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2021-11-11 |accessdate= 2024-06-25}}&lt;/ref&gt;
# [[Әнуарбек Серікұлы Ахметов|Әнуарбек Ахметов]] (15 қараша 2024 бастап)&lt;ref name=&quot;15qar24&quot; /&gt;

=== [[Кения]] ===
# [[Барлыбай Кәрімұлы Садықов|Барлыбай Садықов]] (14 тамыз 2023 бастап)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--147029 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang= kk |publisher= [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2023-08-14 |accessdate= 2024-06-25}}&lt;/ref&gt;

=== [[Конго Республикасы]] ===
# [[Жан Сержанұлы Ғалиев|Жан Ғалиев]] (11 қараша 2025 бастап)

=== [[Ливия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Бақыт Сәбитұлы Арыстан|Бақыт Арыстан]] (2003–2006 – УСӨ)
# [[Расул Берекетұлы Жұмалы|Расул Жұмалы]] (2006–2007 – УСӨ)
# [[Ержан Серікұлы Мұқаш|Ержан Мұқаш]] (2007–2009 – УСӨ)
# [[Мұхит Советұлы Оразаев|Мұхит Оразаев]] (2009–2011 – УСӨ)
}}

=== [[Мозамбик]] ===
# [[Еркін Қадырбекұлы Ахинжанов|Еркін Ахинжанов]] (9 қыркүйек 2024 бастап)

=== [[Мысыр]] ===
{{columns-list|2|
# [[Болатхан Құлжанұлы Тайжан|Болатхан Тайжан]] (1993–1999)
# [[Аслан Есболайұлы Мусин|Аслан Мусин]] (1999–2002)
# [[Бағдат Құлтайұлы Әміреев|Бағдат Әміреев]] (2002–2008)
# [[Бақтияр Сардарбекұлы Тасымов|Бақтияр Тасымов]] (2008–2011)
# [[Берік Сақбайұлы Арын|Берік Арын]] (2011 – қазан 2016) 
# [[Арман Қайратұлы Исағалиев|Арман Исағалиев]] (16 наурыз 2017 – 2 қыркүйек 2020)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlygymen-arman-kairatuly-isagaliev-kazakstan-respublikasynyn-egipet-arab-respublikasyndagy-totenshe-zhane-okiletti-e |title=Мемлекет басшысының Жарлығымен Арман Қайратұлы Исағалиев Қазақстан Республикасының Египет Араб Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі қызметіне тағайындалды |lang=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2017-03-16 |accessdate=2026-09-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;2qir20&quot; /&gt;
# [[Қайрат Қайырбекұлы Лама Шариф|Қайрат Лама Шариф]] (2 қыркүйек 2020 – 5 қаңтар 2025)&lt;ref name=&quot;2qir20&quot; /&gt;
# [[Асқар Жеңісұлы Жеңіс|Асқар Жеңіс]] (5 қаңтар 2025 бастап)&lt;ref name=&quot;qrsim25&quot; /&gt;
}}

=== [[Оңтүстік Африка Республикасы|Оңтүстік Африка]]===
{{columns-list|2|
# [[Талғат Ғабдуллаұлы Қалиев|Талғат Қалиев]] (2014–2019) 
# [[Қанат Қобыландыұлы Тумыш|Қанат Тумыш]] (12 шілде 2019 – 11 қаңтар 2023)&lt;ref name=&quot;11qan23a&quot; /&gt;
# [[Еркін Қадырбекұлы Ахинжанов|Еркін Ахинжанов]] (11 қаңтар 2023 бастап)&lt;ref name=&quot;11qan23&quot; /&gt;
}}

=== [[Кения]] ===
# [[Барлыбай Кәрімұлы Садықов|Барлыбай Садықов]] (25 ақпан 2026 бастап)

=== [[Танзания]] ===
# [[Еркін Қадырбекұлы Ахинжанов|Еркін Ахинжанов]] (9 қыркүйек 2024 бастап)

=== [[Того]] ===
# [[Сәулекүл Сайлауқызы]] (26 наурыз 2024 бастап)&lt;ref name=&quot;26naw24&quot; /&gt;

=== [[Тунис]] ===
# [[Арман Қайратұлы Исағалиев|Арман Исағалиев]] (2 наурыз 2019 – 2 қыркүйек 2020)&lt;ref name=&quot;2naw19-isa&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlygymen-kazakstan-respublikasynyn-egipet-arab-respublikasyndagy-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-arman-kairatuly-isa |title=Мемлекет басшысының Жарлығымен Қазақстан Республикасының Египет Араб Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі Арман Қайратұлы Исағалиев Қазақстан Республикасының Алжир Халық Демократиялық Республикасындағы, Тунис Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі қызметін қоса атқарушы болып тағайындалды |lang=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2019-03-02 |accessdate=2026-09-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;2qir20&quot; /&gt;
# [[Қайрат Қайырбекұлы Лама Шариф|Қайрат Лама Шариф]] (11 қараша 2021 – 5 қаңтар 2025)&lt;ref name=&quot;11qar21&quot; /&gt;

=== [[Эфиопия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Ерлік Шәкірұлы Әли|Ерлік Әли]] (21 қазан 2014 – 19 шілде 2019)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlygymen-erlik-shakiruly-ali-kazakstan-respublikasynyn-efiopiya-federativtik-demokratiyalyk-respublikasyndagy-totens |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Ерлік Шәкірұлы Әли Қазақстан Республикасының Эфиопия Федеративтік Демократиялық Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі қызметінен қызметінен босатылды |lang= kk |publisher= [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2019-07-19 |accessdate= 2024-06-25}}&lt;/ref&gt;
# [[Барлыбай Кәрімұлы Садықов|Барлыбай Садықов]] (19 шілде 2019 бастап)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlygymen-barlybai-karimuly-sadykov-kazakstan-respublikasynyn-efiopiya-federativtik-demokratiyalyk-respublikasyndagy- |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Барлыбай Кәрімұлы Садықов Қазақстан Республикасының Эфиопия Федеративтік Демократиялық Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі қызметіне тағайындалды |lang= kk |publisher= [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2019-07-19 |accessdate= 2024-06-25}}&lt;/ref&gt;
}}

== [[Океания]] ==
=== [[Аустралия]] ===
[[Жаңа Зеландия]]дағы Төтенше және Өкілетті Елші қызметін қоса атқарады:
# [[Асқар Сейдахметұлы Құттықадам|Асқар Құттықадам]] (16 наурыз 2023 бастап)&lt;ref name=&quot;16maw23&quot; /&gt;

== Халықаралық ұйымдар жанындағы тұрақты өкілдер ==
=== [[Біріккен Ұлттар Ұйымы]] ===
# [[Ақмарал Хайдарқызы Арыстанбекова|Ақмарал Арыстанбекова]] (1992—1999)
# [[Мәдина Бинешқызы Жарбосынова|Мәдина Жарбосынова]] (1999—2003)
# [[Ержан Хозеұлы Қазыхан|Ержан Қазыханов]] (2003—2007)
# [[Бірғаным Сарықызы Әйтімова|Бірғаным Әйтімова]] (2007—2013)
# [[Қайрат Құдайбергенұлы Әбдірахманов|Қайрат Әбдірахманов]] (2013—2016)
# [[Қайрат Ермекұлы Омаров|Қайрат Омаров]] (2017—2020)
# [[Мағжан Жанботаұлы Ілиясов|Мағжан Ілиясов]] (2020–2022)&lt;ref name=&quot;30qir20&quot; /&gt;
# [[Ақан Ақасұлы Рахметуллин|Ақан Рахметуллин]] (2022–2024)&lt;ref name=&quot;6qaz22&quot; /&gt;
# [[Қайрат Ермекұлы Омаров|Қайрат Омаров]] (16 мамыр 2024 бастап)

=== [[Еуропа одағы]], [[НАТО|Солтүстік Атлант шарты ұйымы]] ===
Қазақстанның Люксембургтегі елшісі 1994 жылдан бері Еуроодақ пен НАТО жанындағы Қазақстанның тұрақты өкілі қызметін қоса атқарады:
# [[Әуесхан Мақатайұлы Қырбасов|Әуесхан Қырбасов]] (1994—1998)
# [[Ахметжан Смағұлұлы Есімов|Ахметжан Есімов]] (1998—2001)
# [[Төлеутай Ысқақұлы Сүлейменов|Төлеутай Сүлейменов]] (2001—2003)
# [[Константин Васильевич Жигалов|Константин Жигалов]] (2003—2009)
# [[Ерік Мылтықбайұлы Өтембаев|Ерік Өтембаев]] (2009—2012)
# [[Алмаз Нәсіредденұлы Хамзаев|Алмаз Хамзаев]] (2012—2018)
# [[Айгүл Сайфоллақызы Құспан|Айгүл Құспан]] (2018—2021)
# [[Марғұлан Бақытұлы Баймұхан|Марғұлан Баймұхан]] (19 сәуір 2021 — 5 шілде 2025)&lt;ref name=&quot;19saw21&quot; /&gt;
# [[Роман Юрьевич Василенко|Роман Василенко]] (5 шілде 2025 жылдан бастап)

=== [[Ислам ынтымақтастық ұйымы]] ===
Қазақстанның Сауд Арабиясындағы елшісі 2013 жылдан бері ИЫҰ жанындағы Қазақстанның тұрақты өкілі қызметін қоса атқарады:
# [[Бақыт Данабекұлы Батыршаев|Бақыт Батыршаев]] (2010—2019)
# [[Берік Сақбайұлы Арын|Берік Арын]] (2019—2024)
# [[Мадияр Смәділұлы Меңілбеков|Мадияр Меңілбеков]] (18 сәуір 2024 бастап)&lt;ref name=&quot;18saw24&quot; /&gt;

=== [[Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы]] ===
Қазақстанның Беларусьтегі елшісі 1995 жылдан бері ТМД Жарғылық органдарының жанындағы Қазақстанның тұрақты өкілі қызметін қоса атқарады:
# [[Валерий Батайұлы Темірбаев|Валерий Темірбаев]] (1995–1996)
# [[Юрий Алексеевич Клочков|Юрий Клочков]] (1996–1998)
# [[Владимир Иванович Алесин|Владимир Алесин]] (1998–2003)
# [[Ғазиз Алдамжаров]] (2003–2006)
# [[Болат Ғазизұлы Ысқақов|Болат Ысқақов]] (2006–2008)
# [[Анатолий Владимирович Смирнов|Анатолий Смирнов]] (2008–2012)
# [[Ерғалы Бөлегенов|Ерғали Бөлегенов]] (2012–2017)
# [[Ермұхамет Қабиденұлы Ертісбаев|Ермұхамет Ертісбаев]] (2017–2019)
# [[Асқар Асанұлы Бейсенбаев|Асқар Бейсенбаев]] (2019–2023)
# [[Ерлан Сапарұлы Байжанов|Ерлан Байжанов]] (2023–2024)&lt;ref name=&quot;25tam23&quot; /&gt;
# [[Тимур Мекешұлы Жақсылықов|Тимур Жақсылықов]] (4 маусым 2024 бастап)&lt;ref name=&quot;jaqsylyqov24&quot; /&gt;

=== [[Еуразиялық экономикалық одақ]] ===
# [[Рүстем Сұлтанұлы Жиенбаев|Рүстем Жиенбаев]] (?—2008)
# [[Бақытжан Ордабаев]] (2008—2012)
# [[Фархат Шахафутдинұлы Әбдіхалықов|Фархат Әбдіхалықов]] (2012—2015)

=== [[Ұжымдық қауіпсіздік туралы шарт ұйымы]] ===
# [[Владимир Иванович Алесин|Владимир Алесин]] (2005—2017)
# [[Жәнібек Абдуләкімұлы Иманалиев|Жәнібек Иманалиев]] (2017—2022)&lt;ref name=&quot;21saw22&quot; /&gt;
# [[Марат Зеникенұлы Сыздықов|Марат Сыздықов]] (21 сәуір 2022 бастап)&lt;ref name=&quot;21saw22a&quot; /&gt;

=== [[Дүниежүзілік сауда ұйымы]] ===
# [[Жанар Сейдақметқызы Айтжан|Жанар Айтжан]] (2022—2024)&lt;ref name=&quot;6qaz22&quot; /&gt;
# [[Әсет Арманұлы Ерғалиев|Әсет Ерғалиев]] (2024—2025)
# [[Қайрат Қалмұқаметұлы Төребаев|Қайрат Төребаев]] (17 наурыз 2025 бастап)

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер|2}}

{{Қазақстанның халықаралық қатынастары}}

[[Санат:Қазақстан елшілері]]
[[Санат:Қазақстан бойынша тізімдер]]
[[Санат:Қазақстан елшілерінің тізімдері]]</text>
      <sha1>2o4b7juh30i9cvk01gj6br9cfdhsaz7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654787</id>
      <parentid>3654778</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T06:31:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <origin>3654787</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="119471" sha1="dxr7w623ih0ywjbk9xn44xjgtbq9jz4" xml:space="preserve">{{toc-right}}
Төменде тәуелсіздік алғаннан бергі '''[[Қазақстан|Қазақстан Республикасы]]ның елшілерінің тізімі''' (үйлесімді елшілерді қоспағанда) берілген. УСӨ — Уақытша сенімді өкіл.

==[[Еуропа]]==
=== [[Албания]] ===
Қазақстанның Түркиядағы елшісі 2024 жылға дейін Албаниядағы елші қызметін қоса атқарды:
# [[Жансейіт Қансейітұлы Түймебаев|Жансейіт Түймебаев]] (2011—2016)&lt;ref name=&quot;7qaz16&quot;&gt;{{Cite web|url=https://akorda.kz/kz/events/akorda_news/akorda_other_events/zhktuimebaevty-ontustik-kazakstan-oblysynyn-ekimi-kyzmetine-tagaiyndau-turaly-zharlyk |title=«Ж.Қ.Түймебаевты Оңтүстік Қазақстан облысының әкімі қызметіне тағайындау туралы» Жарлық |lang=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2016-10-07 |accessdate=2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Абзал Сапарбекұлы]] (2017—2022)&lt;ref name=&quot;8tam17&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;15naw22a&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--1522550 |title=Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2022-03-15 |accessdate=2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Еркебұлан Оңалбекұлы Сәпиев|Еркебұлан Сәпиев]] (2022—2024)&lt;ref name=&quot;9jel22&quot; /&gt;
# [[Ескендір Жүсіпұлы Айсариев|Ескендір Айсариев]] (16 шілде 2024 бастап)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-iskander-zhusipuly-aysariev-kazakstan-respublikasynyn-albaniya-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-lauazymyna-tagayyndaldy-1665025 |title=Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2024-07-16}}&lt;/ref&gt;

=== [[Андорра]] ===
# [[Бақыт Амангелдіұлы Дүйсенбаев|Бақыт Дүйсенбаев]] (21 ақпан 2015 – 27 сәуір 2018)&lt;ref name=&quot;21aqp15&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;27saw18&quot; /&gt;
# [[Константин Васильевич Жигалов|Константин Жигалов]] (8 қазан 2018 – 11 қаңтар 2023)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlygymen-kazakstan-respublikasynyn-ispaniya-koroldigindegi-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-konstantin-vasilevich-zhi |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Қазақстан Республикасының Испания Корольдігіндегі Төтенше және Өкілетті Елшісі Константин Васильевич Жигалов Қазақстан Республикасының Андорра Князьдігіндегі Төтенше және Өкілетті Елшісі, Қазақстан Республикасының Дүниежүзілік турист ұйымы жанындағы Тұрақты өкілі қызметін қоса атқарушы болып тағайындалды |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2018-10-08 |accessdate= 2024-11-28}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;11qan23a&quot; /&gt;
# [[Данат Өмірбайұлы Мұсаев|Данат Мұсаев]] (14 тамыз 2023 бастап)&lt;ref name=&quot;14tam23&quot;&gt;{{Cite web|url= https://akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--1475332 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2023-08-14 |accessdate= 2024-11-28}}&lt;/ref&gt;

=== [[Аустрия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Сағынбек Тоқабайұлы Тұрсынов|Сағынбек Тұрсынов]] (1996–2002)
# [[Рахат Мұхтарұлы Әлиев|Рахат Әлиев]] (2002–2005)
# [[Дулат Оразбекұлы Қуанышев|Дулат Куанышев]] (2005–2007)
# [[Рахат Мұхтарұлы Әлиев|Рахат Әлиев]] (2007)
# [[Қайрат Құдайбергенұлы Әбдірахманов|Қайрат Әбдірахманов]] (2007–2008)
# [[Ержан Хозеұлы Қазыхан|Ержан Қазыханов]] (2008–2011)
# [[Қайрат Құдайбергенұлы Әбдірахманов|Қайрат Әбдірахманов]] (2011–2013)
# [[Қайрат Шораұлы Сарыбай|Қайрат Сарыбай]] (2014 – қыркүйек 2020)
# [[Қайрат Ермекұлы Омаров|Қайрат Омаров]] (30 қыркүйек 2020 – 6 қазан 2022)&lt;ref name=&quot;30qir20&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;6qaz22&quot; /&gt;
# [[Әлібек Әсетұлы Бақаев|Әлібек Бақаев]] (21 қазан 2022 – 14 тамыз 2023)&lt;ref name=&quot;21qaz22&quot; /&gt;
# [[Мұхтар Бескенұлы Тілеуберді|Мұхтар Тілеуберді]] (14 тамыз 2023 бастап)&lt;ref name=&quot;14tam23&quot; /&gt;
}}

=== [[Бельгия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Әуесхан Мақатайұлы Қырбасов|Әуесхан Қырбасов]] (1993–1998)
# [[Ахметжан Смағұлұлы Есімов|Ахметжан Есімов]] (1998–2001)
# [[Төлеутай Ысқақұлы Сүлейменов|Төлеутай Сүлейменов]] (2001–2003)
# [[Константин Васильевич Жигалов|Константин Жигалов]] (2003–2009)
# [[Ерік Мылтықбайұлы Өтембаев|Ерік Өтембаев]] (2009–2012)
# [[Алмаз Насреддинұлы Хамзаев|Алмаз Хамзаев]] (2012 – 22 мамыр 2018) 
# [[Айгүл Сайфоллақызы Құспан|Айгүл Құспан]] (3 шілде 2018 – қаңтар 2021)
# [[Марғұлан Бақытұлы Баймұхан|Марғұлан Баймұхан]] (19 сәуір 2021 — 5 шілде 2025)&lt;ref name=&quot;19saw21&quot; /&gt;
# [[Роман Юрьевич Василенко|Роман Василенко]] (5 шілде 2025 жылдан бастап)
}}

=== [[Болгария]] ===
{{columns-list|2|
# [[Тимур Бибіталыұлы Оразаев|Тимур Оразаев]]&lt;ref name=&quot;orazaev&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.gov.kz/memleket/entities/mfa-vilnius/about?lang=kk |title= Жалпы ақпарат |lang= kk |publisher= Қазақстанның Литвадағы елшілігі |accessdate= 2024-06-25}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20240624230012/https://www.gov.kz/memleket/entities/mfa-vilnius/about?lang=kk |date= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt; (2004–2008 – УСӨ)
# [[Сержан Оралбайұлы Әбдікәрімов|Сержан Әбдікәрімов]] (2008–2009 – УСӨ)
# [[Теміртай Рымтайұлы Ізбастин|Теміртай Ізбастин]] (2009 – 9 желтоқсан 2022)
# [[Виктор Валерьевич Темірбаев|Виктор Темірбаев]] (9 желтоқсан 2022 бастап)&lt;ref name=&quot;9jel22&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--911248 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=  [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2022-12-09 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
}}

=== [[Босния және Герцеговина]] ===
# [[Төлежан Тұрсынұлы Барлыбаев|Төлежан Барлыбаев]] (– 30 наурыз 2022)&lt;ref name=&quot;30naw22&quot; /&gt;
# [[Алтай Ибрагимұлы Әбибуллаев|Алтай Әбибуллаев]] (31 қазан 2022 бастап)&lt;ref name=&quot;31qaz22&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--319735 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2022-10-31 |accessdate= 2024-06-25}}&lt;/ref&gt;

=== [[Ватикан]] ===
# [[Әлібек Әсетович Бақаев|Әлібек Бақаев]] (– 21 қазан 2022)&lt;ref name=&quot;21qaz22&quot; /&gt;
# [[Қайрат Асаниязұлы Саржанов|Қайрат Саржанов]] (18 сәуір 2023 бастап)&lt;ref name=&quot;18saw23&quot; /&gt;

=== [[Германия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Сағынбек Тоқабайұлы Тұрсынов|Сағынбек Тұрсынов]] (1993–1995)
# [[Ерік Мағзұмұлы Асанбаев|Ерік Асанбаев]] (ақпан 1996 – шілде 2000)
# [[Вячеслав Қаменұлы Ғиззатов|Вячеслав Ғиззатов]] (2000–2003)
# [[Қайрат Шораұлы Сарыбай|Қайрат Сарыбай]] (2003–2007)
# [[Нұрлан Баймолдаұлы Онжанов|Нұрлан Онжанов]] (14 қаңтар 2008 – 4 шілде 2014)
# [[Болат Тұрарұлы Нүсіпов|Болат Нүсіпов]] (2 қыркүйек 2014 – маусым 2019)&lt;ref name=&quot;2qir14&quot; /&gt;
# [[Дәурен Айтбайұлы Кәріпов|Дәурен Кәріпов]] (6 маусым 2019 – 13 маусым 2022)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-dauren-aytbayuly-karipov-kazakstan-respublikasynyn-germaniya-federativtik-respublikasyndagy-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-lauazymynan-bosatyldy-1353746 |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Дәурен Айтбайұлы Кәріпов Қазақстан Республикасының Германия Федеративтік Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі лауазымынан босатылды |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2022-06-13 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Нұрлан Баймолдаұлы Онжанов|Нұрлан Онжанов]] (13 маусым 2022 бастап)
}}

=== [[Грекия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Болат Серғазыұлы Сәрсенбаев|Болат Сәрсенбаев]] (2005 – 2007)
# [[Сергей Нұртайұлы Нұртаев|Сергей Нұртаев]] (2007 – қыркүйек 2015)
# [[Алексей Юрьевич Волков|Алексей Волков]] (сәуір 2016 – 2021)
# [[Ерлан Кеңесұлы Баударбек-Қожатаев|Ерлан Баударбек-Қожатаев]] (31 мамыр 2021 – 12 желтоқсан 2024)&lt;ref name=&quot;31mam21&quot; /&gt;
# [[Тимур Шәмілұлы Сұлтанғожин|Тимур Сұлтанғожин]] (23 қаңтар 2025 бастап)
}}

=== [[Дания]] ===
# [[Дастан Шериазданұлы Елеукенов|Дастан Елеукенов]] (21 ақпан 2015 – 18 наурыз 2019)&lt;ref name=&quot;21aqp15&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;18naw19&quot;&gt;{{Cite web|url= https://akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen-1343192699 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=
[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2019-03-18 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Сергей Нұртайұлы Нұртаев|Сергей Нұртаев]] (2 шілде 2021–6 қыркүйек 2024)&lt;ref name=&quot;2cil21&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--263653 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=
[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2021-07-02 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Олжас Мұхамедғалымұлы Сүлейменов|Олжас Сүлейменов]] (21 сәуір 2025 бастап)&lt;ref name=&quot;Мемлекет басшысының жарлықтарымен&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--2135412 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |date=2025-04-21|lang=kk|work= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |accessdate= 2025-04-26}}&lt;/ref&gt;

=== [[Ирландия]] ===
# [[Ержан Хозеұлы Қазыхан|Ержан Қазыханов]] (– 15 ақпан 2017)&lt;ref name=&quot;15aqp17&quot; /&gt;
# [[Мағжан Жанботаұлы Ілиясов|Мағжан Ілиясов]] (18 сәуір 2023 – 20 қазан 2025)&lt;ref name=&quot;18saw23&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--1832321 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2023-04-18 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;

=== [[Исландия]] ===
# [[Ержан Хозеұлы Қазыхан|Ержан Қазыханов]] (– 15 ақпан 2017)&lt;ref name=&quot;15aqp17&quot; /&gt;
# [[Ерлан Әбілфайызұлы Ыдырысов|Ерлан Ыдырысов]] (8 тамыз 2017 – 17 тамыз 2022)&lt;ref name=&quot;8tam17&quot;&gt;{{Cite web|url= https://akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen-1343192695 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2017-08-08 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Мағжан Жанботаұлы Ілиясов|Мағжан Ілиясов]] (18 сәуір 2023 – 20 қазан 2025)&lt;ref name=&quot;18saw23&quot; /&gt;

=== [[Испания]] ===
{{columns-list|2|
# [[Алмаз Насреддинұлы Хамзаев|Алмаз Хамзаев]] (1998–2004)
# [[Нұрлан Жұмағалиұлы Дәненов|Нұрлан Даненов]] (2004–2008)
# [[Ерғалы Бөлегенов|Ерғали Бөлегенов]] (2008–2012)
# [[Бақыт Амангелдіұлы Дүйсенбаев|Бақыт Дүйсенбаев]] (2012 – 27 сәуір 2018)&lt;ref name=&quot;27saw18&quot; /&gt;
# [[Константин Васильевич Жигалов|Константин Жигалов]] (27 сәуір 2018 – 11 қаңтар 2023)&lt;ref name=&quot;27saw18&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;11qan23a&quot;&gt;{{Cite web|url= https://akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--1105558 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2023-01-11 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Данат Өмірбайұлы Мұсаев|Данат Мұсаев]] (11 қаңтар 2023 бастап)&lt;ref name=&quot;11qan23&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--1105112 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2023-01-11 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
}}

=== [[Италия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Олжас Омарұлы Сүлейменов|Олжас Сүлейменов]] (1995–2001)
# [[Бірғаным Сарықызы Әйтімова|Бірғаным Әйтімова]] (2002–2004)
# [[Алмаз Насреддинұлы Хамзаев|Алмаз Хамзаев]] (2004–2012)
# [[Андриан Көпмағамбетұлы Елемесов|Андриан Елемесов]] (2012 – 10 тамыз 2015) 
# [[Сергей Нұртайұлы Нұртаев|Сергей Нұртаев]] (қыркүйек 2015 – 12 ақпан 2021)&lt;ref name=&quot;12aqp21&quot; /&gt;
# [[Ерболат Нәсенұлы Сембаев|Ерболат Сембаев]] (26 ақпан 2021 бастап)&lt;ref name=&quot;26aqp21&quot;&gt;{{Cite web|url= https://demo.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen-1343192721 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2021-02-26 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
}}

=== [[Кипр]] ===
# [[Болат Қабдылхамитұлы Нұрғәлиев|Болат Нұрғәлиев]] (6 қаңтар 2012 — 9 қыркүйек 2014)
# [[Дулат Оразбекұлы Қуанышев|Дулат Қуанышев]] (9 қыркүйек 2014 – 30 қыркүйек 2019)&lt;ref name=&quot;30qir19b&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen-1343192710 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2019-09-30 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Сатыбалды Ересұлы Бұршақов|Сатыбалды Бұршақов]] (12 қазан 2020 – 26 наурыз 2024)&lt;ref name=&quot;12qaz20&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;26naw24&quot;&gt;{{Cite web|url= https://wap.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--2622536 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2024-03-26 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Николай Владимирович Жұмақанов|Николай Жұмақанов]] (23 қаңтар 2025 бастап)

=== [[Латвия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Ғалымжан Тельманұлы Қойшыбаев|Ғалымжан Қойшыбаев]] (2009–2012)
# [[Виктор Валерьевич Темірбаев|Виктор Темірбаев]] (ақпан – қараша 2019)
# [[Тимур Владимирұлы Пірімбетов|Тимур Пірімбетов]] (1 қараша 2019 – 23 қазан 2023)&lt;ref name=&quot;pirimbetov&quot;&gt;{{Cite web|url= https://mirror.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlygymen-timur-vladimiruly-pirimbetov-kazakstan-respublikasynyn-latviya-respublikasyndagy-totenshe-zhane-okiletti-el |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Тимур Владимирұлы Пірімбетов Қазақстан Республикасының Латвия Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі қызметіне тағайындалды |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2019-11-01 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;23qaz23&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--2395022 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2023-10-23 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Дәурен Айтбайұлы Кәріпов|Дәурен Кәріпов]] (23 қазан 2023 бастап)&lt;ref name=&quot;23qaz23&quot; /&gt;
}}

=== [[Литва]] ===
{{columns-list|2|
# [[Саят Дүйсенбайұлы Бейсенов|Саят Бейсенов]] (1995–1997)
# [[Икрам Адырбекұлы Адырбеков|Икрам Адырбеков]] (1997–2002)
# [[Рашид Тұрарұлы Ибраев|Рашид Ибраев]] (2002–2006)
# [[Тілеухан Самарханұлы Қабдрахманов|Тілеухан Кабдрахманов]] (2006–2008)
# [[Ғалымжан Тельманұлы Қойшыбаев|Ғалымжан Қойшыбаев]] (2008–2012)
# [[Бауыржан Әлімұлы Мұхаметжанов|Бауыржан Мұхаметжанов]] (2013 – 29 мамыр 2018)
# [[Виктор Валерьевич Темірбаев|Виктор Темірбаев]] (тамыз 2018 – 9 желтоқсан 2022)&lt;ref name=&quot;9jel22&quot; /&gt;
# [[Тимур Бейбітәліұлы Оразаев|Тимур Оразаев]] (9 желтоқсан 2022 бастап)&lt;ref name=&quot;9jel22&quot; /&gt;
}}

=== [[Лихтенштейн]] ===
# [[Әлібек Әсетович Бақаев|Әлібек Бақаев]] (– 21 қазан 2022)&lt;ref name=&quot;21qaz22&quot; /&gt;
# [[Қайрат Асаниязұлы Саржанов|Қайрат Саржанов]] (18 сәуір 2023 бастап)&lt;ref name=&quot;18saw23&quot; /&gt;

=== [[Люксембург]] ===
# [[Әуесхан Мақатайұлы Қырбасов|Әуесхан Қырбасов]] (1994—1998)
# [[Ахметжан Смағұлұлы Есімов|Ахметжан Есімов]] (1998—2001)
# [[Төлеутай Ысқақұлы Сүлейменов|Төлеутай Сүлейменов]] (2001—2003)
# [[Константин Васильевич Жигалов|Константин Жигалов]] (2003—2009)
# [[Ерік Мылтықбайұлы Өтембаев|Ерік Өтембаев]] (2009—2012)
# [[Алмаз Нәсіредденұлы Хамзаев|Алмаз Хамзаев]] (2012—2018)
# [[Айгүл Сайфоллақызы Құспан|Айгүл Құспан]] (2018—2021)
# [[Марғұлан Бақытұлы Баймұхан|Марғұлан Баймұхан]] (21 қазан 2021 — 5 шілде 2025)&lt;ref name=&quot;21qaz21&quot; /&gt;
# [[Роман Юрьевич Василенко|Роман Василенко]] (9 желтоқсан 2025 жылдан бастап)

=== [[Мажарстан]] ===
{{columns-list|2|
# [[Сәлім Әлмағамбетұлы Құрманғожин|Сәлім Құрманғожин]] (1993–1996)
# [[Төлеутай Ысқақұлы Сүлейменов|Төлеутай Сүлейменов]] (1996–2001)
# [[Сағынбек Тоқабайұлы Тұрсынов|Сағынбек Тұрсынов]] (2002–2006)
# [[Рашид Тұрарұлы Ибраев|Рашид Ибраев]] (2006–2012)
# [[Нұрбах Тұрарұлы Рүстемов|Нұрбах Рүстемов]] (2013 – 30 қыркүйек 2019)&lt;ref name=&quot;30qir19a&quot; /&gt;
# [[Жәнібек Жарасқанұлы Әбдрашов|Жәнібек Әбдрашов]] (30 қыркүйек 2019 – шілде 2024)&lt;ref name=&quot;30qir19a&quot; /&gt;
# [[Абзал Сапарбекұлы]] (16 шілде 2024 – 10 шілде 2026)
# [[Анель Бақытбекқызы]] (10 шілде 2026 бастап)&lt;ref name=&quot;10cil26&quot; /&gt;
}}

=== [[Мальта]] ===
# [[Андриан Көпмағамбетұлы Елемесов|Андриан Елемесов]] (6 қараша 2012 — 10 тамыз 2015)
# [[Сергей Нұртайұлы Нұртаев|Сергей Нұртаев]] (– 12 ақпан 2021)&lt;ref name=&quot;12aqp21&quot; /&gt;
# [[Ерболат Нәсенұлы Сембаев|Ерболат Сембаев]] (21 қазан 2021 бастап)&lt;ref name=&quot;21qaz21&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--2193930 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2021-10-21 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;

=== [[Нидерланд]] ===
{{columns-list|2|
# [[Дәулет Қасекенұлы Батырашев|Дәулет Батырашев]] (2004–2006 – УСӨ)
# [[Майнюра Саветқызы Мырзамадиева|Майнюра Мырзамадиева]] (2007–2016) 
# [[Мағжан Жанботаұлы Ілиясов|Мағжан Ілиясов]] (мамыр 2016 – 30 қыркүйек 2020)&lt;ref name=&quot;30qir20&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen-1343192717 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2020-09-30 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Асқар Қуанышұлы Жұмағалиев|Асқар Жұмағалиев]] (30 қыркүйек 2020 – 6 қыркүйек 2024)&lt;ref name=&quot;30qir20&quot; /&gt;
# [[Қайрат Құдайбергенұлы Әбдірахманов|Қайрат Әбдірахманов]] (6 қыркүйек 2024 — 9 желтоқсан 2025)
# [[Ақан Ақасұлы Рахметуллин|Ақан Рахметуллин]] (9 желтоқсан 2025 бастап)
}}

=== [[Норвегия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Марат Төлеубекұлы Есенбаев|Марат Есенбаев]] (2004–2006 – УСӨ)
# [[Нұрлан Әділұлы Жалғасбаев|Нұрлан Жалғасбаев]] (2006–2008 – УСӨ)
# [[Марат Төлеубекұлы Есенбаев|Марат Есенбаев]] (2008–2010 – УСӨ)
# [[Нұрлан Орынбасарұлы Мусин|Нұрлан Мусин]] (2010–2013 – УСӨ)
# [[Асқар Сағиұлы Тәжиев|Асқар Тәжиев]] (2013 – 17 қыркүйек 2014) 
# [[Қайрат Қуатұлы Әбусейітов|Қайрат Әбусейітов]] (қыркүйек 2014 – қазан 2018)
# [[Еркін Қадырбекұлы Ахинжанов|Еркін Ахинжанов]] (9 сәуір 2019 – 11 қаңтар 2023)
# [[Әділ Қапанұлы Тұрсынов|Әділ Тұрсынов]] (11 қаңтар 2023 бастап)&lt;ref name=&quot;11qan23&quot; /&gt;
}}

=== [[Польша]] ===
{{columns-list|2|
# [[Игорь Николаевич Тутеволь|Игорь Тутеволь]] (1999–2000 – УСӨ)
# [[Тамас Қалмұхамбетұлы Айтмұхамбетов|Тамас Айтмухамбетов]] (2000–2001 – УСӨ)
# [[Константин Васильевич Жигалов|Константин Жигалов]] (2000–2003)
# [[Төлеутай Ысқақұлы Сүлейменов|Төлеутай Сүлейменов]] (2003–2005)
# [[Алексей Юрьевич Волков|Алексей Волков]] (2005–2012)
# [[Ерік Мылтықбайұлы Өтембаев|Ерік Өтембаев]] (2012–2016) 
# [[Алтай Ибрагимұлы Әбибуллаев|Алтай Әбибуллаев]] (мамыр 2016 – ақпан 2017)
# [[Марғұлан Бақытұлы Баймұхан|Марғұлан Баймұхан]] (шілде 2017 – мамыр 2020)
# [[Әлім Серікұлы Қирабаев|Әлім Қирабаев]] (5 наурыз 2020 — 7 сәуір 2025)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlygymen-alim-serikuly-kirabaev-kazakstan-respublikasynyn-polsha-respublikasyndagy-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-k |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Әлім Серікұлы Қирабаев Қазақстан Республикасының Польша Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі қызметіне тағайындалды |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2020-03-05 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Нұрлан Әділұлы Жалғасбаев|Нұрлан Жалғасбаев]] (7 сәуір 2025 бастап)&lt;ref name=&quot;7sau25&quot; /&gt;
}}

=== [[Португалия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Жан Сержанұлы Ғалиев|Жан Ғалиев]] (– 30 қыркүйек 2019)&lt;ref name=&quot;galiev&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.gov.kz/memleket/entities/intinf/about/structure/people/521?lang=kk |title= Ғалиев Жан Сержанұлы |lang= kk |publisher= [[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігінің Халықаралық ақпарат комитеті|Сыртқы істер министрлігі Халықаралық ақпарат комитеті]]нің ресми сайты |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Дәулет Қасекенұлы Батырашев|Дәулет Батырашев]] (30 қыркүйек 2019  – 5 қаңтар 2025)&lt;ref name=&quot;30qir19a&quot;&gt;{{Cite web|url= https://demo.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen-1343192709 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2019-09-30 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Жан Сержанұлы Ғалиев|Жан Ғалиев]] (5 қаңтар 2025 бастап)&lt;ref name=&quot;qrsim25&quot;&gt;{{Cite web|url= https://akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--5029 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2025-01-05 |accessdate= 2025-01-05}}&lt;/ref&gt;
}}

=== [[Румыния]] ===
{{columns-list|2|
# [[Эрик Болатбекұлы Жүсіпов|Эрик Жүсіпов]] (2003–2005 – УСӨ)
# [[Бақытжан Ордабаев]] (2005–2008 – УСӨ)
# [[Дархан Аманұлы Кәлетаев|Дархан Кәлетаев]]? (2008–2012 – УСӨ)
# [[Талғат Ғабдуллаұлы Калиев|Талғат Калиев]] (2012–2014 – УСӨ) 
# [[Дәулет Қасекенұлы Батырашев|Дәулет Батырашев]] (2 қыркүйек 2014 – 30 қыркүйек 2019)&lt;ref name=&quot;2qir14&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/16727-memleket-basshysynyn-zharlyktarymen |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2014-09-02 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;30qir19b&quot; /&gt;
# [[Нұрбах Тұрарұлы Рүстемов|Нұрбах Рүстемов]] (30 қыркүйек 2019 –)&lt;ref name=&quot;30qir19a&quot; /&gt;
# [[Ерлік Шәкірұлы Әли|Ерлік Әли]] (24 наурыз 2023 – 22 шілде 2026)&lt;ref name=&quot;24naw23&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--2421217 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2023-03-24 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Амангелді Ғазезұлы Саинов|Амангелді Саинов]] (22 шілде 2026 бастап)
}}

=== [[Сан-Марино]] ===
# [[Андриан Көпмағамбетұлы Елемесов|Андриан Елемесов]] (6 қараша 2012 — 10 тамыз 2015)
# [[Сергей Нұртайұлы Нұртаев|Сергей Нұртаев]] (– 12 ақпан 2021)&lt;ref name=&quot;12aqp21&quot; /&gt;
# [[Ерболат Нәсенұлы Сембаев|Ерболат Сембаев]] (21 қазан 2021 бастап)&lt;ref name=&quot;21qaz21&quot; /&gt;

=== [[Сербия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Нұрбах Тұрарұлы Рүстемов|Нұрбах Рүстемов]] (– 30 қыркүйек 2019)&lt;ref name=&quot;30qir19a&quot; /&gt;
# [[Ғабит Әбдімажитұлы Сыздықбеков|Ғабит Сыздықбеков]] (30 қыркүйек 2019 – 2 шілде 2021)&lt;ref name=&quot;30qir19a&quot; /&gt;
# [[Мәди Бәкірұлы Атамқұлов|Мәди Атамқұлов]] (2 шілде 2021 — 10 шілде 2026)&lt;ref name=&quot;2cil21&quot; /&gt;
# [[Болат Бариұлы Иманбаев|Болат Иманбаев]] (10 шілде 2026 бастап)&lt;ref name=&quot;10cil26&quot; /&gt;
}}

=== [[Словакия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Сержан Оралбайұлы Әбдікәрімов|Сержан Әбдікәрімов]] (– 30 қыркүйек 2019)&lt;ref name=&quot;30qir19a&quot; /&gt;
# [[Роман Юрьевич Василенко|Роман Василенко]] (21 желтоқсан 2019 –)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://turantimes.kz/politika/11935-zamestitel-ministra-inostrannyh-del-roman-vasilenko-naznachen-poslom.html |title= Заместитель министра иностранных дел Роман Василенко назначен послом |lang= ru |work= turantimes.kz |date= 2019-12-21}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20191223073724/https://turantimes.kz/politika/11935-zamestitel-ministra-inostrannyh-del-roman-vasilenko-naznachen-poslom.html |date= 2019-12-23}}&lt;/ref&gt;
# [[Төлежан Тұрсынұлы Барлыбаев|Төлежан Барлыбаев]] (30 наурыз 2022 – қараша 2024)&lt;ref name=&quot;30naw22&quot;&gt;{{Cite web|url= https://akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--302120 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2022-03-30 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Жанна Ниязбекқызы Сағынова|Жанна Сағынова]] (15 қараша 2024 бастап)&lt;ref name=&quot;15qar24&quot; /&gt;
}}

=== [[Словения]] ===
# [[Қайрат Ермекұлы Омаров|Қайрат Омаров]] (21 қазан 2021 – 6 қазан 2022)&lt;ref name=&quot;6qaz22&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;21qaz21&quot; /&gt;
# [[Әлібек Әсетұлы Бақаев|Әлібек Бақаев]] (24 наурыз 2023 — 14 тамыз 2023)&lt;ref name=&quot;24naw23&quot; /&gt;
# [[Данияр Қабидоллаұлы Сарекенов|Данияр Сарекенов]] (9 қыркүйек 2024 — 13 қазан 2025)
# [[Алтай Ибрагимұлы Әбибуллаев|Алтай Әбибуллаев]] (13 қазан 2025 бастап)

=== [[Солтүстік Македония]] ===
# [[Нұрбах Тұрарұлы Рүстемов|Нұрбах Рүстемов]] (– 30 қыркүйек 2019)&lt;ref name=&quot;30qir19a&quot; /&gt;
# [[Жәнібек Жарасқанұлы Әбдрашов|Жәнібек Әбдрашов]] (2 қыркүйек 2020 –)
# [[Сатыбалды Ересұлы Бұршақов|Сатыбалды Бұршақов]] (26 наурыз 2024 – 27 тамыз 2026)&lt;ref name=&quot;26naw24&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-satybaldy-eresuly-burshakov-kazakstan-respublikasynyn-soltustik-makedoniya-respublikasyndagy-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-lauazymynan-bosatyldy-277720 |title=Мемлекет басшысының Жарлығымен Сатыбалды Ересұлы Бұршақов Қазақстан Республикасының Солтүстік Македония Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі лауазымынан босатылды |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2026-08-27 |accessdate=2026-08-27}}&lt;/ref&gt;

=== [[Ұлыбритания]] ===
{{columns-list|2|
# [[Нұртай Әбіқайұлы Әбіқаев|Нұртай Әбіқаев]] (1995–1996)
# [[Қанат Бекмырзаұлы Саудабаев|Қанат Саудабаев]] (1996–1999)
# [[Әділ Құрманжанұлы Ахметов|Әділ Ахметов]] (2000–2001)
# [[Ерлан Әбілфайызұлы Ыдырысов|Ерлан Ыдырысов]] (2002–2007)
# [[Қайрат Қуатұлы Әбусейітов|Қайрат Әбусейітов]] (2008 – 17 қыркүйек 2014)
# [[Ержан Хозеұлы Қазыхан|Ержан Қазыханов]] (17 қыркүйек 2014 – 15 ақпан 2017)&lt;ref name=&quot;15aqp17&quot; /&gt;
# [[Ерлан Әбілфайызұлы Ыдырысов|Ерлан Ыдырысов]] (15 ақпан 2017 – 17 тамыз 2022)&lt;ref name=&quot;15aqp17&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen-1343192692 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2017-02-15 |accessdate= 2024-06-25}}&lt;/ref&gt;
# [[Мағжан Жанботаұлы Ілиясов|Мағжан Ілиясов]] (6 қазан 2022 – 20 қазан 2025)&lt;ref name=&quot;6qaz22&quot;&gt;{{Cite web|url= https://akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--69959 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2022-10-06 |accessdate= 2024-11-28}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.gov.kz/memleket/entities/mfa-london/about/structure/people/28485?lang=kk |title= Ілиясов Мағжан Жанботаұлы |lang= kk |publisher= [[Қазақстанның Ұлыбританиядағы Елшілігі]] |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Әлібек Әсетұлы Бақаев|Әлібек Бақаев]] (22 шілде 2026 бастап)
}}

=== [[Финляндия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Ғалымжан Тельманұлы Қойшыбаев|Ғалымжан Қойшыбаев]] (2009–2016)
# [[Мұрат Әбуғалиұлы Нұртілеу|Мұрат Нұртілеуов]] (29 наурыз 2016 – 25 наурыз 2019)
# [[Жанна Сәбитқызы Сартбаева|Жанна Сартбаева]] (18 мамыр 2019 – 20 маусым 2024)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-zhanna-sabitkyzy-sartbaeva-kazakstan-respublikasynyn-finlyandiya-respublikasyndagy-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-lauazymynan-bosatyldy-2052539 |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Жанна Сәбитқызы Сартбаева Қазақстан Республикасының Финляндия Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі лауазымынан босатылды |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2024-06-20 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Азамат Сәбитұлы Әбдіраимов|Азамат Әбдіраимов]] (20 маусым 2024 бастап)
}}

=== [[Франция]] ===
{{columns-list|2|
# [[Тілеухан Самарханұлы Қабдрахманов|Тілеухан Қабдрахманов]] (1993–1996)
# [[Нұрлан Жұмағалиұлы Дәненов|Нұрлан Даненов]] (1997–1999)
# [[Ақмарал Хайдарқызы Арыстанбекова|Ақмарал Арыстанбекова]] (1999–2003)
# [[Дулат Оразбекұлы Қуанышев|Дулат Қуанышев]] (2003–2005)
# [[Аманжол Қазбекұлы Жанқұлиев|Аманжол Жанқұлиев]] (2005–2008)
# [[Мұрат Сейітжанұлы Тәшібаев|Мұрат Тәшібаев]] (2008–2009)
# [[Нұрлан Жұмағалиұлы Дәненов|Нұрлан Даненов]] (2009 – қазан 2017) 
# [[Жан Сержанұлы Ғалиев|Жан Ғалиев]] (31 қазан 2017 – қыркүйек 2022)&lt;ref name=&quot;galiev&quot; /&gt;
# [[Гүлсара Мерейқызы Арыстанқұлова|Гүлсара Арыстанқұлова]] (23 шілде 2022 бастап)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-gulsara-mereykyzy-arystankulova-kazakstan-respublikasynyn-francuz-respublikasyndagy-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-lauazymyna-tagayyndaldy-2365642 |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Гүлсара Мерейқызы Арыстанқұлова Қазақстан Республикасының Француз Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі лауазымына тағайындалды |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2022-07-23 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
}}

=== [[Хорватия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Алтай Ибрагимұлы Әбибуллаев|Алтай Әбибуллаев]] (2008–2009 – УСӨ)
# [[Төлежан Тұрсынұлы Барлыбаев|Төлежан Барлыбаев]] (2012–2014 – УСӨ)
# [[Аслан Есболайұлы Мусин|Аслан Мусин]] (2014 – 4 қаңтар 2017) 
# [[Төлежан Тұрсынұлы Барлыбаев|Төлежан Барлыбаев]] (мамыр 2017 – 30 наурыз 2022)&lt;ref name=&quot;30naw22&quot; /&gt;
# [[Алтай Ибрагимұлы Әбибуллаев|Алтай Әбиболлаев]] (30 наурыз 2022 – 24 наурыз 2023)&lt;ref name=&quot;30naw22&quot; /&gt;
# [[Ақылбек Әбсатұлы Камалдинов|Ақылбек Камалдинов]] (16 маусым 2023 – 5 қаңтар 2025)&lt;ref name=&quot;16maw23&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--1653134 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2023-03-16 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Дәулет Қасекенұлы Батырашев|Дәулет Батырашев]] (5 қаңтар 2025 бастап)&lt;ref name=&quot;qrsim25&quot; /&gt;
}}

=== [[Черногория]] ===
# [[Төлежан Тұрсынұлы Барлыбаев|Төлежан Барлыбаев]] (– 30 наурыз 2022)&lt;ref name=&quot;30naw22&quot; /&gt;

=== [[Чехия]] ===
{{columns-list|2|
#[[Советқали Қамаубайұлы Қартбаев|Советқали Қартбаев]] (1997–2001)
#Дархан Әліұлы Бердәлиев (2001–2003)
#Игорь Идеалұлы Мұсәлімов (2003–2004)
#[[Шәріп Омарұлы Омаров|Шәріп Омаров]] (2004–2008)
#[[Анарбек Бақтығазыұлы Қарашев|Анарбек Қарашев]] (қаңтар 2008 – шілде 2014)
#[[Сержан Оралбайұлы Әбдікәрімов|Сержан Әбдікәрімов]] (наурыз 2015 – 30 қыркүйек 2019)&lt;ref name=&quot;30qir19a&quot; /&gt;
#[[Марат Мұханбетқазыұлы Тәжин|Марат Тәжин]] (қараша 2019 – 16 маусым 2023)
#[[Бақыт Амангелдіұлы Дүйсенбаев|Бақыт Дүйсенбаев]] (16 маусым 2023 — 9 желтоқсан 2025)&lt;ref name=&quot;16maw23&quot; /&gt;
# [[Қайрат Құдайбергенұлы Әбдірахманов|Қайрат Әбдірахманов]] (9 желтоқсан 2025 бастап)
}}

=== [[Швейцария]] ===
{{columns-list|2|
# [[Болат Жамитұлы Өтемұратов|Болат Өтемұратов]] (1996–1999)
# [[Нұрлан Жұмағалиұлы Дәненов|Нұрлан Дәненов]] (1999–2004)
# [[Абусеитов, Кайрат Хуатович|К. Абусеитов]] (2004–2008)
# [[Аманжол Қазбекович Жанқұлиев|Аманжол Жанкулиев]] (2008–2009)
# [[Мұхтар Бескенұлы Тілеуберді|Мұхтар Тілеуберді]] (2009 – наурыз 2016) 
# [[Жанар Сейдахметқызы Айтжанова|Жанар Айтжанова]] (11 мамыр 2016 – 4 қыркүйек 2019)
# [[Әлібек Әсетович Бақаев|Әлібек Бақаев]] (4 қыркүйек 2019 – 21 қазан 2022)&lt;ref name=&quot;21qaz22&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--2195722 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2022-10-21 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Қайрат Асаниязұлы Саржанов|Қайрат Саржанов]] (21 қазан 2022 бастап)&lt;ref name=&quot;21qaz22&quot; /&gt;
}}

=== [[Швеция]] ===
{{columns-list|2|
# [[Дастан Шериазданұлы Елеукенов|Дастан Елеукенов]] (2013 – 18 наурыз 2019)&lt;ref name=&quot;18naw19&quot; /&gt;
# [[Қайрат Құдайбергенұлы Әбдірахманов|Қайрат Әбдірахманов]] (наурыз 2019 – 7 желтоқсан 2020)
# [[Сергей Нұртайұлы Нұртаев|Сергей Нұртаев]] (12 ақпан 2021 – 6 қыркүйек 2024)&lt;ref name=&quot;12aqp21&quot; /&gt;
# [[Олжас Мұхамедғалымұлы Сүлейменов|Олжас Сүлейменов]] (6 қыркүйек 2024 бастап)
}}

=== [[Эстония]] ===
{{columns-list|2|
# [[Ғалымжан Тельманұлы Қойшыбаев|Ғалымжан Қойшыбаев]] (2009–2016)
# [[Мұрат Әбуғалиұлы Нұртілеу|Мұрат Нұртілеуов]] (ақпан 2017 — наурыз 2019)
# [[Нұрлан Мұсатайұлы Сейтімов|Нұрлан Сейтімов]] (21 желтоқсан 2019 – 27 наурыз 2024)
# [[Алтай Сейдірұлы Көлгінов|Алтай Көлгінов]] (27 наурыз 2024 бастап)
}}

== [[Посткеңестік кеңістік]] ==
=== [[Армения]] ===
{{columns-list|2|
# [[Айымдос Ерсайынұлы Бозжігітов|Айымдос Бозжігітов]] (2010 – 6 наурыз 2015)
# [[Тимур Бейбітәліұлы Оразаев|Темір Оразаев]] (29 наурыз 2016 – 12 ақпан 2021)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://kaz.inform.kz/news/t-orazaev-kazakstannyn-armeniyadagy-elshisi-bolyp-tagayyndaldy_a2886544/ |title= Т.Оразаев Қазақстанның Армениядағы Елшісі болып тағайындалды |lang= kk |publisher= kaz.inform.kz |date= 2016-03-29 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Болат Бариұлы Иманбаев|Болат Иманбаев]] (12 ақпан 2021 – 10 шілде 2026)&lt;ref name=&quot;12aqp21&quot;&gt;{{Cite web|url= https://demo.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen-1343192719 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2021-02-12 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;10cil26&quot; /&gt;
}}

=== [[Әзербайжан]] ===
{{columns-list|2|
# [[Ибраһим Әжейұлы Аманғалиев|Ибраһим Аманғалиев]] (1993–1998)
# [[Рашид Тұрарұлы Ибраев|Рашид Ибраев]] (1998–2002)
# [[Андар Мәулешұлы Шоқпытов|Андар Шоқпытов]] (2002–2007)
# [[Серік Дастанұлы Пірімбетов|Серік Пірімбетов]] (2008–2013)
# [[Амангелді Жұмабайұлы Жұмабаев|Амангелді Жұмабаев]] (2013–2015)
# [[Бейбіт Өксікбайұлы Исабаев|Бейбіт Исабаев]] (2015–2019)
# [[Сержан Оралбайұлы Әбдікәрімов|Сержан Әбдікәрімов]] (2019–2023)&lt;ref name=&quot;30qir19a&quot; /&gt;
# [[Әлім Дәуренұлы Байел|Әлім Байел]] (18 сәуір 2023 бастап)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-alim-daurenuly-bayel-kazakstan-respublikasynyn-azerbayzhan-respublikasyndagy-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-lauazymyna-tagayyndaldy-1831827 |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Әлім Дәуренұлы Байел Қазақстан Республикасының Әзербайжан Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі лауазымына тағайындалды |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2023-04-18 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
}}

=== [[Беларусь]] ===
{{columns-list|2|
# [[Валерий Батайұлы Темірбаев|Валерий Темірбаев]] (1994–1996)
# [[Юрий Алексеевич Клочков|Юрий Клочков]] (1996–1998)
# [[Владимир Иванович Алесин|Владимир Алесин]] (1998–2003)
# [[Ғазиз Алдамжаров]] (2003–2006)
# [[Болат Ғазизұлы Ысқақов|Болат Ысқақов]] (2006–2008)
# [[Анатолий Владимирович Смирнов|Анатолий Смирнов]] (2008–2012)
# [[Ерғалы Бөлегенов|Ерғали Бөлегенов]] (2012–2017)
# [[Ермұхамет Қабиденұлы Ертісбаев|Ермұхамет Ертісбаев]] (2017–2019)
# [[Асқар Асанұлы Бейсенбаев|Асқар Бейсенбаев]] (12 тамыз 2019 – тамыз 2023)
# [[Ерлан Сапарұлы Байжанов|Ерлан Байжанов]] (25 тамыз 2023 – маусым 2024)&lt;ref name=&quot;25tam23&quot; /&gt;
# [[Тимур Мекешұлы Жақсылықов|Тимур Жақсылықов]] (4 маусым 2024 бастап)&lt;ref name=&quot;jaqsylyqov24&quot;&gt;{{Cite web|url= https://akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-timur-mekeshuly-zhaksylykov-kazakstan-respublikasynyn-belarus-respublikasyndagy-elshisi-bolyp-tagayyndaldy-451658 |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Тимур Мекешұлы Жақсылықов Қазақстан Республикасының Беларусь Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі, ТМД Жарғылық органдарының жанындағы Тұрақты өкіл қызметін қоса атқарушы болып тағайындалды |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2024-06-04 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
}}

=== [[Грузия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Наурыз Ғұбайдуллаұлы Айдаров|Наурыз Айдаров]] (2003–2005 – УСӨ)
# [[Нұрлан Әділұлы Жалғасбаев|Нұрлан Жалғасбаев]] (2005–2006 – УСӨ)
# [[Игорь Идеалұлы Мұсәлімов|Игорь Мұсәлімов]] (2006–2011 – УСӨ)
# [[Әділ Қапанұлы Тұрсынов|Әділ Тұрсынов]] (2012–2013 – УСӨ)
# [[Ермұхамет Қабиденұлы Ертісбаев|Ермұхамет Ертісбаев]] (2013–2017) 
# [[Бауыржан Әлімұлы Мұхаметжанов|Бауыржан Мұхаметжанов]] (2018–2022)
# [[Мәлік Кеңесбайұлы Мырзалин|Мәлік Мырзалин]] (9 желтоқсан 2022 – 11 қыркүйек 2026)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-malik-kenesbayuly-myrzalin-kazakstan-respublikasynyn-gruziyadagy-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-bolyp-tagayyndaldy-ol-kazakstan-respublikasy-prezidentinin-akimshiligi-basshysynyn-orynbasary-lauazymynan-bosatyldy-911036 |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Мәлік Кеңесбайұлы Мырзалин Қазақстан Республикасының Грузиядағы Төтенше және Өкілетті Елшісі болып тағайындалды, ол Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі Басшысының орынбасары лауазымынан босатылды |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2022-12-09 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;26qir11&quot; /&gt;
# [[Талғат Мұбарақұлы Адуов|Талғат Адуов]] (11 қыркүйек 2026 бастап)&lt;ref name=&quot;26qir11&quot; /&gt;
}}

=== [[Қырғызстан]] ===
{{columns-list|2|
# [[Мұхтар Шаханов]] (1993–2003)
# [[Өмірзақ Өзбекұлы Өзбеков|Өмірзақ Өзбеков]] (2003–2008)
# [[Бақыт Сағындықұлы Оспанов|Бақыт Оспанов]] (2008–2009)
# [[Бейбіт Өксікбайұлы Исабаев|Бейбіт Исабаев]] (2009 – 16 наурыз 2015) 
# [[Айымдос Ерсайынұлы Бозжігітов|Айымдос Бозжігітов]] (16 наурыз 2015 – 7 ақпан 2018)
# [[Кәрім Нәсбекұлы Көкірекбаев|Кәрім Көкірекбаев]] (7 ақпан 2018 – 26 тамыз 2019)
# [[Қайрат Айтмұхамбетұлы Нұрпейісов|Қайрат Нұрпейісов]] (26 тамыз 2019 – 19 сәуір 2021)&lt;ref name=&quot;19saw21a&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--1934628 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2021-04-19 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Рәпіл Сейітханұлы Жошыбаев|Рәпіл Жошыбаев]] (19 сәуір 2021 — 10 шілде 2026)&lt;ref name=&quot;19saw21&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--1934432 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2021-04-19 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Әбілқайыр Бақтыбайұлы Сқақов|Әбілқайыр Сқақов]] (10 шілде 2026 бастап)&lt;ref name=&quot;10cil26&quot; /&gt;
}}

=== [[Молдова]] ===
# [[Дархан Аманұлы Кәлетаев|Дархан Кәлетаев]] (12 қазан 2020 – 2022)&lt;ref name=&quot;12qaz20&quot; /&gt;
# [[Алмат Дәкібайұлы Айдарбеков|Алмат Айдарбеков]] (30 наурыз 2022 бастап)&lt;ref name=&quot;30naw22&quot; /&gt;

=== [[Өзбекстан]] ===
{{columns-list|2|
# [[Сайлау Батыршаұлы]] (1993-1994)
# [[Нәжімеден Ихсанұлы Есқалиев|Нәжімеден Есқалиев]] (1994–1997)
# [[Өмірзақ Өзбекұлы Өзбеков|Өмірзақ Өзбеков]] (1997–2003)
# [[Тілеухан Самарханұлы Қабдрахманов|Тілеухан Қабдрахманов]] (2003–2006)
# [[Асқар Исабекұлы Мырзахметов|Асқар Мырзахметов]] (2006–2007)
# [[Зауытбек Қауысбекұлы Тұрысбеков|Зауытбек Тұрысбеков]] (2007–2009)
# [[Бөрібай Биқожаұлы Жексембин|Бөрібай Жексембин]] (2010 – желтоқсан 2015)
# [[Ерік Мылтықбайұлы Өтембаев|Ерік Өтембаев]] (2016 – 18 наурыз 2019)&lt;ref name=&quot;18naw19&quot; /&gt;
# [[Дархан Амангелдіұлы Сатыбалды|Дархан Сатыбалды]] (2019–2022)
# [[Бейбіт Бәкірұлы Атамқұлов|Бейбіт Атамқұлов]] (31 қазан 2022 – 22 шілде 2026)&lt;ref name=&quot;31qaz22&quot; /&gt;
# [[Ералы Лұқпанұлы Тоғжанов|Ералы Тоғжанов]] (22 шілде 2026 бастап)
}}

=== [[Ресей]] ===
{{Толық мақала|Қазақстанның Ресейдегі елшілерінің тізімі}}
{{columns-list|2|
#[[Валерий Батайұлы Темірбаев|Валерий Темірбаев]] (1992—1994)
#[[Тайыр Аймұхамедұлы Мансұров|Тайыр Мансұров]] (қаңтар 1994 – ақпан 2002)
#[[Алтынбек Сәрсенбайұлы]] (2002 – қараша 2003)
#[[Қырымбек Елеуұлы Көшербаев|Қырымбек Көшербаев]] (қараша 2003 – 24 қаңтар 2006)
#[[Жансейіт Қансейітұлы Түймебаев|Жансейіт Түймебаев]] (1 ақпан 2006 – 19 қаңтар 2007)
#[[Нұртай Әбіқайұлы Әбіқаев|Нұртай Әбіқаев]] (12 ақпан 2007 – 14 қазан 2008)
#[[Әділбек Рыскелдіұлы Жақсыбеков|Әділбек Жақсыбеков]] (11 қараша 2008 – 24 маусым 2009)
#[[Зауытбек Қауысбекұлы Тұрысбеков|Зауытбек Тұрысбеков]] (14 тамыз 2009 – 25 сәуір 2012)
#[[Ғалым Ізбасарұлы Оразбақов|Ғалым Оразбақов]] (25 сәуір 2012 – 22 қаңтар 2014)
#[[Марат Мұханбетқазыұлы Тәжин|Марат Тәжин]] (11 ақпан 2014 – 12 қаңтар 2017)
#[[Иманғали Нұрғалиұлы Тасмағамбетов|Иманғали Тасмағамбетов]] (3 ақпан 2017 – 18 желтоқсан 2019)
#[[Ермек Беделбайұлы Көшербаев|Ермек Көшербаев]] (29 қаңтар 2020 – 16 маусым 2023)
#[[Дәурен Әскербекұлы Абаев|Дәурен Абаев]] (3 шілде 2023 бастап)
}}

=== [[Тәжікстан]] ===
{{columns-list|2|
# [[Нәжімеден Ықсанұлы Есқалиев|Нәжімеден Есқалиев]] (1997–1999)
# [[Аманжол Қазбекұлы Жанқұлиев|Аманжол Жанқұлиев]] (2001–2003)
# [[Ерлан Әділханұлы Әбілдаев|Ерлан Әбілдаев]] (2004–2008)
# [[Әбутәліп Ібіжанұлы Ахметов|Әбутәліп Ахметов]] (2008–2010+)
# [[Ағыбай Дінкенұлы Смағұлов|Ағыбай Смағұлов]] (2011–2017)
# [[Асқар Ерлікұлы Тәжібаев|Асқар Тәжібаев]] (18 наурыз 2019 – 15 наурыз 2022)&lt;ref name=&quot;15naw22b&quot; /&gt;
# [[Уәлихан Әмірханұлы Төреханов|Уәлихан Төреханов]] (15 наурыз 2022 бастап)&lt;ref name=&quot;15naw22b&quot; /&gt;
}}

=== [[Түрікменстан]]===
{{columns-list|2|
# [[Амангелді Жұмабайұлы Жұмабаев|Амангелді Жұмабаев]] (1999–2004)
# [[Вячеслав Қаменұлы Ғиззатов|Вячеслав Ғиззатов]] (2004–2005)
# [[Мұрат Марданұлы Атанов|Мұрат Атанов]] (2005–2008)
# [[Асхат Тұтқышбайұлы Оразбай|Асхат Оразбай]] (2008–2012)
# [[Орман Кәрімұлы Нұрбаев|Орман Нұрбаев]] (2012–2017)
# [[Жандос Әнуарұлы Асанов|Жандос Асанов]] (13 шілде 2018 – тамыз 2019)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlygymen-zhandos-anuaruly-asanov-kazakstan-respublikasynyn-turikmenstandagy-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-kyzmetin |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Жандос Әнуарұлы Асанов Қазақстан Республикасының Түрікменстандағы Төтенше және Өкілетті Елшісі қызметіне тағайындалды |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2018-07-13 |accessdate= 2024-09-11}}&lt;/ref&gt;
# [[Еркебұлан Оңалбекұлы Сәпиев|Еркебұлан Сәпиев]] (26 маусым 2019 – 15 наурыз 2022)&lt;ref name=&quot;15naw22b&quot; /&gt;
# [[Асқар Ерлікұлы Тәжібаев|Асқар Тәжібаев]] (15 наурыз 2022 – 20 маусым 2024)&lt;ref name=&quot;15naw22b&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-askar-erlikuly-tazhibaev-kazakstan-respublikasynyn-turikmenstandagy-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-lauazymynan-bosatyldy-2052143 |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Асқар Ерлікұлы Тәжібаев Қазақстан Республикасының Түрікменстандағы Төтенше және Өкілетті Елшісі лауазымынан босатылды |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2024-06-20 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Нұрлан Асқарұлы Ноғаев|Нұрлан Ноғаев]] (20 маусым 2024 бастап)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.ktk.kz/kz/newsfeed/article/2024/06/20/273172/ |title= Нұрлан Ноғаев Қазақстанның Түрікменстандағы елшісі болып тағайындалды |lang= kk |publisher= [[КТК (телеарна)|КТК]] |date= 2024-06-20 |accessdate= 2024-06-25}}&lt;/ref&gt;
}}

=== [[Украина]] ===
{{columns-list|2|
# [[Юрий Алексеевич Клочков|Юрий Клочков]] (1994–1996)
# [[Нәжімеден Ықсанұлы Есқалиев|Нәжімеден Есқалиев]] (1997–1999)
# [[Равиль Тәжіқараұлы Шырдабаев|Равиль Шырдабаев]] (1999–2003)
# [[Амангелді Жұмабайұлы Жұмабаев|Амангелді Жұмабаев]] (2003–2011)
# [[Зауытбек Қауысбекұлы Тұрысбеков|Зауытбек Тұрысбеков]] (2012–2015) 
# [[Самат Исламұлы Ордабаев|Самат Ордабаев]] (2016–2020)
# [[Дархан Аманұлы Кәлетаев|Дархан Кәлетаев]] (12 қазан 2020 — 17 сәуір 2025)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen-1343192718 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |date=2020-10-12 |lang=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |accessdate= 2025-04-26}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-darhan-amanuly-kaletaev-kazakstan-respublikasynyn-ukrainadagy-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-lauazymynan-bosatyldy-1733555 |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Дархан Аманұлы Кәлетаев Қазақстан Республикасының Украинадағы Төтенше және Өкілетті Елшісі лауазымынан босатылды |date=2025-04-17|lang=kk|publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |accessdate= 2025-04-26}}&lt;/ref&gt;
# [[Төлежан Тұрсынұлы Барлыбаев|Төлежан Барлыбаев]] (17 сәуір 2025 бастап)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-tolezhan-tursynuly-barlybaev-kazakstan-respublikasynyn-ukrainadagy-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-lauazymyna-tagayyndaldy-1733617 |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Төлежан Тұрсынұлы Барлыбаев Қазақстан Республикасының Украинадағы Төтенше және Өкілетті Елшісі лауазымына тағайындалды |date=2025-04-17|lang=kk|publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |accessdate= 2025-04-26}}&lt;/ref&gt;
}}

== [[Азия]] ==

=== [[Ауғанстан]] ===
{{columns-list|2|
# Мұхамедқали Бақбергенов (2003–2005 – УСӨ)
# [[Ағыбай Дінкенұлы Смағұлов|Ағыбай Смағұлов]] (2005–2011)
# [[Өміртай Мақашұлы Бітімов|Өміртай Бітімов]] (2011 – сәуір 2018)
# [[Әлімхан Оңғарұлы Есенгелдиев|Әлімхан Есенгелдиев]] (2 сәуір 2018 – қыркүйек 2024)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlygymen-alimhan-ongaruly-esengeldiev-kazakstan-respublikasynyn-auganstan-islam-respublikasyndagy-totenshe-zhane-oki |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Әлімхан Оңғарұлы Есенгелдиев Қазақстан Республикасының Ауғанстан Ислам Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі қызметіне тағайындалды |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2018-04-02 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
}}

=== [[Бангладеш]] ===
# [[Ерлан Алтынбайұлы Әлімбаев|Ерлан Әлімбаев]] (2 қыркүйек 2020 – 19 сәуір 2021)&lt;ref name=&quot;19saw21a&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;2qir20&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen-1343192716 |title=Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2020-09-02 |accessdate=2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Нұрлан Әділұлы Жалғасбаев|Нұрлан Жалғасбаев]] (26 қаңтар 2022 – 7 сәуір 2025)&lt;ref name=&quot;26qan22&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--2601921 |title=Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2022-01-26 |accessdate=2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Азамат Несіпбайұлы Есқараев|Азамат Есқараев]] (10 шілде 2026 бастап)&lt;ref name=&quot;10cil26&quot; /&gt;

=== [[Бахрейн]] ===
# [[Бақыт Батыршаев]] (– 18 наурыз 2019)&lt;ref name=&quot;18naw19&quot; /&gt;
# [[Берік Сақбайұлы Арын|Берік Арын]] (30 қыркүйек 2019 — 18 сәуір 2024)&lt;ref name=&quot;30qir19a&quot; /&gt;
# [[Мадияр Смәділұлы Меңілбеков|Мадияр Меңілбеков]] (11 қараша 2025 бастап)

=== [[Бруней]] ===
# [[Данияр Қабидоллаұлы Сарекенов|Данияр Сарекенов]] (21 ақпан 2015 –)&lt;ref name=&quot;21aqp15&quot; /&gt;
# [[Болат Бариұлы Иманбаев|Болат Иманбаев]] (– 12 ақпан 2021)&lt;ref name=&quot;12aqp21&quot; /&gt;
# [[Болат Болатұлы Сүгірбаев|Болат Сүгірбаев]] (26 қаңтар 2022 – 11 қыркүйек 2026)&lt;ref name=&quot;26qan22&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;26qir11-sug&quot; /&gt;

=== [[Бутан]] ===
# [[Ерлан Алтынбайұлы Әлімбаев|Ерлан Әлімбаев]] (2 қыркүйек 2020 – 19 сәуір 2021)&lt;ref name=&quot;19saw21a&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;2qir20&quot; /&gt;
# [[Нұрлан Әділұлы Жалғасбаев|Нұрлан Жалғасбаев]] (26 қаңтар 2022 – 7 сәуір 2025)&lt;ref name=&quot;26qan22&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;7sau25&quot; /&gt;
# [[Азамат Несіпбайұлы Есқараев|Азамат Есқараев]] (10 шілде 2026 бастап)&lt;ref name=&quot;10cil26&quot; /&gt;

=== [[Біріккен Араб Әмірліктері]] ===
{{columns-list|2|
# [[Асқар Ахметұлы Мусинов|Асқар Мусинов]] (2006–2013)
# [[Қайрат Қайырбекұлы Лама Шариф|Қайрат Лама Шариф]] (2013 – ақпан 2019) 
# [[Мадияр Смәділұлы Меңілбеков|Мадияр Меңілбеков]] (ақпан 2019 – 18 сәуір 2024)&lt;ref name=&quot;18saw24&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--1835823 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2024-04-18 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Нажмедин Мұхаметәліұлы]] (18 сәуір 2024 бастап)&lt;ref name=&quot;muhametaliuli&quot;&gt;{{Cite web|url= https://inbusiness.kz/kz/appointment/nazhmedin-muhametaliuly |title= Нажмедин Мұхаметәліұлы |lang= kk |publisher= inbusiness.kz |date= 2024-04-18 |accessdate= 2024-06-25}}&lt;/ref&gt;
}}

=== [[Вьетнам]] ===
{{columns-list|2|
# [[Бекетжан Махатжанұлы Жұмаханов|Бекетжан Жұмаханов]] (желтоқсан 2013 – мамыр 2019) 
# [[Ерлан Сапарұлы Байжанов|Ерлан Байжанов]] (мамыр 2019 – 25 тамыз 2023)&lt;ref name=&quot;25tam23&quot;&gt;{{Cite web|url= https://akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--2574614 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2024-08-25 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Қанат Қобыландыұлы Тумыш|Қанат Тумыш]] (25 тамыз 2023 бастап)&lt;ref name=&quot;25tam23&quot; /&gt;
}}

=== [[Жапония]]===
{{columns-list|2|
# [[Сабыр Сайлаубекұлы Есімбеков|Сабыр Есімбеков]] (1995–1996 – УСӨ)
# [[Тілеухан Самарханұлы Қабдрахманов|Тілеухан Қабдрахманов]] (1996–2003)
# [[Ерлан Кеңесұлы Баударбек-Қожатаев|Ерлан Баударбек-Қожатаев]] (2003 – УСӨ)
# [[Болат Қабдылхамитұлы Нұрғәлиев|Болат Нұрғалиев]] (2003–2006)
# [[Динара Бекенқызы Желдібаева|Динара Желдібаева]] (2006–2007 – УСӨ)
# [[Ақылбек Әбсатұлы Қамалдинов|Ақылбек Қамалдинов]] (2007–2016) 
# [[Алмас Ерікұлы Дисюков|Алмас Дисюков]] (2016 – УСӨ)
# [[Ерлан Кеңесұлы Баударбек-Қожатаев|Ерлан Баударбек-Кожатаев]] (сәуір 2016 – 31 мамыр 2021)&lt;ref name=&quot;31mam21&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--3145323 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2021-05-31 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Сабыр Сайлаубекұлы Есімбеков|Сабыр Есімбеков]] (мамыр 2021 – желтоқсан 2024)&lt;ref name=&quot;31mam21&quot; /&gt;
# [[Ерлан Кеңесұлы Баударбек-Қожатаев|Ерлан Баударбек-Қожатаев]] (12 желтоқсан 2024 бастап)
}}

=== [[Израиль]] ===
{{columns-list|2|
# [[Бірғаным Сарықызы Әйтімова|Бірғаным Әйтімова]] (1996–2002)
# [[Мұхтар Бескенұлы Тілеуберді|Мұхтар Тілеуберді]] (2002–2003 – УСӨ)
# [[Қайрат Құдайбергенұлы Әбдірахманов|Қайрат Абдрахманов]] (2003–2006)
# Талғат Орекенов (2006 – УСӨ)
# [[Вадим Павлович Зверьков|Вадим Зверьков]] (2006–2008)
# [[Ғалым Ізбасарұлы Оразбақов|Ғалым Оразбақов]] (2008–2012)
# [[Болат Қабдылхамитұлы Нұрғалиев|Болат Нұрғалиев]] (2012 – қыркүйек 2014)
# [[Дулат Оразбекұлы Қуанышев|Дулат Қуанышев]] (желтоқсан 2014 – 30 қыркүйек 2019)&lt;ref name=&quot;30qir19b&quot; /&gt;
# [[Сатыбалды Ересұлы Бұршақов|Сатыбалды Бұршақов]] (30 қыркүйек 2019 – 26 наурыз 2024)&lt;ref name=&quot;26naw24&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;30qir19a&quot; /&gt;
# [[Дәулет Тазабекұлы Ембердиев|Дәулет Ембердиев]] (26 наурыз 2024 бастап)&lt;ref name=&quot;26naw24&quot; /&gt;
}}

=== [[Индонезия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Бейбіт Бәкірұлы Атамқұлов|Бейбіт Атамқұлов]] (2010–2012)
# [[Асхат Тұтқышбайұлы Оразбай|Асхат Оразбай]] (2012 – қаңтар 2019) 
# [[Данияр Қабидоллаұлы Сәрекенов|Данияр Сәрекенов]] (мамыр 2019 –)
# [[Сержан Оралбайұлы Әбдікәрімов|Сержан Әбдікәрімов]] (23 қазан 2023 бастап)&lt;ref name=&quot;23qaz23&quot; /&gt;
}}

=== [[Иордания]] ===
{{columns-list|2|
# [[Болат Серғазыұлы Сәрсенбаев|Болат Сәрсенбаев]] (2007 – қазан 2014) 
# [[Азамат Рахманқұлұлы Бердібай|Азамат Бердібай]] (қазан 2014 – маусым 2019)
# [[Айдарбек Әнуарбекұлы Тұматов|Айдарбек Тұматов]] (6 маусым 2019 – 18 сәуір 2024)&lt;ref name=&quot;18saw24&quot; /&gt;
# [[Талғат Рахымқұлұлы Шалданбай|Талғат Шалданбай]] (4 маусым 2024 бастап)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-talgat-rahymkululy-shaldanbay-kazakstan-respublikasynyn-iordan-hashimit-koroldigindegi-elshisi-lauazymyna-tagayyndaldy-452151 |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Талғат Рахымқұлұлы Шалданбай Қазақстан Республикасының Иордан Хашимит Корольдігіндегі Төтенше және Өкілетті Елшісі лауазымына тағайындалды |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2024-06-04 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
}}

=== [[Ирак]] ===
# [[Айдарбек Әнуарбекұлы Тұматов|Айдарбек Тұматов]] (– 18 сәуір 2024)&lt;ref name=&quot;18saw24&quot; /&gt;
# [[Талғат Рахымқұлұлы Шалданбай|Талғат Шалданбай]] (5 қаңтар 2025 бастап)&lt;ref name=&quot;qrsim25&quot; /&gt;

=== [[Иран]] ===
{{columns-list|2|
# [[Мырзатай Жолдасбекұлы Жолдасбеков|Мырзатай Жолдасбеков]] (1993–1996)
# [[Вячеслав Қаменұлы Ғиззатов|Вячеслав Гиззатов]] (1996–2000)
# [[Төлеген Тілекұлы Жүкеев|Төлеген Жүкеев]] (2000–2003)
# [[Сәбит Мұхтарұлы Таиров|Сәбит Таиров]] (2004–2006)
# [[Ерік Мылтықбайұлы Өтембаев|Ерік Өтембаев]] (2006–2009)
# [[Нұрбах Тұрарұлы Рүстемов|Нұрбах Рүстемов]] (2009–2010)
# [[Бағдат Құлтайұлы Әміреев|Бағдат Әміреев]] (2011 – қыркүйек 2018) 
# [[Асхат Тұтқышбайұлы Оразбай|Асхат Оразбай]] (қаңтар 2019 –)
# [[Оңталап Серікбайұлы Оңалбаев|Оңталап Оңалбаев]] (26 наурыз 2024 бастап)&lt;ref name=&quot;26naw24&quot; /&gt;
}}

=== [[Камбоджа]] ===
# [[Бекетжан Махатжанұлы Жұмаханов|Бекетжан Жұмаханов]] (2 қыркүйек 2014 –)&lt;ref name=&quot;2qir14&quot; /&gt;
# [[Ерлан Сапарұлы Байжанов|Ерлан Байжанов]] (– 25 тамыз 2023)&lt;ref name=&quot;25tam23&quot; /&gt;
# [[Қанат Қобыландыұлы Тумыш|Қанат Тумыш]] (26 наурыз 2024 бастап)&lt;ref name=&quot;26naw24&quot; /&gt;

=== [[Корея Республикасы]] ===
{{columns-list|2|
# [[Асқар Оразалыұлы Шәкіров|Асқар Шәкіров]] (1995–1996 – УСӨ)
# [[Төлеген Тілекұлы Жүкеев|Төлеген Жүкеев]] (1995–2000)
# [[Болат Қабдылхамитұлы Нұрғалиев|Болат Нұрғалиев]] (2000–2003)
# [[Дархан Әлиұлы Бердіәлиев|Дархан Бердіәлиев]] (2003–2006)
# [[Дулат Хангерейұлы Бәкішев|Дулат Бәкішев]] (2006–2008)
# [[Дархан Әлиұлы Бердіәлиев|Дархан Бердіәлиев]] (2008–2012)
# [[Дулат Хангерейұлы Бәкішев|Дулат Бәкішев]] (2012 – 27 сәуір 2018) 
# [[Бақыт Амангелдіұлы Дүйсенбаев|Бақыт Дүйсенбаев]] (27 сәуір 2018 – 16 наурыз 2023)&lt;ref name=&quot;27saw18&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen-1343192696 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2018-04-27 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;16maw23&quot; /&gt;
# [[Нұрғәлі Алмасбайұлы Арыстанов|Нұрғәлі Арыстанов]] (16 наурыз 2023 - 13 сәуір 2026)&lt;ref name=&quot;16maw23&quot; /&gt;
# [[Асет Жеңісұлы Исенали|Асет Исенали]] (13 сәуір 2026 бастап)
}}

=== [[Кувейт]] ===
{{columns-list|2|
# [[Дәулет Тазабекұлы Ембердиев|Дәулет Ембердиев]] (28 маусым 2019 – 2 қыркүйек 2020)&lt;ref name=&quot;2qir20&quot; /&gt;
# [[Азамат Рахманқұлұлы Бердібай|Азамат Бердібай]] (12 қазан 2020 — 5 шілде 2025)&lt;ref name=&quot;12qaz20&quot;&gt;{{Cite web|url= https://wap.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen-1343192718 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2020-10-12 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Ержан Иракұлы Елекеев|Ержан Елекеев]] (5 шілде 2025 жылдан бастап)
}}

=== [[Солтүстік Корея|КХДР]] ===
# [[Шахрат Шәкизатұлы Нұрышев|Шахрат Нұрышев]] (18 сәуір 2024 бастап)&lt;ref name=&quot;18saw24&quot; /&gt;

=== [[Қатар]] ===
{{columns-list|2|
# [[Азамат Рахманқұлұлы Бердібай|Азамат Бердібай]] (2007 – қазан 2014) 
# [[Асқар Жеңісұлы Шоқыбаев|Асқар Шоқыбаев]] (қараша 2014 – 2 қыркүйек 2020)
# [[Арман Қайратұлы Исағалиев|Арман Исағалиев]] (2 қыркүйек 2020 – 10 шілде 2026)&lt;ref name=&quot;2qir20&quot; /&gt;
# [[Бақыт Данабекұлы Батыршаев|Бақыт Батыршаев]] (10 шілде 2026 бастап)&lt;ref name=&quot;10cil26&quot; /&gt;
}}

=== [[Қытай]] ===
{{columns-list|2|
#[[Мұрат Мұхтарұлы Әуезов|Мұрат Әуезов]] (желтоқсан 1992 – 1995)
#[[Қуаныш Сұлтанұлы Сұлтанов|Қуаныш Сұлтанов]] (1995–2001)
#[[Жәнібек Сәлімұлы Кәрібжанов|Жәнібек Кәрібжанов]] (қараша 2001 – қаңтар 2007)
#[[Икрам Адырбекұлы Адырбеков|Икрам Адырбеков]] (ақпан 2007 – 23 қараша 2011)
#[[Нұрлан Байұзақұлы Ермекбаев|Нұрлан Ермекбаев]] (21 сәуір 2012 – 2014)
#[[Шахрат Шәкізатұлы Нұрышев|Шахрат Нұрышев]] (21 ақпан 2015 – 1 қараша 2019)&lt;ref name=&quot;21aqp15&quot;&gt;{{Cite web|url= https://akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/17810-memleket-basshysynyn-zharlyktarymen |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |accessdate= 2024-11-28}}&lt;/ref&gt;
#[[Ғабит Бейбітұлы Қойшыбаев|Ғабит Қойшыбаев]] (1 қараша 2019 – 8 сәуір 2022)&lt;ref name=&quot;8saw22&quot; /&gt;
#[[Шахрат Шәкизатұлы Нұрышев|Шахрат Нұрышев]] (8 сәуір 2022 бастап)&lt;ref name=&quot;8saw22&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.azattyq.org/a/31792379.html |title= Шахрат Нұрышев Қазақстанның Қытайдағы елшісі болып тағайындалды |lang= kk |publisher= [[Азаттық радиосы]] |date= 2022-04-08 |accessdate= 2024-06-25}}&lt;/ref&gt;
}}

=== [[Лаос]] ===
# [[Бекетжан Махатжанұлы Жұмаханов|Бекетжан Жұмаханов]] (2 қыркүйек 2014 –)&lt;ref name=&quot;2qir14&quot; /&gt;
# [[Ерлан Сапарұлы Байжанов|Ерлан Байжанов]] (– 25 тамыз 2023)&lt;ref name=&quot;25tam23&quot; /&gt;
# [[Қанат Қобыландыұлы Тумыш|Қанат Тумыш]] (26 наурыз 2024 бастап)&lt;ref name=&quot;26naw24&quot; /&gt;

=== [[Ливан]] ===
{{columns-list|2|
# [[Ербол Әбдісаттарұлы Дербісәлиев|Ербол Дербісәлиев]] (2004–2007 – УСӨ)
# [[Ержан Жиенғалиұлы Қалекенов|Ержан Қалекенов]] (2008–2010 – УСӨ)
# [[Дәулет Тазабекұлы Ембердиев|Дәулет Ембердиев]] (2011–белгісіз – УСӨ)
# [[Расул Берекетұлы Жұмалы|Расул Жұмалы]] (13 маусым 2022 бастап)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-rasul-bereketuly-zhumaly-kazakstan-respublikasynyn-livan-respublikasyndagy-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-lauazymyna-tagayyndaldy-1353833 |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Расул Берекетұлы Жұмалы Қазақстан Республикасының Ливан Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі лауазымына тағайындалды |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2022-06-13 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt; 
}}

=== [[Малайзия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Амангелді Жұмабайұлы Жұмабаев|Амангелді Жұмабаев]] (1996–1999)
# [[Болатхан Құлжанұлы Тайжан|Болатхан Тайжан]] (1999–2001)
# [[Олжас Қабдешұлы Тоғызбаев|Олжас Тоғызбаев]] (2001–2002 – УСӨ)
# [[Икрам Адырбекұлы Адырбеков|Икрам Адырбеков]] (2002–2004)
# [[Мұхтар Бескенұлы Тілеуберді|Мұхтар Тілеуберді]] (2004–2009)
# [[Бейбіт Бәкірұлы Атамқұлов|Бейбіт Атамқұлов]] (2010–2012)
# [[Данияр Қабидоллаұлы Сәрекенов|Данияр Сәрекенов]] (2012–2013 – УСӨ)
# [[Данияр Қабидоллаұлы Сәрекенов|Данияр Сәрекенов]] (2013 – мамыр 2019) 
# [[Болат Бариұлы Иманбаев|Болат Иманбаев]] (мамыр 2019 – 12 ақпан 2021)&lt;ref name=&quot;12aqp21&quot; /&gt;
# [[Болат Болатұлы Сүгірбаев|Болат Сүгірбаев]] (26 ақпан 2021 – 11 қыркүйек 2026)&lt;ref name=&quot;26aqp21&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;26qir11-sug&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-bolat-bolatuly-sugirbaev-kazakstan-respublikasynyn-malayziyadagy-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-kazakstan-respublikasynyn-bruney-darussalamdagy-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-kyzmetin-kosa-atkarushy-lauazymdarynan-bosaty |title=Мемлекет басшысының Жарлығымен Болат Болатұлы Сүгірбаев Қазақстан Республикасының Малайзиядағы Төтенше және Өкілетті Елшісі, Қазақстан Республикасының Бруней-Даруссаламдағы Төтенше және Өкілетті Елшісі қызметін қоса атқарушы лауазымдарынан босатылды |lang=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2026-09-11 |accessdate=2026-09-11}}&lt;/ref&gt;
# [[Мәлік Кеңесбайұлы Мырзалин|Мәлік Мырзалин]] (11 қыркүйек 2026 бастап)&lt;ref name=&quot;26qir11&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--1181230 |title=Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2026-09-11 |accessdate=2026-09-11}}&lt;/ref&gt;
}}

=== [[Мальдивтер]] ===
# [[Ерлан Алтынбайұлы Әлімбаев|Ерлан Әлімбаев]] (2 қыркүйек 2020 – 19 сәуір 2021)&lt;ref name=&quot;19saw21a&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;2qir20&quot; /&gt;
# [[Нұрлан Әділұлы Жалғасбаев|Нұрлан Жалғасбаев]] (26 қаңтар 2022 – 7 сәуір 2025)&lt;ref name=&quot;26qan22&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;7sau25&quot; /&gt;
# [[Азамат Несіпбайұлы Есқараев|Азамат Есқараев]] (10 шілде 2026 бастап)&lt;ref name=&quot;10cil26&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--1065522 |title=Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2026-07-10 |accessdate=2026-09-15}}&lt;/ref&gt;

=== [[Моңғолия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Уәлихан Сиянбекұлы Қоңырбаев|Уәлихан Қоңырбаев]] (1997–1999 – УСӨ)
# [[Қайрат Исағалиұлы Исағалиев|Қайрат Исағалиев]] (1999–2002 – УСӨ)
# [[Советқали Қамаубайұлы Қартбаев|Советқали Қартбаев]] (2002–2005 – УСӨ)
# [[Асхат Өрістемұлы Сыздықов|Асхат Сыздықов]] (2005–2007 – УСӨ)
# [[Орман Кәрімұлы Нұрбаев|Орман Нұрбаев]] (2007–2012)
# [[Қалыбек Ибраһимұлы Қобыландин|Қалыбек Қобыландин]] (2013 – 14 тамыз 2019) 
# [[Жалғас Жұмаұлы Әділбаев|Жалғас Әділбаев]] (14 тамыз 2019–8 сәуір 2022)
# [[Ғабит Бейбітұлы Қойшыбаев|Ғабит Қойшыбаев]] (8 сәуір 2022—21 сәуір 2025)&lt;ref name=&quot;8saw22&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--832452 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2022-04-08 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-gabit-beybituly-koyshybaev-kazakstan-respublikasynyn-mongoliyadagy-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-lauazymynan-bosatyldy-2135256 |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Ғабит Бейбітұлы Қойшыбаев Қазақстан Республикасының Моңғолиядағы Төтенше және Өкілетті Елшісі лауазымынан босатылды |date=2025-04-21|lang=kk|work=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |accessdate= 2025-04-26}}&lt;/ref&gt;
# [[Алмас Сейтақынұлы Сейтақынов|Алмас Сейтақынов]] (21 сәуір 2025 бастап)&lt;ref name=&quot;Мемлекет басшысының жарлықтарымен&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--2135412 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |date=2025-04-21|lang=kk|work=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |accessdate= 2025-04-26}}&lt;/ref&gt;
}}

=== [[Мьянма]] ===
# [[Раушан Кәкімсейітқызы Есболатова|Раушан Есболатова]] (30 қыркүйек 2019 – 21 сәуір 2022)&lt;ref name=&quot;30qir19a&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;21saw22&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--2133331 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2022-04-21 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Марғұлан Бақытұлы Баймұхан|Марғұлан Баймұхан]] (13 сәуір 2026 бастап)

=== [[Непал]] ===
# [[Ерлан Алтынбайұлы Әлімбаев|Ерлан Әлімбаев]] (2 қыркүйек 2020 – 19 сәуір 2021)&lt;ref name=&quot;19saw21a&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;2qir20&quot; /&gt;
# [[Нұрлан Әділұлы Жалғасбаев|Нұрлан Жалғасбаев]] (26 қаңтар 2022 – 7 сәуір 2025)&lt;ref name=&quot;26qan22&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;7sau25&quot; /&gt;
# [[Азамат Несіпбайұлы Есқараев|Азамат Есқараев]] (10 шілде 2026 бастап)&lt;ref name=&quot;10cil26&quot; /&gt;

=== [[Оман]] ===
{{columns-list|2|
# [[Ерлан Әділханұлы Әбілдаев|Ерлан Әбілдаев]] (2011–2014)
# [[Ержан Серікұлы Мұқаш|Ержан Мұқаш]] (2014 – мамыр 2019) 
# [[Нәжмедин Мұхаметәліұлы]] (18 мамыр 2019 – 18 сәуір 2024)&lt;ref name=&quot;muhametaliuli&quot; /&gt;
# [[Айдарбек Әнуарбекұлы Тұматов|Айдарбек Тұматов]] (18 сәуір 2024 бастап)&lt;ref name=&quot;18saw24&quot; /&gt;
}}

=== [[Палестина]] ===
# [[Айдарбек Әнуарбекұлы Тұматов|Айдарбек Тұматов]] (– 18 сәуір 2024)&lt;ref name=&quot;18saw24&quot; /&gt;
# [[Талғат Рахымқұлұлы Шалданбай|Талғат Шалданбай]] (5 қаңтар 2025 бастап)&lt;ref name=&quot;qrsim25&quot; /&gt;

=== [[Пәкістан]] ===
{{columns-list|2|
# [[Тамас Қалмұхамбетұлы Айтмұхамбетов|Тамас Айтмұхамбетов]] (1994–1999)
# [[Бекжасар Нәрібайұлы Нарбаев|Бекжасар Нарбаев]] (1999–2003)
# [[Бейбіт Өксікбайұлы Исабаев|Бейбіт Исабаев]] (2003–2006)
# [[Бақытбек Сейсебайұлы Шабарбаев|Бақытбек Шабарбаев]] (2006 – қаңтар 2018)
# [[Ақан Ақасұлы Рахметуллин|Ақан Рахметуллин]] (28 маусым 2019 – 5 сәуір 2021)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/hronika-53183 |title= Хроника |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2022-04-21 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Ержан Сансызбайұлы Қыстафин|Ержан Қыстафин]] (18 мамыр 2021—)
}}

=== [[Сауд Арабиясы]] ===
{{columns-list|2|
# [[Бағдат Құлтайұлы Әміреев|Бағдат Әміреев]] (1996–2002)
# [[Асқар Ахметұлы Мусинов|Асқар Мусинов]] (2002–2006)
# [[Қайрат Қайырбекұлы Лама Шариф|Қайрат Лама Шариф]] (2006–2011)
# [[Бақтияр Сардарбекұлы Тасымов|Бақтияр Тасымов]] (2011–2013)
# [[Бақыт Данабекұлы Батыршаев|Бақыт Батыршаев]] (2013–2019)&lt;ref name=&quot;18naw19&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;18qar13&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/14774-memleket-basshysynyn-zharlyktarymen |title= Мемлекет Басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2013-11-18 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Берік Сақбайұлы Арын|Берік Арын]] (2019–2024) 
# [[Мадияр Смәділұлы Меңілбеков|Мадияр Меңілбеков]] (18 сәуір 2024 бастап)&lt;ref name=&quot;18saw24&quot; /&gt;
}}

=== [[Сингапур]] ===
{{columns-list|2|
# [[Нұрлан Байұзақұлы Ермекбаев|Нұрлан Ермекбаев]] (2003–2004 – УСӨ)
# [[Әділ Қапанұлы Тұрсынов|Әділ Тұрсынов]] (2004–2008 – УСӨ)
# [[Ерлан Кеңесұлы Баударбек-Қожатаев|Ерлан Баударбек-Қожатаев]] (2008 – сәуір 2016)
# [[Үсен Әбдіқадырұлы Сүлеймен|Үсен Сүлеймен]] (маусым 2016 – маусым 2019)
# [[Әркен Кеңесбекұлы Арыстанов|Әркен Арыстанов]] (маусым 2019 –2022)
# [[Асқар Сейдахметұлы Құттықадам|Асқар Құттықадам]] (21 қазан 2022 бастап)&lt;ref name=&quot;21qaz22&quot; /&gt;
}}

=== [[Тайланд]] ===
{{columns-list|2|
# [[Марат Төлеубекұлы Есенбаев|Марат Есенбаев]] (1998–2000 – УСӨ)
# [[Дудар Түсіпұлы Жәкенов|Дудар Жәкенов]] (2000–2002 – УСӨ)
# [[Рашид Тауфикұлы Рақымбеков|Рашид Рақымбеков]] (2002–2003 – УСӨ)
# [[Сәкен Спаханұлы Сейдуалиев|Сәкен Сейдуалиев]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://senate.parlam.kz/kk-KZ/history-convocation2 |title= Екінші сайланымдағы Қазақстан Республикасы Парламенті Сенаты депутаттарының тізімі |lang= kk |publisher= [[Қазақстан Парламентінің Сенаты|Қазақстан Парламенті Сенаты]]ның ресми сайты |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt; (2003–2005 – УСӨ)
# [[Бақытбек Сейсебайұлы Шабарбаев|Бақытбек Шабарбаев]] (2005–2006 – УСӨ)
# [[Әмір Болатұлы Мусин|Әмір Мусин]] (2007–2013 – УСӨ)
# [[Марат Төлеубекұлы Есенбаев|Марат Есенбаев]] (2013 – шілде 2017)
# [[Раушан Кәкімсейітқызы Есболатова|Раушан Есболатова]] (3 шілде 2017 – 21 сәуір 2022)&lt;ref name=&quot;21saw22&quot; /&gt;
# [[Арман Асқарұлы Исетов|Арман Исетов]] (21 сәуір 2022 — 5 шілде 2025)&lt;ref name=&quot;21saw22a&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--2132955 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2022-04-21 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Марғұлан Бақытұлы Баймұхан|Марғұлан Баймұхан]] (7 тамыз 2025 бастап)
}}

=== [[Түркия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Қанат Бекмырзаұлы Саудабаев|Қанат Саудабаев]] (1992–1994, 1994–1996)
# [[Балташ Молдабайұлы Тұрсымбаев|Балташ Тұрсымбаев]] (1996–1998)
# [[Қайрат Шораұлы Сарыбай|Қайрат Сарыбай]] (1999–2003)
# [[Аманжол Қазбекұлы Жанқұлиев|Аманжол Жанқұлиев]] (2003–2005)
# [[Бейбіт Өксікбайұлы Исабаев|Бейбіт Исабаев]] (2006–2008)
# [[Бағдат Құлтайұлы Әміреев|Бағдат Әміреев]] (2008–2010)
# [[Жансейіт Қансейітұлы Түймебаев|Жансейіт Түймебаев]] (2010 – 7 қазан 2016)&lt;ref name=&quot;7qaz16&quot; /&gt;
# [[Абзал Сапарбекұлы]] (5 сәуір 2017 – 15 наурыз 2022)&lt;ref name=&quot;15naw22a&quot; /&gt;
# [[Еркебұлан Оңалбекұлы Сәпиев|Еркебұлан Сәпиев]] (15 наурыз 2022 бастап)&lt;ref name=&quot;15naw22b&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--1522247 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2022-03-15 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
}}

=== [[Үндістан]]===
{{columns-list|2|
# [[Мұхамеджан Керейұлы Исаев|Мұхамеджан Исаев]] (1993–1994)
# [[Рашид Тұрарұлы Ибраев|Рашид Ибраев]] (1995–1998)
# [[Асқар Оразалыұлы Шәкіров|Асқар Шәкіров]] (1998–2004)
# [[Қайрат Ермекұлы Омаров|Қайрат Омаров]] (2004–2009)
# [[Дулат Оразбекұлы Қуанышев|Дулат Қуанышев]] (2010 – қыркүйек 2014) 
# [[Болат Серғазыұлы Сәрсенбаев|Болат Сәрсенбаев]] (6 қазан 2014 – 4 қыркүйек 2019)
# [[Ерлан Алтынбайұлы Әлімбаев|Ерлан Әлімбаев]] (4 қыркүйек 2019 – 19 сәуір 2021)&lt;ref name=&quot;19saw21a&quot; /&gt;
# [[Нұрлан Әділұлы Жалғасбаев|Нұрлан Жалғасбаев]] (19 сәуір 2021 — 7 сәуір 2025)&lt;ref name=&quot;19saw21&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;7sau25&quot; /&gt;
# [[Азамат Несіпбайұлы Есқараев|Азамат Есқараев]] (7 сәуір 2025 бастап)&lt;ref name=&quot;7sau25&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--735519 |title=Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2025-04-07 |accessdate=2026-09-15}}&lt;/ref&gt;
}}

=== [[Шри-Ланка]] ===
# [[Ерлан Алтынбайұлы Әлімбаев|Ерлан Әлімбаев]] (2 қыркүйек 2020 – 19 сәуір 2021)&lt;ref name=&quot;19saw21a&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;2qir20&quot; /&gt;
# [[Нұрлан Әділұлы Жалғасбаев|Нұрлан Жалғасбаев]] (26 қаңтар 2022 – 7 сәуір 2025)&lt;ref name=&quot;26qan22&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;7sau25&quot; /&gt;
# [[Сергей Александрович Викторов|Сергей Викторов]] (21 сәуір 2025 бастап)&lt;ref name=&quot;Мемлекет басшысының жарлықтарымен&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--2135412 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |date=2025-04-21|lang=kk|work=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |accessdate= 2025-04-26}}&lt;/ref&gt;

== [[Америка]] ==

=== [[Америка Құрама Штаттары]] ===
{{columns-list|2|
#[[Әлім Шәкірұлы Жамбыршин|Әлім Жамбыршин]] (1992–1994)
#[[Төлеутай Ысқақұлы Сүлейменов|Төлеутай Сүлейменов]] (1994–1996)
#[[Болат Қабдылхамитұлы Нұрғәлиев|Болат Нұрғалиев]] (1996–2000)
#[[Қанат Бекмырзаұлы Саудабаев|Қанат Саудабаев]] (желтоқсан 2000 – 15 мамыр 2007)
#[[Ерлан Әбілфайызұлы Ыдырысов|Ерлан Ыдырысов]] (4 шілде 2007 – 28 қыркүйек 2012)
#[[Қайрат Ермекұлы Омаров|Қайрат Омаров]] (4 қаңтар 2013 – 4 қаңтар 2017)
#[[Ержан Хозеұлы Қазыхан|Ержан Қазыханов]] (15 ақпан 2017 – 6 сәуір 2021)&lt;ref name=&quot;15aqp17&quot; /&gt;
#[[Ержан Нигматоллаұлы Ашықбаев|Ержан Ашықбаев]] (5 сәуір 2021 – 26 қыркүйек 2025)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/tagayyndaular-53955 |title= Тағайындаулар |lang= kk
|publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2021-04-05 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Мағжан Жанботаұлы Ілиясов|Мағжан Ілиясов]] (20 қазан 2025 бастап)
}}

=== [[Аргентина]] ===
# [[Болат Тұрарұлы Нүсіпов|Болат Нүсіпов]] (2 шілде 2021 бастап)&lt;ref name=&quot;2cil21&quot; /&gt;

=== [[Бразилия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Бақытжан Ордабаев]]  (2012 – желтоқсан 2015)
# [[Қайрат Асаниязұлы Саржанов|Қайрат Саржанов]] (29 наурыз 2016 –)
# [[Болат Тұрарұлы Нүсіпов|Болат Нүсіпов]] (12 ақпан 2021 бастап)&lt;ref name=&quot;12aqp21&quot; /&gt;
}}

=== [[Доминикан Республикасы]] ===
# [[Константин Васильевич Жигалов|Константин Жигалов]] (18 қараша 2013 – 27 сәуір 2018)&lt;ref name=&quot;27saw18&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;18qar13&quot; /&gt;
# [[Андриан Көпмағамбетұлы Елемесов|Андриан Елемесов]] (26 қыркүйек 2018 – 7 тамыз 2020)&lt;ref name=&quot;26qir18&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;elemesov2020&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlygymen-andrian-kopmagambetuly-elemesov-kazakstan-respublikasynyn-meksika-kurama-shtattaryndagy-totenshe-zhane-okil |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Андриан Көпмағамбетұлы Елемесов Қазақстан Республикасының Мексика Құрама Штаттарындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі қызметінен, Қазақстан Республикасының Доминикан Республикасындағы, Ямайкадағы, Панама Республикасындағы, Коста-Рика Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі қызметін қоса атқарудан босатылды |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2020-08-07 |accessdate= 2024-06-25}}&lt;/ref&gt;

=== [[Канада]] ===
{{columns-list|2|
# [[Ерлан Әділханұлы Әбілдаев|Ерлан Әбілдаев]] (2008–2011)
# [[Константин Васильевич Жигалов|Константин Жигалов]] (2012 – 27 сәуір 2018)&lt;ref name=&quot;27saw18&quot; /&gt; 
# [[Ақылбек Әбсатұлы Қамалдинов|Ақылбек Қамалдинов]] (27 сәуір 2018 – 16 маусым 2023)&lt;ref name=&quot;27saw18&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;16maw23&quot; /&gt;
# [[Дәулетбек Қайырбекұлы Құсайынов|Дәулетбек Құсайынов]] (4 шілде 2023 бастап)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/dauletbek-kusayyinov-jana-kyizmetke-tagayyindaldyi-352360/ |title= Дәулетбек Құсайынов жаңа қызметке тағайындалды |lang= kk |publisher= tengrinews |date= 2023-06-04 |accessdate= 2024-06-25}}&lt;/ref&gt;
}}

=== [[Коста-Рика]] ===
# [[Андриан Көпмағамбетұлы Елемесов|Андриан Елемесов]] (26 қыркүйек 2018 – 7 тамыз 2020)&lt;ref name=&quot;26qir18&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;elemesov2020&quot; /&gt;

=== [[Куба]] ===
# [[Константин Васильевич Жигалов|Константин Жигалов]] (18 қараша 2013 – 27 сәуір 2018)&lt;ref name=&quot;27saw18&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;18qar13&quot; /&gt; 
# [[Ақылбек Әбсатұлы Камалдинов|Ақылбек Камалдинов]] (26 қыркүйек 2018 – 15 наурыз 2022)&lt;ref name=&quot;15naw22a&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;26qir18&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen-1343192697 |title= Мемлекет Басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2018-09-26 |accessdate= 2024-06-25}}&lt;/ref&gt;
# [[Андриан Көпмағамбетұлы Елемесов|Андриан Елемесов]] (15 наурыз 2022 бастап)&lt;ref name=&quot;15naw22b&quot; /&gt;

=== [[Мексика]] ===
# [[Андриан Көпмағамбетұлы Елемесов|Андриан Елемесов]] (2015 – 7 тамыз 2020)&lt;ref name=&quot;elemesov2020&quot; /&gt;
# [[Тимур Владимирұлы Пірімбетов|Тимур Пірімбетов]] (23 қазан 2023 – 15 қараша 2024)&lt;ref name=&quot;23qaz23&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;15qar24&quot;&gt;{{Cite web|url= https://akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--15102417 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2024-11-15 |accessdate= 2024-06-25}}&lt;/ref&gt;
# [[Алмұрат Асылмұратұлы Тұрғанбеков|Алмұрат Тұрғанбеков]] (15 қараша 2024 бастап)&lt;ref name=&quot;15qar24&quot; /&gt;

=== [[Панама]] ===
# [[Андриан Көпмағамбетұлы Елемесов|Андриан Елемесов]] (26 қыркүйек 2018 – 7 тамыз 2020)&lt;ref name=&quot;26qir18&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;elemesov2020&quot; /&gt;

=== [[Чили]] ===
# [[Болат Тұрарұлы Нүсіпов|Болат Нүсіпов]] (2 шілде 2021 бастап)&lt;ref name=&quot;2cil21&quot; /&gt;

=== [[Ямайка]] ===
# [[Константин Васильевич Жигалов|Константин Жигалов]] (18 қараша 2013 – 27 сәуір 2018)&lt;ref name=&quot;27saw18&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;18qar13&quot; /&gt;
# [[Андриан Көпмағамбетұлы Елемесов|Андриан Елемесов]] (26 қыркүйек 2018 –)&lt;ref name=&quot;26qir18&quot; /&gt;

== [[Африка]] ==

=== [[Алжир]] ===
# [[Арман Қайратұлы Исағалиев|Арман Исағалиев]] (2 наурыз 2019 – 2 қыркүйек 2020)&lt;ref name=&quot;2naw19-isa&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;2qir20&quot; /&gt;
# [[Қайрат Қайырбекұлы Лама Шариф|Қайрат Лама Шариф]] (11 қараша 2021 –)&lt;ref name=&quot;11qar21&quot;&gt;{{Cite web|url= https://akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-kazakstan-respublikasynyn-egipet-arab-respublikasyndagy-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-kayrat-kayyrbekuly-lama-sharif-kazakstan-tagayyndaldy-11104453 |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Қазақстан Республикасының Египет Араб Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі Қайрат Қайырбекұлы Лама Шариф Қазақстан Республикасының Алжир Халық Демократиялық Республикасындағы, Тунис Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі қызметін қоса атқарушы қызметіне тағайындалды |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2021-11-11 |accessdate= 2024-06-25}}&lt;/ref&gt;
# [[Әнуарбек Серікұлы Ахметов|Әнуарбек Ахметов]] (15 қараша 2024 бастап)&lt;ref name=&quot;15qar24&quot; /&gt;

=== [[Кения]] ===
# [[Барлыбай Кәрімұлы Садықов|Барлыбай Садықов]] (14 тамыз 2023 бастап)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--147029 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2023-08-14 |accessdate= 2024-06-25}}&lt;/ref&gt;

=== [[Конго Республикасы]] ===
# [[Жан Сержанұлы Ғалиев|Жан Ғалиев]] (11 қараша 2025 бастап)

=== [[Ливия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Бақыт Сәбитұлы Арыстан|Бақыт Арыстан]] (2003–2006 – УСӨ)
# [[Расул Берекетұлы Жұмалы|Расул Жұмалы]] (2006–2007 – УСӨ)
# [[Ержан Серікұлы Мұқаш|Ержан Мұқаш]] (2007–2009 – УСӨ)
# [[Мұхит Советұлы Оразаев|Мұхит Оразаев]] (2009–2011 – УСӨ)
}}

=== [[Мозамбик]] ===
# [[Еркін Қадырбекұлы Ахинжанов|Еркін Ахинжанов]] (9 қыркүйек 2024 бастап)

=== [[Мысыр]] ===
{{columns-list|2|
# [[Болатхан Құлжанұлы Тайжан|Болатхан Тайжан]] (1993–1999)
# [[Аслан Есболайұлы Мусин|Аслан Мусин]] (1999–2002)
# [[Бағдат Құлтайұлы Әміреев|Бағдат Әміреев]] (2002–2008)
# [[Бақтияр Сардарбекұлы Тасымов|Бақтияр Тасымов]] (2008–2011)
# [[Берік Сақбайұлы Арын|Берік Арын]] (2011 – қазан 2016) 
# [[Арман Қайратұлы Исағалиев|Арман Исағалиев]] (16 наурыз 2017 – 2 қыркүйек 2020)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlygymen-arman-kairatuly-isagaliev-kazakstan-respublikasynyn-egipet-arab-respublikasyndagy-totenshe-zhane-okiletti-e |title=Мемлекет басшысының Жарлығымен Арман Қайратұлы Исағалиев Қазақстан Республикасының Египет Араб Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі қызметіне тағайындалды |lang=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2017-03-16 |accessdate=2026-09-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;2qir20&quot; /&gt;
# [[Қайрат Қайырбекұлы Лама Шариф|Қайрат Лама Шариф]] (2 қыркүйек 2020 – 5 қаңтар 2025)&lt;ref name=&quot;2qir20&quot; /&gt;
# [[Асқар Жеңісұлы Жеңіс|Асқар Жеңіс]] (5 қаңтар 2025 бастап)&lt;ref name=&quot;qrsim25&quot; /&gt;
}}

=== [[Оңтүстік Африка Республикасы|Оңтүстік Африка]]===
{{columns-list|2|
# [[Талғат Ғабдуллаұлы Қалиев|Талғат Қалиев]] (2014–2019) 
# [[Қанат Қобыландыұлы Тумыш|Қанат Тумыш]] (12 шілде 2019 – 11 қаңтар 2023)&lt;ref name=&quot;11qan23a&quot; /&gt;
# [[Еркін Қадырбекұлы Ахинжанов|Еркін Ахинжанов]] (11 қаңтар 2023 бастап)&lt;ref name=&quot;11qan23&quot; /&gt;
}}

=== [[Кения]] ===
# [[Барлыбай Кәрімұлы Садықов|Барлыбай Садықов]] (25 ақпан 2026 бастап)

=== [[Танзания]] ===
# [[Еркін Қадырбекұлы Ахинжанов|Еркін Ахинжанов]] (9 қыркүйек 2024 бастап)

=== [[Того]] ===
# [[Сәулекүл Сайлауқызы]] (26 наурыз 2024 бастап)&lt;ref name=&quot;26naw24&quot; /&gt;

=== [[Тунис]] ===
# [[Арман Қайратұлы Исағалиев|Арман Исағалиев]] (2 наурыз 2019 – 2 қыркүйек 2020)&lt;ref name=&quot;2naw19-isa&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlygymen-kazakstan-respublikasynyn-egipet-arab-respublikasyndagy-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-arman-kairatuly-isa |title=Мемлекет басшысының Жарлығымен Қазақстан Республикасының Египет Араб Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі Арман Қайратұлы Исағалиев Қазақстан Республикасының Алжир Халық Демократиялық Республикасындағы, Тунис Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі қызметін қоса атқарушы болып тағайындалды |lang=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2019-03-02 |accessdate=2026-09-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;2qir20&quot; /&gt;
# [[Қайрат Қайырбекұлы Лама Шариф|Қайрат Лама Шариф]] (11 қараша 2021 – 5 қаңтар 2025)&lt;ref name=&quot;11qar21&quot; /&gt;

=== [[Эфиопия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Ерлік Шәкірұлы Әли|Ерлік Әли]] (21 қазан 2014 – 19 шілде 2019)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlygymen-erlik-shakiruly-ali-kazakstan-respublikasynyn-efiopiya-federativtik-demokratiyalyk-respublikasyndagy-totens |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Ерлік Шәкірұлы Әли Қазақстан Республикасының Эфиопия Федеративтік Демократиялық Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі қызметінен қызметінен босатылды |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2019-07-19 |accessdate= 2024-06-25}}&lt;/ref&gt;
# [[Барлыбай Кәрімұлы Садықов|Барлыбай Садықов]] (19 шілде 2019 бастап)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlygymen-barlybai-karimuly-sadykov-kazakstan-respublikasynyn-efiopiya-federativtik-demokratiyalyk-respublikasyndagy- |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Барлыбай Кәрімұлы Садықов Қазақстан Республикасының Эфиопия Федеративтік Демократиялық Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі қызметіне тағайындалды |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2019-07-19 |accessdate= 2024-06-25}}&lt;/ref&gt;
}}

== [[Океания]] ==
=== [[Аустралия]] ===
[[Жаңа Зеландия]]дағы Төтенше және Өкілетті Елші қызметін қоса атқарады:
# [[Асқар Сейдахметұлы Құттықадам|Асқар Құттықадам]] (16 наурыз 2023 бастап)&lt;ref name=&quot;16maw23&quot; /&gt;

== Халықаралық ұйымдар жанындағы тұрақты өкілдер ==
=== [[Біріккен Ұлттар Ұйымы]] ===
# [[Ақмарал Хайдарқызы Арыстанбекова|Ақмарал Арыстанбекова]] (1992—1999)
# [[Мәдина Бинешқызы Жарбосынова|Мәдина Жарбосынова]] (1999—2003)
# [[Ержан Хозеұлы Қазыхан|Ержан Қазыханов]] (2003—2007)
# [[Бірғаным Сарықызы Әйтімова|Бірғаным Әйтімова]] (2007—2013)
# [[Қайрат Құдайбергенұлы Әбдірахманов|Қайрат Әбдірахманов]] (2013—2016)
# [[Қайрат Ермекұлы Омаров|Қайрат Омаров]] (2017—2020)
# [[Мағжан Жанботаұлы Ілиясов|Мағжан Ілиясов]] (2020–2022)&lt;ref name=&quot;30qir20&quot; /&gt;
# [[Ақан Ақасұлы Рахметуллин|Ақан Рахметуллин]] (2022–2024)&lt;ref name=&quot;6qaz22&quot; /&gt;
# [[Қайрат Ермекұлы Омаров|Қайрат Омаров]] (16 мамыр 2024 бастап)

=== [[Еуропа одағы]], [[НАТО|Солтүстік Атлант шарты ұйымы]] ===
Қазақстанның Люксембургтегі елшісі 1994 жылдан бері Еуроодақ пен НАТО жанындағы Қазақстанның тұрақты өкілі қызметін қоса атқарады:
# [[Әуесхан Мақатайұлы Қырбасов|Әуесхан Қырбасов]] (1994—1998)
# [[Ахметжан Смағұлұлы Есімов|Ахметжан Есімов]] (1998—2001)
# [[Төлеутай Ысқақұлы Сүлейменов|Төлеутай Сүлейменов]] (2001—2003)
# [[Константин Васильевич Жигалов|Константин Жигалов]] (2003—2009)
# [[Ерік Мылтықбайұлы Өтембаев|Ерік Өтембаев]] (2009—2012)
# [[Алмаз Нәсіредденұлы Хамзаев|Алмаз Хамзаев]] (2012—2018)
# [[Айгүл Сайфоллақызы Құспан|Айгүл Құспан]] (2018—2021)
# [[Марғұлан Бақытұлы Баймұхан|Марғұлан Баймұхан]] (19 сәуір 2021 — 5 шілде 2025)&lt;ref name=&quot;19saw21&quot; /&gt;
# [[Роман Юрьевич Василенко|Роман Василенко]] (5 шілде 2025 жылдан бастап)

=== [[Ислам ынтымақтастық ұйымы]] ===
Қазақстанның Сауд Арабиясындағы елшісі 2013 жылдан бері ИЫҰ жанындағы Қазақстанның тұрақты өкілі қызметін қоса атқарады:
# [[Бақыт Данабекұлы Батыршаев|Бақыт Батыршаев]] (2010—2019)
# [[Берік Сақбайұлы Арын|Берік Арын]] (2019—2024)
# [[Мадияр Смәділұлы Меңілбеков|Мадияр Меңілбеков]] (18 сәуір 2024 бастап)&lt;ref name=&quot;18saw24&quot; /&gt;

=== [[Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы]] ===
Қазақстанның Беларусьтегі елшісі 1995 жылдан бері ТМД Жарғылық органдарының жанындағы Қазақстанның тұрақты өкілі қызметін қоса атқарады:
# [[Валерий Батайұлы Темірбаев|Валерий Темірбаев]] (1995–1996)
# [[Юрий Алексеевич Клочков|Юрий Клочков]] (1996–1998)
# [[Владимир Иванович Алесин|Владимир Алесин]] (1998–2003)
# [[Ғазиз Алдамжаров]] (2003–2006)
# [[Болат Ғазизұлы Ысқақов|Болат Ысқақов]] (2006–2008)
# [[Анатолий Владимирович Смирнов|Анатолий Смирнов]] (2008–2012)
# [[Ерғалы Бөлегенов|Ерғали Бөлегенов]] (2012–2017)
# [[Ермұхамет Қабиденұлы Ертісбаев|Ермұхамет Ертісбаев]] (2017–2019)
# [[Асқар Асанұлы Бейсенбаев|Асқар Бейсенбаев]] (2019–2023)
# [[Ерлан Сапарұлы Байжанов|Ерлан Байжанов]] (2023–2024)&lt;ref name=&quot;25tam23&quot; /&gt;
# [[Тимур Мекешұлы Жақсылықов|Тимур Жақсылықов]] (4 маусым 2024 бастап)&lt;ref name=&quot;jaqsylyqov24&quot; /&gt;

=== [[Еуразиялық экономикалық одақ]] ===
# [[Рүстем Сұлтанұлы Жиенбаев|Рүстем Жиенбаев]] (?—2008)
# [[Бақытжан Ордабаев]] (2008—2012)
# [[Фархат Шахафутдинұлы Әбдіхалықов|Фархат Әбдіхалықов]] (2012—2015)

=== [[Ұжымдық қауіпсіздік туралы шарт ұйымы]] ===
# [[Владимир Иванович Алесин|Владимир Алесин]] (2005—2017)
# [[Жәнібек Абдуләкімұлы Иманалиев|Жәнібек Иманалиев]] (2017—2022)&lt;ref name=&quot;21saw22&quot; /&gt;
# [[Марат Зеникенұлы Сыздықов|Марат Сыздықов]] (21 сәуір 2022 бастап)&lt;ref name=&quot;21saw22a&quot; /&gt;

=== [[Дүниежүзілік сауда ұйымы]] ===
# [[Жанар Сейдақметқызы Айтжан|Жанар Айтжан]] (2022—2024)&lt;ref name=&quot;6qaz22&quot; /&gt;
# [[Әсет Арманұлы Ерғалиев|Әсет Ерғалиев]] (2024—2025)
# [[Қайрат Қалмұқаметұлы Төребаев|Қайрат Төребаев]] (17 наурыз 2025 бастап)

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер|2}}

{{Қазақстанның халықаралық қатынастары}}

[[Санат:Қазақстан елшілері]]
[[Санат:Қазақстан бойынша тізімдер]]
[[Санат:Қазақстан елшілерінің тізімдері]]</text>
      <sha1>dxr7w623ih0ywjbk9xn44xjgtbq9jz4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654788</id>
      <parentid>3654787</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T06:39:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <origin>3654788</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="119932" sha1="8zsbyo90dgda6m0i0ew3h3m7o4r0ijr" xml:space="preserve">{{toc-right}}
Төменде тәуелсіздік алғаннан бергі '''[[Қазақстан|Қазақстан Республикасы]]ның елшілерінің тізімі''' (үйлесімді елшілерді қоспағанда) берілген. УСӨ — Уақытша сенімді өкіл.

==[[Еуропа]]==
=== [[Албания]] ===
Қазақстанның Түркиядағы елшісі 2024 жылға дейін Албаниядағы елші қызметін қоса атқарды:
# [[Жансейіт Қансейітұлы Түймебаев|Жансейіт Түймебаев]] (2011 – 7 қазан 2016)&lt;ref name=&quot;7qaz16&quot;&gt;{{Cite web|url=https://akorda.kz/kz/events/akorda_news/akorda_other_events/zhktuimebaevty-ontustik-kazakstan-oblysynyn-ekimi-kyzmetine-tagaiyndau-turaly-zharlyk |title=«Ж.Қ.Түймебаевты Оңтүстік Қазақстан облысының әкімі қызметіне тағайындау туралы» Жарлық |lang=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2016-10-07 |accessdate=2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Абзал Сапарбекұлы]] (8 тамыз 2017 – 15 наурыз 2022)&lt;ref name=&quot;8tam17&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;15naw22a&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--1522550 |title=Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2022-03-15 |accessdate=2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Еркебұлан Оңалбекұлы Сәпиев|Еркебұлан Сәпиев]] (9 желтоқсан 2022 – 2024)&lt;ref name=&quot;9jel22&quot; /&gt;
# [[Ескендір Жүсіпұлы Айсариев|Ескендір Айсариев]] (16 шілде 2024 бастап)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-iskander-zhusipuly-aysariev-kazakstan-respublikasynyn-albaniya-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-lauazymyna-tagayyndaldy-1665025 |title=Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2024-07-16}}&lt;/ref&gt;

=== [[Андорра]] ===
# [[Бақыт Амангелдіұлы Дүйсенбаев|Бақыт Дүйсенбаев]] (21 ақпан 2015 – 27 сәуір 2018)&lt;ref name=&quot;21aqp15&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;27saw18&quot; /&gt;
# [[Константин Васильевич Жигалов|Константин Жигалов]] (8 қазан 2018 – 11 қаңтар 2023)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlygymen-kazakstan-respublikasynyn-ispaniya-koroldigindegi-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-konstantin-vasilevich-zhi |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Қазақстан Республикасының Испания Корольдігіндегі Төтенше және Өкілетті Елшісі Константин Васильевич Жигалов Қазақстан Республикасының Андорра Князьдігіндегі Төтенше және Өкілетті Елшісі, Қазақстан Республикасының Дүниежүзілік турист ұйымы жанындағы Тұрақты өкілі қызметін қоса атқарушы болып тағайындалды |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2018-10-08 |accessdate= 2024-11-28}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;11qan23a&quot; /&gt;
# [[Данат Өмірбайұлы Мұсаев|Данат Мұсаев]] (14 тамыз 2023 бастап)&lt;ref name=&quot;14tam23&quot;&gt;{{Cite web|url= https://akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--1475332 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2023-08-14 |accessdate= 2024-11-28}}&lt;/ref&gt;

=== [[Аустрия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Сағынбек Тоқабайұлы Тұрсынов|Сағынбек Тұрсынов]] (1996–2002)
# [[Рахат Мұхтарұлы Әлиев|Рахат Әлиев]] (2002–2005)
# [[Дулат Оразбекұлы Қуанышев|Дулат Куанышев]] (2005–2007)
# [[Рахат Мұхтарұлы Әлиев|Рахат Әлиев]] (2007)
# [[Қайрат Құдайбергенұлы Әбдірахманов|Қайрат Әбдірахманов]] (2007–2008)
# [[Ержан Хозеұлы Қазыхан|Ержан Қазыханов]] (2008–2011)
# [[Қайрат Құдайбергенұлы Әбдірахманов|Қайрат Әбдірахманов]] (2011–2013)
# [[Қайрат Шораұлы Сарыбай|Қайрат Сарыбай]] (2014 – қыркүйек 2020)
# [[Қайрат Ермекұлы Омаров|Қайрат Омаров]] (30 қыркүйек 2020 – 6 қазан 2022)&lt;ref name=&quot;30qir20&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;6qaz22&quot; /&gt;
# [[Әлібек Әсетұлы Бақаев|Әлібек Бақаев]] (21 қазан 2022 – 14 тамыз 2023)&lt;ref name=&quot;21qaz22&quot; /&gt;
# [[Мұхтар Бескенұлы Тілеуберді|Мұхтар Тілеуберді]] (14 тамыз 2023 бастап)&lt;ref name=&quot;14tam23&quot; /&gt;
}}

=== [[Бельгия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Әуесхан Мақатайұлы Қырбасов|Әуесхан Қырбасов]] (1993–1998)
# [[Ахметжан Смағұлұлы Есімов|Ахметжан Есімов]] (1998–2001)
# [[Төлеутай Ысқақұлы Сүлейменов|Төлеутай Сүлейменов]] (2001–2003)
# [[Константин Васильевич Жигалов|Константин Жигалов]] (2003–2009)
# [[Ерік Мылтықбайұлы Өтембаев|Ерік Өтембаев]] (2009–2012)
# [[Алмаз Насреддинұлы Хамзаев|Алмаз Хамзаев]] (2012 – 22 мамыр 2018) 
# [[Айгүл Сайфоллақызы Құспан|Айгүл Құспан]] (3 шілде 2018 – қаңтар 2021)
# [[Марғұлан Бақытұлы Баймұхан|Марғұлан Баймұхан]] (19 сәуір 2021 – 5 шілде 2025)&lt;ref name=&quot;19saw21&quot; /&gt;
# [[Роман Юрьевич Василенко|Роман Василенко]] (5 шілде 2025 жылдан бастап)
}}

=== [[Болгария]] ===
{{columns-list|2|
# [[Тимур Бибіталыұлы Оразаев|Тимур Оразаев]]&lt;ref name=&quot;orazaev&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.gov.kz/memleket/entities/mfa-vilnius/about?lang=kk |title= Жалпы ақпарат |lang= kk |publisher= Қазақстанның Литвадағы елшілігі |accessdate= 2024-06-25}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20240624230012/https://www.gov.kz/memleket/entities/mfa-vilnius/about?lang=kk |date= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt; (2004–2008 – УСӨ)
# [[Сержан Оралбайұлы Әбдікәрімов|Сержан Әбдікәрімов]] (2008–2009 – УСӨ)
# [[Теміртай Рымтайұлы Ізбастин|Теміртай Ізбастин]] (2009 – 9 желтоқсан 2022)
# [[Виктор Валерьевич Темірбаев|Виктор Темірбаев]] (9 желтоқсан 2022 бастап)&lt;ref name=&quot;9jel22&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--911248 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=  [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2022-12-09 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
}}

=== [[Босния және Герцеговина]] ===
# [[Төлежан Тұрсынұлы Барлыбаев|Төлежан Барлыбаев]] (– 30 наурыз 2022)&lt;ref name=&quot;30naw22&quot; /&gt;
# [[Алтай Ибрагимұлы Әбибуллаев|Алтай Әбибуллаев]] (31 қазан 2022 бастап)&lt;ref name=&quot;31qaz22&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--319735 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2022-10-31 |accessdate= 2024-06-25}}&lt;/ref&gt;

=== [[Ватикан]] ===
# [[Әлібек Әсетович Бақаев|Әлібек Бақаев]] (– 21 қазан 2022)&lt;ref name=&quot;21qaz22&quot; /&gt;
# [[Қайрат Асаниязұлы Саржанов|Қайрат Саржанов]] (18 сәуір 2023 бастап)&lt;ref name=&quot;18saw23&quot; /&gt;

=== [[Германия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Сағынбек Тоқабайұлы Тұрсынов|Сағынбек Тұрсынов]] (1993–1995)
# [[Ерік Мағзұмұлы Асанбаев|Ерік Асанбаев]] (ақпан 1996 – шілде 2000)
# [[Вячеслав Қаменұлы Ғиззатов|Вячеслав Ғиззатов]] (2000–2003)
# [[Қайрат Шораұлы Сарыбай|Қайрат Сарыбай]] (2003–2007)
# [[Нұрлан Баймолдаұлы Онжанов|Нұрлан Онжанов]] (14 қаңтар 2008 – 4 шілде 2014)
# [[Болат Тұрарұлы Нүсіпов|Болат Нүсіпов]] (2 қыркүйек 2014 – маусым 2019)&lt;ref name=&quot;2qir14&quot; /&gt;
# [[Дәурен Айтбайұлы Кәріпов|Дәурен Кәріпов]] (6 маусым 2019 – 13 маусым 2022)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-dauren-aytbayuly-karipov-kazakstan-respublikasynyn-germaniya-federativtik-respublikasyndagy-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-lauazymynan-bosatyldy-1353746 |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Дәурен Айтбайұлы Кәріпов Қазақстан Республикасының Германия Федеративтік Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі лауазымынан босатылды |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2022-06-13 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Нұрлан Баймолдаұлы Онжанов|Нұрлан Онжанов]] (13 маусым 2022 бастап)
}}

=== [[Грекия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Болат Серғазыұлы Сәрсенбаев|Болат Сәрсенбаев]] (2005 – 2007)
# [[Сергей Нұртайұлы Нұртаев|Сергей Нұртаев]] (2007 – қыркүйек 2015)
# [[Алексей Юрьевич Волков|Алексей Волков]] (сәуір 2016 – 2021)
# [[Ерлан Кеңесұлы Баударбек-Қожатаев|Ерлан Баударбек-Қожатаев]] (31 мамыр 2021 – 12 желтоқсан 2024)&lt;ref name=&quot;31mam21&quot; /&gt;
# [[Тимур Шәмілұлы Сұлтанғожин|Тимур Сұлтанғожин]] (23 қаңтар 2025 бастап)
}}

=== [[Дания]] ===
# [[Дастан Шериазданұлы Елеукенов|Дастан Елеукенов]] (21 ақпан 2015 – 18 наурыз 2019)&lt;ref name=&quot;21aqp15&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;18naw19&quot;&gt;{{Cite web|url= https://akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen-1343192699 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=
[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2019-03-18 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Сергей Нұртайұлы Нұртаев|Сергей Нұртаев]] (2 шілде 2021–6 қыркүйек 2024)&lt;ref name=&quot;2cil21&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--263653 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=
[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2021-07-02 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Олжас Мұхамедғалымұлы Сүлейменов|Олжас Сүлейменов]] (21 сәуір 2025 бастап)&lt;ref name=&quot;Мемлекет басшысының жарлықтарымен&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--2135412 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |date=2025-04-21|lang=kk|work= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |accessdate= 2025-04-26}}&lt;/ref&gt;

=== [[Ирландия]] ===
# [[Ержан Хозеұлы Қазыхан|Ержан Қазыханов]] (– 15 ақпан 2017)&lt;ref name=&quot;15aqp17&quot; /&gt;
# [[Мағжан Жанботаұлы Ілиясов|Мағжан Ілиясов]] (18 сәуір 2023 – 20 қазан 2025)&lt;ref name=&quot;18saw23&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--1832321 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2023-04-18 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;

=== [[Исландия]] ===
# [[Ержан Хозеұлы Қазыхан|Ержан Қазыханов]] (– 15 ақпан 2017)&lt;ref name=&quot;15aqp17&quot; /&gt;
# [[Ерлан Әбілфайызұлы Ыдырысов|Ерлан Ыдырысов]] (8 тамыз 2017 – 17 тамыз 2022)&lt;ref name=&quot;8tam17&quot;&gt;{{Cite web|url= https://akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen-1343192695 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2017-08-08 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Мағжан Жанботаұлы Ілиясов|Мағжан Ілиясов]] (18 сәуір 2023 – 20 қазан 2025)&lt;ref name=&quot;18saw23&quot; /&gt;

=== [[Испания]] ===
{{columns-list|2|
# [[Алмаз Насреддинұлы Хамзаев|Алмаз Хамзаев]] (1998–2004)
# [[Нұрлан Жұмағалиұлы Дәненов|Нұрлан Даненов]] (2004–2008)
# [[Ерғалы Бөлегенов|Ерғали Бөлегенов]] (2008–2012)
# [[Бақыт Амангелдіұлы Дүйсенбаев|Бақыт Дүйсенбаев]] (2012 – 27 сәуір 2018)&lt;ref name=&quot;27saw18&quot; /&gt;
# [[Константин Васильевич Жигалов|Константин Жигалов]] (27 сәуір 2018 – 11 қаңтар 2023)&lt;ref name=&quot;27saw18&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;11qan23a&quot;&gt;{{Cite web|url= https://akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--1105558 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2023-01-11 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Данат Өмірбайұлы Мұсаев|Данат Мұсаев]] (11 қаңтар 2023 бастап)&lt;ref name=&quot;11qan23&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--1105112 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2023-01-11 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
}}

=== [[Италия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Олжас Омарұлы Сүлейменов|Олжас Сүлейменов]] (1995–2001)
# [[Бірғаным Сарықызы Әйтімова|Бірғаным Әйтімова]] (2002–2004)
# [[Алмаз Насреддинұлы Хамзаев|Алмаз Хамзаев]] (2004–2012)
# [[Андриан Көпмағамбетұлы Елемесов|Андриан Елемесов]] (2012 – 10 тамыз 2015) 
# [[Сергей Нұртайұлы Нұртаев|Сергей Нұртаев]] (қыркүйек 2015 – 12 ақпан 2021)&lt;ref name=&quot;12aqp21&quot; /&gt;
# [[Ерболат Нәсенұлы Сембаев|Ерболат Сембаев]] (26 ақпан 2021 бастап)&lt;ref name=&quot;26aqp21&quot;&gt;{{Cite web|url= https://demo.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen-1343192721 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2021-02-26 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
}}

=== [[Кипр]] ===
# [[Болат Қабдылхамитұлы Нұрғәлиев|Болат Нұрғәлиев]] (6 қаңтар 2012 – 9 қыркүйек 2014)
# [[Дулат Оразбекұлы Қуанышев|Дулат Қуанышев]] (9 қыркүйек 2014 – 30 қыркүйек 2019)&lt;ref name=&quot;30qir19b&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen-1343192710 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2019-09-30 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Сатыбалды Ересұлы Бұршақов|Сатыбалды Бұршақов]] (12 қазан 2020 – 26 наурыз 2024)&lt;ref name=&quot;12qaz20&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;26naw24&quot;&gt;{{Cite web|url= https://wap.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--2622536 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2024-03-26 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Николай Владимирович Жұмақанов|Николай Жұмақанов]] (23 қаңтар 2025 бастап)

=== [[Латвия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Ғалымжан Тельманұлы Қойшыбаев|Ғалымжан Қойшыбаев]] (2009–2012)
# [[Виктор Валерьевич Темірбаев|Виктор Темірбаев]] (ақпан – қараша 2019)
# [[Тимур Владимирұлы Пірімбетов|Тимур Пірімбетов]] (1 қараша 2019 – 23 қазан 2023)&lt;ref name=&quot;pirimbetov&quot;&gt;{{Cite web|url= https://mirror.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlygymen-timur-vladimiruly-pirimbetov-kazakstan-respublikasynyn-latviya-respublikasyndagy-totenshe-zhane-okiletti-el |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Тимур Владимирұлы Пірімбетов Қазақстан Республикасының Латвия Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі қызметіне тағайындалды |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2019-11-01 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;23qaz23&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--2395022 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2023-10-23 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Дәурен Айтбайұлы Кәріпов|Дәурен Кәріпов]] (23 қазан 2023 бастап)&lt;ref name=&quot;23qaz23&quot; /&gt;
}}

=== [[Литва]] ===
{{columns-list|2|
# [[Саят Дүйсенбайұлы Бейсенов|Саят Бейсенов]] (1995–1997)
# [[Икрам Адырбекұлы Адырбеков|Икрам Адырбеков]] (1997–2002)
# [[Рашид Тұрарұлы Ибраев|Рашид Ибраев]] (2002–2006)
# [[Тілеухан Самарханұлы Қабдрахманов|Тілеухан Кабдрахманов]] (2006–2008)
# [[Ғалымжан Тельманұлы Қойшыбаев|Ғалымжан Қойшыбаев]] (2008–2012)
# [[Бауыржан Әлімұлы Мұхаметжанов|Бауыржан Мұхаметжанов]] (2013 – 29 мамыр 2018)
# [[Виктор Валерьевич Темірбаев|Виктор Темірбаев]] (тамыз 2018 – 9 желтоқсан 2022)&lt;ref name=&quot;9jel22&quot; /&gt;
# [[Тимур Бейбітәліұлы Оразаев|Тимур Оразаев]] (9 желтоқсан 2022 бастап)&lt;ref name=&quot;9jel22&quot; /&gt;
}}

=== [[Лихтенштейн]] ===
# [[Әлібек Әсетович Бақаев|Әлібек Бақаев]] (– 21 қазан 2022)&lt;ref name=&quot;21qaz22&quot; /&gt;
# [[Қайрат Асаниязұлы Саржанов|Қайрат Саржанов]] (18 сәуір 2023 бастап)&lt;ref name=&quot;18saw23&quot; /&gt;

=== [[Люксембург]] ===
# [[Әуесхан Мақатайұлы Қырбасов|Әуесхан Қырбасов]] (1994–1998)
# [[Ахметжан Смағұлұлы Есімов|Ахметжан Есімов]] (1998–2001)
# [[Төлеутай Ысқақұлы Сүлейменов|Төлеутай Сүлейменов]] (2001–2003)
# [[Константин Васильевич Жигалов|Константин Жигалов]] (2003–2009)
# [[Ерік Мылтықбайұлы Өтембаев|Ерік Өтембаев]] (2009–2012)
# [[Алмаз Нәсіредденұлы Хамзаев|Алмаз Хамзаев]] (2012–2018)
# [[Айгүл Сайфоллақызы Құспан|Айгүл Құспан]] (2018–2021)
# [[Марғұлан Бақытұлы Баймұхан|Марғұлан Баймұхан]] (21 қазан 2021 – 5 шілде 2025)&lt;ref name=&quot;21qaz21&quot; /&gt;
# [[Роман Юрьевич Василенко|Роман Василенко]] (9 желтоқсан 2025 жылдан бастап)&lt;ref name=&quot;9jel25&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--911444 |title=Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2025-12-09 |accessdate=2026-09-15}}&lt;/ref&gt;

=== [[Мажарстан]] ===
{{columns-list|2|
# [[Сәлім Әлмағамбетұлы Құрманғожин|Сәлім Құрманғожин]] (1993–1996)
# [[Төлеутай Ысқақұлы Сүлейменов|Төлеутай Сүлейменов]] (1996–2001)
# [[Сағынбек Тоқабайұлы Тұрсынов|Сағынбек Тұрсынов]] (2002–2006)
# [[Рашид Тұрарұлы Ибраев|Рашид Ибраев]] (2006–2012)
# [[Нұрбах Тұрарұлы Рүстемов|Нұрбах Рүстемов]] (2013 – 30 қыркүйек 2019)&lt;ref name=&quot;30qir19a&quot; /&gt;
# [[Жәнібек Жарасқанұлы Әбдрашов|Жәнібек Әбдрашов]] (30 қыркүйек 2019 – шілде 2024)&lt;ref name=&quot;30qir19a&quot; /&gt;
# [[Абзал Сапарбекұлы]] (16 шілде 2024 – 10 шілде 2026)
# [[Анель Бақытбекқызы]] (10 шілде 2026 бастап)&lt;ref name=&quot;10cil26&quot; /&gt;
}}

=== [[Мальта]] ===
# [[Андриан Көпмағамбетұлы Елемесов|Андриан Елемесов]] (6 қараша 2012 – 10 тамыз 2015)
# [[Сергей Нұртайұлы Нұртаев|Сергей Нұртаев]] (– 12 ақпан 2021)&lt;ref name=&quot;12aqp21&quot; /&gt;
# [[Ерболат Нәсенұлы Сембаев|Ерболат Сембаев]] (21 қазан 2021 бастап)&lt;ref name=&quot;21qaz21&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--2193930 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2021-10-21 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;

=== [[Нидерланд]] ===
{{columns-list|2|
# [[Дәулет Қасекенұлы Батырашев|Дәулет Батырашев]] (2004–2006 – УСӨ)
# [[Майнюра Саветқызы Мырзамадиева|Майнюра Мырзамадиева]] (2007–2016) 
# [[Мағжан Жанботаұлы Ілиясов|Мағжан Ілиясов]] (мамыр 2016 – 30 қыркүйек 2020)&lt;ref name=&quot;30qir20&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen-1343192717 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2020-09-30 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Асқар Қуанышұлы Жұмағалиев|Асқар Жұмағалиев]] (30 қыркүйек 2020 – 6 қыркүйек 2024)&lt;ref name=&quot;30qir20&quot; /&gt;
# [[Қайрат Құдайбергенұлы Әбдірахманов|Қайрат Әбдірахманов]] (6 қыркүйек 2024 – 9 желтоқсан 2025)&lt;ref name=&quot;9jel25&quot; /&gt;
# [[Ақан Ақасұлы Рахметуллин|Ақан Рахметуллин]] (9 желтоқсан 2025 бастап)&lt;ref name=&quot;9jel25&quot; /&gt;
}}

=== [[Норвегия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Марат Төлеубекұлы Есенбаев|Марат Есенбаев]] (2004–2006 – УСӨ)
# [[Нұрлан Әділұлы Жалғасбаев|Нұрлан Жалғасбаев]] (2006–2008 – УСӨ)
# [[Марат Төлеубекұлы Есенбаев|Марат Есенбаев]] (2008–2010 – УСӨ)
# [[Нұрлан Орынбасарұлы Мусин|Нұрлан Мусин]] (2010–2013 – УСӨ)
# [[Асқар Сағиұлы Тәжиев|Асқар Тәжиев]] (2013 – 17 қыркүйек 2014) 
# [[Қайрат Қуатұлы Әбусейітов|Қайрат Әбусейітов]] (қыркүйек 2014 – қазан 2018)
# [[Еркін Қадырбекұлы Ахинжанов|Еркін Ахинжанов]] (9 сәуір 2019 – 11 қаңтар 2023)
# [[Әділ Қапанұлы Тұрсынов|Әділ Тұрсынов]] (11 қаңтар 2023 бастап)&lt;ref name=&quot;11qan23&quot; /&gt;
}}

=== [[Польша]] ===
{{columns-list|2|
# [[Игорь Николаевич Тутеволь|Игорь Тутеволь]] (1999–2000 – УСӨ)
# [[Тамас Қалмұхамбетұлы Айтмұхамбетов|Тамас Айтмухамбетов]] (2000–2001 – УСӨ)
# [[Константин Васильевич Жигалов|Константин Жигалов]] (2000–2003)
# [[Төлеутай Ысқақұлы Сүлейменов|Төлеутай Сүлейменов]] (2003–2005)
# [[Алексей Юрьевич Волков|Алексей Волков]] (2005–2012)
# [[Ерік Мылтықбайұлы Өтембаев|Ерік Өтембаев]] (2012–2016) 
# [[Алтай Ибрагимұлы Әбибуллаев|Алтай Әбибуллаев]] (мамыр 2016 – ақпан 2017)
# [[Марғұлан Бақытұлы Баймұхан|Марғұлан Баймұхан]] (шілде 2017 – мамыр 2020)
# [[Әлім Серікұлы Қирабаев|Әлім Қирабаев]] (5 наурыз 2020 – 7 сәуір 2025)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlygymen-alim-serikuly-kirabaev-kazakstan-respublikasynyn-polsha-respublikasyndagy-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-k |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Әлім Серікұлы Қирабаев Қазақстан Республикасының Польша Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі қызметіне тағайындалды |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2020-03-05 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Нұрлан Әділұлы Жалғасбаев|Нұрлан Жалғасбаев]] (7 сәуір 2025 бастап)&lt;ref name=&quot;7sau25&quot; /&gt;
}}

=== [[Португалия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Жан Сержанұлы Ғалиев|Жан Ғалиев]] (– 30 қыркүйек 2019)&lt;ref name=&quot;galiev&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.gov.kz/memleket/entities/intinf/about/structure/people/521?lang=kk |title= Ғалиев Жан Сержанұлы |lang= kk |publisher= [[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігінің Халықаралық ақпарат комитеті|Сыртқы істер министрлігі Халықаралық ақпарат комитеті]]нің ресми сайты |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Дәулет Қасекенұлы Батырашев|Дәулет Батырашев]] (30 қыркүйек 2019  – 5 қаңтар 2025)&lt;ref name=&quot;30qir19a&quot;&gt;{{Cite web|url= https://demo.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen-1343192709 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2019-09-30 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Жан Сержанұлы Ғалиев|Жан Ғалиев]] (5 қаңтар 2025 бастап)&lt;ref name=&quot;qrsim25&quot;&gt;{{Cite web|url= https://akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--5029 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2025-01-05 |accessdate= 2025-01-05}}&lt;/ref&gt;
}}

=== [[Румыния]] ===
{{columns-list|2|
# [[Эрик Болатбекұлы Жүсіпов|Эрик Жүсіпов]] (2003–2005 – УСӨ)
# [[Бақытжан Ордабаев]] (2005–2008 – УСӨ)
# [[Дархан Аманұлы Кәлетаев|Дархан Кәлетаев]]? (2008–2012 – УСӨ)
# [[Талғат Ғабдуллаұлы Калиев|Талғат Калиев]] (2012–2014 – УСӨ) 
# [[Дәулет Қасекенұлы Батырашев|Дәулет Батырашев]] (2 қыркүйек 2014 – 30 қыркүйек 2019)&lt;ref name=&quot;2qir14&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/16727-memleket-basshysynyn-zharlyktarymen |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2014-09-02 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;30qir19b&quot; /&gt;
# [[Нұрбах Тұрарұлы Рүстемов|Нұрбах Рүстемов]] (30 қыркүйек 2019 –)&lt;ref name=&quot;30qir19a&quot; /&gt;
# [[Ерлік Шәкірұлы Әли|Ерлік Әли]] (24 наурыз 2023 – 22 шілде 2026)&lt;ref name=&quot;24naw23&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--2421217 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2023-03-24 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Амангелді Ғазезұлы Саинов|Амангелді Саинов]] (22 шілде 2026 бастап)
}}

=== [[Сан-Марино]] ===
# [[Андриан Көпмағамбетұлы Елемесов|Андриан Елемесов]] (6 қараша 2012 – 10 тамыз 2015)
# [[Сергей Нұртайұлы Нұртаев|Сергей Нұртаев]] (– 12 ақпан 2021)&lt;ref name=&quot;12aqp21&quot; /&gt;
# [[Ерболат Нәсенұлы Сембаев|Ерболат Сембаев]] (21 қазан 2021 бастап)&lt;ref name=&quot;21qaz21&quot; /&gt;

=== [[Сербия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Нұрбах Тұрарұлы Рүстемов|Нұрбах Рүстемов]] (– 30 қыркүйек 2019)&lt;ref name=&quot;30qir19a&quot; /&gt;
# [[Ғабит Әбдімажитұлы Сыздықбеков|Ғабит Сыздықбеков]] (30 қыркүйек 2019 – 2 шілде 2021)&lt;ref name=&quot;30qir19a&quot; /&gt;
# [[Мәди Бәкірұлы Атамқұлов|Мәди Атамқұлов]] (2 шілде 2021 – 10 шілде 2026)&lt;ref name=&quot;2cil21&quot; /&gt;
# [[Болат Бариұлы Иманбаев|Болат Иманбаев]] (10 шілде 2026 бастап)&lt;ref name=&quot;10cil26&quot; /&gt;
}}

=== [[Словакия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Сержан Оралбайұлы Әбдікәрімов|Сержан Әбдікәрімов]] (– 30 қыркүйек 2019)&lt;ref name=&quot;30qir19a&quot; /&gt;
# [[Роман Юрьевич Василенко|Роман Василенко]] (21 желтоқсан 2019 –)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://turantimes.kz/politika/11935-zamestitel-ministra-inostrannyh-del-roman-vasilenko-naznachen-poslom.html |title= Заместитель министра иностранных дел Роман Василенко назначен послом |lang= ru |work= turantimes.kz |date= 2019-12-21}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20191223073724/https://turantimes.kz/politika/11935-zamestitel-ministra-inostrannyh-del-roman-vasilenko-naznachen-poslom.html |date= 2019-12-23}}&lt;/ref&gt;
# [[Төлежан Тұрсынұлы Барлыбаев|Төлежан Барлыбаев]] (30 наурыз 2022 – қараша 2024)&lt;ref name=&quot;30naw22&quot;&gt;{{Cite web|url= https://akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--302120 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2022-03-30 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Жанна Ниязбекқызы Сағынова|Жанна Сағынова]] (15 қараша 2024 бастап)&lt;ref name=&quot;15qar24&quot; /&gt;
}}

=== [[Словения]] ===
# [[Қайрат Ермекұлы Омаров|Қайрат Омаров]] (21 қазан 2021 – 6 қазан 2022)&lt;ref name=&quot;6qaz22&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;21qaz21&quot; /&gt;
# [[Әлібек Әсетұлы Бақаев|Әлібек Бақаев]] (24 наурыз 2023 – 14 тамыз 2023)&lt;ref name=&quot;24naw23&quot; /&gt;
# [[Данияр Қабидоллаұлы Сарекенов|Данияр Сарекенов]] (9 қыркүйек 2024 – 13 қазан 2025)
# [[Алтай Ибрагимұлы Әбибуллаев|Алтай Әбибуллаев]] (13 қазан 2025 бастап)

=== [[Солтүстік Македония]] ===
# [[Нұрбах Тұрарұлы Рүстемов|Нұрбах Рүстемов]] (– 30 қыркүйек 2019)&lt;ref name=&quot;30qir19a&quot; /&gt;
# [[Жәнібек Жарасқанұлы Әбдрашов|Жәнібек Әбдрашов]] (2 қыркүйек 2020 –)
# [[Сатыбалды Ересұлы Бұршақов|Сатыбалды Бұршақов]] (26 наурыз 2024 – 27 тамыз 2026)&lt;ref name=&quot;26naw24&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-satybaldy-eresuly-burshakov-kazakstan-respublikasynyn-soltustik-makedoniya-respublikasyndagy-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-lauazymynan-bosatyldy-277720 |title=Мемлекет басшысының Жарлығымен Сатыбалды Ересұлы Бұршақов Қазақстан Республикасының Солтүстік Македония Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі лауазымынан босатылды |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2026-08-27 |accessdate=2026-08-27}}&lt;/ref&gt;

=== [[Ұлыбритания]] ===
{{columns-list|2|
# [[Нұртай Әбіқайұлы Әбіқаев|Нұртай Әбіқаев]] (1995–1996)
# [[Қанат Бекмырзаұлы Саудабаев|Қанат Саудабаев]] (1996–1999)
# [[Әділ Құрманжанұлы Ахметов|Әділ Ахметов]] (2000–2001)
# [[Ерлан Әбілфайызұлы Ыдырысов|Ерлан Ыдырысов]] (2002–2007)
# [[Қайрат Қуатұлы Әбусейітов|Қайрат Әбусейітов]] (2008 – 17 қыркүйек 2014)
# [[Ержан Хозеұлы Қазыхан|Ержан Қазыханов]] (17 қыркүйек 2014 – 15 ақпан 2017)&lt;ref name=&quot;15aqp17&quot; /&gt;
# [[Ерлан Әбілфайызұлы Ыдырысов|Ерлан Ыдырысов]] (15 ақпан 2017 – 17 тамыз 2022)&lt;ref name=&quot;15aqp17&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen-1343192692 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2017-02-15 |accessdate= 2024-06-25}}&lt;/ref&gt;
# [[Мағжан Жанботаұлы Ілиясов|Мағжан Ілиясов]] (6 қазан 2022 – 20 қазан 2025)&lt;ref name=&quot;6qaz22&quot;&gt;{{Cite web|url= https://akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--69959 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2022-10-06 |accessdate= 2024-11-28}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.gov.kz/memleket/entities/mfa-london/about/structure/people/28485?lang=kk |title= Ілиясов Мағжан Жанботаұлы |lang= kk |publisher= [[Қазақстанның Ұлыбританиядағы Елшілігі]] |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Әлібек Әсетұлы Бақаев|Әлібек Бақаев]] (22 шілде 2026 бастап)
}}

=== [[Финляндия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Ғалымжан Тельманұлы Қойшыбаев|Ғалымжан Қойшыбаев]] (2009–2016)
# [[Мұрат Әбуғалиұлы Нұртілеу|Мұрат Нұртілеуов]] (29 наурыз 2016 – 25 наурыз 2019)
# [[Жанна Сәбитқызы Сартбаева|Жанна Сартбаева]] (18 мамыр 2019 – 20 маусым 2024)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-zhanna-sabitkyzy-sartbaeva-kazakstan-respublikasynyn-finlyandiya-respublikasyndagy-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-lauazymynan-bosatyldy-2052539 |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Жанна Сәбитқызы Сартбаева Қазақстан Республикасының Финляндия Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі лауазымынан босатылды |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2024-06-20 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Азамат Сәбитұлы Әбдіраимов|Азамат Әбдіраимов]] (20 маусым 2024 бастап)
}}

=== [[Франция]] ===
{{columns-list|2|
# [[Тілеухан Самарханұлы Қабдрахманов|Тілеухан Қабдрахманов]] (1993–1996)
# [[Нұрлан Жұмағалиұлы Дәненов|Нұрлан Даненов]] (1997–1999)
# [[Ақмарал Хайдарқызы Арыстанбекова|Ақмарал Арыстанбекова]] (1999–2003)
# [[Дулат Оразбекұлы Қуанышев|Дулат Қуанышев]] (2003–2005)
# [[Аманжол Қазбекұлы Жанқұлиев|Аманжол Жанқұлиев]] (2005–2008)
# [[Мұрат Сейітжанұлы Тәшібаев|Мұрат Тәшібаев]] (2008–2009)
# [[Нұрлан Жұмағалиұлы Дәненов|Нұрлан Даненов]] (2009 – қазан 2017) 
# [[Жан Сержанұлы Ғалиев|Жан Ғалиев]] (31 қазан 2017 – қыркүйек 2022)&lt;ref name=&quot;galiev&quot; /&gt;
# [[Гүлсара Мерейқызы Арыстанқұлова|Гүлсара Арыстанқұлова]] (23 шілде 2022 бастап)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-gulsara-mereykyzy-arystankulova-kazakstan-respublikasynyn-francuz-respublikasyndagy-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-lauazymyna-tagayyndaldy-2365642 |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Гүлсара Мерейқызы Арыстанқұлова Қазақстан Республикасының Француз Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі лауазымына тағайындалды |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2022-07-23 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
}}

=== [[Хорватия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Алтай Ибрагимұлы Әбибуллаев|Алтай Әбибуллаев]] (2008–2009 – УСӨ)
# [[Төлежан Тұрсынұлы Барлыбаев|Төлежан Барлыбаев]] (2012–2014 – УСӨ)
# [[Аслан Есболайұлы Мусин|Аслан Мусин]] (2014 – 4 қаңтар 2017) 
# [[Төлежан Тұрсынұлы Барлыбаев|Төлежан Барлыбаев]] (мамыр 2017 – 30 наурыз 2022)&lt;ref name=&quot;30naw22&quot; /&gt;
# [[Алтай Ибрагимұлы Әбибуллаев|Алтай Әбиболлаев]] (30 наурыз 2022 – 24 наурыз 2023)&lt;ref name=&quot;30naw22&quot; /&gt;
# [[Ақылбек Әбсатұлы Камалдинов|Ақылбек Камалдинов]] (16 маусым 2023 – 5 қаңтар 2025)&lt;ref name=&quot;16maw23&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--1653134 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2023-03-16 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Дәулет Қасекенұлы Батырашев|Дәулет Батырашев]] (5 қаңтар 2025 бастап)&lt;ref name=&quot;qrsim25&quot; /&gt;
}}

=== [[Черногория]] ===
# [[Төлежан Тұрсынұлы Барлыбаев|Төлежан Барлыбаев]] (– 30 наурыз 2022)&lt;ref name=&quot;30naw22&quot; /&gt;

=== [[Чехия]] ===
{{columns-list|2|
#[[Советқали Қамаубайұлы Қартбаев|Советқали Қартбаев]] (1997–2001)
#Дархан Әліұлы Бердәлиев (2001–2003)
#Игорь Идеалұлы Мұсәлімов (2003–2004)
#[[Шәріп Омарұлы Омаров|Шәріп Омаров]] (2004–2008)
#[[Анарбек Бақтығазыұлы Қарашев|Анарбек Қарашев]] (қаңтар 2008 – шілде 2014)
#[[Сержан Оралбайұлы Әбдікәрімов|Сержан Әбдікәрімов]] (наурыз 2015 – 30 қыркүйек 2019)&lt;ref name=&quot;30qir19a&quot; /&gt;
#[[Марат Мұханбетқазыұлы Тәжин|Марат Тәжин]] (қараша 2019 – 16 маусым 2023)
#[[Бақыт Амангелдіұлы Дүйсенбаев|Бақыт Дүйсенбаев]] (16 маусым 2023 –)&lt;ref name=&quot;16maw23&quot; /&gt;
# [[Қайрат Құдайбергенұлы Әбдірахманов|Қайрат Әбдірахманов]] (9 желтоқсан 2025 бастап)&lt;ref name=&quot;9jel25&quot; /&gt;
}}

=== [[Швейцария]] ===
{{columns-list|2|
# [[Болат Жамитұлы Өтемұратов|Болат Өтемұратов]] (1996–1999)
# [[Нұрлан Жұмағалиұлы Дәненов|Нұрлан Дәненов]] (1999–2004)
# [[Абусеитов, Кайрат Хуатович|К. Абусеитов]] (2004–2008)
# [[Аманжол Қазбекович Жанқұлиев|Аманжол Жанкулиев]] (2008–2009)
# [[Мұхтар Бескенұлы Тілеуберді|Мұхтар Тілеуберді]] (2009 – наурыз 2016) 
# [[Жанар Сейдахметқызы Айтжанова|Жанар Айтжанова]] (11 мамыр 2016 – 4 қыркүйек 2019)
# [[Әлібек Әсетович Бақаев|Әлібек Бақаев]] (4 қыркүйек 2019 – 21 қазан 2022)&lt;ref name=&quot;21qaz22&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--2195722 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2022-10-21 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Қайрат Асаниязұлы Саржанов|Қайрат Саржанов]] (21 қазан 2022 бастап)&lt;ref name=&quot;21qaz22&quot; /&gt;
}}

=== [[Швеция]] ===
{{columns-list|2|
# [[Дастан Шериазданұлы Елеукенов|Дастан Елеукенов]] (2013 – 18 наурыз 2019)&lt;ref name=&quot;18naw19&quot; /&gt;
# [[Қайрат Құдайбергенұлы Әбдірахманов|Қайрат Әбдірахманов]] (наурыз 2019 – 7 желтоқсан 2020)
# [[Сергей Нұртайұлы Нұртаев|Сергей Нұртаев]] (12 ақпан 2021 – 6 қыркүйек 2024)&lt;ref name=&quot;12aqp21&quot; /&gt;
# [[Олжас Мұхамедғалымұлы Сүлейменов|Олжас Сүлейменов]] (6 қыркүйек 2024 бастап)
}}

=== [[Эстония]] ===
{{columns-list|2|
# [[Ғалымжан Тельманұлы Қойшыбаев|Ғалымжан Қойшыбаев]] (2009–2016)
# [[Мұрат Әбуғалиұлы Нұртілеу|Мұрат Нұртілеуов]] (ақпан 2017 – наурыз 2019)
# [[Нұрлан Мұсатайұлы Сейтімов|Нұрлан Сейтімов]] (21 желтоқсан 2019 – 27 наурыз 2024)
# [[Алтай Сейдірұлы Көлгінов|Алтай Көлгінов]] (27 наурыз 2024 бастап)
}}

== [[Посткеңестік кеңістік]] ==
=== [[Армения]] ===
{{columns-list|2|
# [[Айымдос Ерсайынұлы Бозжігітов|Айымдос Бозжігітов]] (2010 – 6 наурыз 2015)
# [[Тимур Бейбітәліұлы Оразаев|Темір Оразаев]] (29 наурыз 2016 – 12 ақпан 2021)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://kaz.inform.kz/news/t-orazaev-kazakstannyn-armeniyadagy-elshisi-bolyp-tagayyndaldy_a2886544/ |title= Т.Оразаев Қазақстанның Армениядағы Елшісі болып тағайындалды |lang= kk |publisher= kaz.inform.kz |date= 2016-03-29 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Болат Бариұлы Иманбаев|Болат Иманбаев]] (12 ақпан 2021 – 10 шілде 2026)&lt;ref name=&quot;12aqp21&quot;&gt;{{Cite web|url= https://demo.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen-1343192719 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2021-02-12 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;10cil26&quot; /&gt;
}}

=== [[Әзербайжан]] ===
{{columns-list|2|
# [[Ибраһим Әжейұлы Аманғалиев|Ибраһим Аманғалиев]] (1993–1998)
# [[Рашид Тұрарұлы Ибраев|Рашид Ибраев]] (1998–2002)
# [[Андар Мәулешұлы Шоқпытов|Андар Шоқпытов]] (2002–2007)
# [[Серік Дастанұлы Пірімбетов|Серік Пірімбетов]] (2008–2013)
# [[Амангелді Жұмабайұлы Жұмабаев|Амангелді Жұмабаев]] (2013–2015)
# [[Бейбіт Өксікбайұлы Исабаев|Бейбіт Исабаев]] (2015–2019)
# [[Сержан Оралбайұлы Әбдікәрімов|Сержан Әбдікәрімов]] (2019–2023)&lt;ref name=&quot;30qir19a&quot; /&gt;
# [[Әлім Дәуренұлы Байел|Әлім Байел]] (18 сәуір 2023 бастап)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-alim-daurenuly-bayel-kazakstan-respublikasynyn-azerbayzhan-respublikasyndagy-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-lauazymyna-tagayyndaldy-1831827 |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Әлім Дәуренұлы Байел Қазақстан Республикасының Әзербайжан Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі лауазымына тағайындалды |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2023-04-18 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
}}

=== [[Беларусь]] ===
{{columns-list|2|
# [[Валерий Батайұлы Темірбаев|Валерий Темірбаев]] (1994–1996)
# [[Юрий Алексеевич Клочков|Юрий Клочков]] (1996–1998)
# [[Владимир Иванович Алесин|Владимир Алесин]] (1998–2003)
# [[Ғазиз Алдамжаров]] (2003–2006)
# [[Болат Ғазизұлы Ысқақов|Болат Ысқақов]] (2006–2008)
# [[Анатолий Владимирович Смирнов|Анатолий Смирнов]] (2008–2012)
# [[Ерғалы Бөлегенов|Ерғали Бөлегенов]] (2012–2017)
# [[Ермұхамет Қабиденұлы Ертісбаев|Ермұхамет Ертісбаев]] (2017–2019)
# [[Асқар Асанұлы Бейсенбаев|Асқар Бейсенбаев]] (12 тамыз 2019 – тамыз 2023)
# [[Ерлан Сапарұлы Байжанов|Ерлан Байжанов]] (25 тамыз 2023 – маусым 2024)&lt;ref name=&quot;25tam23&quot; /&gt;
# [[Тимур Мекешұлы Жақсылықов|Тимур Жақсылықов]] (4 маусым 2024 бастап)&lt;ref name=&quot;jaqsylyqov24&quot;&gt;{{Cite web|url= https://akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-timur-mekeshuly-zhaksylykov-kazakstan-respublikasynyn-belarus-respublikasyndagy-elshisi-bolyp-tagayyndaldy-451658 |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Тимур Мекешұлы Жақсылықов Қазақстан Республикасының Беларусь Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі, ТМД Жарғылық органдарының жанындағы Тұрақты өкіл қызметін қоса атқарушы болып тағайындалды |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2024-06-04 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
}}

=== [[Грузия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Наурыз Ғұбайдуллаұлы Айдаров|Наурыз Айдаров]] (2003–2005 – УСӨ)
# [[Нұрлан Әділұлы Жалғасбаев|Нұрлан Жалғасбаев]] (2005–2006 – УСӨ)
# [[Игорь Идеалұлы Мұсәлімов|Игорь Мұсәлімов]] (2006–2011 – УСӨ)
# [[Әділ Қапанұлы Тұрсынов|Әділ Тұрсынов]] (2012–2013 – УСӨ)
# [[Ермұхамет Қабиденұлы Ертісбаев|Ермұхамет Ертісбаев]] (2013–2017) 
# [[Бауыржан Әлімұлы Мұхаметжанов|Бауыржан Мұхаметжанов]] (2018–2022)
# [[Мәлік Кеңесбайұлы Мырзалин|Мәлік Мырзалин]] (9 желтоқсан 2022 – 11 қыркүйек 2026)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-malik-kenesbayuly-myrzalin-kazakstan-respublikasynyn-gruziyadagy-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-bolyp-tagayyndaldy-ol-kazakstan-respublikasy-prezidentinin-akimshiligi-basshysynyn-orynbasary-lauazymynan-bosatyldy-911036 |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Мәлік Кеңесбайұлы Мырзалин Қазақстан Республикасының Грузиядағы Төтенше және Өкілетті Елшісі болып тағайындалды, ол Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі Басшысының орынбасары лауазымынан босатылды |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2022-12-09 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;26qir11&quot; /&gt;
# [[Талғат Мұбарақұлы Адуов|Талғат Адуов]] (11 қыркүйек 2026 бастап)&lt;ref name=&quot;26qir11&quot; /&gt;
}}

=== [[Қырғызстан]] ===
{{columns-list|2|
# [[Мұхтар Шаханов]] (1993–2003)
# [[Өмірзақ Өзбекұлы Өзбеков|Өмірзақ Өзбеков]] (2003–2008)
# [[Бақыт Сағындықұлы Оспанов|Бақыт Оспанов]] (2008–2009)
# [[Бейбіт Өксікбайұлы Исабаев|Бейбіт Исабаев]] (2009 – 16 наурыз 2015) 
# [[Айымдос Ерсайынұлы Бозжігітов|Айымдос Бозжігітов]] (16 наурыз 2015 – 7 ақпан 2018)
# [[Кәрім Нәсбекұлы Көкірекбаев|Кәрім Көкірекбаев]] (7 ақпан 2018 – 26 тамыз 2019)
# [[Қайрат Айтмұхамбетұлы Нұрпейісов|Қайрат Нұрпейісов]] (26 тамыз 2019 – 19 сәуір 2021)&lt;ref name=&quot;19saw21a&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--1934628 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2021-04-19 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Рәпіл Сейітханұлы Жошыбаев|Рәпіл Жошыбаев]] (19 сәуір 2021 – 10 шілде 2026)&lt;ref name=&quot;19saw21&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--1934432 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2021-04-19 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Әбілқайыр Бақтыбайұлы Сқақов|Әбілқайыр Сқақов]] (10 шілде 2026 бастап)&lt;ref name=&quot;10cil26&quot; /&gt;
}}

=== [[Молдова]] ===
# [[Дархан Аманұлы Кәлетаев|Дархан Кәлетаев]] (12 қазан 2020 – 2022)&lt;ref name=&quot;12qaz20&quot; /&gt;
# [[Алмат Дәкібайұлы Айдарбеков|Алмат Айдарбеков]] (30 наурыз 2022 бастап)&lt;ref name=&quot;30naw22&quot; /&gt;

=== [[Өзбекстан]] ===
{{columns-list|2|
# [[Сайлау Батыршаұлы]] (1993-1994)
# [[Нәжімеден Ихсанұлы Есқалиев|Нәжімеден Есқалиев]] (1994–1997)
# [[Өмірзақ Өзбекұлы Өзбеков|Өмірзақ Өзбеков]] (1997–2003)
# [[Тілеухан Самарханұлы Қабдрахманов|Тілеухан Қабдрахманов]] (2003–2006)
# [[Асқар Исабекұлы Мырзахметов|Асқар Мырзахметов]] (2006–2007)
# [[Зауытбек Қауысбекұлы Тұрысбеков|Зауытбек Тұрысбеков]] (2007–2009)
# [[Бөрібай Биқожаұлы Жексембин|Бөрібай Жексембин]] (2010 – желтоқсан 2015)
# [[Ерік Мылтықбайұлы Өтембаев|Ерік Өтембаев]] (2016 – 18 наурыз 2019)&lt;ref name=&quot;18naw19&quot; /&gt;
# [[Дархан Амангелдіұлы Сатыбалды|Дархан Сатыбалды]] (2019–2022)
# [[Бейбіт Бәкірұлы Атамқұлов|Бейбіт Атамқұлов]] (31 қазан 2022 – 22 шілде 2026)&lt;ref name=&quot;31qaz22&quot; /&gt;
# [[Ералы Лұқпанұлы Тоғжанов|Ералы Тоғжанов]] (22 шілде 2026 бастап)
}}

=== [[Ресей]] ===
{{Толық мақала|Қазақстанның Ресейдегі елшілерінің тізімі}}
{{columns-list|2|
#[[Валерий Батайұлы Темірбаев|Валерий Темірбаев]] (1992–1994)
#[[Тайыр Аймұхамедұлы Мансұров|Тайыр Мансұров]] (қаңтар 1994 – ақпан 2002)
#[[Алтынбек Сәрсенбайұлы]] (2002 – қараша 2003)
#[[Қырымбек Елеуұлы Көшербаев|Қырымбек Көшербаев]] (қараша 2003 – 24 қаңтар 2006)
#[[Жансейіт Қансейітұлы Түймебаев|Жансейіт Түймебаев]] (1 ақпан 2006 – 19 қаңтар 2007)
#[[Нұртай Әбіқайұлы Әбіқаев|Нұртай Әбіқаев]] (12 ақпан 2007 – 14 қазан 2008)
#[[Әділбек Рыскелдіұлы Жақсыбеков|Әділбек Жақсыбеков]] (11 қараша 2008 – 24 маусым 2009)
#[[Зауытбек Қауысбекұлы Тұрысбеков|Зауытбек Тұрысбеков]] (14 тамыз 2009 – 25 сәуір 2012)
#[[Ғалым Ізбасарұлы Оразбақов|Ғалым Оразбақов]] (25 сәуір 2012 – 22 қаңтар 2014)
#[[Марат Мұханбетқазыұлы Тәжин|Марат Тәжин]] (11 ақпан 2014 – 12 қаңтар 2017)
#[[Иманғали Нұрғалиұлы Тасмағамбетов|Иманғали Тасмағамбетов]] (3 ақпан 2017 – 18 желтоқсан 2019)
#[[Ермек Беделбайұлы Көшербаев|Ермек Көшербаев]] (29 қаңтар 2020 – 16 маусым 2023)
#[[Дәурен Әскербекұлы Абаев|Дәурен Абаев]] (3 шілде 2023 бастап)
}}

=== [[Тәжікстан]] ===
{{columns-list|2|
# [[Нәжімеден Ықсанұлы Есқалиев|Нәжімеден Есқалиев]] (1997–1999)
# [[Аманжол Қазбекұлы Жанқұлиев|Аманжол Жанқұлиев]] (2001–2003)
# [[Ерлан Әділханұлы Әбілдаев|Ерлан Әбілдаев]] (2004–2008)
# [[Әбутәліп Ібіжанұлы Ахметов|Әбутәліп Ахметов]] (2008–2010+)
# [[Ағыбай Дінкенұлы Смағұлов|Ағыбай Смағұлов]] (2011–2017)
# [[Асқар Ерлікұлы Тәжібаев|Асқар Тәжібаев]] (18 наурыз 2019 – 15 наурыз 2022)&lt;ref name=&quot;15naw22b&quot; /&gt;
# [[Уәлихан Әмірханұлы Төреханов|Уәлихан Төреханов]] (15 наурыз 2022 бастап)&lt;ref name=&quot;15naw22b&quot; /&gt;
}}

=== [[Түрікменстан]]===
{{columns-list|2|
# [[Амангелді Жұмабайұлы Жұмабаев|Амангелді Жұмабаев]] (1999–2004)
# [[Вячеслав Қаменұлы Ғиззатов|Вячеслав Ғиззатов]] (2004–2005)
# [[Мұрат Марданұлы Атанов|Мұрат Атанов]] (2005–2008)
# [[Асхат Тұтқышбайұлы Оразбай|Асхат Оразбай]] (2008–2012)
# [[Орман Кәрімұлы Нұрбаев|Орман Нұрбаев]] (2012–2017)
# [[Жандос Әнуарұлы Асанов|Жандос Асанов]] (13 шілде 2018 – тамыз 2019)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlygymen-zhandos-anuaruly-asanov-kazakstan-respublikasynyn-turikmenstandagy-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-kyzmetin |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Жандос Әнуарұлы Асанов Қазақстан Республикасының Түрікменстандағы Төтенше және Өкілетті Елшісі қызметіне тағайындалды |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2018-07-13 |accessdate= 2024-09-11}}&lt;/ref&gt;
# [[Еркебұлан Оңалбекұлы Сәпиев|Еркебұлан Сәпиев]] (26 маусым 2019 – 15 наурыз 2022)&lt;ref name=&quot;15naw22b&quot; /&gt;
# [[Асқар Ерлікұлы Тәжібаев|Асқар Тәжібаев]] (15 наурыз 2022 – 20 маусым 2024)&lt;ref name=&quot;15naw22b&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-askar-erlikuly-tazhibaev-kazakstan-respublikasynyn-turikmenstandagy-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-lauazymynan-bosatyldy-2052143 |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Асқар Ерлікұлы Тәжібаев Қазақстан Республикасының Түрікменстандағы Төтенше және Өкілетті Елшісі лауазымынан босатылды |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2024-06-20 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Нұрлан Асқарұлы Ноғаев|Нұрлан Ноғаев]] (20 маусым 2024 бастап)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.ktk.kz/kz/newsfeed/article/2024/06/20/273172/ |title= Нұрлан Ноғаев Қазақстанның Түрікменстандағы елшісі болып тағайындалды |lang= kk |publisher= [[КТК (телеарна)|КТК]] |date= 2024-06-20 |accessdate= 2024-06-25}}&lt;/ref&gt;
}}

=== [[Украина]] ===
{{columns-list|2|
# [[Юрий Алексеевич Клочков|Юрий Клочков]] (1994–1996)
# [[Нәжімеден Ықсанұлы Есқалиев|Нәжімеден Есқалиев]] (1997–1999)
# [[Равиль Тәжіқараұлы Шырдабаев|Равиль Шырдабаев]] (1999–2003)
# [[Амангелді Жұмабайұлы Жұмабаев|Амангелді Жұмабаев]] (2003–2011)
# [[Зауытбек Қауысбекұлы Тұрысбеков|Зауытбек Тұрысбеков]] (2012–2015) 
# [[Самат Исламұлы Ордабаев|Самат Ордабаев]] (2016–2020)
# [[Дархан Аманұлы Кәлетаев|Дархан Кәлетаев]] (12 қазан 2020 – 17 сәуір 2025)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen-1343192718 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |date=2020-10-12 |lang=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |accessdate= 2025-04-26}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-darhan-amanuly-kaletaev-kazakstan-respublikasynyn-ukrainadagy-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-lauazymynan-bosatyldy-1733555 |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Дархан Аманұлы Кәлетаев Қазақстан Республикасының Украинадағы Төтенше және Өкілетті Елшісі лауазымынан босатылды |date=2025-04-17|lang=kk|publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |accessdate= 2025-04-26}}&lt;/ref&gt;
# [[Төлежан Тұрсынұлы Барлыбаев|Төлежан Барлыбаев]] (17 сәуір 2025 бастап)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-tolezhan-tursynuly-barlybaev-kazakstan-respublikasynyn-ukrainadagy-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-lauazymyna-tagayyndaldy-1733617 |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Төлежан Тұрсынұлы Барлыбаев Қазақстан Республикасының Украинадағы Төтенше және Өкілетті Елшісі лауазымына тағайындалды |date=2025-04-17|lang=kk|publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |accessdate= 2025-04-26}}&lt;/ref&gt;
}}

== [[Азия]] ==

=== [[Ауғанстан]] ===
{{columns-list|2|
# Мұхамедқали Бақбергенов (2003–2005 – УСӨ)
# [[Ағыбай Дінкенұлы Смағұлов|Ағыбай Смағұлов]] (2005–2011)
# [[Өміртай Мақашұлы Бітімов|Өміртай Бітімов]] (2011 – сәуір 2018)
# [[Әлімхан Оңғарұлы Есенгелдиев|Әлімхан Есенгелдиев]] (2 сәуір 2018 – қыркүйек 2024)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlygymen-alimhan-ongaruly-esengeldiev-kazakstan-respublikasynyn-auganstan-islam-respublikasyndagy-totenshe-zhane-oki |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Әлімхан Оңғарұлы Есенгелдиев Қазақстан Республикасының Ауғанстан Ислам Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі қызметіне тағайындалды |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2018-04-02 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
}}

=== [[Бангладеш]] ===
# [[Ерлан Алтынбайұлы Әлімбаев|Ерлан Әлімбаев]] (2 қыркүйек 2020 – 19 сәуір 2021)&lt;ref name=&quot;19saw21a&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;2qir20&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen-1343192716 |title=Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2020-09-02 |accessdate=2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Нұрлан Әділұлы Жалғасбаев|Нұрлан Жалғасбаев]] (26 қаңтар 2022 – 7 сәуір 2025)&lt;ref name=&quot;26qan22&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--2601921 |title=Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2022-01-26 |accessdate=2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Азамат Несіпбайұлы Есқараев|Азамат Есқараев]] (10 шілде 2026 бастап)&lt;ref name=&quot;10cil26&quot; /&gt;

=== [[Бахрейн]] ===
# [[Бақыт Батыршаев]] (– 18 наурыз 2019)&lt;ref name=&quot;18naw19&quot; /&gt;
# [[Берік Сақбайұлы Арын|Берік Арын]] (30 қыркүйек 2019 – 18 сәуір 2024)&lt;ref name=&quot;30qir19a&quot; /&gt;
# [[Мадияр Смәділұлы Меңілбеков|Мадияр Меңілбеков]] (11 қараша 2025 бастап)

=== [[Бруней]] ===
# [[Данияр Қабидоллаұлы Сарекенов|Данияр Сарекенов]] (21 ақпан 2015 –)&lt;ref name=&quot;21aqp15&quot; /&gt;
# [[Болат Бариұлы Иманбаев|Болат Иманбаев]] (– 12 ақпан 2021)&lt;ref name=&quot;12aqp21&quot; /&gt;
# [[Болат Болатұлы Сүгірбаев|Болат Сүгірбаев]] (26 қаңтар 2022 – 11 қыркүйек 2026)&lt;ref name=&quot;26qan22&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;26qir11-sug&quot; /&gt;

=== [[Бутан]] ===
# [[Ерлан Алтынбайұлы Әлімбаев|Ерлан Әлімбаев]] (2 қыркүйек 2020 – 19 сәуір 2021)&lt;ref name=&quot;19saw21a&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;2qir20&quot; /&gt;
# [[Нұрлан Әділұлы Жалғасбаев|Нұрлан Жалғасбаев]] (26 қаңтар 2022 – 7 сәуір 2025)&lt;ref name=&quot;26qan22&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;7sau25&quot; /&gt;
# [[Азамат Несіпбайұлы Есқараев|Азамат Есқараев]] (10 шілде 2026 бастап)&lt;ref name=&quot;10cil26&quot; /&gt;

=== [[Біріккен Араб Әмірліктері]] ===
{{columns-list|2|
# [[Асқар Ахметұлы Мусинов|Асқар Мусинов]] (2006–2013)
# [[Қайрат Қайырбекұлы Лама Шариф|Қайрат Лама Шариф]] (2013 – ақпан 2019) 
# [[Мадияр Смәділұлы Меңілбеков|Мадияр Меңілбеков]] (ақпан 2019 – 18 сәуір 2024)&lt;ref name=&quot;18saw24&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--1835823 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2024-04-18 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Нажмедин Мұхаметәліұлы]] (18 сәуір 2024 бастап)&lt;ref name=&quot;muhametaliuli&quot;&gt;{{Cite web|url= https://inbusiness.kz/kz/appointment/nazhmedin-muhametaliuly |title= Нажмедин Мұхаметәліұлы |lang= kk |publisher= inbusiness.kz |date= 2024-04-18 |accessdate= 2024-06-25}}&lt;/ref&gt;
}}

=== [[Вьетнам]] ===
{{columns-list|2|
# [[Бекетжан Махатжанұлы Жұмаханов|Бекетжан Жұмаханов]] (желтоқсан 2013 – мамыр 2019) 
# [[Ерлан Сапарұлы Байжанов|Ерлан Байжанов]] (мамыр 2019 – 25 тамыз 2023)&lt;ref name=&quot;25tam23&quot;&gt;{{Cite web|url= https://akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--2574614 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2024-08-25 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Қанат Қобыландыұлы Тумыш|Қанат Тумыш]] (25 тамыз 2023 бастап)&lt;ref name=&quot;25tam23&quot; /&gt;
}}

=== [[Жапония]]===
{{columns-list|2|
# [[Сабыр Сайлаубекұлы Есімбеков|Сабыр Есімбеков]] (1995–1996 – УСӨ)
# [[Тілеухан Самарханұлы Қабдрахманов|Тілеухан Қабдрахманов]] (1996–2003)
# [[Ерлан Кеңесұлы Баударбек-Қожатаев|Ерлан Баударбек-Қожатаев]] (2003 – УСӨ)
# [[Болат Қабдылхамитұлы Нұрғәлиев|Болат Нұрғалиев]] (2003–2006)
# [[Динара Бекенқызы Желдібаева|Динара Желдібаева]] (2006–2007 – УСӨ)
# [[Ақылбек Әбсатұлы Қамалдинов|Ақылбек Қамалдинов]] (2007–2016) 
# [[Алмас Ерікұлы Дисюков|Алмас Дисюков]] (2016 – УСӨ)
# [[Ерлан Кеңесұлы Баударбек-Қожатаев|Ерлан Баударбек-Кожатаев]] (сәуір 2016 – 31 мамыр 2021)&lt;ref name=&quot;31mam21&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--3145323 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2021-05-31 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Сабыр Сайлаубекұлы Есімбеков|Сабыр Есімбеков]] (мамыр 2021 – желтоқсан 2024)&lt;ref name=&quot;31mam21&quot; /&gt;
# [[Ерлан Кеңесұлы Баударбек-Қожатаев|Ерлан Баударбек-Қожатаев]] (12 желтоқсан 2024 бастап)
}}

=== [[Израиль]] ===
{{columns-list|2|
# [[Бірғаным Сарықызы Әйтімова|Бірғаным Әйтімова]] (1996–2002)
# [[Мұхтар Бескенұлы Тілеуберді|Мұхтар Тілеуберді]] (2002–2003 – УСӨ)
# [[Қайрат Құдайбергенұлы Әбдірахманов|Қайрат Абдрахманов]] (2003–2006)
# Талғат Орекенов (2006 – УСӨ)
# [[Вадим Павлович Зверьков|Вадим Зверьков]] (2006–2008)
# [[Ғалым Ізбасарұлы Оразбақов|Ғалым Оразбақов]] (2008–2012)
# [[Болат Қабдылхамитұлы Нұрғалиев|Болат Нұрғалиев]] (2012 – қыркүйек 2014)
# [[Дулат Оразбекұлы Қуанышев|Дулат Қуанышев]] (желтоқсан 2014 – 30 қыркүйек 2019)&lt;ref name=&quot;30qir19b&quot; /&gt;
# [[Сатыбалды Ересұлы Бұршақов|Сатыбалды Бұршақов]] (30 қыркүйек 2019 – 26 наурыз 2024)&lt;ref name=&quot;26naw24&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;30qir19a&quot; /&gt;
# [[Дәулет Тазабекұлы Ембердиев|Дәулет Ембердиев]] (26 наурыз 2024 бастап)&lt;ref name=&quot;26naw24&quot; /&gt;
}}

=== [[Индонезия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Бейбіт Бәкірұлы Атамқұлов|Бейбіт Атамқұлов]] (2010–2012)
# [[Асхат Тұтқышбайұлы Оразбай|Асхат Оразбай]] (2012 – қаңтар 2019) 
# [[Данияр Қабидоллаұлы Сәрекенов|Данияр Сәрекенов]] (мамыр 2019 –)
# [[Сержан Оралбайұлы Әбдікәрімов|Сержан Әбдікәрімов]] (23 қазан 2023 бастап)&lt;ref name=&quot;23qaz23&quot; /&gt;
}}

=== [[Иордания]] ===
{{columns-list|2|
# [[Болат Серғазыұлы Сәрсенбаев|Болат Сәрсенбаев]] (2007 – қазан 2014) 
# [[Азамат Рахманқұлұлы Бердібай|Азамат Бердібай]] (қазан 2014 – маусым 2019)
# [[Айдарбек Әнуарбекұлы Тұматов|Айдарбек Тұматов]] (6 маусым 2019 – 18 сәуір 2024)&lt;ref name=&quot;18saw24&quot; /&gt;
# [[Талғат Рахымқұлұлы Шалданбай|Талғат Шалданбай]] (4 маусым 2024 бастап)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-talgat-rahymkululy-shaldanbay-kazakstan-respublikasynyn-iordan-hashimit-koroldigindegi-elshisi-lauazymyna-tagayyndaldy-452151 |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Талғат Рахымқұлұлы Шалданбай Қазақстан Республикасының Иордан Хашимит Корольдігіндегі Төтенше және Өкілетті Елшісі лауазымына тағайындалды |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2024-06-04 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
}}

=== [[Ирак]] ===
# [[Айдарбек Әнуарбекұлы Тұматов|Айдарбек Тұматов]] (– 18 сәуір 2024)&lt;ref name=&quot;18saw24&quot; /&gt;
# [[Талғат Рахымқұлұлы Шалданбай|Талғат Шалданбай]] (5 қаңтар 2025 бастап)&lt;ref name=&quot;qrsim25&quot; /&gt;

=== [[Иран]] ===
{{columns-list|2|
# [[Мырзатай Жолдасбекұлы Жолдасбеков|Мырзатай Жолдасбеков]] (1993–1996)
# [[Вячеслав Қаменұлы Ғиззатов|Вячеслав Гиззатов]] (1996–2000)
# [[Төлеген Тілекұлы Жүкеев|Төлеген Жүкеев]] (2000–2003)
# [[Сәбит Мұхтарұлы Таиров|Сәбит Таиров]] (2004–2006)
# [[Ерік Мылтықбайұлы Өтембаев|Ерік Өтембаев]] (2006–2009)
# [[Нұрбах Тұрарұлы Рүстемов|Нұрбах Рүстемов]] (2009–2010)
# [[Бағдат Құлтайұлы Әміреев|Бағдат Әміреев]] (2011 – қыркүйек 2018) 
# [[Асхат Тұтқышбайұлы Оразбай|Асхат Оразбай]] (қаңтар 2019 –)
# [[Оңталап Серікбайұлы Оңалбаев|Оңталап Оңалбаев]] (26 наурыз 2024 бастап)&lt;ref name=&quot;26naw24&quot; /&gt;
}}

=== [[Камбоджа]] ===
# [[Бекетжан Махатжанұлы Жұмаханов|Бекетжан Жұмаханов]] (2 қыркүйек 2014 –)&lt;ref name=&quot;2qir14&quot; /&gt;
# [[Ерлан Сапарұлы Байжанов|Ерлан Байжанов]] (– 25 тамыз 2023)&lt;ref name=&quot;25tam23&quot; /&gt;
# [[Қанат Қобыландыұлы Тумыш|Қанат Тумыш]] (26 наурыз 2024 бастап)&lt;ref name=&quot;26naw24&quot; /&gt;

=== [[Корея Республикасы]] ===
{{columns-list|2|
# [[Асқар Оразалыұлы Шәкіров|Асқар Шәкіров]] (1995–1996 – УСӨ)
# [[Төлеген Тілекұлы Жүкеев|Төлеген Жүкеев]] (1995–2000)
# [[Болат Қабдылхамитұлы Нұрғалиев|Болат Нұрғалиев]] (2000–2003)
# [[Дархан Әлиұлы Бердіәлиев|Дархан Бердіәлиев]] (2003–2006)
# [[Дулат Хангерейұлы Бәкішев|Дулат Бәкішев]] (2006–2008)
# [[Дархан Әлиұлы Бердіәлиев|Дархан Бердіәлиев]] (2008–2012)
# [[Дулат Хангерейұлы Бәкішев|Дулат Бәкішев]] (2012 – 27 сәуір 2018) 
# [[Бақыт Амангелдіұлы Дүйсенбаев|Бақыт Дүйсенбаев]] (27 сәуір 2018 – 16 наурыз 2023)&lt;ref name=&quot;27saw18&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen-1343192696 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2018-04-27 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;16maw23&quot; /&gt;
# [[Нұрғәлі Алмасбайұлы Арыстанов|Нұрғәлі Арыстанов]] (16 наурыз 2023 - 13 сәуір 2026)&lt;ref name=&quot;16maw23&quot; /&gt;
# [[Асет Жеңісұлы Исенали|Асет Исенали]] (13 сәуір 2026 бастап)
}}

=== [[Кувейт]] ===
{{columns-list|2|
# [[Дәулет Тазабекұлы Ембердиев|Дәулет Ембердиев]] (28 маусым 2019 – 2 қыркүйек 2020)&lt;ref name=&quot;2qir20&quot; /&gt;
# [[Азамат Рахманқұлұлы Бердібай|Азамат Бердібай]] (12 қазан 2020 – 5 шілде 2025)&lt;ref name=&quot;12qaz20&quot;&gt;{{Cite web|url= https://wap.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen-1343192718 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2020-10-12 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Ержан Иракұлы Елекеев|Ержан Елекеев]] (5 шілде 2025 жылдан бастап)
}}

=== [[Солтүстік Корея|КХДР]] ===
# [[Шахрат Шәкизатұлы Нұрышев|Шахрат Нұрышев]] (18 сәуір 2024 бастап)&lt;ref name=&quot;18saw24&quot; /&gt;

=== [[Қатар]] ===
{{columns-list|2|
# [[Азамат Рахманқұлұлы Бердібай|Азамат Бердібай]] (2007 – қазан 2014) 
# [[Асқар Жеңісұлы Шоқыбаев|Асқар Шоқыбаев]] (қараша 2014 – 2 қыркүйек 2020)
# [[Арман Қайратұлы Исағалиев|Арман Исағалиев]] (2 қыркүйек 2020 – 10 шілде 2026)&lt;ref name=&quot;2qir20&quot; /&gt;
# [[Бақыт Данабекұлы Батыршаев|Бақыт Батыршаев]] (10 шілде 2026 бастап)&lt;ref name=&quot;10cil26&quot; /&gt;
}}

=== [[Қытай]] ===
{{columns-list|2|
#[[Мұрат Мұхтарұлы Әуезов|Мұрат Әуезов]] (желтоқсан 1992 – 1995)
#[[Қуаныш Сұлтанұлы Сұлтанов|Қуаныш Сұлтанов]] (1995–2001)
#[[Жәнібек Сәлімұлы Кәрібжанов|Жәнібек Кәрібжанов]] (қараша 2001 – қаңтар 2007)
#[[Икрам Адырбекұлы Адырбеков|Икрам Адырбеков]] (ақпан 2007 – 23 қараша 2011)
#[[Нұрлан Байұзақұлы Ермекбаев|Нұрлан Ермекбаев]] (21 сәуір 2012 – 2014)
#[[Шахрат Шәкізатұлы Нұрышев|Шахрат Нұрышев]] (21 ақпан 2015 – 1 қараша 2019)&lt;ref name=&quot;21aqp15&quot;&gt;{{Cite web|url= https://akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/17810-memleket-basshysynyn-zharlyktarymen |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |accessdate= 2024-11-28}}&lt;/ref&gt;
#[[Ғабит Бейбітұлы Қойшыбаев|Ғабит Қойшыбаев]] (1 қараша 2019 – 8 сәуір 2022)&lt;ref name=&quot;8saw22&quot; /&gt;
#[[Шахрат Шәкизатұлы Нұрышев|Шахрат Нұрышев]] (8 сәуір 2022 бастап)&lt;ref name=&quot;8saw22&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.azattyq.org/a/31792379.html |title= Шахрат Нұрышев Қазақстанның Қытайдағы елшісі болып тағайындалды |lang= kk |publisher= [[Азаттық радиосы]] |date= 2022-04-08 |accessdate= 2024-06-25}}&lt;/ref&gt;
}}

=== [[Лаос]] ===
# [[Бекетжан Махатжанұлы Жұмаханов|Бекетжан Жұмаханов]] (2 қыркүйек 2014 –)&lt;ref name=&quot;2qir14&quot; /&gt;
# [[Ерлан Сапарұлы Байжанов|Ерлан Байжанов]] (– 25 тамыз 2023)&lt;ref name=&quot;25tam23&quot; /&gt;
# [[Қанат Қобыландыұлы Тумыш|Қанат Тумыш]] (26 наурыз 2024 бастап)&lt;ref name=&quot;26naw24&quot; /&gt;

=== [[Ливан]] ===
{{columns-list|2|
# [[Ербол Әбдісаттарұлы Дербісәлиев|Ербол Дербісәлиев]] (2004–2007 – УСӨ)
# [[Ержан Жиенғалиұлы Қалекенов|Ержан Қалекенов]] (2008–2010 – УСӨ)
# [[Дәулет Тазабекұлы Ембердиев|Дәулет Ембердиев]] (2011–белгісіз – УСӨ)
# [[Расул Берекетұлы Жұмалы|Расул Жұмалы]] (13 маусым 2022 бастап)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-rasul-bereketuly-zhumaly-kazakstan-respublikasynyn-livan-respublikasyndagy-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-lauazymyna-tagayyndaldy-1353833 |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Расул Берекетұлы Жұмалы Қазақстан Республикасының Ливан Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі лауазымына тағайындалды |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2022-06-13 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt; 
}}

=== [[Малайзия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Амангелді Жұмабайұлы Жұмабаев|Амангелді Жұмабаев]] (1996–1999)
# [[Болатхан Құлжанұлы Тайжан|Болатхан Тайжан]] (1999–2001)
# [[Олжас Қабдешұлы Тоғызбаев|Олжас Тоғызбаев]] (2001–2002 – УСӨ)
# [[Икрам Адырбекұлы Адырбеков|Икрам Адырбеков]] (2002–2004)
# [[Мұхтар Бескенұлы Тілеуберді|Мұхтар Тілеуберді]] (2004–2009)
# [[Бейбіт Бәкірұлы Атамқұлов|Бейбіт Атамқұлов]] (2010–2012)
# [[Данияр Қабидоллаұлы Сәрекенов|Данияр Сәрекенов]] (2012–2013 – УСӨ)
# [[Данияр Қабидоллаұлы Сәрекенов|Данияр Сәрекенов]] (2013 – мамыр 2019) 
# [[Болат Бариұлы Иманбаев|Болат Иманбаев]] (мамыр 2019 – 12 ақпан 2021)&lt;ref name=&quot;12aqp21&quot; /&gt;
# [[Болат Болатұлы Сүгірбаев|Болат Сүгірбаев]] (26 ақпан 2021 – 11 қыркүйек 2026)&lt;ref name=&quot;26aqp21&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;26qir11-sug&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-bolat-bolatuly-sugirbaev-kazakstan-respublikasynyn-malayziyadagy-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-kazakstan-respublikasynyn-bruney-darussalamdagy-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-kyzmetin-kosa-atkarushy-lauazymdarynan-bosaty |title=Мемлекет басшысының Жарлығымен Болат Болатұлы Сүгірбаев Қазақстан Республикасының Малайзиядағы Төтенше және Өкілетті Елшісі, Қазақстан Республикасының Бруней-Даруссаламдағы Төтенше және Өкілетті Елшісі қызметін қоса атқарушы лауазымдарынан босатылды |lang=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2026-09-11 |accessdate=2026-09-11}}&lt;/ref&gt;
# [[Мәлік Кеңесбайұлы Мырзалин|Мәлік Мырзалин]] (11 қыркүйек 2026 бастап)&lt;ref name=&quot;26qir11&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--1181230 |title=Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2026-09-11 |accessdate=2026-09-11}}&lt;/ref&gt;
}}

=== [[Мальдивтер]] ===
# [[Ерлан Алтынбайұлы Әлімбаев|Ерлан Әлімбаев]] (2 қыркүйек 2020 – 19 сәуір 2021)&lt;ref name=&quot;19saw21a&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;2qir20&quot; /&gt;
# [[Нұрлан Әділұлы Жалғасбаев|Нұрлан Жалғасбаев]] (26 қаңтар 2022 – 7 сәуір 2025)&lt;ref name=&quot;26qan22&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;7sau25&quot; /&gt;
# [[Азамат Несіпбайұлы Есқараев|Азамат Есқараев]] (10 шілде 2026 бастап)&lt;ref name=&quot;10cil26&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--1065522 |title=Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2026-07-10 |accessdate=2026-09-15}}&lt;/ref&gt;

=== [[Моңғолия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Уәлихан Сиянбекұлы Қоңырбаев|Уәлихан Қоңырбаев]] (1997–1999 – УСӨ)
# [[Қайрат Исағалиұлы Исағалиев|Қайрат Исағалиев]] (1999–2002 – УСӨ)
# [[Советқали Қамаубайұлы Қартбаев|Советқали Қартбаев]] (2002–2005 – УСӨ)
# [[Асхат Өрістемұлы Сыздықов|Асхат Сыздықов]] (2005–2007 – УСӨ)
# [[Орман Кәрімұлы Нұрбаев|Орман Нұрбаев]] (2007–2012)
# [[Қалыбек Ибраһимұлы Қобыландин|Қалыбек Қобыландин]] (2013 – 14 тамыз 2019) 
# [[Жалғас Жұмаұлы Әділбаев|Жалғас Әділбаев]] (14 тамыз 2019 – 8 сәуір 2022)
# [[Ғабит Бейбітұлы Қойшыбаев|Ғабит Қойшыбаев]] (8 сәуір 2022 – 21 сәуір 2025)&lt;ref name=&quot;8saw22&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--832452 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2022-04-08 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-gabit-beybituly-koyshybaev-kazakstan-respublikasynyn-mongoliyadagy-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-lauazymynan-bosatyldy-2135256 |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Ғабит Бейбітұлы Қойшыбаев Қазақстан Республикасының Моңғолиядағы Төтенше және Өкілетті Елшісі лауазымынан босатылды |date=2025-04-21|lang=kk|work=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |accessdate= 2025-04-26}}&lt;/ref&gt;
# [[Алмас Сейтақынұлы Сейтақынов|Алмас Сейтақынов]] (21 сәуір 2025 бастап)&lt;ref name=&quot;Мемлекет басшысының жарлықтарымен&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--2135412 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |date=2025-04-21|lang=kk|work=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |accessdate= 2025-04-26}}&lt;/ref&gt;
}}

=== [[Мьянма]] ===
# [[Раушан Кәкімсейітқызы Есболатова|Раушан Есболатова]] (30 қыркүйек 2019 – 21 сәуір 2022)&lt;ref name=&quot;30qir19a&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;21saw22&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--2133331 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2022-04-21 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Марғұлан Бақытұлы Баймұхан|Марғұлан Баймұхан]] (13 сәуір 2026 бастап)

=== [[Непал]] ===
# [[Ерлан Алтынбайұлы Әлімбаев|Ерлан Әлімбаев]] (2 қыркүйек 2020 – 19 сәуір 2021)&lt;ref name=&quot;19saw21a&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;2qir20&quot; /&gt;
# [[Нұрлан Әділұлы Жалғасбаев|Нұрлан Жалғасбаев]] (26 қаңтар 2022 – 7 сәуір 2025)&lt;ref name=&quot;26qan22&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;7sau25&quot; /&gt;
# [[Азамат Несіпбайұлы Есқараев|Азамат Есқараев]] (10 шілде 2026 бастап)&lt;ref name=&quot;10cil26&quot; /&gt;

=== [[Оман]] ===
{{columns-list|2|
# [[Ерлан Әділханұлы Әбілдаев|Ерлан Әбілдаев]] (2011–2014)
# [[Ержан Серікұлы Мұқаш|Ержан Мұқаш]] (2014 – мамыр 2019) 
# [[Нәжмедин Мұхаметәліұлы]] (18 мамыр 2019 – 18 сәуір 2024)&lt;ref name=&quot;muhametaliuli&quot; /&gt;
# [[Айдарбек Әнуарбекұлы Тұматов|Айдарбек Тұматов]] (18 сәуір 2024 бастап)&lt;ref name=&quot;18saw24&quot; /&gt;
}}

=== [[Палестина]] ===
# [[Айдарбек Әнуарбекұлы Тұматов|Айдарбек Тұматов]] (– 18 сәуір 2024)&lt;ref name=&quot;18saw24&quot; /&gt;
# [[Талғат Рахымқұлұлы Шалданбай|Талғат Шалданбай]] (5 қаңтар 2025 бастап)&lt;ref name=&quot;qrsim25&quot; /&gt;

=== [[Пәкістан]] ===
{{columns-list|2|
# [[Тамас Қалмұхамбетұлы Айтмұхамбетов|Тамас Айтмұхамбетов]] (1994–1999)
# [[Бекжасар Нәрібайұлы Нарбаев|Бекжасар Нарбаев]] (1999–2003)
# [[Бейбіт Өксікбайұлы Исабаев|Бейбіт Исабаев]] (2003–2006)
# [[Бақытбек Сейсебайұлы Шабарбаев|Бақытбек Шабарбаев]] (2006 – қаңтар 2018)
# [[Ақан Ақасұлы Рахметуллин|Ақан Рахметуллин]] (28 маусым 2019 – 5 сәуір 2021)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/hronika-53183 |title= Хроника |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2022-04-21 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Ержан Сансызбайұлы Қыстафин|Ержан Қыстафин]] (18 мамыр 2021 –)
}}

=== [[Сауд Арабиясы]] ===
{{columns-list|2|
# [[Бағдат Құлтайұлы Әміреев|Бағдат Әміреев]] (1996–2002)
# [[Асқар Ахметұлы Мусинов|Асқар Мусинов]] (2002–2006)
# [[Қайрат Қайырбекұлы Лама Шариф|Қайрат Лама Шариф]] (2006–2011)
# [[Бақтияр Сардарбекұлы Тасымов|Бақтияр Тасымов]] (2011–2013)
# [[Бақыт Данабекұлы Батыршаев|Бақыт Батыршаев]] (2013–2019)&lt;ref name=&quot;18naw19&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;18qar13&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/14774-memleket-basshysynyn-zharlyktarymen |title= Мемлекет Басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2013-11-18 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Берік Сақбайұлы Арын|Берік Арын]] (2019–2024) 
# [[Мадияр Смәділұлы Меңілбеков|Мадияр Меңілбеков]] (18 сәуір 2024 бастап)&lt;ref name=&quot;18saw24&quot; /&gt;
}}

=== [[Сингапур]] ===
{{columns-list|2|
# [[Нұрлан Байұзақұлы Ермекбаев|Нұрлан Ермекбаев]] (2003–2004 – УСӨ)
# [[Әділ Қапанұлы Тұрсынов|Әділ Тұрсынов]] (2004–2008 – УСӨ)
# [[Ерлан Кеңесұлы Баударбек-Қожатаев|Ерлан Баударбек-Қожатаев]] (2008 – сәуір 2016)
# [[Үсен Әбдіқадырұлы Сүлеймен|Үсен Сүлеймен]] (маусым 2016 – маусым 2019)
# [[Әркен Кеңесбекұлы Арыстанов|Әркен Арыстанов]] (маусым 2019 –2022)
# [[Асқар Сейдахметұлы Құттықадам|Асқар Құттықадам]] (21 қазан 2022 бастап)&lt;ref name=&quot;21qaz22&quot; /&gt;
}}

=== [[Тайланд]] ===
{{columns-list|2|
# [[Марат Төлеубекұлы Есенбаев|Марат Есенбаев]] (1998–2000 – УСӨ)
# [[Дудар Түсіпұлы Жәкенов|Дудар Жәкенов]] (2000–2002 – УСӨ)
# [[Рашид Тауфикұлы Рақымбеков|Рашид Рақымбеков]] (2002–2003 – УСӨ)
# [[Сәкен Спаханұлы Сейдуалиев|Сәкен Сейдуалиев]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://senate.parlam.kz/kk-KZ/history-convocation2 |title= Екінші сайланымдағы Қазақстан Республикасы Парламенті Сенаты депутаттарының тізімі |lang= kk |publisher= [[Қазақстан Парламентінің Сенаты|Қазақстан Парламенті Сенаты]]ның ресми сайты |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt; (2003–2005 – УСӨ)
# [[Бақытбек Сейсебайұлы Шабарбаев|Бақытбек Шабарбаев]] (2005–2006 – УСӨ)
# [[Әмір Болатұлы Мусин|Әмір Мусин]] (2007–2013 – УСӨ)
# [[Марат Төлеубекұлы Есенбаев|Марат Есенбаев]] (2013 – шілде 2017)
# [[Раушан Кәкімсейітқызы Есболатова|Раушан Есболатова]] (3 шілде 2017 – 21 сәуір 2022)&lt;ref name=&quot;21saw22&quot; /&gt;
# [[Арман Асқарұлы Исетов|Арман Исетов]] (21 сәуір 2022 – 5 шілде 2025)&lt;ref name=&quot;21saw22a&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--2132955 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2022-04-21 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Марғұлан Бақытұлы Баймұхан|Марғұлан Баймұхан]] (7 тамыз 2025 бастап)
}}

=== [[Түркия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Қанат Бекмырзаұлы Саудабаев|Қанат Саудабаев]] (1992–1994, 1994–1996)
# [[Балташ Молдабайұлы Тұрсымбаев|Балташ Тұрсымбаев]] (1996–1998)
# [[Қайрат Шораұлы Сарыбай|Қайрат Сарыбай]] (1999–2003)
# [[Аманжол Қазбекұлы Жанқұлиев|Аманжол Жанқұлиев]] (2003–2005)
# [[Бейбіт Өксікбайұлы Исабаев|Бейбіт Исабаев]] (2006–2008)
# [[Бағдат Құлтайұлы Әміреев|Бағдат Әміреев]] (2008–2010)
# [[Жансейіт Қансейітұлы Түймебаев|Жансейіт Түймебаев]] (2010 – 7 қазан 2016)&lt;ref name=&quot;7qaz16&quot; /&gt;
# [[Абзал Сапарбекұлы]] (5 сәуір 2017 – 15 наурыз 2022)&lt;ref name=&quot;15naw22a&quot; /&gt;
# [[Еркебұлан Оңалбекұлы Сәпиев|Еркебұлан Сәпиев]] (15 наурыз 2022 бастап)&lt;ref name=&quot;15naw22b&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--1522247 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2022-03-15 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
}}

=== [[Үндістан]]===
{{columns-list|2|
# [[Мұхамеджан Керейұлы Исаев|Мұхамеджан Исаев]] (1993–1994)
# [[Рашид Тұрарұлы Ибраев|Рашид Ибраев]] (1995–1998)
# [[Асқар Оразалыұлы Шәкіров|Асқар Шәкіров]] (1998–2004)
# [[Қайрат Ермекұлы Омаров|Қайрат Омаров]] (2004–2009)
# [[Дулат Оразбекұлы Қуанышев|Дулат Қуанышев]] (2010 – қыркүйек 2014) 
# [[Болат Серғазыұлы Сәрсенбаев|Болат Сәрсенбаев]] (6 қазан 2014 – 4 қыркүйек 2019)
# [[Ерлан Алтынбайұлы Әлімбаев|Ерлан Әлімбаев]] (4 қыркүйек 2019 – 19 сәуір 2021)&lt;ref name=&quot;19saw21a&quot; /&gt;
# [[Нұрлан Әділұлы Жалғасбаев|Нұрлан Жалғасбаев]] (19 сәуір 2021 – 7 сәуір 2025)&lt;ref name=&quot;19saw21&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;7sau25&quot; /&gt;
# [[Азамат Несіпбайұлы Есқараев|Азамат Есқараев]] (7 сәуір 2025 бастап)&lt;ref name=&quot;7sau25&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--735519 |title=Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2025-04-07 |accessdate=2026-09-15}}&lt;/ref&gt;
}}

=== [[Шри-Ланка]] ===
# [[Ерлан Алтынбайұлы Әлімбаев|Ерлан Әлімбаев]] (2 қыркүйек 2020 – 19 сәуір 2021)&lt;ref name=&quot;19saw21a&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;2qir20&quot; /&gt;
# [[Нұрлан Әділұлы Жалғасбаев|Нұрлан Жалғасбаев]] (26 қаңтар 2022 – 7 сәуір 2025)&lt;ref name=&quot;26qan22&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;7sau25&quot; /&gt;
# [[Сергей Александрович Викторов|Сергей Викторов]] (21 сәуір 2025 бастап)&lt;ref name=&quot;Мемлекет басшысының жарлықтарымен&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--2135412 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |date=2025-04-21|lang=kk|work=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |accessdate= 2025-04-26}}&lt;/ref&gt;

== [[Америка]] ==

=== [[Америка Құрама Штаттары]] ===
{{columns-list|2|
#[[Әлім Шәкірұлы Жамбыршин|Әлім Жамбыршин]] (1992–1994)
#[[Төлеутай Ысқақұлы Сүлейменов|Төлеутай Сүлейменов]] (1994–1996)
#[[Болат Қабдылхамитұлы Нұрғәлиев|Болат Нұрғалиев]] (1996–2000)
#[[Қанат Бекмырзаұлы Саудабаев|Қанат Саудабаев]] (желтоқсан 2000 – 15 мамыр 2007)
#[[Ерлан Әбілфайызұлы Ыдырысов|Ерлан Ыдырысов]] (4 шілде 2007 – 28 қыркүйек 2012)
#[[Қайрат Ермекұлы Омаров|Қайрат Омаров]] (4 қаңтар 2013 – 4 қаңтар 2017)
#[[Ержан Хозеұлы Қазыхан|Ержан Қазыханов]] (15 ақпан 2017 – 6 сәуір 2021)&lt;ref name=&quot;15aqp17&quot; /&gt;
#[[Ержан Нигматоллаұлы Ашықбаев|Ержан Ашықбаев]] (5 сәуір 2021 – 26 қыркүйек 2025)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/tagayyndaular-53955 |title= Тағайындаулар |lang= kk
|publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2021-04-05 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Мағжан Жанботаұлы Ілиясов|Мағжан Ілиясов]] (20 қазан 2025 бастап)
}}

=== [[Аргентина]] ===
# [[Болат Тұрарұлы Нүсіпов|Болат Нүсіпов]] (2 шілде 2021 бастап)&lt;ref name=&quot;2cil21&quot; /&gt;

=== [[Бразилия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Бақытжан Ордабаев]]  (2012 – желтоқсан 2015)
# [[Қайрат Асаниязұлы Саржанов|Қайрат Саржанов]] (29 наурыз 2016 –)
# [[Болат Тұрарұлы Нүсіпов|Болат Нүсіпов]] (12 ақпан 2021 бастап)&lt;ref name=&quot;12aqp21&quot; /&gt;
}}

=== [[Доминикан Республикасы]] ===
# [[Константин Васильевич Жигалов|Константин Жигалов]] (18 қараша 2013 – 27 сәуір 2018)&lt;ref name=&quot;27saw18&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;18qar13&quot; /&gt;
# [[Андриан Көпмағамбетұлы Елемесов|Андриан Елемесов]] (26 қыркүйек 2018 – 7 тамыз 2020)&lt;ref name=&quot;26qir18&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;elemesov2020&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlygymen-andrian-kopmagambetuly-elemesov-kazakstan-respublikasynyn-meksika-kurama-shtattaryndagy-totenshe-zhane-okil |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Андриан Көпмағамбетұлы Елемесов Қазақстан Республикасының Мексика Құрама Штаттарындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі қызметінен, Қазақстан Республикасының Доминикан Республикасындағы, Ямайкадағы, Панама Республикасындағы, Коста-Рика Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі қызметін қоса атқарудан босатылды |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2020-08-07 |accessdate= 2024-06-25}}&lt;/ref&gt;

=== [[Канада]] ===
{{columns-list|2|
# [[Ерлан Әділханұлы Әбілдаев|Ерлан Әбілдаев]] (2008–2011)
# [[Константин Васильевич Жигалов|Константин Жигалов]] (2012 – 27 сәуір 2018)&lt;ref name=&quot;27saw18&quot; /&gt; 
# [[Ақылбек Әбсатұлы Қамалдинов|Ақылбек Қамалдинов]] (27 сәуір 2018 – 16 маусым 2023)&lt;ref name=&quot;27saw18&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;16maw23&quot; /&gt;
# [[Дәулетбек Қайырбекұлы Құсайынов|Дәулетбек Құсайынов]] (4 шілде 2023 бастап)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/dauletbek-kusayyinov-jana-kyizmetke-tagayyindaldyi-352360/ |title= Дәулетбек Құсайынов жаңа қызметке тағайындалды |lang= kk |publisher= tengrinews |date= 2023-06-04 |accessdate= 2024-06-25}}&lt;/ref&gt;
}}

=== [[Коста-Рика]] ===
# [[Андриан Көпмағамбетұлы Елемесов|Андриан Елемесов]] (26 қыркүйек 2018 – 7 тамыз 2020)&lt;ref name=&quot;26qir18&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;elemesov2020&quot; /&gt;

=== [[Куба]] ===
# [[Константин Васильевич Жигалов|Константин Жигалов]] (18 қараша 2013 – 27 сәуір 2018)&lt;ref name=&quot;27saw18&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;18qar13&quot; /&gt; 
# [[Ақылбек Әбсатұлы Камалдинов|Ақылбек Камалдинов]] (26 қыркүйек 2018 – 15 наурыз 2022)&lt;ref name=&quot;15naw22a&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;26qir18&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen-1343192697 |title= Мемлекет Басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2018-09-26 |accessdate= 2024-06-25}}&lt;/ref&gt;
# [[Андриан Көпмағамбетұлы Елемесов|Андриан Елемесов]] (15 наурыз 2022 бастап)&lt;ref name=&quot;15naw22b&quot; /&gt;

=== [[Мексика]] ===
# [[Андриан Көпмағамбетұлы Елемесов|Андриан Елемесов]] (2015 – 7 тамыз 2020)&lt;ref name=&quot;elemesov2020&quot; /&gt;
# [[Тимур Владимирұлы Пірімбетов|Тимур Пірімбетов]] (23 қазан 2023 – 15 қараша 2024)&lt;ref name=&quot;23qaz23&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;15qar24&quot;&gt;{{Cite web|url= https://akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--15102417 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2024-11-15 |accessdate= 2024-06-25}}&lt;/ref&gt;
# [[Алмұрат Асылмұратұлы Тұрғанбеков|Алмұрат Тұрғанбеков]] (15 қараша 2024 бастап)&lt;ref name=&quot;15qar24&quot; /&gt;

=== [[Панама]] ===
# [[Андриан Көпмағамбетұлы Елемесов|Андриан Елемесов]] (26 қыркүйек 2018 – 7 тамыз 2020)&lt;ref name=&quot;26qir18&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;elemesov2020&quot; /&gt;

=== [[Чили]] ===
# [[Болат Тұрарұлы Нүсіпов|Болат Нүсіпов]] (2 шілде 2021 бастап)&lt;ref name=&quot;2cil21&quot; /&gt;

=== [[Ямайка]] ===
# [[Константин Васильевич Жигалов|Константин Жигалов]] (18 қараша 2013 – 27 сәуір 2018)&lt;ref name=&quot;27saw18&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;18qar13&quot; /&gt;
# [[Андриан Көпмағамбетұлы Елемесов|Андриан Елемесов]] (26 қыркүйек 2018 –)&lt;ref name=&quot;26qir18&quot; /&gt;

== [[Африка]] ==

=== [[Алжир]] ===
# [[Арман Қайратұлы Исағалиев|Арман Исағалиев]] (2 наурыз 2019 – 2 қыркүйек 2020)&lt;ref name=&quot;2naw19-isa&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;2qir20&quot; /&gt;
# [[Қайрат Қайырбекұлы Лама Шариф|Қайрат Лама Шариф]] (11 қараша 2021 –)&lt;ref name=&quot;11qar21&quot;&gt;{{Cite web|url= https://akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-kazakstan-respublikasynyn-egipet-arab-respublikasyndagy-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-kayrat-kayyrbekuly-lama-sharif-kazakstan-tagayyndaldy-11104453 |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Қазақстан Республикасының Египет Араб Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі Қайрат Қайырбекұлы Лама Шариф Қазақстан Республикасының Алжир Халық Демократиялық Республикасындағы, Тунис Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі қызметін қоса атқарушы қызметіне тағайындалды |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2021-11-11 |accessdate= 2024-06-25}}&lt;/ref&gt;
# [[Әнуарбек Серікұлы Ахметов|Әнуарбек Ахметов]] (15 қараша 2024 бастап)&lt;ref name=&quot;15qar24&quot; /&gt;

=== [[Кения]] ===
# [[Барлыбай Кәрімұлы Садықов|Барлыбай Садықов]] (14 тамыз 2023 бастап)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--147029 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2023-08-14 |accessdate= 2024-06-25}}&lt;/ref&gt;

=== [[Конго Республикасы]] ===
# [[Жан Сержанұлы Ғалиев|Жан Ғалиев]] (11 қараша 2025 бастап)

=== [[Ливия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Бақыт Сәбитұлы Арыстан|Бақыт Арыстан]] (2003–2006 – УСӨ)
# [[Расул Берекетұлы Жұмалы|Расул Жұмалы]] (2006–2007 – УСӨ)
# [[Ержан Серікұлы Мұқаш|Ержан Мұқаш]] (2007–2009 – УСӨ)
# [[Мұхит Советұлы Оразаев|Мұхит Оразаев]] (2009–2011 – УСӨ)
}}

=== [[Мозамбик]] ===
# [[Еркін Қадырбекұлы Ахинжанов|Еркін Ахинжанов]] (9 қыркүйек 2024 бастап)

=== [[Мысыр]] ===
{{columns-list|2|
# [[Болатхан Құлжанұлы Тайжан|Болатхан Тайжан]] (1993–1999)
# [[Аслан Есболайұлы Мусин|Аслан Мусин]] (1999–2002)
# [[Бағдат Құлтайұлы Әміреев|Бағдат Әміреев]] (2002–2008)
# [[Бақтияр Сардарбекұлы Тасымов|Бақтияр Тасымов]] (2008–2011)
# [[Берік Сақбайұлы Арын|Берік Арын]] (2011 – қазан 2016) 
# [[Арман Қайратұлы Исағалиев|Арман Исағалиев]] (16 наурыз 2017 – 2 қыркүйек 2020)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlygymen-arman-kairatuly-isagaliev-kazakstan-respublikasynyn-egipet-arab-respublikasyndagy-totenshe-zhane-okiletti-e |title=Мемлекет басшысының Жарлығымен Арман Қайратұлы Исағалиев Қазақстан Республикасының Египет Араб Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі қызметіне тағайындалды |lang=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2017-03-16 |accessdate=2026-09-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;2qir20&quot; /&gt;
# [[Қайрат Қайырбекұлы Лама Шариф|Қайрат Лама Шариф]] (2 қыркүйек 2020 – 5 қаңтар 2025)&lt;ref name=&quot;2qir20&quot; /&gt;
# [[Асқар Жеңісұлы Жеңіс|Асқар Жеңіс]] (5 қаңтар 2025 бастап)&lt;ref name=&quot;qrsim25&quot; /&gt;
}}

=== [[Оңтүстік Африка Республикасы|Оңтүстік Африка]]===
{{columns-list|2|
# [[Талғат Ғабдуллаұлы Қалиев|Талғат Қалиев]] (2014–2019) 
# [[Қанат Қобыландыұлы Тумыш|Қанат Тумыш]] (12 шілде 2019 – 11 қаңтар 2023)&lt;ref name=&quot;11qan23a&quot; /&gt;
# [[Еркін Қадырбекұлы Ахинжанов|Еркін Ахинжанов]] (11 қаңтар 2023 бастап)&lt;ref name=&quot;11qan23&quot; /&gt;
}}

=== [[Кения]] ===
# [[Барлыбай Кәрімұлы Садықов|Барлыбай Садықов]] (25 ақпан 2026 бастап)

=== [[Танзания]] ===
# [[Еркін Қадырбекұлы Ахинжанов|Еркін Ахинжанов]] (9 қыркүйек 2024 бастап)

=== [[Того]] ===
# [[Сәулекүл Сайлауқызы]] (26 наурыз 2024 бастап)&lt;ref name=&quot;26naw24&quot; /&gt;

=== [[Тунис]] ===
# [[Арман Қайратұлы Исағалиев|Арман Исағалиев]] (2 наурыз 2019 – 2 қыркүйек 2020)&lt;ref name=&quot;2naw19-isa&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlygymen-kazakstan-respublikasynyn-egipet-arab-respublikasyndagy-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-arman-kairatuly-isa |title=Мемлекет басшысының Жарлығымен Қазақстан Республикасының Египет Араб Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі Арман Қайратұлы Исағалиев Қазақстан Республикасының Алжир Халық Демократиялық Республикасындағы, Тунис Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі қызметін қоса атқарушы болып тағайындалды |lang=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2019-03-02 |accessdate=2026-09-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;2qir20&quot; /&gt;
# [[Қайрат Қайырбекұлы Лама Шариф|Қайрат Лама Шариф]] (11 қараша 2021 – 5 қаңтар 2025)&lt;ref name=&quot;11qar21&quot; /&gt;

=== [[Эфиопия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Ерлік Шәкірұлы Әли|Ерлік Әли]] (21 қазан 2014 – 19 шілде 2019)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlygymen-erlik-shakiruly-ali-kazakstan-respublikasynyn-efiopiya-federativtik-demokratiyalyk-respublikasyndagy-totens |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Ерлік Шәкірұлы Әли Қазақстан Республикасының Эфиопия Федеративтік Демократиялық Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі қызметінен қызметінен босатылды |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2019-07-19 |accessdate= 2024-06-25}}&lt;/ref&gt;
# [[Барлыбай Кәрімұлы Садықов|Барлыбай Садықов]] (19 шілде 2019 бастап)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlygymen-barlybai-karimuly-sadykov-kazakstan-respublikasynyn-efiopiya-federativtik-demokratiyalyk-respublikasyndagy- |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Барлыбай Кәрімұлы Садықов Қазақстан Республикасының Эфиопия Федеративтік Демократиялық Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі қызметіне тағайындалды |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2019-07-19 |accessdate= 2024-06-25}}&lt;/ref&gt;
}}

== [[Океания]] ==
=== [[Аустралия]] ===
[[Жаңа Зеландия]]дағы Төтенше және Өкілетті Елші қызметін қоса атқарады:
# [[Асқар Сейдахметұлы Құттықадам|Асқар Құттықадам]] (16 наурыз 2023 бастап)&lt;ref name=&quot;16maw23&quot; /&gt;

== Халықаралық ұйымдар жанындағы тұрақты өкілдер ==
=== [[Біріккен Ұлттар Ұйымы]] ===
# [[Ақмарал Хайдарқызы Арыстанбекова|Ақмарал Арыстанбекова]] (1992–1999)
# [[Мәдина Бинешқызы Жарбосынова|Мәдина Жарбосынова]] (1999–2003)
# [[Ержан Хозеұлы Қазыхан|Ержан Қазыханов]] (2003–2007)
# [[Бірғаным Сарықызы Әйтімова|Бірғаным Әйтімова]] (2007–2013)
# [[Қайрат Құдайбергенұлы Әбдірахманов|Қайрат Әбдірахманов]] (2013–2016)
# [[Қайрат Ермекұлы Омаров|Қайрат Омаров]] (2017–2020)
# [[Мағжан Жанботаұлы Ілиясов|Мағжан Ілиясов]] (2020–2022)&lt;ref name=&quot;30qir20&quot; /&gt;
# [[Ақан Ақасұлы Рахметуллин|Ақан Рахметуллин]] (2022–2024)&lt;ref name=&quot;6qaz22&quot; /&gt;
# [[Қайрат Ермекұлы Омаров|Қайрат Омаров]] (16 мамыр 2024 бастап)

=== [[Еуропа одағы]], [[НАТО|Солтүстік Атлант шарты ұйымы]] ===
Қазақстанның Люксембургтегі елшісі 1994 жылдан бері Еуроодақ пен НАТО жанындағы Қазақстанның тұрақты өкілі қызметін қоса атқарады:
# [[Әуесхан Мақатайұлы Қырбасов|Әуесхан Қырбасов]] (1994–1998)
# [[Ахметжан Смағұлұлы Есімов|Ахметжан Есімов]] (1998–2001)
# [[Төлеутай Ысқақұлы Сүлейменов|Төлеутай Сүлейменов]] (2001–2003)
# [[Константин Васильевич Жигалов|Константин Жигалов]] (2003–2009)
# [[Ерік Мылтықбайұлы Өтембаев|Ерік Өтембаев]] (2009–2012)
# [[Алмаз Нәсіредденұлы Хамзаев|Алмаз Хамзаев]] (2012–2018)
# [[Айгүл Сайфоллақызы Құспан|Айгүл Құспан]] (2018–2021)
# [[Марғұлан Бақытұлы Баймұхан|Марғұлан Баймұхан]] (19 сәуір 2021 – 5 шілде 2025)&lt;ref name=&quot;19saw21&quot; /&gt;
# [[Роман Юрьевич Василенко|Роман Василенко]] (5 шілде 2025 жылдан бастап)

=== [[Ислам ынтымақтастық ұйымы]] ===
Қазақстанның Сауд Арабиясындағы елшісі 2013 жылдан бері ИЫҰ жанындағы Қазақстанның тұрақты өкілі қызметін қоса атқарады:
# [[Бақыт Данабекұлы Батыршаев|Бақыт Батыршаев]] (2010–2019)
# [[Берік Сақбайұлы Арын|Берік Арын]] (2019–2024)
# [[Мадияр Смәділұлы Меңілбеков|Мадияр Меңілбеков]] (18 сәуір 2024 бастап)&lt;ref name=&quot;18saw24&quot; /&gt;

=== [[Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы]] ===
Қазақстанның Беларусьтегі елшісі 1995 жылдан бері ТМД Жарғылық органдарының жанындағы Қазақстанның тұрақты өкілі қызметін қоса атқарады:
# [[Валерий Батайұлы Темірбаев|Валерий Темірбаев]] (1995–1996)
# [[Юрий Алексеевич Клочков|Юрий Клочков]] (1996–1998)
# [[Владимир Иванович Алесин|Владимир Алесин]] (1998–2003)
# [[Ғазиз Алдамжаров]] (2003–2006)
# [[Болат Ғазизұлы Ысқақов|Болат Ысқақов]] (2006–2008)
# [[Анатолий Владимирович Смирнов|Анатолий Смирнов]] (2008–2012)
# [[Ерғалы Бөлегенов|Ерғали Бөлегенов]] (2012–2017)
# [[Ермұхамет Қабиденұлы Ертісбаев|Ермұхамет Ертісбаев]] (2017–2019)
# [[Асқар Асанұлы Бейсенбаев|Асқар Бейсенбаев]] (2019–2023)
# [[Ерлан Сапарұлы Байжанов|Ерлан Байжанов]] (2023–2024)&lt;ref name=&quot;25tam23&quot; /&gt;
# [[Тимур Мекешұлы Жақсылықов|Тимур Жақсылықов]] (4 маусым 2024 бастап)&lt;ref name=&quot;jaqsylyqov24&quot; /&gt;

=== [[Еуразиялық экономикалық одақ]] ===
# [[Рүстем Сұлтанұлы Жиенбаев|Рүстем Жиенбаев]] (?–2008)
# [[Бақытжан Ордабаев]] (2008–2012)
# [[Фархат Шахафутдинұлы Әбдіхалықов|Фархат Әбдіхалықов]] (2012–2015)

=== [[Ұжымдық қауіпсіздік туралы шарт ұйымы]] ===
# [[Владимир Иванович Алесин|Владимир Алесин]] (2005–2017)
# [[Жәнібек Абдуләкімұлы Иманалиев|Жәнібек Иманалиев]] (2017 – 21 сәуір 2022)&lt;ref name=&quot;21saw22&quot; /&gt;
# [[Марат Зеникенұлы Сыздықов|Марат Сыздықов]] (21 сәуір 2022 бастап)&lt;ref name=&quot;21saw22a&quot; /&gt;

=== [[Дүниежүзілік сауда ұйымы]] ===
# [[Жанар Сейдақметқызы Айтжан|Жанар Айтжан]] (6 қазан 2022 – 2024)&lt;ref name=&quot;6qaz22&quot; /&gt;
# [[Әсет Арманұлы Ерғалиев|Әсет Ерғалиев]] (2024–2025)
# [[Қайрат Қалмұқаметұлы Төребаев|Қайрат Төребаев]] (17 наурыз 2025 бастап)

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер|2}}

{{Қазақстанның халықаралық қатынастары}}

[[Санат:Қазақстан елшілері]]
[[Санат:Қазақстан бойынша тізімдер]]
[[Санат:Қазақстан елшілерінің тізімдері]]</text>
      <sha1>8zsbyo90dgda6m0i0ew3h3m7o4r0ijr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654789</id>
      <parentid>3654788</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T06:55:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <origin>3654789</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="119351" sha1="awhgwh8uz5vckxtu80fvgjfvkr8wkdp" xml:space="preserve">{{toc-right}}
Төменде тәуелсіздік алғаннан бергі '''[[Қазақстан|Қазақстан Республикасы]]ның елшілерінің тізімі''' (үйлесімді елшілерді қоспағанда) берілген. УСӨ — Уақытша сенімді өкіл.

==[[Еуропа]]==
=== [[Албания]] ===
Қазақстанның Түркиядағы елшісі 2024 жылға дейін Албаниядағы елші қызметін қоса атқарды:
# [[Жансейіт Қансейітұлы Түймебаев|Жансейіт Түймебаев]] (2011 – 7 қазан 2016)&lt;ref name=&quot;7qaz16&quot;&gt;{{Cite web|url=https://akorda.kz/kz/events/akorda_news/akorda_other_events/zhktuimebaevty-ontustik-kazakstan-oblysynyn-ekimi-kyzmetine-tagaiyndau-turaly-zharlyk |title=«Ж.Қ.Түймебаевты Оңтүстік Қазақстан облысының әкімі қызметіне тағайындау туралы» Жарлық |lang=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2016-10-07 |accessdate=2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Абзал Сапарбекұлы]] (8 тамыз 2017 – 15 наурыз 2022)&lt;ref name=&quot;8tam17&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;15naw22a&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--1522550 |title=Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2022-03-15 |accessdate=2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Еркебұлан Оңалбекұлы Сәпиев|Еркебұлан Сәпиев]] (9 желтоқсан 2022 – 2024)&lt;ref name=&quot;9jel22&quot; /&gt;
# [[Ескендір Жүсіпұлы Айсариев|Ескендір Айсариев]] (16 шілде 2024 бастап)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-iskander-zhusipuly-aysariev-kazakstan-respublikasynyn-albaniya-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-lauazymyna-tagayyndaldy-1665025 |title=Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2024-07-16}}&lt;/ref&gt;

=== [[Андорра]] ===
# [[Бақыт Амангелдіұлы Дүйсенбаев|Бақыт Дүйсенбаев]] (21 ақпан 2015 – 27 сәуір 2018)&lt;ref name=&quot;21aqp15&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;27saw18&quot; /&gt;
# [[Константин Васильевич Жигалов|Константин Жигалов]] (8 қазан 2018 – 11 қаңтар 2023)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlygymen-kazakstan-respublikasynyn-ispaniya-koroldigindegi-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-konstantin-vasilevich-zhi |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Қазақстан Республикасының Испания Корольдігіндегі Төтенше және Өкілетті Елшісі Константин Васильевич Жигалов Қазақстан Республикасының Андорра Князьдігіндегі Төтенше және Өкілетті Елшісі, Қазақстан Республикасының Дүниежүзілік турист ұйымы жанындағы Тұрақты өкілі қызметін қоса атқарушы болып тағайындалды |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2018-10-08 |accessdate= 2024-11-28}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;11qan23a&quot; /&gt;
# [[Данат Өмірбайұлы Мұсаев|Данат Мұсаев]] (14 тамыз 2023 бастап)&lt;ref name=&quot;14tam23&quot;&gt;{{Cite web|url= https://akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--1475332 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2023-08-14 |accessdate= 2024-11-28}}&lt;/ref&gt;

=== [[Аустрия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Сағынбек Тоқабайұлы Тұрсынов|Сағынбек Тұрсынов]] (1996–2002)
# [[Рахат Мұхтарұлы Әлиев|Рахат Әлиев]] (2002–2005)
# [[Дулат Оразбекұлы Қуанышев|Дулат Куанышев]] (2005–2007)
# [[Рахат Мұхтарұлы Әлиев|Рахат Әлиев]] (2007)
# [[Қайрат Құдайбергенұлы Әбдірахманов|Қайрат Әбдірахманов]] (2007–2008)
# [[Ержан Хозеұлы Қазыхан|Ержан Қазыханов]] (2008–2011)
# [[Қайрат Құдайбергенұлы Әбдірахманов|Қайрат Әбдірахманов]] (2011–2013)
# [[Қайрат Шораұлы Сарыбай|Қайрат Сарыбай]] (2014 – қыркүйек 2020)
# [[Қайрат Ермекұлы Омаров|Қайрат Омаров]] (30 қыркүйек 2020 – 6 қазан 2022)&lt;ref name=&quot;30qir20&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;6qaz22&quot; /&gt;
# [[Әлібек Әсетұлы Бақаев|Әлібек Бақаев]] (21 қазан 2022 – 14 тамыз 2023)&lt;ref name=&quot;21qaz22&quot; /&gt;
# [[Мұхтар Бескенұлы Тілеуберді|Мұхтар Тілеуберді]] (14 тамыз 2023 бастап)&lt;ref name=&quot;14tam23&quot; /&gt;
}}

=== [[Бельгия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Әуесхан Мақатайұлы Қырбасов|Әуесхан Қырбасов]] (1993–1998)
# [[Ахметжан Смағұлұлы Есімов|Ахметжан Есімов]] (1998–2001)
# [[Төлеутай Ысқақұлы Сүлейменов|Төлеутай Сүлейменов]] (2001–2003)
# [[Константин Васильевич Жигалов|Константин Жигалов]] (2003–2009)
# [[Ерік Мылтықбайұлы Өтембаев|Ерік Өтембаев]] (2009–2012)
# [[Алмаз Насреддинұлы Хамзаев|Алмаз Хамзаев]] (2012 – 22 мамыр 2018) 
# [[Айгүл Сайфоллақызы Құспан|Айгүл Құспан]] (3 шілде 2018 – қаңтар 2021)
# [[Марғұлан Бақытұлы Баймұхан|Марғұлан Баймұхан]] (19 сәуір 2021 – 5 шілде 2025)&lt;ref name=&quot;19saw21&quot; /&gt;
# [[Роман Юрьевич Василенко|Роман Василенко]] (5 шілде 2025 жылдан бастап)
}}

=== [[Болгария]] ===
{{columns-list|2|
# [[Тимур Бибіталыұлы Оразаев|Тимур Оразаев]]&lt;ref name=&quot;orazaev&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.gov.kz/memleket/entities/mfa-vilnius/about?lang=kk |title= Жалпы ақпарат |lang= kk |publisher= Қазақстанның Литвадағы елшілігі |accessdate= 2024-06-25}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20240624230012/https://www.gov.kz/memleket/entities/mfa-vilnius/about?lang=kk |date= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt; (2004–2008 – УСӨ)
# [[Сержан Оралбайұлы Әбдікәрімов|Сержан Әбдікәрімов]] (2008–2009 – УСӨ)
# [[Теміртай Рымтайұлы Ізбастин|Теміртай Ізбастин]] (2009 – 9 желтоқсан 2022)
# [[Виктор Валерьевич Темірбаев|Виктор Темірбаев]] (9 желтоқсан 2022 бастап)&lt;ref name=&quot;9jel22&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--911248 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=  [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2022-12-09 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
}}

=== [[Босния және Герцеговина]] ===
# [[Төлежан Тұрсынұлы Барлыбаев|Төлежан Барлыбаев]] (– 30 наурыз 2022)&lt;ref name=&quot;30naw22&quot; /&gt;
# [[Алтай Ибрагимұлы Әбибуллаев|Алтай Әбибуллаев]] (31 қазан 2022 бастап)&lt;ref name=&quot;31qaz22&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--319735 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2022-10-31 |accessdate= 2024-06-25}}&lt;/ref&gt;

=== [[Ватикан]] ===
# [[Әлібек Әсетович Бақаев|Әлібек Бақаев]] (– 21 қазан 2022)&lt;ref name=&quot;21qaz22&quot; /&gt;
# [[Қайрат Асаниязұлы Саржанов|Қайрат Саржанов]] (18 сәуір 2023 бастап)&lt;ref name=&quot;18saw23&quot; /&gt;

=== [[Германия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Сағынбек Тоқабайұлы Тұрсынов|Сағынбек Тұрсынов]] (1993–1995)
# [[Ерік Мағзұмұлы Асанбаев|Ерік Асанбаев]] (ақпан 1996 – шілде 2000)
# [[Вячеслав Қаменұлы Ғиззатов|Вячеслав Ғиззатов]] (2000–2003)
# [[Қайрат Шораұлы Сарыбай|Қайрат Сарыбай]] (2003–2007)
# [[Нұрлан Баймолдаұлы Онжанов|Нұрлан Онжанов]] (14 қаңтар 2008 – 4 шілде 2014)
# [[Болат Тұрарұлы Нүсіпов|Болат Нүсіпов]] (2 қыркүйек 2014 – маусым 2019)&lt;ref name=&quot;2qir14&quot; /&gt;
# [[Дәурен Айтбайұлы Кәріпов|Дәурен Кәріпов]] (6 маусым 2019 – 13 маусым 2022)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-dauren-aytbayuly-karipov-kazakstan-respublikasynyn-germaniya-federativtik-respublikasyndagy-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-lauazymynan-bosatyldy-1353746 |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Дәурен Айтбайұлы Кәріпов Қазақстан Республикасының Германия Федеративтік Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі лауазымынан босатылды |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2022-06-13 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Нұрлан Баймолдаұлы Онжанов|Нұрлан Онжанов]] (13 маусым 2022 бастап)
}}

=== [[Грекия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Болат Серғазыұлы Сәрсенбаев|Болат Сәрсенбаев]] (2005 – 2007)
# [[Сергей Нұртайұлы Нұртаев|Сергей Нұртаев]] (2007 – қыркүйек 2015)
# [[Алексей Юрьевич Волков|Алексей Волков]] (сәуір 2016 – 2021)
# [[Ерлан Кеңесұлы Баударбек-Қожатаев|Ерлан Баударбек-Қожатаев]] (31 мамыр 2021 – 12 желтоқсан 2024)&lt;ref name=&quot;31mam21&quot; /&gt;
# [[Тимур Шәмілұлы Сұлтанғожин|Тимур Сұлтанғожин]] (23 қаңтар 2025 бастап)
}}

=== [[Дания]] ===
# [[Дастан Шериазданұлы Елеукенов|Дастан Елеукенов]] (21 ақпан 2015 – 18 наурыз 2019)&lt;ref name=&quot;21aqp15&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;18naw19&quot;&gt;{{Cite web|url= https://akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen-1343192699 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=
[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2019-03-18 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Сергей Нұртайұлы Нұртаев|Сергей Нұртаев]] (2 шілде 2021–6 қыркүйек 2024)&lt;ref name=&quot;2cil21&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--263653 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=
[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2021-07-02 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Олжас Мұхамедғалымұлы Сүлейменов|Олжас Сүлейменов]] (21 сәуір 2025 бастап)&lt;ref name=&quot;21saw25&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--2135412 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |date=2025-04-21 |lang=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |accessdate= 2025-04-26}}&lt;/ref&gt;

=== [[Ирландия]] ===
# [[Ержан Хозеұлы Қазыхан|Ержан Қазыханов]] (– 15 ақпан 2017)&lt;ref name=&quot;15aqp17&quot; /&gt;
# [[Мағжан Жанботаұлы Ілиясов|Мағжан Ілиясов]] (18 сәуір 2023 – 20 қазан 2025)&lt;ref name=&quot;18saw23&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--1832321 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2023-04-18 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;

=== [[Исландия]] ===
# [[Ержан Хозеұлы Қазыхан|Ержан Қазыханов]] (– 15 ақпан 2017)&lt;ref name=&quot;15aqp17&quot; /&gt;
# [[Ерлан Әбілфайызұлы Ыдырысов|Ерлан Ыдырысов]] (8 тамыз 2017 – 17 тамыз 2022)&lt;ref name=&quot;8tam17&quot;&gt;{{Cite web|url= https://akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen-1343192695 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2017-08-08 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Мағжан Жанботаұлы Ілиясов|Мағжан Ілиясов]] (18 сәуір 2023 – 20 қазан 2025)&lt;ref name=&quot;18saw23&quot; /&gt;

=== [[Испания]] ===
{{columns-list|2|
# [[Алмаз Насреддинұлы Хамзаев|Алмаз Хамзаев]] (1998–2004)
# [[Нұрлан Жұмағалиұлы Дәненов|Нұрлан Даненов]] (2004–2008)
# [[Ерғалы Бөлегенов|Ерғали Бөлегенов]] (2008–2012)
# [[Бақыт Амангелдіұлы Дүйсенбаев|Бақыт Дүйсенбаев]] (2012 – 27 сәуір 2018)&lt;ref name=&quot;27saw18&quot; /&gt;
# [[Константин Васильевич Жигалов|Константин Жигалов]] (27 сәуір 2018 – 11 қаңтар 2023)&lt;ref name=&quot;27saw18&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;11qan23a&quot;&gt;{{Cite web|url= https://akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--1105558 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2023-01-11 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Данат Өмірбайұлы Мұсаев|Данат Мұсаев]] (11 қаңтар 2023 бастап)&lt;ref name=&quot;11qan23&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--1105112 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2023-01-11 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
}}

=== [[Италия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Олжас Омарұлы Сүлейменов|Олжас Сүлейменов]] (1995–2001)
# [[Бірғаным Сарықызы Әйтімова|Бірғаным Әйтімова]] (2002–2004)
# [[Алмаз Насреддинұлы Хамзаев|Алмаз Хамзаев]] (2004–2012)
# [[Андриан Көпмағамбетұлы Елемесов|Андриан Елемесов]] (2012 – 10 тамыз 2015) 
# [[Сергей Нұртайұлы Нұртаев|Сергей Нұртаев]] (қыркүйек 2015 – 12 ақпан 2021)&lt;ref name=&quot;12aqp21&quot; /&gt;
# [[Ерболат Нәсенұлы Сембаев|Ерболат Сембаев]] (26 ақпан 2021 бастап)&lt;ref name=&quot;26aqp21&quot;&gt;{{Cite web|url= https://demo.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen-1343192721 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2021-02-26 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
}}

=== [[Кипр]] ===
# [[Болат Қабдылхамитұлы Нұрғәлиев|Болат Нұрғәлиев]] (6 қаңтар 2012 – 9 қыркүйек 2014)
# [[Дулат Оразбекұлы Қуанышев|Дулат Қуанышев]] (9 қыркүйек 2014 – 30 қыркүйек 2019)&lt;ref name=&quot;30qir19b&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen-1343192710 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2019-09-30 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Сатыбалды Ересұлы Бұршақов|Сатыбалды Бұршақов]] (12 қазан 2020 – 26 наурыз 2024)&lt;ref name=&quot;12qaz20&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;26naw24&quot;&gt;{{Cite web|url= https://wap.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--2622536 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2024-03-26 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Николай Владимирович Жұмақанов|Николай Жұмақанов]] (23 қаңтар 2025 бастап)

=== [[Латвия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Ғалымжан Тельманұлы Қойшыбаев|Ғалымжан Қойшыбаев]] (2009–2012)
# [[Виктор Валерьевич Темірбаев|Виктор Темірбаев]] (ақпан – қараша 2019)
# [[Тимур Владимирұлы Пірімбетов|Тимур Пірімбетов]] (1 қараша 2019 – 23 қазан 2023)&lt;ref name=&quot;pirimbetov&quot;&gt;{{Cite web|url= https://mirror.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlygymen-timur-vladimiruly-pirimbetov-kazakstan-respublikasynyn-latviya-respublikasyndagy-totenshe-zhane-okiletti-el |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Тимур Владимирұлы Пірімбетов Қазақстан Республикасының Латвия Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі қызметіне тағайындалды |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2019-11-01 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;23qaz23&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--2395022 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2023-10-23 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Дәурен Айтбайұлы Кәріпов|Дәурен Кәріпов]] (23 қазан 2023 бастап)&lt;ref name=&quot;23qaz23&quot; /&gt;
}}

=== [[Литва]] ===
{{columns-list|2|
# [[Саят Дүйсенбайұлы Бейсенов|Саят Бейсенов]] (1995–1997)
# [[Икрам Адырбекұлы Адырбеков|Икрам Адырбеков]] (1997–2002)
# [[Рашид Тұрарұлы Ибраев|Рашид Ибраев]] (2002–2006)
# [[Тілеухан Самарханұлы Қабдрахманов|Тілеухан Кабдрахманов]] (2006–2008)
# [[Ғалымжан Тельманұлы Қойшыбаев|Ғалымжан Қойшыбаев]] (2008–2012)
# [[Бауыржан Әлімұлы Мұхаметжанов|Бауыржан Мұхаметжанов]] (2013 – 29 мамыр 2018)
# [[Виктор Валерьевич Темірбаев|Виктор Темірбаев]] (тамыз 2018 – 9 желтоқсан 2022)&lt;ref name=&quot;9jel22&quot; /&gt;
# [[Тимур Бейбітәліұлы Оразаев|Тимур Оразаев]] (9 желтоқсан 2022 бастап)&lt;ref name=&quot;9jel22&quot; /&gt;
}}

=== [[Лихтенштейн]] ===
# [[Әлібек Әсетович Бақаев|Әлібек Бақаев]] (– 21 қазан 2022)&lt;ref name=&quot;21qaz22&quot; /&gt;
# [[Қайрат Асаниязұлы Саржанов|Қайрат Саржанов]] (18 сәуір 2023 бастап)&lt;ref name=&quot;18saw23&quot; /&gt;

=== [[Люксембург]] ===
# [[Әуесхан Мақатайұлы Қырбасов|Әуесхан Қырбасов]] (1994–1998)
# [[Ахметжан Смағұлұлы Есімов|Ахметжан Есімов]] (1998–2001)
# [[Төлеутай Ысқақұлы Сүлейменов|Төлеутай Сүлейменов]] (2001–2003)
# [[Константин Васильевич Жигалов|Константин Жигалов]] (2003–2009)
# [[Ерік Мылтықбайұлы Өтембаев|Ерік Өтембаев]] (2009–2012)
# [[Алмаз Нәсіредденұлы Хамзаев|Алмаз Хамзаев]] (2012–2018)
# [[Айгүл Сайфоллақызы Құспан|Айгүл Құспан]] (2018–2021)
# [[Марғұлан Бақытұлы Баймұхан|Марғұлан Баймұхан]] (21 қазан 2021 – 5 шілде 2025)&lt;ref name=&quot;21qaz21&quot; /&gt;
# [[Роман Юрьевич Василенко|Роман Василенко]] (9 желтоқсан 2025 жылдан бастап)&lt;ref name=&quot;9jel25&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--911444 |title=Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2025-12-09 |accessdate=2026-09-15}}&lt;/ref&gt;

=== [[Мажарстан]] ===
{{columns-list|2|
# [[Сәлім Әлмағамбетұлы Құрманғожин|Сәлім Құрманғожин]] (1993–1996)
# [[Төлеутай Ысқақұлы Сүлейменов|Төлеутай Сүлейменов]] (1996–2001)
# [[Сағынбек Тоқабайұлы Тұрсынов|Сағынбек Тұрсынов]] (2002–2006)
# [[Рашид Тұрарұлы Ибраев|Рашид Ибраев]] (2006–2012)
# [[Нұрбах Тұрарұлы Рүстемов|Нұрбах Рүстемов]] (2013 – 30 қыркүйек 2019)&lt;ref name=&quot;30qir19a&quot; /&gt;
# [[Жәнібек Жарасқанұлы Әбдрашов|Жәнібек Әбдрашов]] (30 қыркүйек 2019 – шілде 2024)&lt;ref name=&quot;30qir19a&quot; /&gt;
# [[Абзал Сапарбекұлы]] (16 шілде 2024 – 10 шілде 2026)
# [[Анель Бақытбекқызы]] (10 шілде 2026 бастап)&lt;ref name=&quot;10cil26&quot; /&gt;
}}

=== [[Мальта]] ===
# [[Андриан Көпмағамбетұлы Елемесов|Андриан Елемесов]] (6 қараша 2012 – 10 тамыз 2015)
# [[Сергей Нұртайұлы Нұртаев|Сергей Нұртаев]] (– 12 ақпан 2021)&lt;ref name=&quot;12aqp21&quot; /&gt;
# [[Ерболат Нәсенұлы Сембаев|Ерболат Сембаев]] (21 қазан 2021 бастап)&lt;ref name=&quot;21qaz21&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--2193930 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2021-10-21 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;

=== [[Нидерланд]] ===
{{columns-list|2|
# [[Дәулет Қасекенұлы Батырашев|Дәулет Батырашев]] (2004–2006 – УСӨ)
# [[Майнюра Саветқызы Мырзамадиева|Майнюра Мырзамадиева]] (2007–2016) 
# [[Мағжан Жанботаұлы Ілиясов|Мағжан Ілиясов]] (мамыр 2016 – 30 қыркүйек 2020)&lt;ref name=&quot;30qir20&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen-1343192717 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2020-09-30 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Асқар Қуанышұлы Жұмағалиев|Асқар Жұмағалиев]] (30 қыркүйек 2020 – 6 қыркүйек 2024)&lt;ref name=&quot;30qir20&quot; /&gt;
# [[Қайрат Құдайбергенұлы Әбдірахманов|Қайрат Әбдірахманов]] (6 қыркүйек 2024 – 9 желтоқсан 2025)&lt;ref name=&quot;9jel25&quot; /&gt;
# [[Ақан Ақасұлы Рахметуллин|Ақан Рахметуллин]] (9 желтоқсан 2025 бастап)&lt;ref name=&quot;9jel25&quot; /&gt;
}}

=== [[Норвегия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Марат Төлеубекұлы Есенбаев|Марат Есенбаев]] (2004–2006 – УСӨ)
# [[Нұрлан Әділұлы Жалғасбаев|Нұрлан Жалғасбаев]] (2006–2008 – УСӨ)
# [[Марат Төлеубекұлы Есенбаев|Марат Есенбаев]] (2008–2010 – УСӨ)
# [[Нұрлан Орынбасарұлы Мусин|Нұрлан Мусин]] (2010–2013 – УСӨ)
# [[Асқар Сағиұлы Тәжиев|Асқар Тәжиев]] (2013 – 17 қыркүйек 2014) 
# [[Қайрат Қуатұлы Әбусейітов|Қайрат Әбусейітов]] (қыркүйек 2014 – қазан 2018)
# [[Еркін Қадырбекұлы Ахинжанов|Еркін Ахинжанов]] (9 сәуір 2019 – 11 қаңтар 2023)
# [[Әділ Қапанұлы Тұрсынов|Әділ Тұрсынов]] (11 қаңтар 2023 бастап)&lt;ref name=&quot;11qan23&quot; /&gt;
}}

=== [[Польша]] ===
{{columns-list|2|
# [[Игорь Николаевич Тутеволь|Игорь Тутеволь]] (1999–2000 – УСӨ)
# [[Тамас Қалмұхамбетұлы Айтмұхамбетов|Тамас Айтмухамбетов]] (2000–2001 – УСӨ)
# [[Константин Васильевич Жигалов|Константин Жигалов]] (2000–2003)
# [[Төлеутай Ысқақұлы Сүлейменов|Төлеутай Сүлейменов]] (2003–2005)
# [[Алексей Юрьевич Волков|Алексей Волков]] (2005–2012)
# [[Ерік Мылтықбайұлы Өтембаев|Ерік Өтембаев]] (2012–2016) 
# [[Алтай Ибрагимұлы Әбибуллаев|Алтай Әбибуллаев]] (мамыр 2016 – ақпан 2017)
# [[Марғұлан Бақытұлы Баймұхан|Марғұлан Баймұхан]] (шілде 2017 – мамыр 2020)
# [[Әлім Серікұлы Қирабаев|Әлім Қирабаев]] (5 наурыз 2020 – 7 сәуір 2025)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlygymen-alim-serikuly-kirabaev-kazakstan-respublikasynyn-polsha-respublikasyndagy-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-k |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Әлім Серікұлы Қирабаев Қазақстан Республикасының Польша Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі қызметіне тағайындалды |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2020-03-05 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Нұрлан Әділұлы Жалғасбаев|Нұрлан Жалғасбаев]] (7 сәуір 2025 бастап)&lt;ref name=&quot;7sau25&quot; /&gt;
}}

=== [[Португалия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Жан Сержанұлы Ғалиев|Жан Ғалиев]] (– 30 қыркүйек 2019)&lt;ref name=&quot;galiev&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.gov.kz/memleket/entities/intinf/about/structure/people/521?lang=kk |title= Ғалиев Жан Сержанұлы |lang= kk |publisher= [[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігінің Халықаралық ақпарат комитеті|Сыртқы істер министрлігі Халықаралық ақпарат комитеті]]нің ресми сайты |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Дәулет Қасекенұлы Батырашев|Дәулет Батырашев]] (30 қыркүйек 2019  – 5 қаңтар 2025)&lt;ref name=&quot;30qir19a&quot;&gt;{{Cite web|url= https://demo.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen-1343192709 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2019-09-30 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Жан Сержанұлы Ғалиев|Жан Ғалиев]] (5 қаңтар 2025 бастап)&lt;ref name=&quot;qrsim25&quot;&gt;{{Cite web|url= https://akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--5029 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2025-01-05 |accessdate= 2025-01-05}}&lt;/ref&gt;
}}

=== [[Румыния]] ===
{{columns-list|2|
# [[Эрик Болатбекұлы Жүсіпов|Эрик Жүсіпов]] (2003–2005 – УСӨ)
# [[Бақытжан Ордабаев]] (2005–2008 – УСӨ)
# [[Дархан Аманұлы Кәлетаев|Дархан Кәлетаев]]? (2008–2012 – УСӨ)
# [[Талғат Ғабдуллаұлы Калиев|Талғат Калиев]] (2012–2014 – УСӨ) 
# [[Дәулет Қасекенұлы Батырашев|Дәулет Батырашев]] (2 қыркүйек 2014 – 30 қыркүйек 2019)&lt;ref name=&quot;2qir14&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/16727-memleket-basshysynyn-zharlyktarymen |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2014-09-02 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;30qir19b&quot; /&gt;
# [[Нұрбах Тұрарұлы Рүстемов|Нұрбах Рүстемов]] (30 қыркүйек 2019 –)&lt;ref name=&quot;30qir19a&quot; /&gt;
# [[Ерлік Шәкірұлы Әли|Ерлік Әли]] (24 наурыз 2023 – 22 шілде 2026)&lt;ref name=&quot;24naw23&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--2421217 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2023-03-24 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Амангелді Ғазезұлы Саинов|Амангелді Саинов]] (22 шілде 2026 бастап)
}}

=== [[Сан-Марино]] ===
# [[Андриан Көпмағамбетұлы Елемесов|Андриан Елемесов]] (6 қараша 2012 – 10 тамыз 2015)
# [[Сергей Нұртайұлы Нұртаев|Сергей Нұртаев]] (– 12 ақпан 2021)&lt;ref name=&quot;12aqp21&quot; /&gt;
# [[Ерболат Нәсенұлы Сембаев|Ерболат Сембаев]] (21 қазан 2021 бастап)&lt;ref name=&quot;21qaz21&quot; /&gt;

=== [[Сербия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Нұрбах Тұрарұлы Рүстемов|Нұрбах Рүстемов]] (– 30 қыркүйек 2019)&lt;ref name=&quot;30qir19a&quot; /&gt;
# [[Ғабит Әбдімажитұлы Сыздықбеков|Ғабит Сыздықбеков]] (30 қыркүйек 2019 – 2 шілде 2021)&lt;ref name=&quot;30qir19a&quot; /&gt;
# [[Мәди Бәкірұлы Атамқұлов|Мәди Атамқұлов]] (2 шілде 2021 – 10 шілде 2026)&lt;ref name=&quot;2cil21&quot; /&gt;
# [[Болат Бариұлы Иманбаев|Болат Иманбаев]] (10 шілде 2026 бастап)&lt;ref name=&quot;10cil26&quot; /&gt;
}}

=== [[Словакия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Сержан Оралбайұлы Әбдікәрімов|Сержан Әбдікәрімов]] (– 30 қыркүйек 2019)&lt;ref name=&quot;30qir19a&quot; /&gt;
# [[Роман Юрьевич Василенко|Роман Василенко]] (21 желтоқсан 2019 –)&lt;ref name=&quot;21jel19&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen-1343192711 |title=Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2019-12-21 |accessdate=2026-09-15}}&lt;/ref&gt;
# [[Төлежан Тұрсынұлы Барлыбаев|Төлежан Барлыбаев]] (30 наурыз 2022 – қараша 2024)&lt;ref name=&quot;30naw22&quot;&gt;{{Cite web|url= https://akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--302120 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2022-03-30 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Жанна Ниязбекқызы Сағынова|Жанна Сағынова]] (15 қараша 2024 бастап)&lt;ref name=&quot;15qar24&quot; /&gt;
}}

=== [[Словения]] ===
# [[Қайрат Ермекұлы Омаров|Қайрат Омаров]] (21 қазан 2021 – 6 қазан 2022)&lt;ref name=&quot;6qaz22&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;21qaz21&quot; /&gt;
# [[Әлібек Әсетұлы Бақаев|Әлібек Бақаев]] (24 наурыз 2023 – 14 тамыз 2023)&lt;ref name=&quot;24naw23&quot; /&gt;
# [[Данияр Қабидоллаұлы Сарекенов|Данияр Сарекенов]] (9 қыркүйек 2024 – 13 қазан 2025)
# [[Алтай Ибрагимұлы Әбибуллаев|Алтай Әбибуллаев]] (13 қазан 2025 бастап)

=== [[Солтүстік Македония]] ===
# [[Нұрбах Тұрарұлы Рүстемов|Нұрбах Рүстемов]] (– 30 қыркүйек 2019)&lt;ref name=&quot;30qir19a&quot; /&gt;
# [[Жәнібек Жарасқанұлы Әбдрашов|Жәнібек Әбдрашов]] (2 қыркүйек 2020 –)
# [[Сатыбалды Ересұлы Бұршақов|Сатыбалды Бұршақов]] (26 наурыз 2024 – 27 тамыз 2026)&lt;ref name=&quot;26naw24&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-satybaldy-eresuly-burshakov-kazakstan-respublikasynyn-soltustik-makedoniya-respublikasyndagy-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-lauazymynan-bosatyldy-277720 |title=Мемлекет басшысының Жарлығымен Сатыбалды Ересұлы Бұршақов Қазақстан Республикасының Солтүстік Македония Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі лауазымынан босатылды |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2026-08-27 |accessdate=2026-08-27}}&lt;/ref&gt;

=== [[Ұлыбритания]] ===
{{columns-list|2|
# [[Нұртай Әбіқайұлы Әбіқаев|Нұртай Әбіқаев]] (1995–1996)
# [[Қанат Бекмырзаұлы Саудабаев|Қанат Саудабаев]] (1996–1999)
# [[Әділ Құрманжанұлы Ахметов|Әділ Ахметов]] (2000–2001)
# [[Ерлан Әбілфайызұлы Ыдырысов|Ерлан Ыдырысов]] (2002–2007)
# [[Қайрат Қуатұлы Әбусейітов|Қайрат Әбусейітов]] (2008 – 17 қыркүйек 2014)
# [[Ержан Хозеұлы Қазыхан|Ержан Қазыханов]] (17 қыркүйек 2014 – 15 ақпан 2017)&lt;ref name=&quot;15aqp17&quot; /&gt;
# [[Ерлан Әбілфайызұлы Ыдырысов|Ерлан Ыдырысов]] (15 ақпан 2017 – 17 тамыз 2022)&lt;ref name=&quot;15aqp17&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen-1343192692 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2017-02-15 |accessdate= 2024-06-25}}&lt;/ref&gt;
# [[Мағжан Жанботаұлы Ілиясов|Мағжан Ілиясов]] (6 қазан 2022 – 20 қазан 2025)&lt;ref name=&quot;6qaz22&quot;&gt;{{Cite web|url= https://akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--69959 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2022-10-06 |accessdate= 2024-11-28}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.gov.kz/memleket/entities/mfa-london/about/structure/people/28485?lang=kk |title= Ілиясов Мағжан Жанботаұлы |lang= kk |publisher= [[Қазақстанның Ұлыбританиядағы Елшілігі]] |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Әлібек Әсетұлы Бақаев|Әлібек Бақаев]] (22 шілде 2026 бастап)
}}

=== [[Финляндия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Ғалымжан Тельманұлы Қойшыбаев|Ғалымжан Қойшыбаев]] (2009–2016)
# [[Мұрат Әбуғалиұлы Нұртілеу|Мұрат Нұртілеуов]] (29 наурыз 2016 – 25 наурыз 2019)
# [[Жанна Сәбитқызы Сартбаева|Жанна Сартбаева]] (18 мамыр 2019 – 20 маусым 2024)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-zhanna-sabitkyzy-sartbaeva-kazakstan-respublikasynyn-finlyandiya-respublikasyndagy-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-lauazymynan-bosatyldy-2052539 |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Жанна Сәбитқызы Сартбаева Қазақстан Республикасының Финляндия Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі лауазымынан босатылды |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2024-06-20 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Азамат Сәбитұлы Әбдіраимов|Азамат Әбдіраимов]] (20 маусым 2024 бастап)
}}

=== [[Франция]] ===
{{columns-list|2|
# [[Тілеухан Самарханұлы Қабдрахманов|Тілеухан Қабдрахманов]] (1993–1996)
# [[Нұрлан Жұмағалиұлы Дәненов|Нұрлан Даненов]] (1997–1999)
# [[Ақмарал Хайдарқызы Арыстанбекова|Ақмарал Арыстанбекова]] (1999–2003)
# [[Дулат Оразбекұлы Қуанышев|Дулат Қуанышев]] (2003–2005)
# [[Аманжол Қазбекұлы Жанқұлиев|Аманжол Жанқұлиев]] (2005–2008)
# [[Мұрат Сейітжанұлы Тәшібаев|Мұрат Тәшібаев]] (2008–2009)
# [[Нұрлан Жұмағалиұлы Дәненов|Нұрлан Даненов]] (2009 – қазан 2017) 
# [[Жан Сержанұлы Ғалиев|Жан Ғалиев]] (31 қазан 2017 – қыркүйек 2022)&lt;ref name=&quot;galiev&quot; /&gt;
# [[Гүлсара Мерейқызы Арыстанқұлова|Гүлсара Арыстанқұлова]] (23 шілде 2022 бастап)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-gulsara-mereykyzy-arystankulova-kazakstan-respublikasynyn-francuz-respublikasyndagy-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-lauazymyna-tagayyndaldy-2365642 |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Гүлсара Мерейқызы Арыстанқұлова Қазақстан Республикасының Француз Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі лауазымына тағайындалды |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2022-07-23 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
}}

=== [[Хорватия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Алтай Ибрагимұлы Әбибуллаев|Алтай Әбибуллаев]] (2008–2009 – УСӨ)
# [[Төлежан Тұрсынұлы Барлыбаев|Төлежан Барлыбаев]] (2012–2014 – УСӨ)
# [[Аслан Есболайұлы Мусин|Аслан Мусин]] (2014 – 4 қаңтар 2017) 
# [[Төлежан Тұрсынұлы Барлыбаев|Төлежан Барлыбаев]] (мамыр 2017 – 30 наурыз 2022)&lt;ref name=&quot;30naw22&quot; /&gt;
# [[Алтай Ибрагимұлы Әбибуллаев|Алтай Әбиболлаев]] (30 наурыз 2022 – 24 наурыз 2023)&lt;ref name=&quot;30naw22&quot; /&gt;
# [[Ақылбек Әбсатұлы Камалдинов|Ақылбек Камалдинов]] (16 маусым 2023 – 5 қаңтар 2025)&lt;ref name=&quot;16maw23&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--1653134 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2023-03-16 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Дәулет Қасекенұлы Батырашев|Дәулет Батырашев]] (5 қаңтар 2025 бастап)&lt;ref name=&quot;qrsim25&quot; /&gt;
}}

=== [[Черногория]] ===
# [[Төлежан Тұрсынұлы Барлыбаев|Төлежан Барлыбаев]] (– 30 наурыз 2022)&lt;ref name=&quot;30naw22&quot; /&gt;

=== [[Чехия]] ===
{{columns-list|2|
#[[Советқали Қамаубайұлы Қартбаев|Советқали Қартбаев]] (1997–2001)
#Дархан Әліұлы Бердәлиев (2001–2003)
#Игорь Идеалұлы Мұсәлімов (2003–2004)
#[[Шәріп Омарұлы Омаров|Шәріп Омаров]] (2004–2008)
#[[Анарбек Бақтығазыұлы Қарашев|Анарбек Қарашев]] (қаңтар 2008 – шілде 2014)
#[[Сержан Оралбайұлы Әбдікәрімов|Сержан Әбдікәрімов]] (наурыз 2015 – 30 қыркүйек 2019)&lt;ref name=&quot;30qir19a&quot; /&gt;
#[[Марат Мұханбетқазыұлы Тәжин|Марат Тәжин]] (қараша 2019 – 16 маусым 2023)
#[[Бақыт Амангелдіұлы Дүйсенбаев|Бақыт Дүйсенбаев]] (16 маусым 2023 –)&lt;ref name=&quot;16maw23&quot; /&gt;
# [[Қайрат Құдайбергенұлы Әбдірахманов|Қайрат Әбдірахманов]] (9 желтоқсан 2025 бастап)&lt;ref name=&quot;9jel25&quot; /&gt;
}}

=== [[Швейцария]] ===
{{columns-list|2|
# [[Болат Жамитұлы Өтемұратов|Болат Өтемұратов]] (1996–1999)
# [[Нұрлан Жұмағалиұлы Дәненов|Нұрлан Дәненов]] (1999–2004)
# [[Абусеитов, Кайрат Хуатович|К. Абусеитов]] (2004–2008)
# [[Аманжол Қазбекович Жанқұлиев|Аманжол Жанкулиев]] (2008–2009)
# [[Мұхтар Бескенұлы Тілеуберді|Мұхтар Тілеуберді]] (2009 – наурыз 2016) 
# [[Жанар Сейдахметқызы Айтжанова|Жанар Айтжанова]] (11 мамыр 2016 – 4 қыркүйек 2019)
# [[Әлібек Әсетович Бақаев|Әлібек Бақаев]] (4 қыркүйек 2019 – 21 қазан 2022)&lt;ref name=&quot;21qaz22&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--2195722 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2022-10-21 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Қайрат Асаниязұлы Саржанов|Қайрат Саржанов]] (21 қазан 2022 бастап)&lt;ref name=&quot;21qaz22&quot; /&gt;
}}

=== [[Швеция]] ===
{{columns-list|2|
# [[Дастан Шериазданұлы Елеукенов|Дастан Елеукенов]] (2013 – 18 наурыз 2019)&lt;ref name=&quot;18naw19&quot; /&gt;
# [[Қайрат Құдайбергенұлы Әбдірахманов|Қайрат Әбдірахманов]] (наурыз 2019 – 7 желтоқсан 2020)
# [[Сергей Нұртайұлы Нұртаев|Сергей Нұртаев]] (12 ақпан 2021 – 6 қыркүйек 2024)&lt;ref name=&quot;12aqp21&quot; /&gt;
# [[Олжас Мұхамедғалымұлы Сүлейменов|Олжас Сүлейменов]] (6 қыркүйек 2024 бастап)
}}

=== [[Эстония]] ===
{{columns-list|2|
# [[Ғалымжан Тельманұлы Қойшыбаев|Ғалымжан Қойшыбаев]] (2009–2016)
# [[Мұрат Әбуғалиұлы Нұртілеу|Мұрат Нұртілеуов]] (ақпан 2017 – наурыз 2019)
# [[Нұрлан Мұсатайұлы Сейтімов|Нұрлан Сейтімов]] (21 желтоқсан 2019 – 27 наурыз 2024)&lt;ref name=&quot;21jel19&quot; /&gt;
# [[Алтай Сейдірұлы Көлгінов|Алтай Көлгінов]] (27 наурыз 2024 бастап)
}}

== [[Посткеңестік кеңістік]] ==
=== [[Армения]] ===
{{columns-list|2|
# [[Айымдос Ерсайынұлы Бозжігітов|Айымдос Бозжігітов]] (2010 – 6 наурыз 2015)
# [[Тимур Бейбітәліұлы Оразаев|Темір Оразаев]] (29 наурыз 2016 – 12 ақпан 2021)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://kaz.inform.kz/news/t-orazaev-kazakstannyn-armeniyadagy-elshisi-bolyp-tagayyndaldy_a2886544/ |title= Т.Оразаев Қазақстанның Армениядағы Елшісі болып тағайындалды |lang= kk |publisher= kaz.inform.kz |date= 2016-03-29 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Болат Бариұлы Иманбаев|Болат Иманбаев]] (12 ақпан 2021 – 10 шілде 2026)&lt;ref name=&quot;12aqp21&quot;&gt;{{Cite web|url= https://demo.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen-1343192719 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2021-02-12 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;10cil26&quot; /&gt;
}}

=== [[Әзербайжан]] ===
{{columns-list|2|
# [[Ибраһим Әжейұлы Аманғалиев|Ибраһим Аманғалиев]] (1993–1998)
# [[Рашид Тұрарұлы Ибраев|Рашид Ибраев]] (1998–2002)
# [[Андар Мәулешұлы Шоқпытов|Андар Шоқпытов]] (2002–2007)
# [[Серік Дастанұлы Пірімбетов|Серік Пірімбетов]] (2008–2013)
# [[Амангелді Жұмабайұлы Жұмабаев|Амангелді Жұмабаев]] (2013–2015)
# [[Бейбіт Өксікбайұлы Исабаев|Бейбіт Исабаев]] (2015–2019)
# [[Сержан Оралбайұлы Әбдікәрімов|Сержан Әбдікәрімов]] (2019–2023)&lt;ref name=&quot;30qir19a&quot; /&gt;
# [[Әлім Дәуренұлы Байел|Әлім Байел]] (18 сәуір 2023 бастап)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-alim-daurenuly-bayel-kazakstan-respublikasynyn-azerbayzhan-respublikasyndagy-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-lauazymyna-tagayyndaldy-1831827 |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Әлім Дәуренұлы Байел Қазақстан Республикасының Әзербайжан Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі лауазымына тағайындалды |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2023-04-18 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
}}

=== [[Беларусь]] ===
{{columns-list|2|
# [[Валерий Батайұлы Темірбаев|Валерий Темірбаев]] (1994–1996)
# [[Юрий Алексеевич Клочков|Юрий Клочков]] (1996–1998)
# [[Владимир Иванович Алесин|Владимир Алесин]] (1998–2003)
# [[Ғазиз Алдамжаров]] (2003–2006)
# [[Болат Ғазизұлы Ысқақов|Болат Ысқақов]] (2006–2008)
# [[Анатолий Владимирович Смирнов|Анатолий Смирнов]] (2008–2012)
# [[Ерғалы Бөлегенов|Ерғали Бөлегенов]] (2012–2017)
# [[Ермұхамет Қабиденұлы Ертісбаев|Ермұхамет Ертісбаев]] (2017–2019)
# [[Асқар Асанұлы Бейсенбаев|Асқар Бейсенбаев]] (12 тамыз 2019 – тамыз 2023)
# [[Ерлан Сапарұлы Байжанов|Ерлан Байжанов]] (25 тамыз 2023 – маусым 2024)&lt;ref name=&quot;25tam23&quot; /&gt;
# [[Тимур Мекешұлы Жақсылықов|Тимур Жақсылықов]] (4 маусым 2024 бастап)&lt;ref name=&quot;jaqsylyqov24&quot;&gt;{{Cite web|url= https://akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-timur-mekeshuly-zhaksylykov-kazakstan-respublikasynyn-belarus-respublikasyndagy-elshisi-bolyp-tagayyndaldy-451658 |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Тимур Мекешұлы Жақсылықов Қазақстан Республикасының Беларусь Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі, ТМД Жарғылық органдарының жанындағы Тұрақты өкіл қызметін қоса атқарушы болып тағайындалды |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2024-06-04 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
}}

=== [[Грузия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Наурыз Ғұбайдуллаұлы Айдаров|Наурыз Айдаров]] (2003–2005 – УСӨ)
# [[Нұрлан Әділұлы Жалғасбаев|Нұрлан Жалғасбаев]] (2005–2006 – УСӨ)
# [[Игорь Идеалұлы Мұсәлімов|Игорь Мұсәлімов]] (2006–2011 – УСӨ)
# [[Әділ Қапанұлы Тұрсынов|Әділ Тұрсынов]] (2012–2013 – УСӨ)
# [[Ермұхамет Қабиденұлы Ертісбаев|Ермұхамет Ертісбаев]] (2013–2017) 
# [[Бауыржан Әлімұлы Мұхаметжанов|Бауыржан Мұхаметжанов]] (2018–2022)
# [[Мәлік Кеңесбайұлы Мырзалин|Мәлік Мырзалин]] (9 желтоқсан 2022 – 11 қыркүйек 2026)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-malik-kenesbayuly-myrzalin-kazakstan-respublikasynyn-gruziyadagy-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-bolyp-tagayyndaldy-ol-kazakstan-respublikasy-prezidentinin-akimshiligi-basshysynyn-orynbasary-lauazymynan-bosatyldy-911036 |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Мәлік Кеңесбайұлы Мырзалин Қазақстан Республикасының Грузиядағы Төтенше және Өкілетті Елшісі болып тағайындалды, ол Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі Басшысының орынбасары лауазымынан босатылды |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2022-12-09 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;26qir11&quot; /&gt;
# [[Талғат Мұбарақұлы Адуов|Талғат Адуов]] (11 қыркүйек 2026 бастап)&lt;ref name=&quot;26qir11&quot; /&gt;
}}

=== [[Қырғызстан]] ===
{{columns-list|2|
# [[Мұхтар Шаханов]] (1993–2003)
# [[Өмірзақ Өзбекұлы Өзбеков|Өмірзақ Өзбеков]] (2003–2008)
# [[Бақыт Сағындықұлы Оспанов|Бақыт Оспанов]] (2008–2009)
# [[Бейбіт Өксікбайұлы Исабаев|Бейбіт Исабаев]] (2009 – 16 наурыз 2015) 
# [[Айымдос Ерсайынұлы Бозжігітов|Айымдос Бозжігітов]] (16 наурыз 2015 – 7 ақпан 2018)
# [[Кәрім Нәсбекұлы Көкірекбаев|Кәрім Көкірекбаев]] (7 ақпан 2018 – 26 тамыз 2019)
# [[Қайрат Айтмұхамбетұлы Нұрпейісов|Қайрат Нұрпейісов]] (26 тамыз 2019 – 19 сәуір 2021)&lt;ref name=&quot;19saw21a&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--1934628 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2021-04-19 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Рәпіл Сейітханұлы Жошыбаев|Рәпіл Жошыбаев]] (19 сәуір 2021 – 10 шілде 2026)&lt;ref name=&quot;19saw21&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--1934432 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2021-04-19 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Әбілқайыр Бақтыбайұлы Сқақов|Әбілқайыр Сқақов]] (10 шілде 2026 бастап)&lt;ref name=&quot;10cil26&quot; /&gt;
}}

=== [[Молдова]] ===
# [[Дархан Аманұлы Кәлетаев|Дархан Кәлетаев]] (12 қазан 2020 – 2022)&lt;ref name=&quot;12qaz20&quot; /&gt;
# [[Алмат Дәкібайұлы Айдарбеков|Алмат Айдарбеков]] (30 наурыз 2022 бастап)&lt;ref name=&quot;30naw22&quot; /&gt;

=== [[Өзбекстан]] ===
{{columns-list|2|
# [[Сайлау Батыршаұлы]] (1993-1994)
# [[Нәжімеден Ихсанұлы Есқалиев|Нәжімеден Есқалиев]] (1994–1997)
# [[Өмірзақ Өзбекұлы Өзбеков|Өмірзақ Өзбеков]] (1997–2003)
# [[Тілеухан Самарханұлы Қабдрахманов|Тілеухан Қабдрахманов]] (2003–2006)
# [[Асқар Исабекұлы Мырзахметов|Асқар Мырзахметов]] (2006–2007)
# [[Зауытбек Қауысбекұлы Тұрысбеков|Зауытбек Тұрысбеков]] (2007–2009)
# [[Бөрібай Биқожаұлы Жексембин|Бөрібай Жексембин]] (2010 – желтоқсан 2015)
# [[Ерік Мылтықбайұлы Өтембаев|Ерік Өтембаев]] (2016 – 18 наурыз 2019)&lt;ref name=&quot;18naw19&quot; /&gt;
# [[Дархан Амангелдіұлы Сатыбалды|Дархан Сатыбалды]] (2019–2022)
# [[Бейбіт Бәкірұлы Атамқұлов|Бейбіт Атамқұлов]] (31 қазан 2022 – 22 шілде 2026)&lt;ref name=&quot;31qaz22&quot; /&gt;
# [[Ералы Лұқпанұлы Тоғжанов|Ералы Тоғжанов]] (22 шілде 2026 бастап)
}}

=== [[Ресей]] ===
{{Толық мақала|Қазақстанның Ресейдегі елшілерінің тізімі}}
{{columns-list|2|
#[[Валерий Батайұлы Темірбаев|Валерий Темірбаев]] (1992–1994)
#[[Тайыр Аймұхамедұлы Мансұров|Тайыр Мансұров]] (қаңтар 1994 – ақпан 2002)
#[[Алтынбек Сәрсенбайұлы]] (2002 – қараша 2003)
#[[Қырымбек Елеуұлы Көшербаев|Қырымбек Көшербаев]] (қараша 2003 – 24 қаңтар 2006)
#[[Жансейіт Қансейітұлы Түймебаев|Жансейіт Түймебаев]] (1 ақпан 2006 – 19 қаңтар 2007)
#[[Нұртай Әбіқайұлы Әбіқаев|Нұртай Әбіқаев]] (12 ақпан 2007 – 14 қазан 2008)
#[[Әділбек Рыскелдіұлы Жақсыбеков|Әділбек Жақсыбеков]] (11 қараша 2008 – 24 маусым 2009)
#[[Зауытбек Қауысбекұлы Тұрысбеков|Зауытбек Тұрысбеков]] (14 тамыз 2009 – 25 сәуір 2012)
#[[Ғалым Ізбасарұлы Оразбақов|Ғалым Оразбақов]] (25 сәуір 2012 – 22 қаңтар 2014)
#[[Марат Мұханбетқазыұлы Тәжин|Марат Тәжин]] (11 ақпан 2014 – 12 қаңтар 2017)
#[[Иманғали Нұрғалиұлы Тасмағамбетов|Иманғали Тасмағамбетов]] (3 ақпан 2017 – 18 желтоқсан 2019)
#[[Ермек Беделбайұлы Көшербаев|Ермек Көшербаев]] (29 қаңтар 2020 – 16 маусым 2023)
#[[Дәурен Әскербекұлы Абаев|Дәурен Абаев]] (3 шілде 2023 бастап)
}}

=== [[Тәжікстан]] ===
{{columns-list|2|
# [[Нәжімеден Ықсанұлы Есқалиев|Нәжімеден Есқалиев]] (1997–1999)
# [[Аманжол Қазбекұлы Жанқұлиев|Аманжол Жанқұлиев]] (2001–2003)
# [[Ерлан Әділханұлы Әбілдаев|Ерлан Әбілдаев]] (2004–2008)
# [[Әбутәліп Ібіжанұлы Ахметов|Әбутәліп Ахметов]] (2008–2010+)
# [[Ағыбай Дінкенұлы Смағұлов|Ағыбай Смағұлов]] (2011–2017)
# [[Асқар Ерлікұлы Тәжібаев|Асқар Тәжібаев]] (18 наурыз 2019 – 15 наурыз 2022)&lt;ref name=&quot;15naw22b&quot; /&gt;
# [[Уәлихан Әмірханұлы Төреханов|Уәлихан Төреханов]] (15 наурыз 2022 бастап)&lt;ref name=&quot;15naw22b&quot; /&gt;
}}

=== [[Түрікменстан]]===
{{columns-list|2|
# [[Амангелді Жұмабайұлы Жұмабаев|Амангелді Жұмабаев]] (1999–2004)
# [[Вячеслав Қаменұлы Ғиззатов|Вячеслав Ғиззатов]] (2004–2005)
# [[Мұрат Марданұлы Атанов|Мұрат Атанов]] (2005–2008)
# [[Асхат Тұтқышбайұлы Оразбай|Асхат Оразбай]] (2008–2012)
# [[Орман Кәрімұлы Нұрбаев|Орман Нұрбаев]] (2012–2017)
# [[Жандос Әнуарұлы Асанов|Жандос Асанов]] (13 шілде 2018 – тамыз 2019)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlygymen-zhandos-anuaruly-asanov-kazakstan-respublikasynyn-turikmenstandagy-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-kyzmetin |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Жандос Әнуарұлы Асанов Қазақстан Республикасының Түрікменстандағы Төтенше және Өкілетті Елшісі қызметіне тағайындалды |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2018-07-13 |accessdate= 2024-09-11}}&lt;/ref&gt;
# [[Еркебұлан Оңалбекұлы Сәпиев|Еркебұлан Сәпиев]] (26 маусым 2019 – 15 наурыз 2022)&lt;ref name=&quot;15naw22b&quot; /&gt;
# [[Асқар Ерлікұлы Тәжібаев|Асқар Тәжібаев]] (15 наурыз 2022 – 20 маусым 2024)&lt;ref name=&quot;15naw22b&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-askar-erlikuly-tazhibaev-kazakstan-respublikasynyn-turikmenstandagy-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-lauazymynan-bosatyldy-2052143 |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Асқар Ерлікұлы Тәжібаев Қазақстан Республикасының Түрікменстандағы Төтенше және Өкілетті Елшісі лауазымынан босатылды |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2024-06-20 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Нұрлан Асқарұлы Ноғаев|Нұрлан Ноғаев]] (20 маусым 2024 бастап)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.ktk.kz/kz/newsfeed/article/2024/06/20/273172/ |title= Нұрлан Ноғаев Қазақстанның Түрікменстандағы елшісі болып тағайындалды |lang= kk |publisher= [[КТК (телеарна)|КТК]] |date= 2024-06-20 |accessdate= 2024-06-25}}&lt;/ref&gt;
}}

=== [[Украина]] ===
{{columns-list|2|
# [[Юрий Алексеевич Клочков|Юрий Клочков]] (1994–1996)
# [[Нәжімеден Ықсанұлы Есқалиев|Нәжімеден Есқалиев]] (1997–1999)
# [[Равиль Тәжіқараұлы Шырдабаев|Равиль Шырдабаев]] (1999–2003)
# [[Амангелді Жұмабайұлы Жұмабаев|Амангелді Жұмабаев]] (2003–2011)
# [[Зауытбек Қауысбекұлы Тұрысбеков|Зауытбек Тұрысбеков]] (2012–2015) 
# [[Самат Исламұлы Ордабаев|Самат Ордабаев]] (2016–2020)
# [[Дархан Аманұлы Кәлетаев|Дархан Кәлетаев]] (12 қазан 2020 – 17 сәуір 2025)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen-1343192718 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |date=2020-10-12 |lang=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |accessdate= 2025-04-26}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-darhan-amanuly-kaletaev-kazakstan-respublikasynyn-ukrainadagy-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-lauazymynan-bosatyldy-1733555 |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Дархан Аманұлы Кәлетаев Қазақстан Республикасының Украинадағы Төтенше және Өкілетті Елшісі лауазымынан босатылды |date=2025-04-17|lang=kk|publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |accessdate= 2025-04-26}}&lt;/ref&gt;
# [[Төлежан Тұрсынұлы Барлыбаев|Төлежан Барлыбаев]] (17 сәуір 2025 бастап)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-tolezhan-tursynuly-barlybaev-kazakstan-respublikasynyn-ukrainadagy-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-lauazymyna-tagayyndaldy-1733617 |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Төлежан Тұрсынұлы Барлыбаев Қазақстан Республикасының Украинадағы Төтенше және Өкілетті Елшісі лауазымына тағайындалды |date=2025-04-17|lang=kk|publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |accessdate= 2025-04-26}}&lt;/ref&gt;
}}

== [[Азия]] ==

=== [[Ауғанстан]] ===
{{columns-list|2|
# Мұхамедқали Бақбергенов (2003–2005 – УСӨ)
# [[Ағыбай Дінкенұлы Смағұлов|Ағыбай Смағұлов]] (2005–2011)
# [[Өміртай Мақашұлы Бітімов|Өміртай Бітімов]] (2011 – сәуір 2018)
# [[Әлімхан Оңғарұлы Есенгелдиев|Әлімхан Есенгелдиев]] (2 сәуір 2018 – қыркүйек 2024)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlygymen-alimhan-ongaruly-esengeldiev-kazakstan-respublikasynyn-auganstan-islam-respublikasyndagy-totenshe-zhane-oki |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Әлімхан Оңғарұлы Есенгелдиев Қазақстан Республикасының Ауғанстан Ислам Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі қызметіне тағайындалды |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2018-04-02 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
}}

=== [[Бангладеш]] ===
# [[Ерлан Алтынбайұлы Әлімбаев|Ерлан Әлімбаев]] (2 қыркүйек 2020 – 19 сәуір 2021)&lt;ref name=&quot;19saw21a&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;2qir20&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen-1343192716 |title=Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2020-09-02 |accessdate=2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Нұрлан Әділұлы Жалғасбаев|Нұрлан Жалғасбаев]] (26 қаңтар 2022 – 7 сәуір 2025)&lt;ref name=&quot;26qan22&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--2601921 |title=Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2022-01-26 |accessdate=2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Азамат Несіпбайұлы Есқараев|Азамат Есқараев]] (10 шілде 2026 бастап)&lt;ref name=&quot;10cil26&quot; /&gt;

=== [[Бахрейн]] ===
# [[Бақыт Батыршаев]] (– 18 наурыз 2019)&lt;ref name=&quot;18naw19&quot; /&gt;
# [[Берік Сақбайұлы Арын|Берік Арын]] (30 қыркүйек 2019 – 18 сәуір 2024)&lt;ref name=&quot;30qir19a&quot; /&gt;
# [[Мадияр Смәділұлы Меңілбеков|Мадияр Меңілбеков]] (11 қараша 2025 бастап)

=== [[Бруней]] ===
# [[Данияр Қабидоллаұлы Сарекенов|Данияр Сарекенов]] (21 ақпан 2015 –)&lt;ref name=&quot;21aqp15&quot; /&gt;
# [[Болат Бариұлы Иманбаев|Болат Иманбаев]] (– 12 ақпан 2021)&lt;ref name=&quot;12aqp21&quot; /&gt;
# [[Болат Болатұлы Сүгірбаев|Болат Сүгірбаев]] (26 қаңтар 2022 – 11 қыркүйек 2026)&lt;ref name=&quot;26qan22&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;26qir11-sug&quot; /&gt;

=== [[Бутан]] ===
# [[Ерлан Алтынбайұлы Әлімбаев|Ерлан Әлімбаев]] (2 қыркүйек 2020 – 19 сәуір 2021)&lt;ref name=&quot;19saw21a&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;2qir20&quot; /&gt;
# [[Нұрлан Әділұлы Жалғасбаев|Нұрлан Жалғасбаев]] (26 қаңтар 2022 – 7 сәуір 2025)&lt;ref name=&quot;26qan22&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;7sau25&quot; /&gt;
# [[Азамат Несіпбайұлы Есқараев|Азамат Есқараев]] (10 шілде 2026 бастап)&lt;ref name=&quot;10cil26&quot; /&gt;

=== [[Біріккен Араб Әмірліктері]] ===
{{columns-list|2|
# [[Асқар Ахметұлы Мусинов|Асқар Мусинов]] (2006–2013)
# [[Қайрат Қайырбекұлы Лама Шариф|Қайрат Лама Шариф]] (2013 – ақпан 2019) 
# [[Мадияр Смәділұлы Меңілбеков|Мадияр Меңілбеков]] (ақпан 2019 – 18 сәуір 2024)&lt;ref name=&quot;18saw24&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--1835823 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2024-04-18 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Нажмедин Мұхаметәліұлы]] (18 сәуір 2024 бастап)&lt;ref name=&quot;muhametaliuli&quot;&gt;{{Cite web|url= https://inbusiness.kz/kz/appointment/nazhmedin-muhametaliuly |title= Нажмедин Мұхаметәліұлы |lang= kk |publisher= inbusiness.kz |date= 2024-04-18 |accessdate= 2024-06-25}}&lt;/ref&gt;
}}

=== [[Вьетнам]] ===
{{columns-list|2|
# [[Бекетжан Махатжанұлы Жұмаханов|Бекетжан Жұмаханов]] (желтоқсан 2013 – мамыр 2019) 
# [[Ерлан Сапарұлы Байжанов|Ерлан Байжанов]] (мамыр 2019 – 25 тамыз 2023)&lt;ref name=&quot;25tam23&quot;&gt;{{Cite web|url= https://akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--2574614 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2024-08-25 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Қанат Қобыландыұлы Тумыш|Қанат Тумыш]] (25 тамыз 2023 бастап)&lt;ref name=&quot;25tam23&quot; /&gt;
}}

=== [[Жапония]]===
{{columns-list|2|
# [[Сабыр Сайлаубекұлы Есімбеков|Сабыр Есімбеков]] (1995–1996 – УСӨ)
# [[Тілеухан Самарханұлы Қабдрахманов|Тілеухан Қабдрахманов]] (1996–2003)
# [[Ерлан Кеңесұлы Баударбек-Қожатаев|Ерлан Баударбек-Қожатаев]] (2003 – УСӨ)
# [[Болат Қабдылхамитұлы Нұрғәлиев|Болат Нұрғалиев]] (2003–2006)
# [[Динара Бекенқызы Желдібаева|Динара Желдібаева]] (2006–2007 – УСӨ)
# [[Ақылбек Әбсатұлы Қамалдинов|Ақылбек Қамалдинов]] (2007–2016) 
# [[Алмас Ерікұлы Дисюков|Алмас Дисюков]] (2016 – УСӨ)
# [[Ерлан Кеңесұлы Баударбек-Қожатаев|Ерлан Баударбек-Кожатаев]] (сәуір 2016 – 31 мамыр 2021)&lt;ref name=&quot;31mam21&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--3145323 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2021-05-31 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Сабыр Сайлаубекұлы Есімбеков|Сабыр Есімбеков]] (мамыр 2021 – желтоқсан 2024)&lt;ref name=&quot;31mam21&quot; /&gt;
# [[Ерлан Кеңесұлы Баударбек-Қожатаев|Ерлан Баударбек-Қожатаев]] (12 желтоқсан 2024 бастап)
}}

=== [[Израиль]] ===
{{columns-list|2|
# [[Бірғаным Сарықызы Әйтімова|Бірғаным Әйтімова]] (1996–2002)
# [[Мұхтар Бескенұлы Тілеуберді|Мұхтар Тілеуберді]] (2002–2003 – УСӨ)
# [[Қайрат Құдайбергенұлы Әбдірахманов|Қайрат Абдрахманов]] (2003–2006)
# Талғат Орекенов (2006 – УСӨ)
# [[Вадим Павлович Зверьков|Вадим Зверьков]] (2006–2008)
# [[Ғалым Ізбасарұлы Оразбақов|Ғалым Оразбақов]] (2008–2012)
# [[Болат Қабдылхамитұлы Нұрғалиев|Болат Нұрғалиев]] (2012 – қыркүйек 2014)
# [[Дулат Оразбекұлы Қуанышев|Дулат Қуанышев]] (желтоқсан 2014 – 30 қыркүйек 2019)&lt;ref name=&quot;30qir19b&quot; /&gt;
# [[Сатыбалды Ересұлы Бұршақов|Сатыбалды Бұршақов]] (30 қыркүйек 2019 – 26 наурыз 2024)&lt;ref name=&quot;26naw24&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;30qir19a&quot; /&gt;
# [[Дәулет Тазабекұлы Ембердиев|Дәулет Ембердиев]] (26 наурыз 2024 бастап)&lt;ref name=&quot;26naw24&quot; /&gt;
}}

=== [[Индонезия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Бейбіт Бәкірұлы Атамқұлов|Бейбіт Атамқұлов]] (2010–2012)
# [[Асхат Тұтқышбайұлы Оразбай|Асхат Оразбай]] (2012 – қаңтар 2019) 
# [[Данияр Қабидоллаұлы Сәрекенов|Данияр Сәрекенов]] (мамыр 2019 –)
# [[Сержан Оралбайұлы Әбдікәрімов|Сержан Әбдікәрімов]] (23 қазан 2023 бастап)&lt;ref name=&quot;23qaz23&quot; /&gt;
}}

=== [[Иордания]] ===
{{columns-list|2|
# [[Болат Серғазыұлы Сәрсенбаев|Болат Сәрсенбаев]] (2007 – қазан 2014) 
# [[Азамат Рахманқұлұлы Бердібай|Азамат Бердібай]] (қазан 2014 – маусым 2019)
# [[Айдарбек Әнуарбекұлы Тұматов|Айдарбек Тұматов]] (6 маусым 2019 – 18 сәуір 2024)&lt;ref name=&quot;18saw24&quot; /&gt;
# [[Талғат Рахымқұлұлы Шалданбай|Талғат Шалданбай]] (4 маусым 2024 бастап)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-talgat-rahymkululy-shaldanbay-kazakstan-respublikasynyn-iordan-hashimit-koroldigindegi-elshisi-lauazymyna-tagayyndaldy-452151 |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Талғат Рахымқұлұлы Шалданбай Қазақстан Республикасының Иордан Хашимит Корольдігіндегі Төтенше және Өкілетті Елшісі лауазымына тағайындалды |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2024-06-04 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
}}

=== [[Ирак]] ===
# [[Айдарбек Әнуарбекұлы Тұматов|Айдарбек Тұматов]] (– 18 сәуір 2024)&lt;ref name=&quot;18saw24&quot; /&gt;
# [[Талғат Рахымқұлұлы Шалданбай|Талғат Шалданбай]] (5 қаңтар 2025 бастап)&lt;ref name=&quot;qrsim25&quot; /&gt;

=== [[Иран]] ===
{{columns-list|2|
# [[Мырзатай Жолдасбекұлы Жолдасбеков|Мырзатай Жолдасбеков]] (1993–1996)
# [[Вячеслав Қаменұлы Ғиззатов|Вячеслав Гиззатов]] (1996–2000)
# [[Төлеген Тілекұлы Жүкеев|Төлеген Жүкеев]] (2000–2003)
# [[Сәбит Мұхтарұлы Таиров|Сәбит Таиров]] (2004–2006)
# [[Ерік Мылтықбайұлы Өтембаев|Ерік Өтембаев]] (2006–2009)
# [[Нұрбах Тұрарұлы Рүстемов|Нұрбах Рүстемов]] (2009–2010)
# [[Бағдат Құлтайұлы Әміреев|Бағдат Әміреев]] (2011 – қыркүйек 2018) 
# [[Асхат Тұтқышбайұлы Оразбай|Асхат Оразбай]] (қаңтар 2019 –)
# [[Оңталап Серікбайұлы Оңалбаев|Оңталап Оңалбаев]] (26 наурыз 2024 бастап)&lt;ref name=&quot;26naw24&quot; /&gt;
}}

=== [[Камбоджа]] ===
# [[Бекетжан Махатжанұлы Жұмаханов|Бекетжан Жұмаханов]] (2 қыркүйек 2014 –)&lt;ref name=&quot;2qir14&quot; /&gt;
# [[Ерлан Сапарұлы Байжанов|Ерлан Байжанов]] (21 желтоқсан 2019 – 25 тамыз 2023)&lt;ref name=&quot;21jel19&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;25tam23&quot; /&gt;
# [[Қанат Қобыландыұлы Тумыш|Қанат Тумыш]] (26 наурыз 2024 бастап)&lt;ref name=&quot;26naw24&quot; /&gt;

=== [[Корея Республикасы]] ===
{{columns-list|2|
# [[Асқар Оразалыұлы Шәкіров|Асқар Шәкіров]] (1995–1996 – УСӨ)
# [[Төлеген Тілекұлы Жүкеев|Төлеген Жүкеев]] (1995–2000)
# [[Болат Қабдылхамитұлы Нұрғалиев|Болат Нұрғалиев]] (2000–2003)
# [[Дархан Әлиұлы Бердіәлиев|Дархан Бердіәлиев]] (2003–2006)
# [[Дулат Хангерейұлы Бәкішев|Дулат Бәкішев]] (2006–2008)
# [[Дархан Әлиұлы Бердіәлиев|Дархан Бердіәлиев]] (2008–2012)
# [[Дулат Хангерейұлы Бәкішев|Дулат Бәкішев]] (2012 – 27 сәуір 2018) 
# [[Бақыт Амангелдіұлы Дүйсенбаев|Бақыт Дүйсенбаев]] (27 сәуір 2018 – 16 наурыз 2023)&lt;ref name=&quot;27saw18&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen-1343192696 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2018-04-27 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;16maw23&quot; /&gt;
# [[Нұрғәлі Алмасбайұлы Арыстанов|Нұрғәлі Арыстанов]] (16 наурыз 2023 – 13 сәуір 2026)&lt;ref name=&quot;16maw23&quot; /&gt;
# [[Асет Жеңісұлы Исенали|Асет Исенали]] (13 сәуір 2026 бастап)
}}

=== [[Кувейт]] ===
{{columns-list|2|
# [[Дәулет Тазабекұлы Ембердиев|Дәулет Ембердиев]] (28 маусым 2019 – 2 қыркүйек 2020)&lt;ref name=&quot;2qir20&quot; /&gt;
# [[Азамат Рахманқұлұлы Бердібай|Азамат Бердібай]] (12 қазан 2020 – 5 шілде 2025)&lt;ref name=&quot;12qaz20&quot;&gt;{{Cite web|url= https://wap.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen-1343192718 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2020-10-12 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Ержан Иракұлы Елекеев|Ержан Елекеев]] (5 шілде 2025 жылдан бастап)
}}

=== [[Солтүстік Корея|КХДР]] ===
# [[Шахрат Шәкизатұлы Нұрышев|Шахрат Нұрышев]] (18 сәуір 2024 бастап)&lt;ref name=&quot;18saw24&quot; /&gt;

=== [[Қатар]] ===
{{columns-list|2|
# [[Азамат Рахманқұлұлы Бердібай|Азамат Бердібай]] (2007 – қазан 2014) 
# [[Асқар Жеңісұлы Шоқыбаев|Асқар Шоқыбаев]] (қараша 2014 – 2 қыркүйек 2020)
# [[Арман Қайратұлы Исағалиев|Арман Исағалиев]] (2 қыркүйек 2020 – 10 шілде 2026)&lt;ref name=&quot;2qir20&quot; /&gt;
# [[Бақыт Данабекұлы Батыршаев|Бақыт Батыршаев]] (10 шілде 2026 бастап)&lt;ref name=&quot;10cil26&quot; /&gt;
}}

=== [[Қытай]] ===
{{columns-list|2|
#[[Мұрат Мұхтарұлы Әуезов|Мұрат Әуезов]] (желтоқсан 1992 – 1995)
#[[Қуаныш Сұлтанұлы Сұлтанов|Қуаныш Сұлтанов]] (1995–2001)
#[[Жәнібек Сәлімұлы Кәрібжанов|Жәнібек Кәрібжанов]] (қараша 2001 – қаңтар 2007)
#[[Икрам Адырбекұлы Адырбеков|Икрам Адырбеков]] (ақпан 2007 – 23 қараша 2011)
#[[Нұрлан Байұзақұлы Ермекбаев|Нұрлан Ермекбаев]] (21 сәуір 2012 – 2014)
#[[Шахрат Шәкізатұлы Нұрышев|Шахрат Нұрышев]] (21 ақпан 2015 – 1 қараша 2019)&lt;ref name=&quot;21aqp15&quot;&gt;{{Cite web|url= https://akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/17810-memleket-basshysynyn-zharlyktarymen |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2015-02-21 |accessdate= 2024-11-28}}&lt;/ref&gt;
#[[Ғабит Бейбітұлы Қойшыбаев|Ғабит Қойшыбаев]] (1 қараша 2019 – 8 сәуір 2022)&lt;ref name=&quot;8saw22&quot; /&gt;
#[[Шахрат Шәкизатұлы Нұрышев|Шахрат Нұрышев]] (8 сәуір 2022 бастап)&lt;ref name=&quot;8saw22&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.azattyq.org/a/31792379.html |title= Шахрат Нұрышев Қазақстанның Қытайдағы елшісі болып тағайындалды |lang= kk |publisher= [[Азаттық радиосы]] |date= 2022-04-08 |accessdate= 2024-06-25}}&lt;/ref&gt;
}}

=== [[Лаос]] ===
# [[Бекетжан Махатжанұлы Жұмаханов|Бекетжан Жұмаханов]] (2 қыркүйек 2014 –)&lt;ref name=&quot;2qir14&quot; /&gt;
# [[Ерлан Сапарұлы Байжанов|Ерлан Байжанов]] (21 желтоқсан 2019 – 25 тамыз 2023)&lt;ref name=&quot;21jel19&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;25tam23&quot; /&gt;
# [[Қанат Қобыландыұлы Тумыш|Қанат Тумыш]] (26 наурыз 2024 бастап)&lt;ref name=&quot;26naw24&quot; /&gt;

=== [[Ливан]] ===
{{columns-list|2|
# [[Ербол Әбдісаттарұлы Дербісәлиев|Ербол Дербісәлиев]] (2004–2007 – УСӨ)
# [[Ержан Жиенғалиұлы Қалекенов|Ержан Қалекенов]] (2008–2010 – УСӨ)
# [[Дәулет Тазабекұлы Ембердиев|Дәулет Ембердиев]] (2011–белгісіз – УСӨ)
# [[Расул Берекетұлы Жұмалы|Расул Жұмалы]] (13 маусым 2022 бастап)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-rasul-bereketuly-zhumaly-kazakstan-respublikasynyn-livan-respublikasyndagy-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-lauazymyna-tagayyndaldy-1353833 |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Расул Берекетұлы Жұмалы Қазақстан Республикасының Ливан Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі лауазымына тағайындалды |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2022-06-13 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt; 
}}

=== [[Малайзия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Амангелді Жұмабайұлы Жұмабаев|Амангелді Жұмабаев]] (1996–1999)
# [[Болатхан Құлжанұлы Тайжан|Болатхан Тайжан]] (1999–2001)
# [[Олжас Қабдешұлы Тоғызбаев|Олжас Тоғызбаев]] (2001–2002 – УСӨ)
# [[Икрам Адырбекұлы Адырбеков|Икрам Адырбеков]] (2002–2004)
# [[Мұхтар Бескенұлы Тілеуберді|Мұхтар Тілеуберді]] (2004–2009)
# [[Бейбіт Бәкірұлы Атамқұлов|Бейбіт Атамқұлов]] (2010–2012)
# [[Данияр Қабидоллаұлы Сәрекенов|Данияр Сәрекенов]] (2012–2013 – УСӨ)
# [[Данияр Қабидоллаұлы Сәрекенов|Данияр Сәрекенов]] (2013 – мамыр 2019) 
# [[Болат Бариұлы Иманбаев|Болат Иманбаев]] (мамыр 2019 – 12 ақпан 2021)&lt;ref name=&quot;12aqp21&quot; /&gt;
# [[Болат Болатұлы Сүгірбаев|Болат Сүгірбаев]] (26 ақпан 2021 – 11 қыркүйек 2026)&lt;ref name=&quot;26aqp21&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;26qir11-sug&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-bolat-bolatuly-sugirbaev-kazakstan-respublikasynyn-malayziyadagy-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-kazakstan-respublikasynyn-bruney-darussalamdagy-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-kyzmetin-kosa-atkarushy-lauazymdarynan-bosaty |title=Мемлекет басшысының Жарлығымен Болат Болатұлы Сүгірбаев Қазақстан Республикасының Малайзиядағы Төтенше және Өкілетті Елшісі, Қазақстан Республикасының Бруней-Даруссаламдағы Төтенше және Өкілетті Елшісі қызметін қоса атқарушы лауазымдарынан босатылды |lang=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2026-09-11 |accessdate=2026-09-11}}&lt;/ref&gt;
# [[Мәлік Кеңесбайұлы Мырзалин|Мәлік Мырзалин]] (11 қыркүйек 2026 бастап)&lt;ref name=&quot;26qir11&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--1181230 |title=Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2026-09-11 |accessdate=2026-09-11}}&lt;/ref&gt;
}}

=== [[Мальдивтер]] ===
# [[Ерлан Алтынбайұлы Әлімбаев|Ерлан Әлімбаев]] (2 қыркүйек 2020 – 19 сәуір 2021)&lt;ref name=&quot;19saw21a&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;2qir20&quot; /&gt;
# [[Нұрлан Әділұлы Жалғасбаев|Нұрлан Жалғасбаев]] (26 қаңтар 2022 – 7 сәуір 2025)&lt;ref name=&quot;26qan22&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;7sau25&quot; /&gt;
# [[Азамат Несіпбайұлы Есқараев|Азамат Есқараев]] (10 шілде 2026 бастап)&lt;ref name=&quot;10cil26&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--1065522 |title=Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2026-07-10 |accessdate=2026-09-15}}&lt;/ref&gt;

=== [[Моңғолия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Уәлихан Сиянбекұлы Қоңырбаев|Уәлихан Қоңырбаев]] (1997–1999 – УСӨ)
# [[Қайрат Исағалиұлы Исағалиев|Қайрат Исағалиев]] (1999–2002 – УСӨ)
# [[Советқали Қамаубайұлы Қартбаев|Советқали Қартбаев]] (2002–2005 – УСӨ)
# [[Асхат Өрістемұлы Сыздықов|Асхат Сыздықов]] (2005–2007 – УСӨ)
# [[Орман Кәрімұлы Нұрбаев|Орман Нұрбаев]] (2007–2012)
# [[Қалыбек Ибраһимұлы Қобыландин|Қалыбек Қобыландин]] (2013 – 14 тамыз 2019) 
# [[Жалғас Жұмаұлы Әділбаев|Жалғас Әділбаев]] (14 тамыз 2019 – 8 сәуір 2022)
# [[Ғабит Бейбітұлы Қойшыбаев|Ғабит Қойшыбаев]] (8 сәуір 2022 – 21 сәуір 2025)&lt;ref name=&quot;8saw22&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--832452 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2022-04-08 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-gabit-beybituly-koyshybaev-kazakstan-respublikasynyn-mongoliyadagy-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-lauazymynan-bosatyldy-2135256 |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Ғабит Бейбітұлы Қойшыбаев Қазақстан Республикасының Моңғолиядағы Төтенше және Өкілетті Елшісі лауазымынан босатылды |date=2025-04-21|lang=kk|work=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |accessdate= 2025-04-26}}&lt;/ref&gt;
# [[Алмас Сейтақынұлы Сейтақынов|Алмас Сейтақынов]] (21 сәуір 2025 бастап)&lt;ref name=&quot;21saw25&quot; /&gt;
}}

=== [[Мьянма]] ===
# [[Раушан Кәкімсейітқызы Есболатова|Раушан Есболатова]] (30 қыркүйек 2019 – 21 сәуір 2022)&lt;ref name=&quot;30qir19a&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;21saw22&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--2133331 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2022-04-21 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Марғұлан Бақытұлы Баймұхан|Марғұлан Баймұхан]] (13 сәуір 2026 бастап)

=== [[Непал]] ===
# [[Ерлан Алтынбайұлы Әлімбаев|Ерлан Әлімбаев]] (2 қыркүйек 2020 – 19 сәуір 2021)&lt;ref name=&quot;19saw21a&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;2qir20&quot; /&gt;
# [[Нұрлан Әділұлы Жалғасбаев|Нұрлан Жалғасбаев]] (26 қаңтар 2022 – 7 сәуір 2025)&lt;ref name=&quot;26qan22&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;7sau25&quot; /&gt;
# [[Азамат Несіпбайұлы Есқараев|Азамат Есқараев]] (10 шілде 2026 бастап)&lt;ref name=&quot;10cil26&quot; /&gt;

=== [[Оман]] ===
{{columns-list|2|
# [[Ерлан Әділханұлы Әбілдаев|Ерлан Әбілдаев]] (2011–2014)
# [[Ержан Серікұлы Мұқаш|Ержан Мұқаш]] (2014 – мамыр 2019) 
# [[Нәжмедин Мұхаметәліұлы]] (18 мамыр 2019 – 18 сәуір 2024)&lt;ref name=&quot;muhametaliuli&quot; /&gt;
# [[Айдарбек Әнуарбекұлы Тұматов|Айдарбек Тұматов]] (18 сәуір 2024 бастап)&lt;ref name=&quot;18saw24&quot; /&gt;
}}

=== [[Палестина]] ===
# [[Айдарбек Әнуарбекұлы Тұматов|Айдарбек Тұматов]] (– 18 сәуір 2024)&lt;ref name=&quot;18saw24&quot; /&gt;
# [[Талғат Рахымқұлұлы Шалданбай|Талғат Шалданбай]] (5 қаңтар 2025 бастап)&lt;ref name=&quot;qrsim25&quot; /&gt;

=== [[Пәкістан]] ===
{{columns-list|2|
# [[Тамас Қалмұхамбетұлы Айтмұхамбетов|Тамас Айтмұхамбетов]] (1994–1999)
# [[Бекжасар Нәрібайұлы Нарбаев|Бекжасар Нарбаев]] (1999–2003)
# [[Бейбіт Өксікбайұлы Исабаев|Бейбіт Исабаев]] (2003–2006)
# [[Бақытбек Сейсебайұлы Шабарбаев|Бақытбек Шабарбаев]] (2006 – қаңтар 2018)
# [[Ақан Ақасұлы Рахметуллин|Ақан Рахметуллин]] (28 маусым 2019 – 5 сәуір 2021)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/hronika-53183 |title= Хроника |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2022-04-21 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Ержан Сансызбайұлы Қыстафин|Ержан Қыстафин]] (18 мамыр 2021 –)
}}

=== [[Сауд Арабиясы]] ===
{{columns-list|2|
# [[Бағдат Құлтайұлы Әміреев|Бағдат Әміреев]] (1996–2002)
# [[Асқар Ахметұлы Мусинов|Асқар Мусинов]] (2002–2006)
# [[Қайрат Қайырбекұлы Лама Шариф|Қайрат Лама Шариф]] (2006–2011)
# [[Бақтияр Сардарбекұлы Тасымов|Бақтияр Тасымов]] (2011–2013)
# [[Бақыт Данабекұлы Батыршаев|Бақыт Батыршаев]] (2013–2019)&lt;ref name=&quot;18naw19&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;18qar13&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/14774-memleket-basshysynyn-zharlyktarymen |title= Мемлекет Басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2013-11-18 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Берік Сақбайұлы Арын|Берік Арын]] (2019–2024) 
# [[Мадияр Смәділұлы Меңілбеков|Мадияр Меңілбеков]] (18 сәуір 2024 бастап)&lt;ref name=&quot;18saw24&quot; /&gt;
}}

=== [[Сингапур]] ===
{{columns-list|2|
# [[Нұрлан Байұзақұлы Ермекбаев|Нұрлан Ермекбаев]] (2003–2004 – УСӨ)
# [[Әділ Қапанұлы Тұрсынов|Әділ Тұрсынов]] (2004–2008 – УСӨ)
# [[Ерлан Кеңесұлы Баударбек-Қожатаев|Ерлан Баударбек-Қожатаев]] (2008 – сәуір 2016)
# [[Үсен Әбдіқадырұлы Сүлеймен|Үсен Сүлеймен]] (маусым 2016 – маусым 2019)
# [[Әркен Кеңесбекұлы Арыстанов|Әркен Арыстанов]] (маусым 2019 –2022)
# [[Асқар Сейдахметұлы Құттықадам|Асқар Құттықадам]] (21 қазан 2022 бастап)&lt;ref name=&quot;21qaz22&quot; /&gt;
}}

=== [[Тайланд]] ===
{{columns-list|2|
# [[Марат Төлеубекұлы Есенбаев|Марат Есенбаев]] (1998–2000 – УСӨ)
# [[Дудар Түсіпұлы Жәкенов|Дудар Жәкенов]] (2000–2002 – УСӨ)
# [[Рашид Тауфикұлы Рақымбеков|Рашид Рақымбеков]] (2002–2003 – УСӨ)
# [[Сәкен Спаханұлы Сейдуалиев|Сәкен Сейдуалиев]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://senate.parlam.kz/kk-KZ/history-convocation2 |title= Екінші сайланымдағы Қазақстан Республикасы Парламенті Сенаты депутаттарының тізімі |lang= kk |publisher= [[Қазақстан Парламентінің Сенаты|Қазақстан Парламенті Сенаты]]ның ресми сайты |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt; (2003–2005 – УСӨ)
# [[Бақытбек Сейсебайұлы Шабарбаев|Бақытбек Шабарбаев]] (2005–2006 – УСӨ)
# [[Әмір Болатұлы Мусин|Әмір Мусин]] (2007–2013 – УСӨ)
# [[Марат Төлеубекұлы Есенбаев|Марат Есенбаев]] (2013 – шілде 2017)
# [[Раушан Кәкімсейітқызы Есболатова|Раушан Есболатова]] (3 шілде 2017 – 21 сәуір 2022)&lt;ref name=&quot;21saw22&quot; /&gt;
# [[Арман Асқарұлы Исетов|Арман Исетов]] (21 сәуір 2022 – 5 шілде 2025)&lt;ref name=&quot;21saw22a&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--2132955 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2022-04-21 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Марғұлан Бақытұлы Баймұхан|Марғұлан Баймұхан]] (7 тамыз 2025 бастап)
}}

=== [[Түркия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Қанат Бекмырзаұлы Саудабаев|Қанат Саудабаев]] (1992–1994, 1994–1996)
# [[Балташ Молдабайұлы Тұрсымбаев|Балташ Тұрсымбаев]] (1996–1998)
# [[Қайрат Шораұлы Сарыбай|Қайрат Сарыбай]] (1999–2003)
# [[Аманжол Қазбекұлы Жанқұлиев|Аманжол Жанқұлиев]] (2003–2005)
# [[Бейбіт Өксікбайұлы Исабаев|Бейбіт Исабаев]] (2006–2008)
# [[Бағдат Құлтайұлы Әміреев|Бағдат Әміреев]] (2008–2010)
# [[Жансейіт Қансейітұлы Түймебаев|Жансейіт Түймебаев]] (2010 – 7 қазан 2016)&lt;ref name=&quot;7qaz16&quot; /&gt;
# [[Абзал Сапарбекұлы]] (5 сәуір 2017 – 15 наурыз 2022)&lt;ref name=&quot;15naw22a&quot; /&gt;
# [[Еркебұлан Оңалбекұлы Сәпиев|Еркебұлан Сәпиев]] (15 наурыз 2022 бастап)&lt;ref name=&quot;15naw22b&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--1522247 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2022-03-15 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
}}

=== [[Үндістан]]===
{{columns-list|2|
# [[Мұхамеджан Керейұлы Исаев|Мұхамеджан Исаев]] (1993–1994)
# [[Рашид Тұрарұлы Ибраев|Рашид Ибраев]] (1995–1998)
# [[Асқар Оразалыұлы Шәкіров|Асқар Шәкіров]] (1998–2004)
# [[Қайрат Ермекұлы Омаров|Қайрат Омаров]] (2004–2009)
# [[Дулат Оразбекұлы Қуанышев|Дулат Қуанышев]] (2010 – қыркүйек 2014) 
# [[Болат Серғазыұлы Сәрсенбаев|Болат Сәрсенбаев]] (6 қазан 2014 – 4 қыркүйек 2019)
# [[Ерлан Алтынбайұлы Әлімбаев|Ерлан Әлімбаев]] (4 қыркүйек 2019 – 19 сәуір 2021)&lt;ref name=&quot;19saw21a&quot; /&gt;
# [[Нұрлан Әділұлы Жалғасбаев|Нұрлан Жалғасбаев]] (19 сәуір 2021 – 7 сәуір 2025)&lt;ref name=&quot;19saw21&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;7sau25&quot; /&gt;
# [[Азамат Несіпбайұлы Есқараев|Азамат Есқараев]] (7 сәуір 2025 бастап)&lt;ref name=&quot;7sau25&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--735519 |title=Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2025-04-07 |accessdate=2026-09-15}}&lt;/ref&gt;
}}

=== [[Шри-Ланка]] ===
# [[Ерлан Алтынбайұлы Әлімбаев|Ерлан Әлімбаев]] (2 қыркүйек 2020 – 19 сәуір 2021)&lt;ref name=&quot;19saw21a&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;2qir20&quot; /&gt;
# [[Нұрлан Әділұлы Жалғасбаев|Нұрлан Жалғасбаев]] (26 қаңтар 2022 – 7 сәуір 2025)&lt;ref name=&quot;26qan22&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;7sau25&quot; /&gt;
# [[Сергей Александрович Викторов|Сергей Викторов]] (21 сәуір 2025 бастап)&lt;ref name=&quot;21saw25&quot; /&gt;

== [[Америка]] ==

=== [[Америка Құрама Штаттары]] ===
{{columns-list|2|
#[[Әлім Шәкірұлы Жамбыршин|Әлім Жамбыршин]] (1992–1994)
#[[Төлеутай Ысқақұлы Сүлейменов|Төлеутай Сүлейменов]] (1994–1996)
#[[Болат Қабдылхамитұлы Нұрғәлиев|Болат Нұрғалиев]] (1996–2000)
#[[Қанат Бекмырзаұлы Саудабаев|Қанат Саудабаев]] (желтоқсан 2000 – 15 мамыр 2007)
#[[Ерлан Әбілфайызұлы Ыдырысов|Ерлан Ыдырысов]] (4 шілде 2007 – 28 қыркүйек 2012)
#[[Қайрат Ермекұлы Омаров|Қайрат Омаров]] (4 қаңтар 2013 – 4 қаңтар 2017)
#[[Ержан Хозеұлы Қазыхан|Ержан Қазыханов]] (15 ақпан 2017 – 6 сәуір 2021)&lt;ref name=&quot;15aqp17&quot; /&gt;
#[[Ержан Нигматоллаұлы Ашықбаев|Ержан Ашықбаев]] (5 сәуір 2021 – 26 қыркүйек 2025)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/tagayyndaular-53955 |title= Тағайындаулар |lang= kk
|publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2021-04-05 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Мағжан Жанботаұлы Ілиясов|Мағжан Ілиясов]] (20 қазан 2025 бастап)
}}

=== [[Аргентина]] ===
# [[Болат Тұрарұлы Нүсіпов|Болат Нүсіпов]] (2 шілде 2021 бастап)&lt;ref name=&quot;2cil21&quot; /&gt;

=== [[Бразилия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Бақытжан Ордабаев]]  (2012 – желтоқсан 2015)
# [[Қайрат Асаниязұлы Саржанов|Қайрат Саржанов]] (29 наурыз 2016 –)
# [[Болат Тұрарұлы Нүсіпов|Болат Нүсіпов]] (12 ақпан 2021 бастап)&lt;ref name=&quot;12aqp21&quot; /&gt;
}}

=== [[Доминикан Республикасы]] ===
# [[Константин Васильевич Жигалов|Константин Жигалов]] (18 қараша 2013 – 27 сәуір 2018)&lt;ref name=&quot;27saw18&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;18qar13&quot; /&gt;
# [[Андриан Көпмағамбетұлы Елемесов|Андриан Елемесов]] (26 қыркүйек 2018 – 7 тамыз 2020)&lt;ref name=&quot;26qir18&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;elemesov2020&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlygymen-andrian-kopmagambetuly-elemesov-kazakstan-respublikasynyn-meksika-kurama-shtattaryndagy-totenshe-zhane-okil |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Андриан Көпмағамбетұлы Елемесов Қазақстан Республикасының Мексика Құрама Штаттарындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі қызметінен, Қазақстан Республикасының Доминикан Республикасындағы, Ямайкадағы, Панама Республикасындағы, Коста-Рика Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі қызметін қоса атқарудан босатылды |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2020-08-07 |accessdate= 2024-06-25}}&lt;/ref&gt;

=== [[Канада]] ===
{{columns-list|2|
# [[Ерлан Әділханұлы Әбілдаев|Ерлан Әбілдаев]] (2008–2011)
# [[Константин Васильевич Жигалов|Константин Жигалов]] (2012 – 27 сәуір 2018)&lt;ref name=&quot;27saw18&quot; /&gt; 
# [[Ақылбек Әбсатұлы Қамалдинов|Ақылбек Қамалдинов]] (27 сәуір 2018 – 16 маусым 2023)&lt;ref name=&quot;27saw18&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;16maw23&quot; /&gt;
# [[Дәулетбек Қайырбекұлы Құсайынов|Дәулетбек Құсайынов]] (4 шілде 2023 бастап)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/dauletbek-kusayyinov-jana-kyizmetke-tagayyindaldyi-352360/ |title= Дәулетбек Құсайынов жаңа қызметке тағайындалды |lang= kk |publisher= tengrinews |date= 2023-06-04 |accessdate= 2024-06-25}}&lt;/ref&gt;
}}

=== [[Коста-Рика]] ===
# [[Андриан Көпмағамбетұлы Елемесов|Андриан Елемесов]] (26 қыркүйек 2018 – 7 тамыз 2020)&lt;ref name=&quot;26qir18&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;elemesov2020&quot; /&gt;

=== [[Куба]] ===
# [[Константин Васильевич Жигалов|Константин Жигалов]] (18 қараша 2013 – 27 сәуір 2018)&lt;ref name=&quot;27saw18&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;18qar13&quot; /&gt; 
# [[Ақылбек Әбсатұлы Камалдинов|Ақылбек Камалдинов]] (26 қыркүйек 2018 – 15 наурыз 2022)&lt;ref name=&quot;15naw22a&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;26qir18&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen-1343192697 |title= Мемлекет Басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2018-09-26 |accessdate= 2024-06-25}}&lt;/ref&gt;
# [[Андриан Көпмағамбетұлы Елемесов|Андриан Елемесов]] (15 наурыз 2022 бастап)&lt;ref name=&quot;15naw22b&quot; /&gt;

=== [[Мексика]] ===
# [[Андриан Көпмағамбетұлы Елемесов|Андриан Елемесов]] (2015 – 7 тамыз 2020)&lt;ref name=&quot;elemesov2020&quot; /&gt;
# [[Тимур Владимирұлы Пірімбетов|Тимур Пірімбетов]] (23 қазан 2023 – 15 қараша 2024)&lt;ref name=&quot;23qaz23&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;15qar24&quot;&gt;{{Cite web|url= https://akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--15102417 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2024-11-15 |accessdate= 2024-06-25}}&lt;/ref&gt;
# [[Алмұрат Асылмұратұлы Тұрғанбеков|Алмұрат Тұрғанбеков]] (15 қараша 2024 бастап)&lt;ref name=&quot;15qar24&quot; /&gt;

=== [[Панама]] ===
# [[Андриан Көпмағамбетұлы Елемесов|Андриан Елемесов]] (26 қыркүйек 2018 – 7 тамыз 2020)&lt;ref name=&quot;26qir18&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;elemesov2020&quot; /&gt;

=== [[Чили]] ===
# [[Болат Тұрарұлы Нүсіпов|Болат Нүсіпов]] (2 шілде 2021 бастап)&lt;ref name=&quot;2cil21&quot; /&gt;

=== [[Ямайка]] ===
# [[Константин Васильевич Жигалов|Константин Жигалов]] (18 қараша 2013 – 27 сәуір 2018)&lt;ref name=&quot;27saw18&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;18qar13&quot; /&gt;
# [[Андриан Көпмағамбетұлы Елемесов|Андриан Елемесов]] (26 қыркүйек 2018 –)&lt;ref name=&quot;26qir18&quot; /&gt;

== [[Африка]] ==

=== [[Алжир]] ===
# [[Арман Қайратұлы Исағалиев|Арман Исағалиев]] (2 наурыз 2019 – 2 қыркүйек 2020)&lt;ref name=&quot;2naw19-isa&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;2qir20&quot; /&gt;
# [[Қайрат Қайырбекұлы Лама Шариф|Қайрат Лама Шариф]] (11 қараша 2021 –)&lt;ref name=&quot;11qar21&quot;&gt;{{Cite web|url= https://akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-kazakstan-respublikasynyn-egipet-arab-respublikasyndagy-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-kayrat-kayyrbekuly-lama-sharif-kazakstan-tagayyndaldy-11104453 |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Қазақстан Республикасының Египет Араб Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі Қайрат Қайырбекұлы Лама Шариф Қазақстан Республикасының Алжир Халық Демократиялық Республикасындағы, Тунис Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі қызметін қоса атқарушы қызметіне тағайындалды |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2021-11-11 |accessdate= 2024-06-25}}&lt;/ref&gt;
# [[Әнуарбек Серікұлы Ахметов|Әнуарбек Ахметов]] (15 қараша 2024 бастап)&lt;ref name=&quot;15qar24&quot; /&gt;

=== [[Кения]] ===
# [[Барлыбай Кәрімұлы Садықов|Барлыбай Садықов]] (14 тамыз 2023 бастап)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--147029 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2023-08-14 |accessdate= 2024-06-25}}&lt;/ref&gt;

=== [[Конго Республикасы]] ===
# [[Жан Сержанұлы Ғалиев|Жан Ғалиев]] (11 қараша 2025 бастап)

=== [[Ливия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Бақыт Сәбитұлы Арыстан|Бақыт Арыстан]] (2003–2006 – УСӨ)
# [[Расул Берекетұлы Жұмалы|Расул Жұмалы]] (2006–2007 – УСӨ)
# [[Ержан Серікұлы Мұқаш|Ержан Мұқаш]] (2007–2009 – УСӨ)
# [[Мұхит Советұлы Оразаев|Мұхит Оразаев]] (2009–2011 – УСӨ)
}}

=== [[Мозамбик]] ===
# [[Еркін Қадырбекұлы Ахинжанов|Еркін Ахинжанов]] (9 қыркүйек 2024 бастап)

=== [[Мысыр]] ===
{{columns-list|2|
# [[Болатхан Құлжанұлы Тайжан|Болатхан Тайжан]] (1993–1999)
# [[Аслан Есболайұлы Мусин|Аслан Мусин]] (1999–2002)
# [[Бағдат Құлтайұлы Әміреев|Бағдат Әміреев]] (2002–2008)
# [[Бақтияр Сардарбекұлы Тасымов|Бақтияр Тасымов]] (2008–2011)
# [[Берік Сақбайұлы Арын|Берік Арын]] (2011 – қазан 2016) 
# [[Арман Қайратұлы Исағалиев|Арман Исағалиев]] (16 наурыз 2017 – 2 қыркүйек 2020)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlygymen-arman-kairatuly-isagaliev-kazakstan-respublikasynyn-egipet-arab-respublikasyndagy-totenshe-zhane-okiletti-e |title=Мемлекет басшысының Жарлығымен Арман Қайратұлы Исағалиев Қазақстан Республикасының Египет Араб Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі қызметіне тағайындалды |lang=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2017-03-16 |accessdate=2026-09-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;2qir20&quot; /&gt;
# [[Қайрат Қайырбекұлы Лама Шариф|Қайрат Лама Шариф]] (2 қыркүйек 2020 – 5 қаңтар 2025)&lt;ref name=&quot;2qir20&quot; /&gt;
# [[Асқар Жеңісұлы Жеңіс|Асқар Жеңіс]] (5 қаңтар 2025 бастап)&lt;ref name=&quot;qrsim25&quot; /&gt;
}}

=== [[Оңтүстік Африка Республикасы|Оңтүстік Африка]]===
{{columns-list|2|
# [[Талғат Ғабдуллаұлы Қалиев|Талғат Қалиев]] (2014–2019) 
# [[Қанат Қобыландыұлы Тумыш|Қанат Тумыш]] (12 шілде 2019 – 11 қаңтар 2023)&lt;ref name=&quot;11qan23a&quot; /&gt;
# [[Еркін Қадырбекұлы Ахинжанов|Еркін Ахинжанов]] (11 қаңтар 2023 бастап)&lt;ref name=&quot;11qan23&quot; /&gt;
}}

=== [[Кения]] ===
# [[Барлыбай Кәрімұлы Садықов|Барлыбай Садықов]] (25 ақпан 2026 бастап)

=== [[Танзания]] ===
# [[Еркін Қадырбекұлы Ахинжанов|Еркін Ахинжанов]] (9 қыркүйек 2024 бастап)

=== [[Того]] ===
# [[Сәулекүл Сайлауқызы]] (26 наурыз 2024 бастап)&lt;ref name=&quot;26naw24&quot; /&gt;

=== [[Тунис]] ===
# [[Арман Қайратұлы Исағалиев|Арман Исағалиев]] (2 наурыз 2019 – 2 қыркүйек 2020)&lt;ref name=&quot;2naw19-isa&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlygymen-kazakstan-respublikasynyn-egipet-arab-respublikasyndagy-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-arman-kairatuly-isa |title=Мемлекет басшысының Жарлығымен Қазақстан Республикасының Египет Араб Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі Арман Қайратұлы Исағалиев Қазақстан Республикасының Алжир Халық Демократиялық Республикасындағы, Тунис Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі қызметін қоса атқарушы болып тағайындалды |lang=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2019-03-02 |accessdate=2026-09-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;2qir20&quot; /&gt;
# [[Қайрат Қайырбекұлы Лама Шариф|Қайрат Лама Шариф]] (11 қараша 2021 – 5 қаңтар 2025)&lt;ref name=&quot;11qar21&quot; /&gt;

=== [[Эфиопия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Ерлік Шәкірұлы Әли|Ерлік Әли]] (21 қазан 2014 – 19 шілде 2019)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlygymen-erlik-shakiruly-ali-kazakstan-respublikasynyn-efiopiya-federativtik-demokratiyalyk-respublikasyndagy-totens |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Ерлік Шәкірұлы Әли Қазақстан Республикасының Эфиопия Федеративтік Демократиялық Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі қызметінен қызметінен босатылды |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2019-07-19 |accessdate= 2024-06-25}}&lt;/ref&gt;
# [[Барлыбай Кәрімұлы Садықов|Барлыбай Садықов]] (19 шілде 2019 бастап)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlygymen-barlybai-karimuly-sadykov-kazakstan-respublikasynyn-efiopiya-federativtik-demokratiyalyk-respublikasyndagy- |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Барлыбай Кәрімұлы Садықов Қазақстан Республикасының Эфиопия Федеративтік Демократиялық Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі қызметіне тағайындалды |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2019-07-19 |accessdate= 2024-06-25}}&lt;/ref&gt;
}}

== [[Океания]] ==
=== [[Аустралия]] ===
# [[Асқар Сейдахметұлы Құттықадам|Асқар Құттықадам]] (16 наурыз 2023 бастап)&lt;ref name=&quot;16maw23&quot; /&gt;

=== [[Жаңа Зеландия]] ===
# [[Аркен Кеңесбекұлы Арыстанов|Аркен Арыстанов]] (21 желтоқсан 2019 –)&lt;ref name=&quot;21jel19&quot; /&gt;
# [[Асқар Сейдахметұлы Құттықадам|Асқар Құттықадам]] (16 наурыз 2023 бастап)&lt;ref name=&quot;16maw23&quot; /&gt;

== Халықаралық ұйымдар жанындағы тұрақты өкілдер ==
=== [[Біріккен Ұлттар Ұйымы]] ===
# [[Ақмарал Хайдарқызы Арыстанбекова|Ақмарал Арыстанбекова]] (1992–1999)
# [[Мәдина Бинешқызы Жарбосынова|Мәдина Жарбосынова]] (1999–2003)
# [[Ержан Хозеұлы Қазыхан|Ержан Қазыханов]] (2003–2007)
# [[Бірғаным Сарықызы Әйтімова|Бірғаным Әйтімова]] (2007–2013)
# [[Қайрат Құдайбергенұлы Әбдірахманов|Қайрат Әбдірахманов]] (2013–2016)
# [[Қайрат Ермекұлы Омаров|Қайрат Омаров]] (2017–2020)
# [[Мағжан Жанботаұлы Ілиясов|Мағжан Ілиясов]] (2020–2022)&lt;ref name=&quot;30qir20&quot; /&gt;
# [[Ақан Ақасұлы Рахметуллин|Ақан Рахметуллин]] (2022–2024)&lt;ref name=&quot;6qaz22&quot; /&gt;
# [[Қайрат Ермекұлы Омаров|Қайрат Омаров]] (16 мамыр 2024 бастап)

=== [[Еуропа одағы]], [[НАТО|Солтүстік Атлант шарты ұйымы]] ===
Қазақстанның Люксембургтегі елшісі 1994 жылдан бері Еуроодақ пен НАТО жанындағы Қазақстанның тұрақты өкілі қызметін қоса атқарады:
# [[Әуесхан Мақатайұлы Қырбасов|Әуесхан Қырбасов]] (1994–1998)
# [[Ахметжан Смағұлұлы Есімов|Ахметжан Есімов]] (1998–2001)
# [[Төлеутай Ысқақұлы Сүлейменов|Төлеутай Сүлейменов]] (2001–2003)
# [[Константин Васильевич Жигалов|Константин Жигалов]] (2003–2009)
# [[Ерік Мылтықбайұлы Өтембаев|Ерік Өтембаев]] (2009–2012)
# [[Алмаз Нәсіредденұлы Хамзаев|Алмаз Хамзаев]] (2012–2018)
# [[Айгүл Сайфоллақызы Құспан|Айгүл Құспан]] (2018–2021)
# [[Марғұлан Бақытұлы Баймұхан|Марғұлан Баймұхан]] (19 сәуір 2021 – 5 шілде 2025)&lt;ref name=&quot;19saw21&quot; /&gt;
# [[Роман Юрьевич Василенко|Роман Василенко]] (5 шілде 2025 жылдан бастап)

=== [[Ислам ынтымақтастық ұйымы]] ===
Қазақстанның Сауд Арабиясындағы елшісі 2013 жылдан бері ИЫҰ жанындағы Қазақстанның тұрақты өкілі қызметін қоса атқарады:
# [[Бақыт Данабекұлы Батыршаев|Бақыт Батыршаев]] (2010–2019)
# [[Берік Сақбайұлы Арын|Берік Арын]] (2019–2024)
# [[Мадияр Смәділұлы Меңілбеков|Мадияр Меңілбеков]] (18 сәуір 2024 бастап)&lt;ref name=&quot;18saw24&quot; /&gt;

=== [[Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы]] ===
Қазақстанның Беларусьтегі елшісі 1995 жылдан бері ТМД Жарғылық органдарының жанындағы Қазақстанның тұрақты өкілі қызметін қоса атқарады:
# [[Валерий Батайұлы Темірбаев|Валерий Темірбаев]] (1995–1996)
# [[Юрий Алексеевич Клочков|Юрий Клочков]] (1996–1998)
# [[Владимир Иванович Алесин|Владимир Алесин]] (1998–2003)
# [[Ғазиз Алдамжаров]] (2003–2006)
# [[Болат Ғазизұлы Ысқақов|Болат Ысқақов]] (2006–2008)
# [[Анатолий Владимирович Смирнов|Анатолий Смирнов]] (2008–2012)
# [[Ерғалы Бөлегенов|Ерғали Бөлегенов]] (2012–2017)
# [[Ермұхамет Қабиденұлы Ертісбаев|Ермұхамет Ертісбаев]] (2017–2019)
# [[Асқар Асанұлы Бейсенбаев|Асқар Бейсенбаев]] (2019–2023)
# [[Ерлан Сапарұлы Байжанов|Ерлан Байжанов]] (2023–2024)&lt;ref name=&quot;25tam23&quot; /&gt;
# [[Тимур Мекешұлы Жақсылықов|Тимур Жақсылықов]] (4 маусым 2024 бастап)&lt;ref name=&quot;jaqsylyqov24&quot; /&gt;

=== [[Еуразиялық экономикалық одақ]] ===
# [[Рүстем Сұлтанұлы Жиенбаев|Рүстем Жиенбаев]] (?–2008)
# [[Бақытжан Ордабаев]] (2008–2012)
# [[Фархат Шахафутдинұлы Әбдіхалықов|Фархат Әбдіхалықов]] (2012–2015)

=== [[Ұжымдық қауіпсіздік туралы шарт ұйымы]] ===
# [[Владимир Иванович Алесин|Владимир Алесин]] (2005–2017)
# [[Жәнібек Абдуләкімұлы Иманалиев|Жәнібек Иманалиев]] (2017 – 21 сәуір 2022)&lt;ref name=&quot;21saw22&quot; /&gt;
# [[Марат Зеникенұлы Сыздықов|Марат Сыздықов]] (21 сәуір 2022 бастап)&lt;ref name=&quot;21saw22a&quot; /&gt;

=== [[Дүниежүзілік сауда ұйымы]] ===
# [[Жанар Сейдақметқызы Айтжан|Жанар Айтжан]] (6 қазан 2022 – 2024)&lt;ref name=&quot;6qaz22&quot; /&gt;
# [[Әсет Арманұлы Ерғалиев|Әсет Ерғалиев]] (2024–2025)
# [[Қайрат Қалмұқаметұлы Төребаев|Қайрат Төребаев]] (17 наурыз 2025 бастап)

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер|2}}

{{Қазақстанның халықаралық қатынастары}}

[[Санат:Қазақстан елшілері]]
[[Санат:Қазақстан бойынша тізімдер]]
[[Санат:Қазақстан елшілерінің тізімдері]]</text>
      <sha1>awhgwh8uz5vckxtu80fvgjfvkr8wkdp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654792</id>
      <parentid>3654789</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T07:32:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <origin>3654792</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="121538" sha1="9kfydvtxof7ajwt8rj7c7u29v56ydh8" xml:space="preserve">{{toc-right}}
Төменде тәуелсіздік алғаннан бергі '''[[Қазақстан|Қазақстан Республикасы]]ның елшілерінің тізімі''' (үйлесімді елшілерді қоспағанда) берілген. УСӨ — Уақытша сенімді өкіл.

==[[Еуропа]]==
=== [[Албания]] ===
# [[Жансейіт Қансейітұлы Түймебаев|Жансейіт Түймебаев]] (2011 – 7 қазан 2016)&lt;ref name=&quot;7qaz16&quot;&gt;{{Cite web|url=https://akorda.kz/kz/events/akorda_news/akorda_other_events/zhktuimebaevty-ontustik-kazakstan-oblysynyn-ekimi-kyzmetine-tagaiyndau-turaly-zharlyk |title=«Ж.Қ.Түймебаевты Оңтүстік Қазақстан облысының әкімі қызметіне тағайындау туралы» Жарлық |lang=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2016-10-07 |accessdate=2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Абзал Сапарбекұлы]] (8 тамыз 2017 – 15 наурыз 2022)&lt;ref name=&quot;8tam17&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;15naw22a&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--1522550 |title=Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2022-03-15 |accessdate=2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Еркебұлан Оңалбекұлы Сәпиев|Еркебұлан Сәпиев]] (9 желтоқсан 2022 – 2024)&lt;ref name=&quot;9jel22&quot; /&gt;
# [[Ескендір Жүсіпұлы Айсариев|Ескендір Айсариев]] (16 шілде 2024 бастап)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-iskander-zhusipuly-aysariev-kazakstan-respublikasynyn-albaniya-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-lauazymyna-tagayyndaldy-1665025 |title=Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2024-07-16}}&lt;/ref&gt;

=== [[Андорра]] ===
# [[Бақыт Амангелдіұлы Дүйсенбаев|Бақыт Дүйсенбаев]] (21 ақпан 2015 – 27 сәуір 2018)&lt;ref name=&quot;21aqp15&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;27saw18&quot; /&gt;
# [[Константин Васильевич Жигалов|Константин Жигалов]] (8 қазан 2018 – 11 қаңтар 2023)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlygymen-kazakstan-respublikasynyn-ispaniya-koroldigindegi-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-konstantin-vasilevich-zhi |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Қазақстан Республикасының Испания Корольдігіндегі Төтенше және Өкілетті Елшісі Константин Васильевич Жигалов Қазақстан Республикасының Андорра Князьдігіндегі Төтенше және Өкілетті Елшісі, Қазақстан Республикасының Дүниежүзілік турист ұйымы жанындағы Тұрақты өкілі қызметін қоса атқарушы болып тағайындалды |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2018-10-08 |accessdate= 2024-11-28}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;11qan23a&quot; /&gt;
# [[Данат Өмірбайұлы Мұсаев|Данат Мұсаев]] (14 тамыз 2023 бастап)&lt;ref name=&quot;14tam23&quot;&gt;{{Cite web|url= https://akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--1475332 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2023-08-14 |accessdate= 2024-11-28}}&lt;/ref&gt;

=== [[Аустрия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Сағынбек Тоқабайұлы Тұрсынов|Сағынбек Тұрсынов]] (1996–2002)
# [[Рахат Мұхтарұлы Әлиев|Рахат Әлиев]] (2002–2005)
# [[Дулат Оразбекұлы Қуанышев|Дулат Куанышев]] (2005–2007)
# [[Рахат Мұхтарұлы Әлиев|Рахат Әлиев]] (2007)
# [[Қайрат Құдайбергенұлы Әбдірахманов|Қайрат Әбдірахманов]] (2007–2008)
# [[Ержан Хозеұлы Қазыхан|Ержан Қазыханов]] (2008–2011)
# [[Қайрат Құдайбергенұлы Әбдірахманов|Қайрат Әбдірахманов]] (2011–2013)
# [[Қайрат Шораұлы Сарыбай|Қайрат Сарыбай]] (2014 – қыркүйек 2020)
# [[Қайрат Ермекұлы Омаров|Қайрат Омаров]] (30 қыркүйек 2020 – 6 қазан 2022)&lt;ref name=&quot;30qir20&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;6qaz22&quot; /&gt;
# [[Әлібек Әсетұлы Бақаев|Әлібек Бақаев]] (21 қазан 2022 – 14 тамыз 2023)&lt;ref name=&quot;21qaz22&quot; /&gt;
# [[Мұхтар Бескенұлы Тілеуберді|Мұхтар Тілеуберді]] (14 тамыз 2023 бастап)&lt;ref name=&quot;14tam23&quot; /&gt;
}}

=== [[Бельгия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Әуесхан Мақатайұлы Қырбасов|Әуесхан Қырбасов]] (1993–1998)
# [[Ахметжан Смағұлұлы Есімов|Ахметжан Есімов]] (1998–2001)
# [[Төлеутай Ысқақұлы Сүлейменов|Төлеутай Сүлейменов]] (2001–2003)
# [[Константин Васильевич Жигалов|Константин Жигалов]] (2003–2009)
# [[Ерік Мылтықбайұлы Өтембаев|Ерік Өтембаев]] (2009–2012)
# [[Алмаз Насреддинұлы Хамзаев|Алмаз Хамзаев]] (2012 – 22 мамыр 2018) 
# [[Айгүл Сайфоллақызы Құспан|Айгүл Құспан]] (3 шілде 2018 – қаңтар 2021)
# [[Марғұлан Бақытұлы Баймұхан|Марғұлан Баймұхан]] (19 сәуір 2021 – 5 шілде 2025)&lt;ref name=&quot;19saw21&quot; /&gt;
# [[Роман Юрьевич Василенко|Роман Василенко]] (5 шілде 2025 жылдан бастап)
}}

=== [[Болгария]] ===
{{columns-list|2|
# [[Тимур Бибіталыұлы Оразаев|Тимур Оразаев]]&lt;ref name=&quot;orazaev&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.gov.kz/memleket/entities/mfa-vilnius/about?lang=kk |title= Жалпы ақпарат |lang= kk |publisher= Қазақстанның Литвадағы елшілігі |accessdate= 2024-06-25}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20240624230012/https://www.gov.kz/memleket/entities/mfa-vilnius/about?lang=kk |date= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt; (2004–2008 – УСӨ)
# [[Сержан Оралбайұлы Әбдікәрімов|Сержан Әбдікәрімов]] (2008–2009 – УСӨ)
# [[Теміртай Рымтайұлы Ізбастин|Теміртай Ізбастин]] (2009 – 9 желтоқсан 2022)
# [[Виктор Валерьевич Темірбаев|Виктор Темірбаев]] (9 желтоқсан 2022 бастап)&lt;ref name=&quot;9jel22&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--911248 |title=Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2022-12-09 |accessdate=2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
}}

=== [[Босния және Герцеговина]] ===
# [[Аслан Есболайұлы Мусин|Аслан Мусин]] (21 қазан 2014 –)&lt;ref name=&quot;21qaz14&quot; /&gt;
# [[Төлежан Тұрсынұлы Барлыбаев|Төлежан Барлыбаев]] (– 30 наурыз 2022)&lt;ref name=&quot;30naw22&quot; /&gt;
# [[Алтай Ибрагимұлы Әбибуллаев|Алтай Әбибуллаев]] (31 қазан 2022 бастап)&lt;ref name=&quot;31qaz22&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--319735 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2022-10-31 |accessdate= 2024-06-25}}&lt;/ref&gt;

=== [[Ватикан]] ===
# [[Әлібек Әсетович Бақаев|Әлібек Бақаев]] (– 21 қазан 2022)&lt;ref name=&quot;21qaz22&quot; /&gt;
# [[Қайрат Асаниязұлы Саржанов|Қайрат Саржанов]] (18 сәуір 2023 бастап)&lt;ref name=&quot;18saw23&quot; /&gt;

=== [[Германия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Сағынбек Тоқабайұлы Тұрсынов|Сағынбек Тұрсынов]] (1993–1995)
# [[Ерік Мағзұмұлы Асанбаев|Ерік Асанбаев]] (ақпан 1996 – шілде 2000)
# [[Вячеслав Қаменұлы Ғиззатов|Вячеслав Ғиззатов]] (2000–2003)
# [[Қайрат Шораұлы Сарыбай|Қайрат Сарыбай]] (2003–2007)
# [[Нұрлан Баймолдаұлы Онжанов|Нұрлан Онжанов]] (14 қаңтар 2008 – 4 шілде 2014)
# [[Болат Тұрарұлы Нүсіпов|Болат Нүсіпов]] (2 қыркүйек 2014 – маусым 2019)&lt;ref name=&quot;2qir14&quot; /&gt;
# [[Дәурен Айтбайұлы Кәріпов|Дәурен Кәріпов]] (6 маусым 2019 – 13 маусым 2022)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-dauren-aytbayuly-karipov-kazakstan-respublikasynyn-germaniya-federativtik-respublikasyndagy-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-lauazymynan-bosatyldy-1353746 |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Дәурен Айтбайұлы Кәріпов Қазақстан Республикасының Германия Федеративтік Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі лауазымынан босатылды |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2022-06-13 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Нұрлан Баймолдаұлы Онжанов|Нұрлан Онжанов]] (13 маусым 2022 бастап)
}}

=== [[Грекия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Болат Серғазыұлы Сәрсенбаев|Болат Сәрсенбаев]] (2005 – 2007)
# [[Сергей Нұртайұлы Нұртаев|Сергей Нұртаев]] (2007 – қыркүйек 2015)
# [[Алексей Юрьевич Волков|Алексей Волков]] (сәуір 2016 – 2021)
# [[Ерлан Кеңесұлы Баударбек-Қожатаев|Ерлан Баударбек-Қожатаев]] (31 мамыр 2021 – 12 желтоқсан 2024)&lt;ref name=&quot;31mam21&quot; /&gt;
# [[Тимур Шәмілұлы Сұлтанғожин|Тимур Сұлтанғожин]] (23 қаңтар 2025 бастап)
}}

=== [[Дания]] ===
# [[Дастан Шериазданұлы Елеукенов|Дастан Елеукенов]] (21 ақпан 2015 – 18 наурыз 2019)&lt;ref name=&quot;21aqp15&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;18naw19&quot;&gt;{{Cite web|url= https://akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen-1343192699 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=
[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2019-03-18 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Сергей Нұртайұлы Нұртаев|Сергей Нұртаев]] (2 шілде 2021–6 қыркүйек 2024)&lt;ref name=&quot;2cil21&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--263653 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=
[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2021-07-02 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Олжас Мұхамедғалымұлы Сүлейменов|Олжас Сүлейменов]] (21 сәуір 2025 бастап)&lt;ref name=&quot;21saw25&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--2135412 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |date=2025-04-21 |lang=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |accessdate= 2025-04-26}}&lt;/ref&gt;

=== [[Ирландия]] ===
# [[Ержан Хозеұлы Қазыхан|Ержан Қазыханов]] (– 15 ақпан 2017)&lt;ref name=&quot;15aqp17&quot; /&gt;
# [[Мағжан Жанботаұлы Ілиясов|Мағжан Ілиясов]] (18 сәуір 2023 – 20 қазан 2025)&lt;ref name=&quot;18saw23&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--1832321 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2023-04-18 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;

=== [[Исландия]] ===
# [[Ержан Хозеұлы Қазыхан|Ержан Қазыханов]] (– 15 ақпан 2017)&lt;ref name=&quot;15aqp17&quot; /&gt;
# [[Ерлан Әбілфайызұлы Ыдырысов|Ерлан Ыдырысов]] (8 тамыз 2017 – 17 тамыз 2022)&lt;ref name=&quot;8tam17&quot;&gt;{{Cite web|url= https://akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen-1343192695 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2017-08-08 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Мағжан Жанботаұлы Ілиясов|Мағжан Ілиясов]] (18 сәуір 2023 – 20 қазан 2025)&lt;ref name=&quot;18saw23&quot; /&gt;

=== [[Испания]] ===
{{columns-list|2|
# [[Алмаз Насреддинұлы Хамзаев|Алмаз Хамзаев]] (1998–2004)
# [[Нұрлан Жұмағалиұлы Дәненов|Нұрлан Даненов]] (2004–2008)
# [[Ерғалы Бөлегенов|Ерғали Бөлегенов]] (2008–2012)
# [[Бақыт Амангелдіұлы Дүйсенбаев|Бақыт Дүйсенбаев]] (2012 – 27 сәуір 2018)&lt;ref name=&quot;27saw18&quot; /&gt;
# [[Константин Васильевич Жигалов|Константин Жигалов]] (27 сәуір 2018 – 11 қаңтар 2023)&lt;ref name=&quot;27saw18&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;11qan23a&quot;&gt;{{Cite web|url= https://akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--1105558 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2023-01-11 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Данат Өмірбайұлы Мұсаев|Данат Мұсаев]] (11 қаңтар 2023 бастап)&lt;ref name=&quot;11qan23&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--1105112 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2023-01-11 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
}}

=== [[Италия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Олжас Омарұлы Сүлейменов|Олжас Сүлейменов]] (1995–2001)
# [[Бірғаным Сарықызы Әйтімова|Бірғаным Әйтімова]] (2002–2004)
# [[Алмаз Насреддинұлы Хамзаев|Алмаз Хамзаев]] (2004–2012)
# [[Андриан Көпмағамбетұлы Елемесов|Андриан Елемесов]] (2012 – 10 тамыз 2015) 
# [[Сергей Нұртайұлы Нұртаев|Сергей Нұртаев]] (қыркүйек 2015 – 12 ақпан 2021)&lt;ref name=&quot;12aqp21&quot; /&gt;
# [[Ерболат Нәсенұлы Сембаев|Ерболат Сембаев]] (26 ақпан 2021 бастап)&lt;ref name=&quot;26aqp21&quot;&gt;{{Cite web|url= https://demo.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen-1343192721 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2021-02-26 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
}}

=== [[Кипр]] ===
# [[Болат Қабдылхамитұлы Нұрғәлиев|Болат Нұрғәлиев]] (6 қаңтар 2012 – 9 қыркүйек 2014)
# [[Дулат Оразбекұлы Қуанышев|Дулат Қуанышев]] (9 қыркүйек 2014 – 30 қыркүйек 2019)&lt;ref name=&quot;30qir19b&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen-1343192710 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2019-09-30 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Сатыбалды Ересұлы Бұршақов|Сатыбалды Бұршақов]] (12 қазан 2020 – 26 наурыз 2024)&lt;ref name=&quot;12qaz20&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;26naw24&quot;&gt;{{Cite web|url= https://wap.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--2622536 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2024-03-26 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Николай Владимирович Жұмақанов|Николай Жұмақанов]] (23 қаңтар 2025 бастап)

=== [[Латвия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Ғалымжан Тельманұлы Қойшыбаев|Ғалымжан Қойшыбаев]] (2009–2012)
# [[Виктор Валерьевич Темірбаев|Виктор Темірбаев]] (ақпан – қараша 2019)
# [[Тимур Владимирұлы Пірімбетов|Тимур Пірімбетов]] (1 қараша 2019 – 23 қазан 2023)&lt;ref name=&quot;pirimbetov&quot;&gt;{{Cite web|url= https://mirror.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlygymen-timur-vladimiruly-pirimbetov-kazakstan-respublikasynyn-latviya-respublikasyndagy-totenshe-zhane-okiletti-el |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Тимур Владимирұлы Пірімбетов Қазақстан Республикасының Латвия Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі қызметіне тағайындалды |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2019-11-01 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;23qaz23&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--2395022 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2023-10-23 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Дәурен Айтбайұлы Кәріпов|Дәурен Кәріпов]] (23 қазан 2023 бастап)&lt;ref name=&quot;23qaz23&quot; /&gt;
}}

=== [[Литва]] ===
{{columns-list|2|
# [[Саят Дүйсенбайұлы Бейсенов|Саят Бейсенов]] (1995–1997)
# [[Икрам Адырбекұлы Адырбеков|Икрам Адырбеков]] (1997–2002)
# [[Рашид Тұрарұлы Ибраев|Рашид Ибраев]] (2002–2006)
# [[Тілеухан Самарханұлы Қабдрахманов|Тілеухан Кабдрахманов]] (2006–2008)
# [[Ғалымжан Тельманұлы Қойшыбаев|Ғалымжан Қойшыбаев]] (2008–2012)
# [[Бауыржан Әлімұлы Мұхаметжанов|Бауыржан Мұхаметжанов]] (2013 – 29 мамыр 2018)
# [[Виктор Валерьевич Темірбаев|Виктор Темірбаев]] (тамыз 2018 – 9 желтоқсан 2022)&lt;ref name=&quot;9jel22&quot; /&gt;
# [[Тимур Бейбітәліұлы Оразаев|Тимур Оразаев]] (9 желтоқсан 2022 бастап)&lt;ref name=&quot;9jel22&quot; /&gt;
}}

=== [[Лихтенштейн]] ===
# [[Әлібек Әсетович Бақаев|Әлібек Бақаев]] (– 21 қазан 2022)&lt;ref name=&quot;21qaz22&quot; /&gt;
# [[Қайрат Асаниязұлы Саржанов|Қайрат Саржанов]] (18 сәуір 2023 бастап)&lt;ref name=&quot;18saw23&quot; /&gt;

=== [[Люксембург]] ===
# [[Әуесхан Мақатайұлы Қырбасов|Әуесхан Қырбасов]] (1994–1998)
# [[Ахметжан Смағұлұлы Есімов|Ахметжан Есімов]] (1998–2001)
# [[Төлеутай Ысқақұлы Сүлейменов|Төлеутай Сүлейменов]] (2001–2003)
# [[Константин Васильевич Жигалов|Константин Жигалов]] (2003–2009)
# [[Ерік Мылтықбайұлы Өтембаев|Ерік Өтембаев]] (2009–2012)
# [[Алмаз Нәсіредденұлы Хамзаев|Алмаз Хамзаев]] (2012–2018)
# [[Айгүл Сайфоллақызы Құспан|Айгүл Құспан]] (2018–2021)
# [[Марғұлан Бақытұлы Баймұхан|Марғұлан Баймұхан]] (21 қазан 2021 – 5 шілде 2025)&lt;ref name=&quot;21qaz21&quot; /&gt;
# [[Роман Юрьевич Василенко|Роман Василенко]] (9 желтоқсан 2025 жылдан бастап)&lt;ref name=&quot;9jel25&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--911444 |title=Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2025-12-09 |accessdate=2026-09-15}}&lt;/ref&gt;

=== [[Мажарстан]] ===
{{columns-list|2|
# [[Сәлім Әлмағамбетұлы Құрманғожин|Сәлім Құрманғожин]] (1993–1996)
# [[Төлеутай Ысқақұлы Сүлейменов|Төлеутай Сүлейменов]] (1996–2001)
# [[Сағынбек Тоқабайұлы Тұрсынов|Сағынбек Тұрсынов]] (2002–2006)
# [[Рашид Тұрарұлы Ибраев|Рашид Ибраев]] (2006–2012)
# [[Нұрбах Тұрарұлы Рүстемов|Нұрбах Рүстемов]] (2013 – 30 қыркүйек 2019)&lt;ref name=&quot;30qir19a&quot; /&gt;
# [[Жәнібек Жарасқанұлы Әбдрашов|Жәнібек Әбдрашов]] (30 қыркүйек 2019 – шілде 2024)&lt;ref name=&quot;30qir19a&quot; /&gt;
# [[Абзал Сапарбекұлы]] (16 шілде 2024 – 10 шілде 2026)
# [[Анель Бақытбекқызы]] (10 шілде 2026 бастап)&lt;ref name=&quot;10cil26&quot; /&gt;
}}

=== [[Мальта]] ===
# [[Андриан Көпмағамбетұлы Елемесов|Андриан Елемесов]] (6 қараша 2012 – 10 тамыз 2015)
# [[Сергей Нұртайұлы Нұртаев|Сергей Нұртаев]] (– 12 ақпан 2021)&lt;ref name=&quot;12aqp21&quot; /&gt;
# [[Ерболат Нәсенұлы Сембаев|Ерболат Сембаев]] (21 қазан 2021 бастап)&lt;ref name=&quot;21qaz21&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--2193930 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2021-10-21 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;

=== [[Нидерланд]] ===
{{columns-list|2|
# [[Дәулет Қасекенұлы Батырашев|Дәулет Батырашев]] (2004–2006 – УСӨ)
# [[Майнюра Саветқызы Мырзамадиева|Майнюра Мырзамадиева]] (2007–2016) 
# [[Мағжан Жанботаұлы Ілиясов|Мағжан Ілиясов]] (мамыр 2016 – 30 қыркүйек 2020)&lt;ref name=&quot;30qir20&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen-1343192717 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2020-09-30 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Асқар Қуанышұлы Жұмағалиев|Асқар Жұмағалиев]] (30 қыркүйек 2020 – 6 қыркүйек 2024)&lt;ref name=&quot;30qir20&quot; /&gt;
# [[Қайрат Құдайбергенұлы Әбдірахманов|Қайрат Әбдірахманов]] (6 қыркүйек 2024 – 9 желтоқсан 2025)&lt;ref name=&quot;9jel25&quot; /&gt;
# [[Ақан Ақасұлы Рахметуллин|Ақан Рахметуллин]] (9 желтоқсан 2025 бастап)&lt;ref name=&quot;9jel25&quot; /&gt;
}}

=== [[Норвегия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Марат Төлеубекұлы Есенбаев|Марат Есенбаев]] (2004–2006 – УСӨ)
# [[Нұрлан Әділұлы Жалғасбаев|Нұрлан Жалғасбаев]] (2006–2008 – УСӨ)
# [[Марат Төлеубекұлы Есенбаев|Марат Есенбаев]] (2008–2010 – УСӨ)
# [[Нұрлан Орынбасарұлы Мусин|Нұрлан Мусин]] (2010–2013 – УСӨ)
# [[Асқар Сағиұлы Тәжиев|Асқар Тәжиев]] (2013 – 17 қыркүйек 2014) 
# [[Қайрат Қуатұлы Әбусейітов|Қайрат Әбусейітов]] (қыркүйек 2014 – қазан 2018)
# [[Еркін Қадырбекұлы Ахинжанов|Еркін Ахинжанов]] (9 сәуір 2019 – 11 қаңтар 2023)
# [[Әділ Қапанұлы Тұрсынов|Әділ Тұрсынов]] (11 қаңтар 2023 бастап)&lt;ref name=&quot;11qan23&quot; /&gt;
}}

=== [[Польша]] ===
{{columns-list|2|
# [[Игорь Николаевич Тутеволь|Игорь Тутеволь]] (1999–2000 – УСӨ)
# [[Тамас Қалмұхамбетұлы Айтмұхамбетов|Тамас Айтмухамбетов]] (2000–2001 – УСӨ)
# [[Константин Васильевич Жигалов|Константин Жигалов]] (2000–2003)
# [[Төлеутай Ысқақұлы Сүлейменов|Төлеутай Сүлейменов]] (2003–2005)
# [[Алексей Юрьевич Волков|Алексей Волков]] (2005–2012)
# [[Ерік Мылтықбайұлы Өтембаев|Ерік Өтембаев]] (2012–2016) 
# [[Алтай Ибрагимұлы Әбибуллаев|Алтай Әбибуллаев]] (мамыр 2016 – ақпан 2017)
# [[Марғұлан Бақытұлы Баймұхан|Марғұлан Баймұхан]] (шілде 2017 – мамыр 2020)
# [[Әлім Серікұлы Қирабаев|Әлім Қирабаев]] (5 наурыз 2020 – 7 сәуір 2025)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlygymen-alim-serikuly-kirabaev-kazakstan-respublikasynyn-polsha-respublikasyndagy-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-k |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Әлім Серікұлы Қирабаев Қазақстан Республикасының Польша Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі қызметіне тағайындалды |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2020-03-05 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Нұрлан Әділұлы Жалғасбаев|Нұрлан Жалғасбаев]] (7 сәуір 2025 бастап)&lt;ref name=&quot;7sau25&quot; /&gt;
}}

=== [[Португалия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Жан Сержанұлы Ғалиев|Жан Ғалиев]] (– 30 қыркүйек 2019)&lt;ref name=&quot;galiev&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.gov.kz/memleket/entities/intinf/about/structure/people/521?lang=kk |title= Ғалиев Жан Сержанұлы |lang= kk |publisher= [[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігінің Халықаралық ақпарат комитеті|Сыртқы істер министрлігі Халықаралық ақпарат комитеті]]нің ресми сайты |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Дәулет Қасекенұлы Батырашев|Дәулет Батырашев]] (30 қыркүйек 2019  – 5 қаңтар 2025)&lt;ref name=&quot;30qir19a&quot;&gt;{{Cite web|url= https://demo.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen-1343192709 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2019-09-30 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Жан Сержанұлы Ғалиев|Жан Ғалиев]] (5 қаңтар 2025 бастап)&lt;ref name=&quot;qrsim25&quot;&gt;{{Cite web|url= https://akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--5029 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2025-01-05 |accessdate= 2025-01-05}}&lt;/ref&gt;
}}

=== [[Румыния]] ===
{{columns-list|2|
# [[Эрик Болатбекұлы Жүсіпов|Эрик Жүсіпов]] (2003–2005 – УСӨ)
# [[Бақытжан Ордабаев]] (2005–2008 – УСӨ)
# [[Дархан Аманұлы Кәлетаев|Дархан Кәлетаев]]? (2008–2012 – УСӨ)
# [[Талғат Ғабдуллаұлы Калиев|Талғат Калиев]] (2012–2014 – УСӨ) 
# [[Дәулет Қасекенұлы Батырашев|Дәулет Батырашев]] (2 қыркүйек 2014 – 30 қыркүйек 2019)&lt;ref name=&quot;2qir14&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/16727-memleket-basshysynyn-zharlyktarymen |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2014-09-02 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;30qir19b&quot; /&gt;
# [[Нұрбах Тұрарұлы Рүстемов|Нұрбах Рүстемов]] (30 қыркүйек 2019 –)&lt;ref name=&quot;30qir19a&quot; /&gt;
# [[Ерлік Шәкірұлы Әли|Ерлік Әли]] (24 наурыз 2023 – 22 шілде 2026)&lt;ref name=&quot;24naw23&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--2421217 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2023-03-24 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Амангелді Ғазезұлы Саинов|Амангелді Саинов]] (22 шілде 2026 бастап)
}}

=== [[Сан-Марино]] ===
# [[Андриан Көпмағамбетұлы Елемесов|Андриан Елемесов]] (6 қараша 2012 – 10 тамыз 2015)
# [[Сергей Нұртайұлы Нұртаев|Сергей Нұртаев]] (– 12 ақпан 2021)&lt;ref name=&quot;12aqp21&quot; /&gt;
# [[Ерболат Нәсенұлы Сембаев|Ерболат Сембаев]] (21 қазан 2021 бастап)&lt;ref name=&quot;21qaz21&quot; /&gt;

=== [[Сербия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Нұрбах Тұрарұлы Рүстемов|Нұрбах Рүстемов]] (– 30 қыркүйек 2019)&lt;ref name=&quot;30qir19a&quot; /&gt;
# [[Ғабит Әбдімажитұлы Сыздықбеков|Ғабит Сыздықбеков]] (30 қыркүйек 2019 – 2 шілде 2021)&lt;ref name=&quot;30qir19a&quot; /&gt;
# [[Мәди Бәкірұлы Атамқұлов|Мәди Атамқұлов]] (2 шілде 2021 – 10 шілде 2026)&lt;ref name=&quot;2cil21&quot; /&gt;
# [[Болат Бариұлы Иманбаев|Болат Иманбаев]] (10 шілде 2026 бастап)&lt;ref name=&quot;10cil26&quot; /&gt;
}}

=== [[Словакия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Сержан Оралбайұлы Әбдікәрімов|Сержан Әбдікәрімов]] (– 30 қыркүйек 2019)&lt;ref name=&quot;30qir19a&quot; /&gt;
# [[Роман Юрьевич Василенко|Роман Василенко]] (21 желтоқсан 2019 –)&lt;ref name=&quot;21jel19&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen-1343192711 |title=Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2019-12-21 |accessdate=2026-09-15}}&lt;/ref&gt;
# [[Төлежан Тұрсынұлы Барлыбаев|Төлежан Барлыбаев]] (30 наурыз 2022 – қараша 2024)&lt;ref name=&quot;30naw22&quot;&gt;{{Cite web|url= https://akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--302120 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2022-03-30 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Жанна Ниязбекқызы Сағынова|Жанна Сағынова]] (15 қараша 2024 бастап)&lt;ref name=&quot;15qar24&quot; /&gt;
}}

=== [[Словения]] ===
# [[Қайрат Ермекұлы Омаров|Қайрат Омаров]] (21 қазан 2021 – 6 қазан 2022)&lt;ref name=&quot;6qaz22&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;21qaz21&quot; /&gt;
# [[Әлібек Әсетұлы Бақаев|Әлібек Бақаев]] (24 наурыз 2023 – 14 тамыз 2023)&lt;ref name=&quot;24naw23&quot; /&gt;
# [[Данияр Қабидоллаұлы Сарекенов|Данияр Сарекенов]] (9 қыркүйек 2024 – 13 қазан 2025)
# [[Алтай Ибрагимұлы Әбибуллаев|Алтай Әбибуллаев]] (13 қазан 2025 бастап)

=== [[Солтүстік Македония]] ===
# [[Нұрбах Тұрарұлы Рүстемов|Нұрбах Рүстемов]] (– 30 қыркүйек 2019)&lt;ref name=&quot;30qir19a&quot; /&gt;
# [[Жәнібек Жарасқанұлы Әбдрашов|Жәнібек Әбдрашов]] (2 қыркүйек 2020 –)
# [[Сатыбалды Ересұлы Бұршақов|Сатыбалды Бұршақов]] (26 наурыз 2024 – 27 тамыз 2026)&lt;ref name=&quot;26naw24&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-satybaldy-eresuly-burshakov-kazakstan-respublikasynyn-soltustik-makedoniya-respublikasyndagy-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-lauazymynan-bosatyldy-277720 |title=Мемлекет басшысының Жарлығымен Сатыбалды Ересұлы Бұршақов Қазақстан Республикасының Солтүстік Македония Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі лауазымынан босатылды |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2026-08-27 |accessdate=2026-08-27}}&lt;/ref&gt;

=== [[Ұлыбритания]] ===
{{columns-list|2|
# [[Нұртай Әбіқайұлы Әбіқаев|Нұртай Әбіқаев]] (1995–1996)
# [[Қанат Бекмырзаұлы Саудабаев|Қанат Саудабаев]] (1996–1999)
# [[Әділ Құрманжанұлы Ахметов|Әділ Ахметов]] (2000–2001)
# [[Ерлан Әбілфайызұлы Ыдырысов|Ерлан Ыдырысов]] (2002–2007)
# [[Қайрат Қуатұлы Әбусейітов|Қайрат Әбусейітов]] (2008 – 17 қыркүйек 2014)
# [[Ержан Хозеұлы Қазыхан|Ержан Қазыханов]] (17 қыркүйек 2014 – 15 ақпан 2017)&lt;ref name=&quot;15aqp17&quot; /&gt;
# [[Ерлан Әбілфайызұлы Ыдырысов|Ерлан Ыдырысов]] (15 ақпан 2017 – 17 тамыз 2022)&lt;ref name=&quot;15aqp17&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen-1343192692 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2017-02-15 |accessdate= 2024-06-25}}&lt;/ref&gt;
# [[Мағжан Жанботаұлы Ілиясов|Мағжан Ілиясов]] (6 қазан 2022 – 20 қазан 2025)&lt;ref name=&quot;6qaz22&quot;&gt;{{Cite web|url= https://akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--69959 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2022-10-06 |accessdate= 2024-11-28}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.gov.kz/memleket/entities/mfa-london/about/structure/people/28485?lang=kk |title= Ілиясов Мағжан Жанботаұлы |lang= kk |publisher= [[Қазақстанның Ұлыбританиядағы Елшілігі]] |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Әлібек Әсетұлы Бақаев|Әлібек Бақаев]] (22 шілде 2026 бастап)
}}

=== [[Финляндия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Ғалымжан Тельманұлы Қойшыбаев|Ғалымжан Қойшыбаев]] (2009–2016)
# [[Мұрат Әбуғалиұлы Нұртілеу|Мұрат Нұртілеуов]] (29 наурыз 2016 – 25 наурыз 2019)
# [[Жанна Сәбитқызы Сартбаева|Жанна Сартбаева]] (18 мамыр 2019 – 20 маусым 2024)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-zhanna-sabitkyzy-sartbaeva-kazakstan-respublikasynyn-finlyandiya-respublikasyndagy-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-lauazymynan-bosatyldy-2052539 |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Жанна Сәбитқызы Сартбаева Қазақстан Республикасының Финляндия Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі лауазымынан босатылды |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2024-06-20 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Азамат Сәбитұлы Әбдіраимов|Азамат Әбдіраимов]] (20 маусым 2024 бастап)
}}

=== [[Франция]] ===
{{columns-list|2|
# [[Тілеухан Самарханұлы Қабдрахманов|Тілеухан Қабдрахманов]] (1993–1996)
# [[Нұрлан Жұмағалиұлы Дәненов|Нұрлан Даненов]] (1997–1999)
# [[Ақмарал Хайдарқызы Арыстанбекова|Ақмарал Арыстанбекова]] (1999–2003)
# [[Дулат Оразбекұлы Қуанышев|Дулат Қуанышев]] (2003–2005)
# [[Аманжол Қазбекұлы Жанқұлиев|Аманжол Жанқұлиев]] (2005–2008)
# [[Мұрат Сейітжанұлы Тәшібаев|Мұрат Тәшібаев]] (2008–2009)
# [[Нұрлан Жұмағалиұлы Дәненов|Нұрлан Даненов]] (2009 – қазан 2017) 
# [[Жан Сержанұлы Ғалиев|Жан Ғалиев]] (31 қазан 2017 – қыркүйек 2022)&lt;ref name=&quot;galiev&quot; /&gt;
# [[Гүлсара Мерейқызы Арыстанқұлова|Гүлсара Арыстанқұлова]] (23 шілде 2022 бастап)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-gulsara-mereykyzy-arystankulova-kazakstan-respublikasynyn-francuz-respublikasyndagy-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-lauazymyna-tagayyndaldy-2365642 |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Гүлсара Мерейқызы Арыстанқұлова Қазақстан Республикасының Француз Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі лауазымына тағайындалды |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2022-07-23 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
}}

=== [[Хорватия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Алтай Ибрагимұлы Әбибуллаев|Алтай Әбибуллаев]] (2008–2009 – УСӨ)
# [[Төлежан Тұрсынұлы Барлыбаев|Төлежан Барлыбаев]] (2012–2014 – УСӨ)
# [[Аслан Есболайұлы Мусин|Аслан Мусин]] (2014 – 4 қаңтар 2017) 
# [[Төлежан Тұрсынұлы Барлыбаев|Төлежан Барлыбаев]] (мамыр 2017 – 30 наурыз 2022)&lt;ref name=&quot;30naw22&quot; /&gt;
# [[Алтай Ибрагимұлы Әбибуллаев|Алтай Әбиболлаев]] (30 наурыз 2022 – 24 наурыз 2023)&lt;ref name=&quot;30naw22&quot; /&gt;
# [[Ақылбек Әбсатұлы Камалдинов|Ақылбек Камалдинов]] (16 маусым 2023 – 5 қаңтар 2025)&lt;ref name=&quot;16maw23&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--1653134 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2023-03-16 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Дәулет Қасекенұлы Батырашев|Дәулет Батырашев]] (5 қаңтар 2025 бастап)&lt;ref name=&quot;qrsim25&quot; /&gt;
}}

=== [[Черногория]] ===
# [[Аслан Есболайұлы Мусин|Аслан Мусин]] (21 қазан 2014 –)&lt;ref name=&quot;21qaz14&quot; /&gt;
# [[Төлежан Тұрсынұлы Барлыбаев|Төлежан Барлыбаев]] (– 30 наурыз 2022)&lt;ref name=&quot;30naw22&quot; /&gt;

=== [[Чехия]] ===
{{columns-list|2|
#[[Советқали Қамаубайұлы Қартбаев|Советқали Қартбаев]] (1997–2001)
#Дархан Әліұлы Бердәлиев (2001–2003)
#Игорь Идеалұлы Мұсәлімов (2003–2004)
#[[Шәріп Омарұлы Омаров|Шәріп Омаров]] (2004–2008)
#[[Анарбек Бақтығазыұлы Қарашев|Анарбек Қарашев]] (қаңтар 2008 – шілде 2014)
#[[Сержан Оралбайұлы Әбдікәрімов|Сержан Әбдікәрімов]] (наурыз 2015 – 30 қыркүйек 2019)&lt;ref name=&quot;30qir19a&quot; /&gt;
#[[Марат Мұханбетқазыұлы Тәжин|Марат Тәжин]] (қараша 2019 – 16 маусым 2023)
#[[Бақыт Амангелдіұлы Дүйсенбаев|Бақыт Дүйсенбаев]] (16 маусым 2023 –)&lt;ref name=&quot;16maw23&quot; /&gt;
# [[Қайрат Құдайбергенұлы Әбдірахманов|Қайрат Әбдірахманов]] (9 желтоқсан 2025 бастап)&lt;ref name=&quot;9jel25&quot; /&gt;
}}

=== [[Швейцария]] ===
{{columns-list|2|
# [[Болат Жамитұлы Өтемұратов|Болат Өтемұратов]] (1996–1999)
# [[Нұрлан Жұмағалиұлы Дәненов|Нұрлан Дәненов]] (1999–2004)
# [[Абусеитов, Кайрат Хуатович|К. Абусеитов]] (2004–2008)
# [[Аманжол Қазбекович Жанқұлиев|Аманжол Жанкулиев]] (2008–2009)
# [[Мұхтар Бескенұлы Тілеуберді|Мұхтар Тілеуберді]] (2009 – наурыз 2016) 
# [[Жанар Сейдахметқызы Айтжанова|Жанар Айтжанова]] (11 мамыр 2016 – 4 қыркүйек 2019)
# [[Әлібек Әсетович Бақаев|Әлібек Бақаев]] (4 қыркүйек 2019 – 21 қазан 2022)&lt;ref name=&quot;21qaz22&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--2195722 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2022-10-21 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Қайрат Асаниязұлы Саржанов|Қайрат Саржанов]] (21 қазан 2022 бастап)&lt;ref name=&quot;21qaz22&quot; /&gt;
}}

=== [[Швеция]] ===
{{columns-list|2|
# [[Дастан Шериазданұлы Елеукенов|Дастан Елеукенов]] (2013 – 18 наурыз 2019)&lt;ref name=&quot;18naw19&quot; /&gt;
# [[Қайрат Құдайбергенұлы Әбдірахманов|Қайрат Әбдірахманов]] (наурыз 2019 – 7 желтоқсан 2020)
# [[Сергей Нұртайұлы Нұртаев|Сергей Нұртаев]] (12 ақпан 2021 – 6 қыркүйек 2024)&lt;ref name=&quot;12aqp21&quot; /&gt;
# [[Олжас Мұхамедғалымұлы Сүлейменов|Олжас Сүлейменов]] (6 қыркүйек 2024 бастап)
}}

=== [[Эстония]] ===
{{columns-list|2|
# [[Ғалымжан Тельманұлы Қойшыбаев|Ғалымжан Қойшыбаев]] (2009–2016)
# [[Мұрат Әбуғалиұлы Нұртілеу|Мұрат Нұртілеуов]] (ақпан 2017 – наурыз 2019)
# [[Нұрлан Мұсатайұлы Сейтімов|Нұрлан Сейтімов]] (21 желтоқсан 2019 – 27 наурыз 2024)&lt;ref name=&quot;21jel19&quot; /&gt;
# [[Алтай Сейдірұлы Көлгінов|Алтай Көлгінов]] (27 наурыз 2024 бастап)
}}

== [[Посткеңестік кеңістік]] ==
=== [[Армения]] ===
{{columns-list|2|
# [[Айымдос Ерсайынұлы Бозжігітов|Айымдос Бозжігітов]] (2010 – 6 наурыз 2015)
# [[Тимур Бейбітәліұлы Оразаев|Темір Оразаев]] (29 наурыз 2016 – 12 ақпан 2021)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://kaz.inform.kz/news/t-orazaev-kazakstannyn-armeniyadagy-elshisi-bolyp-tagayyndaldy_a2886544/ |title= Т.Оразаев Қазақстанның Армениядағы Елшісі болып тағайындалды |lang= kk |publisher= kaz.inform.kz |date= 2016-03-29 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Болат Бариұлы Иманбаев|Болат Иманбаев]] (12 ақпан 2021 – 10 шілде 2026)&lt;ref name=&quot;12aqp21&quot;&gt;{{Cite web|url= https://demo.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen-1343192719 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2021-02-12 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;10cil26&quot; /&gt;
}}

=== [[Әзербайжан]] ===
{{columns-list|2|
# [[Ибраһим Әжейұлы Аманғалиев|Ибраһим Аманғалиев]] (1993–1998)
# [[Рашид Тұрарұлы Ибраев|Рашид Ибраев]] (1998–2002)
# [[Андар Мәулешұлы Шоқпытов|Андар Шоқпытов]] (2002–2007)
# [[Серік Дастанұлы Пірімбетов|Серік Пірімбетов]] (2008–2013)
# [[Амангелді Жұмабайұлы Жұмабаев|Амангелді Жұмабаев]] (2013–2015)
# [[Бейбіт Өксікбайұлы Исабаев|Бейбіт Исабаев]] (2015–2019)
# [[Сержан Оралбайұлы Әбдікәрімов|Сержан Әбдікәрімов]] (2019–2023)&lt;ref name=&quot;30qir19a&quot; /&gt;
# [[Әлім Дәуренұлы Байел|Әлім Байел]] (18 сәуір 2023 бастап)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-alim-daurenuly-bayel-kazakstan-respublikasynyn-azerbayzhan-respublikasyndagy-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-lauazymyna-tagayyndaldy-1831827 |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Әлім Дәуренұлы Байел Қазақстан Республикасының Әзербайжан Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі лауазымына тағайындалды |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2023-04-18 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
}}

=== [[Беларусь]] ===
{{columns-list|2|
# [[Валерий Батайұлы Темірбаев|Валерий Темірбаев]] (1994–1996)
# [[Юрий Алексеевич Клочков|Юрий Клочков]] (1996–1998)
# [[Владимир Иванович Алесин|Владимир Алесин]] (1998–2003)
# [[Ғазиз Алдамжаров]] (2003–2006)
# [[Болат Ғазизұлы Ысқақов|Болат Ысқақов]] (2006–2008)
# [[Анатолий Владимирович Смирнов|Анатолий Смирнов]] (2008–2012)
# [[Ерғалы Бөлегенов|Ерғали Бөлегенов]] (2012–2017)
# [[Ермұхамет Қабиденұлы Ертісбаев|Ермұхамет Ертісбаев]] (2017–2019)
# [[Асқар Асанұлы Бейсенбаев|Асқар Бейсенбаев]] (12 тамыз 2019 – тамыз 2023)
# [[Ерлан Сапарұлы Байжанов|Ерлан Байжанов]] (25 тамыз 2023 – маусым 2024)&lt;ref name=&quot;25tam23&quot; /&gt;
# [[Тимур Мекешұлы Жақсылықов|Тимур Жақсылықов]] (4 маусым 2024 бастап)&lt;ref name=&quot;jaqsylyqov24&quot;&gt;{{Cite web|url= https://akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-timur-mekeshuly-zhaksylykov-kazakstan-respublikasynyn-belarus-respublikasyndagy-elshisi-bolyp-tagayyndaldy-451658 |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Тимур Мекешұлы Жақсылықов Қазақстан Республикасының Беларусь Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі, ТМД Жарғылық органдарының жанындағы Тұрақты өкіл қызметін қоса атқарушы болып тағайындалды |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2024-06-04 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
}}

=== [[Грузия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Наурыз Ғұбайдуллаұлы Айдаров|Наурыз Айдаров]] (2003–2005 – УСӨ)
# [[Нұрлан Әділұлы Жалғасбаев|Нұрлан Жалғасбаев]] (2005–2006 – УСӨ)
# [[Игорь Идеалұлы Мұсәлімов|Игорь Мұсәлімов]] (2006–2011 – УСӨ)
# [[Әділ Қапанұлы Тұрсынов|Әділ Тұрсынов]] (2012–2013 – УСӨ)
# [[Ермұхамет Қабиденұлы Ертісбаев|Ермұхамет Ертісбаев]] (2013–2017) 
# [[Бауыржан Әлімұлы Мұхаметжанов|Бауыржан Мұхаметжанов]] (2018–2022)
# [[Мәлік Кеңесбайұлы Мырзалин|Мәлік Мырзалин]] (9 желтоқсан 2022 – 11 қыркүйек 2026)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-malik-kenesbayuly-myrzalin-kazakstan-respublikasynyn-gruziyadagy-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-bolyp-tagayyndaldy-ol-kazakstan-respublikasy-prezidentinin-akimshiligi-basshysynyn-orynbasary-lauazymynan-bosatyldy-911036 |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Мәлік Кеңесбайұлы Мырзалин Қазақстан Республикасының Грузиядағы Төтенше және Өкілетті Елшісі болып тағайындалды, ол Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі Басшысының орынбасары лауазымынан босатылды |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2022-12-09 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;26qir11&quot; /&gt;
# [[Талғат Мұбарақұлы Адуов|Талғат Адуов]] (11 қыркүйек 2026 бастап)&lt;ref name=&quot;26qir11&quot; /&gt;
}}

=== [[Қырғызстан]] ===
{{columns-list|2|
# [[Мұхтар Шаханов]] (1993–2003)
# [[Өмірзақ Өзбекұлы Өзбеков|Өмірзақ Өзбеков]] (2003–2008)
# [[Бақыт Сағындықұлы Оспанов|Бақыт Оспанов]] (2008–2009)
# [[Бейбіт Өксікбайұлы Исабаев|Бейбіт Исабаев]] (2009 – 16 наурыз 2015) 
# [[Айымдос Ерсайынұлы Бозжігітов|Айымдос Бозжігітов]] (16 наурыз 2015 – 7 ақпан 2018)
# [[Кәрім Нәсбекұлы Көкірекбаев|Кәрім Көкірекбаев]] (7 ақпан 2018 – 26 тамыз 2019)
# [[Қайрат Айтмұхамбетұлы Нұрпейісов|Қайрат Нұрпейісов]] (26 тамыз 2019 – 19 сәуір 2021)&lt;ref name=&quot;26tam19&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;19saw21a&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--1934628 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2021-04-19 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Рәпіл Сейітханұлы Жошыбаев|Рәпіл Жошыбаев]] (19 сәуір 2021 – 10 шілде 2026)&lt;ref name=&quot;19saw21&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--1934432 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2021-04-19 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Әбілқайыр Бақтыбайұлы Сқақов|Әбілқайыр Сқақов]] (10 шілде 2026 бастап)&lt;ref name=&quot;10cil26&quot; /&gt;
}}

=== [[Молдова]] ===
# [[Дархан Аманұлы Кәлетаев|Дархан Кәлетаев]] (12 қазан 2020 – 2022)&lt;ref name=&quot;12qaz20&quot; /&gt;
# [[Алмат Дәкібайұлы Айдарбеков|Алмат Айдарбеков]] (30 наурыз 2022 бастап)&lt;ref name=&quot;30naw22&quot; /&gt;

=== [[Өзбекстан]] ===
{{columns-list|2|
# [[Сайлау Батыршаұлы]] (1993-1994)
# [[Нәжімеден Ихсанұлы Есқалиев|Нәжімеден Есқалиев]] (1994–1997)
# [[Өмірзақ Өзбекұлы Өзбеков|Өмірзақ Өзбеков]] (1997–2003)
# [[Тілеухан Самарханұлы Қабдрахманов|Тілеухан Қабдрахманов]] (2003–2006)
# [[Асқар Исабекұлы Мырзахметов|Асқар Мырзахметов]] (2006–2007)
# [[Зауытбек Қауысбекұлы Тұрысбеков|Зауытбек Тұрысбеков]] (2007–2009)
# [[Бөрібай Биқожаұлы Жексембин|Бөрібай Жексембин]] (2010 – желтоқсан 2015)
# [[Ерік Мылтықбайұлы Өтембаев|Ерік Өтембаев]] (2016 – 18 наурыз 2019)&lt;ref name=&quot;18naw19&quot; /&gt;
# [[Дархан Амангелдіұлы Сатыбалды|Дархан Сатыбалды]] (2019–2022)
# [[Бейбіт Бәкірұлы Атамқұлов|Бейбіт Атамқұлов]] (31 қазан 2022 – 22 шілде 2026)&lt;ref name=&quot;31qaz22&quot; /&gt;
# [[Ералы Лұқпанұлы Тоғжанов|Ералы Тоғжанов]] (22 шілде 2026 бастап)
}}

=== [[Ресей]] ===
{{Толық мақала|Қазақстанның Ресейдегі елшілерінің тізімі}}
{{columns-list|2|
#[[Валерий Батайұлы Темірбаев|Валерий Темірбаев]] (1992–1994)
#[[Тайыр Аймұхамедұлы Мансұров|Тайыр Мансұров]] (қаңтар 1994 – ақпан 2002)
#[[Алтынбек Сәрсенбайұлы]] (2002 – қараша 2003)
#[[Қырымбек Елеуұлы Көшербаев|Қырымбек Көшербаев]] (қараша 2003 – 24 қаңтар 2006)
#[[Жансейіт Қансейітұлы Түймебаев|Жансейіт Түймебаев]] (1 ақпан 2006 – 19 қаңтар 2007)
#[[Нұртай Әбіқайұлы Әбіқаев|Нұртай Әбіқаев]] (12 ақпан 2007 – 14 қазан 2008)
#[[Әділбек Рыскелдіұлы Жақсыбеков|Әділбек Жақсыбеков]] (11 қараша 2008 – 24 маусым 2009)
#[[Зауытбек Қауысбекұлы Тұрысбеков|Зауытбек Тұрысбеков]] (14 тамыз 2009 – 25 сәуір 2012)
#[[Ғалым Ізбасарұлы Оразбақов|Ғалым Оразбақов]] (25 сәуір 2012 – 22 қаңтар 2014)
#[[Марат Мұханбетқазыұлы Тәжин|Марат Тәжин]] (11 ақпан 2014 – 12 қаңтар 2017)
#[[Иманғали Нұрғалиұлы Тасмағамбетов|Иманғали Тасмағамбетов]] (3 ақпан 2017 – 18 желтоқсан 2019)
#[[Ермек Беделбайұлы Көшербаев|Ермек Көшербаев]] (29 қаңтар 2020 – 16 маусым 2023)
#[[Дәурен Әскербекұлы Абаев|Дәурен Абаев]] (3 шілде 2023 бастап)
}}

=== [[Тәжікстан]] ===
{{columns-list|2|
# [[Нәжімеден Ықсанұлы Есқалиев|Нәжімеден Есқалиев]] (1997–1999)
# [[Аманжол Қазбекұлы Жанқұлиев|Аманжол Жанқұлиев]] (2001–2003)
# [[Ерлан Әділханұлы Әбілдаев|Ерлан Әбілдаев]] (2004–2008)
# [[Әбутәліп Ібіжанұлы Ахметов|Әбутәліп Ахметов]] (2008–2010+)
# [[Ағыбай Дінкенұлы Смағұлов|Ағыбай Смағұлов]] (2011–2017)
# [[Асқар Ерлікұлы Тәжібаев|Асқар Тәжібаев]] (18 наурыз 2019 – 15 наурыз 2022)&lt;ref name=&quot;15naw22b&quot; /&gt;
# [[Уәлихан Әмірханұлы Төреханов|Уәлихан Төреханов]] (15 наурыз 2022 бастап)&lt;ref name=&quot;15naw22b&quot; /&gt;
}}

=== [[Түрікменстан]]===
{{columns-list|2|
# [[Амангелді Жұмабайұлы Жұмабаев|Амангелді Жұмабаев]] (1999–2004)
# [[Вячеслав Қаменұлы Ғиззатов|Вячеслав Ғиззатов]] (2004–2005)
# [[Мұрат Марданұлы Атанов|Мұрат Атанов]] (2005–2008)
# [[Асхат Тұтқышбайұлы Оразбай|Асхат Оразбай]] (2008–2012)
# [[Орман Кәрімұлы Нұрбаев|Орман Нұрбаев]] (2012–2017)
# [[Жандос Әнуарұлы Асанов|Жандос Асанов]] (13 шілде 2018 – тамыз 2019)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlygymen-zhandos-anuaruly-asanov-kazakstan-respublikasynyn-turikmenstandagy-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-kyzmetin |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Жандос Әнуарұлы Асанов Қазақстан Республикасының Түрікменстандағы Төтенше және Өкілетті Елшісі қызметіне тағайындалды |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2018-07-13 |accessdate= 2024-09-11}}&lt;/ref&gt;
# [[Еркебұлан Оңалбекұлы Сәпиев|Еркебұлан Сәпиев]] (26 тамыз 2019 – 15 наурыз 2022)&lt;ref name=&quot;26tam19&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen-1343192706 |title=Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2019-08-26 |accessdate=2026-09-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;15naw22b&quot; /&gt;
# [[Асқар Ерлікұлы Тәжібаев|Асқар Тәжібаев]] (15 наурыз 2022 – 20 маусым 2024)&lt;ref name=&quot;15naw22b&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-askar-erlikuly-tazhibaev-kazakstan-respublikasynyn-turikmenstandagy-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-lauazymynan-bosatyldy-2052143 |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Асқар Ерлікұлы Тәжібаев Қазақстан Республикасының Түрікменстандағы Төтенше және Өкілетті Елшісі лауазымынан босатылды |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2024-06-20 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Нұрлан Асқарұлы Ноғаев|Нұрлан Ноғаев]] (20 маусым 2024 бастап)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.ktk.kz/kz/newsfeed/article/2024/06/20/273172/ |title= Нұрлан Ноғаев Қазақстанның Түрікменстандағы елшісі болып тағайындалды |lang= kk |publisher= [[КТК (телеарна)|КТК]] |date= 2024-06-20 |accessdate= 2024-06-25}}&lt;/ref&gt;
}}

=== [[Украина]] ===
{{columns-list|2|
# [[Юрий Алексеевич Клочков|Юрий Клочков]] (1994–1996)
# [[Нәжімеден Ықсанұлы Есқалиев|Нәжімеден Есқалиев]] (1997–1999)
# [[Равиль Тәжіқараұлы Шырдабаев|Равиль Шырдабаев]] (1999–2003)
# [[Амангелді Жұмабайұлы Жұмабаев|Амангелді Жұмабаев]] (2003–2011)
# [[Зауытбек Қауысбекұлы Тұрысбеков|Зауытбек Тұрысбеков]] (2012–2015) 
# [[Самат Исламұлы Ордабаев|Самат Ордабаев]] (2016–2020)
# [[Дархан Аманұлы Кәлетаев|Дархан Кәлетаев]] (12 қазан 2020 – 17 сәуір 2025)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen-1343192718 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |date=2020-10-12 |lang=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |accessdate= 2025-04-26}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-darhan-amanuly-kaletaev-kazakstan-respublikasynyn-ukrainadagy-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-lauazymynan-bosatyldy-1733555 |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Дархан Аманұлы Кәлетаев Қазақстан Республикасының Украинадағы Төтенше және Өкілетті Елшісі лауазымынан босатылды |date=2025-04-17|lang=kk|publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |accessdate= 2025-04-26}}&lt;/ref&gt;
# [[Төлежан Тұрсынұлы Барлыбаев|Төлежан Барлыбаев]] (17 сәуір 2025 бастап)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-tolezhan-tursynuly-barlybaev-kazakstan-respublikasynyn-ukrainadagy-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-lauazymyna-tagayyndaldy-1733617 |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Төлежан Тұрсынұлы Барлыбаев Қазақстан Республикасының Украинадағы Төтенше және Өкілетті Елшісі лауазымына тағайындалды |date=2025-04-17|lang=kk|publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |accessdate= 2025-04-26}}&lt;/ref&gt;
}}

== [[Азия]] ==

=== [[Ауғанстан]] ===
{{columns-list|2|
# Мұхамедқали Бақбергенов (2003–2005 – УСӨ)
# [[Ағыбай Дінкенұлы Смағұлов|Ағыбай Смағұлов]] (2005–2011)
# [[Өміртай Мақашұлы Бітімов|Өміртай Бітімов]] (2011 – сәуір 2018)
# [[Әлімхан Оңғарұлы Есенгелдиев|Әлімхан Есенгелдиев]] (2 сәуір 2018 – қыркүйек 2024)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlygymen-alimhan-ongaruly-esengeldiev-kazakstan-respublikasynyn-auganstan-islam-respublikasyndagy-totenshe-zhane-oki |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Әлімхан Оңғарұлы Есенгелдиев Қазақстан Республикасының Ауғанстан Ислам Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі қызметіне тағайындалды |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2018-04-02 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
}}

=== [[Бангладеш]] ===
# [[Ерлан Алтынбайұлы Әлімбаев|Ерлан Әлімбаев]] (2 қыркүйек 2020 – 19 сәуір 2021)&lt;ref name=&quot;19saw21a&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;2qir20&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen-1343192716 |title=Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2020-09-02 |accessdate=2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Нұрлан Әділұлы Жалғасбаев|Нұрлан Жалғасбаев]] (26 қаңтар 2022 – 7 сәуір 2025)&lt;ref name=&quot;26qan22&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--2601921 |title=Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2022-01-26 |accessdate=2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Азамат Несіпбайұлы Есқараев|Азамат Есқараев]] (10 шілде 2026 бастап)&lt;ref name=&quot;10cil26&quot; /&gt;

=== [[Бахрейн]] ===
# [[Бақыт Батыршаев]] (– 18 наурыз 2019)&lt;ref name=&quot;18naw19&quot; /&gt;
# [[Берік Сақбайұлы Арын|Берік Арын]] (30 қыркүйек 2019 – 18 сәуір 2024)&lt;ref name=&quot;30qir19a&quot; /&gt;
# [[Мадияр Смәділұлы Меңілбеков|Мадияр Меңілбеков]] (11 қараша 2025 бастап)

=== [[Бруней]] ===
# [[Данияр Қабидоллаұлы Сарекенов|Данияр Сарекенов]] (21 ақпан 2015 –)&lt;ref name=&quot;21aqp15&quot; /&gt;
# [[Болат Бариұлы Иманбаев|Болат Иманбаев]] (– 12 ақпан 2021)&lt;ref name=&quot;12aqp21&quot; /&gt;
# [[Болат Болатұлы Сүгірбаев|Болат Сүгірбаев]] (26 қаңтар 2022 – 11 қыркүйек 2026)&lt;ref name=&quot;26qan22&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;26qir11-sug&quot; /&gt;

=== [[Бутан]] ===
# [[Ерлан Алтынбайұлы Әлімбаев|Ерлан Әлімбаев]] (2 қыркүйек 2020 – 19 сәуір 2021)&lt;ref name=&quot;19saw21a&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;2qir20&quot; /&gt;
# [[Нұрлан Әділұлы Жалғасбаев|Нұрлан Жалғасбаев]] (26 қаңтар 2022 – 7 сәуір 2025)&lt;ref name=&quot;26qan22&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;7sau25&quot; /&gt;
# [[Азамат Несіпбайұлы Есқараев|Азамат Есқараев]] (10 шілде 2026 бастап)&lt;ref name=&quot;10cil26&quot; /&gt;

=== [[Біріккен Араб Әмірліктері]] ===
{{columns-list|2|
# [[Асқар Ахметұлы Мусинов|Асқар Мусинов]] (2006–2013)
# [[Қайрат Қайырбекұлы Лама Шариф|Қайрат Лама Шариф]] (2013 – ақпан 2019) 
# [[Мадияр Смәділұлы Меңілбеков|Мадияр Меңілбеков]] (ақпан 2019 – 18 сәуір 2024)&lt;ref name=&quot;18saw24&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--1835823 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2024-04-18 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Нажмедин Мұхаметәліұлы]] (18 сәуір 2024 –)&lt;ref name=&quot;muhametaliuli&quot;&gt;{{Cite web|url= https://inbusiness.kz/kz/appointment/nazhmedin-muhametaliuly |title= Нажмедин Мұхаметәліұлы |lang= kk |publisher= inbusiness.kz |date= 2024-04-18 |accessdate= 2024-06-25}}&lt;/ref&gt;
# [[Рауан Әбдіманапұлы Жұмабек|Рауан Жұмабек]] (23 мамыр 2025 бастап)&lt;ref name=&quot;23mam25&quot; /&gt;
}}

=== [[Вьетнам]] ===
{{columns-list|2|
# [[Бекетжан Махатжанұлы Жұмаханов|Бекетжан Жұмаханов]] (желтоқсан 2013 – мамыр 2019) 
# [[Ерлан Сапарұлы Байжанов|Ерлан Байжанов]] (мамыр 2019 – 25 тамыз 2023)&lt;ref name=&quot;25tam23&quot;&gt;{{Cite web|url= https://akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--2574614 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2024-08-25 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Қанат Қобыландыұлы Тумыш|Қанат Тумыш]] (25 тамыз 2023 бастап)&lt;ref name=&quot;25tam23&quot; /&gt;
}}

=== [[Жапония]]===
{{columns-list|2|
# [[Сабыр Сайлаубекұлы Есімбеков|Сабыр Есімбеков]] (1995–1996 – УСӨ)
# [[Тілеухан Самарханұлы Қабдрахманов|Тілеухан Қабдрахманов]] (1996–2003)
# [[Ерлан Кеңесұлы Баударбек-Қожатаев|Ерлан Баударбек-Қожатаев]] (2003 – УСӨ)
# [[Болат Қабдылхамитұлы Нұрғәлиев|Болат Нұрғалиев]] (2003–2006)
# [[Динара Бекенқызы Желдібаева|Динара Желдібаева]] (2006–2007 – УСӨ)
# [[Ақылбек Әбсатұлы Қамалдинов|Ақылбек Қамалдинов]] (2007–2016) 
# [[Алмас Ерікұлы Дисюков|Алмас Дисюков]] (2016 – УСӨ)
# [[Ерлан Кеңесұлы Баударбек-Қожатаев|Ерлан Баударбек-Кожатаев]] (сәуір 2016 – 31 мамыр 2021)&lt;ref name=&quot;31mam21&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--3145323 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2021-05-31 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Сабыр Сайлаубекұлы Есімбеков|Сабыр Есімбеков]] (мамыр 2021 – желтоқсан 2024)&lt;ref name=&quot;31mam21&quot; /&gt;
# [[Ерлан Кеңесұлы Баударбек-Қожатаев|Ерлан Баударбек-Қожатаев]] (12 желтоқсан 2024 бастап)
}}

=== [[Израиль]] ===
{{columns-list|2|
# [[Бірғаным Сарықызы Әйтімова|Бірғаным Әйтімова]] (1996–2002)
# [[Мұхтар Бескенұлы Тілеуберді|Мұхтар Тілеуберді]] (2002–2003 – УСӨ)
# [[Қайрат Құдайбергенұлы Әбдірахманов|Қайрат Абдрахманов]] (2003–2006)
# Талғат Орекенов (2006 – УСӨ)
# [[Вадим Павлович Зверьков|Вадим Зверьков]] (2006–2008)
# [[Ғалым Ізбасарұлы Оразбақов|Ғалым Оразбақов]] (2008–2012)
# [[Болат Қабдылхамитұлы Нұрғалиев|Болат Нұрғалиев]] (2012 – қыркүйек 2014)
# [[Дулат Оразбекұлы Қуанышев|Дулат Қуанышев]] (желтоқсан 2014 – 30 қыркүйек 2019)&lt;ref name=&quot;30qir19b&quot; /&gt;
# [[Сатыбалды Ересұлы Бұршақов|Сатыбалды Бұршақов]] (30 қыркүйек 2019 – 26 наурыз 2024)&lt;ref name=&quot;26naw24&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;30qir19a&quot; /&gt;
# [[Дәулет Тазабекұлы Ембердиев|Дәулет Ембердиев]] (26 наурыз 2024 бастап)&lt;ref name=&quot;26naw24&quot; /&gt;
}}

=== [[Индонезия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Бейбіт Бәкірұлы Атамқұлов|Бейбіт Атамқұлов]] (2010–2012)
# [[Асхат Тұтқышбайұлы Оразбай|Асхат Оразбай]] (2012 – қаңтар 2019) 
# [[Данияр Қабидоллаұлы Сәрекенов|Данияр Сәрекенов]] (мамыр 2019 –)
# [[Сержан Оралбайұлы Әбдікәрімов|Сержан Әбдікәрімов]] (23 қазан 2023 бастап)&lt;ref name=&quot;23qaz23&quot; /&gt;
}}

=== [[Иордания]] ===
{{columns-list|2|
# [[Болат Серғазыұлы Сәрсенбаев|Болат Сәрсенбаев]] (2007 – қазан 2014) 
# [[Азамат Рахманқұлұлы Бердібай|Азамат Бердібай]] (қазан 2014 – маусым 2019)
# [[Айдарбек Әнуарбекұлы Тұматов|Айдарбек Тұматов]] (6 маусым 2019 – 18 сәуір 2024)&lt;ref name=&quot;18saw24&quot; /&gt;
# [[Талғат Рахымқұлұлы Шалданбай|Талғат Шалданбай]] (4 маусым 2024 бастап)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-talgat-rahymkululy-shaldanbay-kazakstan-respublikasynyn-iordan-hashimit-koroldigindegi-elshisi-lauazymyna-tagayyndaldy-452151 |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Талғат Рахымқұлұлы Шалданбай Қазақстан Республикасының Иордан Хашимит Корольдігіндегі Төтенше және Өкілетті Елшісі лауазымына тағайындалды |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2024-06-04 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
}}

=== [[Ирак]] ===
# [[Айдарбек Әнуарбекұлы Тұматов|Айдарбек Тұматов]] (– 18 сәуір 2024)&lt;ref name=&quot;18saw24&quot; /&gt;
# [[Талғат Рахымқұлұлы Шалданбай|Талғат Шалданбай]] (5 қаңтар 2025 бастап)&lt;ref name=&quot;qrsim25&quot; /&gt;

=== [[Иран]] ===
{{columns-list|2|
# [[Мырзатай Жолдасбекұлы Жолдасбеков|Мырзатай Жолдасбеков]] (1993–1996)
# [[Вячеслав Қаменұлы Ғиззатов|Вячеслав Гиззатов]] (1996–2000)
# [[Төлеген Тілекұлы Жүкеев|Төлеген Жүкеев]] (2000–2003)
# [[Сәбит Мұхтарұлы Таиров|Сәбит Таиров]] (2004–2006)
# [[Ерік Мылтықбайұлы Өтембаев|Ерік Өтембаев]] (2006–2009)
# [[Нұрбах Тұрарұлы Рүстемов|Нұрбах Рүстемов]] (2009–2010)
# [[Бағдат Құлтайұлы Әміреев|Бағдат Әміреев]] (2011 – қыркүйек 2018) 
# [[Асхат Тұтқышбайұлы Оразбай|Асхат Оразбай]] (қаңтар 2019 –)
# [[Оңталап Серікбайұлы Оңалбаев|Оңталап Оңалбаев]] (26 наурыз 2024 бастап)&lt;ref name=&quot;26naw24&quot; /&gt;
}}

=== [[Камбоджа]] ===
# [[Бекетжан Махатжанұлы Жұмаханов|Бекетжан Жұмаханов]] (2 қыркүйек 2014 –)&lt;ref name=&quot;2qir14&quot; /&gt;
# [[Ерлан Сапарұлы Байжанов|Ерлан Байжанов]] (21 желтоқсан 2019 – 25 тамыз 2023)&lt;ref name=&quot;21jel19&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;25tam23&quot; /&gt;
# [[Қанат Қобыландыұлы Тумыш|Қанат Тумыш]] (26 наурыз 2024 бастап)&lt;ref name=&quot;26naw24&quot; /&gt;

=== [[Корея Республикасы]] ===
{{columns-list|2|
# [[Асқар Оразалыұлы Шәкіров|Асқар Шәкіров]] (1995–1996 – УСӨ)
# [[Төлеген Тілекұлы Жүкеев|Төлеген Жүкеев]] (1995–2000)
# [[Болат Қабдылхамитұлы Нұрғалиев|Болат Нұрғалиев]] (2000–2003)
# [[Дархан Әлиұлы Бердіәлиев|Дархан Бердіәлиев]] (2003–2006)
# [[Дулат Хангерейұлы Бәкішев|Дулат Бәкішев]] (2006–2008)
# [[Дархан Әлиұлы Бердіәлиев|Дархан Бердіәлиев]] (2008–2012)
# [[Дулат Хангерейұлы Бәкішев|Дулат Бәкішев]] (2012 – 27 сәуір 2018) 
# [[Бақыт Амангелдіұлы Дүйсенбаев|Бақыт Дүйсенбаев]] (27 сәуір 2018 – 16 наурыз 2023)&lt;ref name=&quot;27saw18&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen-1343192696 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2018-04-27 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;16maw23&quot; /&gt;
# [[Нұрғәлі Алмасбайұлы Арыстанов|Нұрғәлі Арыстанов]] (16 наурыз 2023 – 13 сәуір 2026)&lt;ref name=&quot;16maw23&quot; /&gt;
# [[Асет Жеңісұлы Исенали|Асет Исенали]] (13 сәуір 2026 бастап)
}}

=== [[Кувейт]] ===
{{columns-list|2|
# [[Дәулет Тазабекұлы Ембердиев|Дәулет Ембердиев]] (28 маусым 2019 – 2 қыркүйек 2020)&lt;ref name=&quot;2qir20&quot; /&gt;
# [[Азамат Рахманқұлұлы Бердібай|Азамат Бердібай]] (12 қазан 2020 – 5 шілде 2025)&lt;ref name=&quot;12qaz20&quot;&gt;{{Cite web|url= https://wap.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen-1343192718 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2020-10-12 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Ержан Иракұлы Елекеев|Ержан Елекеев]] (5 шілде 2025 жылдан бастап)
}}

=== [[Солтүстік Корея|КХДР]] ===
# [[Шахрат Шәкизатұлы Нұрышев|Шахрат Нұрышев]] (18 сәуір 2024 бастап)&lt;ref name=&quot;18saw24&quot; /&gt;

=== [[Қатар]] ===
{{columns-list|2|
# [[Азамат Рахманқұлұлы Бердібай|Азамат Бердібай]] (2007 – қазан 2014) 
# [[Асқар Жеңісұлы Шоқыбаев|Асқар Шоқыбаев]] (қараша 2014 – 2 қыркүйек 2020)
# [[Арман Қайратұлы Исағалиев|Арман Исағалиев]] (2 қыркүйек 2020 – 10 шілде 2026)&lt;ref name=&quot;2qir20&quot; /&gt;
# [[Бақыт Данабекұлы Батыршаев|Бақыт Батыршаев]] (10 шілде 2026 бастап)&lt;ref name=&quot;10cil26&quot; /&gt;
}}

=== [[Қытай]] ===
{{columns-list|2|
#[[Мұрат Мұхтарұлы Әуезов|Мұрат Әуезов]] (желтоқсан 1992 – 1995)
#[[Қуаныш Сұлтанұлы Сұлтанов|Қуаныш Сұлтанов]] (1995–2001)
#[[Жәнібек Сәлімұлы Кәрібжанов|Жәнібек Кәрібжанов]] (қараша 2001 – қаңтар 2007)
#[[Икрам Адырбекұлы Адырбеков|Икрам Адырбеков]] (ақпан 2007 – 23 қараша 2011)
#[[Нұрлан Байұзақұлы Ермекбаев|Нұрлан Ермекбаев]] (21 сәуір 2012 – 2014)
#[[Шахрат Шәкізатұлы Нұрышев|Шахрат Нұрышев]] (21 ақпан 2015 – 1 қараша 2019)&lt;ref name=&quot;21aqp15&quot;&gt;{{Cite web|url= https://akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/17810-memleket-basshysynyn-zharlyktarymen |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2015-02-21 |accessdate= 2024-11-28}}&lt;/ref&gt;
#[[Ғабит Бейбітұлы Қойшыбаев|Ғабит Қойшыбаев]] (1 қараша 2019 – 8 сәуір 2022)&lt;ref name=&quot;8saw22&quot; /&gt;
#[[Шахрат Шәкизатұлы Нұрышев|Шахрат Нұрышев]] (8 сәуір 2022 бастап)&lt;ref name=&quot;8saw22&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.azattyq.org/a/31792379.html |title= Шахрат Нұрышев Қазақстанның Қытайдағы елшісі болып тағайындалды |lang= kk |publisher= [[Азаттық радиосы]] |date= 2022-04-08 |accessdate= 2024-06-25}}&lt;/ref&gt;
}}

=== [[Лаос]] ===
# [[Бекетжан Махатжанұлы Жұмаханов|Бекетжан Жұмаханов]] (2 қыркүйек 2014 –)&lt;ref name=&quot;2qir14&quot; /&gt;
# [[Ерлан Сапарұлы Байжанов|Ерлан Байжанов]] (21 желтоқсан 2019 – 25 тамыз 2023)&lt;ref name=&quot;21jel19&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;25tam23&quot; /&gt;
# [[Қанат Қобыландыұлы Тумыш|Қанат Тумыш]] (26 наурыз 2024 бастап)&lt;ref name=&quot;26naw24&quot; /&gt;

=== [[Ливан]] ===
{{columns-list|2|
# [[Ербол Әбдісаттарұлы Дербісәлиев|Ербол Дербісәлиев]] (2004–2007 – УСӨ)
# [[Ержан Жиенғалиұлы Қалекенов|Ержан Қалекенов]] (2008–2010 – УСӨ)
# [[Дәулет Тазабекұлы Ембердиев|Дәулет Ембердиев]] (2011–белгісіз – УСӨ)
# [[Расул Берекетұлы Жұмалы|Расул Жұмалы]] (13 маусым 2022 бастап)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-rasul-bereketuly-zhumaly-kazakstan-respublikasynyn-livan-respublikasyndagy-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-lauazymyna-tagayyndaldy-1353833 |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Расул Берекетұлы Жұмалы Қазақстан Республикасының Ливан Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі лауазымына тағайындалды |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2022-06-13 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt; 
}}

=== [[Малайзия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Амангелді Жұмабайұлы Жұмабаев|Амангелді Жұмабаев]] (1996–1999)
# [[Болатхан Құлжанұлы Тайжан|Болатхан Тайжан]] (1999–2001)
# [[Олжас Қабдешұлы Тоғызбаев|Олжас Тоғызбаев]] (2001–2002 – УСӨ)
# [[Икрам Адырбекұлы Адырбеков|Икрам Адырбеков]] (2002–2004)
# [[Мұхтар Бескенұлы Тілеуберді|Мұхтар Тілеуберді]] (2004–2009)
# [[Бейбіт Бәкірұлы Атамқұлов|Бейбіт Атамқұлов]] (2010–2012)
# [[Данияр Қабидоллаұлы Сәрекенов|Данияр Сәрекенов]] (2012–2013 – УСӨ)
# [[Данияр Қабидоллаұлы Сәрекенов|Данияр Сәрекенов]] (2013 – мамыр 2019) 
# [[Болат Бариұлы Иманбаев|Болат Иманбаев]] (мамыр 2019 – 12 ақпан 2021)&lt;ref name=&quot;12aqp21&quot; /&gt;
# [[Болат Болатұлы Сүгірбаев|Болат Сүгірбаев]] (26 ақпан 2021 – 11 қыркүйек 2026)&lt;ref name=&quot;26aqp21&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;26qir11-sug&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-bolat-bolatuly-sugirbaev-kazakstan-respublikasynyn-malayziyadagy-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-kazakstan-respublikasynyn-bruney-darussalamdagy-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-kyzmetin-kosa-atkarushy-lauazymdarynan-bosaty |title=Мемлекет басшысының Жарлығымен Болат Болатұлы Сүгірбаев Қазақстан Республикасының Малайзиядағы Төтенше және Өкілетті Елшісі, Қазақстан Республикасының Бруней-Даруссаламдағы Төтенше және Өкілетті Елшісі қызметін қоса атқарушы лауазымдарынан босатылды |lang=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2026-09-11 |accessdate=2026-09-11}}&lt;/ref&gt;
# [[Мәлік Кеңесбайұлы Мырзалин|Мәлік Мырзалин]] (11 қыркүйек 2026 бастап)&lt;ref name=&quot;26qir11&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--1181230 |title=Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2026-09-11 |accessdate=2026-09-11}}&lt;/ref&gt;
}}

=== [[Мальдивтер]] ===
# [[Ерлан Алтынбайұлы Әлімбаев|Ерлан Әлімбаев]] (2 қыркүйек 2020 – 19 сәуір 2021)&lt;ref name=&quot;19saw21a&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;2qir20&quot; /&gt;
# [[Нұрлан Әділұлы Жалғасбаев|Нұрлан Жалғасбаев]] (26 қаңтар 2022 – 7 сәуір 2025)&lt;ref name=&quot;26qan22&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;7sau25&quot; /&gt;
# [[Азамат Несіпбайұлы Есқараев|Азамат Есқараев]] (10 шілде 2026 бастап)&lt;ref name=&quot;10cil26&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--1065522 |title=Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2026-07-10 |accessdate=2026-09-15}}&lt;/ref&gt;

=== [[Моңғолия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Уәлихан Сиянбекұлы Қоңырбаев|Уәлихан Қоңырбаев]] (1997–1999 – УСӨ)
# [[Қайрат Исағалиұлы Исағалиев|Қайрат Исағалиев]] (1999–2002 – УСӨ)
# [[Советқали Қамаубайұлы Қартбаев|Советқали Қартбаев]] (2002–2005 – УСӨ)
# [[Асхат Өрістемұлы Сыздықов|Асхат Сыздықов]] (2005–2007 – УСӨ)
# [[Орман Кәрімұлы Нұрбаев|Орман Нұрбаев]] (2007–2012)
# [[Қалыбек Ибраһимұлы Қобыландин|Қалыбек Қобыландин]] (2013 – 14 тамыз 2019) 
# [[Жалғас Жұмаұлы Әділбаев|Жалғас Әділбаев]] (14 тамыз 2019 – 8 сәуір 2022)
# [[Ғабит Бейбітұлы Қойшыбаев|Ғабит Қойшыбаев]] (8 сәуір 2022 – 21 сәуір 2025)&lt;ref name=&quot;8saw22&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--832452 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2022-04-08 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-gabit-beybituly-koyshybaev-kazakstan-respublikasynyn-mongoliyadagy-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-lauazymynan-bosatyldy-2135256 |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Ғабит Бейбітұлы Қойшыбаев Қазақстан Республикасының Моңғолиядағы Төтенше және Өкілетті Елшісі лауазымынан босатылды |date=2025-04-21|lang=kk|work=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |accessdate= 2025-04-26}}&lt;/ref&gt;
# [[Алмас Сейтақынұлы Сейтақынов|Алмас Сейтақынов]] (21 сәуір 2025 бастап)&lt;ref name=&quot;21saw25&quot; /&gt;
}}

=== [[Мьянма]] ===
# [[Раушан Кәкімсейітқызы Есболатова|Раушан Есболатова]] (30 қыркүйек 2019 – 21 сәуір 2022)&lt;ref name=&quot;30qir19a&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;21saw22&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--2133331 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2022-04-21 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Марғұлан Бақытұлы Баймұхан|Марғұлан Баймұхан]] (13 сәуір 2026 бастап)

=== [[Непал]] ===
# [[Ерлан Алтынбайұлы Әлімбаев|Ерлан Әлімбаев]] (2 қыркүйек 2020 – 19 сәуір 2021)&lt;ref name=&quot;19saw21a&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;2qir20&quot; /&gt;
# [[Нұрлан Әділұлы Жалғасбаев|Нұрлан Жалғасбаев]] (26 қаңтар 2022 – 7 сәуір 2025)&lt;ref name=&quot;26qan22&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;7sau25&quot; /&gt;
# [[Азамат Несіпбайұлы Есқараев|Азамат Есқараев]] (10 шілде 2026 бастап)&lt;ref name=&quot;10cil26&quot; /&gt;

=== [[Оман]] ===
{{columns-list|2|
# [[Ерлан Әділханұлы Әбілдаев|Ерлан Әбілдаев]] (2011–2014)
# [[Ержан Серікұлы Мұқаш|Ержан Мұқаш]] (2014 – мамыр 2019) 
# [[Нәжмедин Мұхаметәліұлы]] (18 мамыр 2019 – 18 сәуір 2024)&lt;ref name=&quot;muhametaliuli&quot; /&gt;
# [[Айдарбек Әнуарбекұлы Тұматов|Айдарбек Тұматов]] (18 сәуір 2024 бастап)&lt;ref name=&quot;18saw24&quot; /&gt;
}}

=== [[Палестина]] ===
# [[Айдарбек Әнуарбекұлы Тұматов|Айдарбек Тұматов]] (– 18 сәуір 2024)&lt;ref name=&quot;18saw24&quot; /&gt;
# [[Талғат Рахымқұлұлы Шалданбай|Талғат Шалданбай]] (5 қаңтар 2025 бастап)&lt;ref name=&quot;qrsim25&quot; /&gt;

=== [[Пәкістан]] ===
{{columns-list|2|
# [[Тамас Қалмұхамбетұлы Айтмұхамбетов|Тамас Айтмұхамбетов]] (1994–1999)
# [[Бекжасар Нәрібайұлы Нарбаев|Бекжасар Нарбаев]] (1999–2003)
# [[Бейбіт Өксікбайұлы Исабаев|Бейбіт Исабаев]] (2003–2006)
# [[Бақытбек Сейсебайұлы Шабарбаев|Бақытбек Шабарбаев]] (2006 – қаңтар 2018)
# [[Ақан Ақасұлы Рахметуллин|Ақан Рахметуллин]] (28 маусым 2019 – 5 сәуір 2021)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/hronika-53183 |title= Хроника |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2022-04-21 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Ержан Сансызбайұлы Қыстафин|Ержан Қыстафин]] (18 мамыр 2021 –)
}}

=== [[Сауд Арабиясы]] ===
{{columns-list|2|
# [[Бағдат Құлтайұлы Әміреев|Бағдат Әміреев]] (1996–2002)
# [[Асқар Ахметұлы Мусинов|Асқар Мусинов]] (2002–2006)
# [[Қайрат Қайырбекұлы Лама Шариф|Қайрат Лама Шариф]] (2006–2011)
# [[Бақтияр Сардарбекұлы Тасымов|Бақтияр Тасымов]] (2011–2013)
# [[Бақыт Данабекұлы Батыршаев|Бақыт Батыршаев]] (2013–2019)&lt;ref name=&quot;18naw19&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;18qar13&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/14774-memleket-basshysynyn-zharlyktarymen |title= Мемлекет Басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2013-11-18 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Берік Сақбайұлы Арын|Берік Арын]] (2019–2024) 
# [[Мадияр Смәділұлы Меңілбеков|Мадияр Меңілбеков]] (18 сәуір 2024 бастап)&lt;ref name=&quot;18saw24&quot; /&gt;
}}

=== [[Сингапур]] ===
{{columns-list|2|
# [[Нұрлан Байұзақұлы Ермекбаев|Нұрлан Ермекбаев]] (2003–2004 – УСӨ)
# [[Әділ Қапанұлы Тұрсынов|Әділ Тұрсынов]] (2004–2008 – УСӨ)
# [[Ерлан Кеңесұлы Баударбек-Қожатаев|Ерлан Баударбек-Қожатаев]] (2008 – сәуір 2016)
# [[Үсен Әбдіқадырұлы Сүлеймен|Үсен Сүлеймен]] (маусым 2016 – маусым 2019)
# [[Әркен Кеңесбекұлы Арыстанов|Әркен Арыстанов]] (маусым 2019 –2022)
# [[Асқар Сейдахметұлы Құттықадам|Асқар Құттықадам]] (21 қазан 2022 бастап)&lt;ref name=&quot;21qaz22&quot; /&gt;
}}

=== [[Тайланд]] ===
{{columns-list|2|
# [[Марат Төлеубекұлы Есенбаев|Марат Есенбаев]] (1998–2000 – УСӨ)
# [[Дудар Түсіпұлы Жәкенов|Дудар Жәкенов]] (2000–2002 – УСӨ)
# [[Рашид Тауфикұлы Рақымбеков|Рашид Рақымбеков]] (2002–2003 – УСӨ)
# [[Сәкен Спаханұлы Сейдуалиев|Сәкен Сейдуалиев]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://senate.parlam.kz/kk-KZ/history-convocation2 |title= Екінші сайланымдағы Қазақстан Республикасы Парламенті Сенаты депутаттарының тізімі |lang= kk |publisher= [[Қазақстан Парламентінің Сенаты|Қазақстан Парламенті Сенаты]]ның ресми сайты |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt; (2003–2005 – УСӨ)
# [[Бақытбек Сейсебайұлы Шабарбаев|Бақытбек Шабарбаев]] (2005–2006 – УСӨ)
# [[Әмір Болатұлы Мусин|Әмір Мусин]] (2007–2013 – УСӨ)
# [[Марат Төлеубекұлы Есенбаев|Марат Есенбаев]] (2013 – шілде 2017)
# [[Раушан Кәкімсейітқызы Есболатова|Раушан Есболатова]] (3 шілде 2017 – 21 сәуір 2022)&lt;ref name=&quot;21saw22&quot; /&gt;
# [[Арман Асқарұлы Исетов|Арман Исетов]] (21 сәуір 2022 – 5 шілде 2025)&lt;ref name=&quot;21saw22a&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--2132955 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2022-04-21 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Марғұлан Бақытұлы Баймұхан|Марғұлан Баймұхан]] (7 тамыз 2025 бастап)
}}

=== [[Түркия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Қанат Бекмырзаұлы Саудабаев|Қанат Саудабаев]] (1992–1994, 1994–1996)
# [[Балташ Молдабайұлы Тұрсымбаев|Балташ Тұрсымбаев]] (1996–1998)
# [[Қайрат Шораұлы Сарыбай|Қайрат Сарыбай]] (1999–2003)
# [[Аманжол Қазбекұлы Жанқұлиев|Аманжол Жанқұлиев]] (2003–2005)
# [[Бейбіт Өксікбайұлы Исабаев|Бейбіт Исабаев]] (2006–2008)
# [[Бағдат Құлтайұлы Әміреев|Бағдат Әміреев]] (2008–2010)
# [[Жансейіт Қансейітұлы Түймебаев|Жансейіт Түймебаев]] (2010 – 7 қазан 2016)&lt;ref name=&quot;7qaz16&quot; /&gt;
# [[Абзал Сапарбекұлы]] (5 сәуір 2017 – 15 наурыз 2022)&lt;ref name=&quot;8tam17&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;15naw22a&quot; /&gt;
# [[Еркебұлан Оңалбекұлы Сәпиев|Еркебұлан Сәпиев]] (15 наурыз 2022 бастап)&lt;ref name=&quot;15naw22b&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--1522247 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2022-03-15 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
}}

=== [[Үндістан]]===
{{columns-list|2|
# [[Мұхамеджан Керейұлы Исаев|Мұхамеджан Исаев]] (1993–1994)
# [[Рашид Тұрарұлы Ибраев|Рашид Ибраев]] (1995–1998)
# [[Асқар Оразалыұлы Шәкіров|Асқар Шәкіров]] (1998–2004)
# [[Қайрат Ермекұлы Омаров|Қайрат Омаров]] (2004–2009)
# [[Дулат Оразбекұлы Қуанышев|Дулат Қуанышев]] (2010 – қыркүйек 2014) 
# [[Болат Серғазыұлы Сәрсенбаев|Болат Сәрсенбаев]] (6 қазан 2014 – 4 қыркүйек 2019)
# [[Ерлан Алтынбайұлы Әлімбаев|Ерлан Әлімбаев]] (4 қыркүйек 2019 – 19 сәуір 2021)&lt;ref name=&quot;19saw21a&quot; /&gt;
# [[Нұрлан Әділұлы Жалғасбаев|Нұрлан Жалғасбаев]] (19 сәуір 2021 – 7 сәуір 2025)&lt;ref name=&quot;19saw21&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;7sau25&quot; /&gt;
# [[Азамат Несіпбайұлы Есқараев|Азамат Есқараев]] (7 сәуір 2025 бастап)&lt;ref name=&quot;7sau25&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--735519 |title=Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2025-04-07 |accessdate=2026-09-15}}&lt;/ref&gt;
}}

=== [[Шри-Ланка]] ===
# [[Ерлан Алтынбайұлы Әлімбаев|Ерлан Әлімбаев]] (2 қыркүйек 2020 – 19 сәуір 2021)&lt;ref name=&quot;19saw21a&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;2qir20&quot; /&gt;
# [[Нұрлан Әділұлы Жалғасбаев|Нұрлан Жалғасбаев]] (26 қаңтар 2022 – 7 сәуір 2025)&lt;ref name=&quot;26qan22&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;7sau25&quot; /&gt;
# [[Сергей Александрович Викторов|Сергей Викторов]] (21 сәуір 2025 бастап)&lt;ref name=&quot;21saw25&quot; /&gt;

== [[Америка]] ==

=== [[Америка Құрама Штаттары]] ===
{{columns-list|2|
#[[Әлім Шәкірұлы Жамбыршин|Әлім Жамбыршин]] (1992–1994)
#[[Төлеутай Ысқақұлы Сүлейменов|Төлеутай Сүлейменов]] (1994–1996)
#[[Болат Қабдылхамитұлы Нұрғәлиев|Болат Нұрғалиев]] (1996–2000)
#[[Қанат Бекмырзаұлы Саудабаев|Қанат Саудабаев]] (желтоқсан 2000 – 15 мамыр 2007)
#[[Ерлан Әбілфайызұлы Ыдырысов|Ерлан Ыдырысов]] (4 шілде 2007 – 28 қыркүйек 2012)
#[[Қайрат Ермекұлы Омаров|Қайрат Омаров]] (4 қаңтар 2013 – 4 қаңтар 2017)
#[[Ержан Хозеұлы Қазыхан|Ержан Қазыханов]] (15 ақпан 2017 – 6 сәуір 2021)&lt;ref name=&quot;15aqp17&quot; /&gt;
#[[Ержан Нигматоллаұлы Ашықбаев|Ержан Ашықбаев]] (5 сәуір 2021 – 26 қыркүйек 2025)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/tagayyndaular-53955 |title= Тағайындаулар |lang= kk
|publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2021-04-05 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Мағжан Жанботаұлы Ілиясов|Мағжан Ілиясов]] (20 қазан 2025 бастап)
}}

=== [[Аргентина]] ===
# [[Болат Тұрарұлы Нүсіпов|Болат Нүсіпов]] (2 шілде 2021 бастап)&lt;ref name=&quot;2cil21&quot; /&gt;

=== [[Бразилия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Бақытжан Ордабаев]]  (2012 – желтоқсан 2015)
# [[Қайрат Асаниязұлы Саржанов|Қайрат Саржанов]] (29 наурыз 2016 –)
# [[Болат Тұрарұлы Нүсіпов|Болат Нүсіпов]] (12 ақпан 2021 бастап)&lt;ref name=&quot;12aqp21&quot; /&gt;
}}

=== [[Доминикан Республикасы]] ===
# [[Константин Васильевич Жигалов|Константин Жигалов]] (18 қараша 2013 – 27 сәуір 2018)&lt;ref name=&quot;27saw18&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;18qar13&quot; /&gt;
# [[Андриан Көпмағамбетұлы Елемесов|Андриан Елемесов]] (26 қыркүйек 2018 – 7 тамыз 2020)&lt;ref name=&quot;26qir18&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;elemesov2020&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlygymen-andrian-kopmagambetuly-elemesov-kazakstan-respublikasynyn-meksika-kurama-shtattaryndagy-totenshe-zhane-okil |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Андриан Көпмағамбетұлы Елемесов Қазақстан Республикасының Мексика Құрама Штаттарындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі қызметінен, Қазақстан Республикасының Доминикан Республикасындағы, Ямайкадағы, Панама Республикасындағы, Коста-Рика Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі қызметін қоса атқарудан босатылды |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2020-08-07 |accessdate= 2024-06-25}}&lt;/ref&gt;

=== [[Канада]] ===
{{columns-list|2|
# [[Ерлан Әділханұлы Әбілдаев|Ерлан Әбілдаев]] (2008–2011)
# [[Константин Васильевич Жигалов|Константин Жигалов]] (2012 – 27 сәуір 2018)&lt;ref name=&quot;27saw18&quot; /&gt; 
# [[Ақылбек Әбсатұлы Қамалдинов|Ақылбек Қамалдинов]] (27 сәуір 2018 – 16 маусым 2023)&lt;ref name=&quot;27saw18&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;16maw23&quot; /&gt;
# [[Дәулетбек Қайырбекұлы Құсайынов|Дәулетбек Құсайынов]] (4 шілде 2023 бастап)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/dauletbek-kusayyinov-jana-kyizmetke-tagayyindaldyi-352360/ |title= Дәулетбек Құсайынов жаңа қызметке тағайындалды |lang= kk |publisher= tengrinews |date= 2023-06-04 |accessdate= 2024-06-25}}&lt;/ref&gt;
}}

=== [[Коста-Рика]] ===
# [[Андриан Көпмағамбетұлы Елемесов|Андриан Елемесов]] (26 қыркүйек 2018 – 7 тамыз 2020)&lt;ref name=&quot;26qir18&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;elemesov2020&quot; /&gt;

=== [[Куба]] ===
# [[Константин Васильевич Жигалов|Константин Жигалов]] (18 қараша 2013 – 27 сәуір 2018)&lt;ref name=&quot;27saw18&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;18qar13&quot; /&gt; 
# [[Ақылбек Әбсатұлы Камалдинов|Ақылбек Камалдинов]] (26 қыркүйек 2018 – 15 наурыз 2022)&lt;ref name=&quot;26qir18&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen-1343192697 |title= Мемлекет Басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2018-09-26 |accessdate= 2024-06-25}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;15naw22a&quot; /&gt;
# [[Андриан Көпмағамбетұлы Елемесов|Андриан Елемесов]] (15 наурыз 2022 бастап)&lt;ref name=&quot;15naw22b&quot; /&gt;

=== [[Мексика]] ===
# [[Андриан Көпмағамбетұлы Елемесов|Андриан Елемесов]] (2015 – 7 тамыз 2020)&lt;ref name=&quot;elemesov2020&quot; /&gt;
# [[Тимур Владимирұлы Пірімбетов|Тимур Пірімбетов]] (23 қазан 2023 – 15 қараша 2024)&lt;ref name=&quot;23qaz23&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;15qar24&quot;&gt;{{Cite web|url= https://akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--15102417 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2024-11-15 |accessdate= 2024-06-25}}&lt;/ref&gt;
# [[Алмұрат Асылмұратұлы Тұрғанбеков|Алмұрат Тұрғанбеков]] (15 қараша 2024 бастап)&lt;ref name=&quot;15qar24&quot; /&gt;

=== [[Панама]] ===
# [[Андриан Көпмағамбетұлы Елемесов|Андриан Елемесов]] (26 қыркүйек 2018 – 7 тамыз 2020)&lt;ref name=&quot;26qir18&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;elemesov2020&quot; /&gt;

=== [[Чили]] ===
# [[Болат Тұрарұлы Нүсіпов|Болат Нүсіпов]] (2 шілде 2021 бастап)&lt;ref name=&quot;2cil21&quot; /&gt;

=== [[Ямайка]] ===
# [[Константин Васильевич Жигалов|Константин Жигалов]] (18 қараша 2013 – 27 сәуір 2018)&lt;ref name=&quot;27saw18&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;18qar13&quot; /&gt;
# [[Андриан Көпмағамбетұлы Елемесов|Андриан Елемесов]] (26 қыркүйек 2018 –)&lt;ref name=&quot;26qir18&quot; /&gt;

== [[Африка]] ==

=== [[Алжир]] ===
# [[Арман Қайратұлы Исағалиев|Арман Исағалиев]] (2 наурыз 2019 – 2 қыркүйек 2020)&lt;ref name=&quot;2naw19-isa&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;2qir20&quot; /&gt;
# [[Қайрат Қайырбекұлы Лама Шариф|Қайрат Лама Шариф]] (11 қараша 2021 –)&lt;ref name=&quot;11qar21&quot;&gt;{{Cite web|url= https://akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-kazakstan-respublikasynyn-egipet-arab-respublikasyndagy-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-kayrat-kayyrbekuly-lama-sharif-kazakstan-tagayyndaldy-11104453 |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Қазақстан Республикасының Египет Араб Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі Қайрат Қайырбекұлы Лама Шариф Қазақстан Республикасының Алжир Халық Демократиялық Республикасындағы, Тунис Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі қызметін қоса атқарушы қызметіне тағайындалды |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2021-11-11 |accessdate= 2024-06-25}}&lt;/ref&gt;
# [[Әнуарбек Серікұлы Ахметов|Әнуарбек Ахметов]] (15 қараша 2024 бастап)&lt;ref name=&quot;15qar24&quot; /&gt;

=== [[Кения]] ===
# [[Барлыбай Кәрімұлы Садықов|Барлыбай Садықов]] (14 тамыз 2023 –)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--147029 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2023-08-14 |accessdate= 2024-06-25}}&lt;/ref&gt;
# [[Барлыбай Кәрімұлы Садықов|Барлыбай Садықов]] (23 мамыр 2025 бастап)&lt;ref name=&quot;23mam25&quot; /&gt;

=== [[Конго Республикасы]] ===
# [[Жан Сержанұлы Ғалиев|Жан Ғалиев]] (11 қараша 2025 бастап)

=== [[Ливия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Бақыт Сәбитұлы Арыстан|Бақыт Арыстан]] (2003–2006 – УСӨ)
# [[Расул Берекетұлы Жұмалы|Расул Жұмалы]] (2006–2007 – УСӨ)
# [[Ержан Серікұлы Мұқаш|Ержан Мұқаш]] (2007–2009 – УСӨ)
# [[Мұхит Советұлы Оразаев|Мұхит Оразаев]] (2009–2011 – УСӨ)
}}

=== [[Мозамбик]] ===
# [[Еркін Қадырбекұлы Ахинжанов|Еркін Ахинжанов]] (9 қыркүйек 2024 бастап)

=== [[Мысыр]] ===
{{columns-list|2|
# [[Болатхан Құлжанұлы Тайжан|Болатхан Тайжан]] (1993–1999)
# [[Аслан Есболайұлы Мусин|Аслан Мусин]] (1999–2002)
# [[Бағдат Құлтайұлы Әміреев|Бағдат Әміреев]] (2002–2008)
# [[Бақтияр Сардарбекұлы Тасымов|Бақтияр Тасымов]] (2008–2011)
# [[Берік Сақбайұлы Арын|Берік Арын]] (2011 – қазан 2016) 
# [[Арман Қайратұлы Исағалиев|Арман Исағалиев]] (16 наурыз 2017 – 2 қыркүйек 2020)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlygymen-arman-kairatuly-isagaliev-kazakstan-respublikasynyn-egipet-arab-respublikasyndagy-totenshe-zhane-okiletti-e |title=Мемлекет басшысының Жарлығымен Арман Қайратұлы Исағалиев Қазақстан Республикасының Египет Араб Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі қызметіне тағайындалды |lang=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2017-03-16 |accessdate=2026-09-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;2qir20&quot; /&gt;
# [[Қайрат Қайырбекұлы Лама Шариф|Қайрат Лама Шариф]] (2 қыркүйек 2020 – 5 қаңтар 2025)&lt;ref name=&quot;2qir20&quot; /&gt;
# [[Асқар Жеңісұлы Жеңіс|Асқар Жеңіс]] (5 қаңтар 2025 бастап)&lt;ref name=&quot;qrsim25&quot; /&gt;
}}

=== [[Оңтүстік Африка Республикасы|Оңтүстік Африка]]===
{{columns-list|2|
# [[Талғат Ғабдуллаұлы Қалиев|Талғат Қалиев]] (2014–2019) 
# [[Қанат Қобыландыұлы Тумыш|Қанат Тумыш]] (12 шілде 2019 – 11 қаңтар 2023)&lt;ref name=&quot;11qan23a&quot; /&gt;
# [[Еркін Қадырбекұлы Ахинжанов|Еркін Ахинжанов]] (11 қаңтар 2023 бастап)&lt;ref name=&quot;11qan23&quot; /&gt;
}}

=== [[Танзания]] ===
# [[Еркін Қадырбекұлы Ахинжанов|Еркін Ахинжанов]] (9 қыркүйек 2024 бастап)

=== [[Того]] ===
# [[Сәулекүл Сайлауқызы]] (26 наурыз 2024 бастап)&lt;ref name=&quot;26naw24&quot; /&gt;

=== [[Тунис]] ===
# [[Арман Қайратұлы Исағалиев|Арман Исағалиев]] (2 наурыз 2019 – 2 қыркүйек 2020)&lt;ref name=&quot;2naw19-isa&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlygymen-kazakstan-respublikasynyn-egipet-arab-respublikasyndagy-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-arman-kairatuly-isa |title=Мемлекет басшысының Жарлығымен Қазақстан Республикасының Египет Араб Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі Арман Қайратұлы Исағалиев Қазақстан Республикасының Алжир Халық Демократиялық Республикасындағы, Тунис Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі қызметін қоса атқарушы болып тағайындалды |lang=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2019-03-02 |accessdate=2026-09-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;2qir20&quot; /&gt;
# [[Қайрат Қайырбекұлы Лама Шариф|Қайрат Лама Шариф]] (11 қараша 2021 – 5 қаңтар 2025)&lt;ref name=&quot;11qar21&quot; /&gt;

=== [[Эфиопия]] ===
Елшілік 2014 жылғы 5 ақпанда құрылды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/efiopiya-federativtik-demokratiyalyk-respublikasynda-kazakstan-respublikasynyn-elshiligin-ashu-turaly-1 |title=Эфиопия Федеративтік Демократиялық Республикасында Қазақстан Республикасының Елшілігін ашу туралы |lang=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2014-02-05 |accessdate=2026-09-15}}&lt;/ref&gt;
{{columns-list|2|
# [[Ерлік Шәкірұлы Әли|Ерлік Әли]] (21 қазан 2014 – 19 шілде 2019)&lt;ref name=&quot;21qaz14&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/17045-memleket-basshysynyn-zharlyktarymen |title=Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2014-10-21 |accessdate=2026-09-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlygymen-erlik-shakiruly-ali-kazakstan-respublikasynyn-efiopiya-federativtik-demokratiyalyk-respublikasyndagy-totens |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Ерлік Шәкірұлы Әли Қазақстан Республикасының Эфиопия Федеративтік Демократиялық Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі қызметінен қызметінен босатылды |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2019-07-19 |accessdate= 2024-06-25}}&lt;/ref&gt;
# [[Барлыбай Кәрімұлы Садықов|Барлыбай Садықов]] (19 шілде 2019 – 23 мамыр 2025)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlygymen-barlybai-karimuly-sadykov-kazakstan-respublikasynyn-efiopiya-federativtik-demokratiyalyk-respublikasyndagy- |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Барлыбай Кәрімұлы Садықов Қазақстан Республикасының Эфиопия Федеративтік Демократиялық Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі қызметіне тағайындалды |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2019-07-19 |accessdate= 2024-06-25}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;23mam25&quot; /&gt;
# [[Жалғас Жұмаұлы Әділбаев|Жалғас Әділбаев]] (23 мамыр 2025 бастап)&lt;ref name=&quot;23mam25&quot; /&gt;
}}

== [[Океания]] ==
=== [[Аустралия]] ===
# [[Асқар Сейдахметұлы Құттықадам|Асқар Құттықадам]] (16 наурыз 2023 бастап)&lt;ref name=&quot;16maw23&quot; /&gt;

=== [[Жаңа Зеландия]] ===
# [[Аркен Кеңесбекұлы Арыстанов|Аркен Арыстанов]] (21 желтоқсан 2019 –)&lt;ref name=&quot;21jel19&quot; /&gt;
# [[Асқар Сейдахметұлы Құттықадам|Асқар Құттықадам]] (16 наурыз 2023 бастап)&lt;ref name=&quot;16maw23&quot; /&gt;

== Халықаралық ұйымдар жанындағы тұрақты өкілдер ==
=== [[Біріккен Ұлттар Ұйымы]] ===
# [[Ақмарал Хайдарқызы Арыстанбекова|Ақмарал Арыстанбекова]] (1992–1999)
# [[Мәдина Бинешқызы Жарбосынова|Мәдина Жарбосынова]] (1999–2003)
# [[Ержан Хозеұлы Қазыхан|Ержан Қазыханов]] (2003–2007)
# [[Бірғаным Сарықызы Әйтімова|Бірғаным Әйтімова]] (2007–2013)
# [[Қайрат Құдайбергенұлы Әбдірахманов|Қайрат Әбдірахманов]] (2013–2016)
# [[Қайрат Ермекұлы Омаров|Қайрат Омаров]] (2017–2020)
# [[Мағжан Жанботаұлы Ілиясов|Мағжан Ілиясов]] (2020–2022)&lt;ref name=&quot;30qir20&quot; /&gt;
# [[Ақан Ақасұлы Рахметуллин|Ақан Рахметуллин]] (2022–2024)&lt;ref name=&quot;6qaz22&quot; /&gt;
# [[Қайрат Ермекұлы Омаров|Қайрат Омаров]] (16 мамыр 2024 бастап)

=== [[Дүниежүзілік сауда ұйымы]] ===
# [[Жанар Сейдақметқызы Айтжан|Жанар Айтжан]] (6 қазан 2022 – 2024)&lt;ref name=&quot;6qaz22&quot; /&gt;
# [[Әсет Арманұлы Ерғалиев|Әсет Ерғалиев]] (2024–2025)
# [[Қайрат Қалмұқаметұлы Төребаев|Қайрат Төребаев]] (17 наурыз 2025 бастап)

=== [[Еуразиялық экономикалық одақ]] ===
# [[Рүстем Сұлтанұлы Жиенбаев|Рүстем Жиенбаев]] (?–2008)
# [[Бақытжан Ордабаев]] (2008–2012)
# [[Фархат Шахафутдинұлы Әбдіхалықов|Фархат Әбдіхалықов]] (2012–2015)

=== [[Еуропа одағы]], [[НАТО|Солтүстік Атлант шарты ұйымы]] ===
Қазақстанның Люксембургтегі елшісі 1994 жылдан бері Еуроодақ пен НАТО жанындағы Қазақстанның тұрақты өкілі қызметін қоса атқарады:
# [[Әуесхан Мақатайұлы Қырбасов|Әуесхан Қырбасов]] (1994–1998)
# [[Ахметжан Смағұлұлы Есімов|Ахметжан Есімов]] (1998–2001)
# [[Төлеутай Ысқақұлы Сүлейменов|Төлеутай Сүлейменов]] (2001–2003)
# [[Константин Васильевич Жигалов|Константин Жигалов]] (2003–2009)
# [[Ерік Мылтықбайұлы Өтембаев|Ерік Өтембаев]] (2009–2012)
# [[Алмаз Нәсіредденұлы Хамзаев|Алмаз Хамзаев]] (2012–2018)
# [[Айгүл Сайфоллақызы Құспан|Айгүл Құспан]] (2018–2021)
# [[Марғұлан Бақытұлы Баймұхан|Марғұлан Баймұхан]] (19 сәуір 2021 – 5 шілде 2025)&lt;ref name=&quot;19saw21&quot; /&gt;
# [[Роман Юрьевич Василенко|Роман Василенко]] (5 шілде 2025 жылдан бастап)

=== [[Ислам ынтымақтастық ұйымы]] ===
Қазақстанның Сауд Арабиясындағы елшісі 2013 жылдан бері ИЫҰ жанындағы Қазақстанның тұрақты өкілі қызметін қоса атқарады:
# [[Бақыт Данабекұлы Батыршаев|Бақыт Батыршаев]] (2010–2019)
# [[Берік Сақбайұлы Арын|Берік Арын]] (2019–2024)
# [[Мадияр Смәділұлы Меңілбеков|Мадияр Меңілбеков]] (18 сәуір 2024 бастап)&lt;ref name=&quot;18saw24&quot; /&gt;

=== [[Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы]] ===
Қазақстанның Беларусьтегі елшісі 1995 жылдан бері ТМД Жарғылық органдарының жанындағы Қазақстанның тұрақты өкілі қызметін қоса атқарады:
# [[Валерий Батайұлы Темірбаев|Валерий Темірбаев]] (1995–1996)
# [[Юрий Алексеевич Клочков|Юрий Клочков]] (1996–1998)
# [[Владимир Иванович Алесин|Владимир Алесин]] (1998–2003)
# [[Ғазиз Алдамжаров]] (2003–2006)
# [[Болат Ғазизұлы Ысқақов|Болат Ысқақов]] (2006–2008)
# [[Анатолий Владимирович Смирнов|Анатолий Смирнов]] (2008–2012)
# [[Ерғалы Бөлегенов|Ерғали Бөлегенов]] (2012–2017)
# [[Ермұхамет Қабиденұлы Ертісбаев|Ермұхамет Ертісбаев]] (2017–2019)
# [[Асқар Асанұлы Бейсенбаев|Асқар Бейсенбаев]] (2019–2023)
# [[Ерлан Сапарұлы Байжанов|Ерлан Байжанов]] (2023–2024)&lt;ref name=&quot;25tam23&quot; /&gt;
# [[Тимур Мекешұлы Жақсылықов|Тимур Жақсылықов]] (4 маусым 2024 бастап)&lt;ref name=&quot;jaqsylyqov24&quot; /&gt;

=== [[Түркі мемлекеттері ұйымы]] жанындағы тұрақты өкіл ===
# [[Еркебұлан Оңалбекұлы Сәпиев|Еркебұлан Сәпиев]] (23 мамыр 2025 бастап)&lt;ref name=&quot;23mam25&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--2344456 |title=Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2025-05-23 |accessdate=2026-09-15}}&lt;/ref&gt;

=== [[Ұжымдық қауіпсіздік туралы шарт ұйымы]] ===
# [[Владимир Иванович Алесин|Владимир Алесин]] (2005–2017)
# [[Жәнібек Абдуләкімұлы Иманалиев|Жәнібек Иманалиев]] (2017 – 21 сәуір 2022)&lt;ref name=&quot;21saw22&quot; /&gt;
# [[Марат Зеникенұлы Сыздықов|Марат Сыздықов]] (21 сәуір 2022 бастап)&lt;ref name=&quot;21saw22a&quot; /&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер|2}}

{{Қазақстанның халықаралық қатынастары}}

[[Санат:Қазақстан елшілері]]
[[Санат:Қазақстан бойынша тізімдер]]
[[Санат:Қазақстан елшілерінің тізімдері]]</text>
      <sha1>9kfydvtxof7ajwt8rj7c7u29v56ydh8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654798</id>
      <parentid>3654792</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T07:49:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <origin>3654798</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="123324" sha1="iso82q90azc6qgs3r0p3adun1jjqg3k" xml:space="preserve">{{toc-right}}
Төменде тәуелсіздік алғаннан бергі '''[[Қазақстан|Қазақстан Республикасы]]ның елшілерінің тізімі''' (үйлесімді елшілерді қоспағанда) берілген. УСӨ — Уақытша сенімді өкіл.

==[[Еуропа]]==
=== [[Албания]] ===
# [[Жансейіт Қансейітұлы Түймебаев|Жансейіт Түймебаев]] (2011 – 7 қазан 2016)&lt;ref name=&quot;7qaz16&quot;&gt;{{Cite web|url=https://akorda.kz/kz/events/akorda_news/akorda_other_events/zhktuimebaevty-ontustik-kazakstan-oblysynyn-ekimi-kyzmetine-tagaiyndau-turaly-zharlyk |title=«Ж.Қ.Түймебаевты Оңтүстік Қазақстан облысының әкімі қызметіне тағайындау туралы» Жарлық |lang=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2016-10-07 |accessdate=2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Абзал Сапарбекұлы]] (8 тамыз 2017 – 15 наурыз 2022)&lt;ref name=&quot;8tam17&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;15naw22a&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--1522550 |title=Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2022-03-15 |accessdate=2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Еркебұлан Оңалбекұлы Сәпиев|Еркебұлан Сәпиев]] (9 желтоқсан 2022 – 2024)&lt;ref name=&quot;9jel22&quot; /&gt;
# [[Ескендір Жүсіпұлы Айсариев|Ескендір Айсариев]] (16 шілде 2024 бастап)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-iskander-zhusipuly-aysariev-kazakstan-respublikasynyn-albaniya-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-lauazymyna-tagayyndaldy-1665025 |title=Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2024-07-16}}&lt;/ref&gt;

=== [[Андорра]] ===
# [[Бақыт Амангелдіұлы Дүйсенбаев|Бақыт Дүйсенбаев]] (21 ақпан 2015 – 27 сәуір 2018)&lt;ref name=&quot;21aqp15&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;27saw18&quot; /&gt;
# [[Константин Васильевич Жигалов|Константин Жигалов]] (8 қазан 2018 – 11 қаңтар 2023)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlygymen-kazakstan-respublikasynyn-ispaniya-koroldigindegi-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-konstantin-vasilevich-zhi |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Қазақстан Республикасының Испания Корольдігіндегі Төтенше және Өкілетті Елшісі Константин Васильевич Жигалов Қазақстан Республикасының Андорра Князьдігіндегі Төтенше және Өкілетті Елшісі, Қазақстан Республикасының Дүниежүзілік турист ұйымы жанындағы Тұрақты өкілі қызметін қоса атқарушы болып тағайындалды |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2018-10-08 |accessdate= 2024-11-28}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;11qan23a&quot; /&gt;
# [[Данат Өмірбайұлы Мұсаев|Данат Мұсаев]] (14 тамыз 2023 бастап)&lt;ref name=&quot;14tam23&quot;&gt;{{Cite web|url= https://akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--1475332 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2023-08-14 |accessdate= 2024-11-28}}&lt;/ref&gt;

=== [[Аустрия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Сағынбек Тоқабайұлы Тұрсынов|Сағынбек Тұрсынов]] (1996–2002)
# [[Рахат Мұхтарұлы Әлиев|Рахат Әлиев]] (2002–2005)
# [[Дулат Оразбекұлы Қуанышев|Дулат Куанышев]] (2005–2007)
# [[Рахат Мұхтарұлы Әлиев|Рахат Әлиев]] (2007)
# [[Қайрат Құдайбергенұлы Әбдірахманов|Қайрат Әбдірахманов]] (2007–2008)
# [[Ержан Хозеұлы Қазыхан|Ержан Қазыханов]] (2008–2011)
# [[Қайрат Құдайбергенұлы Әбдірахманов|Қайрат Әбдірахманов]] (2011–2013)
# [[Қайрат Шораұлы Сарыбай|Қайрат Сарыбай]] (2014 – қыркүйек 2020)
# [[Қайрат Ермекұлы Омаров|Қайрат Омаров]] (30 қыркүйек 2020 – 6 қазан 2022)&lt;ref name=&quot;30qir20&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;6qaz22&quot; /&gt;
# [[Әлібек Әсетұлы Бақаев|Әлібек Бақаев]] (21 қазан 2022 – 14 тамыз 2023)&lt;ref name=&quot;21qaz22&quot; /&gt;
# [[Мұхтар Бескенұлы Тілеуберді|Мұхтар Тілеуберді]] (14 тамыз 2023 бастап)&lt;ref name=&quot;14tam23&quot; /&gt;
}}

=== [[Бельгия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Әуесхан Мақатайұлы Қырбасов|Әуесхан Қырбасов]] (1993–1998)
# [[Ахметжан Смағұлұлы Есімов|Ахметжан Есімов]] (1998–2001)
# [[Төлеутай Ысқақұлы Сүлейменов|Төлеутай Сүлейменов]] (2001–2003)
# [[Константин Васильевич Жигалов|Константин Жигалов]] (2003–2009)
# [[Ерік Мылтықбайұлы Өтембаев|Ерік Өтембаев]] (2009–2012)
# [[Алмаз Насреддинұлы Хамзаев|Алмаз Хамзаев]] (2012 – 22 мамыр 2018) 
# [[Айгүл Сайфоллақызы Құспан|Айгүл Құспан]] (3 шілде 2018 – қаңтар 2021)
# [[Марғұлан Бақытұлы Баймұхан|Марғұлан Баймұхан]] (19 сәуір 2021 – 5 шілде 2025)&lt;ref name=&quot;19saw21&quot; /&gt;
# [[Роман Юрьевич Василенко|Роман Василенко]] (5 шілде 2025 жылдан бастап)
}}

=== [[Болгария]] ===
{{columns-list|2|
# [[Тимур Бибіталыұлы Оразаев|Тимур Оразаев]]&lt;ref name=&quot;orazaev&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.gov.kz/memleket/entities/mfa-vilnius/about?lang=kk |title= Жалпы ақпарат |lang= kk |publisher= Қазақстанның Литвадағы елшілігі |accessdate= 2024-06-25}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20240624230012/https://www.gov.kz/memleket/entities/mfa-vilnius/about?lang=kk |date= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt; (2004–2008 – УСӨ)
# [[Сержан Оралбайұлы Әбдікәрімов|Сержан Әбдікәрімов]] (2008–2009 – УСӨ)
# [[Теміртай Рымтайұлы Ізбастин|Теміртай Ізбастин]] (2009 – 9 желтоқсан 2022)
# [[Виктор Валерьевич Темірбаев|Виктор Темірбаев]] (9 желтоқсан 2022 бастап)&lt;ref name=&quot;9jel22&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--911248 |title=Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2022-12-09 |accessdate=2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
}}

=== [[Босния және Герцеговина]] ===
# [[Аслан Есболайұлы Мусин|Аслан Мусин]] (21 қазан 2014 –)&lt;ref name=&quot;21qaz14&quot; /&gt;
# [[Төлежан Тұрсынұлы Барлыбаев|Төлежан Барлыбаев]] (– 30 наурыз 2022)&lt;ref name=&quot;30naw22&quot; /&gt;
# [[Алтай Ибрагимұлы Әбибуллаев|Алтай Әбибуллаев]] (31 қазан 2022 бастап)&lt;ref name=&quot;31qaz22&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--319735 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2022-10-31 |accessdate= 2024-06-25}}&lt;/ref&gt;

=== [[Ватикан]] ===
# [[Әлібек Әсетович Бақаев|Әлібек Бақаев]] (– 21 қазан 2022)&lt;ref name=&quot;21qaz22&quot; /&gt;
# [[Қайрат Асаниязұлы Саржанов|Қайрат Саржанов]] (18 сәуір 2023 бастап)&lt;ref name=&quot;18saw23&quot; /&gt;

=== [[Германия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Сағынбек Тоқабайұлы Тұрсынов|Сағынбек Тұрсынов]] (1993–1995)
# [[Ерік Мағзұмұлы Асанбаев|Ерік Асанбаев]] (ақпан 1996 – шілде 2000)
# [[Вячеслав Қаменұлы Ғиззатов|Вячеслав Ғиззатов]] (2000–2003)
# [[Қайрат Шораұлы Сарыбай|Қайрат Сарыбай]] (2003–2007)
# [[Нұрлан Баймолдаұлы Онжанов|Нұрлан Онжанов]] (14 қаңтар 2008 – 4 шілде 2014)
# [[Болат Тұрарұлы Нүсіпов|Болат Нүсіпов]] (2 қыркүйек 2014 – маусым 2019)&lt;ref name=&quot;2qir14&quot; /&gt;
# [[Дәурен Айтбайұлы Кәріпов|Дәурен Кәріпов]] (6 маусым 2019 – 13 маусым 2022)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-dauren-aytbayuly-karipov-kazakstan-respublikasynyn-germaniya-federativtik-respublikasyndagy-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-lauazymynan-bosatyldy-1353746 |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Дәурен Айтбайұлы Кәріпов Қазақстан Республикасының Германия Федеративтік Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі лауазымынан босатылды |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2022-06-13 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Нұрлан Баймолдаұлы Онжанов|Нұрлан Онжанов]] (13 маусым 2022 бастап)
}}

=== [[Грекия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Болат Серғазыұлы Сәрсенбаев|Болат Сәрсенбаев]] (2005 – 2007)
# [[Сергей Нұртайұлы Нұртаев|Сергей Нұртаев]] (2007 – қыркүйек 2015)
# [[Алексей Юрьевич Волков|Алексей Волков]] (сәуір 2016 – 2021)
# [[Ерлан Кеңесұлы Баударбек-Қожатаев|Ерлан Баударбек-Қожатаев]] (31 мамыр 2021 – 12 желтоқсан 2024)&lt;ref name=&quot;31mam21&quot; /&gt;
# [[Тимур Шәмілұлы Сұлтанғожин|Тимур Сұлтанғожин]] (23 қаңтар 2025 бастап)
}}

=== [[Дания]] ===
# [[Дастан Шериазданұлы Елеукенов|Дастан Елеукенов]] (21 ақпан 2015 – 18 наурыз 2019)&lt;ref name=&quot;21aqp15&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;18naw19&quot;&gt;{{Cite web|url= https://akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen-1343192699 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=
[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2019-03-18 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Сергей Нұртайұлы Нұртаев|Сергей Нұртаев]] (2 шілде 2021–6 қыркүйек 2024)&lt;ref name=&quot;2cil21&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--263653 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=
[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2021-07-02 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Олжас Мұхамедғалымұлы Сүлейменов|Олжас Сүлейменов]] (21 сәуір 2025 бастап)&lt;ref name=&quot;21saw25&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--2135412 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |date=2025-04-21 |lang=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |accessdate= 2025-04-26}}&lt;/ref&gt;

=== [[Ирландия]] ===
# [[Ержан Хозеұлы Қазыхан|Ержан Қазыханов]] (– 15 ақпан 2017)&lt;ref name=&quot;15aqp17&quot; /&gt;
# [[Мағжан Жанботаұлы Ілиясов|Мағжан Ілиясов]] (18 сәуір 2023 – 20 қазан 2025)&lt;ref name=&quot;18saw23&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--1832321 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2023-04-18 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;

=== [[Исландия]] ===
# [[Ержан Хозеұлы Қазыхан|Ержан Қазыханов]] (– 15 ақпан 2017)&lt;ref name=&quot;15aqp17&quot; /&gt;
# [[Ерлан Әбілфайызұлы Ыдырысов|Ерлан Ыдырысов]] (8 тамыз 2017 – 17 тамыз 2022)&lt;ref name=&quot;8tam17&quot;&gt;{{Cite web|url= https://akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen-1343192695 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2017-08-08 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Мағжан Жанботаұлы Ілиясов|Мағжан Ілиясов]] (18 сәуір 2023 – 20 қазан 2025)&lt;ref name=&quot;18saw23&quot; /&gt;

=== [[Испания]] ===
{{columns-list|2|
# [[Алмаз Насреддинұлы Хамзаев|Алмаз Хамзаев]] (1998–2004)
# [[Нұрлан Жұмағалиұлы Дәненов|Нұрлан Даненов]] (2004–2008)
# [[Ерғалы Бөлегенов|Ерғали Бөлегенов]] (2008–2012)
# [[Бақыт Амангелдіұлы Дүйсенбаев|Бақыт Дүйсенбаев]] (2012 – 27 сәуір 2018)&lt;ref name=&quot;27saw18&quot; /&gt;
# [[Константин Васильевич Жигалов|Константин Жигалов]] (27 сәуір 2018 – 11 қаңтар 2023)&lt;ref name=&quot;27saw18&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;11qan23a&quot;&gt;{{Cite web|url= https://akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--1105558 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2023-01-11 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Данат Өмірбайұлы Мұсаев|Данат Мұсаев]] (11 қаңтар 2023 бастап)&lt;ref name=&quot;11qan23&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--1105112 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2023-01-11 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
}}

=== [[Италия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Олжас Омарұлы Сүлейменов|Олжас Сүлейменов]] (1995–2001)
# [[Бірғаным Сарықызы Әйтімова|Бірғаным Әйтімова]] (2002–2004)
# [[Алмаз Насреддинұлы Хамзаев|Алмаз Хамзаев]] (2004–2012)
# [[Андриан Көпмағамбетұлы Елемесов|Андриан Елемесов]] (2012 – 10 тамыз 2015) 
# [[Сергей Нұртайұлы Нұртаев|Сергей Нұртаев]] (қыркүйек 2015 – 12 ақпан 2021)&lt;ref name=&quot;12aqp21&quot; /&gt;
# [[Ерболат Нәсенұлы Сембаев|Ерболат Сембаев]] (26 ақпан 2021 бастап)&lt;ref name=&quot;26aqp21&quot;&gt;{{Cite web|url= https://demo.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen-1343192721 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2021-02-26 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
}}

=== [[Кипр]] ===
# [[Болат Қабдылхамитұлы Нұрғәлиев|Болат Нұрғәлиев]] (6 қаңтар 2012 – 9 қыркүйек 2014)
# [[Дулат Оразбекұлы Қуанышев|Дулат Қуанышев]] (9 қыркүйек 2014 – 30 қыркүйек 2019)&lt;ref name=&quot;30qir19b&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen-1343192710 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2019-09-30 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Сатыбалды Ересұлы Бұршақов|Сатыбалды Бұршақов]] (12 қазан 2020 – 26 наурыз 2024)&lt;ref name=&quot;12qaz20&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;26naw24&quot;&gt;{{Cite web|url= https://wap.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--2622536 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2024-03-26 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Николай Владимирович Жұмақанов|Николай Жұмақанов]] (23 қаңтар 2025 бастап)

=== [[Латвия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Ғалымжан Тельманұлы Қойшыбаев|Ғалымжан Қойшыбаев]] (2009–2012)
# [[Виктор Валерьевич Темірбаев|Виктор Темірбаев]] (ақпан – қараша 2019)
# [[Тимур Владимирұлы Пірімбетов|Тимур Пірімбетов]] (1 қараша 2019 – 23 қазан 2023)&lt;ref name=&quot;pirimbetov&quot;&gt;{{Cite web|url= https://mirror.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlygymen-timur-vladimiruly-pirimbetov-kazakstan-respublikasynyn-latviya-respublikasyndagy-totenshe-zhane-okiletti-el |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Тимур Владимирұлы Пірімбетов Қазақстан Республикасының Латвия Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі қызметіне тағайындалды |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2019-11-01 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;23qaz23&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--2395022 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2023-10-23 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Дәурен Айтбайұлы Кәріпов|Дәурен Кәріпов]] (23 қазан 2023 бастап)&lt;ref name=&quot;23qaz23&quot; /&gt;
}}

=== [[Литва]] ===
{{columns-list|2|
# [[Саят Дүйсенбайұлы Бейсенов|Саят Бейсенов]] (1995–1997)
# [[Икрам Адырбекұлы Адырбеков|Икрам Адырбеков]] (1997–2002)
# [[Рашид Тұрарұлы Ибраев|Рашид Ибраев]] (2002–2006)
# [[Тілеухан Самарханұлы Қабдрахманов|Тілеухан Кабдрахманов]] (2006–2008)
# [[Ғалымжан Тельманұлы Қойшыбаев|Ғалымжан Қойшыбаев]] (2008–2012)
# [[Бауыржан Әлімұлы Мұхаметжанов|Бауыржан Мұхаметжанов]] (2013 – 29 мамыр 2018)
# [[Виктор Валерьевич Темірбаев|Виктор Темірбаев]] (тамыз 2018 – 9 желтоқсан 2022)&lt;ref name=&quot;9jel22&quot; /&gt;
# [[Тимур Бейбітәліұлы Оразаев|Тимур Оразаев]] (9 желтоқсан 2022 бастап)&lt;ref name=&quot;9jel22&quot; /&gt;
}}

=== [[Лихтенштейн]] ===
# [[Әлібек Әсетович Бақаев|Әлібек Бақаев]] (– 21 қазан 2022)&lt;ref name=&quot;21qaz22&quot; /&gt;
# [[Қайрат Асаниязұлы Саржанов|Қайрат Саржанов]] (18 сәуір 2023 бастап)&lt;ref name=&quot;18saw23&quot; /&gt;

=== [[Люксембург]] ===
# [[Әуесхан Мақатайұлы Қырбасов|Әуесхан Қырбасов]] (1994–1998)
# [[Ахметжан Смағұлұлы Есімов|Ахметжан Есімов]] (1998–2001)
# [[Төлеутай Ысқақұлы Сүлейменов|Төлеутай Сүлейменов]] (2001–2003)
# [[Константин Васильевич Жигалов|Константин Жигалов]] (2003–2009)
# [[Ерік Мылтықбайұлы Өтембаев|Ерік Өтембаев]] (2009–2012)
# [[Алмаз Нәсіредденұлы Хамзаев|Алмаз Хамзаев]] (2012–2018)
# [[Айгүл Сайфоллақызы Құспан|Айгүл Құспан]] (2018–2021)
# [[Марғұлан Бақытұлы Баймұхан|Марғұлан Баймұхан]] (21 қазан 2021 – 5 шілде 2025)&lt;ref name=&quot;21qaz21&quot; /&gt;
# [[Роман Юрьевич Василенко|Роман Василенко]] (9 желтоқсан 2025 жылдан бастап)&lt;ref name=&quot;9jel25&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--911444 |title=Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2025-12-09 |accessdate=2026-09-15}}&lt;/ref&gt;

=== [[Мажарстан]] ===
{{columns-list|2|
# [[Сәлім Әлмағамбетұлы Құрманғожин|Сәлім Құрманғожин]] (1993–1996)
# [[Төлеутай Ысқақұлы Сүлейменов|Төлеутай Сүлейменов]] (1996–2001)
# [[Сағынбек Тоқабайұлы Тұрсынов|Сағынбек Тұрсынов]] (2002–2006)
# [[Рашид Тұрарұлы Ибраев|Рашид Ибраев]] (2006–2012)
# [[Нұрбах Тұрарұлы Рүстемов|Нұрбах Рүстемов]] (2013 – 30 қыркүйек 2019)&lt;ref name=&quot;30qir19a&quot; /&gt;
# [[Жәнібек Жарасқанұлы Әбдрашов|Жәнібек Әбдрашов]] (30 қыркүйек 2019 – шілде 2024)&lt;ref name=&quot;30qir19a&quot; /&gt;
# [[Абзал Сапарбекұлы]] (16 шілде 2024 – 10 шілде 2026)
# [[Анель Бақытбекқызы]] (10 шілде 2026 бастап)&lt;ref name=&quot;10cil26&quot; /&gt;
}}

=== [[Мальта]] ===
# [[Андриан Көпмағамбетұлы Елемесов|Андриан Елемесов]] (6 қараша 2012 – 10 тамыз 2015)
# [[Сергей Нұртайұлы Нұртаев|Сергей Нұртаев]] (– 12 ақпан 2021)&lt;ref name=&quot;12aqp21&quot; /&gt;
# [[Ерболат Нәсенұлы Сембаев|Ерболат Сембаев]] (21 қазан 2021 бастап)&lt;ref name=&quot;21qaz21&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--2193930 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2021-10-21 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;

=== [[Нидерланд]] ===
{{columns-list|2|
# [[Дәулет Қасекенұлы Батырашев|Дәулет Батырашев]] (2004–2006 – УСӨ)
# [[Майнюра Саветқызы Мырзамадиева|Майнюра Мырзамадиева]] (2007–2016) 
# [[Мағжан Жанботаұлы Ілиясов|Мағжан Ілиясов]] (мамыр 2016 – 30 қыркүйек 2020)&lt;ref name=&quot;30qir20&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen-1343192717 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2020-09-30 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Асқар Қуанышұлы Жұмағалиев|Асқар Жұмағалиев]] (30 қыркүйек 2020 – 6 қыркүйек 2024)&lt;ref name=&quot;30qir20&quot; /&gt;
# [[Қайрат Құдайбергенұлы Әбдірахманов|Қайрат Әбдірахманов]] (6 қыркүйек 2024 – 9 желтоқсан 2025)&lt;ref name=&quot;9jel25&quot; /&gt;
# [[Ақан Ақасұлы Рахметуллин|Ақан Рахметуллин]] (9 желтоқсан 2025 бастап)&lt;ref name=&quot;9jel25&quot; /&gt;
}}

=== [[Норвегия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Марат Төлеубекұлы Есенбаев|Марат Есенбаев]] (2004–2006 – УСӨ)
# [[Нұрлан Әділұлы Жалғасбаев|Нұрлан Жалғасбаев]] (2006–2008 – УСӨ)
# [[Марат Төлеубекұлы Есенбаев|Марат Есенбаев]] (2008–2010 – УСӨ)
# [[Нұрлан Орынбасарұлы Мусин|Нұрлан Мусин]] (2010–2013 – УСӨ)
# [[Асқар Сағиұлы Тәжиев|Асқар Тәжиев]] (2013 – 17 қыркүйек 2014) 
# [[Қайрат Қуатұлы Әбусейітов|Қайрат Әбусейітов]] (қыркүйек 2014 – қазан 2018)
# [[Еркін Қадырбекұлы Ахинжанов|Еркін Ахинжанов]] (9 сәуір 2019 – 11 қаңтар 2023)
# [[Әділ Қапанұлы Тұрсынов|Әділ Тұрсынов]] (11 қаңтар 2023 бастап)&lt;ref name=&quot;11qan23&quot; /&gt;
}}

=== [[Польша]] ===
{{columns-list|2|
# [[Игорь Николаевич Тутеволь|Игорь Тутеволь]] (1999–2000 – УСӨ)
# [[Тамас Қалмұхамбетұлы Айтмұхамбетов|Тамас Айтмухамбетов]] (2000–2001 – УСӨ)
# [[Константин Васильевич Жигалов|Константин Жигалов]] (2000–2003)
# [[Төлеутай Ысқақұлы Сүлейменов|Төлеутай Сүлейменов]] (2003–2005)
# [[Алексей Юрьевич Волков|Алексей Волков]] (2005–2012)
# [[Ерік Мылтықбайұлы Өтембаев|Ерік Өтембаев]] (2012–2016) 
# [[Алтай Ибрагимұлы Әбибуллаев|Алтай Әбибуллаев]] (мамыр 2016 – ақпан 2017)
# [[Марғұлан Бақытұлы Баймұхан|Марғұлан Баймұхан]] (шілде 2017 – мамыр 2020)
# [[Әлім Серікұлы Қирабаев|Әлім Қирабаев]] (5 наурыз 2020 – 7 сәуір 2025)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlygymen-alim-serikuly-kirabaev-kazakstan-respublikasynyn-polsha-respublikasyndagy-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-k |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Әлім Серікұлы Қирабаев Қазақстан Республикасының Польша Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі қызметіне тағайындалды |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2020-03-05 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Нұрлан Әділұлы Жалғасбаев|Нұрлан Жалғасбаев]] (7 сәуір 2025 бастап)&lt;ref name=&quot;7sau25&quot; /&gt;
}}

=== [[Португалия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Жан Сержанұлы Ғалиев|Жан Ғалиев]] (– 30 қыркүйек 2019)&lt;ref name=&quot;galiev&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.gov.kz/memleket/entities/intinf/about/structure/people/521?lang=kk |title= Ғалиев Жан Сержанұлы |lang= kk |publisher= [[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігінің Халықаралық ақпарат комитеті|Сыртқы істер министрлігі Халықаралық ақпарат комитеті]]нің ресми сайты |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Дәулет Қасекенұлы Батырашев|Дәулет Батырашев]] (30 қыркүйек 2019  – 5 қаңтар 2025)&lt;ref name=&quot;30qir19a&quot;&gt;{{Cite web|url= https://demo.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen-1343192709 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2019-09-30 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Жан Сержанұлы Ғалиев|Жан Ғалиев]] (5 қаңтар 2025 бастап)&lt;ref name=&quot;qrsim25&quot;&gt;{{Cite web|url= https://akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--5029 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2025-01-05 |accessdate= 2025-01-05}}&lt;/ref&gt;
}}

=== [[Румыния]] ===
{{columns-list|2|
# [[Эрик Болатбекұлы Жүсіпов|Эрик Жүсіпов]] (2003–2005 – УСӨ)
# [[Бақытжан Ордабаев]] (2005–2008 – УСӨ)
# [[Дархан Аманұлы Кәлетаев|Дархан Кәлетаев]]? (2008–2012 – УСӨ)
# [[Талғат Ғабдуллаұлы Калиев|Талғат Калиев]] (2012–2014 – УСӨ) 
# [[Дәулет Қасекенұлы Батырашев|Дәулет Батырашев]] (2 қыркүйек 2014 – 30 қыркүйек 2019)&lt;ref name=&quot;2qir14&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/16727-memleket-basshysynyn-zharlyktarymen |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2014-09-02 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;30qir19b&quot; /&gt;
# [[Нұрбах Тұрарұлы Рүстемов|Нұрбах Рүстемов]] (30 қыркүйек 2019 –)&lt;ref name=&quot;30qir19a&quot; /&gt;
# [[Ерлік Шәкірұлы Әли|Ерлік Әли]] (24 наурыз 2023 – 22 шілде 2026)&lt;ref name=&quot;24naw23&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--2421217 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2023-03-24 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Амангелді Ғазезұлы Саинов|Амангелді Саинов]] (22 шілде 2026 бастап)
}}

=== [[Сан-Марино]] ===
# [[Андриан Көпмағамбетұлы Елемесов|Андриан Елемесов]] (6 қараша 2012 – 10 тамыз 2015)
# [[Сергей Нұртайұлы Нұртаев|Сергей Нұртаев]] (– 12 ақпан 2021)&lt;ref name=&quot;12aqp21&quot; /&gt;
# [[Ерболат Нәсенұлы Сембаев|Ерболат Сембаев]] (21 қазан 2021 бастап)&lt;ref name=&quot;21qaz21&quot; /&gt;

=== [[Сербия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Нұрбах Тұрарұлы Рүстемов|Нұрбах Рүстемов]] (– 30 қыркүйек 2019)&lt;ref name=&quot;30qir19a&quot; /&gt;
# [[Ғабит Әбдімажитұлы Сыздықбеков|Ғабит Сыздықбеков]] (30 қыркүйек 2019 – 2 шілде 2021)&lt;ref name=&quot;30qir19a&quot; /&gt;
# [[Мәди Бәкірұлы Атамқұлов|Мәди Атамқұлов]] (2 шілде 2021 – 10 шілде 2026)&lt;ref name=&quot;2cil21&quot; /&gt;
# [[Болат Бариұлы Иманбаев|Болат Иманбаев]] (10 шілде 2026 бастап)&lt;ref name=&quot;10cil26&quot; /&gt;
}}

=== [[Словакия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Сержан Оралбайұлы Әбдікәрімов|Сержан Әбдікәрімов]] (– 30 қыркүйек 2019)&lt;ref name=&quot;30qir19a&quot; /&gt;
# [[Роман Юрьевич Василенко|Роман Василенко]] (21 желтоқсан 2019 –)&lt;ref name=&quot;21jel19&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen-1343192711 |title=Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2019-12-21 |accessdate=2026-09-15}}&lt;/ref&gt;
# [[Төлежан Тұрсынұлы Барлыбаев|Төлежан Барлыбаев]] (30 наурыз 2022 – қараша 2024)&lt;ref name=&quot;30naw22&quot;&gt;{{Cite web|url= https://akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--302120 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2022-03-30 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Жанна Ниязбекқызы Сағынова|Жанна Сағынова]] (15 қараша 2024 бастап)&lt;ref name=&quot;15qar24&quot; /&gt;
}}

=== [[Словения]] ===
# [[Қайрат Ермекұлы Омаров|Қайрат Омаров]] (21 қазан 2021 – 6 қазан 2022)&lt;ref name=&quot;6qaz22&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;21qaz21&quot; /&gt;
# [[Әлібек Әсетұлы Бақаев|Әлібек Бақаев]] (24 наурыз 2023 – 14 тамыз 2023)&lt;ref name=&quot;24naw23&quot; /&gt;
# [[Данияр Қабидоллаұлы Сарекенов|Данияр Сарекенов]] (9 қыркүйек 2024 – 13 қазан 2025)
# [[Алтай Ибрагимұлы Әбибуллаев|Алтай Әбибуллаев]] (13 қазан 2025 бастап)

=== [[Солтүстік Македония]] ===
# [[Нұрбах Тұрарұлы Рүстемов|Нұрбах Рүстемов]] (– 30 қыркүйек 2019)&lt;ref name=&quot;30qir19a&quot; /&gt;
# [[Жәнібек Жарасқанұлы Әбдрашов|Жәнібек Әбдрашов]] (2 қыркүйек 2020 –)
# [[Сатыбалды Ересұлы Бұршақов|Сатыбалды Бұршақов]] (26 наурыз 2024 – 27 тамыз 2026)&lt;ref name=&quot;26naw24&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-satybaldy-eresuly-burshakov-kazakstan-respublikasynyn-soltustik-makedoniya-respublikasyndagy-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-lauazymynan-bosatyldy-277720 |title=Мемлекет басшысының Жарлығымен Сатыбалды Ересұлы Бұршақов Қазақстан Республикасының Солтүстік Македония Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі лауазымынан босатылды |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2026-08-27 |accessdate=2026-08-27}}&lt;/ref&gt;

=== [[Ұлыбритания]] ===
{{columns-list|2|
# [[Нұртай Әбіқайұлы Әбіқаев|Нұртай Әбіқаев]] (1995–1996)
# [[Қанат Бекмырзаұлы Саудабаев|Қанат Саудабаев]] (1996–1999)
# [[Әділ Құрманжанұлы Ахметов|Әділ Ахметов]] (2000–2001)
# [[Ерлан Әбілфайызұлы Ыдырысов|Ерлан Ыдырысов]] (2002–2007)
# [[Қайрат Қуатұлы Әбусейітов|Қайрат Әбусейітов]] (2008 – 17 қыркүйек 2014)
# [[Ержан Хозеұлы Қазыхан|Ержан Қазыханов]] (17 қыркүйек 2014 – 15 ақпан 2017)&lt;ref name=&quot;15aqp17&quot; /&gt;
# [[Ерлан Әбілфайызұлы Ыдырысов|Ерлан Ыдырысов]] (15 ақпан 2017 – 17 тамыз 2022)&lt;ref name=&quot;15aqp17&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen-1343192692 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2017-02-15 |accessdate= 2024-06-25}}&lt;/ref&gt;
# [[Мағжан Жанботаұлы Ілиясов|Мағжан Ілиясов]] (6 қазан 2022 – 20 қазан 2025)&lt;ref name=&quot;6qaz22&quot;&gt;{{Cite web|url= https://akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--69959 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2022-10-06 |accessdate= 2024-11-28}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.gov.kz/memleket/entities/mfa-london/about/structure/people/28485?lang=kk |title= Ілиясов Мағжан Жанботаұлы |lang= kk |publisher= [[Қазақстанның Ұлыбританиядағы Елшілігі]] |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Әлібек Әсетұлы Бақаев|Әлібек Бақаев]] (22 шілде 2026 бастап)
}}

=== [[Финляндия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Ғалымжан Тельманұлы Қойшыбаев|Ғалымжан Қойшыбаев]] (2009–2016)
# [[Мұрат Әбуғалиұлы Нұртілеу|Мұрат Нұртілеуов]] (29 наурыз 2016 – 25 наурыз 2019)
# [[Жанна Сәбитқызы Сартбаева|Жанна Сартбаева]] (18 мамыр 2019 – 20 маусым 2024)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-zhanna-sabitkyzy-sartbaeva-kazakstan-respublikasynyn-finlyandiya-respublikasyndagy-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-lauazymynan-bosatyldy-2052539 |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Жанна Сәбитқызы Сартбаева Қазақстан Республикасының Финляндия Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі лауазымынан босатылды |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2024-06-20 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Азамат Сәбитұлы Әбдіраимов|Азамат Әбдіраимов]] (20 маусым 2024 бастап)
}}

=== [[Франция]] ===
{{columns-list|2|
# [[Тілеухан Самарханұлы Қабдрахманов|Тілеухан Қабдрахманов]] (1993–1996)
# [[Нұрлан Жұмағалиұлы Дәненов|Нұрлан Даненов]] (1997–1999)
# [[Ақмарал Хайдарқызы Арыстанбекова|Ақмарал Арыстанбекова]] (1999–2003)
# [[Дулат Оразбекұлы Қуанышев|Дулат Қуанышев]] (2003–2005)
# [[Аманжол Қазбекұлы Жанқұлиев|Аманжол Жанқұлиев]] (2005–2008)
# [[Мұрат Сейітжанұлы Тәшібаев|Мұрат Тәшібаев]] (2008–2009)
# [[Нұрлан Жұмағалиұлы Дәненов|Нұрлан Даненов]] (2009 – қазан 2017) 
# [[Жан Сержанұлы Ғалиев|Жан Ғалиев]] (31 қазан 2017 – қыркүйек 2022)&lt;ref name=&quot;galiev&quot; /&gt;
# [[Гүлсара Мерейқызы Арыстанқұлова|Гүлсара Арыстанқұлова]] (23 шілде 2022 бастап)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-gulsara-mereykyzy-arystankulova-kazakstan-respublikasynyn-francuz-respublikasyndagy-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-lauazymyna-tagayyndaldy-2365642 |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Гүлсара Мерейқызы Арыстанқұлова Қазақстан Республикасының Француз Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі лауазымына тағайындалды |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2022-07-23 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
}}

=== [[Хорватия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Алтай Ибрагимұлы Әбибуллаев|Алтай Әбибуллаев]] (2008–2009 – УСӨ)
# [[Төлежан Тұрсынұлы Барлыбаев|Төлежан Барлыбаев]] (2012–2014 – УСӨ)
# [[Аслан Есболайұлы Мусин|Аслан Мусин]] (2014 – 4 қаңтар 2017) 
# [[Төлежан Тұрсынұлы Барлыбаев|Төлежан Барлыбаев]] (мамыр 2017 – 30 наурыз 2022)&lt;ref name=&quot;30naw22&quot; /&gt;
# [[Алтай Ибрагимұлы Әбибуллаев|Алтай Әбиболлаев]] (30 наурыз 2022 – 24 наурыз 2023)&lt;ref name=&quot;30naw22&quot; /&gt;
# [[Ақылбек Әбсатұлы Камалдинов|Ақылбек Камалдинов]] (16 маусым 2023 – 5 қаңтар 2025)&lt;ref name=&quot;16maw23&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--1653134 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2023-03-16 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Дәулет Қасекенұлы Батырашев|Дәулет Батырашев]] (5 қаңтар 2025 бастап)&lt;ref name=&quot;qrsim25&quot; /&gt;
}}

=== [[Черногория]] ===
# [[Аслан Есболайұлы Мусин|Аслан Мусин]] (21 қазан 2014 –)&lt;ref name=&quot;21qaz14&quot; /&gt;
# [[Төлежан Тұрсынұлы Барлыбаев|Төлежан Барлыбаев]] (– 30 наурыз 2022)&lt;ref name=&quot;30naw22&quot; /&gt;

=== [[Чехия]] ===
{{columns-list|2|
#[[Советқали Қамаубайұлы Қартбаев|Советқали Қартбаев]] (1997–2001)
#Дархан Әліұлы Бердәлиев (2001–2003)
#Игорь Идеалұлы Мұсәлімов (2003–2004)
#[[Шәріп Омарұлы Омаров|Шәріп Омаров]] (2004–2008)
#[[Анарбек Бақтығазыұлы Қарашев|Анарбек Қарашев]] (қаңтар 2008 – шілде 2014)
#[[Сержан Оралбайұлы Әбдікәрімов|Сержан Әбдікәрімов]] (16 наурыз 2015 – 30 қыркүйек 2019)&lt;ref name=&quot;16naw15&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;30qir19a&quot; /&gt;
#[[Марат Мұханбетқазыұлы Тәжин|Марат Тәжин]] (қараша 2019 – 16 маусым 2023)
#[[Бақыт Амангелдіұлы Дүйсенбаев|Бақыт Дүйсенбаев]] (16 маусым 2023 –)&lt;ref name=&quot;16maw23&quot; /&gt;
# [[Қайрат Құдайбергенұлы Әбдірахманов|Қайрат Әбдірахманов]] (9 желтоқсан 2025 бастап)&lt;ref name=&quot;9jel25&quot; /&gt;
}}

=== [[Швейцария]] ===
{{columns-list|2|
# [[Болат Жамитұлы Өтемұратов|Болат Өтемұратов]] (1996–1999)
# [[Нұрлан Жұмағалиұлы Дәненов|Нұрлан Дәненов]] (1999–2004)
# [[Абусеитов, Кайрат Хуатович|К. Абусеитов]] (2004–2008)
# [[Аманжол Қазбекович Жанқұлиев|Аманжол Жанкулиев]] (2008–2009)
# [[Мұхтар Бескенұлы Тілеуберді|Мұхтар Тілеуберді]] (2009 – наурыз 2016) 
# [[Жанар Сейдахметқызы Айтжанова|Жанар Айтжанова]] (11 мамыр 2016 – 4 қыркүйек 2019)
# [[Әлібек Әсетович Бақаев|Әлібек Бақаев]] (4 қыркүйек 2019 – 21 қазан 2022)&lt;ref name=&quot;21qaz22&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--2195722 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2022-10-21 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Қайрат Асаниязұлы Саржанов|Қайрат Саржанов]] (21 қазан 2022 бастап)&lt;ref name=&quot;21qaz22&quot; /&gt;
}}

=== [[Швеция]] ===
{{columns-list|2|
# [[Дастан Шериазданұлы Елеукенов|Дастан Елеукенов]] (2013 – 18 наурыз 2019)&lt;ref name=&quot;18naw19&quot; /&gt;
# [[Қайрат Құдайбергенұлы Әбдірахманов|Қайрат Әбдірахманов]] (наурыз 2019 – 7 желтоқсан 2020)
# [[Сергей Нұртайұлы Нұртаев|Сергей Нұртаев]] (12 ақпан 2021 – 6 қыркүйек 2024)&lt;ref name=&quot;12aqp21&quot; /&gt;
# [[Олжас Мұхамедғалымұлы Сүлейменов|Олжас Сүлейменов]] (6 қыркүйек 2024 бастап)
}}

=== [[Эстония]] ===
{{columns-list|2|
# [[Ғалымжан Тельманұлы Қойшыбаев|Ғалымжан Қойшыбаев]] (2009–2016)
# [[Мұрат Әбуғалиұлы Нұртілеу|Мұрат Нұртілеуов]] (ақпан 2017 – наурыз 2019)
# [[Нұрлан Мұсатайұлы Сейтімов|Нұрлан Сейтімов]] (21 желтоқсан 2019 – 27 наурыз 2024)&lt;ref name=&quot;21jel19&quot; /&gt;
# [[Алтай Сейдірұлы Көлгінов|Алтай Көлгінов]] (27 наурыз 2024 бастап)
}}

== [[Посткеңестік кеңістік]] ==
=== [[Армения]] ===
{{columns-list|2|
# [[Айымдос Ерсайынұлы Бозжігітов|Айымдос Бозжігітов]] (2010 – 16 наурыз 2015)&lt;ref name=&quot;16naw15&quot; /&gt;
# [[Тимур Бейбітәліұлы Оразаев|Темір Оразаев]] (29 наурыз 2016 – 12 ақпан 2021)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://kaz.inform.kz/news/t-orazaev-kazakstannyn-armeniyadagy-elshisi-bolyp-tagayyndaldy_a2886544/ |title= Т.Оразаев Қазақстанның Армениядағы Елшісі болып тағайындалды |lang= kk |publisher= kaz.inform.kz |date= 2016-03-29 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;12aqp21-20&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen-1343192720 |title=Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2021-02-12 |accessdate=2026-09-15}}&lt;/ref&gt;
# [[Болат Бариұлы Иманбаев|Болат Иманбаев]] (12 ақпан 2021 – 10 шілде 2026)&lt;ref name=&quot;12aqp21&quot;&gt;{{Cite web|url= https://demo.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen-1343192719 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2021-02-12 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;10cil26&quot; /&gt;
}}

=== [[Әзербайжан]] ===
{{columns-list|2|
# [[Ибраһим Әжейұлы Аманғалиев|Ибраһим Аманғалиев]] (1993–1998)
# [[Рашид Тұрарұлы Ибраев|Рашид Ибраев]] (1998–2002)
# [[Андар Мәулешұлы Шоқпытов|Андар Шоқпытов]] (2002–2007)
# [[Серік Дастанұлы Пірімбетов|Серік Пірімбетов]] (2008–2013)
# [[Амангелді Жұмабайұлы Жұмабаев|Амангелді Жұмабаев]] (2013–2015)
# [[Бейбіт Өксікбайұлы Исабаев|Бейбіт Исабаев]] (16 наурыз 2015 – 2019)&lt;ref name=&quot;16naw15&quot; /&gt;
# [[Сержан Оралбайұлы Әбдікәрімов|Сержан Әбдікәрімов]] (30 қыркүйек 2019 – 2023)&lt;ref name=&quot;30qir19a&quot; /&gt;
# [[Әлім Дәуренұлы Байел|Әлім Байел]] (18 сәуір 2023 бастап)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-alim-daurenuly-bayel-kazakstan-respublikasynyn-azerbayzhan-respublikasyndagy-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-lauazymyna-tagayyndaldy-1831827 |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Әлім Дәуренұлы Байел Қазақстан Республикасының Әзербайжан Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі лауазымына тағайындалды |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2023-04-18 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
}}

=== [[Беларусь]] ===
{{columns-list|2|
# [[Валерий Батайұлы Темірбаев|Валерий Темірбаев]] (1994–1996)
# [[Юрий Алексеевич Клочков|Юрий Клочков]] (1996–1998)
# [[Владимир Иванович Алесин|Владимир Алесин]] (1998–2003)
# [[Ғазиз Алдамжаров]] (2003–2006)
# [[Болат Ғазизұлы Ысқақов|Болат Ысқақов]] (2006–2008)
# [[Анатолий Владимирович Смирнов|Анатолий Смирнов]] (2008–2012)
# [[Ерғалы Бөлегенов|Ерғали Бөлегенов]] (2012–2017)
# [[Ермұхамет Қабиденұлы Ертісбаев|Ермұхамет Ертісбаев]] (2017–2019)
# [[Асқар Асанұлы Бейсенбаев|Асқар Бейсенбаев]] (12 тамыз 2019 – тамыз 2023)
# [[Ерлан Сапарұлы Байжанов|Ерлан Байжанов]] (25 тамыз 2023 – маусым 2024)&lt;ref name=&quot;25tam23&quot; /&gt;
# [[Тимур Мекешұлы Жақсылықов|Тимур Жақсылықов]] (4 маусым 2024 бастап)&lt;ref name=&quot;jaqsylyqov24&quot;&gt;{{Cite web|url= https://akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-timur-mekeshuly-zhaksylykov-kazakstan-respublikasynyn-belarus-respublikasyndagy-elshisi-bolyp-tagayyndaldy-451658 |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Тимур Мекешұлы Жақсылықов Қазақстан Республикасының Беларусь Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі, ТМД Жарғылық органдарының жанындағы Тұрақты өкіл қызметін қоса атқарушы болып тағайындалды |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2024-06-04 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
}}

=== [[Грузия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Наурыз Ғұбайдуллаұлы Айдаров|Наурыз Айдаров]] (2003–2005 – УСӨ)
# [[Нұрлан Әділұлы Жалғасбаев|Нұрлан Жалғасбаев]] (2005–2006 – УСӨ)
# [[Игорь Идеалұлы Мұсәлімов|Игорь Мұсәлімов]] (2006–2011 – УСӨ)
# [[Әділ Қапанұлы Тұрсынов|Әділ Тұрсынов]] (2012–2013 – УСӨ)
# [[Ермұхамет Қабиденұлы Ертісбаев|Ермұхамет Ертісбаев]] (2013–2017) 
# [[Бауыржан Әлімұлы Мұхаметжанов|Бауыржан Мұхаметжанов]] (2018–2022)
# [[Мәлік Кеңесбайұлы Мырзалин|Мәлік Мырзалин]] (9 желтоқсан 2022 – 11 қыркүйек 2026)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-malik-kenesbayuly-myrzalin-kazakstan-respublikasynyn-gruziyadagy-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-bolyp-tagayyndaldy-ol-kazakstan-respublikasy-prezidentinin-akimshiligi-basshysynyn-orynbasary-lauazymynan-bosatyldy-911036 |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Мәлік Кеңесбайұлы Мырзалин Қазақстан Республикасының Грузиядағы Төтенше және Өкілетті Елшісі болып тағайындалды, ол Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі Басшысының орынбасары лауазымынан босатылды |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2022-12-09 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;26qir11&quot; /&gt;
# [[Талғат Мұбарақұлы Адуов|Талғат Адуов]] (11 қыркүйек 2026 бастап)&lt;ref name=&quot;26qir11&quot; /&gt;
}}

=== [[Қырғызстан]] ===
{{columns-list|2|
# [[Мұхтар Шаханов]] (1993–2003)
# [[Өмірзақ Өзбекұлы Өзбеков|Өмірзақ Өзбеков]] (2003–2008)
# [[Бақыт Сағындықұлы Оспанов|Бақыт Оспанов]] (2008–2009)
# [[Бейбіт Өксікбайұлы Исабаев|Бейбіт Исабаев]] (2009 – 16 наурыз 2015)&lt;ref name=&quot;16naw15&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/17959-memleket-basshysynyn-zharlyktarymen |title=Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2015-03-16 |accessdate=2026-09-15}}&lt;/ref&gt;
# [[Айымдос Ерсайынұлы Бозжігітов|Айымдос Бозжігітов]] (16 наурыз 2015 – 7 ақпан 2018)&lt;ref name=&quot;16naw15&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlygymen-aiymdos-ersaiynuly-bozzhigitov-kazakstan-respublikasynyn-kyrgyz-respublikasyndagy-totenshe-zhane-okiletti-e |title=Мемлекет басшысының Жарлығымен Айымдос Ерсайынұлы Бозжігітов Қазақстан Республикасының Қырғыз Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі қызметінен босатылды |lang=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2018-02-07 |accessdate=2026-09-15}}&lt;/ref&gt;
# [[Кәрім Нәсбекұлы Көкірекбаев|Кәрім Көкірекбаев]] (7 ақпан 2018 – 26 тамыз 2019)
# [[Қайрат Айтмұхамбетұлы Нұрпейісов|Қайрат Нұрпейісов]] (26 тамыз 2019 – 19 сәуір 2021)&lt;ref name=&quot;26tam19&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;19saw21a&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--1934628 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2021-04-19 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Рәпіл Сейітханұлы Жошыбаев|Рәпіл Жошыбаев]] (19 сәуір 2021 – 10 шілде 2026)&lt;ref name=&quot;19saw21&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--1934432 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2021-04-19 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Әбілқайыр Бақтыбайұлы Сқақов|Әбілқайыр Сқақов]] (10 шілде 2026 бастап)&lt;ref name=&quot;10cil26&quot; /&gt;
}}

=== [[Молдова]] ===
# [[Дархан Аманұлы Кәлетаев|Дархан Кәлетаев]] (12 қазан 2020 – 2022)&lt;ref name=&quot;12qaz20&quot; /&gt;
# [[Алмат Дәкібайұлы Айдарбеков|Алмат Айдарбеков]] (30 наурыз 2022 бастап)&lt;ref name=&quot;30naw22&quot; /&gt;

=== [[Өзбекстан]] ===
{{columns-list|2|
# [[Сайлау Батыршаұлы]] (1993-1994)
# [[Нәжімеден Ихсанұлы Есқалиев|Нәжімеден Есқалиев]] (1994–1997)
# [[Өмірзақ Өзбекұлы Өзбеков|Өмірзақ Өзбеков]] (1997–2003)
# [[Тілеухан Самарханұлы Қабдрахманов|Тілеухан Қабдрахманов]] (2003–2006)
# [[Асқар Исабекұлы Мырзахметов|Асқар Мырзахметов]] (2006–2007)
# [[Зауытбек Қауысбекұлы Тұрысбеков|Зауытбек Тұрысбеков]] (2007–2009)
# [[Бөрібай Биқожаұлы Жексембин|Бөрібай Жексембин]] (2010 – желтоқсан 2015)
# [[Ерік Мылтықбайұлы Өтембаев|Ерік Өтембаев]] (2016 – 18 наурыз 2019)&lt;ref name=&quot;18naw19&quot; /&gt;
# [[Дархан Амангелдіұлы Сатыбалды|Дархан Сатыбалды]] (2019–2022)
# [[Бейбіт Бәкірұлы Атамқұлов|Бейбіт Атамқұлов]] (31 қазан 2022 – 22 шілде 2026)&lt;ref name=&quot;31qaz22&quot; /&gt;
# [[Ералы Лұқпанұлы Тоғжанов|Ералы Тоғжанов]] (22 шілде 2026 бастап)
}}

=== [[Ресей]] ===
{{Толық мақала|Қазақстанның Ресейдегі елшілерінің тізімі}}
{{columns-list|2|
#[[Валерий Батайұлы Темірбаев|Валерий Темірбаев]] (1992–1994)
#[[Тайыр Аймұхамедұлы Мансұров|Тайыр Мансұров]] (қаңтар 1994 – ақпан 2002)
#[[Алтынбек Сәрсенбайұлы]] (2002 – қараша 2003)
#[[Қырымбек Елеуұлы Көшербаев|Қырымбек Көшербаев]] (қараша 2003 – 24 қаңтар 2006)
#[[Жансейіт Қансейітұлы Түймебаев|Жансейіт Түймебаев]] (1 ақпан 2006 – 19 қаңтар 2007)
#[[Нұртай Әбіқайұлы Әбіқаев|Нұртай Әбіқаев]] (12 ақпан 2007 – 14 қазан 2008)
#[[Әділбек Рыскелдіұлы Жақсыбеков|Әділбек Жақсыбеков]] (11 қараша 2008 – 24 маусым 2009)
#[[Зауытбек Қауысбекұлы Тұрысбеков|Зауытбек Тұрысбеков]] (14 тамыз 2009 – 25 сәуір 2012)
#[[Ғалым Ізбасарұлы Оразбақов|Ғалым Оразбақов]] (25 сәуір 2012 – 22 қаңтар 2014)
#[[Марат Мұханбетқазыұлы Тәжин|Марат Тәжин]] (11 ақпан 2014 – 12 қаңтар 2017)
#[[Иманғали Нұрғалиұлы Тасмағамбетов|Иманғали Тасмағамбетов]] (3 ақпан 2017 – 18 желтоқсан 2019)
#[[Ермек Беделбайұлы Көшербаев|Ермек Көшербаев]] (29 қаңтар 2020 – 16 маусым 2023)
#[[Дәурен Әскербекұлы Абаев|Дәурен Абаев]] (3 шілде 2023 бастап)
}}

=== [[Тәжікстан]] ===
{{columns-list|2|
# [[Нәжімеден Ықсанұлы Есқалиев|Нәжімеден Есқалиев]] (1997–1999)
# [[Аманжол Қазбекұлы Жанқұлиев|Аманжол Жанқұлиев]] (2001–2003)
# [[Ерлан Әділханұлы Әбілдаев|Ерлан Әбілдаев]] (2004–2008)
# [[Әбутәліп Ібіжанұлы Ахметов|Әбутәліп Ахметов]] (2008–2010+)
# [[Ағыбай Дінкенұлы Смағұлов|Ағыбай Смағұлов]] (2011–2017)
# [[Асқар Ерлікұлы Тәжібаев|Асқар Тәжібаев]] (18 наурыз 2019 – 15 наурыз 2022)&lt;ref name=&quot;15naw22b&quot; /&gt;
# [[Уәлихан Әмірханұлы Төреханов|Уәлихан Төреханов]] (15 наурыз 2022 бастап)&lt;ref name=&quot;15naw22b&quot; /&gt;
}}

=== [[Түрікменстан]]===
{{columns-list|2|
# [[Амангелді Жұмабайұлы Жұмабаев|Амангелді Жұмабаев]] (1999–2004)
# [[Вячеслав Қаменұлы Ғиззатов|Вячеслав Ғиззатов]] (2004–2005)
# [[Мұрат Марданұлы Атанов|Мұрат Атанов]] (2005–2008)
# [[Асхат Тұтқышбайұлы Оразбай|Асхат Оразбай]] (2008–2012)
# [[Орман Кәрімұлы Нұрбаев|Орман Нұрбаев]] (2012–2017)
# [[Жандос Әнуарұлы Асанов|Жандос Асанов]] (13 шілде 2018 – тамыз 2019)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlygymen-zhandos-anuaruly-asanov-kazakstan-respublikasynyn-turikmenstandagy-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-kyzmetin |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Жандос Әнуарұлы Асанов Қазақстан Республикасының Түрікменстандағы Төтенше және Өкілетті Елшісі қызметіне тағайындалды |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2018-07-13 |accessdate= 2024-09-11}}&lt;/ref&gt;
# [[Еркебұлан Оңалбекұлы Сәпиев|Еркебұлан Сәпиев]] (26 тамыз 2019 – 15 наурыз 2022)&lt;ref name=&quot;26tam19&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen-1343192706 |title=Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2019-08-26 |accessdate=2026-09-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;15naw22b&quot; /&gt;
# [[Асқар Ерлікұлы Тәжібаев|Асқар Тәжібаев]] (15 наурыз 2022 – 20 маусым 2024)&lt;ref name=&quot;15naw22b&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-askar-erlikuly-tazhibaev-kazakstan-respublikasynyn-turikmenstandagy-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-lauazymynan-bosatyldy-2052143 |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Асқар Ерлікұлы Тәжібаев Қазақстан Республикасының Түрікменстандағы Төтенше және Өкілетті Елшісі лауазымынан босатылды |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2024-06-20 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Нұрлан Асқарұлы Ноғаев|Нұрлан Ноғаев]] (20 маусым 2024 бастап)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.ktk.kz/kz/newsfeed/article/2024/06/20/273172/ |title= Нұрлан Ноғаев Қазақстанның Түрікменстандағы елшісі болып тағайындалды |lang= kk |publisher= [[КТК (телеарна)|КТК]] |date= 2024-06-20 |accessdate= 2024-06-25}}&lt;/ref&gt;
}}

=== [[Украина]] ===
{{columns-list|2|
# [[Юрий Алексеевич Клочков|Юрий Клочков]] (1994–1996)
# [[Нәжімеден Ықсанұлы Есқалиев|Нәжімеден Есқалиев]] (1997–1999)
# [[Равиль Тәжіқараұлы Шырдабаев|Равиль Шырдабаев]] (1999–2003)
# [[Амангелді Жұмабайұлы Жұмабаев|Амангелді Жұмабаев]] (2003–2011)
# [[Зауытбек Қауысбекұлы Тұрысбеков|Зауытбек Тұрысбеков]] (2012–2015) 
# [[Самат Исламұлы Ордабаев|Самат Ордабаев]] (2016–2020)
# [[Дархан Аманұлы Кәлетаев|Дархан Кәлетаев]] (12 қазан 2020 – 17 сәуір 2025)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen-1343192718 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |date=2020-10-12 |lang=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |accessdate= 2025-04-26}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-darhan-amanuly-kaletaev-kazakstan-respublikasynyn-ukrainadagy-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-lauazymynan-bosatyldy-1733555 |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Дархан Аманұлы Кәлетаев Қазақстан Республикасының Украинадағы Төтенше және Өкілетті Елшісі лауазымынан босатылды |date=2025-04-17|lang=kk|publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |accessdate= 2025-04-26}}&lt;/ref&gt;
# [[Төлежан Тұрсынұлы Барлыбаев|Төлежан Барлыбаев]] (17 сәуір 2025 бастап)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-tolezhan-tursynuly-barlybaev-kazakstan-respublikasynyn-ukrainadagy-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-lauazymyna-tagayyndaldy-1733617 |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Төлежан Тұрсынұлы Барлыбаев Қазақстан Республикасының Украинадағы Төтенше және Өкілетті Елшісі лауазымына тағайындалды |date=2025-04-17|lang=kk|publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |accessdate= 2025-04-26}}&lt;/ref&gt;
}}

== [[Азия]] ==

=== [[Ауғанстан]] ===
{{columns-list|2|
# Мұхамедқали Бақбергенов (2003–2005 – УСӨ)
# [[Ағыбай Дінкенұлы Смағұлов|Ағыбай Смағұлов]] (2005–2011)
# [[Өміртай Мақашұлы Бітімов|Өміртай Бітімов]] (2011 – сәуір 2018)
# [[Әлімхан Оңғарұлы Есенгелдиев|Әлімхан Есенгелдиев]] (2 сәуір 2018 – қыркүйек 2024)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlygymen-alimhan-ongaruly-esengeldiev-kazakstan-respublikasynyn-auganstan-islam-respublikasyndagy-totenshe-zhane-oki |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Әлімхан Оңғарұлы Есенгелдиев Қазақстан Республикасының Ауғанстан Ислам Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі қызметіне тағайындалды |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2018-04-02 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
}}

=== [[Бангладеш]] ===
# [[Ерлан Алтынбайұлы Әлімбаев|Ерлан Әлімбаев]] (2 қыркүйек 2020 – 19 сәуір 2021)&lt;ref name=&quot;19saw21a&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;2qir20&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen-1343192716 |title=Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2020-09-02 |accessdate=2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Нұрлан Әділұлы Жалғасбаев|Нұрлан Жалғасбаев]] (26 қаңтар 2022 – 7 сәуір 2025)&lt;ref name=&quot;26qan22&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--2601921 |title=Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2022-01-26 |accessdate=2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Азамат Несіпбайұлы Есқараев|Азамат Есқараев]] (10 шілде 2026 бастап)&lt;ref name=&quot;10cil26&quot; /&gt;

=== [[Бахрейн]] ===
# [[Бақыт Батыршаев]] (– 18 наурыз 2019)&lt;ref name=&quot;18naw19&quot; /&gt;
# [[Берік Сақбайұлы Арын|Берік Арын]] (30 қыркүйек 2019 – 18 сәуір 2024)&lt;ref name=&quot;30qir19a&quot; /&gt;
# [[Мадияр Смәділұлы Меңілбеков|Мадияр Меңілбеков]] (11 қараша 2025 бастап)

=== [[Бруней]] ===
# [[Данияр Қабидоллаұлы Сарекенов|Данияр Сарекенов]] (21 ақпан 2015 –)&lt;ref name=&quot;21aqp15&quot; /&gt;
# [[Болат Бариұлы Иманбаев|Болат Иманбаев]] (– 12 ақпан 2021)&lt;ref name=&quot;12aqp21&quot; /&gt;
# [[Болат Болатұлы Сүгірбаев|Болат Сүгірбаев]] (26 қаңтар 2022 – 11 қыркүйек 2026)&lt;ref name=&quot;26qan22&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;26qir11-sug&quot; /&gt;

=== [[Бутан]] ===
# [[Ерлан Алтынбайұлы Әлімбаев|Ерлан Әлімбаев]] (2 қыркүйек 2020 – 19 сәуір 2021)&lt;ref name=&quot;19saw21a&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;2qir20&quot; /&gt;
# [[Нұрлан Әділұлы Жалғасбаев|Нұрлан Жалғасбаев]] (26 қаңтар 2022 – 7 сәуір 2025)&lt;ref name=&quot;26qan22&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;7sau25&quot; /&gt;
# [[Азамат Несіпбайұлы Есқараев|Азамат Есқараев]] (10 шілде 2026 бастап)&lt;ref name=&quot;10cil26&quot; /&gt;

=== [[Біріккен Араб Әмірліктері]] ===
{{columns-list|2|
# [[Асқар Ахметұлы Мусинов|Асқар Мусинов]] (2006–2013)
# [[Қайрат Қайырбекұлы Лама Шариф|Қайрат Лама Шариф]] (2013 – ақпан 2019) 
# [[Мадияр Смәділұлы Меңілбеков|Мадияр Меңілбеков]] (ақпан 2019 – 18 сәуір 2024)&lt;ref name=&quot;18saw24&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--1835823 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2024-04-18 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Нажмедин Мұхаметәліұлы]] (18 сәуір 2024 –)&lt;ref name=&quot;muhametaliuli&quot;&gt;{{Cite web|url= https://inbusiness.kz/kz/appointment/nazhmedin-muhametaliuly |title= Нажмедин Мұхаметәліұлы |lang= kk |publisher= inbusiness.kz |date= 2024-04-18 |accessdate= 2024-06-25}}&lt;/ref&gt;
# [[Рауан Әбдіманапұлы Жұмабек|Рауан Жұмабек]] (23 мамыр 2025 бастап)&lt;ref name=&quot;23mam25&quot; /&gt;
}}

=== [[Вьетнам]] ===
{{columns-list|2|
# [[Бекетжан Махатжанұлы Жұмаханов|Бекетжан Жұмаханов]] (желтоқсан 2013 – мамыр 2019) 
# [[Ерлан Сапарұлы Байжанов|Ерлан Байжанов]] (мамыр 2019 – 25 тамыз 2023)&lt;ref name=&quot;25tam23&quot;&gt;{{Cite web|url= https://akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--2574614 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2024-08-25 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Қанат Қобыландыұлы Тумыш|Қанат Тумыш]] (25 тамыз 2023 бастап)&lt;ref name=&quot;25tam23&quot; /&gt;
}}

=== [[Жапония]]===
{{columns-list|2|
# [[Сабыр Сайлаубекұлы Есімбеков|Сабыр Есімбеков]] (1995–1996 – УСӨ)
# [[Тілеухан Самарханұлы Қабдрахманов|Тілеухан Қабдрахманов]] (1996–2003)
# [[Ерлан Кеңесұлы Баударбек-Қожатаев|Ерлан Баударбек-Қожатаев]] (2003 – УСӨ)
# [[Болат Қабдылхамитұлы Нұрғәлиев|Болат Нұрғалиев]] (2003–2006)
# [[Динара Бекенқызы Желдібаева|Динара Желдібаева]] (2006–2007 – УСӨ)
# [[Ақылбек Әбсатұлы Қамалдинов|Ақылбек Қамалдинов]] (2007–2016) 
# [[Алмас Ерікұлы Дисюков|Алмас Дисюков]] (2016 – УСӨ)
# [[Ерлан Кеңесұлы Баударбек-Қожатаев|Ерлан Баударбек-Кожатаев]] (сәуір 2016 – 31 мамыр 2021)&lt;ref name=&quot;31mam21&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--3145323 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2021-05-31 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Сабыр Сайлаубекұлы Есімбеков|Сабыр Есімбеков]] (мамыр 2021 – желтоқсан 2024)&lt;ref name=&quot;31mam21&quot; /&gt;
# [[Ерлан Кеңесұлы Баударбек-Қожатаев|Ерлан Баударбек-Қожатаев]] (12 желтоқсан 2024 бастап)
}}

=== [[Израиль]] ===
{{columns-list|2|
# [[Бірғаным Сарықызы Әйтімова|Бірғаным Әйтімова]] (1996–2002)
# [[Мұхтар Бескенұлы Тілеуберді|Мұхтар Тілеуберді]] (2002–2003 – УСӨ)
# [[Қайрат Құдайбергенұлы Әбдірахманов|Қайрат Абдрахманов]] (2003–2006)
# Талғат Орекенов (2006 – УСӨ)
# [[Вадим Павлович Зверьков|Вадим Зверьков]] (2006–2008)
# [[Ғалым Ізбасарұлы Оразбақов|Ғалым Оразбақов]] (2008–2012)
# [[Болат Қабдылхамитұлы Нұрғалиев|Болат Нұрғалиев]] (2012 – қыркүйек 2014)
# [[Дулат Оразбекұлы Қуанышев|Дулат Қуанышев]] (желтоқсан 2014 – 30 қыркүйек 2019)&lt;ref name=&quot;30qir19b&quot; /&gt;
# [[Сатыбалды Ересұлы Бұршақов|Сатыбалды Бұршақов]] (30 қыркүйек 2019 – 26 наурыз 2024)&lt;ref name=&quot;26naw24&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;30qir19a&quot; /&gt;
# [[Дәулет Тазабекұлы Ембердиев|Дәулет Ембердиев]] (26 наурыз 2024 бастап)&lt;ref name=&quot;26naw24&quot; /&gt;
}}

=== [[Индонезия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Бейбіт Бәкірұлы Атамқұлов|Бейбіт Атамқұлов]] (2010–2012)
# [[Асхат Тұтқышбайұлы Оразбай|Асхат Оразбай]] (2012 – қаңтар 2019) 
# [[Данияр Қабидоллаұлы Сәрекенов|Данияр Сәрекенов]] (мамыр 2019 –)
# [[Сержан Оралбайұлы Әбдікәрімов|Сержан Әбдікәрімов]] (23 қазан 2023 бастап)&lt;ref name=&quot;23qaz23&quot; /&gt;
}}

=== [[Иордания]] ===
{{columns-list|2|
# [[Болат Серғазыұлы Сәрсенбаев|Болат Сәрсенбаев]] (2007 – қазан 2014) 
# [[Азамат Рахманқұлұлы Бердібай|Азамат Бердібай]] (қазан 2014 – маусым 2019)
# [[Айдарбек Әнуарбекұлы Тұматов|Айдарбек Тұматов]] (6 маусым 2019 – 18 сәуір 2024)&lt;ref name=&quot;18saw24&quot; /&gt;
# [[Талғат Рахымқұлұлы Шалданбай|Талғат Шалданбай]] (4 маусым 2024 бастап)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-talgat-rahymkululy-shaldanbay-kazakstan-respublikasynyn-iordan-hashimit-koroldigindegi-elshisi-lauazymyna-tagayyndaldy-452151 |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Талғат Рахымқұлұлы Шалданбай Қазақстан Республикасының Иордан Хашимит Корольдігіндегі Төтенше және Өкілетті Елшісі лауазымына тағайындалды |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2024-06-04 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
}}

=== [[Ирак]] ===
# [[Айдарбек Әнуарбекұлы Тұматов|Айдарбек Тұматов]] (– 18 сәуір 2024)&lt;ref name=&quot;18saw24&quot; /&gt;
# [[Талғат Рахымқұлұлы Шалданбай|Талғат Шалданбай]] (5 қаңтар 2025 бастап)&lt;ref name=&quot;qrsim25&quot; /&gt;

=== [[Иран]] ===
{{columns-list|2|
# [[Мырзатай Жолдасбекұлы Жолдасбеков|Мырзатай Жолдасбеков]] (1993–1996)
# [[Вячеслав Қаменұлы Ғиззатов|Вячеслав Гиззатов]] (1996–2000)
# [[Төлеген Тілекұлы Жүкеев|Төлеген Жүкеев]] (2000–2003)
# [[Сәбит Мұхтарұлы Таиров|Сәбит Таиров]] (2004–2006)
# [[Ерік Мылтықбайұлы Өтембаев|Ерік Өтембаев]] (2006–2009)
# [[Нұрбах Тұрарұлы Рүстемов|Нұрбах Рүстемов]] (2009–2010)
# [[Бағдат Құлтайұлы Әміреев|Бағдат Әміреев]] (2011 – қыркүйек 2018) 
# [[Асхат Тұтқышбайұлы Оразбай|Асхат Оразбай]] (қаңтар 2019 –)
# [[Оңталап Серікбайұлы Оңалбаев|Оңталап Оңалбаев]] (26 наурыз 2024 бастап)&lt;ref name=&quot;26naw24&quot; /&gt;
}}

=== [[Камбоджа]] ===
# [[Бекетжан Махатжанұлы Жұмаханов|Бекетжан Жұмаханов]] (2 қыркүйек 2014 –)&lt;ref name=&quot;2qir14&quot; /&gt;
# [[Ерлан Сапарұлы Байжанов|Ерлан Байжанов]] (21 желтоқсан 2019 – 25 тамыз 2023)&lt;ref name=&quot;21jel19&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;25tam23&quot; /&gt;
# [[Қанат Қобыландыұлы Тумыш|Қанат Тумыш]] (26 наурыз 2024 бастап)&lt;ref name=&quot;26naw24&quot; /&gt;

=== [[Корея Республикасы]] ===
{{columns-list|2|
# [[Асқар Оразалыұлы Шәкіров|Асқар Шәкіров]] (1995–1996 – УСӨ)
# [[Төлеген Тілекұлы Жүкеев|Төлеген Жүкеев]] (1995–2000)
# [[Болат Қабдылхамитұлы Нұрғалиев|Болат Нұрғалиев]] (2000–2003)
# [[Дархан Әлиұлы Бердіәлиев|Дархан Бердіәлиев]] (2003–2006)
# [[Дулат Хангерейұлы Бәкішев|Дулат Бәкішев]] (2006–2008)
# [[Дархан Әлиұлы Бердіәлиев|Дархан Бердіәлиев]] (2008–2012)
# [[Дулат Хангерейұлы Бәкішев|Дулат Бәкішев]] (2012 – 27 сәуір 2018) 
# [[Бақыт Амангелдіұлы Дүйсенбаев|Бақыт Дүйсенбаев]] (27 сәуір 2018 – 16 наурыз 2023)&lt;ref name=&quot;27saw18&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen-1343192696 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2018-04-27 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;16maw23&quot; /&gt;
# [[Нұрғәлі Алмасбайұлы Арыстанов|Нұрғәлі Арыстанов]] (16 наурыз 2023 – 13 сәуір 2026)&lt;ref name=&quot;16maw23&quot; /&gt;
# [[Асет Жеңісұлы Исенали|Асет Исенали]] (13 сәуір 2026 бастап)
}}

=== [[Кувейт]] ===
{{columns-list|2|
# [[Дәулет Тазабекұлы Ембердиев|Дәулет Ембердиев]] (28 маусым 2019 – 2 қыркүйек 2020)&lt;ref name=&quot;2qir20&quot; /&gt;
# [[Азамат Рахманқұлұлы Бердібай|Азамат Бердібай]] (12 қазан 2020 – 5 шілде 2025)&lt;ref name=&quot;12qaz20&quot;&gt;{{Cite web|url= https://wap.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen-1343192718 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2020-10-12 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Ержан Иракұлы Елекеев|Ержан Елекеев]] (5 шілде 2025 жылдан бастап)
}}

=== [[Солтүстік Корея|КХДР]] ===
# [[Шахрат Шәкизатұлы Нұрышев|Шахрат Нұрышев]] (18 сәуір 2024 бастап)&lt;ref name=&quot;18saw24&quot; /&gt;

=== [[Қатар]] ===
{{columns-list|2|
# [[Азамат Рахманқұлұлы Бердібай|Азамат Бердібай]] (2007 – қазан 2014) 
# [[Асқар Жеңісұлы Шоқыбаев|Асқар Шоқыбаев]] (қараша 2014 – 2 қыркүйек 2020)
# [[Арман Қайратұлы Исағалиев|Арман Исағалиев]] (2 қыркүйек 2020 – 10 шілде 2026)&lt;ref name=&quot;2qir20&quot; /&gt;
# [[Бақыт Данабекұлы Батыршаев|Бақыт Батыршаев]] (10 шілде 2026 бастап)&lt;ref name=&quot;10cil26&quot; /&gt;
}}

=== [[Қытай]] ===
{{columns-list|2|
#[[Мұрат Мұхтарұлы Әуезов|Мұрат Әуезов]] (желтоқсан 1992 – 1995)
#[[Қуаныш Сұлтанұлы Сұлтанов|Қуаныш Сұлтанов]] (1995–2001)
#[[Жәнібек Сәлімұлы Кәрібжанов|Жәнібек Кәрібжанов]] (қараша 2001 – қаңтар 2007)
#[[Икрам Адырбекұлы Адырбеков|Икрам Адырбеков]] (ақпан 2007 – 23 қараша 2011)
#[[Нұрлан Байұзақұлы Ермекбаев|Нұрлан Ермекбаев]] (21 сәуір 2012 – 2014)
#[[Шахрат Шәкізатұлы Нұрышев|Шахрат Нұрышев]] (21 ақпан 2015 – 1 қараша 2019)&lt;ref name=&quot;21aqp15&quot;&gt;{{Cite web|url= https://akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/17810-memleket-basshysynyn-zharlyktarymen |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2015-02-21 |accessdate= 2024-11-28}}&lt;/ref&gt;
#[[Ғабит Бейбітұлы Қойшыбаев|Ғабит Қойшыбаев]] (1 қараша 2019 – 8 сәуір 2022)&lt;ref name=&quot;8saw22&quot; /&gt;
#[[Шахрат Шәкизатұлы Нұрышев|Шахрат Нұрышев]] (8 сәуір 2022 бастап)&lt;ref name=&quot;8saw22&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.azattyq.org/a/31792379.html |title= Шахрат Нұрышев Қазақстанның Қытайдағы елшісі болып тағайындалды |lang= kk |publisher= [[Азаттық радиосы]] |date= 2022-04-08 |accessdate= 2024-06-25}}&lt;/ref&gt;
}}

=== [[Лаос]] ===
# [[Бекетжан Махатжанұлы Жұмаханов|Бекетжан Жұмаханов]] (2 қыркүйек 2014 –)&lt;ref name=&quot;2qir14&quot; /&gt;
# [[Ерлан Сапарұлы Байжанов|Ерлан Байжанов]] (21 желтоқсан 2019 – 25 тамыз 2023)&lt;ref name=&quot;21jel19&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;25tam23&quot; /&gt;
# [[Қанат Қобыландыұлы Тумыш|Қанат Тумыш]] (26 наурыз 2024 бастап)&lt;ref name=&quot;26naw24&quot; /&gt;

=== [[Ливан]] ===
{{columns-list|2|
# [[Ербол Әбдісаттарұлы Дербісәлиев|Ербол Дербісәлиев]] (2004–2007 – УСӨ)
# [[Ержан Жиенғалиұлы Қалекенов|Ержан Қалекенов]] (2008–2010 – УСӨ)
# [[Дәулет Тазабекұлы Ембердиев|Дәулет Ембердиев]] (2011–белгісіз – УСӨ)
# [[Расул Берекетұлы Жұмалы|Расул Жұмалы]] (13 маусым 2022 бастап)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-rasul-bereketuly-zhumaly-kazakstan-respublikasynyn-livan-respublikasyndagy-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-lauazymyna-tagayyndaldy-1353833 |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Расул Берекетұлы Жұмалы Қазақстан Республикасының Ливан Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі лауазымына тағайындалды |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2022-06-13 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt; 
}}

=== [[Малайзия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Амангелді Жұмабайұлы Жұмабаев|Амангелді Жұмабаев]] (1996–1999)
# [[Болатхан Құлжанұлы Тайжан|Болатхан Тайжан]] (1999–2001)
# [[Олжас Қабдешұлы Тоғызбаев|Олжас Тоғызбаев]] (2001–2002 – УСӨ)
# [[Икрам Адырбекұлы Адырбеков|Икрам Адырбеков]] (2002–2004)
# [[Мұхтар Бескенұлы Тілеуберді|Мұхтар Тілеуберді]] (2004–2009)
# [[Бейбіт Бәкірұлы Атамқұлов|Бейбіт Атамқұлов]] (2010–2012)
# [[Данияр Қабидоллаұлы Сәрекенов|Данияр Сәрекенов]] (2012–2013 – УСӨ)
# [[Данияр Қабидоллаұлы Сәрекенов|Данияр Сәрекенов]] (2013 – мамыр 2019) 
# [[Болат Бариұлы Иманбаев|Болат Иманбаев]] (мамыр 2019 – 12 ақпан 2021)&lt;ref name=&quot;12aqp21&quot; /&gt;
# [[Болат Болатұлы Сүгірбаев|Болат Сүгірбаев]] (26 ақпан 2021 – 11 қыркүйек 2026)&lt;ref name=&quot;26aqp21&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;26qir11-sug&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-bolat-bolatuly-sugirbaev-kazakstan-respublikasynyn-malayziyadagy-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-kazakstan-respublikasynyn-bruney-darussalamdagy-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-kyzmetin-kosa-atkarushy-lauazymdarynan-bosaty |title=Мемлекет басшысының Жарлығымен Болат Болатұлы Сүгірбаев Қазақстан Республикасының Малайзиядағы Төтенше және Өкілетті Елшісі, Қазақстан Республикасының Бруней-Даруссаламдағы Төтенше және Өкілетті Елшісі қызметін қоса атқарушы лауазымдарынан босатылды |lang=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2026-09-11 |accessdate=2026-09-11}}&lt;/ref&gt;
# [[Мәлік Кеңесбайұлы Мырзалин|Мәлік Мырзалин]] (11 қыркүйек 2026 бастап)&lt;ref name=&quot;26qir11&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--1181230 |title=Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2026-09-11 |accessdate=2026-09-11}}&lt;/ref&gt;
}}

=== [[Мальдивтер]] ===
# [[Ерлан Алтынбайұлы Әлімбаев|Ерлан Әлімбаев]] (2 қыркүйек 2020 – 19 сәуір 2021)&lt;ref name=&quot;19saw21a&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;2qir20&quot; /&gt;
# [[Нұрлан Әділұлы Жалғасбаев|Нұрлан Жалғасбаев]] (26 қаңтар 2022 – 7 сәуір 2025)&lt;ref name=&quot;26qan22&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;7sau25&quot; /&gt;
# [[Азамат Несіпбайұлы Есқараев|Азамат Есқараев]] (10 шілде 2026 бастап)&lt;ref name=&quot;10cil26&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--1065522 |title=Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2026-07-10 |accessdate=2026-09-15}}&lt;/ref&gt;

=== [[Моңғолия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Уәлихан Сиянбекұлы Қоңырбаев|Уәлихан Қоңырбаев]] (1997–1999 – УСӨ)
# [[Қайрат Исағалиұлы Исағалиев|Қайрат Исағалиев]] (1999–2002 – УСӨ)
# [[Советқали Қамаубайұлы Қартбаев|Советқали Қартбаев]] (2002–2005 – УСӨ)
# [[Асхат Өрістемұлы Сыздықов|Асхат Сыздықов]] (2005–2007 – УСӨ)
# [[Орман Кәрімұлы Нұрбаев|Орман Нұрбаев]] (2007–2012)
# [[Қалыбек Ибраһимұлы Қобыландин|Қалыбек Қобыландин]] (2013 – 14 тамыз 2019) 
# [[Жалғас Жұмаұлы Әділбаев|Жалғас Әділбаев]] (14 тамыз 2019 – 8 сәуір 2022)
# [[Ғабит Бейбітұлы Қойшыбаев|Ғабит Қойшыбаев]] (8 сәуір 2022 – 21 сәуір 2025)&lt;ref name=&quot;8saw22&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--832452 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2022-04-08 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-gabit-beybituly-koyshybaev-kazakstan-respublikasynyn-mongoliyadagy-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-lauazymynan-bosatyldy-2135256 |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Ғабит Бейбітұлы Қойшыбаев Қазақстан Республикасының Моңғолиядағы Төтенше және Өкілетті Елшісі лауазымынан босатылды |date=2025-04-21|lang=kk|work=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |accessdate= 2025-04-26}}&lt;/ref&gt;
# [[Алмас Сейтақынұлы Сейтақынов|Алмас Сейтақынов]] (21 сәуір 2025 бастап)&lt;ref name=&quot;21saw25&quot; /&gt;
}}

=== [[Мьянма]] ===
# [[Раушан Кәкімсейітқызы Есболатова|Раушан Есболатова]] (30 қыркүйек 2019 – 21 сәуір 2022)&lt;ref name=&quot;30qir19a&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;21saw22&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--2133331 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2022-04-21 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Марғұлан Бақытұлы Баймұхан|Марғұлан Баймұхан]] (13 сәуір 2026 бастап)

=== [[Непал]] ===
# [[Ерлан Алтынбайұлы Әлімбаев|Ерлан Әлімбаев]] (2 қыркүйек 2020 – 19 сәуір 2021)&lt;ref name=&quot;19saw21a&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;2qir20&quot; /&gt;
# [[Нұрлан Әділұлы Жалғасбаев|Нұрлан Жалғасбаев]] (26 қаңтар 2022 – 7 сәуір 2025)&lt;ref name=&quot;26qan22&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;7sau25&quot; /&gt;
# [[Азамат Несіпбайұлы Есқараев|Азамат Есқараев]] (10 шілде 2026 бастап)&lt;ref name=&quot;10cil26&quot; /&gt;

=== [[Оман]] ===
{{columns-list|2|
# [[Ерлан Әділханұлы Әбілдаев|Ерлан Әбілдаев]] (2011–2014)
# [[Ержан Серікұлы Мұқаш|Ержан Мұқаш]] (2014 – мамыр 2019) 
# [[Нәжмедин Мұхаметәліұлы]] (18 мамыр 2019 – 18 сәуір 2024)&lt;ref name=&quot;muhametaliuli&quot; /&gt;
# [[Айдарбек Әнуарбекұлы Тұматов|Айдарбек Тұматов]] (18 сәуір 2024 бастап)&lt;ref name=&quot;18saw24&quot; /&gt;
}}

=== [[Палестина]] ===
# [[Айдарбек Әнуарбекұлы Тұматов|Айдарбек Тұматов]] (– 18 сәуір 2024)&lt;ref name=&quot;18saw24&quot; /&gt;
# [[Талғат Рахымқұлұлы Шалданбай|Талғат Шалданбай]] (5 қаңтар 2025 бастап)&lt;ref name=&quot;qrsim25&quot; /&gt;

=== [[Пәкістан]] ===
{{columns-list|2|
# [[Тамас Қалмұхамбетұлы Айтмұхамбетов|Тамас Айтмұхамбетов]] (1994–1999)
# [[Бекжасар Нәрібайұлы Нарбаев|Бекжасар Нарбаев]] (1999–2003)
# [[Бейбіт Өксікбайұлы Исабаев|Бейбіт Исабаев]] (2003–2006)
# [[Бақытбек Сейсебайұлы Шабарбаев|Бақытбек Шабарбаев]] (2006 – қаңтар 2018)
# [[Ақан Ақасұлы Рахметуллин|Ақан Рахметуллин]] (28 маусым 2019 – 5 сәуір 2021)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/hronika-53183 |title= Хроника |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2022-04-21 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Ержан Сансызбайұлы Қыстафин|Ержан Қыстафин]] (18 мамыр 2021 –)
}}

=== [[Сауд Арабиясы]] ===
{{columns-list|2|
# [[Бағдат Құлтайұлы Әміреев|Бағдат Әміреев]] (1996–2002)
# [[Асқар Ахметұлы Мусинов|Асқар Мусинов]] (2002–2006)
# [[Қайрат Қайырбекұлы Лама Шариф|Қайрат Лама Шариф]] (2006–2011)
# [[Бақтияр Сардарбекұлы Тасымов|Бақтияр Тасымов]] (2011–2013)
# [[Бақыт Данабекұлы Батыршаев|Бақыт Батыршаев]] (2013–2019)&lt;ref name=&quot;18naw19&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;18qar13&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/14774-memleket-basshysynyn-zharlyktarymen |title= Мемлекет Басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2013-11-18 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Берік Сақбайұлы Арын|Берік Арын]] (2019–2024) 
# [[Мадияр Смәділұлы Меңілбеков|Мадияр Меңілбеков]] (18 сәуір 2024 бастап)&lt;ref name=&quot;18saw24&quot; /&gt;
}}

=== [[Сингапур]] ===
{{columns-list|2|
# [[Нұрлан Байұзақұлы Ермекбаев|Нұрлан Ермекбаев]] (2003–2004 – УСӨ)
# [[Әділ Қапанұлы Тұрсынов|Әділ Тұрсынов]] (2004–2008 – УСӨ)
# [[Ерлан Кеңесұлы Баударбек-Қожатаев|Ерлан Баударбек-Қожатаев]] (2008 – сәуір 2016)
# [[Үсен Әбдіқадырұлы Сүлеймен|Үсен Сүлеймен]] (маусым 2016 – маусым 2019)
# [[Әркен Кеңесбекұлы Арыстанов|Әркен Арыстанов]] (маусым 2019 –2022)
# [[Асқар Сейдахметұлы Құттықадам|Асқар Құттықадам]] (21 қазан 2022 бастап)&lt;ref name=&quot;21qaz22&quot; /&gt;
}}

=== [[Тайланд]] ===
{{columns-list|2|
# [[Марат Төлеубекұлы Есенбаев|Марат Есенбаев]] (1998–2000 – УСӨ)
# [[Дудар Түсіпұлы Жәкенов|Дудар Жәкенов]] (2000–2002 – УСӨ)
# [[Рашид Тауфикұлы Рақымбеков|Рашид Рақымбеков]] (2002–2003 – УСӨ)
# [[Сәкен Спаханұлы Сейдуалиев|Сәкен Сейдуалиев]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://senate.parlam.kz/kk-KZ/history-convocation2 |title= Екінші сайланымдағы Қазақстан Республикасы Парламенті Сенаты депутаттарының тізімі |lang= kk |publisher= [[Қазақстан Парламентінің Сенаты|Қазақстан Парламенті Сенаты]]ның ресми сайты |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt; (2003–2005 – УСӨ)
# [[Бақытбек Сейсебайұлы Шабарбаев|Бақытбек Шабарбаев]] (2005–2006 – УСӨ)
# [[Әмір Болатұлы Мусин|Әмір Мусин]] (2007–2013 – УСӨ)
# [[Марат Төлеубекұлы Есенбаев|Марат Есенбаев]] (2013 – шілде 2017)
# [[Раушан Кәкімсейітқызы Есболатова|Раушан Есболатова]] (3 шілде 2017 – 21 сәуір 2022)&lt;ref name=&quot;21saw22&quot; /&gt;
# [[Арман Асқарұлы Исетов|Арман Исетов]] (21 сәуір 2022 – 5 шілде 2025)&lt;ref name=&quot;21saw22a&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--2132955 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2022-04-21 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Марғұлан Бақытұлы Баймұхан|Марғұлан Баймұхан]] (7 тамыз 2025 бастап)
}}

=== [[Түркия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Қанат Бекмырзаұлы Саудабаев|Қанат Саудабаев]] (1992–1994, 1994–1996)
# [[Балташ Молдабайұлы Тұрсымбаев|Балташ Тұрсымбаев]] (1996–1998)
# [[Қайрат Шораұлы Сарыбай|Қайрат Сарыбай]] (1999–2003)
# [[Аманжол Қазбекұлы Жанқұлиев|Аманжол Жанқұлиев]] (2003–2005)
# [[Бейбіт Өксікбайұлы Исабаев|Бейбіт Исабаев]] (2006–2008)
# [[Бағдат Құлтайұлы Әміреев|Бағдат Әміреев]] (2008–2010)
# [[Жансейіт Қансейітұлы Түймебаев|Жансейіт Түймебаев]] (2010 – 7 қазан 2016)&lt;ref name=&quot;7qaz16&quot; /&gt;
# [[Абзал Сапарбекұлы]] (5 сәуір 2017 – 15 наурыз 2022)&lt;ref name=&quot;8tam17&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;15naw22a&quot; /&gt;
# [[Еркебұлан Оңалбекұлы Сәпиев|Еркебұлан Сәпиев]] (15 наурыз 2022 бастап)&lt;ref name=&quot;15naw22b&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--1522247 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2022-03-15 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
}}

=== [[Үндістан]]===
{{columns-list|2|
# [[Мұхамеджан Керейұлы Исаев|Мұхамеджан Исаев]] (1993–1994)
# [[Рашид Тұрарұлы Ибраев|Рашид Ибраев]] (1995–1998)
# [[Асқар Оразалыұлы Шәкіров|Асқар Шәкіров]] (1998–2004)
# [[Қайрат Ермекұлы Омаров|Қайрат Омаров]] (2004–2009)
# [[Дулат Оразбекұлы Қуанышев|Дулат Қуанышев]] (2010 – қыркүйек 2014) 
# [[Болат Серғазыұлы Сәрсенбаев|Болат Сәрсенбаев]] (6 қазан 2014 – 4 қыркүйек 2019)
# [[Ерлан Алтынбайұлы Әлімбаев|Ерлан Әлімбаев]] (4 қыркүйек 2019 – 19 сәуір 2021)&lt;ref name=&quot;19saw21a&quot; /&gt;
# [[Нұрлан Әділұлы Жалғасбаев|Нұрлан Жалғасбаев]] (19 сәуір 2021 – 7 сәуір 2025)&lt;ref name=&quot;19saw21&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;7sau25&quot; /&gt;
# [[Азамат Несіпбайұлы Есқараев|Азамат Есқараев]] (7 сәуір 2025 бастап)&lt;ref name=&quot;7sau25&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--735519 |title=Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2025-04-07 |accessdate=2026-09-15}}&lt;/ref&gt;
}}

=== [[Шри-Ланка]] ===
# [[Ерлан Алтынбайұлы Әлімбаев|Ерлан Әлімбаев]] (2 қыркүйек 2020 – 19 сәуір 2021)&lt;ref name=&quot;19saw21a&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;2qir20&quot; /&gt;
# [[Нұрлан Әділұлы Жалғасбаев|Нұрлан Жалғасбаев]] (26 қаңтар 2022 – 7 сәуір 2025)&lt;ref name=&quot;26qan22&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;7sau25&quot; /&gt;
# [[Сергей Александрович Викторов|Сергей Викторов]] (21 сәуір 2025 бастап)&lt;ref name=&quot;21saw25&quot; /&gt;

== [[Америка]] ==

=== [[Америка Құрама Штаттары]] ===
{{columns-list|2|
#[[Әлім Шәкірұлы Жамбыршин|Әлім Жамбыршин]] (1992–1994)
#[[Төлеутай Ысқақұлы Сүлейменов|Төлеутай Сүлейменов]] (1994–1996)
#[[Болат Қабдылхамитұлы Нұрғәлиев|Болат Нұрғалиев]] (1996–2000)
#[[Қанат Бекмырзаұлы Саудабаев|Қанат Саудабаев]] (желтоқсан 2000 – 15 мамыр 2007)
#[[Ерлан Әбілфайызұлы Ыдырысов|Ерлан Ыдырысов]] (4 шілде 2007 – 28 қыркүйек 2012)
#[[Қайрат Ермекұлы Омаров|Қайрат Омаров]] (4 қаңтар 2013 – 4 қаңтар 2017)
#[[Ержан Хозеұлы Қазыхан|Ержан Қазыханов]] (15 ақпан 2017 – 6 сәуір 2021)&lt;ref name=&quot;15aqp17&quot; /&gt;
#[[Ержан Нигматоллаұлы Ашықбаев|Ержан Ашықбаев]] (5 сәуір 2021 – 26 қыркүйек 2025)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/tagayyndaular-53955 |title= Тағайындаулар |lang= kk
|publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2021-04-05 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Мағжан Жанботаұлы Ілиясов|Мағжан Ілиясов]] (20 қазан 2025 бастап)
}}

=== [[Аргентина]] ===
# [[Қайрат Асаниязұлы Саржанов|Қайрат Саржанов]] (– 12 ақпан 2021)&lt;ref name=&quot;12aqp21-20&quot; /&gt;
# [[Болат Тұрарұлы Нүсіпов|Болат Нүсіпов]] (2 шілде 2021 бастап)&lt;ref name=&quot;2cil21&quot; /&gt;

=== [[Бразилия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Бақытжан Ордабаев]]  (2012 – желтоқсан 2015)
# [[Қайрат Асаниязұлы Саржанов|Қайрат Саржанов]] (29 наурыз 2016 – 12 ақпан 2021)&lt;ref name=&quot;12aqp21-20&quot; /&gt;
# [[Болат Тұрарұлы Нүсіпов|Болат Нүсіпов]] (12 ақпан 2021 бастап)&lt;ref name=&quot;12aqp21&quot; /&gt;
}}

=== [[Доминикан Республикасы]] ===
# [[Константин Васильевич Жигалов|Константин Жигалов]] (18 қараша 2013 – 27 сәуір 2018)&lt;ref name=&quot;27saw18&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;18qar13&quot; /&gt;
# [[Андриан Көпмағамбетұлы Елемесов|Андриан Елемесов]] (26 қыркүйек 2018 – 7 тамыз 2020)&lt;ref name=&quot;26qir18&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;elemesov2020&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlygymen-andrian-kopmagambetuly-elemesov-kazakstan-respublikasynyn-meksika-kurama-shtattaryndagy-totenshe-zhane-okil |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Андриан Көпмағамбетұлы Елемесов Қазақстан Республикасының Мексика Құрама Штаттарындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі қызметінен, Қазақстан Республикасының Доминикан Республикасындағы, Ямайкадағы, Панама Республикасындағы, Коста-Рика Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі қызметін қоса атқарудан босатылды |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2020-08-07 |accessdate= 2024-06-25}}&lt;/ref&gt;

=== [[Канада]] ===
{{columns-list|2|
# [[Ерлан Әділханұлы Әбілдаев|Ерлан Әбілдаев]] (2008–2011)
# [[Константин Васильевич Жигалов|Константин Жигалов]] (2012 – 27 сәуір 2018)&lt;ref name=&quot;27saw18&quot; /&gt; 
# [[Ақылбек Әбсатұлы Қамалдинов|Ақылбек Қамалдинов]] (27 сәуір 2018 – 16 маусым 2023)&lt;ref name=&quot;27saw18&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;16maw23&quot; /&gt;
# [[Дәулетбек Қайырбекұлы Құсайынов|Дәулетбек Құсайынов]] (4 шілде 2023 бастап)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/dauletbek-kusayyinov-jana-kyizmetke-tagayyindaldyi-352360/ |title= Дәулетбек Құсайынов жаңа қызметке тағайындалды |lang= kk |publisher= tengrinews |date= 2023-06-04 |accessdate= 2024-06-25}}&lt;/ref&gt;
}}

=== [[Коста-Рика]] ===
# [[Андриан Көпмағамбетұлы Елемесов|Андриан Елемесов]] (26 қыркүйек 2018 – 7 тамыз 2020)&lt;ref name=&quot;26qir18&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;elemesov2020&quot; /&gt;

=== [[Куба]] ===
# [[Константин Васильевич Жигалов|Константин Жигалов]] (18 қараша 2013 – 27 сәуір 2018)&lt;ref name=&quot;27saw18&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;18qar13&quot; /&gt; 
# [[Ақылбек Әбсатұлы Камалдинов|Ақылбек Камалдинов]] (26 қыркүйек 2018 – 15 наурыз 2022)&lt;ref name=&quot;26qir18&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen-1343192697 |title= Мемлекет Басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2018-09-26 |accessdate= 2024-06-25}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;15naw22a&quot; /&gt;
# [[Андриан Көпмағамбетұлы Елемесов|Андриан Елемесов]] (15 наурыз 2022 бастап)&lt;ref name=&quot;15naw22b&quot; /&gt;

=== [[Мексика]] ===
# [[Андриан Көпмағамбетұлы Елемесов|Андриан Елемесов]] (2015 – 7 тамыз 2020)&lt;ref name=&quot;elemesov2020&quot; /&gt;
# [[Тимур Владимирұлы Пірімбетов|Тимур Пірімбетов]] (23 қазан 2023 – 15 қараша 2024)&lt;ref name=&quot;23qaz23&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;15qar24&quot;&gt;{{Cite web|url= https://akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--15102417 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2024-11-15 |accessdate= 2024-06-25}}&lt;/ref&gt;
# [[Алмұрат Асылмұратұлы Тұрғанбеков|Алмұрат Тұрғанбеков]] (15 қараша 2024 бастап)&lt;ref name=&quot;15qar24&quot; /&gt;

=== [[Панама]] ===
# [[Андриан Көпмағамбетұлы Елемесов|Андриан Елемесов]] (26 қыркүйек 2018 – 7 тамыз 2020)&lt;ref name=&quot;26qir18&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;elemesov2020&quot; /&gt;

=== [[Чили]] ===
# [[Қайрат Асаниязұлы Саржанов|Қайрат Саржанов]] (– 12 ақпан 2021)&lt;ref name=&quot;12aqp21-20&quot; /&gt;
# [[Болат Тұрарұлы Нүсіпов|Болат Нүсіпов]] (2 шілде 2021 бастап)&lt;ref name=&quot;2cil21&quot; /&gt;

=== [[Ямайка]] ===
# [[Константин Васильевич Жигалов|Константин Жигалов]] (18 қараша 2013 – 27 сәуір 2018)&lt;ref name=&quot;27saw18&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;18qar13&quot; /&gt;
# [[Андриан Көпмағамбетұлы Елемесов|Андриан Елемесов]] (26 қыркүйек 2018 –)&lt;ref name=&quot;26qir18&quot; /&gt;

== [[Африка]] ==

=== [[Алжир]] ===
# [[Арман Қайратұлы Исағалиев|Арман Исағалиев]] (2 наурыз 2019 – 2 қыркүйек 2020)&lt;ref name=&quot;2naw19-isa&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;2qir20&quot; /&gt;
# [[Қайрат Қайырбекұлы Лама Шариф|Қайрат Лама Шариф]] (11 қараша 2021 –)&lt;ref name=&quot;11qar21&quot;&gt;{{Cite web|url= https://akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-kazakstan-respublikasynyn-egipet-arab-respublikasyndagy-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-kayrat-kayyrbekuly-lama-sharif-kazakstan-tagayyndaldy-11104453 |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Қазақстан Республикасының Египет Араб Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі Қайрат Қайырбекұлы Лама Шариф Қазақстан Республикасының Алжир Халық Демократиялық Республикасындағы, Тунис Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі қызметін қоса атқарушы қызметіне тағайындалды |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2021-11-11 |accessdate= 2024-06-25}}&lt;/ref&gt;
# [[Әнуарбек Серікұлы Ахметов|Әнуарбек Ахметов]] (15 қараша 2024 бастап)&lt;ref name=&quot;15qar24&quot; /&gt;

=== [[Кения]] ===
# [[Барлыбай Кәрімұлы Садықов|Барлыбай Садықов]] (14 тамыз 2023 –)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--147029 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2023-08-14 |accessdate= 2024-06-25}}&lt;/ref&gt;
# [[Барлыбай Кәрімұлы Садықов|Барлыбай Садықов]] (23 мамыр 2025 бастап)&lt;ref name=&quot;23mam25&quot; /&gt;

=== [[Конго Республикасы]] ===
# [[Жан Сержанұлы Ғалиев|Жан Ғалиев]] (11 қараша 2025 бастап)

=== [[Ливия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Бақыт Сәбитұлы Арыстан|Бақыт Арыстан]] (2003–2006 – УСӨ)
# [[Расул Берекетұлы Жұмалы|Расул Жұмалы]] (2006–2007 – УСӨ)
# [[Ержан Серікұлы Мұқаш|Ержан Мұқаш]] (2007–2009 – УСӨ)
# [[Мұхит Советұлы Оразаев|Мұхит Оразаев]] (2009–2011 – УСӨ)
}}

=== [[Мозамбик]] ===
# [[Еркін Қадырбекұлы Ахинжанов|Еркін Ахинжанов]] (9 қыркүйек 2024 бастап)

=== [[Мысыр]] ===
{{columns-list|2|
# [[Болатхан Құлжанұлы Тайжан|Болатхан Тайжан]] (1993–1999)
# [[Аслан Есболайұлы Мусин|Аслан Мусин]] (1999–2002)
# [[Бағдат Құлтайұлы Әміреев|Бағдат Әміреев]] (2002–2008)
# [[Бақтияр Сардарбекұлы Тасымов|Бақтияр Тасымов]] (2008–2011)
# [[Берік Сақбайұлы Арын|Берік Арын]] (2011 – қазан 2016) 
# [[Арман Қайратұлы Исағалиев|Арман Исағалиев]] (16 наурыз 2017 – 2 қыркүйек 2020)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlygymen-arman-kairatuly-isagaliev-kazakstan-respublikasynyn-egipet-arab-respublikasyndagy-totenshe-zhane-okiletti-e |title=Мемлекет басшысының Жарлығымен Арман Қайратұлы Исағалиев Қазақстан Республикасының Египет Араб Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі қызметіне тағайындалды |lang=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2017-03-16 |accessdate=2026-09-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;2qir20&quot; /&gt;
# [[Қайрат Қайырбекұлы Лама Шариф|Қайрат Лама Шариф]] (2 қыркүйек 2020 – 5 қаңтар 2025)&lt;ref name=&quot;2qir20&quot; /&gt;
# [[Асқар Жеңісұлы Жеңіс|Асқар Жеңіс]] (5 қаңтар 2025 бастап)&lt;ref name=&quot;qrsim25&quot; /&gt;
}}

=== [[Оңтүстік Африка Республикасы|Оңтүстік Африка]]===
{{columns-list|2|
# [[Талғат Ғабдуллаұлы Қалиев|Талғат Қалиев]] (2014–2019) 
# [[Қанат Қобыландыұлы Тумыш|Қанат Тумыш]] (12 шілде 2019 – 11 қаңтар 2023)&lt;ref name=&quot;11qan23a&quot; /&gt;
# [[Еркін Қадырбекұлы Ахинжанов|Еркін Ахинжанов]] (11 қаңтар 2023 бастап)&lt;ref name=&quot;11qan23&quot; /&gt;
}}

=== [[Танзания]] ===
# [[Еркін Қадырбекұлы Ахинжанов|Еркін Ахинжанов]] (9 қыркүйек 2024 бастап)

=== [[Того]] ===
# [[Сәулекүл Сайлауқызы]] (26 наурыз 2024 бастап)&lt;ref name=&quot;26naw24&quot; /&gt;

=== [[Тунис]] ===
# [[Арман Қайратұлы Исағалиев|Арман Исағалиев]] (2 наурыз 2019 – 2 қыркүйек 2020)&lt;ref name=&quot;2naw19-isa&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlygymen-kazakstan-respublikasynyn-egipet-arab-respublikasyndagy-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-arman-kairatuly-isa |title=Мемлекет басшысының Жарлығымен Қазақстан Республикасының Египет Араб Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі Арман Қайратұлы Исағалиев Қазақстан Республикасының Алжир Халық Демократиялық Республикасындағы, Тунис Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі қызметін қоса атқарушы болып тағайындалды |lang=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2019-03-02 |accessdate=2026-09-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;2qir20&quot; /&gt;
# [[Қайрат Қайырбекұлы Лама Шариф|Қайрат Лама Шариф]] (11 қараша 2021 – 5 қаңтар 2025)&lt;ref name=&quot;11qar21&quot; /&gt;

=== [[Эфиопия]] ===
Елшілік 2014 жылғы 5 ақпанда құрылды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/efiopiya-federativtik-demokratiyalyk-respublikasynda-kazakstan-respublikasynyn-elshiligin-ashu-turaly-1 |title=Эфиопия Федеративтік Демократиялық Республикасында Қазақстан Республикасының Елшілігін ашу туралы |lang=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2014-02-05 |accessdate=2026-09-15}}&lt;/ref&gt;
{{columns-list|2|
# [[Ерлік Шәкірұлы Әли|Ерлік Әли]] (21 қазан 2014 – 19 шілде 2019)&lt;ref name=&quot;21qaz14&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/17045-memleket-basshysynyn-zharlyktarymen |title=Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2014-10-21 |accessdate=2026-09-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlygymen-erlik-shakiruly-ali-kazakstan-respublikasynyn-efiopiya-federativtik-demokratiyalyk-respublikasyndagy-totens |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Ерлік Шәкірұлы Әли Қазақстан Республикасының Эфиопия Федеративтік Демократиялық Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі қызметінен қызметінен босатылды |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2019-07-19 |accessdate= 2024-06-25}}&lt;/ref&gt;
# [[Барлыбай Кәрімұлы Садықов|Барлыбай Садықов]] (19 шілде 2019 – 23 мамыр 2025)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlygymen-barlybai-karimuly-sadykov-kazakstan-respublikasynyn-efiopiya-federativtik-demokratiyalyk-respublikasyndagy- |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Барлыбай Кәрімұлы Садықов Қазақстан Республикасының Эфиопия Федеративтік Демократиялық Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі қызметіне тағайындалды |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2019-07-19 |accessdate= 2024-06-25}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;23mam25&quot; /&gt;
# [[Жалғас Жұмаұлы Әділбаев|Жалғас Әділбаев]] (23 мамыр 2025 бастап)&lt;ref name=&quot;23mam25&quot; /&gt;
}}

== [[Океания]] ==
=== [[Аустралия]] ===
# [[Асқар Сейдахметұлы Құттықадам|Асқар Құттықадам]] (16 наурыз 2023 бастап)&lt;ref name=&quot;16maw23&quot; /&gt;

=== [[Жаңа Зеландия]] ===
# [[Аркен Кеңесбекұлы Арыстанов|Аркен Арыстанов]] (21 желтоқсан 2019 –)&lt;ref name=&quot;21jel19&quot; /&gt;
# [[Асқар Сейдахметұлы Құттықадам|Асқар Құттықадам]] (16 наурыз 2023 бастап)&lt;ref name=&quot;16maw23&quot; /&gt;

== Халықаралық ұйымдар жанындағы тұрақты өкілдер ==
=== [[Біріккен Ұлттар Ұйымы]] ===
# [[Ақмарал Хайдарқызы Арыстанбекова|Ақмарал Арыстанбекова]] (1992–1999)
# [[Мәдина Бинешқызы Жарбосынова|Мәдина Жарбосынова]] (1999–2003)
# [[Ержан Хозеұлы Қазыхан|Ержан Қазыханов]] (2003–2007)
# [[Бірғаным Сарықызы Әйтімова|Бірғаным Әйтімова]] (2007–2013)
# [[Қайрат Құдайбергенұлы Әбдірахманов|Қайрат Әбдірахманов]] (2013–2016)
# [[Қайрат Ермекұлы Омаров|Қайрат Омаров]] (2017–2020)
# [[Мағжан Жанботаұлы Ілиясов|Мағжан Ілиясов]] (2020–2022)&lt;ref name=&quot;30qir20&quot; /&gt;
# [[Ақан Ақасұлы Рахметуллин|Ақан Рахметуллин]] (2022–2024)&lt;ref name=&quot;6qaz22&quot; /&gt;
# [[Қайрат Ермекұлы Омаров|Қайрат Омаров]] (16 мамыр 2024 бастап)

=== [[Дүниежүзілік сауда ұйымы]] ===
# [[Жанар Сейдақметқызы Айтжан|Жанар Айтжан]] (6 қазан 2022 – 2024)&lt;ref name=&quot;6qaz22&quot; /&gt;
# [[Әсет Арманұлы Ерғалиев|Әсет Ерғалиев]] (2024–2025)
# [[Қайрат Қалмұқаметұлы Төребаев|Қайрат Төребаев]] (17 наурыз 2025 бастап)

=== [[Еуразиялық экономикалық одақ]] ===
# [[Рүстем Сұлтанұлы Жиенбаев|Рүстем Жиенбаев]] (?–2008)
# [[Бақытжан Ордабаев]] (2008–2012)
# [[Фархат Шахафутдинұлы Әбдіхалықов|Фархат Әбдіхалықов]] (2012–2015)

=== [[Еуропа одағы]], [[НАТО|Солтүстік Атлант шарты ұйымы]] ===
Қазақстанның Люксембургтегі елшісі 1994 жылдан бері Еуроодақ пен НАТО жанындағы Қазақстанның тұрақты өкілі қызметін қоса атқарады:
# [[Әуесхан Мақатайұлы Қырбасов|Әуесхан Қырбасов]] (1994–1998)
# [[Ахметжан Смағұлұлы Есімов|Ахметжан Есімов]] (1998–2001)
# [[Төлеутай Ысқақұлы Сүлейменов|Төлеутай Сүлейменов]] (2001–2003)
# [[Константин Васильевич Жигалов|Константин Жигалов]] (2003–2009)
# [[Ерік Мылтықбайұлы Өтембаев|Ерік Өтембаев]] (2009–2012)
# [[Алмаз Нәсіредденұлы Хамзаев|Алмаз Хамзаев]] (2012–2018)
# [[Айгүл Сайфоллақызы Құспан|Айгүл Құспан]] (2018–2021)
# [[Марғұлан Бақытұлы Баймұхан|Марғұлан Баймұхан]] (19 сәуір 2021 – 5 шілде 2025)&lt;ref name=&quot;19saw21&quot; /&gt;
# [[Роман Юрьевич Василенко|Роман Василенко]] (5 шілде 2025 жылдан бастап)

=== [[Ислам ынтымақтастық ұйымы]] ===
Қазақстанның Сауд Арабиясындағы елшісі 2013 жылдан бері ИЫҰ жанындағы Қазақстанның тұрақты өкілі қызметін қоса атқарады:
# [[Бақыт Данабекұлы Батыршаев|Бақыт Батыршаев]] (2010–2019)
# [[Берік Сақбайұлы Арын|Берік Арын]] (2019–2024)
# [[Мадияр Смәділұлы Меңілбеков|Мадияр Меңілбеков]] (18 сәуір 2024 бастап)&lt;ref name=&quot;18saw24&quot; /&gt;

=== [[Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы]] ===
Қазақстанның Беларусьтегі елшісі 1995 жылдан бері ТМД Жарғылық органдарының жанындағы Қазақстанның тұрақты өкілі қызметін қоса атқарады:
# [[Валерий Батайұлы Темірбаев|Валерий Темірбаев]] (1995–1996)
# [[Юрий Алексеевич Клочков|Юрий Клочков]] (1996–1998)
# [[Владимир Иванович Алесин|Владимир Алесин]] (1998–2003)
# [[Ғазиз Алдамжаров]] (2003–2006)
# [[Болат Ғазизұлы Ысқақов|Болат Ысқақов]] (2006–2008)
# [[Анатолий Владимирович Смирнов|Анатолий Смирнов]] (2008–2012)
# [[Ерғалы Бөлегенов|Ерғали Бөлегенов]] (2012–2017)
# [[Ермұхамет Қабиденұлы Ертісбаев|Ермұхамет Ертісбаев]] (2017–2019)
# [[Асқар Асанұлы Бейсенбаев|Асқар Бейсенбаев]] (2019–2023)
# [[Ерлан Сапарұлы Байжанов|Ерлан Байжанов]] (2023–2024)&lt;ref name=&quot;25tam23&quot; /&gt;
# [[Тимур Мекешұлы Жақсылықов|Тимур Жақсылықов]] (4 маусым 2024 бастап)&lt;ref name=&quot;jaqsylyqov24&quot; /&gt;

=== [[Түркі мемлекеттері ұйымы]] жанындағы тұрақты өкіл ===
# [[Еркебұлан Оңалбекұлы Сәпиев|Еркебұлан Сәпиев]] (23 мамыр 2025 бастап)&lt;ref name=&quot;23mam25&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--2344456 |title=Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2025-05-23 |accessdate=2026-09-15}}&lt;/ref&gt;

=== [[Ұжымдық қауіпсіздік туралы шарт ұйымы]] ===
# [[Владимир Иванович Алесин|Владимир Алесин]] (2005–2017)
# [[Жәнібек Абдуләкімұлы Иманалиев|Жәнібек Иманалиев]] (2017 – 21 сәуір 2022)&lt;ref name=&quot;21saw22&quot; /&gt;
# [[Марат Зеникенұлы Сыздықов|Марат Сыздықов]] (21 сәуір 2022 бастап)&lt;ref name=&quot;21saw22a&quot; /&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер|2}}

{{Қазақстанның халықаралық қатынастары}}

[[Санат:Қазақстан елшілері]]
[[Санат:Қазақстан бойынша тізімдер]]
[[Санат:Қазақстан елшілерінің тізімдері]]</text>
      <sha1>iso82q90azc6qgs3r0p3adun1jjqg3k</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654807</id>
      <parentid>3654798</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T08:11:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <origin>3654807</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="124250" sha1="np40o4izycbvxxyyp9po5q58kcvgsi0" xml:space="preserve">{{toc-right}}
Төменде тәуелсіздік алғаннан бергі '''[[Қазақстан|Қазақстан Республикасы]]ның елшілерінің тізімі''' (үйлесімді елшілерді қоспағанда) берілген. УСӨ — Уақытша сенімді өкіл.

==[[Еуропа]]==
=== [[Албания]] ===
# [[Жансейіт Қансейітұлы Түймебаев|Жансейіт Түймебаев]] (2011 – 7 қазан 2016)&lt;ref name=&quot;7qaz16&quot;&gt;{{Cite web|url=https://akorda.kz/kz/events/akorda_news/akorda_other_events/zhktuimebaevty-ontustik-kazakstan-oblysynyn-ekimi-kyzmetine-tagaiyndau-turaly-zharlyk |title=«Ж.Қ.Түймебаевты Оңтүстік Қазақстан облысының әкімі қызметіне тағайындау туралы» Жарлық |lang=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2016-10-07 |accessdate=2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Абзал Сапарбекұлы]] (8 тамыз 2017 – 15 наурыз 2022)&lt;ref name=&quot;8tam17&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;15naw22a&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--1522550 |title=Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2022-03-15 |accessdate=2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Еркебұлан Оңалбекұлы Сәпиев|Еркебұлан Сәпиев]] (9 желтоқсан 2022 – 2024)&lt;ref name=&quot;9jel22&quot; /&gt;
# [[Ескендір Жүсіпұлы Айсариев|Ескендір Айсариев]] (16 шілде 2024 бастап)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-iskander-zhusipuly-aysariev-kazakstan-respublikasynyn-albaniya-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-lauazymyna-tagayyndaldy-1665025 |title=Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2024-07-16}}&lt;/ref&gt;

=== [[Андорра]] ===
# [[Бақыт Амангелдіұлы Дүйсенбаев|Бақыт Дүйсенбаев]] (21 ақпан 2015 – 27 сәуір 2018)&lt;ref name=&quot;21aqp15&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;27saw18&quot; /&gt;
# [[Константин Васильевич Жигалов|Константин Жигалов]] (8 қазан 2018 – 11 қаңтар 2023)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlygymen-kazakstan-respublikasynyn-ispaniya-koroldigindegi-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-konstantin-vasilevich-zhi |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Қазақстан Республикасының Испания Корольдігіндегі Төтенше және Өкілетті Елшісі Константин Васильевич Жигалов Қазақстан Республикасының Андорра Князьдігіндегі Төтенше және Өкілетті Елшісі, Қазақстан Республикасының Дүниежүзілік турист ұйымы жанындағы Тұрақты өкілі қызметін қоса атқарушы болып тағайындалды |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2018-10-08 |accessdate= 2024-11-28}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;11qan23a&quot; /&gt;
# [[Данат Өмірбайұлы Мұсаев|Данат Мұсаев]] (14 тамыз 2023 бастап)&lt;ref name=&quot;14tam23&quot;&gt;{{Cite web|url= https://akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--1475332 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2023-08-14 |accessdate= 2024-11-28}}&lt;/ref&gt;

=== [[Аустрия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Сағынбек Тоқабайұлы Тұрсынов|Сағынбек Тұрсынов]] (1996–2002)
# [[Рахат Мұхтарұлы Әлиев|Рахат Әлиев]] (2002–2005)
# [[Дулат Оразбекұлы Қуанышев|Дулат Куанышев]] (2005–2007)
# [[Рахат Мұхтарұлы Әлиев|Рахат Әлиев]] (2007)
# [[Қайрат Құдайбергенұлы Әбдірахманов|Қайрат Әбдірахманов]] (2007–2008)
# [[Ержан Хозеұлы Қазыхан|Ержан Қазыханов]] (2008–2011)
# [[Қайрат Құдайбергенұлы Әбдірахманов|Қайрат Әбдірахманов]] (2011–2013)
# [[Қайрат Шораұлы Сарыбай|Қайрат Сарыбай]] (2014 – қыркүйек 2020)
# [[Қайрат Ермекұлы Омаров|Қайрат Омаров]] (30 қыркүйек 2020 – 6 қазан 2022)&lt;ref name=&quot;30qir20&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;6qaz22&quot; /&gt;
# [[Әлібек Әсетұлы Бақаев|Әлібек Бақаев]] (21 қазан 2022 – 14 тамыз 2023)&lt;ref name=&quot;21qaz22&quot; /&gt;
# [[Мұхтар Бескенұлы Тілеуберді|Мұхтар Тілеуберді]] (14 тамыз 2023 бастап)&lt;ref name=&quot;14tam23&quot; /&gt;
}}

=== [[Бельгия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Әуесхан Мақатайұлы Қырбасов|Әуесхан Қырбасов]] (1993–1998)
# [[Ахметжан Смағұлұлы Есімов|Ахметжан Есімов]] (1998–2001)
# [[Төлеутай Ысқақұлы Сүлейменов|Төлеутай Сүлейменов]] (2001–2003)
# [[Константин Васильевич Жигалов|Константин Жигалов]] (2003–2009)
# [[Ерік Мылтықбайұлы Өтембаев|Ерік Өтембаев]] (2009–2012)
# [[Алмаз Насреддинұлы Хамзаев|Алмаз Хамзаев]] (2012 – 22 мамыр 2018) 
# [[Айгүл Сайфоллақызы Құспан|Айгүл Құспан]] (3 шілде 2018 – қаңтар 2021)
# [[Марғұлан Бақытұлы Баймұхан|Марғұлан Баймұхан]] (19 сәуір 2021 – 5 шілде 2025)&lt;ref name=&quot;19saw21&quot; /&gt;
# [[Роман Юрьевич Василенко|Роман Василенко]] (5 шілде 2025 жылдан бастап)
}}

=== [[Болгария]] ===
{{columns-list|2|
# [[Тимур Бибіталыұлы Оразаев|Тимур Оразаев]]&lt;ref name=&quot;orazaev&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.gov.kz/memleket/entities/mfa-vilnius/about?lang=kk |title= Жалпы ақпарат |lang= kk |publisher= Қазақстанның Литвадағы елшілігі |accessdate= 2024-06-25}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20240624230012/https://www.gov.kz/memleket/entities/mfa-vilnius/about?lang=kk |date= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt; (2004–2008 – УСӨ)
# [[Сержан Оралбайұлы Әбдікәрімов|Сержан Әбдікәрімов]] (2008–2009 – УСӨ)
# [[Теміртай Рымтайұлы Ізбастин|Теміртай Ізбастин]] (2009 – 9 желтоқсан 2022)
# [[Виктор Валерьевич Темірбаев|Виктор Темірбаев]] (9 желтоқсан 2022 бастап)&lt;ref name=&quot;9jel22&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--911248 |title=Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2022-12-09 |accessdate=2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
}}

=== [[Босния және Герцеговина]] ===
# [[Аслан Есболайұлы Мусин|Аслан Мусин]] (21 қазан 2014 –)&lt;ref name=&quot;21qaz14&quot; /&gt;
# [[Төлежан Тұрсынұлы Барлыбаев|Төлежан Барлыбаев]] (– 30 наурыз 2022)&lt;ref name=&quot;30naw22&quot; /&gt;
# [[Алтай Ибрагимұлы Әбибуллаев|Алтай Әбибуллаев]] (31 қазан 2022 бастап)&lt;ref name=&quot;31qaz22&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--319735 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2022-10-31 |accessdate= 2024-06-25}}&lt;/ref&gt;

=== [[Ватикан]] ===
# [[Әлібек Әсетович Бақаев|Әлібек Бақаев]] (– 21 қазан 2022)&lt;ref name=&quot;21qaz22&quot; /&gt;
# [[Қайрат Асаниязұлы Саржанов|Қайрат Саржанов]] (18 сәуір 2023 бастап)&lt;ref name=&quot;18saw23&quot; /&gt;

=== [[Германия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Сағынбек Тоқабайұлы Тұрсынов|Сағынбек Тұрсынов]] (1993–1995)
# [[Ерік Мағзұмұлы Асанбаев|Ерік Асанбаев]] (ақпан 1996 – шілде 2000)
# [[Вячеслав Қаменұлы Ғиззатов|Вячеслав Ғиззатов]] (2000–2003)
# [[Қайрат Шораұлы Сарыбай|Қайрат Сарыбай]] (2003–2007)
# [[Нұрлан Баймолдаұлы Онжанов|Нұрлан Онжанов]] (14 қаңтар 2008 – 4 шілде 2014)&lt;ref name=&quot;4cil14&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/events/akorda_news/akorda_other_events/kadrlyk-tagaiyndaular2 |title=Кадрлық тағайындаулар |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2014-07-04 |accessdate=2026-09-15}}&lt;/ref&gt;
# [[Болат Тұрарұлы Нүсіпов|Болат Нүсіпов]] (2 қыркүйек 2014 – маусым 2019)&lt;ref name=&quot;2qir14&quot; /&gt;
# [[Дәурен Айтбайұлы Кәріпов|Дәурен Кәріпов]] (6 маусым 2019 – 13 маусым 2022)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-dauren-aytbayuly-karipov-kazakstan-respublikasynyn-germaniya-federativtik-respublikasyndagy-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-lauazymynan-bosatyldy-1353746 |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Дәурен Айтбайұлы Кәріпов Қазақстан Республикасының Германия Федеративтік Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі лауазымынан босатылды |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2022-06-13 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Нұрлан Баймолдаұлы Онжанов|Нұрлан Онжанов]] (13 маусым 2022 бастап)
}}

=== [[Грекия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Болат Серғазыұлы Сәрсенбаев|Болат Сәрсенбаев]] (2005 – 2007)
# [[Сергей Нұртайұлы Нұртаев|Сергей Нұртаев]] (2007 – қыркүйек 2015)
# [[Алексей Юрьевич Волков|Алексей Волков]] (сәуір 2016 – 2021)
# [[Ерлан Кеңесұлы Баударбек-Қожатаев|Ерлан Баударбек-Қожатаев]] (31 мамыр 2021 – 12 желтоқсан 2024)&lt;ref name=&quot;31mam21&quot; /&gt;
# [[Тимур Шәмілұлы Сұлтанғожин|Тимур Сұлтанғожин]] (23 қаңтар 2025 бастап)&lt;ref name=&quot;23qan25&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--2302015 |title=Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2025-01-23 |accessdate=2026-09-15}}&lt;/ref&gt;
}}

=== [[Дания]] ===
# [[Нұрлан Баймолдаұлы Онжанов|Нұрлан Онжанов]] (– 4 шілде 2014)&lt;ref name=&quot;4cil14&quot; /&gt;
# [[Дастан Шериазданұлы Елеукенов|Дастан Елеукенов]] (21 ақпан 2015 – 18 наурыз 2019)&lt;ref name=&quot;21aqp15&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;18naw19&quot;&gt;{{Cite web|url= https://akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen-1343192699 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=
[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2019-03-18 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Сергей Нұртайұлы Нұртаев|Сергей Нұртаев]] (2 шілде 2021 – 6 қыркүйек 2024)&lt;ref name=&quot;2cil21&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--263653 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=
[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2021-07-02 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Олжас Мұхамедғалымұлы Сүлейменов|Олжас Сүлейменов]] (21 сәуір 2025 бастап)&lt;ref name=&quot;21saw25&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--2135412 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |date=2025-04-21 |lang=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |accessdate= 2025-04-26}}&lt;/ref&gt;

=== [[Ирландия]] ===
# [[Ержан Хозеұлы Қазыхан|Ержан Қазыханов]] (– 15 ақпан 2017)&lt;ref name=&quot;15aqp17&quot; /&gt;
# [[Мағжан Жанботаұлы Ілиясов|Мағжан Ілиясов]] (18 сәуір 2023 – 20 қазан 2025)&lt;ref name=&quot;18saw23&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--1832321 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2023-04-18 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;

=== [[Исландия]] ===
# [[Ержан Хозеұлы Қазыхан|Ержан Қазыханов]] (– 15 ақпан 2017)&lt;ref name=&quot;15aqp17&quot; /&gt;
# [[Ерлан Әбілфайызұлы Ыдырысов|Ерлан Ыдырысов]] (8 тамыз 2017 – 17 тамыз 2022)&lt;ref name=&quot;8tam17&quot;&gt;{{Cite web|url= https://akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen-1343192695 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2017-08-08 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Мағжан Жанботаұлы Ілиясов|Мағжан Ілиясов]] (18 сәуір 2023 – 20 қазан 2025)&lt;ref name=&quot;18saw23&quot; /&gt;

=== [[Испания]] ===
{{columns-list|2|
# [[Алмаз Насреддинұлы Хамзаев|Алмаз Хамзаев]] (1998–2004)
# [[Нұрлан Жұмағалиұлы Дәненов|Нұрлан Даненов]] (2004–2008)
# [[Ерғалы Бөлегенов|Ерғали Бөлегенов]] (2008–2012)
# [[Бақыт Амангелдіұлы Дүйсенбаев|Бақыт Дүйсенбаев]] (2012 – 27 сәуір 2018)&lt;ref name=&quot;27saw18&quot; /&gt;
# [[Константин Васильевич Жигалов|Константин Жигалов]] (27 сәуір 2018 – 11 қаңтар 2023)&lt;ref name=&quot;27saw18&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;11qan23a&quot;&gt;{{Cite web|url= https://akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--1105558 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2023-01-11 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Данат Өмірбайұлы Мұсаев|Данат Мұсаев]] (11 қаңтар 2023 бастап)&lt;ref name=&quot;11qan23&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--1105112 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2023-01-11 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
}}

=== [[Италия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Олжас Омарұлы Сүлейменов|Олжас Сүлейменов]] (1995–2001)
# [[Бірғаным Сарықызы Әйтімова|Бірғаным Әйтімова]] (2002–2004)
# [[Алмаз Насреддинұлы Хамзаев|Алмаз Хамзаев]] (2004–2012)
# [[Андриан Көпмағамбетұлы Елемесов|Андриан Елемесов]] (2012 – 10 тамыз 2015) 
# [[Сергей Нұртайұлы Нұртаев|Сергей Нұртаев]] (қыркүйек 2015 – 12 ақпан 2021)&lt;ref name=&quot;12aqp21&quot; /&gt;
# [[Ерболат Нәсенұлы Сембаев|Ерболат Сембаев]] (26 ақпан 2021 бастап)&lt;ref name=&quot;26aqp21&quot;&gt;{{Cite web|url= https://demo.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen-1343192721 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2021-02-26 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
}}

=== [[Кипр]] ===
# [[Болат Қабдылхамитұлы Нұрғәлиев|Болат Нұрғәлиев]] (6 қаңтар 2012 – 9 қыркүйек 2014)
# [[Дулат Оразбекұлы Қуанышев|Дулат Қуанышев]] (9 қыркүйек 2014 – 30 қыркүйек 2019)&lt;ref name=&quot;30qir19b&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen-1343192710 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2019-09-30 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Сатыбалды Ересұлы Бұршақов|Сатыбалды Бұршақов]] (12 қазан 2020 – 26 наурыз 2024)&lt;ref name=&quot;12qaz20&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;26naw24&quot;&gt;{{Cite web|url= https://wap.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--2622536 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2024-03-26 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Николай Владимирович Жұмақанов|Николай Жұмақанов]] (23 қаңтар 2025 бастап)&lt;ref name=&quot;23qan25&quot; /&gt;

=== [[Латвия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Ғалымжан Тельманұлы Қойшыбаев|Ғалымжан Қойшыбаев]] (2009–2012)
# [[Виктор Валерьевич Темірбаев|Виктор Темірбаев]] (ақпан – қараша 2019)
# [[Тимур Владимирұлы Пірімбетов|Тимур Пірімбетов]] (1 қараша 2019 – 23 қазан 2023)&lt;ref name=&quot;pirimbetov&quot;&gt;{{Cite web|url= https://mirror.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlygymen-timur-vladimiruly-pirimbetov-kazakstan-respublikasynyn-latviya-respublikasyndagy-totenshe-zhane-okiletti-el |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Тимур Владимирұлы Пірімбетов Қазақстан Республикасының Латвия Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі қызметіне тағайындалды |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2019-11-01 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;23qaz23&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--2395022 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2023-10-23 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Дәурен Айтбайұлы Кәріпов|Дәурен Кәріпов]] (23 қазан 2023 бастап)&lt;ref name=&quot;23qaz23&quot; /&gt;
}}

=== [[Литва]] ===
{{columns-list|2|
# [[Саят Дүйсенбайұлы Бейсенов|Саят Бейсенов]] (1995–1997)
# [[Икрам Адырбекұлы Адырбеков|Икрам Адырбеков]] (1997–2002)
# [[Рашид Тұрарұлы Ибраев|Рашид Ибраев]] (2002–2006)
# [[Тілеухан Самарханұлы Қабдрахманов|Тілеухан Кабдрахманов]] (2006–2008)
# [[Ғалымжан Тельманұлы Қойшыбаев|Ғалымжан Қойшыбаев]] (2008–2012)
# [[Бауыржан Әлімұлы Мұхаметжанов|Бауыржан Мұхаметжанов]] (2013 – 29 мамыр 2018)
# [[Виктор Валерьевич Темірбаев|Виктор Темірбаев]] (тамыз 2018 – 9 желтоқсан 2022)&lt;ref name=&quot;9jel22&quot; /&gt;
# [[Тимур Бейбітәліұлы Оразаев|Тимур Оразаев]] (9 желтоқсан 2022 бастап)&lt;ref name=&quot;9jel22&quot; /&gt;
}}

=== [[Лихтенштейн]] ===
# [[Әлібек Әсетович Бақаев|Әлібек Бақаев]] (– 21 қазан 2022)&lt;ref name=&quot;21qaz22&quot; /&gt;
# [[Қайрат Асаниязұлы Саржанов|Қайрат Саржанов]] (18 сәуір 2023 бастап)&lt;ref name=&quot;18saw23&quot; /&gt;

=== [[Люксембург]] ===
# [[Әуесхан Мақатайұлы Қырбасов|Әуесхан Қырбасов]] (1994–1998)
# [[Ахметжан Смағұлұлы Есімов|Ахметжан Есімов]] (1998–2001)
# [[Төлеутай Ысқақұлы Сүлейменов|Төлеутай Сүлейменов]] (2001–2003)
# [[Константин Васильевич Жигалов|Константин Жигалов]] (2003–2009)
# [[Ерік Мылтықбайұлы Өтембаев|Ерік Өтембаев]] (2009–2012)
# [[Алмаз Нәсіредденұлы Хамзаев|Алмаз Хамзаев]] (2012–2018)
# [[Айгүл Сайфоллақызы Құспан|Айгүл Құспан]] (2018–2021)
# [[Марғұлан Бақытұлы Баймұхан|Марғұлан Баймұхан]] (21 қазан 2021 – 5 шілде 2025)&lt;ref name=&quot;21qaz21&quot; /&gt;
# [[Роман Юрьевич Василенко|Роман Василенко]] (9 желтоқсан 2025 жылдан бастап)&lt;ref name=&quot;9jel25&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--911444 |title=Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2025-12-09 |accessdate=2026-09-15}}&lt;/ref&gt;

=== [[Мажарстан]] ===
{{columns-list|2|
# [[Сәлім Әлмағамбетұлы Құрманғожин|Сәлім Құрманғожин]] (1993–1996)
# [[Төлеутай Ысқақұлы Сүлейменов|Төлеутай Сүлейменов]] (1996–2001)
# [[Сағынбек Тоқабайұлы Тұрсынов|Сағынбек Тұрсынов]] (2002–2006)
# [[Рашид Тұрарұлы Ибраев|Рашид Ибраев]] (2006–2012)
# [[Нұрбах Тұрарұлы Рүстемов|Нұрбах Рүстемов]] (2013 – 30 қыркүйек 2019)&lt;ref name=&quot;30qir19a&quot; /&gt;
# [[Жәнібек Жарасқанұлы Әбдрашов|Жәнібек Әбдрашов]] (30 қыркүйек 2019 – шілде 2024)&lt;ref name=&quot;30qir19a&quot; /&gt;
# [[Абзал Сапарбекұлы]] (16 шілде 2024 – 10 шілде 2026)
# [[Анель Бақытбекқызы]] (10 шілде 2026 бастап)&lt;ref name=&quot;10cil26&quot; /&gt;
}}

=== [[Мальта]] ===
# [[Андриан Көпмағамбетұлы Елемесов|Андриан Елемесов]] (6 қараша 2012 – 10 тамыз 2015)
# [[Сергей Нұртайұлы Нұртаев|Сергей Нұртаев]] (– 12 ақпан 2021)&lt;ref name=&quot;12aqp21&quot; /&gt;
# [[Ерболат Нәсенұлы Сембаев|Ерболат Сембаев]] (21 қазан 2021 бастап)&lt;ref name=&quot;21qaz21&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--2193930 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2021-10-21 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;

=== [[Нидерланд]] ===
{{columns-list|2|
# [[Дәулет Қасекенұлы Батырашев|Дәулет Батырашев]] (2004–2006 – УСӨ)
# [[Майнюра Саветқызы Мырзамадиева|Майнюра Мырзамадиева]] (2007–2016) 
# [[Мағжан Жанботаұлы Ілиясов|Мағжан Ілиясов]] (мамыр 2016 – 30 қыркүйек 2020)&lt;ref name=&quot;30qir20&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen-1343192717 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2020-09-30 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Асқар Қуанышұлы Жұмағалиев|Асқар Жұмағалиев]] (30 қыркүйек 2020 – 6 қыркүйек 2024)&lt;ref name=&quot;30qir20&quot; /&gt;
# [[Қайрат Құдайбергенұлы Әбдірахманов|Қайрат Әбдірахманов]] (6 қыркүйек 2024 – 9 желтоқсан 2025)&lt;ref name=&quot;9jel25&quot; /&gt;
# [[Ақан Ақасұлы Рахметуллин|Ақан Рахметуллин]] (9 желтоқсан 2025 бастап)&lt;ref name=&quot;9jel25&quot; /&gt;
}}

=== [[Норвегия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Марат Төлеубекұлы Есенбаев|Марат Есенбаев]] (2004–2006 – УСӨ)
# [[Нұрлан Әділұлы Жалғасбаев|Нұрлан Жалғасбаев]] (2006–2008 – УСӨ)
# [[Марат Төлеубекұлы Есенбаев|Марат Есенбаев]] (2008–2010 – УСӨ)
# [[Нұрлан Орынбасарұлы Мусин|Нұрлан Мусин]] (2010–2013 – УСӨ)
# [[Асқар Сағиұлы Тәжиев|Асқар Тәжиев]] (2013 – 17 қыркүйек 2014) 
# [[Қайрат Қуатұлы Әбусейітов|Қайрат Әбусейітов]] (қыркүйек 2014 – қазан 2018)
# [[Еркін Қадырбекұлы Ахинжанов|Еркін Ахинжанов]] (9 сәуір 2019 – 11 қаңтар 2023)
# [[Әділ Қапанұлы Тұрсынов|Әділ Тұрсынов]] (11 қаңтар 2023 бастап)&lt;ref name=&quot;11qan23&quot; /&gt;
}}

=== [[Польша]] ===
{{columns-list|2|
# [[Игорь Николаевич Тутеволь|Игорь Тутеволь]] (1999–2000 – УСӨ)
# [[Тамас Қалмұхамбетұлы Айтмұхамбетов|Тамас Айтмухамбетов]] (2000–2001 – УСӨ)
# [[Константин Васильевич Жигалов|Константин Жигалов]] (2000–2003)
# [[Төлеутай Ысқақұлы Сүлейменов|Төлеутай Сүлейменов]] (2003–2005)
# [[Алексей Юрьевич Волков|Алексей Волков]] (2005–2012)
# [[Ерік Мылтықбайұлы Өтембаев|Ерік Өтембаев]] (2012–2016) 
# [[Алтай Ибрагимұлы Әбибуллаев|Алтай Әбибуллаев]] (мамыр 2016 – ақпан 2017)
# [[Марғұлан Бақытұлы Баймұхан|Марғұлан Баймұхан]] (шілде 2017 – мамыр 2020)
# [[Әлім Серікұлы Қирабаев|Әлім Қирабаев]] (5 наурыз 2020 – 7 сәуір 2025)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlygymen-alim-serikuly-kirabaev-kazakstan-respublikasynyn-polsha-respublikasyndagy-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-k |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Әлім Серікұлы Қирабаев Қазақстан Республикасының Польша Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі қызметіне тағайындалды |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2020-03-05 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Нұрлан Әділұлы Жалғасбаев|Нұрлан Жалғасбаев]] (7 сәуір 2025 бастап)&lt;ref name=&quot;7sau25&quot; /&gt;
}}

=== [[Португалия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Жан Сержанұлы Ғалиев|Жан Ғалиев]] (– 30 қыркүйек 2019)&lt;ref name=&quot;30qir19b&quot; /&gt;
# [[Дәулет Қасекенұлы Батырашев|Дәулет Батырашев]] (30 қыркүйек 2019  – 5 қаңтар 2025)&lt;ref name=&quot;30qir19a&quot;&gt;{{Cite web|url= https://demo.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen-1343192709 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2019-09-30 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Жан Сержанұлы Ғалиев|Жан Ғалиев]] (5 қаңтар 2025 бастап)&lt;ref name=&quot;qrsim25&quot;&gt;{{Cite web|url= https://akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--5029 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2025-01-05 |accessdate= 2025-01-05}}&lt;/ref&gt;
}}

=== [[Румыния]] ===
{{columns-list|2|
# [[Эрик Болатбекұлы Жүсіпов|Эрик Жүсіпов]] (2003–2005 – УСӨ)
# [[Бақытжан Ордабаев]] (2005–2008 – УСӨ)
# [[Дархан Аманұлы Кәлетаев|Дархан Кәлетаев]]? (2008–2012 – УСӨ)
# [[Талғат Ғабдуллаұлы Калиев|Талғат Калиев]] (2012–2014 – УСӨ) 
# [[Дәулет Қасекенұлы Батырашев|Дәулет Батырашев]] (2 қыркүйек 2014 – 30 қыркүйек 2019)&lt;ref name=&quot;2qir14&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/16727-memleket-basshysynyn-zharlyktarymen |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2014-09-02 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;30qir19b&quot; /&gt;
# [[Нұрбах Тұрарұлы Рүстемов|Нұрбах Рүстемов]] (30 қыркүйек 2019 –)&lt;ref name=&quot;30qir19a&quot; /&gt;
# [[Ерлік Шәкірұлы Әли|Ерлік Әли]] (24 наурыз 2023 – 22 шілде 2026)&lt;ref name=&quot;24naw23&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--2421217 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2023-03-24 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Амангелді Ғазезұлы Саинов|Амангелді Саинов]] (22 шілде 2026 бастап)
}}

=== [[Сан-Марино]] ===
# [[Андриан Көпмағамбетұлы Елемесов|Андриан Елемесов]] (6 қараша 2012 – 10 тамыз 2015)
# [[Сергей Нұртайұлы Нұртаев|Сергей Нұртаев]] (– 12 ақпан 2021)&lt;ref name=&quot;12aqp21&quot; /&gt;
# [[Ерболат Нәсенұлы Сембаев|Ерболат Сембаев]] (21 қазан 2021 бастап)&lt;ref name=&quot;21qaz21&quot; /&gt;

=== [[Сербия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Нұрбах Тұрарұлы Рүстемов|Нұрбах Рүстемов]] (– 30 қыркүйек 2019)&lt;ref name=&quot;30qir19a&quot; /&gt;
# [[Ғабит Әбдімажитұлы Сыздықбеков|Ғабит Сыздықбеков]] (30 қыркүйек 2019 – 2 шілде 2021)&lt;ref name=&quot;30qir19a&quot; /&gt;
# [[Мәди Бәкірұлы Атамқұлов|Мәди Атамқұлов]] (2 шілде 2021 – 10 шілде 2026)&lt;ref name=&quot;2cil21&quot; /&gt;
# [[Болат Бариұлы Иманбаев|Болат Иманбаев]] (10 шілде 2026 бастап)&lt;ref name=&quot;10cil26&quot; /&gt;
}}

=== [[Словакия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Сержан Оралбайұлы Әбдікәрімов|Сержан Әбдікәрімов]] (– 30 қыркүйек 2019)&lt;ref name=&quot;30qir19a&quot; /&gt;
# [[Роман Юрьевич Василенко|Роман Василенко]] (21 желтоқсан 2019 –)&lt;ref name=&quot;21jel19&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen-1343192711 |title=Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2019-12-21 |accessdate=2026-09-15}}&lt;/ref&gt;
# [[Төлежан Тұрсынұлы Барлыбаев|Төлежан Барлыбаев]] (30 наурыз 2022 – қараша 2024)&lt;ref name=&quot;30naw22&quot;&gt;{{Cite web|url= https://akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--302120 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2022-03-30 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Жанна Ниязбекқызы Сағынова|Жанна Сағынова]] (15 қараша 2024 бастап)&lt;ref name=&quot;15qar24&quot; /&gt;
}}

=== [[Словения]] ===
# [[Қайрат Ермекұлы Омаров|Қайрат Омаров]] (21 қазан 2021 – 6 қазан 2022)&lt;ref name=&quot;6qaz22&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;21qaz21&quot; /&gt;
# [[Әлібек Әсетұлы Бақаев|Әлібек Бақаев]] (24 наурыз 2023 – 14 тамыз 2023)&lt;ref name=&quot;24naw23&quot; /&gt;
# [[Данияр Қабидоллаұлы Сарекенов|Данияр Сарекенов]] (9 қыркүйек 2024 – 13 қазан 2025)
# [[Алтай Ибрагимұлы Әбибуллаев|Алтай Әбибуллаев]] (13 қазан 2025 бастап)

=== [[Солтүстік Македония]] ===
# [[Нұрбах Тұрарұлы Рүстемов|Нұрбах Рүстемов]] (– 30 қыркүйек 2019)&lt;ref name=&quot;30qir19a&quot; /&gt;
# [[Жәнібек Жарасқанұлы Әбдрашов|Жәнібек Әбдрашов]] (2 қыркүйек 2020 –)
# [[Сатыбалды Ересұлы Бұршақов|Сатыбалды Бұршақов]] (26 наурыз 2024 – 27 тамыз 2026)&lt;ref name=&quot;26naw24&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-satybaldy-eresuly-burshakov-kazakstan-respublikasynyn-soltustik-makedoniya-respublikasyndagy-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-lauazymynan-bosatyldy-277720 |title=Мемлекет басшысының Жарлығымен Сатыбалды Ересұлы Бұршақов Қазақстан Республикасының Солтүстік Македония Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі лауазымынан босатылды |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2026-08-27 |accessdate=2026-08-27}}&lt;/ref&gt;

=== [[Ұлыбритания]] ===
{{columns-list|2|
# [[Нұртай Әбіқайұлы Әбіқаев|Нұртай Әбіқаев]] (1995–1996)
# [[Қанат Бекмырзаұлы Саудабаев|Қанат Саудабаев]] (1996–1999)
# [[Әділ Құрманжанұлы Ахметов|Әділ Ахметов]] (2000–2001)
# [[Ерлан Әбілфайызұлы Ыдырысов|Ерлан Ыдырысов]] (2002–2007)
# [[Қайрат Қуатұлы Әбусейітов|Қайрат Әбусейітов]] (2008 – 17 қыркүйек 2014)
# [[Ержан Хозеұлы Қазыхан|Ержан Қазыханов]] (17 қыркүйек 2014 – 15 ақпан 2017)&lt;ref name=&quot;15aqp17&quot; /&gt;
# [[Ерлан Әбілфайызұлы Ыдырысов|Ерлан Ыдырысов]] (15 ақпан 2017 – 17 тамыз 2022)&lt;ref name=&quot;15aqp17&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen-1343192692 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2017-02-15 |accessdate= 2024-06-25}}&lt;/ref&gt;
# [[Мағжан Жанботаұлы Ілиясов|Мағжан Ілиясов]] (6 қазан 2022 – 20 қазан 2025)&lt;ref name=&quot;6qaz22&quot;&gt;{{Cite web|url= https://akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--69959 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2022-10-06 |accessdate= 2024-11-28}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.gov.kz/memleket/entities/mfa-london/about/structure/people/28485?lang=kk |title= Ілиясов Мағжан Жанботаұлы |lang= kk |publisher= [[Қазақстанның Ұлыбританиядағы Елшілігі]] |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Әлібек Әсетұлы Бақаев|Әлібек Бақаев]] (22 шілде 2026 бастап)
}}

=== [[Финляндия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Ғалымжан Тельманұлы Қойшыбаев|Ғалымжан Қойшыбаев]] (2009–2016)
# [[Мұрат Әбуғалиұлы Нұртілеу|Мұрат Нұртілеуов]] (29 наурыз 2016 – 25 наурыз 2019)
# [[Жанна Сәбитқызы Сартбаева|Жанна Сартбаева]] (18 мамыр 2019 – 20 маусым 2024)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-zhanna-sabitkyzy-sartbaeva-kazakstan-respublikasynyn-finlyandiya-respublikasyndagy-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-lauazymynan-bosatyldy-2052539 |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Жанна Сәбитқызы Сартбаева Қазақстан Республикасының Финляндия Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі лауазымынан босатылды |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2024-06-20 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Азамат Сәбитұлы Әбдіраимов|Азамат Әбдіраимов]] (20 маусым 2024 бастап)
}}

=== [[Франция]] ===
{{columns-list|2|
# [[Тілеухан Самарханұлы Қабдрахманов|Тілеухан Қабдрахманов]] (1993–1996)
# [[Нұрлан Жұмағалиұлы Дәненов|Нұрлан Даненов]] (1997–1999)
# [[Ақмарал Хайдарқызы Арыстанбекова|Ақмарал Арыстанбекова]] (1999–2003)
# [[Дулат Оразбекұлы Қуанышев|Дулат Қуанышев]] (2003–2005)
# [[Аманжол Қазбекұлы Жанқұлиев|Аманжол Жанқұлиев]] (2005–2008)
# [[Мұрат Сейітжанұлы Тәшібаев|Мұрат Тәшібаев]] (2008–2009)
# [[Нұрлан Жұмағалиұлы Дәненов|Нұрлан Даненов]] (2009 – қазан 2017) 
# [[Жан Сержанұлы Ғалиев|Жан Ғалиев]] (31 қазан 2017 – қыркүйек 2022)
# [[Гүлсара Мерейқызы Арыстанқұлова|Гүлсара Арыстанқұлова]] (23 шілде 2022 бастап)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-gulsara-mereykyzy-arystankulova-kazakstan-respublikasynyn-francuz-respublikasyndagy-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-lauazymyna-tagayyndaldy-2365642 |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Гүлсара Мерейқызы Арыстанқұлова Қазақстан Республикасының Француз Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі лауазымына тағайындалды |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2022-07-23 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
}}

=== [[Хорватия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Алтай Ибрагимұлы Әбибуллаев|Алтай Әбибуллаев]] (2008–2009 – УСӨ)
# [[Төлежан Тұрсынұлы Барлыбаев|Төлежан Барлыбаев]] (2012–2014 – УСӨ)
# [[Аслан Есболайұлы Мусин|Аслан Мусин]] (2014 – 4 қаңтар 2017) 
# [[Төлежан Тұрсынұлы Барлыбаев|Төлежан Барлыбаев]] (мамыр 2017 – 30 наурыз 2022)&lt;ref name=&quot;30naw22&quot; /&gt;
# [[Алтай Ибрагимұлы Әбибуллаев|Алтай Әбиболлаев]] (30 наурыз 2022 – 24 наурыз 2023)&lt;ref name=&quot;30naw22&quot; /&gt;
# [[Ақылбек Әбсатұлы Камалдинов|Ақылбек Камалдинов]] (16 маусым 2023 – 5 қаңтар 2025)&lt;ref name=&quot;16maw23&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--1653134 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2023-03-16 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Дәулет Қасекенұлы Батырашев|Дәулет Батырашев]] (5 қаңтар 2025 бастап)&lt;ref name=&quot;qrsim25&quot; /&gt;
}}

=== [[Черногория]] ===
# [[Аслан Есболайұлы Мусин|Аслан Мусин]] (21 қазан 2014 –)&lt;ref name=&quot;21qaz14&quot; /&gt;
# [[Төлежан Тұрсынұлы Барлыбаев|Төлежан Барлыбаев]] (– 30 наурыз 2022)&lt;ref name=&quot;30naw22&quot; /&gt;

=== [[Чехия]] ===
{{columns-list|2|
#[[Советқали Қамаубайұлы Қартбаев|Советқали Қартбаев]] (1997–2001)
#Дархан Әліұлы Бердәлиев (2001–2003)
#Игорь Идеалұлы Мұсәлімов (2003–2004)
#[[Шәріп Омарұлы Омаров|Шәріп Омаров]] (2004–2008)
#[[Анарбек Бақтығазыұлы Қарашев|Анарбек Қарашев]] (қаңтар 2008 – шілде 2014)
#[[Сержан Оралбайұлы Әбдікәрімов|Сержан Әбдікәрімов]] (16 наурыз 2015 – 30 қыркүйек 2019)&lt;ref name=&quot;16naw15&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;30qir19a&quot; /&gt;
#[[Марат Мұханбетқазыұлы Тәжин|Марат Тәжин]] (қараша 2019 – 16 маусым 2023)
#[[Бақыт Амангелдіұлы Дүйсенбаев|Бақыт Дүйсенбаев]] (16 маусым 2023 –)&lt;ref name=&quot;16maw23&quot; /&gt;
# [[Қайрат Құдайбергенұлы Әбдірахманов|Қайрат Әбдірахманов]] (9 желтоқсан 2025 бастап)&lt;ref name=&quot;9jel25&quot; /&gt;
}}

=== [[Швейцария]] ===
{{columns-list|2|
# [[Болат Жамитұлы Өтемұратов|Болат Өтемұратов]] (1996–1999)
# [[Нұрлан Жұмағалиұлы Дәненов|Нұрлан Дәненов]] (1999–2004)
# [[Абусеитов, Кайрат Хуатович|К. Абусеитов]] (2004–2008)
# [[Аманжол Қазбекович Жанқұлиев|Аманжол Жанкулиев]] (2008–2009)
# [[Мұхтар Бескенұлы Тілеуберді|Мұхтар Тілеуберді]] (2009 – наурыз 2016) 
# [[Жанар Сейдахметқызы Айтжанова|Жанар Айтжанова]] (11 мамыр 2016 – 4 қыркүйек 2019)
# [[Әлібек Әсетович Бақаев|Әлібек Бақаев]] (4 қыркүйек 2019 – 21 қазан 2022)&lt;ref name=&quot;21qaz22&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--2195722 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2022-10-21 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Қайрат Асаниязұлы Саржанов|Қайрат Саржанов]] (21 қазан 2022 бастап)&lt;ref name=&quot;21qaz22&quot; /&gt;
}}

=== [[Швеция]] ===
{{columns-list|2|
# [[Дастан Шериазданұлы Елеукенов|Дастан Елеукенов]] (2013 – 18 наурыз 2019)&lt;ref name=&quot;18naw19&quot; /&gt;
# [[Қайрат Құдайбергенұлы Әбдірахманов|Қайрат Әбдірахманов]] (наурыз 2019 – 7 желтоқсан 2020)
# [[Сергей Нұртайұлы Нұртаев|Сергей Нұртаев]] (12 ақпан 2021 – 6 қыркүйек 2024)&lt;ref name=&quot;12aqp21&quot; /&gt;
# [[Олжас Мұхамедғалымұлы Сүлейменов|Олжас Сүлейменов]] (6 қыркүйек 2024 бастап)
}}

=== [[Эстония]] ===
{{columns-list|2|
# [[Ғалымжан Тельманұлы Қойшыбаев|Ғалымжан Қойшыбаев]] (2009–2016)
# [[Мұрат Әбуғалиұлы Нұртілеу|Мұрат Нұртілеуов]] (ақпан 2017 – наурыз 2019)
# [[Нұрлан Мұсатайұлы Сейтімов|Нұрлан Сейтімов]] (21 желтоқсан 2019 – 27 наурыз 2024)&lt;ref name=&quot;21jel19&quot; /&gt;
# [[Алтай Сейдірұлы Көлгінов|Алтай Көлгінов]] (27 наурыз 2024 бастап)
}}

== [[Посткеңестік кеңістік]] ==
=== [[Армения]] ===
{{columns-list|2|
# [[Айымдос Ерсайынұлы Бозжігітов|Айымдос Бозжігітов]] (2010 – 16 наурыз 2015)&lt;ref name=&quot;16naw15&quot; /&gt;
# [[Тимур Бейбітәліұлы Оразаев|Темір Оразаев]] (29 наурыз 2016 – 12 ақпан 2021)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://kaz.inform.kz/news/t-orazaev-kazakstannyn-armeniyadagy-elshisi-bolyp-tagayyndaldy_a2886544/ |title= Т.Оразаев Қазақстанның Армениядағы Елшісі болып тағайындалды |lang= kk |publisher= kaz.inform.kz |date= 2016-03-29 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;12aqp21-20&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen-1343192720 |title=Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2021-02-12 |accessdate=2026-09-15}}&lt;/ref&gt;
# [[Болат Бариұлы Иманбаев|Болат Иманбаев]] (12 ақпан 2021 – 10 шілде 2026)&lt;ref name=&quot;12aqp21&quot;&gt;{{Cite web|url= https://demo.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen-1343192719 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2021-02-12 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;10cil26&quot; /&gt;
}}

=== [[Әзербайжан]] ===
{{columns-list|2|
# [[Ибраһим Әжейұлы Аманғалиев|Ибраһим Аманғалиев]] (1993–1998)
# [[Рашид Тұрарұлы Ибраев|Рашид Ибраев]] (1998–2002)
# [[Андар Мәулешұлы Шоқпытов|Андар Шоқпытов]] (2002–2007)
# [[Серік Дастанұлы Пірімбетов|Серік Пірімбетов]] (2008–2013)
# [[Амангелді Жұмабайұлы Жұмабаев|Амангелді Жұмабаев]] (2013–2015)
# [[Бейбіт Өксікбайұлы Исабаев|Бейбіт Исабаев]] (16 наурыз 2015 – 2019)&lt;ref name=&quot;16naw15&quot; /&gt;
# [[Сержан Оралбайұлы Әбдікәрімов|Сержан Әбдікәрімов]] (30 қыркүйек 2019 – 2023)&lt;ref name=&quot;30qir19a&quot; /&gt;
# [[Әлім Дәуренұлы Байел|Әлім Байел]] (18 сәуір 2023 бастап)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-alim-daurenuly-bayel-kazakstan-respublikasynyn-azerbayzhan-respublikasyndagy-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-lauazymyna-tagayyndaldy-1831827 |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Әлім Дәуренұлы Байел Қазақстан Республикасының Әзербайжан Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі лауазымына тағайындалды |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2023-04-18 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
}}

=== [[Беларусь]] ===
{{columns-list|2|
# [[Валерий Батайұлы Темірбаев|Валерий Темірбаев]] (1994–1996)
# [[Юрий Алексеевич Клочков|Юрий Клочков]] (1996–1998)
# [[Владимир Иванович Алесин|Владимир Алесин]] (1998–2003)
# [[Ғазиз Алдамжаров]] (2003–2006)
# [[Болат Ғазизұлы Ысқақов|Болат Ысқақов]] (2006–2008)
# [[Анатолий Владимирович Смирнов|Анатолий Смирнов]] (2008–2012)
# [[Ерғалы Бөлегенов|Ерғали Бөлегенов]] (2012–2017)
# [[Ермұхамет Қабиденұлы Ертісбаев|Ермұхамет Ертісбаев]] (2017–2019)
# [[Асқар Асанұлы Бейсенбаев|Асқар Бейсенбаев]] (12 тамыз 2019 – тамыз 2023)
# [[Ерлан Сапарұлы Байжанов|Ерлан Байжанов]] (25 тамыз 2023 – маусым 2024)&lt;ref name=&quot;25tam23&quot; /&gt;
# [[Тимур Мекешұлы Жақсылықов|Тимур Жақсылықов]] (4 маусым 2024 бастап)&lt;ref name=&quot;jaqsylyqov24&quot;&gt;{{Cite web|url= https://akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-timur-mekeshuly-zhaksylykov-kazakstan-respublikasynyn-belarus-respublikasyndagy-elshisi-bolyp-tagayyndaldy-451658 |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Тимур Мекешұлы Жақсылықов Қазақстан Республикасының Беларусь Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі, ТМД Жарғылық органдарының жанындағы Тұрақты өкіл қызметін қоса атқарушы болып тағайындалды |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2024-06-04 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
}}

=== [[Грузия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Наурыз Ғұбайдуллаұлы Айдаров|Наурыз Айдаров]] (2003–2005 – УСӨ)
# [[Нұрлан Әділұлы Жалғасбаев|Нұрлан Жалғасбаев]] (2005–2006 – УСӨ)
# [[Игорь Идеалұлы Мұсәлімов|Игорь Мұсәлімов]] (2006–2011 – УСӨ)
# [[Әділ Қапанұлы Тұрсынов|Әділ Тұрсынов]] (2012–2013 – УСӨ)
# [[Ермұхамет Қабиденұлы Ертісбаев|Ермұхамет Ертісбаев]] (2013–2017) 
# [[Бауыржан Әлімұлы Мұхаметжанов|Бауыржан Мұхаметжанов]] (2018–2022)
# [[Мәлік Кеңесбайұлы Мырзалин|Мәлік Мырзалин]] (9 желтоқсан 2022 – 11 қыркүйек 2026)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-malik-kenesbayuly-myrzalin-kazakstan-respublikasynyn-gruziyadagy-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-bolyp-tagayyndaldy-ol-kazakstan-respublikasy-prezidentinin-akimshiligi-basshysynyn-orynbasary-lauazymynan-bosatyldy-911036 |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Мәлік Кеңесбайұлы Мырзалин Қазақстан Республикасының Грузиядағы Төтенше және Өкілетті Елшісі болып тағайындалды, ол Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі Басшысының орынбасары лауазымынан босатылды |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2022-12-09 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;26qir11&quot; /&gt;
# [[Талғат Мұбарақұлы Адуов|Талғат Адуов]] (11 қыркүйек 2026 бастап)&lt;ref name=&quot;26qir11&quot; /&gt;
}}

=== [[Қырғызстан]] ===
{{columns-list|2|
# [[Мұхтар Шаханов]] (1993–2003)
# [[Өмірзақ Өзбекұлы Өзбеков|Өмірзақ Өзбеков]] (2003–2008)
# [[Бақыт Сағындықұлы Оспанов|Бақыт Оспанов]] (2008–2009)
# [[Бейбіт Өксікбайұлы Исабаев|Бейбіт Исабаев]] (2009 – 16 наурыз 2015)&lt;ref name=&quot;16naw15&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/17959-memleket-basshysynyn-zharlyktarymen |title=Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2015-03-16 |accessdate=2026-09-15}}&lt;/ref&gt;
# [[Айымдос Ерсайынұлы Бозжігітов|Айымдос Бозжігітов]] (16 наурыз 2015 – 7 ақпан 2018)&lt;ref name=&quot;16naw15&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlygymen-aiymdos-ersaiynuly-bozzhigitov-kazakstan-respublikasynyn-kyrgyz-respublikasyndagy-totenshe-zhane-okiletti-e |title=Мемлекет басшысының Жарлығымен Айымдос Ерсайынұлы Бозжігітов Қазақстан Республикасының Қырғыз Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі қызметінен босатылды |lang=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2018-02-07 |accessdate=2026-09-15}}&lt;/ref&gt;
# [[Кәрім Нәсбекұлы Көкірекбаев|Кәрім Көкірекбаев]] (7 ақпан 2018 – 26 тамыз 2019)
# [[Қайрат Айтмұхамбетұлы Нұрпейісов|Қайрат Нұрпейісов]] (26 тамыз 2019 – 19 сәуір 2021)&lt;ref name=&quot;26tam19&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;19saw21a&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--1934628 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2021-04-19 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Рәпіл Сейітханұлы Жошыбаев|Рәпіл Жошыбаев]] (19 сәуір 2021 – 10 шілде 2026)&lt;ref name=&quot;19saw21&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--1934432 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2021-04-19 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Әбілқайыр Бақтыбайұлы Сқақов|Әбілқайыр Сқақов]] (10 шілде 2026 бастап)&lt;ref name=&quot;10cil26&quot; /&gt;
}}

=== [[Молдова]] ===
# [[Дархан Аманұлы Кәлетаев|Дархан Кәлетаев]] (12 қазан 2020 – 2022)&lt;ref name=&quot;12qaz20&quot; /&gt;
# [[Алмат Дәкібайұлы Айдарбеков|Алмат Айдарбеков]] (30 наурыз 2022 бастап)&lt;ref name=&quot;30naw22&quot; /&gt;

=== [[Өзбекстан]] ===
{{columns-list|2|
# [[Сайлау Батыршаұлы]] (1993-1994)
# [[Нәжімеден Ихсанұлы Есқалиев|Нәжімеден Есқалиев]] (1994–1997)
# [[Өмірзақ Өзбекұлы Өзбеков|Өмірзақ Өзбеков]] (1997–2003)
# [[Тілеухан Самарханұлы Қабдрахманов|Тілеухан Қабдрахманов]] (2003–2006)
# [[Асқар Исабекұлы Мырзахметов|Асқар Мырзахметов]] (2006–2007)
# [[Зауытбек Қауысбекұлы Тұрысбеков|Зауытбек Тұрысбеков]] (2007–2009)
# [[Бөрібай Биқожаұлы Жексембин|Бөрібай Жексембин]] (2010 – желтоқсан 2015)
# [[Ерік Мылтықбайұлы Өтембаев|Ерік Өтембаев]] (2016 – 18 наурыз 2019)&lt;ref name=&quot;18naw19&quot; /&gt;
# [[Дархан Амангелдіұлы Сатыбалды|Дархан Сатыбалды]] (2019–2022)
# [[Бейбіт Бәкірұлы Атамқұлов|Бейбіт Атамқұлов]] (31 қазан 2022 – 22 шілде 2026)&lt;ref name=&quot;31qaz22&quot; /&gt;
# [[Ералы Лұқпанұлы Тоғжанов|Ералы Тоғжанов]] (22 шілде 2026 бастап)
}}

=== [[Ресей]] ===
{{Толық мақала|Қазақстанның Ресейдегі елшілерінің тізімі}}
{{columns-list|2|
#[[Валерий Батайұлы Темірбаев|Валерий Темірбаев]] (1992–1994)
#[[Тайыр Аймұхамедұлы Мансұров|Тайыр Мансұров]] (қаңтар 1994 – ақпан 2002)
#[[Алтынбек Сәрсенбайұлы]] (2002 – қараша 2003)
#[[Қырымбек Елеуұлы Көшербаев|Қырымбек Көшербаев]] (қараша 2003 – 24 қаңтар 2006)
#[[Жансейіт Қансейітұлы Түймебаев|Жансейіт Түймебаев]] (1 ақпан 2006 – 19 қаңтар 2007)
#[[Нұртай Әбіқайұлы Әбіқаев|Нұртай Әбіқаев]] (12 ақпан 2007 – 14 қазан 2008)
#[[Әділбек Рыскелдіұлы Жақсыбеков|Әділбек Жақсыбеков]] (11 қараша 2008 – 24 маусым 2009)
#[[Зауытбек Қауысбекұлы Тұрысбеков|Зауытбек Тұрысбеков]] (14 тамыз 2009 – 25 сәуір 2012)
#[[Ғалым Ізбасарұлы Оразбақов|Ғалым Оразбақов]] (25 сәуір 2012 – 22 қаңтар 2014)
#[[Марат Мұханбетқазыұлы Тәжин|Марат Тәжин]] (11 ақпан 2014 – 12 қаңтар 2017)
#[[Иманғали Нұрғалиұлы Тасмағамбетов|Иманғали Тасмағамбетов]] (3 ақпан 2017 – 18 желтоқсан 2019)
#[[Ермек Беделбайұлы Көшербаев|Ермек Көшербаев]] (29 қаңтар 2020 – 16 маусым 2023)
#[[Дәурен Әскербекұлы Абаев|Дәурен Абаев]] (3 шілде 2023 бастап)
}}

=== [[Тәжікстан]] ===
{{columns-list|2|
# [[Нәжімеден Ықсанұлы Есқалиев|Нәжімеден Есқалиев]] (1997–1999)
# [[Аманжол Қазбекұлы Жанқұлиев|Аманжол Жанқұлиев]] (2001–2003)
# [[Ерлан Әділханұлы Әбілдаев|Ерлан Әбілдаев]] (2004–2008)
# [[Әбутәліп Ібіжанұлы Ахметов|Әбутәліп Ахметов]] (2008–2010+)
# [[Ағыбай Дінкенұлы Смағұлов|Ағыбай Смағұлов]] (2011–2017)
# [[Асқар Ерлікұлы Тәжібаев|Асқар Тәжібаев]] (18 наурыз 2019 – 15 наурыз 2022)&lt;ref name=&quot;15naw22b&quot; /&gt;
# [[Уәлихан Әмірханұлы Төреханов|Уәлихан Төреханов]] (15 наурыз 2022 бастап)&lt;ref name=&quot;15naw22b&quot; /&gt;
}}

=== [[Түрікменстан]]===
{{columns-list|2|
# [[Амангелді Жұмабайұлы Жұмабаев|Амангелді Жұмабаев]] (1999–2004)
# [[Вячеслав Қаменұлы Ғиззатов|Вячеслав Ғиззатов]] (2004–2005)
# [[Мұрат Марданұлы Атанов|Мұрат Атанов]] (2005–2008)
# [[Асхат Тұтқышбайұлы Оразбай|Асхат Оразбай]] (2008–2012)
# [[Орман Кәрімұлы Нұрбаев|Орман Нұрбаев]] (2012–2017)
# [[Жандос Әнуарұлы Асанов|Жандос Асанов]] (13 шілде 2018 – тамыз 2019)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlygymen-zhandos-anuaruly-asanov-kazakstan-respublikasynyn-turikmenstandagy-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-kyzmetin |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Жандос Әнуарұлы Асанов Қазақстан Республикасының Түрікменстандағы Төтенше және Өкілетті Елшісі қызметіне тағайындалды |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2018-07-13 |accessdate= 2024-09-11}}&lt;/ref&gt;
# [[Еркебұлан Оңалбекұлы Сәпиев|Еркебұлан Сәпиев]] (26 тамыз 2019 – 15 наурыз 2022)&lt;ref name=&quot;26tam19&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen-1343192706 |title=Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2019-08-26 |accessdate=2026-09-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;15naw22b&quot; /&gt;
# [[Асқар Ерлікұлы Тәжібаев|Асқар Тәжібаев]] (15 наурыз 2022 – 20 маусым 2024)&lt;ref name=&quot;15naw22b&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-askar-erlikuly-tazhibaev-kazakstan-respublikasynyn-turikmenstandagy-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-lauazymynan-bosatyldy-2052143 |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Асқар Ерлікұлы Тәжібаев Қазақстан Республикасының Түрікменстандағы Төтенше және Өкілетті Елшісі лауазымынан босатылды |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2024-06-20 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Нұрлан Асқарұлы Ноғаев|Нұрлан Ноғаев]] (20 маусым 2024 бастап)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.ktk.kz/kz/newsfeed/article/2024/06/20/273172/ |title= Нұрлан Ноғаев Қазақстанның Түрікменстандағы елшісі болып тағайындалды |lang= kk |publisher= [[КТК (телеарна)|КТК]] |date= 2024-06-20 |accessdate= 2024-06-25}}&lt;/ref&gt;
}}

=== [[Украина]] ===
{{columns-list|2|
# [[Юрий Алексеевич Клочков|Юрий Клочков]] (1994–1996)
# [[Нәжімеден Ықсанұлы Есқалиев|Нәжімеден Есқалиев]] (1997–1999)
# [[Равиль Тәжіқараұлы Шырдабаев|Равиль Шырдабаев]] (1999–2003)
# [[Амангелді Жұмабайұлы Жұмабаев|Амангелді Жұмабаев]] (2003–2011)
# [[Зауытбек Қауысбекұлы Тұрысбеков|Зауытбек Тұрысбеков]] (2012–2015) 
# [[Самат Исламұлы Ордабаев|Самат Ордабаев]] (2016–2020)
# [[Дархан Аманұлы Кәлетаев|Дархан Кәлетаев]] (12 қазан 2020 – 17 сәуір 2025)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen-1343192718 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |date=2020-10-12 |lang=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |accessdate= 2025-04-26}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-darhan-amanuly-kaletaev-kazakstan-respublikasynyn-ukrainadagy-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-lauazymynan-bosatyldy-1733555 |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Дархан Аманұлы Кәлетаев Қазақстан Республикасының Украинадағы Төтенше және Өкілетті Елшісі лауазымынан босатылды |date=2025-04-17|lang=kk|publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |accessdate= 2025-04-26}}&lt;/ref&gt;
# [[Төлежан Тұрсынұлы Барлыбаев|Төлежан Барлыбаев]] (17 сәуір 2025 бастап)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-tolezhan-tursynuly-barlybaev-kazakstan-respublikasynyn-ukrainadagy-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-lauazymyna-tagayyndaldy-1733617 |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Төлежан Тұрсынұлы Барлыбаев Қазақстан Республикасының Украинадағы Төтенше және Өкілетті Елшісі лауазымына тағайындалды |date=2025-04-17|lang=kk|publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |accessdate= 2025-04-26}}&lt;/ref&gt;
}}

== [[Азия]] ==

=== [[Ауғанстан]] ===
{{columns-list|2|
# Мұхамедқали Бақбергенов (2003–2005 – УСӨ)
# [[Ағыбай Дінкенұлы Смағұлов|Ағыбай Смағұлов]] (2005–2011)
# [[Өміртай Мақашұлы Бітімов|Өміртай Бітімов]] (2011 – сәуір 2018)
# [[Әлімхан Оңғарұлы Есенгелдиев|Әлімхан Есенгелдиев]] (2 сәуір 2018 – қыркүйек 2024)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlygymen-alimhan-ongaruly-esengeldiev-kazakstan-respublikasynyn-auganstan-islam-respublikasyndagy-totenshe-zhane-oki |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Әлімхан Оңғарұлы Есенгелдиев Қазақстан Республикасының Ауғанстан Ислам Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі қызметіне тағайындалды |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2018-04-02 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
}}

=== [[Бангладеш]] ===
# [[Ерлан Алтынбайұлы Әлімбаев|Ерлан Әлімбаев]] (2 қыркүйек 2020 – 19 сәуір 2021)&lt;ref name=&quot;19saw21a&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;2qir20&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen-1343192716 |title=Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2020-09-02 |accessdate=2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Нұрлан Әділұлы Жалғасбаев|Нұрлан Жалғасбаев]] (26 қаңтар 2022 – 7 сәуір 2025)&lt;ref name=&quot;26qan22&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--2601921 |title=Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2022-01-26 |accessdate=2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Азамат Несіпбайұлы Есқараев|Азамат Есқараев]] (10 шілде 2026 бастап)&lt;ref name=&quot;10cil26&quot; /&gt;

=== [[Бахрейн]] ===
# [[Бақыт Батыршаев]] (– 18 наурыз 2019)&lt;ref name=&quot;18naw19&quot; /&gt;
# [[Берік Сақбайұлы Арын|Берік Арын]] (30 қыркүйек 2019 – 18 сәуір 2024)&lt;ref name=&quot;30qir19a&quot; /&gt;
# [[Мадияр Смәділұлы Меңілбеков|Мадияр Меңілбеков]] (11 қараша 2025 бастап)

=== [[Бруней]] ===
# [[Данияр Қабидоллаұлы Сарекенов|Данияр Сарекенов]] (21 ақпан 2015 –)&lt;ref name=&quot;21aqp15&quot; /&gt;
# [[Болат Бариұлы Иманбаев|Болат Иманбаев]] (– 12 ақпан 2021)&lt;ref name=&quot;12aqp21&quot; /&gt;
# [[Болат Болатұлы Сүгірбаев|Болат Сүгірбаев]] (26 қаңтар 2022 – 11 қыркүйек 2026)&lt;ref name=&quot;26qan22&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;26qir11-sug&quot; /&gt;

=== [[Бутан]] ===
# [[Ерлан Алтынбайұлы Әлімбаев|Ерлан Әлімбаев]] (2 қыркүйек 2020 – 19 сәуір 2021)&lt;ref name=&quot;19saw21a&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;2qir20&quot; /&gt;
# [[Нұрлан Әділұлы Жалғасбаев|Нұрлан Жалғасбаев]] (26 қаңтар 2022 – 7 сәуір 2025)&lt;ref name=&quot;26qan22&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;7sau25&quot; /&gt;
# [[Азамат Несіпбайұлы Есқараев|Азамат Есқараев]] (10 шілде 2026 бастап)&lt;ref name=&quot;10cil26&quot; /&gt;

=== [[Біріккен Араб Әмірліктері]] ===
{{columns-list|2|
# [[Асқар Ахметұлы Мусинов|Асқар Мусинов]] (2006–2013)
# [[Қайрат Қайырбекұлы Лама Шариф|Қайрат Лама Шариф]] (2013 – ақпан 2019) 
# [[Мадияр Смәділұлы Меңілбеков|Мадияр Меңілбеков]] (ақпан 2019 – 18 сәуір 2024)&lt;ref name=&quot;18saw24&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--1835823 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2024-04-18 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Нажмедин Мұхаметәліұлы]] (18 сәуір 2024 –)&lt;ref name=&quot;muhametaliuli&quot;&gt;{{Cite web|url= https://inbusiness.kz/kz/appointment/nazhmedin-muhametaliuly |title= Нажмедин Мұхаметәліұлы |lang= kk |publisher= inbusiness.kz |date= 2024-04-18 |accessdate= 2024-06-25}}&lt;/ref&gt;
# [[Рауан Әбдіманапұлы Жұмабек|Рауан Жұмабек]] (23 мамыр 2025 бастап)&lt;ref name=&quot;23mam25&quot; /&gt;
}}

=== [[Вьетнам]] ===
{{columns-list|2|
# [[Бекетжан Махатжанұлы Жұмаханов|Бекетжан Жұмаханов]] (желтоқсан 2013 – мамыр 2019) 
# [[Ерлан Сапарұлы Байжанов|Ерлан Байжанов]] (мамыр 2019 – 25 тамыз 2023)&lt;ref name=&quot;25tam23&quot;&gt;{{Cite web|url= https://akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--2574614 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2024-08-25 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Қанат Қобыландыұлы Тумыш|Қанат Тумыш]] (25 тамыз 2023 бастап)&lt;ref name=&quot;25tam23&quot; /&gt;
}}

=== [[Жапония]]===
{{columns-list|2|
# [[Сабыр Сайлаубекұлы Есімбеков|Сабыр Есімбеков]] (1995–1996 – УСӨ)
# [[Тілеухан Самарханұлы Қабдрахманов|Тілеухан Қабдрахманов]] (1996–2003)
# [[Ерлан Кеңесұлы Баударбек-Қожатаев|Ерлан Баударбек-Қожатаев]] (2003 – УСӨ)
# [[Болат Қабдылхамитұлы Нұрғәлиев|Болат Нұрғалиев]] (2003–2006)
# [[Динара Бекенқызы Желдібаева|Динара Желдібаева]] (2006–2007 – УСӨ)
# [[Ақылбек Әбсатұлы Қамалдинов|Ақылбек Қамалдинов]] (2007–2016) 
# [[Алмас Ерікұлы Дисюков|Алмас Дисюков]] (2016 – УСӨ)
# [[Ерлан Кеңесұлы Баударбек-Қожатаев|Ерлан Баударбек-Кожатаев]] (сәуір 2016 – 31 мамыр 2021)&lt;ref name=&quot;31mam21&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--3145323 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2021-05-31 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Сабыр Сайлаубекұлы Есімбеков|Сабыр Есімбеков]] (мамыр 2021 – желтоқсан 2024)&lt;ref name=&quot;31mam21&quot; /&gt;
# [[Ерлан Кеңесұлы Баударбек-Қожатаев|Ерлан Баударбек-Қожатаев]] (12 желтоқсан 2024 бастап)
}}

=== [[Израиль]] ===
{{columns-list|2|
# [[Бірғаным Сарықызы Әйтімова|Бірғаным Әйтімова]] (1996–2002)
# [[Мұхтар Бескенұлы Тілеуберді|Мұхтар Тілеуберді]] (2002–2003 – УСӨ)
# [[Қайрат Құдайбергенұлы Әбдірахманов|Қайрат Абдрахманов]] (2003–2006)
# Талғат Орекенов (2006 – УСӨ)
# [[Вадим Павлович Зверьков|Вадим Зверьков]] (2006–2008)
# [[Ғалым Ізбасарұлы Оразбақов|Ғалым Оразбақов]] (2008–2012)
# [[Болат Қабдылхамитұлы Нұрғалиев|Болат Нұрғалиев]] (2012 – қыркүйек 2014)
# [[Дулат Оразбекұлы Қуанышев|Дулат Қуанышев]] (8 қыркүйек 2014 – 30 қыркүйек 2019)&lt;ref name=&quot;8qir14&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;30qir19b&quot; /&gt;
# [[Сатыбалды Ересұлы Бұршақов|Сатыбалды Бұршақов]] (30 қыркүйек 2019 – 26 наурыз 2024)&lt;ref name=&quot;26naw24&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;30qir19a&quot; /&gt;
# [[Дәулет Тазабекұлы Ембердиев|Дәулет Ембердиев]] (26 наурыз 2024 бастап)&lt;ref name=&quot;26naw24&quot; /&gt;
}}

=== [[Индонезия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Бейбіт Бәкірұлы Атамқұлов|Бейбіт Атамқұлов]] (2010–2012)
# [[Асхат Тұтқышбайұлы Оразбай|Асхат Оразбай]] (2012 – қаңтар 2019) 
# [[Данияр Қабидоллаұлы Сәрекенов|Данияр Сәрекенов]] (мамыр 2019 –)
# [[Сержан Оралбайұлы Әбдікәрімов|Сержан Әбдікәрімов]] (23 қазан 2023 бастап)&lt;ref name=&quot;23qaz23&quot; /&gt;
}}

=== [[Иордания]] ===
{{columns-list|2|
# [[Болат Серғазыұлы Сәрсенбаев|Болат Сәрсенбаев]] (2007 – қазан 2014) 
# [[Азамат Рахманқұлұлы Бердібай|Азамат Бердібай]] (қазан 2014 – маусым 2019)
# [[Айдарбек Әнуарбекұлы Тұматов|Айдарбек Тұматов]] (6 маусым 2019 – 18 сәуір 2024)&lt;ref name=&quot;18saw24&quot; /&gt;
# [[Талғат Рахымқұлұлы Шалданбай|Талғат Шалданбай]] (4 маусым 2024 бастап)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-talgat-rahymkululy-shaldanbay-kazakstan-respublikasynyn-iordan-hashimit-koroldigindegi-elshisi-lauazymyna-tagayyndaldy-452151 |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Талғат Рахымқұлұлы Шалданбай Қазақстан Республикасының Иордан Хашимит Корольдігіндегі Төтенше және Өкілетті Елшісі лауазымына тағайындалды |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2024-06-04 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
}}

=== [[Ирак]] ===
# [[Айдарбек Әнуарбекұлы Тұматов|Айдарбек Тұматов]] (– 18 сәуір 2024)&lt;ref name=&quot;18saw24&quot; /&gt;
# [[Талғат Рахымқұлұлы Шалданбай|Талғат Шалданбай]] (5 қаңтар 2025 бастап)&lt;ref name=&quot;qrsim25&quot; /&gt;

=== [[Иран]] ===
{{columns-list|2|
# [[Мырзатай Жолдасбекұлы Жолдасбеков|Мырзатай Жолдасбеков]] (1993–1996)
# [[Вячеслав Қаменұлы Ғиззатов|Вячеслав Гиззатов]] (1996–2000)
# [[Төлеген Тілекұлы Жүкеев|Төлеген Жүкеев]] (2000–2003)
# [[Сәбит Мұхтарұлы Таиров|Сәбит Таиров]] (2004–2006)
# [[Ерік Мылтықбайұлы Өтембаев|Ерік Өтембаев]] (2006–2009)
# [[Нұрбах Тұрарұлы Рүстемов|Нұрбах Рүстемов]] (2009–2010)
# [[Бағдат Құлтайұлы Әміреев|Бағдат Әміреев]] (2011 – қыркүйек 2018) 
# [[Асхат Тұтқышбайұлы Оразбай|Асхат Оразбай]] (қаңтар 2019 –)
# [[Оңталап Серікбайұлы Оңалбаев|Оңталап Оңалбаев]] (26 наурыз 2024 бастап)&lt;ref name=&quot;26naw24&quot; /&gt;
}}

=== [[Камбоджа]] ===
# [[Бекетжан Махатжанұлы Жұмаханов|Бекетжан Жұмаханов]] (2 қыркүйек 2014 –)&lt;ref name=&quot;2qir14&quot; /&gt;
# [[Ерлан Сапарұлы Байжанов|Ерлан Байжанов]] (21 желтоқсан 2019 – 25 тамыз 2023)&lt;ref name=&quot;21jel19&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;25tam23&quot; /&gt;
# [[Қанат Қобыландыұлы Тумыш|Қанат Тумыш]] (26 наурыз 2024 бастап)&lt;ref name=&quot;26naw24&quot; /&gt;

=== [[Корея Республикасы]] ===
{{columns-list|2|
# [[Асқар Оразалыұлы Шәкіров|Асқар Шәкіров]] (1995–1996 – УСӨ)
# [[Төлеген Тілекұлы Жүкеев|Төлеген Жүкеев]] (1995–2000)
# [[Болат Қабдылхамитұлы Нұрғалиев|Болат Нұрғалиев]] (2000–2003)
# [[Дархан Әлиұлы Бердіәлиев|Дархан Бердіәлиев]] (2003–2006)
# [[Дулат Хангерейұлы Бәкішев|Дулат Бәкішев]] (2006–2008)
# [[Дархан Әлиұлы Бердіәлиев|Дархан Бердіәлиев]] (2008–2012)
# [[Дулат Хангерейұлы Бәкішев|Дулат Бәкішев]] (2012 – 27 сәуір 2018) 
# [[Бақыт Амангелдіұлы Дүйсенбаев|Бақыт Дүйсенбаев]] (27 сәуір 2018 – 16 наурыз 2023)&lt;ref name=&quot;27saw18&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen-1343192696 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2018-04-27 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;16maw23&quot; /&gt;
# [[Нұрғәлі Алмасбайұлы Арыстанов|Нұрғәлі Арыстанов]] (16 наурыз 2023 – 13 сәуір 2026)&lt;ref name=&quot;16maw23&quot; /&gt;
# [[Асет Жеңісұлы Исенали|Асет Исенали]] (13 сәуір 2026 бастап)
}}

=== [[Кувейт]] ===
{{columns-list|2|
# [[Алмас Шәмшиденұлы Әбдіраманов|Алмас Әбдіраманов]] (8 қыркүйек 2014 –)&lt;ref name=&quot;8qir14&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/16774-memleket-basshysynyn-zharlyktarymen |title=Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2014-09-08 |accessdate=2026-09-15}}&lt;/ref&gt;
# [[Дәулет Тазабекұлы Ембердиев|Дәулет Ембердиев]] (28 маусым 2019 – 2 қыркүйек 2020)&lt;ref name=&quot;2qir20&quot; /&gt;
# [[Азамат Рахманқұлұлы Бердібай|Азамат Бердібай]] (12 қазан 2020 – 5 шілде 2025)&lt;ref name=&quot;12qaz20&quot;&gt;{{Cite web|url= https://wap.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen-1343192718 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2020-10-12 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Ержан Иракұлы Елекеев|Ержан Елекеев]] (5 шілде 2025 жылдан бастап)
}}

=== [[Солтүстік Корея|КХДР]] ===
# [[Шахрат Шәкизатұлы Нұрышев|Шахрат Нұрышев]] (18 сәуір 2024 бастап)&lt;ref name=&quot;18saw24&quot; /&gt;

=== [[Қатар]] ===
{{columns-list|2|
# [[Азамат Рахманқұлұлы Бердібай|Азамат Бердібай]] (2007 – қазан 2014) 
# [[Асқар Жеңісұлы Шоқыбаев|Асқар Шоқыбаев]] (қараша 2014 – 2 қыркүйек 2020)
# [[Арман Қайратұлы Исағалиев|Арман Исағалиев]] (2 қыркүйек 2020 – 10 шілде 2026)&lt;ref name=&quot;2qir20&quot; /&gt;
# [[Бақыт Данабекұлы Батыршаев|Бақыт Батыршаев]] (10 шілде 2026 бастап)&lt;ref name=&quot;10cil26&quot; /&gt;
}}

=== [[Қытай]] ===
{{columns-list|2|
#[[Мұрат Мұхтарұлы Әуезов|Мұрат Әуезов]] (желтоқсан 1992 – 1995)
#[[Қуаныш Сұлтанұлы Сұлтанов|Қуаныш Сұлтанов]] (1995–2001)
#[[Жәнібек Сәлімұлы Кәрібжанов|Жәнібек Кәрібжанов]] (қараша 2001 – қаңтар 2007)
#[[Икрам Адырбекұлы Адырбеков|Икрам Адырбеков]] (ақпан 2007 – 23 қараша 2011)
#[[Нұрлан Байұзақұлы Ермекбаев|Нұрлан Ермекбаев]] (21 сәуір 2012 – 2014)
#[[Шахрат Шәкізатұлы Нұрышев|Шахрат Нұрышев]] (21 ақпан 2015 – 1 қараша 2019)&lt;ref name=&quot;21aqp15&quot;&gt;{{Cite web|url= https://akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/17810-memleket-basshysynyn-zharlyktarymen |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2015-02-21 |accessdate= 2024-11-28}}&lt;/ref&gt;
#[[Ғабит Бейбітұлы Қойшыбаев|Ғабит Қойшыбаев]] (1 қараша 2019 – 8 сәуір 2022)&lt;ref name=&quot;8saw22&quot; /&gt;
#[[Шахрат Шәкизатұлы Нұрышев|Шахрат Нұрышев]] (8 сәуір 2022 бастап)&lt;ref name=&quot;8saw22&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.azattyq.org/a/31792379.html |title= Шахрат Нұрышев Қазақстанның Қытайдағы елшісі болып тағайындалды |lang= kk |publisher= [[Азаттық радиосы]] |date= 2022-04-08 |accessdate= 2024-06-25}}&lt;/ref&gt;
}}

=== [[Лаос]] ===
# [[Бекетжан Махатжанұлы Жұмаханов|Бекетжан Жұмаханов]] (2 қыркүйек 2014 –)&lt;ref name=&quot;2qir14&quot; /&gt;
# [[Ерлан Сапарұлы Байжанов|Ерлан Байжанов]] (21 желтоқсан 2019 – 25 тамыз 2023)&lt;ref name=&quot;21jel19&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;25tam23&quot; /&gt;
# [[Қанат Қобыландыұлы Тумыш|Қанат Тумыш]] (26 наурыз 2024 бастап)&lt;ref name=&quot;26naw24&quot; /&gt;

=== [[Ливан]] ===
{{columns-list|2|
# [[Ербол Әбдісаттарұлы Дербісәлиев|Ербол Дербісәлиев]] (2004–2007 – УСӨ)
# [[Ержан Жиенғалиұлы Қалекенов|Ержан Қалекенов]] (2008–2010 – УСӨ)
# [[Дәулет Тазабекұлы Ембердиев|Дәулет Ембердиев]] (2011–белгісіз – УСӨ)
# [[Расул Берекетұлы Жұмалы|Расул Жұмалы]] (13 маусым 2022 бастап)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-rasul-bereketuly-zhumaly-kazakstan-respublikasynyn-livan-respublikasyndagy-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-lauazymyna-tagayyndaldy-1353833 |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Расул Берекетұлы Жұмалы Қазақстан Республикасының Ливан Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі лауазымына тағайындалды |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2022-06-13 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt; 
}}

=== [[Малайзия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Амангелді Жұмабайұлы Жұмабаев|Амангелді Жұмабаев]] (1996–1999)
# [[Болатхан Құлжанұлы Тайжан|Болатхан Тайжан]] (1999–2001)
# [[Олжас Қабдешұлы Тоғызбаев|Олжас Тоғызбаев]] (2001–2002 – УСӨ)
# [[Икрам Адырбекұлы Адырбеков|Икрам Адырбеков]] (2002–2004)
# [[Мұхтар Бескенұлы Тілеуберді|Мұхтар Тілеуберді]] (2004–2009)
# [[Бейбіт Бәкірұлы Атамқұлов|Бейбіт Атамқұлов]] (2010–2012)
# [[Данияр Қабидоллаұлы Сәрекенов|Данияр Сәрекенов]] (2012–2013 – УСӨ)
# [[Данияр Қабидоллаұлы Сәрекенов|Данияр Сәрекенов]] (2013 – мамыр 2019) 
# [[Болат Бариұлы Иманбаев|Болат Иманбаев]] (мамыр 2019 – 12 ақпан 2021)&lt;ref name=&quot;12aqp21&quot; /&gt;
# [[Болат Болатұлы Сүгірбаев|Болат Сүгірбаев]] (26 ақпан 2021 – 11 қыркүйек 2026)&lt;ref name=&quot;26aqp21&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;26qir11-sug&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-bolat-bolatuly-sugirbaev-kazakstan-respublikasynyn-malayziyadagy-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-kazakstan-respublikasynyn-bruney-darussalamdagy-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-kyzmetin-kosa-atkarushy-lauazymdarynan-bosaty |title=Мемлекет басшысының Жарлығымен Болат Болатұлы Сүгірбаев Қазақстан Республикасының Малайзиядағы Төтенше және Өкілетті Елшісі, Қазақстан Республикасының Бруней-Даруссаламдағы Төтенше және Өкілетті Елшісі қызметін қоса атқарушы лауазымдарынан босатылды |lang=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2026-09-11 |accessdate=2026-09-11}}&lt;/ref&gt;
# [[Мәлік Кеңесбайұлы Мырзалин|Мәлік Мырзалин]] (11 қыркүйек 2026 бастап)&lt;ref name=&quot;26qir11&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--1181230 |title=Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2026-09-11 |accessdate=2026-09-11}}&lt;/ref&gt;
}}

=== [[Мальдивтер]] ===
# [[Ерлан Алтынбайұлы Әлімбаев|Ерлан Әлімбаев]] (2 қыркүйек 2020 – 19 сәуір 2021)&lt;ref name=&quot;19saw21a&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;2qir20&quot; /&gt;
# [[Нұрлан Әділұлы Жалғасбаев|Нұрлан Жалғасбаев]] (26 қаңтар 2022 – 7 сәуір 2025)&lt;ref name=&quot;26qan22&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;7sau25&quot; /&gt;
# [[Азамат Несіпбайұлы Есқараев|Азамат Есқараев]] (10 шілде 2026 бастап)&lt;ref name=&quot;10cil26&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--1065522 |title=Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2026-07-10 |accessdate=2026-09-15}}&lt;/ref&gt;

=== [[Моңғолия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Уәлихан Сиянбекұлы Қоңырбаев|Уәлихан Қоңырбаев]] (1997–1999 – УСӨ)
# [[Қайрат Исағалиұлы Исағалиев|Қайрат Исағалиев]] (1999–2002 – УСӨ)
# [[Советқали Қамаубайұлы Қартбаев|Советқали Қартбаев]] (2002–2005 – УСӨ)
# [[Асхат Өрістемұлы Сыздықов|Асхат Сыздықов]] (2005–2007 – УСӨ)
# [[Орман Кәрімұлы Нұрбаев|Орман Нұрбаев]] (2007–2012)
# [[Қалыбек Ибраһимұлы Қобыландин|Қалыбек Қобыландин]] (2013 – 14 тамыз 2019) 
# [[Жалғас Жұмаұлы Әділбаев|Жалғас Әділбаев]] (14 тамыз 2019 – 8 сәуір 2022)
# [[Ғабит Бейбітұлы Қойшыбаев|Ғабит Қойшыбаев]] (8 сәуір 2022 – 21 сәуір 2025)&lt;ref name=&quot;8saw22&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--832452 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2022-04-08 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-gabit-beybituly-koyshybaev-kazakstan-respublikasynyn-mongoliyadagy-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-lauazymynan-bosatyldy-2135256 |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Ғабит Бейбітұлы Қойшыбаев Қазақстан Республикасының Моңғолиядағы Төтенше және Өкілетті Елшісі лауазымынан босатылды |date=2025-04-21|lang=kk|work=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |accessdate= 2025-04-26}}&lt;/ref&gt;
# [[Алмас Сейтақынұлы Сейтақынов|Алмас Сейтақынов]] (21 сәуір 2025 бастап)&lt;ref name=&quot;21saw25&quot; /&gt;
}}

=== [[Мьянма]] ===
# [[Раушан Кәкімсейітқызы Есболатова|Раушан Есболатова]] (30 қыркүйек 2019 – 21 сәуір 2022)&lt;ref name=&quot;30qir19a&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;21saw22&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--2133331 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2022-04-21 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Марғұлан Бақытұлы Баймұхан|Марғұлан Баймұхан]] (13 сәуір 2026 бастап)

=== [[Непал]] ===
# [[Ерлан Алтынбайұлы Әлімбаев|Ерлан Әлімбаев]] (2 қыркүйек 2020 – 19 сәуір 2021)&lt;ref name=&quot;19saw21a&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;2qir20&quot; /&gt;
# [[Нұрлан Әділұлы Жалғасбаев|Нұрлан Жалғасбаев]] (26 қаңтар 2022 – 7 сәуір 2025)&lt;ref name=&quot;26qan22&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;7sau25&quot; /&gt;
# [[Азамат Несіпбайұлы Есқараев|Азамат Есқараев]] (10 шілде 2026 бастап)&lt;ref name=&quot;10cil26&quot; /&gt;

=== [[Оман]] ===
{{columns-list|2|
# [[Ерлан Әділханұлы Әбілдаев|Ерлан Әбілдаев]] (2011–2014)
# [[Ержан Серікұлы Мұқаш|Ержан Мұқаш]] (2014 – мамыр 2019) 
# [[Нәжмедин Мұхаметәліұлы]] (18 мамыр 2019 – 18 сәуір 2024)&lt;ref name=&quot;muhametaliuli&quot; /&gt;
# [[Айдарбек Әнуарбекұлы Тұматов|Айдарбек Тұматов]] (18 сәуір 2024 бастап)&lt;ref name=&quot;18saw24&quot; /&gt;
}}

=== [[Палестина]] ===
# [[Айдарбек Әнуарбекұлы Тұматов|Айдарбек Тұматов]] (– 18 сәуір 2024)&lt;ref name=&quot;18saw24&quot; /&gt;
# [[Талғат Рахымқұлұлы Шалданбай|Талғат Шалданбай]] (5 қаңтар 2025 бастап)&lt;ref name=&quot;qrsim25&quot; /&gt;

=== [[Пәкістан]] ===
{{columns-list|2|
# [[Тамас Қалмұхамбетұлы Айтмұхамбетов|Тамас Айтмұхамбетов]] (1994–1999)
# [[Бекжасар Нәрібайұлы Нарбаев|Бекжасар Нарбаев]] (1999–2003)
# [[Бейбіт Өксікбайұлы Исабаев|Бейбіт Исабаев]] (2003–2006)
# [[Бақытбек Сейсебайұлы Шабарбаев|Бақытбек Шабарбаев]] (2006 – қаңтар 2018)
# [[Ақан Ақасұлы Рахметуллин|Ақан Рахметуллин]] (28 маусым 2019 – 5 сәуір 2021)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/hronika-53183 |title= Хроника |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2022-04-21 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Ержан Сансызбайұлы Қыстафин|Ержан Қыстафин]] (18 мамыр 2021 –)
}}

=== [[Сауд Арабиясы]] ===
{{columns-list|2|
# [[Бағдат Құлтайұлы Әміреев|Бағдат Әміреев]] (1996–2002)
# [[Асқар Ахметұлы Мусинов|Асқар Мусинов]] (2002–2006)
# [[Қайрат Қайырбекұлы Лама Шариф|Қайрат Лама Шариф]] (2006–2011)
# [[Бақтияр Сардарбекұлы Тасымов|Бақтияр Тасымов]] (2011–2013)
# [[Бақыт Данабекұлы Батыршаев|Бақыт Батыршаев]] (2013–2019)&lt;ref name=&quot;18naw19&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;18qar13&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/14774-memleket-basshysynyn-zharlyktarymen |title= Мемлекет Басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2013-11-18 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Берік Сақбайұлы Арын|Берік Арын]] (2019–2024) 
# [[Мадияр Смәділұлы Меңілбеков|Мадияр Меңілбеков]] (18 сәуір 2024 бастап)&lt;ref name=&quot;18saw24&quot; /&gt;
}}

=== [[Сингапур]] ===
{{columns-list|2|
# [[Нұрлан Байұзақұлы Ермекбаев|Нұрлан Ермекбаев]] (2003–2004 – УСӨ)
# [[Әділ Қапанұлы Тұрсынов|Әділ Тұрсынов]] (2004–2008 – УСӨ)
# [[Ерлан Кеңесұлы Баударбек-Қожатаев|Ерлан Баударбек-Қожатаев]] (2008 – сәуір 2016)
# [[Үсен Әбдіқадырұлы Сүлеймен|Үсен Сүлеймен]] (маусым 2016 – маусым 2019)
# [[Әркен Кеңесбекұлы Арыстанов|Әркен Арыстанов]] (маусым 2019 –2022)
# [[Асқар Сейдахметұлы Құттықадам|Асқар Құттықадам]] (21 қазан 2022 бастап)&lt;ref name=&quot;21qaz22&quot; /&gt;
}}

=== [[Тайланд]] ===
{{columns-list|2|
# [[Марат Төлеубекұлы Есенбаев|Марат Есенбаев]] (1998–2000 – УСӨ)
# [[Дудар Түсіпұлы Жәкенов|Дудар Жәкенов]] (2000–2002 – УСӨ)
# [[Рашид Тауфикұлы Рақымбеков|Рашид Рақымбеков]] (2002–2003 – УСӨ)
# [[Сәкен Спаханұлы Сейдуалиев|Сәкен Сейдуалиев]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://senate.parlam.kz/kk-KZ/history-convocation2 |title= Екінші сайланымдағы Қазақстан Республикасы Парламенті Сенаты депутаттарының тізімі |lang= kk |publisher= [[Қазақстан Парламентінің Сенаты|Қазақстан Парламенті Сенаты]]ның ресми сайты |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt; (2003–2005 – УСӨ)
# [[Бақытбек Сейсебайұлы Шабарбаев|Бақытбек Шабарбаев]] (2005–2006 – УСӨ)
# [[Әмір Болатұлы Мусин|Әмір Мусин]] (2007–2013 – УСӨ)
# [[Марат Төлеубекұлы Есенбаев|Марат Есенбаев]] (2013 – шілде 2017)
# [[Раушан Кәкімсейітқызы Есболатова|Раушан Есболатова]] (3 шілде 2017 – 21 сәуір 2022)&lt;ref name=&quot;21saw22&quot; /&gt;
# [[Арман Асқарұлы Исетов|Арман Исетов]] (21 сәуір 2022 – 5 шілде 2025)&lt;ref name=&quot;21saw22a&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--2132955 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2022-04-21 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Марғұлан Бақытұлы Баймұхан|Марғұлан Баймұхан]] (7 тамыз 2025 бастап)
}}

=== [[Түркия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Қанат Бекмырзаұлы Саудабаев|Қанат Саудабаев]] (1992–1994, 1994–1996)
# [[Балташ Молдабайұлы Тұрсымбаев|Балташ Тұрсымбаев]] (1996–1998)
# [[Қайрат Шораұлы Сарыбай|Қайрат Сарыбай]] (1999–2003)
# [[Аманжол Қазбекұлы Жанқұлиев|Аманжол Жанқұлиев]] (2003–2005)
# [[Бейбіт Өксікбайұлы Исабаев|Бейбіт Исабаев]] (2006–2008)
# [[Бағдат Құлтайұлы Әміреев|Бағдат Әміреев]] (2008–2010)
# [[Жансейіт Қансейітұлы Түймебаев|Жансейіт Түймебаев]] (2010 – 7 қазан 2016)&lt;ref name=&quot;7qaz16&quot; /&gt;
# [[Абзал Сапарбекұлы]] (5 сәуір 2017 – 15 наурыз 2022)&lt;ref name=&quot;8tam17&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;15naw22a&quot; /&gt;
# [[Еркебұлан Оңалбекұлы Сәпиев|Еркебұлан Сәпиев]] (15 наурыз 2022 бастап)&lt;ref name=&quot;15naw22b&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--1522247 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2022-03-15 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
}}

=== [[Үндістан]]===
{{columns-list|2|
# [[Мұхамеджан Керейұлы Исаев|Мұхамеджан Исаев]] (1993–1994)
# [[Рашид Тұрарұлы Ибраев|Рашид Ибраев]] (1995–1998)
# [[Асқар Оразалыұлы Шәкіров|Асқар Шәкіров]] (1998–2004)
# [[Қайрат Ермекұлы Омаров|Қайрат Омаров]] (2004–2009)
# [[Дулат Оразбекұлы Қуанышев|Дулат Қуанышев]] (2010 – 8 қыркүйек 2014)&lt;ref name=&quot;8qir14&quot; /&gt;
# [[Болат Серғазыұлы Сәрсенбаев|Болат Сәрсенбаев]] (6 қазан 2014 – 4 қыркүйек 2019)
# [[Ерлан Алтынбайұлы Әлімбаев|Ерлан Әлімбаев]] (4 қыркүйек 2019 – 19 сәуір 2021)&lt;ref name=&quot;19saw21a&quot; /&gt;
# [[Нұрлан Әділұлы Жалғасбаев|Нұрлан Жалғасбаев]] (19 сәуір 2021 – 7 сәуір 2025)&lt;ref name=&quot;19saw21&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;7sau25&quot; /&gt;
# [[Азамат Несіпбайұлы Есқараев|Азамат Есқараев]] (7 сәуір 2025 бастап)&lt;ref name=&quot;7sau25&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--735519 |title=Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2025-04-07 |accessdate=2026-09-15}}&lt;/ref&gt;
}}

=== [[Шри-Ланка]] ===
# [[Дулат Оразбекұлы Қуанышев|Дулат Қуанышев]] (– 8 қыркүйек 2014)&lt;ref name=&quot;8qir14&quot; /&gt;
# [[Ерлан Алтынбайұлы Әлімбаев|Ерлан Әлімбаев]] (2 қыркүйек 2020 – 19 сәуір 2021)&lt;ref name=&quot;19saw21a&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;2qir20&quot; /&gt;
# [[Нұрлан Әділұлы Жалғасбаев|Нұрлан Жалғасбаев]] (26 қаңтар 2022 – 7 сәуір 2025)&lt;ref name=&quot;26qan22&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;7sau25&quot; /&gt;
# [[Сергей Александрович Викторов|Сергей Викторов]] (21 сәуір 2025 бастап)&lt;ref name=&quot;21saw25&quot; /&gt;

== [[Америка]] ==

=== [[Америка Құрама Штаттары]] ===
{{columns-list|2|
#[[Әлім Шәкірұлы Жамбыршин|Әлім Жамбыршин]] (1992–1994)
#[[Төлеутай Ысқақұлы Сүлейменов|Төлеутай Сүлейменов]] (1994–1996)
#[[Болат Қабдылхамитұлы Нұрғәлиев|Болат Нұрғалиев]] (1996–2000)
#[[Қанат Бекмырзаұлы Саудабаев|Қанат Саудабаев]] (желтоқсан 2000 – 15 мамыр 2007)
#[[Ерлан Әбілфайызұлы Ыдырысов|Ерлан Ыдырысов]] (4 шілде 2007 – 28 қыркүйек 2012)
#[[Қайрат Ермекұлы Омаров|Қайрат Омаров]] (4 қаңтар 2013 – 4 қаңтар 2017)
#[[Ержан Хозеұлы Қазыхан|Ержан Қазыханов]] (15 ақпан 2017 – 6 сәуір 2021)&lt;ref name=&quot;15aqp17&quot; /&gt;
#[[Ержан Нигматоллаұлы Ашықбаев|Ержан Ашықбаев]] (5 сәуір 2021 – 26 қыркүйек 2025)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/tagayyndaular-53955 |title= Тағайындаулар |lang= kk
|publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2021-04-05 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Мағжан Жанботаұлы Ілиясов|Мағжан Ілиясов]] (20 қазан 2025 бастап)
}}

=== [[Аргентина]] ===
# [[Қайрат Асаниязұлы Саржанов|Қайрат Саржанов]] (– 12 ақпан 2021)&lt;ref name=&quot;12aqp21-20&quot; /&gt;
# [[Болат Тұрарұлы Нүсіпов|Болат Нүсіпов]] (2 шілде 2021 бастап)&lt;ref name=&quot;2cil21&quot; /&gt;

=== [[Бразилия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Бақытжан Ордабаев]]  (2012 – желтоқсан 2015)
# [[Қайрат Асаниязұлы Саржанов|Қайрат Саржанов]] (29 наурыз 2016 – 12 ақпан 2021)&lt;ref name=&quot;12aqp21-20&quot; /&gt;
# [[Болат Тұрарұлы Нүсіпов|Болат Нүсіпов]] (12 ақпан 2021 бастап)&lt;ref name=&quot;12aqp21&quot; /&gt;
}}

=== [[Доминикан Республикасы]] ===
# [[Константин Васильевич Жигалов|Константин Жигалов]] (18 қараша 2013 – 27 сәуір 2018)&lt;ref name=&quot;27saw18&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;18qar13&quot; /&gt;
# [[Андриан Көпмағамбетұлы Елемесов|Андриан Елемесов]] (26 қыркүйек 2018 – 7 тамыз 2020)&lt;ref name=&quot;26qir18&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;elemesov2020&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlygymen-andrian-kopmagambetuly-elemesov-kazakstan-respublikasynyn-meksika-kurama-shtattaryndagy-totenshe-zhane-okil |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Андриан Көпмағамбетұлы Елемесов Қазақстан Республикасының Мексика Құрама Штаттарындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі қызметінен, Қазақстан Республикасының Доминикан Республикасындағы, Ямайкадағы, Панама Республикасындағы, Коста-Рика Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі қызметін қоса атқарудан босатылды |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2020-08-07 |accessdate= 2024-06-25}}&lt;/ref&gt;

=== [[Канада]] ===
{{columns-list|2|
# [[Ерлан Әділханұлы Әбілдаев|Ерлан Әбілдаев]] (2008–2011)
# [[Константин Васильевич Жигалов|Константин Жигалов]] (2012 – 27 сәуір 2018)&lt;ref name=&quot;27saw18&quot; /&gt; 
# [[Ақылбек Әбсатұлы Қамалдинов|Ақылбек Қамалдинов]] (27 сәуір 2018 – 16 маусым 2023)&lt;ref name=&quot;27saw18&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;16maw23&quot; /&gt;
# [[Дәулетбек Қайырбекұлы Құсайынов|Дәулетбек Құсайынов]] (4 шілде 2023 бастап)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/dauletbek-kusayyinov-jana-kyizmetke-tagayyindaldyi-352360/ |title= Дәулетбек Құсайынов жаңа қызметке тағайындалды |lang= kk |publisher= tengrinews |date= 2023-06-04 |accessdate= 2024-06-25}}&lt;/ref&gt;
}}

=== [[Коста-Рика]] ===
# [[Андриан Көпмағамбетұлы Елемесов|Андриан Елемесов]] (26 қыркүйек 2018 – 7 тамыз 2020)&lt;ref name=&quot;26qir18&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;elemesov2020&quot; /&gt;

=== [[Куба]] ===
# [[Константин Васильевич Жигалов|Константин Жигалов]] (18 қараша 2013 – 27 сәуір 2018)&lt;ref name=&quot;27saw18&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;18qar13&quot; /&gt; 
# [[Ақылбек Әбсатұлы Камалдинов|Ақылбек Камалдинов]] (26 қыркүйек 2018 – 15 наурыз 2022)&lt;ref name=&quot;26qir18&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen-1343192697 |title= Мемлекет Басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2018-09-26 |accessdate= 2024-06-25}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;15naw22a&quot; /&gt;
# [[Андриан Көпмағамбетұлы Елемесов|Андриан Елемесов]] (15 наурыз 2022 бастап)&lt;ref name=&quot;15naw22b&quot; /&gt;

=== [[Мексика]] ===
# [[Андриан Көпмағамбетұлы Елемесов|Андриан Елемесов]] (2015 – 7 тамыз 2020)&lt;ref name=&quot;elemesov2020&quot; /&gt;
# [[Тимур Владимирұлы Пірімбетов|Тимур Пірімбетов]] (23 қазан 2023 – 15 қараша 2024)&lt;ref name=&quot;23qaz23&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;15qar24&quot;&gt;{{Cite web|url= https://akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--15102417 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2024-11-15 |accessdate= 2024-06-25}}&lt;/ref&gt;
# [[Алмұрат Асылмұратұлы Тұрғанбеков|Алмұрат Тұрғанбеков]] (15 қараша 2024 бастап)&lt;ref name=&quot;15qar24&quot; /&gt;

=== [[Панама]] ===
# [[Андриан Көпмағамбетұлы Елемесов|Андриан Елемесов]] (26 қыркүйек 2018 – 7 тамыз 2020)&lt;ref name=&quot;26qir18&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;elemesov2020&quot; /&gt;

=== [[Чили]] ===
# [[Қайрат Асаниязұлы Саржанов|Қайрат Саржанов]] (– 12 ақпан 2021)&lt;ref name=&quot;12aqp21-20&quot; /&gt;
# [[Болат Тұрарұлы Нүсіпов|Болат Нүсіпов]] (2 шілде 2021 бастап)&lt;ref name=&quot;2cil21&quot; /&gt;

=== [[Ямайка]] ===
# [[Константин Васильевич Жигалов|Константин Жигалов]] (18 қараша 2013 – 27 сәуір 2018)&lt;ref name=&quot;27saw18&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;18qar13&quot; /&gt;
# [[Андриан Көпмағамбетұлы Елемесов|Андриан Елемесов]] (26 қыркүйек 2018 –)&lt;ref name=&quot;26qir18&quot; /&gt;

== [[Африка]] ==

=== [[Алжир]] ===
# [[Арман Қайратұлы Исағалиев|Арман Исағалиев]] (2 наурыз 2019 – 2 қыркүйек 2020)&lt;ref name=&quot;2naw19-isa&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;2qir20&quot; /&gt;
# [[Қайрат Қайырбекұлы Лама Шариф|Қайрат Лама Шариф]] (11 қараша 2021 –)&lt;ref name=&quot;11qar21&quot;&gt;{{Cite web|url= https://akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-kazakstan-respublikasynyn-egipet-arab-respublikasyndagy-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-kayrat-kayyrbekuly-lama-sharif-kazakstan-tagayyndaldy-11104453 |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Қазақстан Республикасының Египет Араб Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі Қайрат Қайырбекұлы Лама Шариф Қазақстан Республикасының Алжир Халық Демократиялық Республикасындағы, Тунис Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі қызметін қоса атқарушы қызметіне тағайындалды |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2021-11-11 |accessdate= 2024-06-25}}&lt;/ref&gt;
# [[Әнуарбек Серікұлы Ахметов|Әнуарбек Ахметов]] (15 қараша 2024 бастап)&lt;ref name=&quot;15qar24&quot; /&gt;

=== [[Кения]] ===
# [[Барлыбай Кәрімұлы Садықов|Барлыбай Садықов]] (14 тамыз 2023 –)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--147029 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2023-08-14 |accessdate= 2024-06-25}}&lt;/ref&gt;
# [[Барлыбай Кәрімұлы Садықов|Барлыбай Садықов]] (23 мамыр 2025 бастап)&lt;ref name=&quot;23mam25&quot; /&gt;

=== [[Конго Республикасы]] ===
# [[Жан Сержанұлы Ғалиев|Жан Ғалиев]] (11 қараша 2025 бастап)

=== [[Ливия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Бақыт Сәбитұлы Арыстан|Бақыт Арыстан]] (2003–2006 – УСӨ)
# [[Расул Берекетұлы Жұмалы|Расул Жұмалы]] (2006–2007 – УСӨ)
# [[Ержан Серікұлы Мұқаш|Ержан Мұқаш]] (2007–2009 – УСӨ)
# [[Мұхит Советұлы Оразаев|Мұхит Оразаев]] (2009–2011 – УСӨ)
}}

=== [[Мозамбик]] ===
# [[Еркін Қадырбекұлы Ахинжанов|Еркін Ахинжанов]] (9 қыркүйек 2024 бастап)

=== [[Мысыр]] ===
{{columns-list|2|
# [[Болатхан Құлжанұлы Тайжан|Болатхан Тайжан]] (1993–1999)
# [[Аслан Есболайұлы Мусин|Аслан Мусин]] (1999–2002)
# [[Бағдат Құлтайұлы Әміреев|Бағдат Әміреев]] (2002–2008)
# [[Бақтияр Сардарбекұлы Тасымов|Бақтияр Тасымов]] (2008–2011)
# [[Берік Сақбайұлы Арын|Берік Арын]] (2011 – қазан 2016) 
# [[Арман Қайратұлы Исағалиев|Арман Исағалиев]] (16 наурыз 2017 – 2 қыркүйек 2020)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlygymen-arman-kairatuly-isagaliev-kazakstan-respublikasynyn-egipet-arab-respublikasyndagy-totenshe-zhane-okiletti-e |title=Мемлекет басшысының Жарлығымен Арман Қайратұлы Исағалиев Қазақстан Республикасының Египет Араб Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі қызметіне тағайындалды |lang=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2017-03-16 |accessdate=2026-09-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;2qir20&quot; /&gt;
# [[Қайрат Қайырбекұлы Лама Шариф|Қайрат Лама Шариф]] (2 қыркүйек 2020 – 5 қаңтар 2025)&lt;ref name=&quot;2qir20&quot; /&gt;
# [[Асқар Жеңісұлы Жеңіс|Асқар Жеңіс]] (5 қаңтар 2025 бастап)&lt;ref name=&quot;qrsim25&quot; /&gt;
}}

=== [[Оңтүстік Африка Республикасы|Оңтүстік Африка]]===
{{columns-list|2|
# [[Талғат Ғабдуллаұлы Қалиев|Талғат Қалиев]] (2014–2019) 
# [[Қанат Қобыландыұлы Тумыш|Қанат Тумыш]] (12 шілде 2019 – 11 қаңтар 2023)&lt;ref name=&quot;11qan23a&quot; /&gt;
# [[Еркін Қадырбекұлы Ахинжанов|Еркін Ахинжанов]] (11 қаңтар 2023 бастап)&lt;ref name=&quot;11qan23&quot; /&gt;
}}

=== [[Танзания]] ===
# [[Еркін Қадырбекұлы Ахинжанов|Еркін Ахинжанов]] (9 қыркүйек 2024 бастап)

=== [[Того]] ===
# [[Сәулекүл Сайлауқызы]] (26 наурыз 2024 бастап)&lt;ref name=&quot;26naw24&quot; /&gt;

=== [[Тунис]] ===
# [[Арман Қайратұлы Исағалиев|Арман Исағалиев]] (2 наурыз 2019 – 2 қыркүйек 2020)&lt;ref name=&quot;2naw19-isa&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlygymen-kazakstan-respublikasynyn-egipet-arab-respublikasyndagy-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-arman-kairatuly-isa |title=Мемлекет басшысының Жарлығымен Қазақстан Республикасының Египет Араб Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі Арман Қайратұлы Исағалиев Қазақстан Республикасының Алжир Халық Демократиялық Республикасындағы, Тунис Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі қызметін қоса атқарушы болып тағайындалды |lang=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2019-03-02 |accessdate=2026-09-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;2qir20&quot; /&gt;
# [[Қайрат Қайырбекұлы Лама Шариф|Қайрат Лама Шариф]] (11 қараша 2021 – 5 қаңтар 2025)&lt;ref name=&quot;11qar21&quot; /&gt;

=== [[Эфиопия]] ===
Елшілік 2014 жылғы 5 ақпанда құрылды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/efiopiya-federativtik-demokratiyalyk-respublikasynda-kazakstan-respublikasynyn-elshiligin-ashu-turaly-1 |title=Эфиопия Федеративтік Демократиялық Республикасында Қазақстан Республикасының Елшілігін ашу туралы |lang=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2014-02-05 |accessdate=2026-09-15}}&lt;/ref&gt;
{{columns-list|2|
# [[Ерлік Шәкірұлы Әли|Ерлік Әли]] (21 қазан 2014 – 19 шілде 2019)&lt;ref name=&quot;21qaz14&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/17045-memleket-basshysynyn-zharlyktarymen |title=Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2014-10-21 |accessdate=2026-09-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlygymen-erlik-shakiruly-ali-kazakstan-respublikasynyn-efiopiya-federativtik-demokratiyalyk-respublikasyndagy-totens |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Ерлік Шәкірұлы Әли Қазақстан Республикасының Эфиопия Федеративтік Демократиялық Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі қызметінен қызметінен босатылды |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2019-07-19 |accessdate= 2024-06-25}}&lt;/ref&gt;
# [[Барлыбай Кәрімұлы Садықов|Барлыбай Садықов]] (19 шілде 2019 – 23 мамыр 2025)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlygymen-barlybai-karimuly-sadykov-kazakstan-respublikasynyn-efiopiya-federativtik-demokratiyalyk-respublikasyndagy- |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Барлыбай Кәрімұлы Садықов Қазақстан Республикасының Эфиопия Федеративтік Демократиялық Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі қызметіне тағайындалды |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2019-07-19 |accessdate= 2024-06-25}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;23mam25&quot; /&gt;
# [[Жалғас Жұмаұлы Әділбаев|Жалғас Әділбаев]] (23 мамыр 2025 бастап)&lt;ref name=&quot;23mam25&quot; /&gt;
}}

== [[Океания]] ==
=== [[Аустралия]] ===
# [[Асқар Сейдахметұлы Құттықадам|Асқар Құттықадам]] (16 наурыз 2023 бастап)&lt;ref name=&quot;16maw23&quot; /&gt;

=== [[Жаңа Зеландия]] ===
# [[Аркен Кеңесбекұлы Арыстанов|Аркен Арыстанов]] (21 желтоқсан 2019 –)&lt;ref name=&quot;21jel19&quot; /&gt;
# [[Асқар Сейдахметұлы Құттықадам|Асқар Құттықадам]] (16 наурыз 2023 бастап)&lt;ref name=&quot;16maw23&quot; /&gt;

== Халықаралық ұйымдар жанындағы тұрақты өкілдер ==
=== [[Біріккен Ұлттар Ұйымы]] ===
# [[Ақмарал Хайдарқызы Арыстанбекова|Ақмарал Арыстанбекова]] (1992–1999)
# [[Мәдина Бинешқызы Жарбосынова|Мәдина Жарбосынова]] (1999–2003)
# [[Ержан Хозеұлы Қазыхан|Ержан Қазыханов]] (2003–2007)
# [[Бірғаным Сарықызы Әйтімова|Бірғаным Әйтімова]] (2007–2013)
# [[Қайрат Құдайбергенұлы Әбдірахманов|Қайрат Әбдірахманов]] (2013–2016)
# [[Қайрат Ермекұлы Омаров|Қайрат Омаров]] (2017–2020)
# [[Мағжан Жанботаұлы Ілиясов|Мағжан Ілиясов]] (2020–2022)&lt;ref name=&quot;30qir20&quot; /&gt;
# [[Ақан Ақасұлы Рахметуллин|Ақан Рахметуллин]] (2022–2024)&lt;ref name=&quot;6qaz22&quot; /&gt;
# [[Қайрат Ермекұлы Омаров|Қайрат Омаров]] (16 мамыр 2024 бастап)

=== [[Дүниежүзілік сауда ұйымы]] ===
# [[Жанар Сейдақметқызы Айтжан|Жанар Айтжан]] (6 қазан 2022 – 2024)&lt;ref name=&quot;6qaz22&quot; /&gt;
# [[Әсет Арманұлы Ерғалиев|Әсет Ерғалиев]] (2024–2025)
# [[Қайрат Қалмұқаметұлы Төребаев|Қайрат Төребаев]] (17 наурыз 2025 бастап)

=== [[Еуразиялық экономикалық одақ]] ===
# [[Рүстем Сұлтанұлы Жиенбаев|Рүстем Жиенбаев]] (?–2008)
# [[Бақытжан Ордабаев]] (2008–2012)
# [[Фархат Шахафутдинұлы Әбдіхалықов|Фархат Әбдіхалықов]] (2012–2015)

=== [[Еуропа одағы]], [[НАТО|Солтүстік Атлант шарты ұйымы]] ===
Қазақстанның Люксембургтегі елшісі 1994 жылдан бері Еуроодақ пен НАТО жанындағы Қазақстанның тұрақты өкілі қызметін қоса атқарады:
# [[Әуесхан Мақатайұлы Қырбасов|Әуесхан Қырбасов]] (1994–1998)
# [[Ахметжан Смағұлұлы Есімов|Ахметжан Есімов]] (1998–2001)
# [[Төлеутай Ысқақұлы Сүлейменов|Төлеутай Сүлейменов]] (2001–2003)
# [[Константин Васильевич Жигалов|Константин Жигалов]] (2003–2009)
# [[Ерік Мылтықбайұлы Өтембаев|Ерік Өтембаев]] (2009–2012)
# [[Алмаз Нәсіредденұлы Хамзаев|Алмаз Хамзаев]] (2012–2018)
# [[Айгүл Сайфоллақызы Құспан|Айгүл Құспан]] (2018–2021)
# [[Марғұлан Бақытұлы Баймұхан|Марғұлан Баймұхан]] (19 сәуір 2021 – 5 шілде 2025)&lt;ref name=&quot;19saw21&quot; /&gt;
# [[Роман Юрьевич Василенко|Роман Василенко]] (5 шілде 2025 жылдан бастап)

=== [[Ислам ынтымақтастық ұйымы]] ===
Қазақстанның Сауд Арабиясындағы елшісі 2013 жылдан бері ИЫҰ жанындағы Қазақстанның тұрақты өкілі қызметін қоса атқарады:
# [[Бақыт Данабекұлы Батыршаев|Бақыт Батыршаев]] (2010–2019)
# [[Берік Сақбайұлы Арын|Берік Арын]] (2019–2024)
# [[Мадияр Смәділұлы Меңілбеков|Мадияр Меңілбеков]] (18 сәуір 2024 бастап)&lt;ref name=&quot;18saw24&quot; /&gt;

=== [[Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы]] ===
Қазақстанның Беларусьтегі елшісі 1995 жылдан бері ТМД Жарғылық органдарының жанындағы Қазақстанның тұрақты өкілі қызметін қоса атқарады:
# [[Валерий Батайұлы Темірбаев|Валерий Темірбаев]] (1995–1996)
# [[Юрий Алексеевич Клочков|Юрий Клочков]] (1996–1998)
# [[Владимир Иванович Алесин|Владимир Алесин]] (1998–2003)
# [[Ғазиз Алдамжаров]] (2003–2006)
# [[Болат Ғазизұлы Ысқақов|Болат Ысқақов]] (2006–2008)
# [[Анатолий Владимирович Смирнов|Анатолий Смирнов]] (2008–2012)
# [[Ерғалы Бөлегенов|Ерғали Бөлегенов]] (2012–2017)
# [[Ермұхамет Қабиденұлы Ертісбаев|Ермұхамет Ертісбаев]] (2017–2019)
# [[Асқар Асанұлы Бейсенбаев|Асқар Бейсенбаев]] (2019–2023)
# [[Ерлан Сапарұлы Байжанов|Ерлан Байжанов]] (2023–2024)&lt;ref name=&quot;25tam23&quot; /&gt;
# [[Тимур Мекешұлы Жақсылықов|Тимур Жақсылықов]] (4 маусым 2024 бастап)&lt;ref name=&quot;jaqsylyqov24&quot; /&gt;

=== [[Түркі мемлекеттері ұйымы]] жанындағы тұрақты өкіл ===
# [[Еркебұлан Оңалбекұлы Сәпиев|Еркебұлан Сәпиев]] (23 мамыр 2025 бастап)&lt;ref name=&quot;23mam25&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--2344456 |title=Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2025-05-23 |accessdate=2026-09-15}}&lt;/ref&gt;

=== [[Ұжымдық қауіпсіздік туралы шарт ұйымы]] ===
# [[Владимир Иванович Алесин|Владимир Алесин]] (2005–2017)
# [[Жәнібек Абдуләкімұлы Иманалиев|Жәнібек Иманалиев]] (2017 – 21 сәуір 2022)&lt;ref name=&quot;21saw22&quot; /&gt;
# [[Марат Зеникенұлы Сыздықов|Марат Сыздықов]] (21 сәуір 2022 бастап)&lt;ref name=&quot;21saw22a&quot; /&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер|2}}

{{Қазақстанның халықаралық қатынастары}}

[[Санат:Қазақстан елшілері]]
[[Санат:Қазақстан бойынша тізімдер]]
[[Санат:Қазақстан елшілерінің тізімдері]]</text>
      <sha1>np40o4izycbvxxyyp9po5q58kcvgsi0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654815</id>
      <parentid>3654807</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T08:37:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <origin>3654815</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="127437" sha1="dffvoxd2iemu2dia7alqm3xmiy90yz4" xml:space="preserve">{{toc-right}}
Төменде тәуелсіздік алғаннан бергі '''[[Қазақстан|Қазақстан Республикасы]]ның елшілерінің тізімі''' (үйлесімді елшілерді қоспағанда) берілген. УСӨ — Уақытша сенімді өкіл.

==[[Еуропа]]==
=== [[Албания]] ===
# [[Жансейіт Қансейітұлы Түймебаев|Жансейіт Түймебаев]] (2011 – 7 қазан 2016)&lt;ref name=&quot;7qaz16&quot;&gt;{{Cite web|url=https://akorda.kz/kz/events/akorda_news/akorda_other_events/zhktuimebaevty-ontustik-kazakstan-oblysynyn-ekimi-kyzmetine-tagaiyndau-turaly-zharlyk |title=«Ж.Қ.Түймебаевты Оңтүстік Қазақстан облысының әкімі қызметіне тағайындау туралы» Жарлық |lang=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2016-10-07 |accessdate=2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Абзал Сапарбекұлы]] (8 тамыз 2017 – 15 наурыз 2022)&lt;ref name=&quot;8tam17&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;15naw22a&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--1522550 |title=Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2022-03-15 |accessdate=2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Еркебұлан Оңалбекұлы Сәпиев|Еркебұлан Сәпиев]] (9 желтоқсан 2022 – 2024)&lt;ref name=&quot;9jel22&quot; /&gt;
# [[Ескендір Жүсіпұлы Айсариев|Ескендір Айсариев]] (16 шілде 2024 бастап)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-iskander-zhusipuly-aysariev-kazakstan-respublikasynyn-albaniya-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-lauazymyna-tagayyndaldy-1665025 |title=Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2024-07-16}}&lt;/ref&gt;

=== [[Андорра]] ===
# [[Бақыт Амангелдіұлы Дүйсенбаев|Бақыт Дүйсенбаев]] (21 ақпан 2015 – 27 сәуір 2018)&lt;ref name=&quot;21aqp15&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;27saw18&quot; /&gt;
# [[Константин Васильевич Жигалов|Константин Жигалов]] (8 қазан 2018 – 11 қаңтар 2023)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlygymen-kazakstan-respublikasynyn-ispaniya-koroldigindegi-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-konstantin-vasilevich-zhi |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Қазақстан Республикасының Испания Корольдігіндегі Төтенше және Өкілетті Елшісі Константин Васильевич Жигалов Қазақстан Республикасының Андорра Князьдігіндегі Төтенше және Өкілетті Елшісі, Қазақстан Республикасының Дүниежүзілік турист ұйымы жанындағы Тұрақты өкілі қызметін қоса атқарушы болып тағайындалды |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2018-10-08 |accessdate= 2024-11-28}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;11qan23a&quot; /&gt;
# [[Данат Өмірбайұлы Мұсаев|Данат Мұсаев]] (14 тамыз 2023 бастап)&lt;ref name=&quot;14tam23&quot;&gt;{{Cite web|url= https://akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--1475332 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2023-08-14 |accessdate= 2024-11-28}}&lt;/ref&gt;

=== [[Аустрия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Сағынбек Тоқабайұлы Тұрсынов|Сағынбек Тұрсынов]] (1996–2002)
# [[Рахат Мұхтарұлы Әлиев|Рахат Әлиев]] (2002–2005)
# [[Дулат Оразбекұлы Қуанышев|Дулат Куанышев]] (2005–2007)
# [[Рахат Мұхтарұлы Әлиев|Рахат Әлиев]] (2007)
# [[Қайрат Құдайбергенұлы Әбдірахманов|Қайрат Әбдірахманов]] (2007–2008)
# [[Ержан Хозеұлы Қазыхан|Ержан Қазыханов]] (2008–2011)
# [[Қайрат Құдайбергенұлы Әбдірахманов|Қайрат Әбдірахманов]] (2011–2013)
# [[Қайрат Шораұлы Сарыбай|Қайрат Сарыбай]] (2014 – қыркүйек 2020)
# [[Қайрат Ермекұлы Омаров|Қайрат Омаров]] (30 қыркүйек 2020 – 6 қазан 2022)&lt;ref name=&quot;30qir20&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;6qaz22&quot; /&gt;
# [[Әлібек Әсетұлы Бақаев|Әлібек Бақаев]] (21 қазан 2022 – 14 тамыз 2023)&lt;ref name=&quot;21qaz22&quot; /&gt;
# [[Мұхтар Бескенұлы Тілеуберді|Мұхтар Тілеуберді]] (14 тамыз 2023 – 2 қыркүйек 2026)&lt;ref name=&quot;14tam23&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/mb-tileuberdi-turaly-285143 |title=М.Б. Тілеуберді туралы |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2026-09-02 |accessdate=2026-09-15}}&lt;/ref&gt;
}}

=== [[Бельгия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Әуесхан Мақатайұлы Қырбасов|Әуесхан Қырбасов]] (1993–1998)
# [[Ахметжан Смағұлұлы Есімов|Ахметжан Есімов]] (1998–2001)
# [[Төлеутай Ысқақұлы Сүлейменов|Төлеутай Сүлейменов]] (2001–2003)
# [[Константин Васильевич Жигалов|Константин Жигалов]] (2003–2009)
# [[Ерік Мылтықбайұлы Өтембаев|Ерік Өтембаев]] (2009–2012)
# [[Алмаз Насреддинұлы Хамзаев|Алмаз Хамзаев]] (2012 – 22 мамыр 2018) 
# [[Айгүл Сайфоллақызы Құспан|Айгүл Құспан]] (3 шілде 2018 – қаңтар 2021)
# [[Марғұлан Бақытұлы Баймұхан|Марғұлан Баймұхан]] (19 сәуір 2021 – 5 шілде 2025)&lt;ref name=&quot;19saw21&quot; /&gt;
# [[Роман Юрьевич Василенко|Роман Василенко]] (5 шілде 2025 жылдан бастап)
}}

=== [[Болгария]] ===
{{columns-list|2|
# [[Тимур Бибіталыұлы Оразаев|Тимур Оразаев]]&lt;ref name=&quot;orazaev&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.gov.kz/memleket/entities/mfa-vilnius/about?lang=kk |title= Жалпы ақпарат |lang= kk |publisher= Қазақстанның Литвадағы елшілігі |accessdate= 2024-06-25}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20240624230012/https://www.gov.kz/memleket/entities/mfa-vilnius/about?lang=kk |date= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt; (2004–2008 – УСӨ)
# [[Сержан Оралбайұлы Әбдікәрімов|Сержан Әбдікәрімов]] (2008–2009 – УСӨ)
# [[Теміртай Рымтайұлы Ізбастин|Теміртай Ізбастин]] (2009 – 9 желтоқсан 2022)
# [[Виктор Валерьевич Темірбаев|Виктор Темірбаев]] (9 желтоқсан 2022 бастап)&lt;ref name=&quot;9jel22&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--911248 |title=Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2022-12-09 |accessdate=2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
}}

=== [[Босния және Герцеговина]] ===
# [[Аслан Есболайұлы Мусин|Аслан Мусин]] (21 қазан 2014 – 4 қаңтар 2017)&lt;ref name=&quot;21qaz14&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;4qan17-musin&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlygymen-zeinetkerlik-zhaska-toluyna-bailanysty-aslan-esbolaiuly-musin-kazakstan-respublikasynyn-horvatiya-respublik |title=Мемлекет басшысының Жарлығымен зейнеткерлік жасқа толуына байланысты Аслан Есболайұлы Мусин Қазақстан Республикасының Хорватия Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі қызметінен, Қазақстан Республикасының Босния және Герцеговинадағы, Черногориядағы Төтенше және Өкілетті Елшісі қызметін қоса атқарудан босатылды |lang=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2017-01-04 |accessdate=2026-09-15}}&lt;/ref&gt;
# [[Төлежан Тұрсынұлы Барлыбаев|Төлежан Барлыбаев]] (4 мамыр 2018 – 30 наурыз 2022)&lt;ref name=&quot;4mam18-barlibaev&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;30naw22&quot; /&gt;
# [[Алтай Ибрагимұлы Әбибуллаев|Алтай Әбибуллаев]] (31 қазан 2022 бастап)&lt;ref name=&quot;31qaz22&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--319735 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2022-10-31 |accessdate= 2024-06-25}}&lt;/ref&gt;

=== [[Ватикан]] ===
# [[Әлібек Әсетович Бақаев|Әлібек Бақаев]] (– 21 қазан 2022)&lt;ref name=&quot;21qaz22&quot; /&gt;
# [[Қайрат Асаниязұлы Саржанов|Қайрат Саржанов]] (18 сәуір 2023 бастап)&lt;ref name=&quot;18saw23&quot; /&gt;

=== [[Германия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Сағынбек Тоқабайұлы Тұрсынов|Сағынбек Тұрсынов]] (1993–1995)
# [[Ерік Мағзұмұлы Асанбаев|Ерік Асанбаев]] (ақпан 1996 – шілде 2000)
# [[Вячеслав Қаменұлы Ғиззатов|Вячеслав Ғиззатов]] (2000–2003)
# [[Қайрат Шораұлы Сарыбай|Қайрат Сарыбай]] (2003–2007)
# [[Нұрлан Баймолдаұлы Онжанов|Нұрлан Онжанов]] (14 қаңтар 2008 – 4 шілде 2014)&lt;ref name=&quot;4cil14&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/events/akorda_news/akorda_other_events/kadrlyk-tagaiyndaular2 |title=Кадрлық тағайындаулар |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2014-07-04 |accessdate=2026-09-15}}&lt;/ref&gt;
# [[Болат Тұрарұлы Нүсіпов|Болат Нүсіпов]] (2 қыркүйек 2014 – маусым 2019)&lt;ref name=&quot;2qir14&quot; /&gt;
# [[Дәурен Айтбайұлы Кәріпов|Дәурен Кәріпов]] (6 маусым 2019 – 13 маусым 2022)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-dauren-aytbayuly-karipov-kazakstan-respublikasynyn-germaniya-federativtik-respublikasyndagy-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-lauazymynan-bosatyldy-1353746 |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Дәурен Айтбайұлы Кәріпов Қазақстан Республикасының Германия Федеративтік Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі лауазымынан босатылды |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2022-06-13 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Нұрлан Баймолдаұлы Онжанов|Нұрлан Онжанов]] (13 маусым 2022 бастап)
}}

=== [[Грекия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Болат Серғазыұлы Сәрсенбаев|Болат Сәрсенбаев]] (2005 – 2007)
# [[Сергей Нұртайұлы Нұртаев|Сергей Нұртаев]] (2007 – қыркүйек 2015)
# [[Алексей Юрьевич Волков|Алексей Волков]] (сәуір 2016 – 2021)
# [[Ерлан Кеңесұлы Баударбек-Қожатаев|Ерлан Баударбек-Қожатаев]] (31 мамыр 2021 – 12 желтоқсан 2024)&lt;ref name=&quot;31mam21&quot; /&gt;
# [[Тимур Шәмілұлы Сұлтанғожин|Тимур Сұлтанғожин]] (23 қаңтар 2025 бастап)&lt;ref name=&quot;23qan25&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--2302015 |title=Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2025-01-23 |accessdate=2026-09-15}}&lt;/ref&gt;
}}

=== [[Дания]] ===
# [[Нұрлан Баймолдаұлы Онжанов|Нұрлан Онжанов]] (– 4 шілде 2014)&lt;ref name=&quot;4cil14&quot; /&gt;
# [[Дастан Шериазданұлы Елеукенов|Дастан Елеукенов]] (21 ақпан 2015 – 18 наурыз 2019)&lt;ref name=&quot;21aqp15&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;18naw19&quot;&gt;{{Cite web|url= https://akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen-1343192699 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=
[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2019-03-18 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Сергей Нұртайұлы Нұртаев|Сергей Нұртаев]] (2 шілде 2021 – 6 қыркүйек 2024)&lt;ref name=&quot;2cil21&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--263653 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=
[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2021-07-02 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Олжас Мұхамедғалымұлы Сүлейменов|Олжас Сүлейменов]] (21 сәуір 2025 бастап)&lt;ref name=&quot;21saw25&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--2135412 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |date=2025-04-21 |lang=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |accessdate= 2025-04-26}}&lt;/ref&gt;

=== [[Ирландия]] ===
# [[Ержан Хозеұлы Қазыхан|Ержан Қазыханов]] (– 15 ақпан 2017)&lt;ref name=&quot;15aqp17&quot; /&gt;
# [[Мағжан Жанботаұлы Ілиясов|Мағжан Ілиясов]] (18 сәуір 2023 – 20 қазан 2025)&lt;ref name=&quot;18saw23&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--1832321 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2023-04-18 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;

=== [[Исландия]] ===
# [[Ержан Хозеұлы Қазыхан|Ержан Қазыханов]] (– 15 ақпан 2017)&lt;ref name=&quot;15aqp17&quot; /&gt;
# [[Ерлан Әбілфайызұлы Ыдырысов|Ерлан Ыдырысов]] (8 тамыз 2017 – 17 тамыз 2022)&lt;ref name=&quot;8tam17&quot;&gt;{{Cite web|url= https://akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen-1343192695 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2017-08-08 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Мағжан Жанботаұлы Ілиясов|Мағжан Ілиясов]] (18 сәуір 2023 – 20 қазан 2025)&lt;ref name=&quot;18saw23&quot; /&gt;

=== [[Испания]] ===
{{columns-list|2|
# [[Алмаз Насреддинұлы Хамзаев|Алмаз Хамзаев]] (1998–2004)
# [[Нұрлан Жұмағалиұлы Дәненов|Нұрлан Даненов]] (2004–2008)
# [[Ерғалы Бөлегенов|Ерғали Бөлегенов]] (2008–2012)
# [[Бақыт Амангелдіұлы Дүйсенбаев|Бақыт Дүйсенбаев]] (2012 – 27 сәуір 2018)&lt;ref name=&quot;27saw18&quot; /&gt;
# [[Константин Васильевич Жигалов|Константин Жигалов]] (27 сәуір 2018 – 11 қаңтар 2023)&lt;ref name=&quot;27saw18&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;11qan23a&quot;&gt;{{Cite web|url= https://akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--1105558 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2023-01-11 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Данат Өмірбайұлы Мұсаев|Данат Мұсаев]] (11 қаңтар 2023 бастап)&lt;ref name=&quot;11qan23&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--1105112 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2023-01-11 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
}}

=== [[Италия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Олжас Омарұлы Сүлейменов|Олжас Сүлейменов]] (1995–2001)
# [[Бірғаным Сарықызы Әйтімова|Бірғаным Әйтімова]] (2002–2004)
# [[Алмаз Насреддинұлы Хамзаев|Алмаз Хамзаев]] (2004–2012)
# [[Андриан Көпмағамбетұлы Елемесов|Андриан Елемесов]] (2012 – 10 тамыз 2015) 
# [[Сергей Нұртайұлы Нұртаев|Сергей Нұртаев]] (қыркүйек 2015 – 12 ақпан 2021)&lt;ref name=&quot;12aqp21&quot; /&gt;
# [[Ерболат Нәсенұлы Сембаев|Ерболат Сембаев]] (26 ақпан 2021 бастап)&lt;ref name=&quot;26aqp21&quot;&gt;{{Cite web|url= https://demo.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen-1343192721 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2021-02-26 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
}}

=== [[Кипр]] ===
# [[Болат Қабдылхамитұлы Нұрғәлиев|Болат Нұрғәлиев]] (6 қаңтар 2012 – 9 қыркүйек 2014)
# [[Дулат Оразбекұлы Қуанышев|Дулат Қуанышев]] (9 қыркүйек 2014 – 30 қыркүйек 2019)&lt;ref name=&quot;30qir19b&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen-1343192710 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2019-09-30 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Сатыбалды Ересұлы Бұршақов|Сатыбалды Бұршақов]] (12 қазан 2020 – 26 наурыз 2024)&lt;ref name=&quot;12qaz20&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;26naw24&quot;&gt;{{Cite web|url= https://wap.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--2622536 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2024-03-26 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Николай Владимирович Жұмақанов|Николай Жұмақанов]] (23 қаңтар 2025 бастап)&lt;ref name=&quot;23qan25&quot; /&gt;

=== [[Латвия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Ғалымжан Тельманұлы Қойшыбаев|Ғалымжан Қойшыбаев]] (2009–2012)
# [[Виктор Валерьевич Темірбаев|Виктор Темірбаев]] (ақпан – қараша 2019)
# [[Тимур Владимирұлы Пірімбетов|Тимур Пірімбетов]] (1 қараша 2019 – 23 қазан 2023)&lt;ref name=&quot;pirimbetov&quot;&gt;{{Cite web|url= https://mirror.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlygymen-timur-vladimiruly-pirimbetov-kazakstan-respublikasynyn-latviya-respublikasyndagy-totenshe-zhane-okiletti-el |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Тимур Владимирұлы Пірімбетов Қазақстан Республикасының Латвия Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі қызметіне тағайындалды |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2019-11-01 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;23qaz23&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--2395022 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2023-10-23 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Дәурен Айтбайұлы Кәріпов|Дәурен Кәріпов]] (23 қазан 2023 бастап)&lt;ref name=&quot;23qaz23&quot; /&gt;
}}

=== [[Литва]] ===
{{columns-list|2|
# [[Саят Дүйсенбайұлы Бейсенов|Саят Бейсенов]] (1995–1997)
# [[Икрам Адырбекұлы Адырбеков|Икрам Адырбеков]] (1997–2002)
# [[Рашид Тұрарұлы Ибраев|Рашид Ибраев]] (2002–2006)
# [[Тілеухан Самарханұлы Қабдрахманов|Тілеухан Кабдрахманов]] (2006–2008)
# [[Ғалымжан Тельманұлы Қойшыбаев|Ғалымжан Қойшыбаев]] (2008–2012)
# [[Бауыржан Әлімұлы Мұхаметжанов|Бауыржан Мұхаметжанов]] (2013 – 29 мамыр 2018)
# [[Виктор Валерьевич Темірбаев|Виктор Темірбаев]] (тамыз 2018 – 9 желтоқсан 2022)&lt;ref name=&quot;9jel22&quot; /&gt;
# [[Тимур Бейбітәліұлы Оразаев|Тимур Оразаев]] (9 желтоқсан 2022 бастап)&lt;ref name=&quot;9jel22&quot; /&gt;
}}

=== [[Лихтенштейн]] ===
# [[Әлібек Әсетович Бақаев|Әлібек Бақаев]] (– 21 қазан 2022)&lt;ref name=&quot;21qaz22&quot; /&gt;
# [[Қайрат Асаниязұлы Саржанов|Қайрат Саржанов]] (18 сәуір 2023 бастап)&lt;ref name=&quot;18saw23&quot; /&gt;

=== [[Люксембург]] ===
# [[Әуесхан Мақатайұлы Қырбасов|Әуесхан Қырбасов]] (1994–1998)
# [[Ахметжан Смағұлұлы Есімов|Ахметжан Есімов]] (1998–2001)
# [[Төлеутай Ысқақұлы Сүлейменов|Төлеутай Сүлейменов]] (2001–2003)
# [[Константин Васильевич Жигалов|Константин Жигалов]] (2003–2009)
# [[Ерік Мылтықбайұлы Өтембаев|Ерік Өтембаев]] (2009–2012)
# [[Алмаз Нәсіредденұлы Хамзаев|Алмаз Хамзаев]] (2012–2018)
# [[Айгүл Сайфоллақызы Құспан|Айгүл Құспан]] (2018–2021)
# [[Марғұлан Бақытұлы Баймұхан|Марғұлан Баймұхан]] (21 қазан 2021 – 5 шілде 2025)&lt;ref name=&quot;21qaz21&quot; /&gt;
# [[Роман Юрьевич Василенко|Роман Василенко]] (9 желтоқсан 2025 жылдан бастап)&lt;ref name=&quot;9jel25&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--911444 |title=Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2025-12-09 |accessdate=2026-09-15}}&lt;/ref&gt;

=== [[Мажарстан]] ===
{{columns-list|2|
# [[Сәлім Әлмағамбетұлы Құрманғожин|Сәлім Құрманғожин]] (1993–1996)
# [[Төлеутай Ысқақұлы Сүлейменов|Төлеутай Сүлейменов]] (1996–2001)
# [[Сағынбек Тоқабайұлы Тұрсынов|Сағынбек Тұрсынов]] (2002–2006)
# [[Рашид Тұрарұлы Ибраев|Рашид Ибраев]] (2006–2012)
# [[Нұрбах Тұрарұлы Рүстемов|Нұрбах Рүстемов]] (2013 – 30 қыркүйек 2019)&lt;ref name=&quot;30qir19a&quot; /&gt;
# [[Жәнібек Жарасқанұлы Әбдрашов|Жәнібек Әбдрашов]] (30 қыркүйек 2019 – шілде 2024)&lt;ref name=&quot;30qir19a&quot; /&gt;
# [[Абзал Сапарбекұлы]] (16 шілде 2024 – 10 шілде 2026)
# [[Анель Бақытбекқызы]] (10 шілде 2026 бастап)&lt;ref name=&quot;10cil26&quot; /&gt;
}}

=== [[Мальта]] ===
# [[Андриан Көпмағамбетұлы Елемесов|Андриан Елемесов]] (6 қараша 2012 – 10 тамыз 2015)
# [[Сергей Нұртайұлы Нұртаев|Сергей Нұртаев]] (– 12 ақпан 2021)&lt;ref name=&quot;12aqp21&quot; /&gt;
# [[Ерболат Нәсенұлы Сембаев|Ерболат Сембаев]] (21 қазан 2021 бастап)&lt;ref name=&quot;21qaz21&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--2193930 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2021-10-21 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;

=== [[Нидерланд]] ===
{{columns-list|2|
# [[Дәулет Қасекенұлы Батырашев|Дәулет Батырашев]] (2004–2006 – УСӨ)
# [[Майнюра Саветқызы Мырзамадиева|Майнюра Мырзамадиева]] (2007–2016) 
# [[Мағжан Жанботаұлы Ілиясов|Мағжан Ілиясов]] (мамыр 2016 – 30 қыркүйек 2020)&lt;ref name=&quot;30qir20&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen-1343192717 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2020-09-30 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Асқар Қуанышұлы Жұмағалиев|Асқар Жұмағалиев]] (30 қыркүйек 2020 – 6 қыркүйек 2024)&lt;ref name=&quot;30qir20&quot; /&gt;
# [[Қайрат Құдайбергенұлы Әбдірахманов|Қайрат Әбдірахманов]] (6 қыркүйек 2024 – 9 желтоқсан 2025)&lt;ref name=&quot;9jel25&quot; /&gt;
# [[Ақан Ақасұлы Рахметуллин|Ақан Рахметуллин]] (9 желтоқсан 2025 бастап)&lt;ref name=&quot;9jel25&quot; /&gt;
}}

=== [[Норвегия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Марат Төлеубекұлы Есенбаев|Марат Есенбаев]] (2004–2006 – УСӨ)
# [[Нұрлан Әділұлы Жалғасбаев|Нұрлан Жалғасбаев]] (2006–2008 – УСӨ)
# [[Марат Төлеубекұлы Есенбаев|Марат Есенбаев]] (2008–2010 – УСӨ)
# [[Нұрлан Орынбасарұлы Мусин|Нұрлан Мусин]] (2010–2013 – УСӨ)
# [[Асқар Сағиұлы Тәжиев|Асқар Тәжиев]] (2013 – 17 қыркүйек 2014) 
# [[Қайрат Қуатұлы Әбусейітов|Қайрат Әбусейітов]] (қыркүйек 2014 – қазан 2018)
# [[Еркін Қадырбекұлы Ахинжанов|Еркін Ахинжанов]] (9 сәуір 2019 – 11 қаңтар 2023)
# [[Әділ Қапанұлы Тұрсынов|Әділ Тұрсынов]] (11 қаңтар 2023 бастап)&lt;ref name=&quot;11qan23&quot; /&gt;
}}

=== [[Польша]] ===
{{columns-list|2|
# [[Игорь Николаевич Тутеволь|Игорь Тутеволь]] (1999–2000 – УСӨ)
# [[Тамас Қалмұхамбетұлы Айтмұхамбетов|Тамас Айтмухамбетов]] (2000–2001 – УСӨ)
# [[Константин Васильевич Жигалов|Константин Жигалов]] (2000–2003)
# [[Төлеутай Ысқақұлы Сүлейменов|Төлеутай Сүлейменов]] (2003–2005)
# [[Алексей Юрьевич Волков|Алексей Волков]] (2005–2012)
# [[Ерік Мылтықбайұлы Өтембаев|Ерік Өтембаев]] (2012–2016) 
# [[Алтай Ибрагимұлы Әбибуллаев|Алтай Әбибуллаев]] (мамыр 2016 – ақпан 2017)
# [[Марғұлан Бақытұлы Баймұхан|Марғұлан Баймұхан]] (шілде 2017 – мамыр 2020)
# [[Әлім Серікұлы Қирабаев|Әлім Қирабаев]] (5 наурыз 2020 – 7 сәуір 2025)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlygymen-alim-serikuly-kirabaev-kazakstan-respublikasynyn-polsha-respublikasyndagy-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-k |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Әлім Серікұлы Қирабаев Қазақстан Республикасының Польша Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі қызметіне тағайындалды |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2020-03-05 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Нұрлан Әділұлы Жалғасбаев|Нұрлан Жалғасбаев]] (7 сәуір 2025 бастап)&lt;ref name=&quot;7sau25&quot; /&gt;
}}

=== [[Португалия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Жан Сержанұлы Ғалиев|Жан Ғалиев]] (– 30 қыркүйек 2019)&lt;ref name=&quot;30qir19b&quot; /&gt;
# [[Дәулет Қасекенұлы Батырашев|Дәулет Батырашев]] (30 қыркүйек 2019  – 5 қаңтар 2025)&lt;ref name=&quot;30qir19a&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen-1343192709 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2019-09-30 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Жан Сержанұлы Ғалиев|Жан Ғалиев]] (5 қаңтар 2025 бастап)&lt;ref name=&quot;qrsim25&quot;&gt;{{Cite web|url= https://akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--5029 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2025-01-05 |accessdate= 2025-01-05}}&lt;/ref&gt;
}}

=== [[Румыния]] ===
{{columns-list|2|
# [[Эрик Болатбекұлы Жүсіпов|Эрик Жүсіпов]] (2003–2005 – УСӨ)
# [[Бақытжан Ордабаев]] (2005–2008 – УСӨ)
# [[Дархан Аманұлы Кәлетаев|Дархан Кәлетаев]]? (2008–2012 – УСӨ)
# [[Талғат Ғабдуллаұлы Калиев|Талғат Калиев]] (2012–2014 – УСӨ) 
# [[Дәулет Қасекенұлы Батырашев|Дәулет Батырашев]] (2 қыркүйек 2014 – 30 қыркүйек 2019)&lt;ref name=&quot;2qir14&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/16727-memleket-basshysynyn-zharlyktarymen |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2014-09-02 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;30qir19a&quot; /&gt;
# [[Нұрбах Тұрарұлы Рүстемов|Нұрбах Рүстемов]] (30 қыркүйек 2019 –)&lt;ref name=&quot;30qir19a&quot; /&gt;
# [[Ерлік Шәкірұлы Әли|Ерлік Әли]] (24 наурыз 2023 – 22 шілде 2026)&lt;ref name=&quot;24naw23&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--2421217 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2023-03-24 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Амангелді Ғазезұлы Саинов|Амангелді Саинов]] (22 шілде 2026 бастап)
}}

=== [[Сан-Марино]] ===
# [[Андриан Көпмағамбетұлы Елемесов|Андриан Елемесов]] (6 қараша 2012 – 10 тамыз 2015)
# [[Сергей Нұртайұлы Нұртаев|Сергей Нұртаев]] (– 12 ақпан 2021)&lt;ref name=&quot;12aqp21&quot; /&gt;
# [[Ерболат Нәсенұлы Сембаев|Ерболат Сембаев]] (21 қазан 2021 бастап)&lt;ref name=&quot;21qaz21&quot; /&gt;

=== [[Сербия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Нұрбах Тұрарұлы Рүстемов|Нұрбах Рүстемов]] (– 30 қыркүйек 2019)&lt;ref name=&quot;30qir19a&quot; /&gt;
# [[Ғабит Әбдімажитұлы Сыздықбеков|Ғабит Сыздықбеков]] (30 қыркүйек 2019 – 2 шілде 2021)&lt;ref name=&quot;30qir19a&quot; /&gt;
# [[Мәди Бәкірұлы Атамқұлов|Мәди Атамқұлов]] (2 шілде 2021 – 10 шілде 2026)&lt;ref name=&quot;2cil21&quot; /&gt;
# [[Болат Бариұлы Иманбаев|Болат Иманбаев]] (10 шілде 2026 бастап)&lt;ref name=&quot;10cil26&quot; /&gt;
}}

=== [[Словакия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Сержан Оралбайұлы Әбдікәрімов|Сержан Әбдікәрімов]] (28 қазан 2015 – 30 қыркүйек 2019)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlygymen-kazakstan-respublikasynyn-cheh-respublikasyndagy-totenshe-zhene-okiletti-elshisi-serzhan-oralbaiuly-ebdiker |title=Мемлекет Басшысының Жарлығымен Қазақстан Республикасының Чех Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі Сержан Оралбайұлы Әбдікәрімов Қазақстан Республикасының Словак Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі қызметін қоса атқарушы болып тағайындалды |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2015-10-28 |accessdate=2026-09-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;30qir19a&quot; /&gt;
# [[Роман Юрьевич Василенко|Роман Василенко]] (21 желтоқсан 2019 –)&lt;ref name=&quot;21jel19&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen-1343192711 |title=Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2019-12-21 |accessdate=2026-09-15}}&lt;/ref&gt;
# [[Төлежан Тұрсынұлы Барлыбаев|Төлежан Барлыбаев]] (30 наурыз 2022 – қараша 2024)&lt;ref name=&quot;30naw22&quot;&gt;{{Cite web|url= https://akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--302120 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2022-03-30 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Жанна Ниязбекқызы Сағынова|Жанна Сағынова]] (15 қараша 2024 бастап)&lt;ref name=&quot;15qar24&quot; /&gt;
}}

=== [[Словения]] ===
# [[Қайрат Ермекұлы Омаров|Қайрат Омаров]] (21 қазан 2021 – 6 қазан 2022)&lt;ref name=&quot;6qaz22&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;21qaz21&quot; /&gt;
# [[Әлібек Әсетұлы Бақаев|Әлібек Бақаев]] (24 наурыз 2023 – 14 тамыз 2023)&lt;ref name=&quot;24naw23&quot; /&gt;
# [[Данияр Қабидоллаұлы Сарекенов|Данияр Сарекенов]] (9 қыркүйек 2024 – 13 қазан 2025)
# [[Алтай Ибрагимұлы Әбибуллаев|Алтай Әбибуллаев]] (13 қазан 2025 бастап)

=== [[Солтүстік Македония]] ===
# [[Нұрбах Тұрарұлы Рүстемов|Нұрбах Рүстемов]] (– 30 қыркүйек 2019)&lt;ref name=&quot;30qir19a&quot; /&gt;
# [[Жәнібек Жарасқанұлы Әбдрашов|Жәнібек Әбдрашов]] (2 қыркүйек 2020 –)
# [[Сатыбалды Ересұлы Бұршақов|Сатыбалды Бұршақов]] (26 наурыз 2024 – 27 тамыз 2026)&lt;ref name=&quot;26naw24&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-satybaldy-eresuly-burshakov-kazakstan-respublikasynyn-soltustik-makedoniya-respublikasyndagy-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-lauazymynan-bosatyldy-277720 |title=Мемлекет басшысының Жарлығымен Сатыбалды Ересұлы Бұршақов Қазақстан Республикасының Солтүстік Македония Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі лауазымынан босатылды |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2026-08-27 |accessdate=2026-08-27}}&lt;/ref&gt;

=== [[Ұлыбритания]] ===
{{columns-list|2|
# [[Нұртай Әбіқайұлы Әбіқаев|Нұртай Әбіқаев]] (1995–1996)
# [[Қанат Бекмырзаұлы Саудабаев|Қанат Саудабаев]] (1996–1999)
# [[Әділ Құрманжанұлы Ахметов|Әділ Ахметов]] (2000–2001)
# [[Ерлан Әбілфайызұлы Ыдырысов|Ерлан Ыдырысов]] (2002–2007)
# [[Қайрат Қуатұлы Әбусейітов|Қайрат Әбусейітов]] (2008 – 17 қыркүйек 2014)
# [[Ержан Хозеұлы Қазыхан|Ержан Қазыханов]] (17 қыркүйек 2014 – 15 ақпан 2017)&lt;ref name=&quot;15aqp17&quot; /&gt;
# [[Ерлан Әбілфайызұлы Ыдырысов|Ерлан Ыдырысов]] (15 ақпан 2017 – 17 тамыз 2022)&lt;ref name=&quot;15aqp17&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen-1343192692 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2017-02-15 |accessdate= 2024-06-25}}&lt;/ref&gt;
# [[Мағжан Жанботаұлы Ілиясов|Мағжан Ілиясов]] (6 қазан 2022 – 20 қазан 2025)&lt;ref name=&quot;6qaz22&quot;&gt;{{Cite web|url= https://akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--69959 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2022-10-06 |accessdate= 2024-11-28}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.gov.kz/memleket/entities/mfa-london/about/structure/people/28485?lang=kk |title= Ілиясов Мағжан Жанботаұлы |lang= kk |publisher= [[Қазақстанның Ұлыбританиядағы Елшілігі]] |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Әлібек Әсетұлы Бақаев|Әлібек Бақаев]] (22 шілде 2026 бастап)
}}

=== [[Финляндия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Ғалымжан Тельманұлы Қойшыбаев|Ғалымжан Қойшыбаев]] (2009–2016)
# [[Мұрат Әбуғалиұлы Нұртілеу|Мұрат Нұртілеуов]] (29 наурыз 2016 – 25 наурыз 2019)
# [[Жанна Сәбитқызы Сартбаева|Жанна Сартбаева]] (18 мамыр 2019 – 20 маусым 2024)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-zhanna-sabitkyzy-sartbaeva-kazakstan-respublikasynyn-finlyandiya-respublikasyndagy-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-lauazymynan-bosatyldy-2052539 |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Жанна Сәбитқызы Сартбаева Қазақстан Республикасының Финляндия Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі лауазымынан босатылды |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2024-06-20 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Азамат Сәбитұлы Әбдіраимов|Азамат Әбдіраимов]] (20 маусым 2024 бастап)
}}

=== [[Франция]] ===
{{columns-list|2|
# [[Тілеухан Самарханұлы Қабдрахманов|Тілеухан Қабдрахманов]] (1993–1996)
# [[Нұрлан Жұмағалиұлы Дәненов|Нұрлан Даненов]] (1997–1999)
# [[Ақмарал Хайдарқызы Арыстанбекова|Ақмарал Арыстанбекова]] (1999–2003)
# [[Дулат Оразбекұлы Қуанышев|Дулат Қуанышев]] (2003–2005)
# [[Аманжол Қазбекұлы Жанқұлиев|Аманжол Жанқұлиев]] (2005–2008)
# [[Мұрат Сейітжанұлы Тәшібаев|Мұрат Тәшібаев]] (2008–2009)
# [[Нұрлан Жұмағалиұлы Дәненов|Нұрлан Даненов]] (2009 – қазан 2017) 
# [[Жан Сержанұлы Ғалиев|Жан Ғалиев]] (31 қазан 2017 – қыркүйек 2022)
# [[Гүлсара Мерейқызы Арыстанқұлова|Гүлсара Арыстанқұлова]] (23 шілде 2022 бастап)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-gulsara-mereykyzy-arystankulova-kazakstan-respublikasynyn-francuz-respublikasyndagy-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-lauazymyna-tagayyndaldy-2365642 |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Гүлсара Мерейқызы Арыстанқұлова Қазақстан Республикасының Француз Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі лауазымына тағайындалды |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2022-07-23 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
}}

=== [[Хорватия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Алтай Ибрагимұлы Әбибуллаев|Алтай Әбибуллаев]] (2008–2009 – УСӨ)
# [[Төлежан Тұрсынұлы Барлыбаев|Төлежан Барлыбаев]] (2012–2014 – УСӨ)
# [[Аслан Есболайұлы Мусин|Аслан Мусин]] (2014 – 4 қаңтар 2017)&lt;ref name=&quot;4qan17-musin&quot; /&gt;
# [[Төлежан Тұрсынұлы Барлыбаев|Төлежан Барлыбаев]] (мамыр 2017 – 30 наурыз 2022)&lt;ref name=&quot;30naw22&quot; /&gt;
# [[Алтай Ибрагимұлы Әбибуллаев|Алтай Әбиболлаев]] (30 наурыз 2022 – 24 наурыз 2023)&lt;ref name=&quot;30naw22&quot; /&gt;
# [[Ақылбек Әбсатұлы Камалдинов|Ақылбек Камалдинов]] (16 маусым 2023 – 5 қаңтар 2025)&lt;ref name=&quot;16maw23&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--1653134 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2023-03-16 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Дәулет Қасекенұлы Батырашев|Дәулет Батырашев]] (5 қаңтар 2025 бастап)&lt;ref name=&quot;qrsim25&quot; /&gt;
}}

=== [[Черногория]] ===
# [[Аслан Есболайұлы Мусин|Аслан Мусин]] (21 қазан 2014 – 4 қаңтар 2017)&lt;ref name=&quot;21qaz14&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;4qan17-musin&quot; /&gt;
# [[Төлежан Тұрсынұлы Барлыбаев|Төлежан Барлыбаев]] (4 мамыр 2018 – 30 наурыз 2022)&lt;ref name=&quot;4mam18-barlibaev&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlygymen-kazakstan-respublikasynyn-horvatiya-respublikasyndagy-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-tolezhan-tursynuly-ba |title=Мемлекет басшысының Жарлығымен Қазақстан Республикасының Хорватия Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі Төлежан Тұрсынұлы Барлыбаев Қазақстан Республикасының Босния және Герцеговинадағы, Черногориядағы Төтенше және Өкілетті Елшісі қызметін қоса атқарушы болып тағайындалды |lang=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2018-05-04 |accessdate=2026-09-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;30naw22&quot; /&gt;

=== [[Чехия]] ===
{{columns-list|2|
#[[Советқали Қамаубайұлы Қартбаев|Советқали Қартбаев]] (1997–2001)
#Дархан Әліұлы Бердәлиев (2001–2003)
#Игорь Идеалұлы Мұсәлімов (2003–2004)
#[[Шәріп Омарұлы Омаров|Шәріп Омаров]] (2004–2008)
#[[Анарбек Бақтығазыұлы Қарашев|Анарбек Қарашев]] (қаңтар 2008 – шілде 2014)
#[[Сержан Оралбайұлы Әбдікәрімов|Сержан Әбдікәрімов]] (16 наурыз 2015 – 30 қыркүйек 2019)&lt;ref name=&quot;16naw15&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;30qir19a&quot; /&gt;
#[[Марат Мұханбетқазыұлы Тәжин|Марат Тәжин]] (қараша 2019 – 16 маусым 2023)
#[[Бақыт Амангелдіұлы Дүйсенбаев|Бақыт Дүйсенбаев]] (16 маусым 2023 –)&lt;ref name=&quot;16maw23&quot; /&gt;
# [[Қайрат Құдайбергенұлы Әбдірахманов|Қайрат Әбдірахманов]] (9 желтоқсан 2025 бастап)&lt;ref name=&quot;9jel25&quot; /&gt;
}}

=== [[Швейцария]] ===
{{columns-list|2|
# [[Болат Жамитұлы Өтемұратов|Болат Өтемұратов]] (1996–1999)
# [[Нұрлан Жұмағалиұлы Дәненов|Нұрлан Дәненов]] (1999–2004)
# [[Абусеитов, Кайрат Хуатович|К. Абусеитов]] (2004–2008)
# [[Аманжол Қазбекович Жанқұлиев|Аманжол Жанкулиев]] (2008–2009)
# [[Мұхтар Бескенұлы Тілеуберді|Мұхтар Тілеуберді]] (2009 – наурыз 2016) 
# [[Жанар Сейдахметқызы Айтжанова|Жанар Айтжанова]] (11 мамыр 2016 – 4 қыркүйек 2019)
# [[Әлібек Әсетович Бақаев|Әлібек Бақаев]] (4 қыркүйек 2019 – 21 қазан 2022)&lt;ref name=&quot;21qaz22&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--2195722 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2022-10-21 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Қайрат Асаниязұлы Саржанов|Қайрат Саржанов]] (21 қазан 2022 бастап)&lt;ref name=&quot;21qaz22&quot; /&gt;
}}

=== [[Швеция]] ===
{{columns-list|2|
# [[Дастан Шериазданұлы Елеукенов|Дастан Елеукенов]] (2013 – 18 наурыз 2019)&lt;ref name=&quot;18naw19&quot; /&gt;
# [[Қайрат Құдайбергенұлы Әбдірахманов|Қайрат Әбдірахманов]] (наурыз 2019 – 7 желтоқсан 2020)
# [[Сергей Нұртайұлы Нұртаев|Сергей Нұртаев]] (12 ақпан 2021 – 6 қыркүйек 2024)&lt;ref name=&quot;12aqp21&quot; /&gt;
# [[Олжас Мұхамедғалымұлы Сүлейменов|Олжас Сүлейменов]] (6 қыркүйек 2024 бастап)
}}

=== [[Эстония]] ===
{{columns-list|2|
# [[Ғалымжан Тельманұлы Қойшыбаев|Ғалымжан Қойшыбаев]] (2009–2016)
# [[Мұрат Әбуғалиұлы Нұртілеу|Мұрат Нұртілеуов]] (ақпан 2017 – наурыз 2019)
# [[Нұрлан Мұсатайұлы Сейтімов|Нұрлан Сейтімов]] (21 желтоқсан 2019 – 27 наурыз 2024)&lt;ref name=&quot;21jel19&quot; /&gt;
# [[Алтай Сейдірұлы Көлгінов|Алтай Көлгінов]] (27 наурыз 2024 бастап)
}}

== [[Посткеңестік кеңістік]] ==
=== [[Армения]] ===
{{columns-list|2|
# [[Айымдос Ерсайынұлы Бозжігітов|Айымдос Бозжігітов]] (2010 – 16 наурыз 2015)&lt;ref name=&quot;16naw15&quot; /&gt;
# [[Тимур Бейбітәліұлы Оразаев|Темір Оразаев]] (29 наурыз 2016 – 12 ақпан 2021)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://kaz.inform.kz/news/t-orazaev-kazakstannyn-armeniyadagy-elshisi-bolyp-tagayyndaldy_a2886544/ |title= Т.Оразаев Қазақстанның Армениядағы Елшісі болып тағайындалды |lang= kk |publisher= kaz.inform.kz |date= 2016-03-29 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;12aqp21-20&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen-1343192720 |title=Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2021-02-12 |accessdate=2026-09-15}}&lt;/ref&gt;
# [[Болат Бариұлы Иманбаев|Болат Иманбаев]] (12 ақпан 2021 – 10 шілде 2026)&lt;ref name=&quot;12aqp21&quot;&gt;{{Cite web|url= https://demo.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen-1343192719 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2021-02-12 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;10cil26&quot; /&gt;
}}

=== [[Әзербайжан]] ===
{{columns-list|2|
# [[Ибраһим Әжейұлы Аманғалиев|Ибраһим Аманғалиев]] (1993–1998)
# [[Рашид Тұрарұлы Ибраев|Рашид Ибраев]] (1998–2002)
# [[Андар Мәулешұлы Шоқпытов|Андар Шоқпытов]] (2002–2007)
# [[Серік Дастанұлы Пірімбетов|Серік Пірімбетов]] (2008–2013)
# [[Амангелді Жұмабайұлы Жұмабаев|Амангелді Жұмабаев]] (2013–2015)
# [[Бейбіт Өксікбайұлы Исабаев|Бейбіт Исабаев]] (16 наурыз 2015 – 2019)&lt;ref name=&quot;16naw15&quot; /&gt;
# [[Сержан Оралбайұлы Әбдікәрімов|Сержан Әбдікәрімов]] (30 қыркүйек 2019 – 2023)&lt;ref name=&quot;30qir19a&quot; /&gt;
# [[Әлім Дәуренұлы Байел|Әлім Байел]] (18 сәуір 2023 бастап)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-alim-daurenuly-bayel-kazakstan-respublikasynyn-azerbayzhan-respublikasyndagy-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-lauazymyna-tagayyndaldy-1831827 |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Әлім Дәуренұлы Байел Қазақстан Республикасының Әзербайжан Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі лауазымына тағайындалды |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2023-04-18 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
}}

=== [[Беларусь]] ===
{{columns-list|2|
# [[Валерий Батайұлы Темірбаев|Валерий Темірбаев]] (1994–1996)
# [[Юрий Алексеевич Клочков|Юрий Клочков]] (1996–1998)
# [[Владимир Иванович Алесин|Владимир Алесин]] (1998–2003)
# [[Ғазиз Алдамжаров]] (2003–2006)
# [[Болат Ғазизұлы Ысқақов|Болат Ысқақов]] (2006–2008)
# [[Анатолий Владимирович Смирнов|Анатолий Смирнов]] (2008–2012)
# [[Ерғалы Бөлегенов|Ерғали Бөлегенов]] (2012–2017)
# [[Ермұхамет Қабиденұлы Ертісбаев|Ермұхамет Ертісбаев]] (2017–2019)
# [[Асқар Асанұлы Бейсенбаев|Асқар Бейсенбаев]] (12 тамыз 2019 – тамыз 2023)
# [[Ерлан Сапарұлы Байжанов|Ерлан Байжанов]] (25 тамыз 2023 – маусым 2024)&lt;ref name=&quot;25tam23&quot; /&gt;
# [[Тимур Мекешұлы Жақсылықов|Тимур Жақсылықов]] (4 маусым 2024 бастап)&lt;ref name=&quot;jaqsylyqov24&quot;&gt;{{Cite web|url= https://akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-timur-mekeshuly-zhaksylykov-kazakstan-respublikasynyn-belarus-respublikasyndagy-elshisi-bolyp-tagayyndaldy-451658 |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Тимур Мекешұлы Жақсылықов Қазақстан Республикасының Беларусь Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі, ТМД Жарғылық органдарының жанындағы Тұрақты өкіл қызметін қоса атқарушы болып тағайындалды |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2024-06-04 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
}}

=== [[Грузия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Наурыз Ғұбайдуллаұлы Айдаров|Наурыз Айдаров]] (2003–2005 – УСӨ)
# [[Нұрлан Әділұлы Жалғасбаев|Нұрлан Жалғасбаев]] (2005–2006 – УСӨ)
# [[Игорь Идеалұлы Мұсәлімов|Игорь Мұсәлімов]] (2006–2011 – УСӨ)
# [[Әділ Қапанұлы Тұрсынов|Әділ Тұрсынов]] (2012–2013 – УСӨ)
# [[Ермұхамет Қабиденұлы Ертісбаев|Ермұхамет Ертісбаев]] (2013–2017) 
# [[Бауыржан Әлімұлы Мұхаметжанов|Бауыржан Мұхаметжанов]] (2018–2022)
# [[Мәлік Кеңесбайұлы Мырзалин|Мәлік Мырзалин]] (9 желтоқсан 2022 – 11 қыркүйек 2026)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-malik-kenesbayuly-myrzalin-kazakstan-respublikasynyn-gruziyadagy-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-bolyp-tagayyndaldy-ol-kazakstan-respublikasy-prezidentinin-akimshiligi-basshysynyn-orynbasary-lauazymynan-bosatyldy-911036 |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Мәлік Кеңесбайұлы Мырзалин Қазақстан Республикасының Грузиядағы Төтенше және Өкілетті Елшісі болып тағайындалды, ол Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі Басшысының орынбасары лауазымынан босатылды |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2022-12-09 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;26qir11&quot; /&gt;
# [[Талғат Мұбарақұлы Адуов|Талғат Адуов]] (11 қыркүйек 2026 бастап)&lt;ref name=&quot;26qir11&quot; /&gt;
}}

=== [[Қырғызстан]] ===
{{columns-list|2|
# [[Мұхтар Шаханов]] (1993–2003)
# [[Өмірзақ Өзбекұлы Өзбеков|Өмірзақ Өзбеков]] (2003–2008)
# [[Бақыт Сағындықұлы Оспанов|Бақыт Оспанов]] (2008–2009)
# [[Бейбіт Өксікбайұлы Исабаев|Бейбіт Исабаев]] (2009 – 16 наурыз 2015)&lt;ref name=&quot;16naw15&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/17959-memleket-basshysynyn-zharlyktarymen |title=Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2015-03-16 |accessdate=2026-09-15}}&lt;/ref&gt;
# [[Айымдос Ерсайынұлы Бозжігітов|Айымдос Бозжігітов]] (16 наурыз 2015 – 7 ақпан 2018)&lt;ref name=&quot;16naw15&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlygymen-aiymdos-ersaiynuly-bozzhigitov-kazakstan-respublikasynyn-kyrgyz-respublikasyndagy-totenshe-zhane-okiletti-e |title=Мемлекет басшысының Жарлығымен Айымдос Ерсайынұлы Бозжігітов Қазақстан Республикасының Қырғыз Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі қызметінен босатылды |lang=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2018-02-07 |accessdate=2026-09-15}}&lt;/ref&gt;
# [[Кәрім Нәсбекұлы Көкірекбаев|Кәрім Көкірекбаев]] (7 ақпан 2018 – 26 тамыз 2019)
# [[Қайрат Айтмұхамбетұлы Нұрпейісов|Қайрат Нұрпейісов]] (26 тамыз 2019 – 19 сәуір 2021)&lt;ref name=&quot;26tam19&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;19saw21a&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--1934628 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2021-04-19 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Рәпіл Сейітханұлы Жошыбаев|Рәпіл Жошыбаев]] (19 сәуір 2021 – 10 шілде 2026)&lt;ref name=&quot;19saw21&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--1934432 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2021-04-19 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Әбілқайыр Бақтыбайұлы Сқақов|Әбілқайыр Сқақов]] (10 шілде 2026 бастап)&lt;ref name=&quot;10cil26&quot; /&gt;
}}

=== [[Молдова]] ===
# [[Дархан Аманұлы Кәлетаев|Дархан Кәлетаев]] (12 қазан 2020 – 2022)&lt;ref name=&quot;12qaz20&quot; /&gt;
# [[Алмат Дәкібайұлы Айдарбеков|Алмат Айдарбеков]] (30 наурыз 2022 бастап)&lt;ref name=&quot;30naw22&quot; /&gt;

=== [[Өзбекстан]] ===
{{columns-list|2|
# [[Сайлау Батыршаұлы]] (1993-1994)
# [[Нәжімеден Ихсанұлы Есқалиев|Нәжімеден Есқалиев]] (1994–1997)
# [[Өмірзақ Өзбекұлы Өзбеков|Өмірзақ Өзбеков]] (1997–2003)
# [[Тілеухан Самарханұлы Қабдрахманов|Тілеухан Қабдрахманов]] (2003–2006)
# [[Асқар Исабекұлы Мырзахметов|Асқар Мырзахметов]] (2006–2007)
# [[Зауытбек Қауысбекұлы Тұрысбеков|Зауытбек Тұрысбеков]] (2007–2009)
# [[Бөрібай Биқожаұлы Жексембин|Бөрібай Жексембин]] (2010 – желтоқсан 2015)
# [[Ерік Мылтықбайұлы Өтембаев|Ерік Өтембаев]] (2016 – 18 наурыз 2019)&lt;ref name=&quot;18naw19&quot; /&gt;
# [[Дархан Амангелдіұлы Сатыбалды|Дархан Сатыбалды]] (2019–2022)
# [[Бейбіт Бәкірұлы Атамқұлов|Бейбіт Атамқұлов]] (31 қазан 2022 – 22 шілде 2026)&lt;ref name=&quot;31qaz22&quot; /&gt;
# [[Ералы Лұқпанұлы Тоғжанов|Ералы Тоғжанов]] (22 шілде 2026 бастап)
}}

=== [[Ресей]] ===
{{Толық мақала|Қазақстанның Ресейдегі елшілерінің тізімі}}
{{columns-list|2|
#[[Валерий Батайұлы Темірбаев|Валерий Темірбаев]] (1992–1994)
#[[Тайыр Аймұхамедұлы Мансұров|Тайыр Мансұров]] (қаңтар 1994 – ақпан 2002)
#[[Алтынбек Сәрсенбайұлы]] (2002 – қараша 2003)
#[[Қырымбек Елеуұлы Көшербаев|Қырымбек Көшербаев]] (қараша 2003 – 24 қаңтар 2006)
#[[Жансейіт Қансейітұлы Түймебаев|Жансейіт Түймебаев]] (1 ақпан 2006 – 19 қаңтар 2007)
#[[Нұртай Әбіқайұлы Әбіқаев|Нұртай Әбіқаев]] (12 ақпан 2007 – 14 қазан 2008)
#[[Әділбек Рыскелдіұлы Жақсыбеков|Әділбек Жақсыбеков]] (11 қараша 2008 – 24 маусым 2009)
#[[Зауытбек Қауысбекұлы Тұрысбеков|Зауытбек Тұрысбеков]] (14 тамыз 2009 – 25 сәуір 2012)
#[[Ғалым Ізбасарұлы Оразбақов|Ғалым Оразбақов]] (25 сәуір 2012 – 22 қаңтар 2014)
#[[Марат Мұханбетқазыұлы Тәжин|Марат Тәжин]] (11 ақпан 2014 – 12 қаңтар 2017)
#[[Иманғали Нұрғалиұлы Тасмағамбетов|Иманғали Тасмағамбетов]] (3 ақпан 2017 – 18 желтоқсан 2019)
#[[Ермек Беделбайұлы Көшербаев|Ермек Көшербаев]] (29 қаңтар 2020 – 16 маусым 2023)
#[[Дәурен Әскербекұлы Абаев|Дәурен Абаев]] (3 шілде 2023 бастап)
}}

=== [[Тәжікстан]] ===
{{columns-list|2|
# [[Нәжімеден Ықсанұлы Есқалиев|Нәжімеден Есқалиев]] (1997–1999)
# [[Аманжол Қазбекұлы Жанқұлиев|Аманжол Жанқұлиев]] (2001–2003)
# [[Ерлан Әділханұлы Әбілдаев|Ерлан Әбілдаев]] (2004–2008)
# [[Әбутәліп Ібіжанұлы Ахметов|Әбутәліп Ахметов]] (2008–2010+)
# [[Ағыбай Дінкенұлы Смағұлов|Ағыбай Смағұлов]] (2011–2017)
# [[Асқар Ерлікұлы Тәжібаев|Асқар Тәжібаев]] (18 наурыз 2019 – 15 наурыз 2022)&lt;ref name=&quot;15naw22b&quot; /&gt;
# [[Уәлихан Әмірханұлы Төреханов|Уәлихан Төреханов]] (15 наурыз 2022 бастап)&lt;ref name=&quot;15naw22b&quot; /&gt;
}}

=== [[Түрікменстан]]===
{{columns-list|2|
# [[Амангелді Жұмабайұлы Жұмабаев|Амангелді Жұмабаев]] (1999–2004)
# [[Вячеслав Қаменұлы Ғиззатов|Вячеслав Ғиззатов]] (2004–2005)
# [[Мұрат Марданұлы Атанов|Мұрат Атанов]] (2005–2008)
# [[Асхат Тұтқышбайұлы Оразбай|Асхат Оразбай]] (2008–2012)
# [[Орман Кәрімұлы Нұрбаев|Орман Нұрбаев]] (2012–2017)
# [[Жандос Әнуарұлы Асанов|Жандос Асанов]] (13 шілде 2018 – тамыз 2019)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlygymen-zhandos-anuaruly-asanov-kazakstan-respublikasynyn-turikmenstandagy-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-kyzmetin |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Жандос Әнуарұлы Асанов Қазақстан Республикасының Түрікменстандағы Төтенше және Өкілетті Елшісі қызметіне тағайындалды |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2018-07-13 |accessdate= 2024-09-11}}&lt;/ref&gt;
# [[Еркебұлан Оңалбекұлы Сәпиев|Еркебұлан Сәпиев]] (26 тамыз 2019 – 15 наурыз 2022)&lt;ref name=&quot;26tam19&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen-1343192706 |title=Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2019-08-26 |accessdate=2026-09-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;15naw22b&quot; /&gt;
# [[Асқар Ерлікұлы Тәжібаев|Асқар Тәжібаев]] (15 наурыз 2022 – 20 маусым 2024)&lt;ref name=&quot;15naw22b&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-askar-erlikuly-tazhibaev-kazakstan-respublikasynyn-turikmenstandagy-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-lauazymynan-bosatyldy-2052143 |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Асқар Ерлікұлы Тәжібаев Қазақстан Республикасының Түрікменстандағы Төтенше және Өкілетті Елшісі лауазымынан босатылды |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2024-06-20 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Нұрлан Асқарұлы Ноғаев|Нұрлан Ноғаев]] (20 маусым 2024 бастап)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.ktk.kz/kz/newsfeed/article/2024/06/20/273172/ |title= Нұрлан Ноғаев Қазақстанның Түрікменстандағы елшісі болып тағайындалды |lang= kk |publisher= [[КТК (телеарна)|КТК]] |date= 2024-06-20 |accessdate= 2024-06-25}}&lt;/ref&gt;
}}

=== [[Украина]] ===
{{columns-list|2|
# [[Юрий Алексеевич Клочков|Юрий Клочков]] (1994–1996)
# [[Нәжімеден Ықсанұлы Есқалиев|Нәжімеден Есқалиев]] (1997–1999)
# [[Равиль Тәжіқараұлы Шырдабаев|Равиль Шырдабаев]] (1999–2003)
# [[Амангелді Жұмабайұлы Жұмабаев|Амангелді Жұмабаев]] (2003–2011)
# [[Зауытбек Қауысбекұлы Тұрысбеков|Зауытбек Тұрысбеков]] (2012–2015) 
# [[Самат Исламұлы Ордабаев|Самат Ордабаев]] (2016–2020)
# [[Дархан Аманұлы Кәлетаев|Дархан Кәлетаев]] (12 қазан 2020 – 17 сәуір 2025)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen-1343192718 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |date=2020-10-12 |lang=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |accessdate= 2025-04-26}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-darhan-amanuly-kaletaev-kazakstan-respublikasynyn-ukrainadagy-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-lauazymynan-bosatyldy-1733555 |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Дархан Аманұлы Кәлетаев Қазақстан Республикасының Украинадағы Төтенше және Өкілетті Елшісі лауазымынан босатылды |date=2025-04-17|lang=kk|publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |accessdate= 2025-04-26}}&lt;/ref&gt;
# [[Төлежан Тұрсынұлы Барлыбаев|Төлежан Барлыбаев]] (17 сәуір 2025 бастап)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-tolezhan-tursynuly-barlybaev-kazakstan-respublikasynyn-ukrainadagy-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-lauazymyna-tagayyndaldy-1733617 |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Төлежан Тұрсынұлы Барлыбаев Қазақстан Республикасының Украинадағы Төтенше және Өкілетті Елшісі лауазымына тағайындалды |date=2025-04-17|lang=kk|publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |accessdate= 2025-04-26}}&lt;/ref&gt;
}}

== [[Азия]] ==

=== [[Ауғанстан]] ===
{{columns-list|2|
# Мұхамедқали Бақбергенов (2003–2005 – УСӨ)
# [[Ағыбай Дінкенұлы Смағұлов|Ағыбай Смағұлов]] (2005–2011)
# [[Өміртай Мақашұлы Бітімов|Өміртай Бітімов]] (2011 – сәуір 2018)
# [[Әлімхан Оңғарұлы Есенгелдиев|Әлімхан Есенгелдиев]] (2 сәуір 2018 – қыркүйек 2024)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlygymen-alimhan-ongaruly-esengeldiev-kazakstan-respublikasynyn-auganstan-islam-respublikasyndagy-totenshe-zhane-oki |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Әлімхан Оңғарұлы Есенгелдиев Қазақстан Республикасының Ауғанстан Ислам Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі қызметіне тағайындалды |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2018-04-02 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
}}

=== [[Бангладеш]] ===
# [[Ерлан Алтынбайұлы Әлімбаев|Ерлан Әлімбаев]] (2 қыркүйек 2020 – 19 сәуір 2021)&lt;ref name=&quot;19saw21a&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;2qir20&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen-1343192716 |title=Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2020-09-02 |accessdate=2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Нұрлан Әділұлы Жалғасбаев|Нұрлан Жалғасбаев]] (26 қаңтар 2022 – 7 сәуір 2025)&lt;ref name=&quot;26qan22&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--2601921 |title=Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2022-01-26 |accessdate=2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Азамат Несіпбайұлы Есқараев|Азамат Есқараев]] (10 шілде 2026 бастап)&lt;ref name=&quot;10cil26&quot; /&gt;

=== [[Бахрейн]] ===
# [[Бақыт Батыршаев]] (– 18 наурыз 2019)&lt;ref name=&quot;18naw19&quot; /&gt;
# [[Берік Сақбайұлы Арын|Берік Арын]] (30 қыркүйек 2019 – 18 сәуір 2024)&lt;ref name=&quot;30qir19a&quot; /&gt;
# [[Мадияр Смәділұлы Меңілбеков|Мадияр Меңілбеков]] (11 қараша 2025 бастап)

=== [[Бруней]] ===
# [[Данияр Қабидоллаұлы Сарекенов|Данияр Сарекенов]] (21 ақпан 2015 –)&lt;ref name=&quot;21aqp15&quot; /&gt;
# [[Болат Бариұлы Иманбаев|Болат Иманбаев]] (– 12 ақпан 2021)&lt;ref name=&quot;12aqp21&quot; /&gt;
# [[Болат Болатұлы Сүгірбаев|Болат Сүгірбаев]] (26 қаңтар 2022 – 11 қыркүйек 2026)&lt;ref name=&quot;26qan22&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;26qir11-sug&quot; /&gt;

=== [[Бутан]] ===
# [[Ерлан Алтынбайұлы Әлімбаев|Ерлан Әлімбаев]] (2 қыркүйек 2020 – 19 сәуір 2021)&lt;ref name=&quot;19saw21a&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;2qir20&quot; /&gt;
# [[Нұрлан Әділұлы Жалғасбаев|Нұрлан Жалғасбаев]] (26 қаңтар 2022 – 7 сәуір 2025)&lt;ref name=&quot;26qan22&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;7sau25&quot; /&gt;
# [[Азамат Несіпбайұлы Есқараев|Азамат Есқараев]] (10 шілде 2026 бастап)&lt;ref name=&quot;10cil26&quot; /&gt;

=== [[Біріккен Араб Әмірліктері]] ===
{{columns-list|2|
# [[Асқар Ахметұлы Мусинов|Асқар Мусинов]] (2006–2013)
# [[Қайрат Қайырбекұлы Лама Шариф|Қайрат Лама Шариф]] (2013 – ақпан 2019) 
# [[Мадияр Смәділұлы Меңілбеков|Мадияр Меңілбеков]] (ақпан 2019 – 18 сәуір 2024)&lt;ref name=&quot;18saw24&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--1835823 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2024-04-18 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Нажмедин Мұхаметәліұлы]] (18 сәуір 2024 –)&lt;ref name=&quot;muhametaliuli&quot;&gt;{{Cite web|url= https://inbusiness.kz/kz/appointment/nazhmedin-muhametaliuly |title= Нажмедин Мұхаметәліұлы |lang= kk |publisher= inbusiness.kz |date= 2024-04-18 |accessdate= 2024-06-25}}&lt;/ref&gt;
# [[Рауан Әбдіманапұлы Жұмабек|Рауан Жұмабек]] (23 мамыр 2025 бастап)&lt;ref name=&quot;23mam25&quot; /&gt;
}}

=== [[Вьетнам]] ===
{{columns-list|2|
# [[Бекетжан Махатжанұлы Жұмаханов|Бекетжан Жұмаханов]] (желтоқсан 2013 – мамыр 2019) 
# [[Ерлан Сапарұлы Байжанов|Ерлан Байжанов]] (мамыр 2019 – 25 тамыз 2023)&lt;ref name=&quot;25tam23&quot;&gt;{{Cite web|url= https://akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--2574614 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2024-08-25 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Қанат Қобыландыұлы Тумыш|Қанат Тумыш]] (25 тамыз 2023 бастап)&lt;ref name=&quot;25tam23&quot; /&gt;
}}

=== [[Жапония]]===
{{columns-list|2|
# [[Сабыр Сайлаубекұлы Есімбеков|Сабыр Есімбеков]] (1995–1996 – УСӨ)
# [[Тілеухан Самарханұлы Қабдрахманов|Тілеухан Қабдрахманов]] (1996–2003)
# [[Ерлан Кеңесұлы Баударбек-Қожатаев|Ерлан Баударбек-Қожатаев]] (2003 – УСӨ)
# [[Болат Қабдылхамитұлы Нұрғәлиев|Болат Нұрғалиев]] (2003–2006)
# [[Динара Бекенқызы Желдібаева|Динара Желдібаева]] (2006–2007 – УСӨ)
# [[Ақылбек Әбсатұлы Қамалдинов|Ақылбек Қамалдинов]] (2007–2016) 
# [[Алмас Ерікұлы Дисюков|Алмас Дисюков]] (2016 – УСӨ)
# [[Ерлан Кеңесұлы Баударбек-Қожатаев|Ерлан Баударбек-Кожатаев]] (сәуір 2016 – 31 мамыр 2021)&lt;ref name=&quot;31mam21&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--3145323 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2021-05-31 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Сабыр Сайлаубекұлы Есімбеков|Сабыр Есімбеков]] (мамыр 2021 – желтоқсан 2024)&lt;ref name=&quot;31mam21&quot; /&gt;
# [[Ерлан Кеңесұлы Баударбек-Қожатаев|Ерлан Баударбек-Қожатаев]] (12 желтоқсан 2024 бастап)
}}

=== [[Израиль]] ===
{{columns-list|2|
# [[Бірғаным Сарықызы Әйтімова|Бірғаным Әйтімова]] (1996–2002)
# [[Мұхтар Бескенұлы Тілеуберді|Мұхтар Тілеуберді]] (2002–2003 – УСӨ)
# [[Қайрат Құдайбергенұлы Әбдірахманов|Қайрат Абдрахманов]] (2003–2006)
# Талғат Орекенов (2006 – УСӨ)
# [[Вадим Павлович Зверьков|Вадим Зверьков]] (2006–2008)
# [[Ғалым Ізбасарұлы Оразбақов|Ғалым Оразбақов]] (2008–2012)
# [[Болат Қабдылхамитұлы Нұрғалиев|Болат Нұрғалиев]] (2012 – қыркүйек 2014)
# [[Дулат Оразбекұлы Қуанышев|Дулат Қуанышев]] (8 қыркүйек 2014 – 30 қыркүйек 2019)&lt;ref name=&quot;8qir14&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;30qir19b&quot; /&gt;
# [[Сатыбалды Ересұлы Бұршақов|Сатыбалды Бұршақов]] (30 қыркүйек 2019 – 26 наурыз 2024)&lt;ref name=&quot;26naw24&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;30qir19a&quot; /&gt;
# [[Дәулет Тазабекұлы Ембердиев|Дәулет Ембердиев]] (26 наурыз 2024 бастап)&lt;ref name=&quot;26naw24&quot; /&gt;
}}

=== [[Индонезия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Бейбіт Бәкірұлы Атамқұлов|Бейбіт Атамқұлов]] (2010–2012)
# [[Асхат Тұтқышбайұлы Оразбай|Асхат Оразбай]] (2012 – қаңтар 2019) 
# [[Данияр Қабидоллаұлы Сәрекенов|Данияр Сәрекенов]] (мамыр 2019 –)
# [[Сержан Оралбайұлы Әбдікәрімов|Сержан Әбдікәрімов]] (23 қазан 2023 бастап)&lt;ref name=&quot;23qaz23&quot; /&gt;
}}

=== [[Иордания]] ===
{{columns-list|2|
# [[Болат Серғазыұлы Сәрсенбаев|Болат Сәрсенбаев]] (2007 – қазан 2014) 
# [[Азамат Рахманқұлұлы Бердібай|Азамат Бердібай]] (қазан 2014 – маусым 2019)
# [[Айдарбек Әнуарбекұлы Тұматов|Айдарбек Тұматов]] (6 маусым 2019 – 18 сәуір 2024)&lt;ref name=&quot;18saw24&quot; /&gt;
# [[Талғат Рахымқұлұлы Шалданбай|Талғат Шалданбай]] (4 маусым 2024 бастап)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-talgat-rahymkululy-shaldanbay-kazakstan-respublikasynyn-iordan-hashimit-koroldigindegi-elshisi-lauazymyna-tagayyndaldy-452151 |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Талғат Рахымқұлұлы Шалданбай Қазақстан Республикасының Иордан Хашимит Корольдігіндегі Төтенше және Өкілетті Елшісі лауазымына тағайындалды |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2024-06-04 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
}}

=== [[Ирак]] ===
# [[Айдарбек Әнуарбекұлы Тұматов|Айдарбек Тұматов]] (– 18 сәуір 2024)&lt;ref name=&quot;18saw24&quot; /&gt;
# [[Талғат Рахымқұлұлы Шалданбай|Талғат Шалданбай]] (5 қаңтар 2025 бастап)&lt;ref name=&quot;qrsim25&quot; /&gt;

=== [[Иран]] ===
{{columns-list|2|
# [[Мырзатай Жолдасбекұлы Жолдасбеков|Мырзатай Жолдасбеков]] (1993–1996)
# [[Вячеслав Қаменұлы Ғиззатов|Вячеслав Гиззатов]] (1996–2000)
# [[Төлеген Тілекұлы Жүкеев|Төлеген Жүкеев]] (2000–2003)
# [[Сәбит Мұхтарұлы Таиров|Сәбит Таиров]] (2004–2006)
# [[Ерік Мылтықбайұлы Өтембаев|Ерік Өтембаев]] (2006–2009)
# [[Нұрбах Тұрарұлы Рүстемов|Нұрбах Рүстемов]] (2009–2010)
# [[Бағдат Құлтайұлы Әміреев|Бағдат Әміреев]] (2011 – қыркүйек 2018) 
# [[Асхат Тұтқышбайұлы Оразбай|Асхат Оразбай]] (қаңтар 2019 –)
# [[Оңталап Серікбайұлы Оңалбаев|Оңталап Оңалбаев]] (26 наурыз 2024 бастап)&lt;ref name=&quot;26naw24&quot; /&gt;
}}

=== [[Камбоджа]] ===
# [[Бекетжан Махатжанұлы Жұмаханов|Бекетжан Жұмаханов]] (2 қыркүйек 2014 –)&lt;ref name=&quot;2qir14&quot; /&gt;
# [[Ерлан Сапарұлы Байжанов|Ерлан Байжанов]] (21 желтоқсан 2019 – 25 тамыз 2023)&lt;ref name=&quot;21jel19&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;25tam23&quot; /&gt;
# [[Қанат Қобыландыұлы Тумыш|Қанат Тумыш]] (26 наурыз 2024 бастап)&lt;ref name=&quot;26naw24&quot; /&gt;

=== [[Корея Республикасы]] ===
{{columns-list|2|
# [[Асқар Оразалыұлы Шәкіров|Асқар Шәкіров]] (1995–1996 – УСӨ)
# [[Төлеген Тілекұлы Жүкеев|Төлеген Жүкеев]] (1995–2000)
# [[Болат Қабдылхамитұлы Нұрғалиев|Болат Нұрғалиев]] (2000–2003)
# [[Дархан Әлиұлы Бердіәлиев|Дархан Бердіәлиев]] (2003–2006)
# [[Дулат Хангерейұлы Бәкішев|Дулат Бәкішев]] (2006–2008)
# [[Дархан Әлиұлы Бердіәлиев|Дархан Бердіәлиев]] (2008–2012)
# [[Дулат Хангерейұлы Бәкішев|Дулат Бәкішев]] (2012 – 27 сәуір 2018) 
# [[Бақыт Амангелдіұлы Дүйсенбаев|Бақыт Дүйсенбаев]] (27 сәуір 2018 – 16 наурыз 2023)&lt;ref name=&quot;27saw18&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen-1343192696 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2018-04-27 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;16maw23&quot; /&gt;
# [[Нұрғәлі Алмасбайұлы Арыстанов|Нұрғәлі Арыстанов]] (16 наурыз 2023 – 13 сәуір 2026)&lt;ref name=&quot;16maw23&quot; /&gt;
# [[Асет Жеңісұлы Исенали|Асет Исенали]] (13 сәуір 2026 бастап)
}}

=== [[Кувейт]] ===
{{columns-list|2|
# [[Алмас Шәмшиденұлы Әбдіраманов|Алмас Әбдіраманов]] (8 қыркүйек 2014 –)&lt;ref name=&quot;8qir14&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/16774-memleket-basshysynyn-zharlyktarymen |title=Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2014-09-08 |accessdate=2026-09-15}}&lt;/ref&gt;
# [[Дәулет Тазабекұлы Ембердиев|Дәулет Ембердиев]] (28 маусым 2019 – 2 қыркүйек 2020)&lt;ref name=&quot;2qir20&quot; /&gt;
# [[Азамат Рахманқұлұлы Бердібай|Азамат Бердібай]] (12 қазан 2020 – 5 шілде 2025)&lt;ref name=&quot;12qaz20&quot;&gt;{{Cite web|url= https://wap.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen-1343192718 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2020-10-12 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Ержан Иракұлы Елекеев|Ержан Елекеев]] (5 шілде 2025 жылдан бастап)
}}

=== [[Солтүстік Корея|КХДР]] ===
# [[Шахрат Шәкизатұлы Нұрышев|Шахрат Нұрышев]] (18 сәуір 2024 бастап)&lt;ref name=&quot;18saw24&quot; /&gt;

=== [[Қатар]] ===
{{columns-list|2|
# [[Азамат Рахманқұлұлы Бердібай|Азамат Бердібай]] (2007 – қазан 2014) 
# [[Асқар Жеңісұлы Шоқыбаев|Асқар Шоқыбаев]] (қараша 2014 – 2 қыркүйек 2020)
# [[Арман Қайратұлы Исағалиев|Арман Исағалиев]] (2 қыркүйек 2020 – 10 шілде 2026)&lt;ref name=&quot;2qir20&quot; /&gt;
# [[Бақыт Данабекұлы Батыршаев|Бақыт Батыршаев]] (10 шілде 2026 бастап)&lt;ref name=&quot;10cil26&quot; /&gt;
}}

=== [[Қытай]] ===
{{columns-list|2|
#[[Мұрат Мұхтарұлы Әуезов|Мұрат Әуезов]] (желтоқсан 1992 – 1995)
#[[Қуаныш Сұлтанұлы Сұлтанов|Қуаныш Сұлтанов]] (1995–2001)
#[[Жәнібек Сәлімұлы Кәрібжанов|Жәнібек Кәрібжанов]] (қараша 2001 – қаңтар 2007)
#[[Икрам Адырбекұлы Адырбеков|Икрам Адырбеков]] (ақпан 2007 – 23 қараша 2011)
#[[Нұрлан Байұзақұлы Ермекбаев|Нұрлан Ермекбаев]] (21 сәуір 2012 – 2014)
#[[Шахрат Шәкізатұлы Нұрышев|Шахрат Нұрышев]] (21 ақпан 2015 – 1 қараша 2019)&lt;ref name=&quot;21aqp15&quot;&gt;{{Cite web|url= https://akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/17810-memleket-basshysynyn-zharlyktarymen |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2015-02-21 |accessdate= 2024-11-28}}&lt;/ref&gt;
#[[Ғабит Бейбітұлы Қойшыбаев|Ғабит Қойшыбаев]] (1 қараша 2019 – 8 сәуір 2022)&lt;ref name=&quot;8saw22&quot; /&gt;
#[[Шахрат Шәкизатұлы Нұрышев|Шахрат Нұрышев]] (8 сәуір 2022 бастап)&lt;ref name=&quot;8saw22&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.azattyq.org/a/31792379.html |title= Шахрат Нұрышев Қазақстанның Қытайдағы елшісі болып тағайындалды |lang= kk |publisher= [[Азаттық радиосы]] |date= 2022-04-08 |accessdate= 2024-06-25}}&lt;/ref&gt;
}}

=== [[Лаос]] ===
# [[Бекетжан Махатжанұлы Жұмаханов|Бекетжан Жұмаханов]] (2 қыркүйек 2014 –)&lt;ref name=&quot;2qir14&quot; /&gt;
# [[Ерлан Сапарұлы Байжанов|Ерлан Байжанов]] (21 желтоқсан 2019 – 25 тамыз 2023)&lt;ref name=&quot;21jel19&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;25tam23&quot; /&gt;
# [[Қанат Қобыландыұлы Тумыш|Қанат Тумыш]] (26 наурыз 2024 бастап)&lt;ref name=&quot;26naw24&quot; /&gt;

=== [[Ливан]] ===
{{columns-list|2|
# [[Ербол Әбдісаттарұлы Дербісәлиев|Ербол Дербісәлиев]] (2004–2007 – УСӨ)
# [[Ержан Жиенғалиұлы Қалекенов|Ержан Қалекенов]] (2008–2010 – УСӨ)
# [[Дәулет Тазабекұлы Ембердиев|Дәулет Ембердиев]] (2011–белгісіз – УСӨ)
# [[Расул Берекетұлы Жұмалы|Расул Жұмалы]] (13 маусым 2022 бастап)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-rasul-bereketuly-zhumaly-kazakstan-respublikasynyn-livan-respublikasyndagy-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-lauazymyna-tagayyndaldy-1353833 |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Расул Берекетұлы Жұмалы Қазақстан Республикасының Ливан Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі лауазымына тағайындалды |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2022-06-13 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt; 
}}

=== [[Малайзия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Амангелді Жұмабайұлы Жұмабаев|Амангелді Жұмабаев]] (1996–1999)
# [[Болатхан Құлжанұлы Тайжан|Болатхан Тайжан]] (1999–2001)
# [[Олжас Қабдешұлы Тоғызбаев|Олжас Тоғызбаев]] (2001–2002 – УСӨ)
# [[Икрам Адырбекұлы Адырбеков|Икрам Адырбеков]] (2002–2004)
# [[Мұхтар Бескенұлы Тілеуберді|Мұхтар Тілеуберді]] (2004–2009)
# [[Бейбіт Бәкірұлы Атамқұлов|Бейбіт Атамқұлов]] (2010–2012)
# [[Данияр Қабидоллаұлы Сәрекенов|Данияр Сәрекенов]] (2012–2013 – УСӨ)
# [[Данияр Қабидоллаұлы Сәрекенов|Данияр Сәрекенов]] (2013 – мамыр 2019) 
# [[Болат Бариұлы Иманбаев|Болат Иманбаев]] (мамыр 2019 – 12 ақпан 2021)&lt;ref name=&quot;12aqp21&quot; /&gt;
# [[Болат Болатұлы Сүгірбаев|Болат Сүгірбаев]] (26 ақпан 2021 – 11 қыркүйек 2026)&lt;ref name=&quot;26aqp21&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;26qir11-sug&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-bolat-bolatuly-sugirbaev-kazakstan-respublikasynyn-malayziyadagy-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-kazakstan-respublikasynyn-bruney-darussalamdagy-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-kyzmetin-kosa-atkarushy-lauazymdarynan-bosaty |title=Мемлекет басшысының Жарлығымен Болат Болатұлы Сүгірбаев Қазақстан Республикасының Малайзиядағы Төтенше және Өкілетті Елшісі, Қазақстан Республикасының Бруней-Даруссаламдағы Төтенше және Өкілетті Елшісі қызметін қоса атқарушы лауазымдарынан босатылды |lang=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2026-09-11 |accessdate=2026-09-11}}&lt;/ref&gt;
# [[Мәлік Кеңесбайұлы Мырзалин|Мәлік Мырзалин]] (11 қыркүйек 2026 бастап)&lt;ref name=&quot;26qir11&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--1181230 |title=Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2026-09-11 |accessdate=2026-09-11}}&lt;/ref&gt;
}}

=== [[Мальдивтер]] ===
# [[Ерлан Алтынбайұлы Әлімбаев|Ерлан Әлімбаев]] (2 қыркүйек 2020 – 19 сәуір 2021)&lt;ref name=&quot;19saw21a&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;2qir20&quot; /&gt;
# [[Нұрлан Әділұлы Жалғасбаев|Нұрлан Жалғасбаев]] (26 қаңтар 2022 – 7 сәуір 2025)&lt;ref name=&quot;26qan22&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;7sau25&quot; /&gt;
# [[Азамат Несіпбайұлы Есқараев|Азамат Есқараев]] (10 шілде 2026 бастап)&lt;ref name=&quot;10cil26&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--1065522 |title=Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2026-07-10 |accessdate=2026-09-15}}&lt;/ref&gt;

=== [[Моңғолия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Уәлихан Сиянбекұлы Қоңырбаев|Уәлихан Қоңырбаев]] (1997–1999 – УСӨ)
# [[Қайрат Исағалиұлы Исағалиев|Қайрат Исағалиев]] (1999–2002 – УСӨ)
# [[Советқали Қамаубайұлы Қартбаев|Советқали Қартбаев]] (2002–2005 – УСӨ)
# [[Асхат Өрістемұлы Сыздықов|Асхат Сыздықов]] (2005–2007 – УСӨ)
# [[Орман Кәрімұлы Нұрбаев|Орман Нұрбаев]] (2007–2012)
# [[Қалыбек Ибраһимұлы Қобыландин|Қалыбек Қобыландин]] (2013 – 14 тамыз 2019) 
# [[Жалғас Жұмаұлы Әділбаев|Жалғас Әділбаев]] (14 тамыз 2019 – 8 сәуір 2022)
# [[Ғабит Бейбітұлы Қойшыбаев|Ғабит Қойшыбаев]] (8 сәуір 2022 – 21 сәуір 2025)&lt;ref name=&quot;8saw22&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--832452 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2022-04-08 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-gabit-beybituly-koyshybaev-kazakstan-respublikasynyn-mongoliyadagy-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-lauazymynan-bosatyldy-2135256 |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Ғабит Бейбітұлы Қойшыбаев Қазақстан Республикасының Моңғолиядағы Төтенше және Өкілетті Елшісі лауазымынан босатылды |date=2025-04-21|lang=kk|work=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |accessdate= 2025-04-26}}&lt;/ref&gt;
# [[Алмас Сейтақынұлы Сейтақынов|Алмас Сейтақынов]] (21 сәуір 2025 бастап)&lt;ref name=&quot;21saw25&quot; /&gt;
}}

=== [[Мьянма]] ===
# [[Раушан Кәкімсейітқызы Есболатова|Раушан Есболатова]] (30 қыркүйек 2019 – 21 сәуір 2022)&lt;ref name=&quot;30qir19a&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;21saw22&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--2133331 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2022-04-21 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Марғұлан Бақытұлы Баймұхан|Марғұлан Баймұхан]] (13 сәуір 2026 бастап)

=== [[Непал]] ===
# [[Ерлан Алтынбайұлы Әлімбаев|Ерлан Әлімбаев]] (2 қыркүйек 2020 – 19 сәуір 2021)&lt;ref name=&quot;19saw21a&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;2qir20&quot; /&gt;
# [[Нұрлан Әділұлы Жалғасбаев|Нұрлан Жалғасбаев]] (26 қаңтар 2022 – 7 сәуір 2025)&lt;ref name=&quot;26qan22&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;7sau25&quot; /&gt;
# [[Азамат Несіпбайұлы Есқараев|Азамат Есқараев]] (10 шілде 2026 бастап)&lt;ref name=&quot;10cil26&quot; /&gt;

=== [[Оман]] ===
{{columns-list|2|
# [[Ерлан Әділханұлы Әбілдаев|Ерлан Әбілдаев]] (2011–2014)
# [[Ержан Серікұлы Мұқаш|Ержан Мұқаш]] (2014 – мамыр 2019) 
# [[Нәжмедин Мұхаметәліұлы]] (18 мамыр 2019 – 18 сәуір 2024)&lt;ref name=&quot;muhametaliuli&quot; /&gt;
# [[Айдарбек Әнуарбекұлы Тұматов|Айдарбек Тұматов]] (18 сәуір 2024 бастап)&lt;ref name=&quot;18saw24&quot; /&gt;
}}

=== [[Палестина]] ===
# [[Айдарбек Әнуарбекұлы Тұматов|Айдарбек Тұматов]] (– 18 сәуір 2024)&lt;ref name=&quot;18saw24&quot; /&gt;
# [[Талғат Рахымқұлұлы Шалданбай|Талғат Шалданбай]] (5 қаңтар 2025 бастап)&lt;ref name=&quot;qrsim25&quot; /&gt;

=== [[Пәкістан]] ===
{{columns-list|2|
# [[Тамас Қалмұхамбетұлы Айтмұхамбетов|Тамас Айтмұхамбетов]] (1994–1999)
# [[Бекжасар Нәрібайұлы Нарбаев|Бекжасар Нарбаев]] (1999–2003)
# [[Бейбіт Өксікбайұлы Исабаев|Бейбіт Исабаев]] (2003–2006)
# [[Бақытбек Сейсебайұлы Шабарбаев|Бақытбек Шабарбаев]] (2006 – қаңтар 2018)
# [[Ақан Ақасұлы Рахметуллин|Ақан Рахметуллин]] (28 маусым 2019 – 5 сәуір 2021)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/hronika-53183 |title= Хроника |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2022-04-21 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Ержан Сансызбайұлы Қыстафин|Ержан Қыстафин]] (18 мамыр 2021 –)
}}

=== [[Сауд Арабиясы]] ===
{{columns-list|2|
# [[Бағдат Құлтайұлы Әміреев|Бағдат Әміреев]] (1996–2002)
# [[Асқар Ахметұлы Мусинов|Асқар Мусинов]] (2002–2006)
# [[Қайрат Қайырбекұлы Лама Шариф|Қайрат Лама Шариф]] (2006–2011)
# [[Бақтияр Сардарбекұлы Тасымов|Бақтияр Тасымов]] (2011–2013)
# [[Бақыт Данабекұлы Батыршаев|Бақыт Батыршаев]] (2013–2019)&lt;ref name=&quot;18naw19&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;18qar13&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/14774-memleket-basshysynyn-zharlyktarymen |title= Мемлекет Басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2013-11-18 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Берік Сақбайұлы Арын|Берік Арын]] (2019–2024) 
# [[Мадияр Смәділұлы Меңілбеков|Мадияр Меңілбеков]] (18 сәуір 2024 бастап)&lt;ref name=&quot;18saw24&quot; /&gt;
}}

=== [[Сингапур]] ===
{{columns-list|2|
# [[Нұрлан Байұзақұлы Ермекбаев|Нұрлан Ермекбаев]] (2003–2004 – УСӨ)
# [[Әділ Қапанұлы Тұрсынов|Әділ Тұрсынов]] (2004–2008 – УСӨ)
# [[Ерлан Кеңесұлы Баударбек-Қожатаев|Ерлан Баударбек-Қожатаев]] (2008 – сәуір 2016)
# [[Үсен Әбдіқадырұлы Сүлеймен|Үсен Сүлеймен]] (маусым 2016 – маусым 2019)
# [[Әркен Кеңесбекұлы Арыстанов|Әркен Арыстанов]] (маусым 2019 –2022)
# [[Асқар Сейдахметұлы Құттықадам|Асқар Құттықадам]] (21 қазан 2022 бастап)&lt;ref name=&quot;21qaz22&quot; /&gt;
}}

=== [[Тайланд]] ===
{{columns-list|2|
# [[Марат Төлеубекұлы Есенбаев|Марат Есенбаев]] (1998–2000 – УСӨ)
# [[Дудар Түсіпұлы Жәкенов|Дудар Жәкенов]] (2000–2002 – УСӨ)
# [[Рашид Тауфикұлы Рақымбеков|Рашид Рақымбеков]] (2002–2003 – УСӨ)
# [[Сәкен Спаханұлы Сейдуалиев|Сәкен Сейдуалиев]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://senate.parlam.kz/kk-KZ/history-convocation2 |title= Екінші сайланымдағы Қазақстан Республикасы Парламенті Сенаты депутаттарының тізімі |lang= kk |publisher= [[Қазақстан Парламентінің Сенаты|Қазақстан Парламенті Сенаты]]ның ресми сайты |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt; (2003–2005 – УСӨ)
# [[Бақытбек Сейсебайұлы Шабарбаев|Бақытбек Шабарбаев]] (2005–2006 – УСӨ)
# [[Әмір Болатұлы Мусин|Әмір Мусин]] (2007–2013 – УСӨ)
# [[Марат Төлеубекұлы Есенбаев|Марат Есенбаев]] (2013 – шілде 2017)
# [[Раушан Кәкімсейітқызы Есболатова|Раушан Есболатова]] (3 шілде 2017 – 21 сәуір 2022)&lt;ref name=&quot;21saw22&quot; /&gt;
# [[Арман Асқарұлы Исетов|Арман Исетов]] (21 сәуір 2022 – 5 шілде 2025)&lt;ref name=&quot;21saw22a&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--2132955 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2022-04-21 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Марғұлан Бақытұлы Баймұхан|Марғұлан Баймұхан]] (7 тамыз 2025 бастап)
}}

=== [[Түркия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Қанат Бекмырзаұлы Саудабаев|Қанат Саудабаев]] (1992–1994, 1994–1996)
# [[Балташ Молдабайұлы Тұрсымбаев|Балташ Тұрсымбаев]] (1996–1998)
# [[Қайрат Шораұлы Сарыбай|Қайрат Сарыбай]] (1999–2003)
# [[Аманжол Қазбекұлы Жанқұлиев|Аманжол Жанқұлиев]] (2003–2005)
# [[Бейбіт Өксікбайұлы Исабаев|Бейбіт Исабаев]] (2006–2008)
# [[Бағдат Құлтайұлы Әміреев|Бағдат Әміреев]] (2008–2010)
# [[Жансейіт Қансейітұлы Түймебаев|Жансейіт Түймебаев]] (2010 – 7 қазан 2016)&lt;ref name=&quot;7qaz16&quot; /&gt;
# [[Абзал Сапарбекұлы]] (5 сәуір 2017 – 15 наурыз 2022)&lt;ref name=&quot;8tam17&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;15naw22a&quot; /&gt;
# [[Еркебұлан Оңалбекұлы Сәпиев|Еркебұлан Сәпиев]] (15 наурыз 2022 бастап)&lt;ref name=&quot;15naw22b&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--1522247 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2022-03-15 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
}}

=== [[Үндістан]]===
{{columns-list|2|
# [[Мұхамеджан Керейұлы Исаев|Мұхамеджан Исаев]] (1993–1994)
# [[Рашид Тұрарұлы Ибраев|Рашид Ибраев]] (1995–1998)
# [[Асқар Оразалыұлы Шәкіров|Асқар Шәкіров]] (1998–2004)
# [[Қайрат Ермекұлы Омаров|Қайрат Омаров]] (2004–2009)
# [[Дулат Оразбекұлы Қуанышев|Дулат Қуанышев]] (2010 – 8 қыркүйек 2014)&lt;ref name=&quot;8qir14&quot; /&gt;
# [[Болат Серғазыұлы Сәрсенбаев|Болат Сәрсенбаев]] (6 қазан 2014 – 4 қыркүйек 2019)
# [[Ерлан Алтынбайұлы Әлімбаев|Ерлан Әлімбаев]] (4 қыркүйек 2019 – 19 сәуір 2021)&lt;ref name=&quot;19saw21a&quot; /&gt;
# [[Нұрлан Әділұлы Жалғасбаев|Нұрлан Жалғасбаев]] (19 сәуір 2021 – 7 сәуір 2025)&lt;ref name=&quot;19saw21&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;7sau25&quot; /&gt;
# [[Азамат Несіпбайұлы Есқараев|Азамат Есқараев]] (7 сәуір 2025 бастап)&lt;ref name=&quot;7sau25&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--735519 |title=Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2025-04-07 |accessdate=2026-09-15}}&lt;/ref&gt;
}}

=== [[Шри-Ланка]] ===
# [[Дулат Оразбекұлы Қуанышев|Дулат Қуанышев]] (– 8 қыркүйек 2014)&lt;ref name=&quot;8qir14&quot; /&gt;
# [[Ерлан Алтынбайұлы Әлімбаев|Ерлан Әлімбаев]] (2 қыркүйек 2020 – 19 сәуір 2021)&lt;ref name=&quot;19saw21a&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;2qir20&quot; /&gt;
# [[Нұрлан Әділұлы Жалғасбаев|Нұрлан Жалғасбаев]] (26 қаңтар 2022 – 7 сәуір 2025)&lt;ref name=&quot;26qan22&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;7sau25&quot; /&gt;
# [[Сергей Александрович Викторов|Сергей Викторов]] (21 сәуір 2025 бастап)&lt;ref name=&quot;21saw25&quot; /&gt;

== [[Америка]] ==

=== [[Америка Құрама Штаттары]] ===
{{columns-list|2|
#[[Әлім Шәкірұлы Жамбыршин|Әлім Жамбыршин]] (1992–1994)
#[[Төлеутай Ысқақұлы Сүлейменов|Төлеутай Сүлейменов]] (1994–1996)
#[[Болат Қабдылхамитұлы Нұрғәлиев|Болат Нұрғалиев]] (1996–2000)
#[[Қанат Бекмырзаұлы Саудабаев|Қанат Саудабаев]] (желтоқсан 2000 – 15 мамыр 2007)
#[[Ерлан Әбілфайызұлы Ыдырысов|Ерлан Ыдырысов]] (4 шілде 2007 – 28 қыркүйек 2012)
#[[Қайрат Ермекұлы Омаров|Қайрат Омаров]] (4 қаңтар 2013 – 4 қаңтар 2017)
#[[Ержан Хозеұлы Қазыхан|Ержан Қазыханов]] (15 ақпан 2017 – 6 сәуір 2021)&lt;ref name=&quot;15aqp17&quot; /&gt;
#[[Ержан Нигматоллаұлы Ашықбаев|Ержан Ашықбаев]] (5 сәуір 2021 – 26 қыркүйек 2025)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/tagayyndaular-53955 |title= Тағайындаулар |lang= kk
|publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2021-04-05 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Мағжан Жанботаұлы Ілиясов|Мағжан Ілиясов]] (20 қазан 2025 бастап)
}}

=== [[Аргентина]] ===
# [[Қайрат Асаниязұлы Саржанов|Қайрат Саржанов]] (– 12 ақпан 2021)&lt;ref name=&quot;12aqp21-20&quot; /&gt;
# [[Болат Тұрарұлы Нүсіпов|Болат Нүсіпов]] (2 шілде 2021 бастап)&lt;ref name=&quot;2cil21&quot; /&gt;

=== [[Бразилия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Бақытжан Ордабаев]]  (2012 – желтоқсан 2015)
# [[Қайрат Асаниязұлы Саржанов|Қайрат Саржанов]] (29 наурыз 2016 – 12 ақпан 2021)&lt;ref name=&quot;12aqp21-20&quot; /&gt;
# [[Болат Тұрарұлы Нүсіпов|Болат Нүсіпов]] (12 ақпан 2021 бастап)&lt;ref name=&quot;12aqp21&quot; /&gt;
}}

=== [[Доминикан Республикасы]] ===
# [[Константин Васильевич Жигалов|Константин Жигалов]] (18 қараша 2013 – 27 сәуір 2018)&lt;ref name=&quot;27saw18&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;18qar13&quot; /&gt;
# [[Андриан Көпмағамбетұлы Елемесов|Андриан Елемесов]] (26 қыркүйек 2018 – 7 тамыз 2020)&lt;ref name=&quot;26qir18&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;elemesov2020&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlygymen-andrian-kopmagambetuly-elemesov-kazakstan-respublikasynyn-meksika-kurama-shtattaryndagy-totenshe-zhane-okil |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Андриан Көпмағамбетұлы Елемесов Қазақстан Республикасының Мексика Құрама Штаттарындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі қызметінен, Қазақстан Республикасының Доминикан Республикасындағы, Ямайкадағы, Панама Республикасындағы, Коста-Рика Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі қызметін қоса атқарудан босатылды |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2020-08-07 |accessdate= 2024-06-25}}&lt;/ref&gt;

=== [[Канада]] ===
{{columns-list|2|
# [[Ерлан Әділханұлы Әбілдаев|Ерлан Әбілдаев]] (2008–2011)
# [[Константин Васильевич Жигалов|Константин Жигалов]] (2012 – 27 сәуір 2018)&lt;ref name=&quot;27saw18&quot; /&gt; 
# [[Ақылбек Әбсатұлы Қамалдинов|Ақылбек Қамалдинов]] (27 сәуір 2018 – 16 маусым 2023)&lt;ref name=&quot;27saw18&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;16maw23&quot; /&gt;
# [[Дәулетбек Қайырбекұлы Құсайынов|Дәулетбек Құсайынов]] (4 шілде 2023 бастап)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/dauletbek-kusayyinov-jana-kyizmetke-tagayyindaldyi-352360/ |title= Дәулетбек Құсайынов жаңа қызметке тағайындалды |lang= kk |publisher= tengrinews |date= 2023-06-04 |accessdate= 2024-06-25}}&lt;/ref&gt;
}}

=== [[Коста-Рика]] ===
# [[Андриан Көпмағамбетұлы Елемесов|Андриан Елемесов]] (26 қыркүйек 2018 – 7 тамыз 2020)&lt;ref name=&quot;26qir18&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;elemesov2020&quot; /&gt;

=== [[Куба]] ===
# [[Константин Васильевич Жигалов|Константин Жигалов]] (18 қараша 2013 – 27 сәуір 2018)&lt;ref name=&quot;27saw18&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;18qar13&quot; /&gt; 
# [[Ақылбек Әбсатұлы Камалдинов|Ақылбек Камалдинов]] (26 қыркүйек 2018 – 15 наурыз 2022)&lt;ref name=&quot;26qir18&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen-1343192697 |title= Мемлекет Басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2018-09-26 |accessdate= 2024-06-25}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;15naw22a&quot; /&gt;
# [[Андриан Көпмағамбетұлы Елемесов|Андриан Елемесов]] (15 наурыз 2022 бастап)&lt;ref name=&quot;15naw22b&quot; /&gt;

=== [[Мексика]] ===
# [[Андриан Көпмағамбетұлы Елемесов|Андриан Елемесов]] (2015 – 7 тамыз 2020)&lt;ref name=&quot;elemesov2020&quot; /&gt;
# [[Тимур Владимирұлы Пірімбетов|Тимур Пірімбетов]] (23 қазан 2023 – 15 қараша 2024)&lt;ref name=&quot;23qaz23&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;15qar24&quot;&gt;{{Cite web|url= https://akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--15102417 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2024-11-15 |accessdate= 2024-06-25}}&lt;/ref&gt;
# [[Алмұрат Асылмұратұлы Тұрғанбеков|Алмұрат Тұрғанбеков]] (15 қараша 2024 бастап)&lt;ref name=&quot;15qar24&quot; /&gt;

=== [[Панама]] ===
# [[Андриан Көпмағамбетұлы Елемесов|Андриан Елемесов]] (26 қыркүйек 2018 – 7 тамыз 2020)&lt;ref name=&quot;26qir18&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;elemesov2020&quot; /&gt;

=== [[Чили]] ===
# [[Қайрат Асаниязұлы Саржанов|Қайрат Саржанов]] (– 12 ақпан 2021)&lt;ref name=&quot;12aqp21-20&quot; /&gt;
# [[Болат Тұрарұлы Нүсіпов|Болат Нүсіпов]] (2 шілде 2021 бастап)&lt;ref name=&quot;2cil21&quot; /&gt;

=== [[Ямайка]] ===
# [[Константин Васильевич Жигалов|Константин Жигалов]] (18 қараша 2013 – 27 сәуір 2018)&lt;ref name=&quot;27saw18&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;18qar13&quot; /&gt;
# [[Андриан Көпмағамбетұлы Елемесов|Андриан Елемесов]] (26 қыркүйек 2018 –)&lt;ref name=&quot;26qir18&quot; /&gt;

== [[Африка]] ==

=== [[Алжир]] ===
# [[Арман Қайратұлы Исағалиев|Арман Исағалиев]] (2 наурыз 2019 – 2 қыркүйек 2020)&lt;ref name=&quot;2naw19-isa&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;2qir20&quot; /&gt;
# [[Қайрат Қайырбекұлы Лама Шариф|Қайрат Лама Шариф]] (11 қараша 2021 –)&lt;ref name=&quot;11qar21&quot;&gt;{{Cite web|url= https://akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-kazakstan-respublikasynyn-egipet-arab-respublikasyndagy-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-kayrat-kayyrbekuly-lama-sharif-kazakstan-tagayyndaldy-11104453 |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Қазақстан Республикасының Египет Араб Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі Қайрат Қайырбекұлы Лама Шариф Қазақстан Республикасының Алжир Халық Демократиялық Республикасындағы, Тунис Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі қызметін қоса атқарушы қызметіне тағайындалды |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2021-11-11 |accessdate= 2024-06-25}}&lt;/ref&gt;
# [[Әнуарбек Серікұлы Ахметов|Әнуарбек Ахметов]] (15 қараша 2024 бастап)&lt;ref name=&quot;15qar24&quot; /&gt;

=== [[Кения]] ===
# [[Барлыбай Кәрімұлы Садықов|Барлыбай Садықов]] (14 тамыз 2023 –)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--147029 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2023-08-14 |accessdate= 2024-06-25}}&lt;/ref&gt;
# [[Барлыбай Кәрімұлы Садықов|Барлыбай Садықов]] (23 мамыр 2025 бастап)&lt;ref name=&quot;23mam25&quot; /&gt;

=== [[Конго Республикасы]] ===
# [[Жан Сержанұлы Ғалиев|Жан Ғалиев]] (11 қараша 2025 бастап)

=== [[Ливия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Бақыт Сәбитұлы Арыстан|Бақыт Арыстан]] (2003–2006 – УСӨ)
# [[Расул Берекетұлы Жұмалы|Расул Жұмалы]] (2006–2007 – УСӨ)
# [[Ержан Серікұлы Мұқаш|Ержан Мұқаш]] (2007–2009 – УСӨ)
# [[Мұхит Советұлы Оразаев|Мұхит Оразаев]] (2009–2011 – УСӨ)
}}

=== [[Мозамбик]] ===
# [[Еркін Қадырбекұлы Ахинжанов|Еркін Ахинжанов]] (9 қыркүйек 2024 бастап)

=== [[Мысыр]] ===
{{columns-list|2|
# [[Болатхан Құлжанұлы Тайжан|Болатхан Тайжан]] (1993–1999)
# [[Аслан Есболайұлы Мусин|Аслан Мусин]] (1999–2002)
# [[Бағдат Құлтайұлы Әміреев|Бағдат Әміреев]] (2002–2008)
# [[Бақтияр Сардарбекұлы Тасымов|Бақтияр Тасымов]] (2008–2011)
# [[Берік Сақбайұлы Арын|Берік Арын]] (2011 – қазан 2016) 
# [[Арман Қайратұлы Исағалиев|Арман Исағалиев]] (16 наурыз 2017 – 2 қыркүйек 2020)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlygymen-arman-kairatuly-isagaliev-kazakstan-respublikasynyn-egipet-arab-respublikasyndagy-totenshe-zhane-okiletti-e |title=Мемлекет басшысының Жарлығымен Арман Қайратұлы Исағалиев Қазақстан Республикасының Египет Араб Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі қызметіне тағайындалды |lang=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2017-03-16 |accessdate=2026-09-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;2qir20&quot; /&gt;
# [[Қайрат Қайырбекұлы Лама Шариф|Қайрат Лама Шариф]] (2 қыркүйек 2020 – 5 қаңтар 2025)&lt;ref name=&quot;2qir20&quot; /&gt;
# [[Асқар Жеңісұлы Жеңіс|Асқар Жеңіс]] (5 қаңтар 2025 бастап)&lt;ref name=&quot;qrsim25&quot; /&gt;
}}

=== [[Оңтүстік Африка Республикасы|Оңтүстік Африка]]===
{{columns-list|2|
# [[Талғат Ғабдуллаұлы Қалиев|Талғат Қалиев]] (2014–2019) 
# [[Қанат Қобыландыұлы Тумыш|Қанат Тумыш]] (12 шілде 2019 – 11 қаңтар 2023)&lt;ref name=&quot;11qan23a&quot; /&gt;
# [[Еркін Қадырбекұлы Ахинжанов|Еркін Ахинжанов]] (11 қаңтар 2023 бастап)&lt;ref name=&quot;11qan23&quot; /&gt;
}}

=== [[Танзания]] ===
# [[Еркін Қадырбекұлы Ахинжанов|Еркін Ахинжанов]] (9 қыркүйек 2024 бастап)

=== [[Того]] ===
# [[Сәулекүл Сайлауқызы]] (26 наурыз 2024 бастап)&lt;ref name=&quot;26naw24&quot; /&gt;

=== [[Тунис]] ===
# [[Арман Қайратұлы Исағалиев|Арман Исағалиев]] (2 наурыз 2019 – 2 қыркүйек 2020)&lt;ref name=&quot;2naw19-isa&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlygymen-kazakstan-respublikasynyn-egipet-arab-respublikasyndagy-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-arman-kairatuly-isa |title=Мемлекет басшысының Жарлығымен Қазақстан Республикасының Египет Араб Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі Арман Қайратұлы Исағалиев Қазақстан Республикасының Алжир Халық Демократиялық Республикасындағы, Тунис Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі қызметін қоса атқарушы болып тағайындалды |lang=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2019-03-02 |accessdate=2026-09-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;2qir20&quot; /&gt;
# [[Қайрат Қайырбекұлы Лама Шариф|Қайрат Лама Шариф]] (11 қараша 2021 – 5 қаңтар 2025)&lt;ref name=&quot;11qar21&quot; /&gt;

=== [[Эфиопия]] ===
Елшілік 2014 жылғы 5 ақпанда құрылды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/efiopiya-federativtik-demokratiyalyk-respublikasynda-kazakstan-respublikasynyn-elshiligin-ashu-turaly-1 |title=Эфиопия Федеративтік Демократиялық Республикасында Қазақстан Республикасының Елшілігін ашу туралы |lang=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2014-02-05 |accessdate=2026-09-15}}&lt;/ref&gt;
{{columns-list|2|
# [[Ерлік Шәкірұлы Әли|Ерлік Әли]] (21 қазан 2014 – 19 шілде 2019)&lt;ref name=&quot;21qaz14&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/17045-memleket-basshysynyn-zharlyktarymen |title=Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2014-10-21 |accessdate=2026-09-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlygymen-erlik-shakiruly-ali-kazakstan-respublikasynyn-efiopiya-federativtik-demokratiyalyk-respublikasyndagy-totens |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Ерлік Шәкірұлы Әли Қазақстан Республикасының Эфиопия Федеративтік Демократиялық Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі қызметінен қызметінен босатылды |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2019-07-19 |accessdate= 2024-06-25}}&lt;/ref&gt;
# [[Барлыбай Кәрімұлы Садықов|Барлыбай Садықов]] (19 шілде 2019 – 23 мамыр 2025)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlygymen-barlybai-karimuly-sadykov-kazakstan-respublikasynyn-efiopiya-federativtik-demokratiyalyk-respublikasyndagy- |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Барлыбай Кәрімұлы Садықов Қазақстан Республикасының Эфиопия Федеративтік Демократиялық Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі қызметіне тағайындалды |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2019-07-19 |accessdate= 2024-06-25}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;23mam25&quot; /&gt;
# [[Жалғас Жұмаұлы Әділбаев|Жалғас Әділбаев]] (23 мамыр 2025 бастап)&lt;ref name=&quot;23mam25&quot; /&gt;
}}

== [[Океания]] ==
=== [[Аустралия]] ===
# [[Асқар Сейдахметұлы Құттықадам|Асқар Құттықадам]] (16 наурыз 2023 бастап)&lt;ref name=&quot;16maw23&quot; /&gt;

=== [[Жаңа Зеландия]] ===
# [[Аркен Кеңесбекұлы Арыстанов|Аркен Арыстанов]] (21 желтоқсан 2019 –)&lt;ref name=&quot;21jel19&quot; /&gt;
# [[Асқар Сейдахметұлы Құттықадам|Асқар Құттықадам]] (16 наурыз 2023 бастап)&lt;ref name=&quot;16maw23&quot; /&gt;

== Халықаралық ұйымдар жанындағы тұрақты өкілдер ==
=== [[Біріккен Ұлттар Ұйымы]] ===
# [[Ақмарал Хайдарқызы Арыстанбекова|Ақмарал Арыстанбекова]] (1992–1999)
# [[Мәдина Бинешқызы Жарбосынова|Мәдина Жарбосынова]] (1999–2003)
# [[Ержан Хозеұлы Қазыхан|Ержан Қазыханов]] (2003–2007)
# [[Бірғаным Сарықызы Әйтімова|Бірғаным Әйтімова]] (2007–2013)
# [[Қайрат Құдайбергенұлы Әбдірахманов|Қайрат Әбдірахманов]] (2013–2016)
# [[Қайрат Ермекұлы Омаров|Қайрат Омаров]] (2017–2020)
# [[Мағжан Жанботаұлы Ілиясов|Мағжан Ілиясов]] (2020–2022)&lt;ref name=&quot;30qir20&quot; /&gt;
# [[Ақан Ақасұлы Рахметуллин|Ақан Рахметуллин]] (2022–2024)&lt;ref name=&quot;6qaz22&quot; /&gt;
# [[Қайрат Ермекұлы Омаров|Қайрат Омаров]] (16 мамыр 2024 бастап)

=== [[Дүниежүзілік сауда ұйымы]] ===
# [[Жанар Сейдақметқызы Айтжан|Жанар Айтжан]] (6 қазан 2022 – 2024)&lt;ref name=&quot;6qaz22&quot; /&gt;
# [[Әсет Арманұлы Ерғалиев|Әсет Ерғалиев]] (2024–2025)
# [[Қайрат Қалмұқаметұлы Төребаев|Қайрат Төребаев]] (17 наурыз 2025 бастап)

=== [[Еуразиялық экономикалық одақ]] ===
# [[Рүстем Сұлтанұлы Жиенбаев|Рүстем Жиенбаев]] (?–2008)
# [[Бақытжан Ордабаев]] (2008–2012)
# [[Фархат Шахафутдинұлы Әбдіхалықов|Фархат Әбдіхалықов]] (2012–2015)

=== [[Еуропа одағы]], [[НАТО|Солтүстік Атлант шарты ұйымы]] ===
Қазақстанның Люксембургтегі елшісі 1994 жылдан бері Еуроодақ пен НАТО жанындағы Қазақстанның тұрақты өкілі қызметін қоса атқарады:
# [[Әуесхан Мақатайұлы Қырбасов|Әуесхан Қырбасов]] (1994–1998)
# [[Ахметжан Смағұлұлы Есімов|Ахметжан Есімов]] (1998–2001)
# [[Төлеутай Ысқақұлы Сүлейменов|Төлеутай Сүлейменов]] (2001–2003)
# [[Константин Васильевич Жигалов|Константин Жигалов]] (2003–2009)
# [[Ерік Мылтықбайұлы Өтембаев|Ерік Өтембаев]] (2009–2012)
# [[Алмаз Нәсіредденұлы Хамзаев|Алмаз Хамзаев]] (2012–2018)
# [[Айгүл Сайфоллақызы Құспан|Айгүл Құспан]] (2018–2021)
# [[Марғұлан Бақытұлы Баймұхан|Марғұлан Баймұхан]] (19 сәуір 2021 – 5 шілде 2025)&lt;ref name=&quot;19saw21&quot; /&gt;
# [[Роман Юрьевич Василенко|Роман Василенко]] (5 шілде 2025 жылдан бастап)

=== [[Ислам ынтымақтастық ұйымы]] ===
Қазақстанның Сауд Арабиясындағы елшісі 2013 жылдан бері ИЫҰ жанындағы Қазақстанның тұрақты өкілі қызметін қоса атқарады:
# [[Бақыт Данабекұлы Батыршаев|Бақыт Батыршаев]] (2010–2019)
# [[Берік Сақбайұлы Арын|Берік Арын]] (2019–2024)
# [[Мадияр Смәділұлы Меңілбеков|Мадияр Меңілбеков]] (18 сәуір 2024 бастап)&lt;ref name=&quot;18saw24&quot; /&gt;

=== [[Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы]] ===
Қазақстанның Беларусьтегі елшісі 1995 жылдан бері ТМД Жарғылық органдарының жанындағы Қазақстанның тұрақты өкілі қызметін қоса атқарады:
# [[Валерий Батайұлы Темірбаев|Валерий Темірбаев]] (1995–1996)
# [[Юрий Алексеевич Клочков|Юрий Клочков]] (1996–1998)
# [[Владимир Иванович Алесин|Владимир Алесин]] (1998–2003)
# [[Ғазиз Алдамжаров]] (2003–2006)
# [[Болат Ғазизұлы Ысқақов|Болат Ысқақов]] (2006–2008)
# [[Анатолий Владимирович Смирнов|Анатолий Смирнов]] (2008–2012)
# [[Ерғалы Бөлегенов|Ерғали Бөлегенов]] (2012–2017)
# [[Ермұхамет Қабиденұлы Ертісбаев|Ермұхамет Ертісбаев]] (2017–2019)
# [[Асқар Асанұлы Бейсенбаев|Асқар Бейсенбаев]] (2019–2023)
# [[Ерлан Сапарұлы Байжанов|Ерлан Байжанов]] (2023–2024)&lt;ref name=&quot;25tam23&quot; /&gt;
# [[Тимур Мекешұлы Жақсылықов|Тимур Жақсылықов]] (4 маусым 2024 бастап)&lt;ref name=&quot;jaqsylyqov24&quot; /&gt;

=== [[Түркі мемлекеттері ұйымы]] жанындағы тұрақты өкіл ===
# [[Еркебұлан Оңалбекұлы Сәпиев|Еркебұлан Сәпиев]] (23 мамыр 2025 бастап)&lt;ref name=&quot;23mam25&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--2344456 |title=Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2025-05-23 |accessdate=2026-09-15}}&lt;/ref&gt;

=== [[Ұжымдық қауіпсіздік туралы шарт ұйымы]] ===
# [[Владимир Иванович Алесин|Владимир Алесин]] (2005–2017)
# [[Жәнібек Абдуләкімұлы Иманалиев|Жәнібек Иманалиев]] (2017 – 21 сәуір 2022)&lt;ref name=&quot;21saw22&quot; /&gt;
# [[Марат Зеникенұлы Сыздықов|Марат Сыздықов]] (21 сәуір 2022 бастап)&lt;ref name=&quot;21saw22a&quot; /&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер|2}}

{{Қазақстанның халықаралық қатынастары}}

[[Санат:Қазақстан елшілері]]
[[Санат:Қазақстан бойынша тізімдер]]
[[Санат:Қазақстан елшілерінің тізімдері]]</text>
      <sha1>dffvoxd2iemu2dia7alqm3xmiy90yz4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654826</id>
      <parentid>3654815</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T09:11:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <origin>3654826</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="129966" sha1="cyvu9wifcgmk1h16uozaoz7dajrzw6t" xml:space="preserve">{{toc-right}}
Төменде тәуелсіздік алғаннан бергі '''[[Қазақстан|Қазақстан Республикасы]]ның елшілерінің тізімі''' (үйлесімді елшілерді қоспағанда) берілген. УСӨ — Уақытша сенімді өкіл.

==[[Еуропа]]==
=== [[Албания]] ===
# [[Жансейіт Қансейітұлы Түймебаев|Жансейіт Түймебаев]] (2011 – 7 қазан 2016)&lt;ref name=&quot;7qaz16&quot;&gt;{{Cite web|url=https://akorda.kz/kz/events/akorda_news/akorda_other_events/zhktuimebaevty-ontustik-kazakstan-oblysynyn-ekimi-kyzmetine-tagaiyndau-turaly-zharlyk |title=«Ж.Қ.Түймебаевты Оңтүстік Қазақстан облысының әкімі қызметіне тағайындау туралы» Жарлық |lang=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2016-10-07 |accessdate=2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Абзал Сапарбекұлы]] (8 тамыз 2017 – 15 наурыз 2022)&lt;ref name=&quot;8tam17&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;15naw22a&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--1522550 |title=Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2022-03-15 |accessdate=2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Еркебұлан Оңалбекұлы Сәпиев|Еркебұлан Сәпиев]] (9 желтоқсан 2022 – 2024)&lt;ref name=&quot;9jel22&quot; /&gt;
# [[Ескендір Жүсіпұлы Айсариев|Ескендір Айсариев]] (16 шілде 2024 бастап)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-iskander-zhusipuly-aysariev-kazakstan-respublikasynyn-albaniya-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-lauazymyna-tagayyndaldy-1665025 |title=Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2024-07-16}}&lt;/ref&gt;

=== [[Андорра]] ===
# [[Бақыт Амангелдіұлы Дүйсенбаев|Бақыт Дүйсенбаев]] (21 ақпан 2015 – 27 сәуір 2018)&lt;ref name=&quot;21aqp15&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;27saw18&quot; /&gt;
# [[Константин Васильевич Жигалов|Константин Жигалов]] (8 қазан 2018 – 11 қаңтар 2023)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlygymen-kazakstan-respublikasynyn-ispaniya-koroldigindegi-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-konstantin-vasilevich-zhi |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Қазақстан Республикасының Испания Корольдігіндегі Төтенше және Өкілетті Елшісі Константин Васильевич Жигалов Қазақстан Республикасының Андорра Князьдігіндегі Төтенше және Өкілетті Елшісі, Қазақстан Республикасының Дүниежүзілік турист ұйымы жанындағы Тұрақты өкілі қызметін қоса атқарушы болып тағайындалды |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2018-10-08 |accessdate= 2024-11-28}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;11qan23a&quot; /&gt;
# [[Данат Өмірбайұлы Мұсаев|Данат Мұсаев]] (14 тамыз 2023 бастап)&lt;ref name=&quot;14tam23&quot;&gt;{{Cite web|url= https://akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--1475332 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2023-08-14 |accessdate= 2024-11-28}}&lt;/ref&gt;

=== [[Аустрия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Сағынбек Тоқабайұлы Тұрсынов|Сағынбек Тұрсынов]] (1996–2002)
# [[Рахат Мұхтарұлы Әлиев|Рахат Әлиев]] (2002–2005)
# [[Дулат Оразбекұлы Қуанышев|Дулат Куанышев]] (2005–2007)
# [[Рахат Мұхтарұлы Әлиев|Рахат Әлиев]] (2007)
# [[Қайрат Құдайбергенұлы Әбдірахманов|Қайрат Әбдірахманов]] (2007–2008)
# [[Ержан Хозеұлы Қазыхан|Ержан Қазыханов]] (2008–2011)
# [[Қайрат Құдайбергенұлы Әбдірахманов|Қайрат Әбдірахманов]] (2011–2013)
# [[Қайрат Шораұлы Сарыбай|Қайрат Сарыбай]] (2014 – қыркүйек 2020)
# [[Қайрат Ермекұлы Омаров|Қайрат Омаров]] (30 қыркүйек 2020 – 6 қазан 2022)&lt;ref name=&quot;30qir20&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;6qaz22&quot; /&gt;
# [[Әлібек Әсетұлы Бақаев|Әлібек Бақаев]] (21 қазан 2022 – 14 тамыз 2023)&lt;ref name=&quot;21qaz22&quot; /&gt;
# [[Мұхтар Бескенұлы Тілеуберді|Мұхтар Тілеуберді]] (14 тамыз 2023 – 2 қыркүйек 2026)&lt;ref name=&quot;14tam23&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/mb-tileuberdi-turaly-285143 |title=М.Б. Тілеуберді туралы |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2026-09-02 |accessdate=2026-09-15}}&lt;/ref&gt;
}}

=== [[Бельгия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Әуесхан Мақатайұлы Қырбасов|Әуесхан Қырбасов]] (1993–1998)
# [[Ахметжан Смағұлұлы Есімов|Ахметжан Есімов]] (1998–2001)
# [[Төлеутай Ысқақұлы Сүлейменов|Төлеутай Сүлейменов]] (2001–2003)
# [[Константин Васильевич Жигалов|Константин Жигалов]] (2003–2009)
# [[Ерік Мылтықбайұлы Өтембаев|Ерік Өтембаев]] (2009–2012)
# [[Алмаз Насреддинұлы Хамзаев|Алмаз Хамзаев]] (2012 – 22 мамыр 2018) 
# [[Айгүл Сайфоллақызы Құспан|Айгүл Құспан]] (3 шілде 2018 – қаңтар 2021)
# [[Марғұлан Бақытұлы Баймұхан|Марғұлан Баймұхан]] (19 сәуір 2021 – 5 шілде 2025)&lt;ref name=&quot;19saw21&quot; /&gt;
# [[Роман Юрьевич Василенко|Роман Василенко]] (5 шілде 2025 жылдан бастап)
}}

=== [[Болгария]] ===
{{columns-list|2|
# [[Тимур Бибіталыұлы Оразаев|Тимур Оразаев]]&lt;ref name=&quot;orazaev&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.gov.kz/memleket/entities/mfa-vilnius/about?lang=kk |title= Жалпы ақпарат |lang= kk |publisher= Қазақстанның Литвадағы елшілігі |accessdate= 2024-06-25}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20240624230012/https://www.gov.kz/memleket/entities/mfa-vilnius/about?lang=kk |date= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt; (2004–2008 – УСӨ)
# [[Сержан Оралбайұлы Әбдікәрімов|Сержан Әбдікәрімов]] (2008–2009 – УСӨ)
# [[Теміртай Рымтайұлы Ізбастин|Теміртай Ізбастин]] (2009 – 9 желтоқсан 2022)
# [[Виктор Валерьевич Темірбаев|Виктор Темірбаев]] (9 желтоқсан 2022 бастап)&lt;ref name=&quot;9jel22&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--911248 |title=Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2022-12-09 |accessdate=2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
}}

=== [[Босния және Герцеговина]] ===
# [[Аслан Есболайұлы Мусин|Аслан Мусин]] (21 қазан 2014 – 4 қаңтар 2017)&lt;ref name=&quot;21qaz14&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;4qan17-musin&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlygymen-zeinetkerlik-zhaska-toluyna-bailanysty-aslan-esbolaiuly-musin-kazakstan-respublikasynyn-horvatiya-respublik |title=Мемлекет басшысының Жарлығымен зейнеткерлік жасқа толуына байланысты Аслан Есболайұлы Мусин Қазақстан Республикасының Хорватия Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі қызметінен, Қазақстан Республикасының Босния және Герцеговинадағы, Черногориядағы Төтенше және Өкілетті Елшісі қызметін қоса атқарудан босатылды |lang=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2017-01-04 |accessdate=2026-09-15}}&lt;/ref&gt;
# [[Төлежан Тұрсынұлы Барлыбаев|Төлежан Барлыбаев]] (4 мамыр 2018 – 30 наурыз 2022)&lt;ref name=&quot;4mam18-barlibaev&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;30naw22&quot; /&gt;
# [[Алтай Ибрагимұлы Әбибуллаев|Алтай Әбибуллаев]] (31 қазан 2022 бастап)&lt;ref name=&quot;31qaz22&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--319735 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2022-10-31 |accessdate= 2024-06-25}}&lt;/ref&gt;

=== [[Ватикан]] ===
# [[Әлібек Әсетович Бақаев|Әлібек Бақаев]] (– 21 қазан 2022)&lt;ref name=&quot;21qaz22&quot; /&gt;
# [[Қайрат Асаниязұлы Саржанов|Қайрат Саржанов]] (18 сәуір 2023 бастап)&lt;ref name=&quot;18saw23&quot; /&gt;

=== [[Германия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Сағынбек Тоқабайұлы Тұрсынов|Сағынбек Тұрсынов]] (1993–1995)
# [[Ерік Мағзұмұлы Асанбаев|Ерік Асанбаев]] (ақпан 1996 – шілде 2000)
# [[Вячеслав Қаменұлы Ғиззатов|Вячеслав Ғиззатов]] (2000–2003)
# [[Қайрат Шораұлы Сарыбай|Қайрат Сарыбай]] (2003–2007)
# [[Нұрлан Баймолдаұлы Онжанов|Нұрлан Онжанов]] (14 қаңтар 2008 – 4 шілде 2014)&lt;ref name=&quot;4cil14&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/events/akorda_news/akorda_other_events/kadrlyk-tagaiyndaular2 |title=Кадрлық тағайындаулар |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2014-07-04 |accessdate=2026-09-15}}&lt;/ref&gt;
# [[Болат Тұрарұлы Нүсіпов|Болат Нүсіпов]] (2 қыркүйек 2014 – маусым 2019)&lt;ref name=&quot;2qir14&quot; /&gt;
# [[Дәурен Айтбайұлы Кәріпов|Дәурен Кәріпов]] (6 маусым 2019 – 13 маусым 2022)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-dauren-aytbayuly-karipov-kazakstan-respublikasynyn-germaniya-federativtik-respublikasyndagy-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-lauazymynan-bosatyldy-1353746 |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Дәурен Айтбайұлы Кәріпов Қазақстан Республикасының Германия Федеративтік Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі лауазымынан босатылды |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2022-06-13 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Нұрлан Баймолдаұлы Онжанов|Нұрлан Онжанов]] (13 маусым 2022 бастап)
}}

=== [[Грекия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Болат Серғазыұлы Сәрсенбаев|Болат Сәрсенбаев]] (2005 – 2007)
# [[Сергей Нұртайұлы Нұртаев|Сергей Нұртаев]] (2007 – қыркүйек 2015)
# [[Алексей Юрьевич Волков|Алексей Волков]] (сәуір 2016 – 2021)
# [[Ерлан Кеңесұлы Баударбек-Қожатаев|Ерлан Баударбек-Қожатаев]] (31 мамыр 2021 – 12 желтоқсан 2024)&lt;ref name=&quot;31mam21&quot; /&gt;
# [[Тимур Шәмілұлы Сұлтанғожин|Тимур Сұлтанғожин]] (23 қаңтар 2025 бастап)&lt;ref name=&quot;23qan25&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--2302015 |title=Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2025-01-23 |accessdate=2026-09-15}}&lt;/ref&gt;
}}

=== [[Дания]] ===
# [[Нұрлан Баймолдаұлы Онжанов|Нұрлан Онжанов]] (– 4 шілде 2014)&lt;ref name=&quot;4cil14&quot; /&gt;
# [[Дастан Шериазданұлы Елеукенов|Дастан Елеукенов]] (21 ақпан 2015 – 18 наурыз 2019)&lt;ref name=&quot;21aqp15&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;18naw19&quot;&gt;{{Cite web|url= https://akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen-1343192699 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=
[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2019-03-18 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Сергей Нұртайұлы Нұртаев|Сергей Нұртаев]] (2 шілде 2021 – 6 қыркүйек 2024)&lt;ref name=&quot;2cil21&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--263653 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=
[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2021-07-02 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Олжас Мұхамедғалымұлы Сүлейменов|Олжас Сүлейменов]] (21 сәуір 2025 бастап)&lt;ref name=&quot;21saw25&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--2135412 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |date=2025-04-21 |lang=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |accessdate= 2025-04-26}}&lt;/ref&gt;

=== [[Ирландия]] ===
# [[Ержан Хозеұлы Қазыханов|Ержан Қазыханов]] (24 сәуір 2015 –)&lt;ref name=&quot;24sau15&quot; /&gt;
# [[Қайрат Қуатұлы Әбусейітов|Қайрат Әбусейітов]] (– 17 қыркүйек 2014)&lt;ref name=&quot;17qir14&quot; /&gt;
# [[Ержан Хозеұлы Қазыхан|Ержан Қазыханов]] (– 15 ақпан 2017)&lt;ref name=&quot;15aqp17&quot; /&gt;
# [[Ерлан Әбілфайызұлы Ыдырысов|Ерлан Ыдырысов]] (8 тамыз 2017 –)&lt;ref name=&quot;8tam17&quot; /&gt;
# [[Мағжан Жанботаұлы Ілиясов|Мағжан Ілиясов]] (18 сәуір 2023 – 20 қазан 2025)&lt;ref name=&quot;18saw23&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--1832321 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2023-04-18 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;

=== [[Исландия]] ===
# [[Ержан Хозеұлы Қазыханов|Ержан Қазыханов]] (24 сәуір 2015 –)&lt;ref name=&quot;24sau15&quot; /&gt;
# [[Қайрат Қуатұлы Әбусейітов|Қайрат Әбусейітов]] (– 17 қыркүйек 2014)&lt;ref name=&quot;17qir14&quot; /&gt;
# [[Ержан Хозеұлы Қазыханов|Ержан Қазыханов]] (– 15 ақпан 2017)&lt;ref name=&quot;15aqp17&quot; /&gt;
# [[Ерлан Әбілфайызұлы Ыдырысов|Ерлан Ыдырысов]] (8 тамыз 2017 – 17 тамыз 2022)&lt;ref name=&quot;8tam17&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen-1343192695 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2017-08-08 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Мағжан Жанботаұлы Ілиясов|Мағжан Ілиясов]] (18 сәуір 2023 – 20 қазан 2025)&lt;ref name=&quot;18saw23&quot; /&gt;

=== [[Испания]] ===
{{columns-list|2|
# [[Алмаз Насреддинұлы Хамзаев|Алмаз Хамзаев]] (1998–2004)
# [[Нұрлан Жұмағалиұлы Дәненов|Нұрлан Даненов]] (2004–2008)
# [[Ерғалы Бөлегенов|Ерғали Бөлегенов]] (2008–2012)
# [[Бақыт Амангелдіұлы Дүйсенбаев|Бақыт Дүйсенбаев]] (2012 – 27 сәуір 2018)&lt;ref name=&quot;27saw18&quot; /&gt;
# [[Константин Васильевич Жигалов|Константин Жигалов]] (27 сәуір 2018 – 11 қаңтар 2023)&lt;ref name=&quot;27saw18&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;11qan23a&quot;&gt;{{Cite web|url= https://akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--1105558 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2023-01-11 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Данат Өмірбайұлы Мұсаев|Данат Мұсаев]] (11 қаңтар 2023 бастап)&lt;ref name=&quot;11qan23&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--1105112 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2023-01-11 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
}}

=== [[Италия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Олжас Омарұлы Сүлейменов|Олжас Сүлейменов]] (1995–2001)
# [[Бірғаным Сарықызы Әйтімова|Бірғаным Әйтімова]] (2002–2004)
# [[Алмаз Насреддинұлы Хамзаев|Алмаз Хамзаев]] (2004–2012)
# [[Андриан Көпмағамбетұлы Елемесов|Андриан Елемесов]] (2012 – 10 тамыз 2015) 
# [[Сергей Нұртайұлы Нұртаев|Сергей Нұртаев]] (қыркүйек 2015 – 12 ақпан 2021)&lt;ref name=&quot;12aqp21&quot; /&gt;
# [[Ерболат Нәсенұлы Сембаев|Ерболат Сембаев]] (26 ақпан 2021 бастап)&lt;ref name=&quot;26aqp21&quot;&gt;{{Cite web|url= https://demo.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen-1343192721 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2021-02-26 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
}}

=== [[Кипр]] ===
# [[Болат Қабдылхамитұлы Нұрғәлиев|Болат Нұрғәлиев]] (6 қаңтар 2012 – 9 қыркүйек 2014)
# [[Дулат Оразбекұлы Қуанышев|Дулат Қуанышев]] (9 қыркүйек 2014 – 30 қыркүйек 2019)&lt;ref name=&quot;30qir19b&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen-1343192710 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2019-09-30 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Сатыбалды Ересұлы Бұршақов|Сатыбалды Бұршақов]] (12 қазан 2020 – 26 наурыз 2024)&lt;ref name=&quot;12qaz20&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;26naw24&quot;&gt;{{Cite web|url= https://wap.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--2622536 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2024-03-26 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Николай Владимирович Жұмақанов|Николай Жұмақанов]] (23 қаңтар 2025 бастап)&lt;ref name=&quot;23qan25&quot; /&gt;

=== [[Латвия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Ғалымжан Тельманұлы Қойшыбаев|Ғалымжан Қойшыбаев]] (2009–2012)
# [[Виктор Валерьевич Темірбаев|Виктор Темірбаев]] (ақпан – қараша 2019)
# [[Тимур Владимирұлы Пірімбетов|Тимур Пірімбетов]] (1 қараша 2019 – 23 қазан 2023)&lt;ref name=&quot;pirimbetov&quot;&gt;{{Cite web|url= https://mirror.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlygymen-timur-vladimiruly-pirimbetov-kazakstan-respublikasynyn-latviya-respublikasyndagy-totenshe-zhane-okiletti-el |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Тимур Владимирұлы Пірімбетов Қазақстан Республикасының Латвия Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі қызметіне тағайындалды |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2019-11-01 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;23qaz23&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--2395022 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2023-10-23 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Дәурен Айтбайұлы Кәріпов|Дәурен Кәріпов]] (23 қазан 2023 бастап)&lt;ref name=&quot;23qaz23&quot; /&gt;
}}

=== [[Литва]] ===
{{columns-list|2|
# [[Саят Дүйсенбайұлы Бейсенов|Саят Бейсенов]] (1995–1997)
# [[Икрам Адырбекұлы Адырбеков|Икрам Адырбеков]] (1997–2002)
# [[Рашид Тұрарұлы Ибраев|Рашид Ибраев]] (2002–2006)
# [[Тілеухан Самарханұлы Қабдрахманов|Тілеухан Кабдрахманов]] (2006–2008)
# [[Ғалымжан Тельманұлы Қойшыбаев|Ғалымжан Қойшыбаев]] (2008–2012)
# [[Бауыржан Әлімұлы Мұхаметжанов|Бауыржан Мұхаметжанов]] (2013 – 29 мамыр 2018)
# [[Виктор Валерьевич Темірбаев|Виктор Темірбаев]] (тамыз 2018 – 9 желтоқсан 2022)&lt;ref name=&quot;9jel22&quot; /&gt;
# [[Тимур Бейбітәліұлы Оразаев|Тимур Оразаев]] (9 желтоқсан 2022 бастап)&lt;ref name=&quot;9jel22&quot; /&gt;
}}

=== [[Лихтенштейн]] ===
# [[Әлібек Әсетович Бақаев|Әлібек Бақаев]] (– 21 қазан 2022)&lt;ref name=&quot;21qaz22&quot; /&gt;
# [[Қайрат Асаниязұлы Саржанов|Қайрат Саржанов]] (18 сәуір 2023 бастап)&lt;ref name=&quot;18saw23&quot; /&gt;

=== [[Люксембург]] ===
# [[Әуесхан Мақатайұлы Қырбасов|Әуесхан Қырбасов]] (1994–1998)
# [[Ахметжан Смағұлұлы Есімов|Ахметжан Есімов]] (1998–2001)
# [[Төлеутай Ысқақұлы Сүлейменов|Төлеутай Сүлейменов]] (2001–2003)
# [[Константин Васильевич Жигалов|Константин Жигалов]] (2003–2009)
# [[Ерік Мылтықбайұлы Өтембаев|Ерік Өтембаев]] (2009–2012)
# [[Алмаз Нәсіредденұлы Хамзаев|Алмаз Хамзаев]] (2012–2018)
# [[Айгүл Сайфоллақызы Құспан|Айгүл Құспан]] (2018–2021)
# [[Марғұлан Бақытұлы Баймұхан|Марғұлан Баймұхан]] (21 қазан 2021 – 5 шілде 2025)&lt;ref name=&quot;21qaz21&quot; /&gt;
# [[Роман Юрьевич Василенко|Роман Василенко]] (9 желтоқсан 2025 жылдан бастап)&lt;ref name=&quot;9jel25&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--911444 |title=Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2025-12-09 |accessdate=2026-09-15}}&lt;/ref&gt;

=== [[Мажарстан]] ===
{{columns-list|2|
# [[Сәлім Әлмағамбетұлы Құрманғожин|Сәлім Құрманғожин]] (1993–1996)
# [[Төлеутай Ысқақұлы Сүлейменов|Төлеутай Сүлейменов]] (1996–2001)
# [[Сағынбек Тоқабайұлы Тұрсынов|Сағынбек Тұрсынов]] (2002–2006)
# [[Рашид Тұрарұлы Ибраев|Рашид Ибраев]] (2006–2012)
# [[Нұрбах Тұрарұлы Рүстемов|Нұрбах Рүстемов]] (2013 – 30 қыркүйек 2019)&lt;ref name=&quot;30qir19a&quot; /&gt;
# [[Жәнібек Жарасқанұлы Әбдрашов|Жәнібек Әбдрашов]] (30 қыркүйек 2019 – шілде 2024)&lt;ref name=&quot;30qir19a&quot; /&gt;
# [[Абзал Сапарбекұлы]] (16 шілде 2024 – 10 шілде 2026)
# [[Анель Бақытбекқызы]] (10 шілде 2026 бастап)&lt;ref name=&quot;10cil26&quot; /&gt;
}}

=== [[Мальта]] ===
# [[Андриан Көпмағамбетұлы Елемесов|Андриан Елемесов]] (6 қараша 2012 – 10 тамыз 2015)
# [[Сергей Нұртайұлы Нұртаев|Сергей Нұртаев]] (– 12 ақпан 2021)&lt;ref name=&quot;12aqp21&quot; /&gt;
# [[Ерболат Нәсенұлы Сембаев|Ерболат Сембаев]] (21 қазан 2021 бастап)&lt;ref name=&quot;21qaz21&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--2193930 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2021-10-21 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;

=== [[Нидерланд]] ===
{{columns-list|2|
# [[Дәулет Қасекенұлы Батырашев|Дәулет Батырашев]] (2004–2006 – УСӨ)
# [[Майнюра Саветқызы Мырзамадиева|Майнюра Мырзамадиева]] (2007–2016) 
# [[Мағжан Жанботаұлы Ілиясов|Мағжан Ілиясов]] (мамыр 2016 – 30 қыркүйек 2020)&lt;ref name=&quot;30qir20&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen-1343192717 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2020-09-30 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Асқар Қуанышұлы Жұмағалиев|Асқар Жұмағалиев]] (30 қыркүйек 2020 – 6 қыркүйек 2024)&lt;ref name=&quot;30qir20&quot; /&gt;
# [[Қайрат Құдайбергенұлы Әбдірахманов|Қайрат Әбдірахманов]] (6 қыркүйек 2024 – 9 желтоқсан 2025)&lt;ref name=&quot;9jel25&quot; /&gt;
# [[Ақан Ақасұлы Рахметуллин|Ақан Рахметуллин]] (9 желтоқсан 2025 бастап)&lt;ref name=&quot;9jel25&quot; /&gt;
}}

=== [[Норвегия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Марат Төлеубекұлы Есенбаев|Марат Есенбаев]] (2004–2006 – УСӨ)
# [[Нұрлан Әділұлы Жалғасбаев|Нұрлан Жалғасбаев]] (2006–2008 – УСӨ)
# [[Марат Төлеубекұлы Есенбаев|Марат Есенбаев]] (2008–2010 – УСӨ)
# [[Нұрлан Орынбасарұлы Мусин|Нұрлан Мусин]] (2010–2013 – УСӨ)
# [[Асқар Сағиұлы Тәжиев|Асқар Тәжиев]] (2013 – 17 қыркүйек 2014)&lt;ref name=&quot;17qir14&quot; /&gt;
# [[Қайрат Қуатұлы Әбусейітов|Қайрат Әбусейітов]] (17 қыркүйек 2014 – қазан 2018)&lt;ref name=&quot;17qir14&quot; /&gt;
# [[Еркін Қадырбекұлы Ахинжанов|Еркін Ахинжанов]] (9 сәуір 2019 – 11 қаңтар 2023)
# [[Әділ Қапанұлы Тұрсынов|Әділ Тұрсынов]] (11 қаңтар 2023 бастап)&lt;ref name=&quot;11qan23&quot; /&gt;
}}

=== [[Польша]] ===
{{columns-list|2|
# [[Игорь Николаевич Тутеволь|Игорь Тутеволь]] (1999–2000 – УСӨ)
# [[Тамас Қалмұхамбетұлы Айтмұхамбетов|Тамас Айтмухамбетов]] (2000–2001 – УСӨ)
# [[Константин Васильевич Жигалов|Константин Жигалов]] (2000–2003)
# [[Төлеутай Ысқақұлы Сүлейменов|Төлеутай Сүлейменов]] (2003–2005)
# [[Алексей Юрьевич Волков|Алексей Волков]] (2005–2012)
# [[Ерік Мылтықбайұлы Өтембаев|Ерік Өтембаев]] (2012–2016) 
# [[Алтай Ибрагимұлы Әбибуллаев|Алтай Әбибуллаев]] (мамыр 2016 – ақпан 2017)
# [[Марғұлан Бақытұлы Баймұхан|Марғұлан Баймұхан]] (шілде 2017 – мамыр 2020)
# [[Әлім Серікұлы Қирабаев|Әлім Қирабаев]] (5 наурыз 2020 – 7 сәуір 2025)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlygymen-alim-serikuly-kirabaev-kazakstan-respublikasynyn-polsha-respublikasyndagy-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-k |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Әлім Серікұлы Қирабаев Қазақстан Республикасының Польша Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі қызметіне тағайындалды |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2020-03-05 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Нұрлан Әділұлы Жалғасбаев|Нұрлан Жалғасбаев]] (7 сәуір 2025 бастап)&lt;ref name=&quot;7sau25&quot; /&gt;
}}

=== [[Португалия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Жан Сержанұлы Ғалиев|Жан Ғалиев]] (– 30 қыркүйек 2019)&lt;ref name=&quot;30qir19b&quot; /&gt;
# [[Дәулет Қасекенұлы Батырашев|Дәулет Батырашев]] (30 қыркүйек 2019  – 5 қаңтар 2025)&lt;ref name=&quot;30qir19a&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen-1343192709 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2019-09-30 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Жан Сержанұлы Ғалиев|Жан Ғалиев]] (5 қаңтар 2025 бастап)&lt;ref name=&quot;qrsim25&quot;&gt;{{Cite web|url= https://akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--5029 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2025-01-05 |accessdate= 2025-01-05}}&lt;/ref&gt;
}}

=== [[Румыния]] ===
{{columns-list|2|
# [[Эрик Болатбекұлы Жүсіпов|Эрик Жүсіпов]] (2003–2005 – УСӨ)
# [[Бақытжан Ордабаев]] (2005–2008 – УСӨ)
# [[Дархан Аманұлы Кәлетаев|Дархан Кәлетаев]]? (2008–2012 – УСӨ)
# [[Талғат Ғабдуллаұлы Калиев|Талғат Калиев]] (2012–2014 – УСӨ) 
# [[Дәулет Қасекенұлы Батырашев|Дәулет Батырашев]] (2 қыркүйек 2014 – 30 қыркүйек 2019)&lt;ref name=&quot;2qir14&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/16727-memleket-basshysynyn-zharlyktarymen |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2014-09-02 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;30qir19a&quot; /&gt;
# [[Нұрбах Тұрарұлы Рүстемов|Нұрбах Рүстемов]] (30 қыркүйек 2019 –)&lt;ref name=&quot;30qir19a&quot; /&gt;
# [[Ерлік Шәкірұлы Әли|Ерлік Әли]] (24 наурыз 2023 – 22 шілде 2026)&lt;ref name=&quot;24naw23&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--2421217 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2023-03-24 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Амангелді Ғазезұлы Саинов|Амангелді Саинов]] (22 шілде 2026 бастап)&lt;ref name=&quot;22cil26&quot; /&gt;
}}

=== [[Сан-Марино]] ===
# [[Андриан Көпмағамбетұлы Елемесов|Андриан Елемесов]] (6 қараша 2012 – 10 тамыз 2015)
# [[Сергей Нұртайұлы Нұртаев|Сергей Нұртаев]] (– 12 ақпан 2021)&lt;ref name=&quot;12aqp21&quot; /&gt;
# [[Ерболат Нәсенұлы Сембаев|Ерболат Сембаев]] (21 қазан 2021 бастап)&lt;ref name=&quot;21qaz21&quot; /&gt;

=== [[Сербия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Нұрбах Тұрарұлы Рүстемов|Нұрбах Рүстемов]] (– 30 қыркүйек 2019)&lt;ref name=&quot;30qir19a&quot; /&gt;
# [[Ғабит Әбдімажитұлы Сыздықбеков|Ғабит Сыздықбеков]] (30 қыркүйек 2019 – 2 шілде 2021)&lt;ref name=&quot;30qir19a&quot; /&gt;
# [[Мәди Бәкірұлы Атамқұлов|Мәди Атамқұлов]] (2 шілде 2021 – 10 шілде 2026)&lt;ref name=&quot;2cil21&quot; /&gt;
# [[Болат Бариұлы Иманбаев|Болат Иманбаев]] (10 шілде 2026 бастап)&lt;ref name=&quot;10cil26&quot; /&gt;
}}

=== [[Словакия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Сержан Оралбайұлы Әбдікәрімов|Сержан Әбдікәрімов]] (28 қазан 2015 – 30 қыркүйек 2019)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlygymen-kazakstan-respublikasynyn-cheh-respublikasyndagy-totenshe-zhene-okiletti-elshisi-serzhan-oralbaiuly-ebdiker |title=Мемлекет Басшысының Жарлығымен Қазақстан Республикасының Чех Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі Сержан Оралбайұлы Әбдікәрімов Қазақстан Республикасының Словак Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі қызметін қоса атқарушы болып тағайындалды |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2015-10-28 |accessdate=2026-09-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;30qir19a&quot; /&gt;
# [[Роман Юрьевич Василенко|Роман Василенко]] (21 желтоқсан 2019 –)&lt;ref name=&quot;21jel19&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen-1343192711 |title=Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2019-12-21 |accessdate=2026-09-15}}&lt;/ref&gt;
# [[Төлежан Тұрсынұлы Барлыбаев|Төлежан Барлыбаев]] (30 наурыз 2022 – қараша 2024)&lt;ref name=&quot;30naw22&quot;&gt;{{Cite web|url= https://akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--302120 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2022-03-30 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Жанна Ниязбекқызы Сағынова|Жанна Сағынова]] (15 қараша 2024 бастап)&lt;ref name=&quot;15qar24&quot; /&gt;
}}

=== [[Словения]] ===
# [[Қайрат Ермекұлы Омаров|Қайрат Омаров]] (21 қазан 2021 – 6 қазан 2022)&lt;ref name=&quot;6qaz22&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;21qaz21&quot; /&gt;
# [[Әлібек Әсетұлы Бақаев|Әлібек Бақаев]] (24 наурыз 2023 – 14 тамыз 2023)&lt;ref name=&quot;24naw23&quot; /&gt;
# [[Данияр Қабидоллаұлы Сарекенов|Данияр Сарекенов]] (9 қыркүйек 2024 – 13 қазан 2025)
# [[Алтай Ибрагимұлы Әбибуллаев|Алтай Әбибуллаев]] (13 қазан 2025 бастап)

=== [[Солтүстік Македония]] ===
# [[Нұрбах Тұрарұлы Рүстемов|Нұрбах Рүстемов]] (– 30 қыркүйек 2019)&lt;ref name=&quot;30qir19a&quot; /&gt;
# [[Жәнібек Жарасқанұлы Әбдрашов|Жәнібек Әбдрашов]] (2 қыркүйек 2020 –)
# [[Сатыбалды Ересұлы Бұршақов|Сатыбалды Бұршақов]] (26 наурыз 2024 – 27 тамыз 2026)&lt;ref name=&quot;26naw24&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-satybaldy-eresuly-burshakov-kazakstan-respublikasynyn-soltustik-makedoniya-respublikasyndagy-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-lauazymynan-bosatyldy-277720 |title=Мемлекет басшысының Жарлығымен Сатыбалды Ересұлы Бұршақов Қазақстан Республикасының Солтүстік Македония Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі лауазымынан босатылды |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2026-08-27 |accessdate=2026-08-27}}&lt;/ref&gt;

=== [[Ұлыбритания]] ===
{{columns-list|2|
# [[Нұртай Әбіқайұлы Әбіқаев|Нұртай Әбіқаев]] (1995–1996)
# [[Қанат Бекмырзаұлы Саудабаев|Қанат Саудабаев]] (1996–1999)
# [[Әділ Құрманжанұлы Ахметов|Әділ Ахметов]] (2000–2001)
# [[Ерлан Әбілфайызұлы Ыдырысов|Ерлан Ыдырысов]] (2002–2007)
# [[Қайрат Қуатұлы Әбусейітов|Қайрат Әбусейітов]] (2008 – 17 қыркүйек 2014)&lt;ref name=&quot;17qir14&quot; /&gt;
# [[Ержан Хозеұлы Қазыханов|Ержан Қазыханов]] (17 қыркүйек 2014 – 15 ақпан 2017)&lt;ref name=&quot;17qir14&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/events/akorda_news/akorda_other_events/kadrlyk-tagaiyndaular-3 |title=Кадрлық тағайындаулар |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2014-09-17 |accessdate=2026-09-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;15aqp17&quot; /&gt;
# [[Ерлан Әбілфайызұлы Ыдырысов|Ерлан Ыдырысов]] (15 ақпан 2017 – 17 тамыз 2022)&lt;ref name=&quot;15aqp17&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen-1343192692 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2017-02-15 |accessdate= 2024-06-25}}&lt;/ref&gt;
# [[Мағжан Жанботаұлы Ілиясов|Мағжан Ілиясов]] (6 қазан 2022 – 20 қазан 2025)&lt;ref name=&quot;6qaz22&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--69959 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2022-10-06 |accessdate= 2024-11-28}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.gov.kz/memleket/entities/mfa-london/about/structure/people/28485?lang=kk |title= Ілиясов Мағжан Жанботаұлы |lang= kk |publisher= [[Қазақстанның Ұлыбританиядағы Елшілігі]] |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Әлібек Әсетұлы Бақаев|Әлібек Бақаев]] (22 шілде 2026 бастап)&lt;ref name=&quot;22cil26&quot; /&gt;
}}

=== [[Финляндия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Ғалымжан Тельманұлы Қойшыбаев|Ғалымжан Қойшыбаев]] (2009–2016)
# [[Мұрат Әбуғалиұлы Нұртілеу|Мұрат Нұртілеуов]] (29 наурыз 2016 – 25 наурыз 2019)
# [[Жанна Сәбитқызы Сартбаева|Жанна Сартбаева]] (18 мамыр 2019 – 20 маусым 2024)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-zhanna-sabitkyzy-sartbaeva-kazakstan-respublikasynyn-finlyandiya-respublikasyndagy-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-lauazymynan-bosatyldy-2052539 |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Жанна Сәбитқызы Сартбаева Қазақстан Республикасының Финляндия Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі лауазымынан босатылды |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2024-06-20 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Азамат Сәбитұлы Әбдіраимов|Азамат Әбдіраимов]] (20 маусым 2024 бастап)
}}

=== [[Франция]] ===
{{columns-list|2|
# [[Тілеухан Самарханұлы Қабдрахманов|Тілеухан Қабдрахманов]] (1993–1996)
# [[Нұрлан Жұмағалиұлы Дәненов|Нұрлан Даненов]] (1997–1999)
# [[Ақмарал Хайдарқызы Арыстанбекова|Ақмарал Арыстанбекова]] (1999–2003)
# [[Дулат Оразбекұлы Қуанышев|Дулат Қуанышев]] (2003–2005)
# [[Аманжол Қазбекұлы Жанқұлиев|Аманжол Жанқұлиев]] (2005–2008)
# [[Мұрат Сейітжанұлы Тәшібаев|Мұрат Тәшібаев]] (2008–2009)
# [[Нұрлан Жұмағалиұлы Дәненов|Нұрлан Даненов]] (2009 – қазан 2017) 
# [[Жан Сержанұлы Ғалиев|Жан Ғалиев]] (31 қазан 2017 – қыркүйек 2022)
# [[Гүлсара Мерейқызы Арыстанқұлова|Гүлсара Арыстанқұлова]] (23 шілде 2022 бастап)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-gulsara-mereykyzy-arystankulova-kazakstan-respublikasynyn-francuz-respublikasyndagy-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-lauazymyna-tagayyndaldy-2365642 |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Гүлсара Мерейқызы Арыстанқұлова Қазақстан Республикасының Француз Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі лауазымына тағайындалды |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2022-07-23 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
}}

=== [[Хорватия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Алтай Ибрагимұлы Әбибуллаев|Алтай Әбибуллаев]] (2008–2009 – УСӨ)
# [[Төлежан Тұрсынұлы Барлыбаев|Төлежан Барлыбаев]] (2012–2014 – УСӨ)
# [[Аслан Есболайұлы Мусин|Аслан Мусин]] (2014 – 4 қаңтар 2017)&lt;ref name=&quot;4qan17-musin&quot; /&gt;
# [[Төлежан Тұрсынұлы Барлыбаев|Төлежан Барлыбаев]] (мамыр 2017 – 30 наурыз 2022)&lt;ref name=&quot;30naw22&quot; /&gt;
# [[Алтай Ибрагимұлы Әбибуллаев|Алтай Әбиболлаев]] (30 наурыз 2022 – 24 наурыз 2023)&lt;ref name=&quot;30naw22&quot; /&gt;
# [[Ақылбек Әбсатұлы Камалдинов|Ақылбек Камалдинов]] (16 маусым 2023 – 5 қаңтар 2025)&lt;ref name=&quot;16maw23&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--1653134 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2023-03-16 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Дәулет Қасекенұлы Батырашев|Дәулет Батырашев]] (5 қаңтар 2025 бастап)&lt;ref name=&quot;qrsim25&quot; /&gt;
}}

=== [[Черногория]] ===
# [[Аслан Есболайұлы Мусин|Аслан Мусин]] (21 қазан 2014 – 4 қаңтар 2017)&lt;ref name=&quot;21qaz14&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;4qan17-musin&quot; /&gt;
# [[Төлежан Тұрсынұлы Барлыбаев|Төлежан Барлыбаев]] (4 мамыр 2018 – 30 наурыз 2022)&lt;ref name=&quot;4mam18-barlibaev&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlygymen-kazakstan-respublikasynyn-horvatiya-respublikasyndagy-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-tolezhan-tursynuly-ba |title=Мемлекет басшысының Жарлығымен Қазақстан Республикасының Хорватия Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі Төлежан Тұрсынұлы Барлыбаев Қазақстан Республикасының Босния және Герцеговинадағы, Черногориядағы Төтенше және Өкілетті Елшісі қызметін қоса атқарушы болып тағайындалды |lang=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2018-05-04 |accessdate=2026-09-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;30naw22&quot; /&gt;

=== [[Чехия]] ===
{{columns-list|2|
#[[Советқали Қамаубайұлы Қартбаев|Советқали Қартбаев]] (1997–2001)
#Дархан Әліұлы Бердәлиев (2001–2003)
#Игорь Идеалұлы Мұсәлімов (2003–2004)
#[[Шәріп Омарұлы Омаров|Шәріп Омаров]] (2004–2008)
#[[Анарбек Бақтығазыұлы Қарашев|Анарбек Қарашев]] (қаңтар 2008 – шілде 2014)
#[[Сержан Оралбайұлы Әбдікәрімов|Сержан Әбдікәрімов]] (16 наурыз 2015 – 30 қыркүйек 2019)&lt;ref name=&quot;16naw15&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;30qir19a&quot; /&gt;
#[[Марат Мұханбетқазыұлы Тәжин|Марат Тәжин]] (қараша 2019 – 16 маусым 2023)
#[[Бақыт Амангелдіұлы Дүйсенбаев|Бақыт Дүйсенбаев]] (16 маусым 2023 –)&lt;ref name=&quot;16maw23&quot; /&gt;
# [[Қайрат Құдайбергенұлы Әбдірахманов|Қайрат Әбдірахманов]] (9 желтоқсан 2025 бастап)&lt;ref name=&quot;9jel25&quot; /&gt;
}}

=== [[Швейцария]] ===
{{columns-list|2|
# [[Болат Жамитұлы Өтемұратов|Болат Өтемұратов]] (1996–1999)
# [[Нұрлан Жұмағалиұлы Дәненов|Нұрлан Дәненов]] (1999–2004)
# [[Абусеитов, Кайрат Хуатович|К. Абусеитов]] (2004–2008)
# [[Аманжол Қазбекович Жанқұлиев|Аманжол Жанкулиев]] (2008–2009)
# [[Мұхтар Бескенұлы Тілеуберді|Мұхтар Тілеуберді]] (2009 – наурыз 2016) 
# [[Жанар Сейдахметқызы Айтжанова|Жанар Айтжанова]] (11 мамыр 2016 – 4 қыркүйек 2019)
# [[Әлібек Әсетович Бақаев|Әлібек Бақаев]] (4 қыркүйек 2019 – 21 қазан 2022)&lt;ref name=&quot;21qaz22&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--2195722 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2022-10-21 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Қайрат Асаниязұлы Саржанов|Қайрат Саржанов]] (21 қазан 2022 бастап)&lt;ref name=&quot;21qaz22&quot; /&gt;
}}

=== [[Швеция]] ===
{{columns-list|2|
# [[Қайрат Қуатұлы Әбусейітов|Қайрат Әбусейітов]] (– 12 қыркүйек 2013)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/14439-memleket-basshysynyn-zharlyktarymen |title=Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2013-09-12 |accessdate=2026-09-15}}&lt;/ref&gt;
# [[Дастан Шериазданұлы Елеукенов|Дастан Елеукенов]] (2013 – 18 наурыз 2019)&lt;ref name=&quot;18naw19&quot; /&gt;
# [[Қайрат Құдайбергенұлы Әбдірахманов|Қайрат Әбдірахманов]] (наурыз 2019 – 7 желтоқсан 2020)
# [[Сергей Нұртайұлы Нұртаев|Сергей Нұртаев]] (12 ақпан 2021 – 6 қыркүйек 2024)&lt;ref name=&quot;12aqp21&quot; /&gt;
# [[Олжас Мұхамедғалымұлы Сүлейменов|Олжас Сүлейменов]] (6 қыркүйек 2024 бастап)
}}

=== [[Эстония]] ===
{{columns-list|2|
# [[Ғалымжан Тельманұлы Қойшыбаев|Ғалымжан Қойшыбаев]] (2009–2016)
# [[Мұрат Әбуғалиұлы Нұртілеу|Мұрат Нұртілеуов]] (ақпан 2017 – наурыз 2019)
# [[Нұрлан Мұсатайұлы Сейтімов|Нұрлан Сейтімов]] (21 желтоқсан 2019 – 27 наурыз 2024)&lt;ref name=&quot;21jel19&quot; /&gt;
# [[Алтай Сейдірұлы Көлгінов|Алтай Көлгінов]] (27 наурыз 2024 бастап)
}}

== [[Посткеңестік кеңістік]] ==
=== [[Армения]] ===
{{columns-list|2|
# [[Айымдос Ерсайынұлы Бозжігітов|Айымдос Бозжігітов]] (2010 – 16 наурыз 2015)&lt;ref name=&quot;16naw15&quot; /&gt;
# [[Тимур Бейбітәліұлы Оразаев|Темір Оразаев]] (29 наурыз 2016 – 12 ақпан 2021)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://kaz.inform.kz/news/t-orazaev-kazakstannyn-armeniyadagy-elshisi-bolyp-tagayyndaldy_a2886544/ |title= Т.Оразаев Қазақстанның Армениядағы Елшісі болып тағайындалды |lang= kk |publisher= kaz.inform.kz |date= 2016-03-29 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;12aqp21-20&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen-1343192720 |title=Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2021-02-12 |accessdate=2026-09-15}}&lt;/ref&gt;
# [[Болат Бариұлы Иманбаев|Болат Иманбаев]] (12 ақпан 2021 – 10 шілде 2026)&lt;ref name=&quot;12aqp21&quot;&gt;{{Cite web|url= https://demo.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen-1343192719 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2021-02-12 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;10cil26&quot; /&gt;
}}

=== [[Әзербайжан]] ===
{{columns-list|2|
# [[Ибраһим Әжейұлы Аманғалиев|Ибраһим Аманғалиев]] (1993–1998)
# [[Рашид Тұрарұлы Ибраев|Рашид Ибраев]] (1998–2002)
# [[Андар Мәулешұлы Шоқпытов|Андар Шоқпытов]] (2002–2007)
# [[Серік Дастанұлы Пірімбетов|Серік Пірімбетов]] (2008–2013)
# [[Амангелді Жұмабайұлы Жұмабаев|Амангелді Жұмабаев]] (2013–2015)
# [[Бейбіт Өксікбайұлы Исабаев|Бейбіт Исабаев]] (16 наурыз 2015 – 2019)&lt;ref name=&quot;16naw15&quot; /&gt;
# [[Сержан Оралбайұлы Әбдікәрімов|Сержан Әбдікәрімов]] (30 қыркүйек 2019 – 2023)&lt;ref name=&quot;30qir19a&quot; /&gt;
# [[Әлім Дәуренұлы Байел|Әлім Байел]] (18 сәуір 2023 бастап)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-alim-daurenuly-bayel-kazakstan-respublikasynyn-azerbayzhan-respublikasyndagy-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-lauazymyna-tagayyndaldy-1831827 |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Әлім Дәуренұлы Байел Қазақстан Республикасының Әзербайжан Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі лауазымына тағайындалды |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2023-04-18 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
}}

=== [[Беларусь]] ===
{{columns-list|2|
# [[Валерий Батайұлы Темірбаев|Валерий Темірбаев]] (1994–1996)
# [[Юрий Алексеевич Клочков|Юрий Клочков]] (1996–1998)
# [[Владимир Иванович Алесин|Владимир Алесин]] (1998–2003)
# [[Ғазиз Алдамжаров]] (2003–2006)
# [[Болат Ғазизұлы Ысқақов|Болат Ысқақов]] (2006–2008)
# [[Анатолий Владимирович Смирнов|Анатолий Смирнов]] (2008–2012)
# [[Ерғалы Бөлегенов|Ерғали Бөлегенов]] (2012–2017)
# [[Ермұхамет Қабиденұлы Ертісбаев|Ермұхамет Ертісбаев]] (2017–2019)
# [[Асқар Асанұлы Бейсенбаев|Асқар Бейсенбаев]] (12 тамыз 2019 – тамыз 2023)
# [[Ерлан Сапарұлы Байжанов|Ерлан Байжанов]] (25 тамыз 2023 – маусым 2024)&lt;ref name=&quot;25tam23&quot; /&gt;
# [[Тимур Мекешұлы Жақсылықов|Тимур Жақсылықов]] (4 маусым 2024 бастап)&lt;ref name=&quot;jaqsylyqov24&quot;&gt;{{Cite web|url= https://akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-timur-mekeshuly-zhaksylykov-kazakstan-respublikasynyn-belarus-respublikasyndagy-elshisi-bolyp-tagayyndaldy-451658 |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Тимур Мекешұлы Жақсылықов Қазақстан Республикасының Беларусь Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі, ТМД Жарғылық органдарының жанындағы Тұрақты өкіл қызметін қоса атқарушы болып тағайындалды |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2024-06-04 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
}}

=== [[Грузия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Наурыз Ғұбайдуллаұлы Айдаров|Наурыз Айдаров]] (2003–2005 – УСӨ)
# [[Нұрлан Әділұлы Жалғасбаев|Нұрлан Жалғасбаев]] (2005–2006 – УСӨ)
# [[Игорь Идеалұлы Мұсәлімов|Игорь Мұсәлімов]] (2006–2011 – УСӨ)
# [[Әділ Қапанұлы Тұрсынов|Әділ Тұрсынов]] (2012–2013 – УСӨ)
# [[Ермұхамет Қабиденұлы Ертісбаев|Ермұхамет Ертісбаев]] (2013–2017) 
# [[Бауыржан Әлімұлы Мұхаметжанов|Бауыржан Мұхаметжанов]] (2018–2022)
# [[Мәлік Кеңесбайұлы Мырзалин|Мәлік Мырзалин]] (9 желтоқсан 2022 – 11 қыркүйек 2026)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-malik-kenesbayuly-myrzalin-kazakstan-respublikasynyn-gruziyadagy-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-bolyp-tagayyndaldy-ol-kazakstan-respublikasy-prezidentinin-akimshiligi-basshysynyn-orynbasary-lauazymynan-bosatyldy-911036 |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Мәлік Кеңесбайұлы Мырзалин Қазақстан Республикасының Грузиядағы Төтенше және Өкілетті Елшісі болып тағайындалды, ол Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі Басшысының орынбасары лауазымынан босатылды |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2022-12-09 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;26qir11&quot; /&gt;
# [[Талғат Мұбарақұлы Адуов|Талғат Адуов]] (11 қыркүйек 2026 бастап)&lt;ref name=&quot;26qir11&quot; /&gt;
}}

=== [[Қырғызстан]] ===
{{columns-list|2|
# [[Мұхтар Шаханов]] (1993–2003)
# [[Өмірзақ Өзбекұлы Өзбеков|Өмірзақ Өзбеков]] (2003–2008)
# [[Бақыт Сағындықұлы Оспанов|Бақыт Оспанов]] (2008–2009)
# [[Бейбіт Өксікбайұлы Исабаев|Бейбіт Исабаев]] (2009 – 16 наурыз 2015)&lt;ref name=&quot;16naw15&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/17959-memleket-basshysynyn-zharlyktarymen |title=Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2015-03-16 |accessdate=2026-09-15}}&lt;/ref&gt;
# [[Айымдос Ерсайынұлы Бозжігітов|Айымдос Бозжігітов]] (16 наурыз 2015 – 7 ақпан 2018)&lt;ref name=&quot;16naw15&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlygymen-aiymdos-ersaiynuly-bozzhigitov-kazakstan-respublikasynyn-kyrgyz-respublikasyndagy-totenshe-zhane-okiletti-e |title=Мемлекет басшысының Жарлығымен Айымдос Ерсайынұлы Бозжігітов Қазақстан Республикасының Қырғыз Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі қызметінен босатылды |lang=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2018-02-07 |accessdate=2026-09-15}}&lt;/ref&gt;
# [[Кәрім Нәсбекұлы Көкірекбаев|Кәрім Көкірекбаев]] (7 ақпан 2018 – 26 тамыз 2019)
# [[Қайрат Айтмұхамбетұлы Нұрпейісов|Қайрат Нұрпейісов]] (26 тамыз 2019 – 19 сәуір 2021)&lt;ref name=&quot;26tam19&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;19saw21a&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--1934628 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2021-04-19 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Рәпіл Сейітханұлы Жошыбаев|Рәпіл Жошыбаев]] (19 сәуір 2021 – 10 шілде 2026)&lt;ref name=&quot;19saw21&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--1934432 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2021-04-19 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Әбілқайыр Бақтыбайұлы Сқақов|Әбілқайыр Сқақов]] (10 шілде 2026 бастап)&lt;ref name=&quot;10cil26&quot; /&gt;
}}

=== [[Молдова]] ===
# [[Дархан Аманұлы Кәлетаев|Дархан Кәлетаев]] (12 қазан 2020 – 2022)&lt;ref name=&quot;12qaz20&quot; /&gt;
# [[Алмат Дәкібайұлы Айдарбеков|Алмат Айдарбеков]] (30 наурыз 2022 бастап)&lt;ref name=&quot;30naw22&quot; /&gt;

=== [[Өзбекстан]] ===
{{columns-list|2|
# [[Сайлау Батыршаұлы]] (1993-1994)
# [[Нәжімеден Ихсанұлы Есқалиев|Нәжімеден Есқалиев]] (1994–1997)
# [[Өмірзақ Өзбекұлы Өзбеков|Өмірзақ Өзбеков]] (1997–2003)
# [[Тілеухан Самарханұлы Қабдрахманов|Тілеухан Қабдрахманов]] (2003–2006)
# [[Асқар Исабекұлы Мырзахметов|Асқар Мырзахметов]] (2006–2007)
# [[Зауытбек Қауысбекұлы Тұрысбеков|Зауытбек Тұрысбеков]] (2007–2009)
# [[Бөрібай Биқожаұлы Жексембин|Бөрібай Жексембин]] (2010 – желтоқсан 2015)
# [[Ерік Мылтықбайұлы Өтембаев|Ерік Өтембаев]] (2016 – 18 наурыз 2019)&lt;ref name=&quot;18naw19&quot; /&gt;
# [[Дархан Амангелдіұлы Сатыбалды|Дархан Сатыбалды]] (2019–2022)
# [[Бейбіт Бәкірұлы Атамқұлов|Бейбіт Атамқұлов]] (31 қазан 2022 – 22 шілде 2026)&lt;ref name=&quot;31qaz22&quot; /&gt;
# [[Ералы Лұқпанұлы Тоғжанов|Ералы Тоғжанов]] (22 шілде 2026 бастап)&lt;ref name=&quot;22cil26&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--2264653 |title=Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2026-04-22 |accessdate=2026-09-15}}&lt;/ref&gt;
}}

=== [[Ресей]] ===
{{Толық мақала|Қазақстанның Ресейдегі елшілерінің тізімі}}
{{columns-list|2|
#[[Валерий Батайұлы Темірбаев|Валерий Темірбаев]] (1992–1994)
#[[Тайыр Аймұхамедұлы Мансұров|Тайыр Мансұров]] (қаңтар 1994 – ақпан 2002)
#[[Алтынбек Сәрсенбайұлы]] (2002 – қараша 2003)
#[[Қырымбек Елеуұлы Көшербаев|Қырымбек Көшербаев]] (қараша 2003 – 24 қаңтар 2006)
#[[Жансейіт Қансейітұлы Түймебаев|Жансейіт Түймебаев]] (1 ақпан 2006 – 19 қаңтар 2007)
#[[Нұртай Әбіқайұлы Әбіқаев|Нұртай Әбіқаев]] (12 ақпан 2007 – 14 қазан 2008)
#[[Әділбек Рыскелдіұлы Жақсыбеков|Әділбек Жақсыбеков]] (11 қараша 2008 – 24 маусым 2009)
#[[Зауытбек Қауысбекұлы Тұрысбеков|Зауытбек Тұрысбеков]] (14 тамыз 2009 – 25 сәуір 2012)
#[[Ғалым Ізбасарұлы Оразбақов|Ғалым Оразбақов]] (25 сәуір 2012 – 22 қаңтар 2014)
#[[Марат Мұханбетқазыұлы Тәжин|Марат Тәжин]] (11 ақпан 2014 – 12 қаңтар 2017)
#[[Иманғали Нұрғалиұлы Тасмағамбетов|Иманғали Тасмағамбетов]] (3 ақпан 2017 – 18 желтоқсан 2019)
#[[Ермек Беделбайұлы Көшербаев|Ермек Көшербаев]] (29 қаңтар 2020 – 16 маусым 2023)
#[[Дәурен Әскербекұлы Абаев|Дәурен Абаев]] (3 шілде 2023 бастап)
}}

=== [[Тәжікстан]] ===
{{columns-list|2|
# [[Нәжімеден Ықсанұлы Есқалиев|Нәжімеден Есқалиев]] (1997–1999)
# [[Аманжол Қазбекұлы Жанқұлиев|Аманжол Жанқұлиев]] (2001–2003)
# [[Ерлан Әділханұлы Әбілдаев|Ерлан Әбілдаев]] (2004–2008)
# [[Әбутәліп Ібіжанұлы Ахметов|Әбутәліп Ахметов]] (2008–2010+)
# [[Ағыбай Дінкенұлы Смағұлов|Ағыбай Смағұлов]] (2011–2017)
# [[Асқар Ерлікұлы Тәжібаев|Асқар Тәжібаев]] (18 наурыз 2019 – 15 наурыз 2022)&lt;ref name=&quot;15naw22b&quot; /&gt;
# [[Уәлихан Әмірханұлы Төреханов|Уәлихан Төреханов]] (15 наурыз 2022 бастап)&lt;ref name=&quot;15naw22b&quot; /&gt;
}}

=== [[Түрікменстан]]===
{{columns-list|2|
# [[Амангелді Жұмабайұлы Жұмабаев|Амангелді Жұмабаев]] (1999–2004)
# [[Вячеслав Қаменұлы Ғиззатов|Вячеслав Ғиззатов]] (2004–2005)
# [[Мұрат Марданұлы Атанов|Мұрат Атанов]] (2005–2008)
# [[Асхат Тұтқышбайұлы Оразбай|Асхат Оразбай]] (2008–2012)
# [[Орман Кәрімұлы Нұрбаев|Орман Нұрбаев]] (2012–2017)
# [[Жандос Әнуарұлы Асанов|Жандос Асанов]] (13 шілде 2018 – тамыз 2019)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlygymen-zhandos-anuaruly-asanov-kazakstan-respublikasynyn-turikmenstandagy-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-kyzmetin |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Жандос Әнуарұлы Асанов Қазақстан Республикасының Түрікменстандағы Төтенше және Өкілетті Елшісі қызметіне тағайындалды |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2018-07-13 |accessdate= 2024-09-11}}&lt;/ref&gt;
# [[Еркебұлан Оңалбекұлы Сәпиев|Еркебұлан Сәпиев]] (26 тамыз 2019 – 15 наурыз 2022)&lt;ref name=&quot;26tam19&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen-1343192706 |title=Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2019-08-26 |accessdate=2026-09-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;15naw22b&quot; /&gt;
# [[Асқар Ерлікұлы Тәжібаев|Асқар Тәжібаев]] (15 наурыз 2022 – 20 маусым 2024)&lt;ref name=&quot;15naw22b&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-askar-erlikuly-tazhibaev-kazakstan-respublikasynyn-turikmenstandagy-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-lauazymynan-bosatyldy-2052143 |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Асқар Ерлікұлы Тәжібаев Қазақстан Республикасының Түрікменстандағы Төтенше және Өкілетті Елшісі лауазымынан босатылды |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2024-06-20 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Нұрлан Асқарұлы Ноғаев|Нұрлан Ноғаев]] (20 маусым 2024 бастап)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.ktk.kz/kz/newsfeed/article/2024/06/20/273172/ |title= Нұрлан Ноғаев Қазақстанның Түрікменстандағы елшісі болып тағайындалды |lang= kk |publisher= [[КТК (телеарна)|КТК]] |date= 2024-06-20 |accessdate= 2024-06-25}}&lt;/ref&gt;
}}

=== [[Украина]] ===
{{columns-list|2|
# [[Юрий Алексеевич Клочков|Юрий Клочков]] (1994–1996)
# [[Нәжімеден Ықсанұлы Есқалиев|Нәжімеден Есқалиев]] (1997–1999)
# [[Равиль Тәжіқараұлы Шырдабаев|Равиль Шырдабаев]] (1999–2003)
# [[Амангелді Жұмабайұлы Жұмабаев|Амангелді Жұмабаев]] (2003–2011)
# [[Зауытбек Қауысбекұлы Тұрысбеков|Зауытбек Тұрысбеков]] (2012–2015) 
# [[Самат Исламұлы Ордабаев|Самат Ордабаев]] (2016–2020)
# [[Дархан Аманұлы Кәлетаев|Дархан Кәлетаев]] (12 қазан 2020 – 17 сәуір 2025)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen-1343192718 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |date=2020-10-12 |lang=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |accessdate= 2025-04-26}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-darhan-amanuly-kaletaev-kazakstan-respublikasynyn-ukrainadagy-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-lauazymynan-bosatyldy-1733555 |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Дархан Аманұлы Кәлетаев Қазақстан Республикасының Украинадағы Төтенше және Өкілетті Елшісі лауазымынан босатылды |date=2025-04-17|lang=kk|publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |accessdate= 2025-04-26}}&lt;/ref&gt;
# [[Төлежан Тұрсынұлы Барлыбаев|Төлежан Барлыбаев]] (17 сәуір 2025 бастап)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-tolezhan-tursynuly-barlybaev-kazakstan-respublikasynyn-ukrainadagy-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-lauazymyna-tagayyndaldy-1733617 |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Төлежан Тұрсынұлы Барлыбаев Қазақстан Республикасының Украинадағы Төтенше және Өкілетті Елшісі лауазымына тағайындалды |date=2025-04-17|lang=kk|publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |accessdate= 2025-04-26}}&lt;/ref&gt;
}}

== [[Азия]] ==

=== [[Ауғанстан]] ===
{{columns-list|2|
# Мұхамедқали Бақбергенов (2003–2005 – УСӨ)
# [[Ағыбай Дінкенұлы Смағұлов|Ағыбай Смағұлов]] (2005–2011)
# [[Өміртай Мақашұлы Бітімов|Өміртай Бітімов]] (2011 – сәуір 2018)
# [[Әлімхан Оңғарұлы Есенгелдиев|Әлімхан Есенгелдиев]] (2 сәуір 2018 – қыркүйек 2024)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlygymen-alimhan-ongaruly-esengeldiev-kazakstan-respublikasynyn-auganstan-islam-respublikasyndagy-totenshe-zhane-oki |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Әлімхан Оңғарұлы Есенгелдиев Қазақстан Республикасының Ауғанстан Ислам Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі қызметіне тағайындалды |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2018-04-02 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
}}

=== [[Бангладеш]] ===
# [[Ерлан Алтынбайұлы Әлімбаев|Ерлан Әлімбаев]] (2 қыркүйек 2020 – 19 сәуір 2021)&lt;ref name=&quot;19saw21a&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;2qir20&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen-1343192716 |title=Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2020-09-02 |accessdate=2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Нұрлан Әділұлы Жалғасбаев|Нұрлан Жалғасбаев]] (26 қаңтар 2022 – 7 сәуір 2025)&lt;ref name=&quot;26qan22&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--2601921 |title=Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2022-01-26 |accessdate=2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Азамат Несіпбайұлы Есқараев|Азамат Есқараев]] (10 шілде 2026 бастап)&lt;ref name=&quot;10cil26&quot; /&gt;

=== [[Бахрейн]] ===
# [[Бақыт Батыршаев]] (– 18 наурыз 2019)&lt;ref name=&quot;18naw19&quot; /&gt;
# [[Берік Сақбайұлы Арын|Берік Арын]] (30 қыркүйек 2019 – 18 сәуір 2024)&lt;ref name=&quot;30qir19a&quot; /&gt;
# [[Мадияр Смәділұлы Меңілбеков|Мадияр Меңілбеков]] (11 қараша 2025 бастап)

=== [[Бруней]] ===
# [[Данияр Қабидоллаұлы Сарекенов|Данияр Сарекенов]] (21 ақпан 2015 –)&lt;ref name=&quot;21aqp15&quot; /&gt;
# [[Болат Бариұлы Иманбаев|Болат Иманбаев]] (– 12 ақпан 2021)&lt;ref name=&quot;12aqp21&quot; /&gt;
# [[Болат Болатұлы Сүгірбаев|Болат Сүгірбаев]] (26 қаңтар 2022 – 11 қыркүйек 2026)&lt;ref name=&quot;26qan22&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;26qir11-sug&quot; /&gt;

=== [[Бутан]] ===
# [[Ерлан Алтынбайұлы Әлімбаев|Ерлан Әлімбаев]] (2 қыркүйек 2020 – 19 сәуір 2021)&lt;ref name=&quot;19saw21a&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;2qir20&quot; /&gt;
# [[Нұрлан Әділұлы Жалғасбаев|Нұрлан Жалғасбаев]] (26 қаңтар 2022 – 7 сәуір 2025)&lt;ref name=&quot;26qan22&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;7sau25&quot; /&gt;
# [[Азамат Несіпбайұлы Есқараев|Азамат Есқараев]] (10 шілде 2026 бастап)&lt;ref name=&quot;10cil26&quot; /&gt;

=== [[Біріккен Араб Әмірліктері]] ===
{{columns-list|2|
# [[Асқар Ахметұлы Мусинов|Асқар Мусинов]] (2006–2013)
# [[Қайрат Қайырбекұлы Лама Шариф|Қайрат Лама Шариф]] (2013 – ақпан 2019) 
# [[Мадияр Смәділұлы Меңілбеков|Мадияр Меңілбеков]] (ақпан 2019 – 18 сәуір 2024)&lt;ref name=&quot;18saw24&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--1835823 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2024-04-18 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Нажмедин Мұхаметәліұлы]] (18 сәуір 2024 –)&lt;ref name=&quot;muhametaliuli&quot;&gt;{{Cite web|url= https://inbusiness.kz/kz/appointment/nazhmedin-muhametaliuly |title= Нажмедин Мұхаметәліұлы |lang= kk |publisher= inbusiness.kz |date= 2024-04-18 |accessdate= 2024-06-25}}&lt;/ref&gt;
# [[Рауан Әбдіманапұлы Жұмабек|Рауан Жұмабек]] (23 мамыр 2025 бастап)&lt;ref name=&quot;23mam25&quot; /&gt;
}}

=== [[Вьетнам]] ===
{{columns-list|2|
# [[Бекетжан Махатжанұлы Жұмаханов|Бекетжан Жұмаханов]] (желтоқсан 2013 – мамыр 2019) 
# [[Ерлан Сапарұлы Байжанов|Ерлан Байжанов]] (мамыр 2019 – 25 тамыз 2023)&lt;ref name=&quot;25tam23&quot;&gt;{{Cite web|url= https://akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--2574614 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2024-08-25 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Қанат Қобыландыұлы Тумыш|Қанат Тумыш]] (25 тамыз 2023 бастап)&lt;ref name=&quot;25tam23&quot; /&gt;
}}

=== [[Жапония]]===
{{columns-list|2|
# [[Сабыр Сайлаубекұлы Есімбеков|Сабыр Есімбеков]] (1995–1996 – УСӨ)
# [[Тілеухан Самарханұлы Қабдрахманов|Тілеухан Қабдрахманов]] (1996–2003)
# [[Ерлан Кеңесұлы Баударбек-Қожатаев|Ерлан Баударбек-Қожатаев]] (2003 – УСӨ)
# [[Болат Қабдылхамитұлы Нұрғәлиев|Болат Нұрғалиев]] (2003–2006)
# [[Динара Бекенқызы Желдібаева|Динара Желдібаева]] (2006–2007 – УСӨ)
# [[Ақылбек Әбсатұлы Қамалдинов|Ақылбек Қамалдинов]] (2007–2016) 
# [[Алмас Ерікұлы Дисюков|Алмас Дисюков]] (2016 – УСӨ)
# [[Ерлан Кеңесұлы Баударбек-Қожатаев|Ерлан Баударбек-Кожатаев]] (сәуір 2016 – 31 мамыр 2021)&lt;ref name=&quot;31mam21&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--3145323 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2021-05-31 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Сабыр Сайлаубекұлы Есімбеков|Сабыр Есімбеков]] (мамыр 2021 – желтоқсан 2024)&lt;ref name=&quot;31mam21&quot; /&gt;
# [[Ерлан Кеңесұлы Баударбек-Қожатаев|Ерлан Баударбек-Қожатаев]] (12 желтоқсан 2024 бастап)
}}

=== [[Израиль]] ===
{{columns-list|2|
# [[Бірғаным Сарықызы Әйтімова|Бірғаным Әйтімова]] (1996–2002)
# [[Мұхтар Бескенұлы Тілеуберді|Мұхтар Тілеуберді]] (2002–2003 – УСӨ)
# [[Қайрат Құдайбергенұлы Әбдірахманов|Қайрат Абдрахманов]] (2003–2006)
# Талғат Орекенов (2006 – УСӨ)
# [[Вадим Павлович Зверьков|Вадим Зверьков]] (2006–2008)
# [[Ғалым Ізбасарұлы Оразбақов|Ғалым Оразбақов]] (2008–2012)
# [[Болат Қабдылхамитұлы Нұрғалиев|Болат Нұрғалиев]] (2012 – қыркүйек 2014)
# [[Дулат Оразбекұлы Қуанышев|Дулат Қуанышев]] (8 қыркүйек 2014 – 30 қыркүйек 2019)&lt;ref name=&quot;8qir14&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;30qir19b&quot; /&gt;
# [[Сатыбалды Ересұлы Бұршақов|Сатыбалды Бұршақов]] (30 қыркүйек 2019 – 26 наурыз 2024)&lt;ref name=&quot;26naw24&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;30qir19a&quot; /&gt;
# [[Дәулет Тазабекұлы Ембердиев|Дәулет Ембердиев]] (26 наурыз 2024 бастап)&lt;ref name=&quot;26naw24&quot; /&gt;
}}

=== [[Индонезия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Бейбіт Бәкірұлы Атамқұлов|Бейбіт Атамқұлов]] (2010–2012)
# [[Асхат Тұтқышбайұлы Оразбай|Асхат Оразбай]] (2012 – қаңтар 2019) 
# [[Данияр Қабидоллаұлы Сәрекенов|Данияр Сәрекенов]] (мамыр 2019 –)
# [[Сержан Оралбайұлы Әбдікәрімов|Сержан Әбдікәрімов]] (23 қазан 2023 бастап)&lt;ref name=&quot;23qaz23&quot; /&gt;
}}

=== [[Иордания]] ===
{{columns-list|2|
# [[Болат Серғазыұлы Сәрсенбаев|Болат Сәрсенбаев]] (2007 – қазан 2014) 
# [[Азамат Рахманқұлұлы Бердібай|Азамат Бердібай]] (қазан 2014 – маусым 2019)
# [[Айдарбек Әнуарбекұлы Тұматов|Айдарбек Тұматов]] (6 маусым 2019 – 18 сәуір 2024)&lt;ref name=&quot;18saw24&quot; /&gt;
# [[Талғат Рахымқұлұлы Шалданбай|Талғат Шалданбай]] (4 маусым 2024 бастап)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-talgat-rahymkululy-shaldanbay-kazakstan-respublikasynyn-iordan-hashimit-koroldigindegi-elshisi-lauazymyna-tagayyndaldy-452151 |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Талғат Рахымқұлұлы Шалданбай Қазақстан Республикасының Иордан Хашимит Корольдігіндегі Төтенше және Өкілетті Елшісі лауазымына тағайындалды |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2024-06-04 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
}}

=== [[Ирак]] ===
# [[Айдарбек Әнуарбекұлы Тұматов|Айдарбек Тұматов]] (– 18 сәуір 2024)&lt;ref name=&quot;18saw24&quot; /&gt;
# [[Талғат Рахымқұлұлы Шалданбай|Талғат Шалданбай]] (5 қаңтар 2025 бастап)&lt;ref name=&quot;qrsim25&quot; /&gt;

=== [[Иран]] ===
{{columns-list|2|
# [[Мырзатай Жолдасбекұлы Жолдасбеков|Мырзатай Жолдасбеков]] (1993–1996)
# [[Вячеслав Қаменұлы Ғиззатов|Вячеслав Гиззатов]] (1996–2000)
# [[Төлеген Тілекұлы Жүкеев|Төлеген Жүкеев]] (2000–2003)
# [[Сәбит Мұхтарұлы Таиров|Сәбит Таиров]] (2004–2006)
# [[Ерік Мылтықбайұлы Өтембаев|Ерік Өтембаев]] (2006–2009)
# [[Нұрбах Тұрарұлы Рүстемов|Нұрбах Рүстемов]] (2009–2010)
# [[Бағдат Құлтайұлы Әміреев|Бағдат Әміреев]] (2011 – қыркүйек 2018) 
# [[Асхат Тұтқышбайұлы Оразбай|Асхат Оразбай]] (қаңтар 2019 –)
# [[Оңталап Серікбайұлы Оңалбаев|Оңталап Оңалбаев]] (26 наурыз 2024 бастап)&lt;ref name=&quot;26naw24&quot; /&gt;
}}

=== [[Камбоджа]] ===
# [[Бекетжан Махатжанұлы Жұмаханов|Бекетжан Жұмаханов]] (2 қыркүйек 2014 –)&lt;ref name=&quot;2qir14&quot; /&gt;
# [[Ерлан Сапарұлы Байжанов|Ерлан Байжанов]] (21 желтоқсан 2019 – 25 тамыз 2023)&lt;ref name=&quot;21jel19&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;25tam23&quot; /&gt;
# [[Қанат Қобыландыұлы Тумыш|Қанат Тумыш]] (26 наурыз 2024 бастап)&lt;ref name=&quot;26naw24&quot; /&gt;

=== [[Корея Республикасы]] ===
{{columns-list|2|
# [[Асқар Оразалыұлы Шәкіров|Асқар Шәкіров]] (1995–1996 – УСӨ)
# [[Төлеген Тілекұлы Жүкеев|Төлеген Жүкеев]] (1995–2000)
# [[Болат Қабдылхамитұлы Нұрғалиев|Болат Нұрғалиев]] (2000–2003)
# [[Дархан Әлиұлы Бердіәлиев|Дархан Бердіәлиев]] (2003–2006)
# [[Дулат Хангерейұлы Бәкішев|Дулат Бәкішев]] (2006–2008)
# [[Дархан Әлиұлы Бердіәлиев|Дархан Бердіәлиев]] (2008–2012)
# [[Дулат Хангерейұлы Бәкішев|Дулат Бәкішев]] (2012 – 27 сәуір 2018) 
# [[Бақыт Амангелдіұлы Дүйсенбаев|Бақыт Дүйсенбаев]] (27 сәуір 2018 – 16 наурыз 2023)&lt;ref name=&quot;27saw18&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen-1343192696 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2018-04-27 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;16maw23&quot; /&gt;
# [[Нұрғәлі Алмасбайұлы Арыстанов|Нұрғәлі Арыстанов]] (16 наурыз 2023 – 13 сәуір 2026)&lt;ref name=&quot;16maw23&quot; /&gt;
# [[Асет Жеңісұлы Исенали|Асет Исенали]] (13 сәуір 2026 бастап)
}}

=== [[Кувейт]] ===
{{columns-list|2|
# [[Алмас Шәмшиденұлы Әбдіраманов|Алмас Әбдіраманов]] (8 қыркүйек 2014 –)&lt;ref name=&quot;8qir14&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/16774-memleket-basshysynyn-zharlyktarymen |title=Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2014-09-08 |accessdate=2026-09-15}}&lt;/ref&gt;
# [[Дәулет Тазабекұлы Ембердиев|Дәулет Ембердиев]] (28 маусым 2019 – 2 қыркүйек 2020)&lt;ref name=&quot;2qir20&quot; /&gt;
# [[Азамат Рахманқұлұлы Бердібай|Азамат Бердібай]] (12 қазан 2020 – 5 шілде 2025)&lt;ref name=&quot;12qaz20&quot;&gt;{{Cite web|url= https://wap.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen-1343192718 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2020-10-12 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Ержан Иракұлы Елекеев|Ержан Елекеев]] (5 шілде 2025 жылдан бастап)
}}

=== [[Солтүстік Корея|КХДР]] ===
# [[Шахрат Шәкизатұлы Нұрышев|Шахрат Нұрышев]] (18 сәуір 2024 бастап)&lt;ref name=&quot;18saw24&quot; /&gt;

=== [[Қатар]] ===
{{columns-list|2|
# [[Азамат Рахманқұлұлы Бердібай|Азамат Бердібай]] (2007 – қазан 2014) 
# [[Асқар Жеңісұлы Шоқыбаев|Асқар Шоқыбаев]] (қараша 2014 – 2 қыркүйек 2020)
# [[Арман Қайратұлы Исағалиев|Арман Исағалиев]] (2 қыркүйек 2020 – 10 шілде 2026)&lt;ref name=&quot;2qir20&quot; /&gt;
# [[Бақыт Данабекұлы Батыршаев|Бақыт Батыршаев]] (10 шілде 2026 бастап)&lt;ref name=&quot;10cil26&quot; /&gt;
}}

=== [[Қытай]] ===
{{columns-list|2|
#[[Мұрат Мұхтарұлы Әуезов|Мұрат Әуезов]] (желтоқсан 1992 – 1995)
#[[Қуаныш Сұлтанұлы Сұлтанов|Қуаныш Сұлтанов]] (1995–2001)
#[[Жәнібек Сәлімұлы Кәрібжанов|Жәнібек Кәрібжанов]] (қараша 2001 – қаңтар 2007)
#[[Икрам Адырбекұлы Адырбеков|Икрам Адырбеков]] (ақпан 2007 – 23 қараша 2011)
#[[Нұрлан Байұзақұлы Ермекбаев|Нұрлан Ермекбаев]] (21 сәуір 2012 – 2014)
#[[Шахрат Шәкізатұлы Нұрышев|Шахрат Нұрышев]] (21 ақпан 2015 – 1 қараша 2019)&lt;ref name=&quot;21aqp15&quot;&gt;{{Cite web|url= https://akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/17810-memleket-basshysynyn-zharlyktarymen |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2015-02-21 |accessdate= 2024-11-28}}&lt;/ref&gt;
#[[Ғабит Бейбітұлы Қойшыбаев|Ғабит Қойшыбаев]] (1 қараша 2019 – 8 сәуір 2022)&lt;ref name=&quot;8saw22&quot; /&gt;
#[[Шахрат Шәкизатұлы Нұрышев|Шахрат Нұрышев]] (8 сәуір 2022 бастап)&lt;ref name=&quot;8saw22&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.azattyq.org/a/31792379.html |title= Шахрат Нұрышев Қазақстанның Қытайдағы елшісі болып тағайындалды |lang= kk |publisher= [[Азаттық радиосы]] |date= 2022-04-08 |accessdate= 2024-06-25}}&lt;/ref&gt;
}}

=== [[Лаос]] ===
# [[Бекетжан Махатжанұлы Жұмаханов|Бекетжан Жұмаханов]] (2 қыркүйек 2014 –)&lt;ref name=&quot;2qir14&quot; /&gt;
# [[Ерлан Сапарұлы Байжанов|Ерлан Байжанов]] (21 желтоқсан 2019 – 25 тамыз 2023)&lt;ref name=&quot;21jel19&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;25tam23&quot; /&gt;
# [[Қанат Қобыландыұлы Тумыш|Қанат Тумыш]] (26 наурыз 2024 бастап)&lt;ref name=&quot;26naw24&quot; /&gt;

=== [[Ливан]] ===
{{columns-list|2|
# [[Ербол Әбдісаттарұлы Дербісәлиев|Ербол Дербісәлиев]] (2004–2007 – УСӨ)
# [[Ержан Жиенғалиұлы Қалекенов|Ержан Қалекенов]] (2008–2010 – УСӨ)
# [[Дәулет Тазабекұлы Ембердиев|Дәулет Ембердиев]] (2011–белгісіз – УСӨ)
# [[Расул Берекетұлы Жұмалы|Расул Жұмалы]] (13 маусым 2022 бастап)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-rasul-bereketuly-zhumaly-kazakstan-respublikasynyn-livan-respublikasyndagy-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-lauazymyna-tagayyndaldy-1353833 |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Расул Берекетұлы Жұмалы Қазақстан Республикасының Ливан Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі лауазымына тағайындалды |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2022-06-13 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt; 
}}

=== [[Малайзия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Амангелді Жұмабайұлы Жұмабаев|Амангелді Жұмабаев]] (1996–1999)
# [[Болатхан Құлжанұлы Тайжан|Болатхан Тайжан]] (1999–2001)
# [[Олжас Қабдешұлы Тоғызбаев|Олжас Тоғызбаев]] (2001–2002 – УСӨ)
# [[Икрам Адырбекұлы Адырбеков|Икрам Адырбеков]] (2002–2004)
# [[Мұхтар Бескенұлы Тілеуберді|Мұхтар Тілеуберді]] (2004–2009)
# [[Бейбіт Бәкірұлы Атамқұлов|Бейбіт Атамқұлов]] (2010–2012)
# [[Данияр Қабидоллаұлы Сәрекенов|Данияр Сәрекенов]] (2012–2013 – УСӨ)
# [[Данияр Қабидоллаұлы Сәрекенов|Данияр Сәрекенов]] (2013 – мамыр 2019) 
# [[Болат Бариұлы Иманбаев|Болат Иманбаев]] (мамыр 2019 – 12 ақпан 2021)&lt;ref name=&quot;12aqp21&quot; /&gt;
# [[Болат Болатұлы Сүгірбаев|Болат Сүгірбаев]] (26 ақпан 2021 – 11 қыркүйек 2026)&lt;ref name=&quot;26aqp21&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;26qir11-sug&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-bolat-bolatuly-sugirbaev-kazakstan-respublikasynyn-malayziyadagy-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-kazakstan-respublikasynyn-bruney-darussalamdagy-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-kyzmetin-kosa-atkarushy-lauazymdarynan-bosaty |title=Мемлекет басшысының Жарлығымен Болат Болатұлы Сүгірбаев Қазақстан Республикасының Малайзиядағы Төтенше және Өкілетті Елшісі, Қазақстан Республикасының Бруней-Даруссаламдағы Төтенше және Өкілетті Елшісі қызметін қоса атқарушы лауазымдарынан босатылды |lang=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2026-09-11 |accessdate=2026-09-11}}&lt;/ref&gt;
# [[Мәлік Кеңесбайұлы Мырзалин|Мәлік Мырзалин]] (11 қыркүйек 2026 бастап)&lt;ref name=&quot;26qir11&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--1181230 |title=Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2026-09-11 |accessdate=2026-09-11}}&lt;/ref&gt;
}}

=== [[Мальдивтер]] ===
# [[Ерлан Алтынбайұлы Әлімбаев|Ерлан Әлімбаев]] (2 қыркүйек 2020 – 19 сәуір 2021)&lt;ref name=&quot;19saw21a&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;2qir20&quot; /&gt;
# [[Нұрлан Әділұлы Жалғасбаев|Нұрлан Жалғасбаев]] (26 қаңтар 2022 – 7 сәуір 2025)&lt;ref name=&quot;26qan22&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;7sau25&quot; /&gt;
# [[Азамат Несіпбайұлы Есқараев|Азамат Есқараев]] (10 шілде 2026 бастап)&lt;ref name=&quot;10cil26&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--1065522 |title=Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2026-07-10 |accessdate=2026-09-15}}&lt;/ref&gt;

=== [[Моңғолия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Уәлихан Сиянбекұлы Қоңырбаев|Уәлихан Қоңырбаев]] (1997–1999 – УСӨ)
# [[Қайрат Исағалиұлы Исағалиев|Қайрат Исағалиев]] (1999–2002 – УСӨ)
# [[Советқали Қамаубайұлы Қартбаев|Советқали Қартбаев]] (2002–2005 – УСӨ)
# [[Асхат Өрістемұлы Сыздықов|Асхат Сыздықов]] (2005–2007 – УСӨ)
# [[Орман Кәрімұлы Нұрбаев|Орман Нұрбаев]] (2007–2012)
# [[Қалыбек Ибраһимұлы Қобыландин|Қалыбек Қобыландин]] (2013 – 14 тамыз 2019) 
# [[Жалғас Жұмаұлы Әділбаев|Жалғас Әділбаев]] (14 тамыз 2019 – 8 сәуір 2022)
# [[Ғабит Бейбітұлы Қойшыбаев|Ғабит Қойшыбаев]] (8 сәуір 2022 – 21 сәуір 2025)&lt;ref name=&quot;8saw22&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--832452 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2022-04-08 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-gabit-beybituly-koyshybaev-kazakstan-respublikasynyn-mongoliyadagy-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-lauazymynan-bosatyldy-2135256 |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Ғабит Бейбітұлы Қойшыбаев Қазақстан Республикасының Моңғолиядағы Төтенше және Өкілетті Елшісі лауазымынан босатылды |date=2025-04-21|lang=kk|work=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |accessdate= 2025-04-26}}&lt;/ref&gt;
# [[Алмас Сейтақынұлы Сейтақынов|Алмас Сейтақынов]] (21 сәуір 2025 бастап)&lt;ref name=&quot;21saw25&quot; /&gt;
}}

=== [[Мьянма]] ===
# [[Марат Төлеубекұлы Есенбаев|Марат Есенбаев]] (24 сәуір 2015 –)&lt;ref name=&quot;24sau15&quot; /&gt;
# [[Раушан Кәкімсейітқызы Есболатова|Раушан Есболатова]] (30 қыркүйек 2019 – 21 сәуір 2022)&lt;ref name=&quot;30qir19a&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;21saw22&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--2133331 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2022-04-21 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Марғұлан Бақытұлы Баймұхан|Марғұлан Баймұхан]] (13 сәуір 2026 бастап)

=== [[Непал]] ===
# [[Ерлан Алтынбайұлы Әлімбаев|Ерлан Әлімбаев]] (2 қыркүйек 2020 – 19 сәуір 2021)&lt;ref name=&quot;19saw21a&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;2qir20&quot; /&gt;
# [[Нұрлан Әділұлы Жалғасбаев|Нұрлан Жалғасбаев]] (26 қаңтар 2022 – 7 сәуір 2025)&lt;ref name=&quot;26qan22&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;7sau25&quot; /&gt;
# [[Азамат Несіпбайұлы Есқараев|Азамат Есқараев]] (10 шілде 2026 бастап)&lt;ref name=&quot;10cil26&quot; /&gt;

=== [[Оман]] ===
{{columns-list|2|
# [[Ерлан Әділханұлы Әбілдаев|Ерлан Әбілдаев]] (2011–2014)
# [[Ержан Серікұлы Мұқаш|Ержан Мұқаш]] (2014 – мамыр 2019) 
# [[Нәжмедин Мұхаметәліұлы]] (18 мамыр 2019 – 18 сәуір 2024)&lt;ref name=&quot;muhametaliuli&quot; /&gt;
# [[Айдарбек Әнуарбекұлы Тұматов|Айдарбек Тұматов]] (18 сәуір 2024 бастап)&lt;ref name=&quot;18saw24&quot; /&gt;
}}

=== [[Палестина]] ===
# [[Айдарбек Әнуарбекұлы Тұматов|Айдарбек Тұматов]] (– 18 сәуір 2024)&lt;ref name=&quot;18saw24&quot; /&gt;
# [[Талғат Рахымқұлұлы Шалданбай|Талғат Шалданбай]] (5 қаңтар 2025 бастап)&lt;ref name=&quot;qrsim25&quot; /&gt;

=== [[Пәкістан]] ===
{{columns-list|2|
# [[Тамас Қалмұхамбетұлы Айтмұхамбетов|Тамас Айтмұхамбетов]] (1994–1999)
# [[Бекжасар Нәрібайұлы Нарбаев|Бекжасар Нарбаев]] (1999–2003)
# [[Бейбіт Өксікбайұлы Исабаев|Бейбіт Исабаев]] (2003–2006)
# [[Бақытбек Сейсебайұлы Шабарбаев|Бақытбек Шабарбаев]] (2006 – қаңтар 2018)
# [[Ақан Ақасұлы Рахметуллин|Ақан Рахметуллин]] (28 маусым 2019 – 5 сәуір 2021)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/hronika-53183 |title= Хроника |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2022-04-21 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Ержан Сансызбайұлы Қыстафин|Ержан Қыстафин]] (18 мамыр 2021 –)
}}

=== [[Сауд Арабиясы]] ===
{{columns-list|2|
# [[Бағдат Құлтайұлы Әміреев|Бағдат Әміреев]] (1996–2002)
# [[Асқар Ахметұлы Мусинов|Асқар Мусинов]] (2002–2006)
# [[Қайрат Қайырбекұлы Лама Шариф|Қайрат Лама Шариф]] (2006–2011)
# [[Бақтияр Сардарбекұлы Тасымов|Бақтияр Тасымов]] (2011–2013)
# [[Бақыт Данабекұлы Батыршаев|Бақыт Батыршаев]] (2013–2019)&lt;ref name=&quot;18naw19&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;18qar13&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/14774-memleket-basshysynyn-zharlyktarymen |title= Мемлекет Басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2013-11-18 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Берік Сақбайұлы Арын|Берік Арын]] (2019–2024) 
# [[Мадияр Смәділұлы Меңілбеков|Мадияр Меңілбеков]] (18 сәуір 2024 бастап)&lt;ref name=&quot;18saw24&quot; /&gt;
}}

=== [[Сингапур]] ===
{{columns-list|2|
# [[Нұрлан Байұзақұлы Ермекбаев|Нұрлан Ермекбаев]] (2003–2004 – УСӨ)
# [[Әділ Қапанұлы Тұрсынов|Әділ Тұрсынов]] (2004–2008 – УСӨ)
# [[Ерлан Кеңесұлы Баударбек-Қожатаев|Ерлан Баударбек-Қожатаев]] (2008 – сәуір 2016)
# [[Үсен Әбдіқадырұлы Сүлеймен|Үсен Сүлеймен]] (маусым 2016 – маусым 2019)
# [[Әркен Кеңесбекұлы Арыстанов|Әркен Арыстанов]] (маусым 2019 –2022)
# [[Асқар Сейдахметұлы Құттықадам|Асқар Құттықадам]] (21 қазан 2022 бастап)&lt;ref name=&quot;21qaz22&quot; /&gt;
}}

=== [[Тайланд]] ===
{{columns-list|2|
# [[Марат Төлеубекұлы Есенбаев|Марат Есенбаев]] (1998–2000 – УСӨ)
# [[Дудар Түсіпұлы Жәкенов|Дудар Жәкенов]] (2000–2002 – УСӨ)
# [[Рашид Тауфикұлы Рақымбеков|Рашид Рақымбеков]] (2002–2003 – УСӨ)
# [[Сәкен Спаханұлы Сейдуалиев|Сәкен Сейдуалиев]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://senate.parlam.kz/kk-KZ/history-convocation2 |title= Екінші сайланымдағы Қазақстан Республикасы Парламенті Сенаты депутаттарының тізімі |lang= kk |publisher= [[Қазақстан Парламентінің Сенаты|Қазақстан Парламенті Сенаты]]ның ресми сайты |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt; (2003–2005 – УСӨ)
# [[Бақытбек Сейсебайұлы Шабарбаев|Бақытбек Шабарбаев]] (2005–2006 – УСӨ)
# [[Әмір Болатұлы Мусин|Әмір Мусин]] (2007–2013 – УСӨ)
# [[Марат Төлеубекұлы Есенбаев|Марат Есенбаев]] (2013 – шілде 2017)
# [[Раушан Кәкімсейітқызы Есболатова|Раушан Есболатова]] (3 шілде 2017 – 21 сәуір 2022)&lt;ref name=&quot;21saw22&quot; /&gt;
# [[Арман Асқарұлы Исетов|Арман Исетов]] (21 сәуір 2022 – 5 шілде 2025)&lt;ref name=&quot;21saw22a&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--2132955 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2022-04-21 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Марғұлан Бақытұлы Баймұхан|Марғұлан Баймұхан]] (7 тамыз 2025 бастап)
}}

=== [[Түркия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Қанат Бекмырзаұлы Саудабаев|Қанат Саудабаев]] (1992–1994, 1994–1996)
# [[Балташ Молдабайұлы Тұрсымбаев|Балташ Тұрсымбаев]] (1996–1998)
# [[Қайрат Шораұлы Сарыбай|Қайрат Сарыбай]] (1999–2003)
# [[Аманжол Қазбекұлы Жанқұлиев|Аманжол Жанқұлиев]] (2003–2005)
# [[Бейбіт Өксікбайұлы Исабаев|Бейбіт Исабаев]] (2006–2008)
# [[Бағдат Құлтайұлы Әміреев|Бағдат Әміреев]] (2008–2010)
# [[Жансейіт Қансейітұлы Түймебаев|Жансейіт Түймебаев]] (2010 – 7 қазан 2016)&lt;ref name=&quot;7qaz16&quot; /&gt;
# [[Абзал Сапарбекұлы]] (5 сәуір 2017 – 15 наурыз 2022)&lt;ref name=&quot;15naw22a&quot; /&gt;
# [[Еркебұлан Оңалбекұлы Сәпиев|Еркебұлан Сәпиев]] (15 наурыз 2022 бастап)&lt;ref name=&quot;15naw22b&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--1522247 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2022-03-15 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
}}

=== [[Үндістан]]===
{{columns-list|2|
# [[Мұхамеджан Керейұлы Исаев|Мұхамеджан Исаев]] (1993–1994)
# [[Рашид Тұрарұлы Ибраев|Рашид Ибраев]] (1995–1998)
# [[Асқар Оразалыұлы Шәкіров|Асқар Шәкіров]] (1998–2004)
# [[Қайрат Ермекұлы Омаров|Қайрат Омаров]] (2004–2009)
# [[Дулат Оразбекұлы Қуанышев|Дулат Қуанышев]] (2010 – 8 қыркүйек 2014)&lt;ref name=&quot;8qir14&quot; /&gt;
# [[Болат Серғазыұлы Сәрсенбаев|Болат Сәрсенбаев]] (6 қазан 2014 – 4 қыркүйек 2019)
# [[Ерлан Алтынбайұлы Әлімбаев|Ерлан Әлімбаев]] (4 қыркүйек 2019 – 19 сәуір 2021)&lt;ref name=&quot;19saw21a&quot; /&gt;
# [[Нұрлан Әділұлы Жалғасбаев|Нұрлан Жалғасбаев]] (19 сәуір 2021 – 7 сәуір 2025)&lt;ref name=&quot;19saw21&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;7sau25&quot; /&gt;
# [[Азамат Несіпбайұлы Есқараев|Азамат Есқараев]] (7 сәуір 2025 бастап)&lt;ref name=&quot;7sau25&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--735519 |title=Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2025-04-07 |accessdate=2026-09-15}}&lt;/ref&gt;
}}

=== [[Шри-Ланка]] ===
# [[Дулат Оразбекұлы Қуанышев|Дулат Қуанышев]] (– 8 қыркүйек 2014)&lt;ref name=&quot;8qir14&quot; /&gt;
# [[Ерлан Алтынбайұлы Әлімбаев|Ерлан Әлімбаев]] (2 қыркүйек 2020 – 19 сәуір 2021)&lt;ref name=&quot;19saw21a&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;2qir20&quot; /&gt;
# [[Нұрлан Әділұлы Жалғасбаев|Нұрлан Жалғасбаев]] (26 қаңтар 2022 – 7 сәуір 2025)&lt;ref name=&quot;26qan22&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;7sau25&quot; /&gt;
# [[Сергей Александрович Викторов|Сергей Викторов]] (21 сәуір 2025 бастап)&lt;ref name=&quot;21saw25&quot; /&gt;

== [[Америка]] ==

=== [[Америка Құрама Штаттары]] ===
{{columns-list|2|
#[[Әлім Шәкірұлы Жамбыршин|Әлім Жамбыршин]] (1992–1994)
#[[Төлеутай Ысқақұлы Сүлейменов|Төлеутай Сүлейменов]] (1994–1996)
#[[Болат Қабдылхамитұлы Нұрғәлиев|Болат Нұрғалиев]] (1996–2000)
#[[Қанат Бекмырзаұлы Саудабаев|Қанат Саудабаев]] (желтоқсан 2000 – 15 мамыр 2007)
#[[Ерлан Әбілфайызұлы Ыдырысов|Ерлан Ыдырысов]] (4 шілде 2007 – 28 қыркүйек 2012)
#[[Қайрат Ермекұлы Омаров|Қайрат Омаров]] (4 қаңтар 2013 – 4 қаңтар 2017)
#[[Ержан Хозеұлы Қазыхан|Ержан Қазыханов]] (15 ақпан 2017 – 6 сәуір 2021)&lt;ref name=&quot;15aqp17&quot; /&gt;
#[[Ержан Нигматоллаұлы Ашықбаев|Ержан Ашықбаев]] (5 сәуір 2021 – 26 қыркүйек 2025)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/tagayyndaular-53955 |title= Тағайындаулар |lang= kk
|publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2021-04-05 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Мағжан Жанботаұлы Ілиясов|Мағжан Ілиясов]] (20 қазан 2025 бастап)
}}

=== [[Аргентина]] ===
# [[Қайрат Асаниязұлы Саржанов|Қайрат Саржанов]] (– 12 ақпан 2021)&lt;ref name=&quot;12aqp21-20&quot; /&gt;
# [[Болат Тұрарұлы Нүсіпов|Болат Нүсіпов]] (2 шілде 2021 бастап)&lt;ref name=&quot;2cil21&quot; /&gt;

=== [[Бразилия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Бақытжан Ордабаев]]  (2012 – желтоқсан 2015)
# [[Қайрат Асаниязұлы Саржанов|Қайрат Саржанов]] (29 наурыз 2016 – 12 ақпан 2021)&lt;ref name=&quot;12aqp21-20&quot; /&gt;
# [[Болат Тұрарұлы Нүсіпов|Болат Нүсіпов]] (12 ақпан 2021 бастап)&lt;ref name=&quot;12aqp21&quot; /&gt;
}}

=== [[Доминикан Республикасы]] ===
# [[Константин Васильевич Жигалов|Константин Жигалов]] (18 қараша 2013 – 27 сәуір 2018)&lt;ref name=&quot;27saw18&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;18qar13&quot; /&gt;
# [[Андриан Көпмағамбетұлы Елемесов|Андриан Елемесов]] (26 қыркүйек 2018 – 7 тамыз 2020)&lt;ref name=&quot;26qir18&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;elemesov2020&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlygymen-andrian-kopmagambetuly-elemesov-kazakstan-respublikasynyn-meksika-kurama-shtattaryndagy-totenshe-zhane-okil |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Андриан Көпмағамбетұлы Елемесов Қазақстан Республикасының Мексика Құрама Штаттарындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі қызметінен, Қазақстан Республикасының Доминикан Республикасындағы, Ямайкадағы, Панама Республикасындағы, Коста-Рика Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі қызметін қоса атқарудан босатылды |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2020-08-07 |accessdate= 2024-06-25}}&lt;/ref&gt;

=== [[Канада]] ===
{{columns-list|2|
# [[Ерлан Әділханұлы Әбілдаев|Ерлан Әбілдаев]] (2008–2011)
# [[Константин Васильевич Жигалов|Константин Жигалов]] (2012 – 27 сәуір 2018)&lt;ref name=&quot;27saw18&quot; /&gt; 
# [[Ақылбек Әбсатұлы Қамалдинов|Ақылбек Қамалдинов]] (27 сәуір 2018 – 16 маусым 2023)&lt;ref name=&quot;27saw18&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;16maw23&quot; /&gt;
# [[Дәулетбек Қайырбекұлы Құсайынов|Дәулетбек Құсайынов]] (4 шілде 2023 бастап)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/dauletbek-kusayyinov-jana-kyizmetke-tagayyindaldyi-352360/ |title= Дәулетбек Құсайынов жаңа қызметке тағайындалды |lang= kk |publisher= tengrinews |date= 2023-06-04 |accessdate= 2024-06-25}}&lt;/ref&gt;
}}

=== [[Коста-Рика]] ===
# [[Андриан Көпмағамбетұлы Елемесов|Андриан Елемесов]] (26 қыркүйек 2018 – 7 тамыз 2020)&lt;ref name=&quot;26qir18&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;elemesov2020&quot; /&gt;

=== [[Куба]] ===
# [[Константин Васильевич Жигалов|Константин Жигалов]] (18 қараша 2013 – 27 сәуір 2018)&lt;ref name=&quot;27saw18&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;18qar13&quot; /&gt; 
# [[Ақылбек Әбсатұлы Камалдинов|Ақылбек Камалдинов]] (26 қыркүйек 2018 – 15 наурыз 2022)&lt;ref name=&quot;26qir18&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen-1343192697 |title= Мемлекет Басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2018-09-26 |accessdate= 2024-06-25}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;15naw22a&quot; /&gt;
# [[Андриан Көпмағамбетұлы Елемесов|Андриан Елемесов]] (15 наурыз 2022 бастап)&lt;ref name=&quot;15naw22b&quot; /&gt;

=== [[Мексика]] ===
# [[Андриан Көпмағамбетұлы Елемесов|Андриан Елемесов]] (2015 – 7 тамыз 2020)&lt;ref name=&quot;elemesov2020&quot; /&gt;
# [[Тимур Владимирұлы Пірімбетов|Тимур Пірімбетов]] (23 қазан 2023 – 15 қараша 2024)&lt;ref name=&quot;23qaz23&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;15qar24&quot;&gt;{{Cite web|url= https://akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--15102417 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2024-11-15 |accessdate= 2024-06-25}}&lt;/ref&gt;
# [[Алмұрат Асылмұратұлы Тұрғанбеков|Алмұрат Тұрғанбеков]] (15 қараша 2024 бастап)&lt;ref name=&quot;15qar24&quot; /&gt;

=== [[Панама]] ===
# [[Андриан Көпмағамбетұлы Елемесов|Андриан Елемесов]] (26 қыркүйек 2018 – 7 тамыз 2020)&lt;ref name=&quot;26qir18&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;elemesov2020&quot; /&gt;

=== [[Чили]] ===
# [[Қайрат Асаниязұлы Саржанов|Қайрат Саржанов]] (– 12 ақпан 2021)&lt;ref name=&quot;12aqp21-20&quot; /&gt;
# [[Болат Тұрарұлы Нүсіпов|Болат Нүсіпов]] (2 шілде 2021 бастап)&lt;ref name=&quot;2cil21&quot; /&gt;

=== [[Ямайка]] ===
# [[Константин Васильевич Жигалов|Константин Жигалов]] (18 қараша 2013 – 27 сәуір 2018)&lt;ref name=&quot;27saw18&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;18qar13&quot; /&gt;
# [[Андриан Көпмағамбетұлы Елемесов|Андриан Елемесов]] (26 қыркүйек 2018 –)&lt;ref name=&quot;26qir18&quot; /&gt;

== [[Африка]] ==

=== [[Алжир]] ===
# [[Берік Сақбайұлы Арын|Берік Арын]] (24 сәуір 2015 –)&lt;ref name=&quot;24sau15&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/18288-memleket-basshysynyn-zharlyktarymen |title=Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2015-04-24 |accessdate=2026-09-15}}&lt;/ref&gt;
# [[Арман Қайратұлы Исағалиев|Арман Исағалиев]] (2 наурыз 2019 – 2 қыркүйек 2020)&lt;ref name=&quot;2naw19-isa&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;2qir20&quot; /&gt;
# [[Қайрат Қайырбекұлы Лама Шариф|Қайрат Лама Шариф]] (11 қараша 2021 –)&lt;ref name=&quot;11qar21&quot;&gt;{{Cite web|url= https://akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-kazakstan-respublikasynyn-egipet-arab-respublikasyndagy-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-kayrat-kayyrbekuly-lama-sharif-kazakstan-tagayyndaldy-11104453 |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Қазақстан Республикасының Египет Араб Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі Қайрат Қайырбекұлы Лама Шариф Қазақстан Республикасының Алжир Халық Демократиялық Республикасындағы, Тунис Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі қызметін қоса атқарушы қызметіне тағайындалды |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2021-11-11 |accessdate= 2024-06-25}}&lt;/ref&gt;
# [[Әнуарбек Серікұлы Ахметов|Әнуарбек Ахметов]] (15 қараша 2024 бастап)&lt;ref name=&quot;15qar24&quot; /&gt;

=== [[Кения]] ===
# [[Барлыбай Кәрімұлы Садықов|Барлыбай Садықов]] (14 тамыз 2023 –)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--147029 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2023-08-14 |accessdate= 2024-06-25}}&lt;/ref&gt;
# [[Барлыбай Кәрімұлы Садықов|Барлыбай Садықов]] (23 мамыр 2025 бастап)&lt;ref name=&quot;23mam25&quot; /&gt;

=== [[Конго Республикасы]] ===
# [[Жан Сержанұлы Ғалиев|Жан Ғалиев]] (11 қараша 2025 бастап)

=== [[Ливия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Бақыт Сәбитұлы Арыстан|Бақыт Арыстан]] (2003–2006 – УСӨ)
# [[Расул Берекетұлы Жұмалы|Расул Жұмалы]] (2006–2007 – УСӨ)
# [[Ержан Серікұлы Мұқаш|Ержан Мұқаш]] (2007–2009 – УСӨ)
# [[Мұхит Советұлы Оразаев|Мұхит Оразаев]] (2009–2011 – УСӨ)
}}

=== [[Мозамбик]] ===
# [[Еркін Қадырбекұлы Ахинжанов|Еркін Ахинжанов]] (9 қыркүйек 2024 бастап)

=== [[Мысыр]] ===
{{columns-list|2|
# [[Болатхан Құлжанұлы Тайжан|Болатхан Тайжан]] (1993–1999)
# [[Аслан Есболайұлы Мусин|Аслан Мусин]] (1999–2002)
# [[Бағдат Құлтайұлы Әміреев|Бағдат Әміреев]] (2002–2008)
# [[Бақтияр Сардарбекұлы Тасымов|Бақтияр Тасымов]] (2008–2011)
# [[Берік Сақбайұлы Арын|Берік Арын]] (2011 – қазан 2016) 
# [[Арман Қайратұлы Исағалиев|Арман Исағалиев]] (16 наурыз 2017 – 2 қыркүйек 2020)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlygymen-arman-kairatuly-isagaliev-kazakstan-respublikasynyn-egipet-arab-respublikasyndagy-totenshe-zhane-okiletti-e |title=Мемлекет басшысының Жарлығымен Арман Қайратұлы Исағалиев Қазақстан Республикасының Египет Араб Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі қызметіне тағайындалды |lang=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2017-03-16 |accessdate=2026-09-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;2qir20&quot; /&gt;
# [[Қайрат Қайырбекұлы Лама Шариф|Қайрат Лама Шариф]] (2 қыркүйек 2020 – 5 қаңтар 2025)&lt;ref name=&quot;2qir20&quot; /&gt;
# [[Асқар Жеңісұлы Жеңіс|Асқар Жеңіс]] (5 қаңтар 2025 бастап)&lt;ref name=&quot;qrsim25&quot; /&gt;
}}

=== [[Оңтүстік Африка Республикасы|Оңтүстік Африка]]===
{{columns-list|2|
# [[Талғат Ғабдуллаұлы Қалиев|Талғат Қалиев]] (2014–2019) 
# [[Қанат Қобыландыұлы Тумыш|Қанат Тумыш]] (12 шілде 2019 – 11 қаңтар 2023)&lt;ref name=&quot;11qan23a&quot; /&gt;
# [[Еркін Қадырбекұлы Ахинжанов|Еркін Ахинжанов]] (11 қаңтар 2023 бастап)&lt;ref name=&quot;11qan23&quot; /&gt;
}}

=== [[Танзания]] ===
# [[Еркін Қадырбекұлы Ахинжанов|Еркін Ахинжанов]] (9 қыркүйек 2024 бастап)

=== [[Того]] ===
# [[Сәулекүл Сайлауқызы]] (26 наурыз 2024 бастап)&lt;ref name=&quot;26naw24&quot; /&gt;

=== [[Тунис]] ===
# [[Берік Сақбайұлы Арын|Берік Арын]] (24 сәуір 2015 –)&lt;ref name=&quot;24sau15&quot; /&gt;
# [[Арман Қайратұлы Исағалиев|Арман Исағалиев]] (2 наурыз 2019 – 2 қыркүйек 2020)&lt;ref name=&quot;2naw19-isa&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlygymen-kazakstan-respublikasynyn-egipet-arab-respublikasyndagy-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-arman-kairatuly-isa |title=Мемлекет басшысының Жарлығымен Қазақстан Республикасының Египет Араб Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі Арман Қайратұлы Исағалиев Қазақстан Республикасының Алжир Халық Демократиялық Республикасындағы, Тунис Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі қызметін қоса атқарушы болып тағайындалды |lang=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2019-03-02 |accessdate=2026-09-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;2qir20&quot; /&gt;
# [[Қайрат Қайырбекұлы Лама Шариф|Қайрат Лама Шариф]] (11 қараша 2021 – 5 қаңтар 2025)&lt;ref name=&quot;11qar21&quot; /&gt;

=== [[Эфиопия]] ===
Елшілік 2014 жылғы 5 ақпанда құрылды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/efiopiya-federativtik-demokratiyalyk-respublikasynda-kazakstan-respublikasynyn-elshiligin-ashu-turaly-1 |title=Эфиопия Федеративтік Демократиялық Республикасында Қазақстан Республикасының Елшілігін ашу туралы |lang=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2014-02-05 |accessdate=2026-09-15}}&lt;/ref&gt;
{{columns-list|2|
# [[Ерлік Шәкірұлы Әли|Ерлік Әли]] (21 қазан 2014 – 19 шілде 2019)&lt;ref name=&quot;21qaz14&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/17045-memleket-basshysynyn-zharlyktarymen |title=Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2014-10-21 |accessdate=2026-09-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlygymen-erlik-shakiruly-ali-kazakstan-respublikasynyn-efiopiya-federativtik-demokratiyalyk-respublikasyndagy-totens |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Ерлік Шәкірұлы Әли Қазақстан Республикасының Эфиопия Федеративтік Демократиялық Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі қызметінен қызметінен босатылды |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2019-07-19 |accessdate= 2024-06-25}}&lt;/ref&gt;
# [[Барлыбай Кәрімұлы Садықов|Барлыбай Садықов]] (19 шілде 2019 – 23 мамыр 2025)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlygymen-barlybai-karimuly-sadykov-kazakstan-respublikasynyn-efiopiya-federativtik-demokratiyalyk-respublikasyndagy- |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Барлыбай Кәрімұлы Садықов Қазақстан Республикасының Эфиопия Федеративтік Демократиялық Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі қызметіне тағайындалды |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2019-07-19 |accessdate= 2024-06-25}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;23mam25&quot; /&gt;
# [[Жалғас Жұмаұлы Әділбаев|Жалғас Әділбаев]] (23 мамыр 2025 бастап)&lt;ref name=&quot;23mam25&quot; /&gt;
}}

== [[Океания]] ==
=== [[Аустралия]] ===
# [[Асқар Сейдахметұлы Құттықадам|Асқар Құттықадам]] (16 наурыз 2023 бастап)&lt;ref name=&quot;16maw23&quot; /&gt;

=== [[Жаңа Зеландия]] ===
# [[Аркен Кеңесбекұлы Арыстанов|Аркен Арыстанов]] (21 желтоқсан 2019 –)&lt;ref name=&quot;21jel19&quot; /&gt;
# [[Асқар Сейдахметұлы Құттықадам|Асқар Құттықадам]] (16 наурыз 2023 бастап)&lt;ref name=&quot;16maw23&quot; /&gt;

== Халықаралық ұйымдар жанындағы тұрақты өкілдер ==
=== [[Біріккен Ұлттар Ұйымы]] ===
# [[Ақмарал Хайдарқызы Арыстанбекова|Ақмарал Арыстанбекова]] (1992–1999)
# [[Мәдина Бинешқызы Жарбосынова|Мәдина Жарбосынова]] (1999–2003)
# [[Ержан Хозеұлы Қазыхан|Ержан Қазыханов]] (2003–2007)
# [[Бірғаным Сарықызы Әйтімова|Бірғаным Әйтімова]] (2007–2013)
# [[Қайрат Құдайбергенұлы Әбдірахманов|Қайрат Әбдірахманов]] (2013–2016)
# [[Қайрат Ермекұлы Омаров|Қайрат Омаров]] (2017–2020)
# [[Мағжан Жанботаұлы Ілиясов|Мағжан Ілиясов]] (2020–2022)&lt;ref name=&quot;30qir20&quot; /&gt;
# [[Ақан Ақасұлы Рахметуллин|Ақан Рахметуллин]] (2022–2024)&lt;ref name=&quot;6qaz22&quot; /&gt;
# [[Қайрат Ермекұлы Омаров|Қайрат Омаров]] (16 мамыр 2024 бастап)

=== [[Дүниежүзілік сауда ұйымы]] ===
# [[Жанар Сейдақметқызы Айтжан|Жанар Айтжан]] (6 қазан 2022 – 2024)&lt;ref name=&quot;6qaz22&quot; /&gt;
# [[Әсет Арманұлы Ерғалиев|Әсет Ерғалиев]] (2024–2025)
# [[Қайрат Қалмұқаметұлы Төребаев|Қайрат Төребаев]] (17 наурыз 2025 бастап)

=== [[Еуразиялық экономикалық одақ]] ===
# [[Рүстем Сұлтанұлы Жиенбаев|Рүстем Жиенбаев]] (?–2008)
# [[Бақытжан Ордабаев]] (2008–2012)
# [[Фархат Шахафутдинұлы Әбдіхалықов|Фархат Әбдіхалықов]] (2012–2015)

=== [[Еуропа одағы]], [[НАТО|Солтүстік Атлант шарты ұйымы]] ===
Қазақстанның Люксембургтегі елшісі 1994 жылдан бері Еуроодақ пен НАТО жанындағы Қазақстанның тұрақты өкілі қызметін қоса атқарады:
# [[Әуесхан Мақатайұлы Қырбасов|Әуесхан Қырбасов]] (1994–1998)
# [[Ахметжан Смағұлұлы Есімов|Ахметжан Есімов]] (1998–2001)
# [[Төлеутай Ысқақұлы Сүлейменов|Төлеутай Сүлейменов]] (2001–2003)
# [[Константин Васильевич Жигалов|Константин Жигалов]] (2003–2009)
# [[Ерік Мылтықбайұлы Өтембаев|Ерік Өтембаев]] (2009–2012)
# [[Алмаз Нәсіредденұлы Хамзаев|Алмаз Хамзаев]] (2012–2018)
# [[Айгүл Сайфоллақызы Құспан|Айгүл Құспан]] (2018–2021)
# [[Марғұлан Бақытұлы Баймұхан|Марғұлан Баймұхан]] (19 сәуір 2021 – 5 шілде 2025)&lt;ref name=&quot;19saw21&quot; /&gt;
# [[Роман Юрьевич Василенко|Роман Василенко]] (5 шілде 2025 жылдан бастап)

=== [[Ислам ынтымақтастық ұйымы]] ===
Қазақстанның Сауд Арабиясындағы елшісі 2013 жылдан бері ИЫҰ жанындағы Қазақстанның тұрақты өкілі қызметін қоса атқарады:
# [[Бақыт Данабекұлы Батыршаев|Бақыт Батыршаев]] (2010–2019)
# [[Берік Сақбайұлы Арын|Берік Арын]] (2019–2024)
# [[Мадияр Смәділұлы Меңілбеков|Мадияр Меңілбеков]] (18 сәуір 2024 бастап)&lt;ref name=&quot;18saw24&quot; /&gt;

=== [[Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы]] ===
Қазақстанның Беларусьтегі елшісі 1995 жылдан бері ТМД Жарғылық органдарының жанындағы Қазақстанның тұрақты өкілі қызметін қоса атқарады:
# [[Валерий Батайұлы Темірбаев|Валерий Темірбаев]] (1995–1996)
# [[Юрий Алексеевич Клочков|Юрий Клочков]] (1996–1998)
# [[Владимир Иванович Алесин|Владимир Алесин]] (1998–2003)
# [[Ғазиз Алдамжаров]] (2003–2006)
# [[Болат Ғазизұлы Ысқақов|Болат Ысқақов]] (2006–2008)
# [[Анатолий Владимирович Смирнов|Анатолий Смирнов]] (2008–2012)
# [[Ерғалы Бөлегенов|Ерғали Бөлегенов]] (2012–2017)
# [[Ермұхамет Қабиденұлы Ертісбаев|Ермұхамет Ертісбаев]] (2017–2019)
# [[Асқар Асанұлы Бейсенбаев|Асқар Бейсенбаев]] (2019–2023)
# [[Ерлан Сапарұлы Байжанов|Ерлан Байжанов]] (2023–2024)&lt;ref name=&quot;25tam23&quot; /&gt;
# [[Тимур Мекешұлы Жақсылықов|Тимур Жақсылықов]] (4 маусым 2024 бастап)&lt;ref name=&quot;jaqsylyqov24&quot; /&gt;

=== [[Түркі Мемлекеттерінің Ұйымы]] жанындағы тұрақты өкіл ===
# [[Еркебұлан Оңалбекұлы Сәпиев|Еркебұлан Сәпиев]] (23 мамыр 2025 бастап)&lt;ref name=&quot;23mam25&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--2344456 |title=Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2025-05-23 |accessdate=2026-09-15}}&lt;/ref&gt;

=== [[Ұжымдық қауіпсіздік туралы шарт ұйымы]] ===
# [[Владимир Иванович Алесин|Владимир Алесин]] (2005–2017)
# [[Жәнібек Абдуләкімұлы Иманалиев|Жәнібек Иманалиев]] (2017 – 21 сәуір 2022)&lt;ref name=&quot;21saw22&quot; /&gt;
# [[Марат Зеникенұлы Сыздықов|Марат Сыздықов]] (21 сәуір 2022 бастап)&lt;ref name=&quot;21saw22a&quot; /&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер|2}}

{{Қазақстанның халықаралық қатынастары}}

[[Санат:Қазақстан елшілері]]
[[Санат:Қазақстан бойынша тізімдер]]
[[Санат:Қазақстан елшілерінің тізімдері]]</text>
      <sha1>cyvu9wifcgmk1h16uozaoz7dajrzw6t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654838</id>
      <parentid>3654826</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T10:21:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <origin>3654838</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="132147" sha1="chgk2kp344c7ka3nckq6oxiqkta4324" xml:space="preserve">{{toc-right}}
Төменде тәуелсіздік алғаннан бергі '''[[Қазақстан|Қазақстан Республикасы]]ның елшілерінің тізімі''' (үйлесімді елшілерді қоспағанда) берілген. УСӨ — Уақытша сенімді өкіл.

==[[Еуропа]]==
=== [[Албания]] ===
# [[Жансейіт Қансейітұлы Түймебаев|Жансейіт Түймебаев]] (2011 – 7 қазан 2016)&lt;ref name=&quot;7qaz16&quot;&gt;{{Cite web|url=https://akorda.kz/kz/events/akorda_news/akorda_other_events/zhktuimebaevty-ontustik-kazakstan-oblysynyn-ekimi-kyzmetine-tagaiyndau-turaly-zharlyk |title=«Ж.Қ.Түймебаевты Оңтүстік Қазақстан облысының әкімі қызметіне тағайындау туралы» Жарлық |lang=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2016-10-07 |accessdate=2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Абзал Сапарбекұлы]] (8 тамыз 2017 – 15 наурыз 2022)&lt;ref name=&quot;8tam17&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;15naw22a&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--1522550 |title=Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2022-03-15 |accessdate=2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Еркебұлан Оңалбекұлы Сәпиев|Еркебұлан Сәпиев]] (9 желтоқсан 2022 – 2024)&lt;ref name=&quot;9jel22&quot; /&gt;
# [[Ескендір Жүсіпұлы Айсариев|Ескендір Айсариев]] (16 шілде 2024 бастап)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-iskander-zhusipuly-aysariev-kazakstan-respublikasynyn-albaniya-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-lauazymyna-tagayyndaldy-1665025 |title=Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2024-07-16}}&lt;/ref&gt;

=== [[Андорра]] ===
# [[Бақыт Амангелдіұлы Дүйсенбаев|Бақыт Дүйсенбаев]] (21 ақпан 2015 – 27 сәуір 2018)&lt;ref name=&quot;21aqp15&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;27saw18&quot; /&gt;
# [[Константин Васильевич Жигалов|Константин Жигалов]] (8 қазан 2018 – 11 қаңтар 2023)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlygymen-kazakstan-respublikasynyn-ispaniya-koroldigindegi-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-konstantin-vasilevich-zhi |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Қазақстан Республикасының Испания Корольдігіндегі Төтенше және Өкілетті Елшісі Константин Васильевич Жигалов Қазақстан Республикасының Андорра Князьдігіндегі Төтенше және Өкілетті Елшісі, Қазақстан Республикасының Дүниежүзілік турист ұйымы жанындағы Тұрақты өкілі қызметін қоса атқарушы болып тағайындалды |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2018-10-08 |accessdate= 2024-11-28}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;11qan23a&quot; /&gt;
# [[Данат Өмірбайұлы Мұсаев|Данат Мұсаев]] (14 тамыз 2023 бастап)&lt;ref name=&quot;14tam23&quot;&gt;{{Cite web|url= https://akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--1475332 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2023-08-14 |accessdate= 2024-11-28}}&lt;/ref&gt;

=== [[Аустрия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Сағынбек Тоқабайұлы Тұрсынов|Сағынбек Тұрсынов]] (1996–2002)
# [[Рахат Мұхтарұлы Әлиев|Рахат Әлиев]] (2002–2005)
# [[Дулат Оразбекұлы Қуанышев|Дулат Куанышев]] (2005–2007)
# [[Рахат Мұхтарұлы Әлиев|Рахат Әлиев]] (2007)
# [[Қайрат Құдайбергенұлы Әбдірахманов|Қайрат Әбдірахманов]] (2007–2008)
# [[Ержан Хозеұлы Қазыхан|Ержан Қазыханов]] (2008–2011)
# [[Қайрат Құдайбергенұлы Әбдірахманов|Қайрат Әбдірахманов]] (2011–2013)
# [[Қайрат Шораұлы Сарыбай|Қайрат Сарыбай]] (2014 – қыркүйек 2020)
# [[Қайрат Ермекұлы Омаров|Қайрат Омаров]] (30 қыркүйек 2020 – 6 қазан 2022)&lt;ref name=&quot;30qir20&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;6qaz22&quot; /&gt;
# [[Әлібек Әсетұлы Бақаев|Әлібек Бақаев]] (21 қазан 2022 – 14 тамыз 2023)&lt;ref name=&quot;21qaz22&quot; /&gt;
# [[Мұхтар Бескенұлы Тілеуберді|Мұхтар Тілеуберді]] (14 тамыз 2023 – 2 қыркүйек 2026)&lt;ref name=&quot;14tam23&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/mb-tileuberdi-turaly-285143 |title=М.Б. Тілеуберді туралы |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2026-09-02 |accessdate=2026-09-15}}&lt;/ref&gt;
}}

=== [[Бельгия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Әуесхан Мақатайұлы Қырбасов|Әуесхан Қырбасов]] (1993–1998)
# [[Ахметжан Смағұлұлы Есімов|Ахметжан Есімов]] (1998–2001)
# [[Төлеутай Ысқақұлы Сүлейменов|Төлеутай Сүлейменов]] (2001–2003)
# [[Константин Васильевич Жигалов|Константин Жигалов]] (2003–2009)
# [[Ерік Мылтықбайұлы Өтембаев|Ерік Өтембаев]] (2009–2012)
# [[Алмаз Насреддинұлы Хамзаев|Алмаз Хамзаев]] (2012 – 22 мамыр 2018) 
# [[Айгүл Сайфоллақызы Құспан|Айгүл Құспан]] (3 шілде 2018 – қаңтар 2021)
# [[Марғұлан Бақытұлы Баймұхан|Марғұлан Баймұхан]] (19 сәуір 2021 – 5 шілде 2025)&lt;ref name=&quot;19saw21&quot; /&gt;
# [[Роман Юрьевич Василенко|Роман Василенко]] (5 шілде 2025 жылдан бастап)
}}

=== [[Болгария]] ===
{{columns-list|2|
# [[Тимур Бибіталыұлы Оразаев|Тимур Оразаев]]&lt;ref name=&quot;orazaev&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.gov.kz/memleket/entities/mfa-vilnius/about?lang=kk |title= Жалпы ақпарат |lang= kk |publisher= Қазақстанның Литвадағы елшілігі |accessdate= 2024-06-25}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20240624230012/https://www.gov.kz/memleket/entities/mfa-vilnius/about?lang=kk |date= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt; (2004–2008 – УСӨ)
# [[Сержан Оралбайұлы Әбдікәрімов|Сержан Әбдікәрімов]] (2008–2009 – УСӨ)
# [[Теміртай Рымтайұлы Ізбастин|Теміртай Ізбастин]] (1 қараша 2019 – 9 желтоқсан 2022)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlygymen-temirtai-rymtaiuly-izbastin-kazakstan-respublikasynyn-bolgariya-respublikasyndagy-totenshe-zhane-okiletti-e |title=Мемлекет басшысының Жарлығымен Теміртай Рымтайұлы Ізбастин Қазақстан Республикасының Болгария Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі қызметіне тағайындалды |lang=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2019-10-01 |accessdate=2026-09-15}}&lt;/ref&gt;
# [[Виктор Валерьевич Темірбаев|Виктор Темірбаев]] (9 желтоқсан 2022 бастап)&lt;ref name=&quot;9jel22&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--911248 |title=Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2022-12-09 |accessdate=2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
}}

=== [[Босния және Герцеговина]] ===
# [[Аслан Есболайұлы Мусин|Аслан Мусин]] (21 қазан 2014 – 4 қаңтар 2017)&lt;ref name=&quot;21qaz14&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;4qan17-musin&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlygymen-zeinetkerlik-zhaska-toluyna-bailanysty-aslan-esbolaiuly-musin-kazakstan-respublikasynyn-horvatiya-respublik |title=Мемлекет басшысының Жарлығымен зейнеткерлік жасқа толуына байланысты Аслан Есболайұлы Мусин Қазақстан Республикасының Хорватия Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі қызметінен, Қазақстан Республикасының Босния және Герцеговинадағы, Черногориядағы Төтенше және Өкілетті Елшісі қызметін қоса атқарудан босатылды |lang=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2017-01-04 |accessdate=2026-09-15}}&lt;/ref&gt;
# [[Төлежан Тұрсынұлы Барлыбаев|Төлежан Барлыбаев]] (4 мамыр 2018 – 30 наурыз 2022)&lt;ref name=&quot;4mam18-barlibaev&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;30naw22&quot; /&gt;
# [[Алтай Ибрагимұлы Әбибуллаев|Алтай Әбибуллаев]] (31 қазан 2022 бастап)&lt;ref name=&quot;31qaz22&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--319735 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2022-10-31 |accessdate= 2024-06-25}}&lt;/ref&gt;

=== [[Ватикан]] ===
# [[Әлібек Әсетович Бақаев|Әлібек Бақаев]] (– 21 қазан 2022)&lt;ref name=&quot;21qaz22&quot; /&gt;
# [[Қайрат Асаниязұлы Саржанов|Қайрат Саржанов]] (18 сәуір 2023 бастап)&lt;ref name=&quot;18saw23&quot; /&gt;

=== [[Германия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Сағынбек Тоқабайұлы Тұрсынов|Сағынбек Тұрсынов]] (1993–1995)
# [[Ерік Мағзұмұлы Асанбаев|Ерік Асанбаев]] (ақпан 1996 – шілде 2000)
# [[Вячеслав Қаменұлы Ғиззатов|Вячеслав Ғиззатов]] (2000–2003)
# [[Қайрат Шораұлы Сарыбай|Қайрат Сарыбай]] (2003–2007)
# [[Нұрлан Баймолдаұлы Онжанов|Нұрлан Онжанов]] (14 қаңтар 2008 – 4 шілде 2014)&lt;ref name=&quot;4cil14&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/events/akorda_news/akorda_other_events/kadrlyk-tagaiyndaular2 |title=Кадрлық тағайындаулар |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2014-07-04 |accessdate=2026-09-15}}&lt;/ref&gt;
# [[Болат Тұрарұлы Нүсіпов|Болат Нүсіпов]] (2 қыркүйек 2014 – маусым 2019)&lt;ref name=&quot;2qir14&quot; /&gt;
# [[Дәурен Айтбайұлы Кәріпов|Дәурен Кәріпов]] (6 маусым 2019 – 13 маусым 2022)&lt;ref name=&quot;6maw19&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen-1343192702 |title=Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2019-06-06 |accessdate=2026-09-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-dauren-aytbayuly-karipov-kazakstan-respublikasynyn-germaniya-federativtik-respublikasyndagy-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-lauazymynan-bosatyldy-1353746 |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Дәурен Айтбайұлы Кәріпов Қазақстан Республикасының Германия Федеративтік Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі лауазымынан босатылды |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2022-06-13 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Нұрлан Баймолдаұлы Онжанов|Нұрлан Онжанов]] (13 маусым 2022 бастап)
}}

=== [[Грекия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Болат Серғазыұлы Сәрсенбаев|Болат Сәрсенбаев]] (2005 – 2007)
# [[Сергей Нұртайұлы Нұртаев|Сергей Нұртаев]] (2007 – қыркүйек 2015)
# [[Алексей Юрьевич Волков|Алексей Волков]] (сәуір 2016 – 2021)
# [[Ерлан Кеңесұлы Баударбек-Қожатаев|Ерлан Баударбек-Қожатаев]] (31 мамыр 2021 – 12 желтоқсан 2024)&lt;ref name=&quot;31mam21&quot; /&gt;
# [[Тимур Шәмілұлы Сұлтанғожин|Тимур Сұлтанғожин]] (23 қаңтар 2025 бастап)&lt;ref name=&quot;23qan25&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--2302015 |title=Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2025-01-23 |accessdate=2026-09-15}}&lt;/ref&gt;
}}

=== [[Дания]] ===
# [[Нұрлан Баймолдаұлы Онжанов|Нұрлан Онжанов]] (– 4 шілде 2014)&lt;ref name=&quot;4cil14&quot; /&gt;
# [[Дастан Шериазданұлы Елеукенов|Дастан Елеукенов]] (21 ақпан 2015 – 18 наурыз 2019)&lt;ref name=&quot;21aqp15&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;18naw19&quot;&gt;{{Cite web|url= https://akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen-1343192699 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=
[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2019-03-18 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Сергей Нұртайұлы Нұртаев|Сергей Нұртаев]] (2 шілде 2021 – 6 қыркүйек 2024)&lt;ref name=&quot;2cil21&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--263653 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=
[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2021-07-02 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Олжас Мұхамедғалымұлы Сүлейменов|Олжас Сүлейменов]] (21 сәуір 2025 бастап)&lt;ref name=&quot;21saw25&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--2135412 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |date=2025-04-21 |lang=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |accessdate= 2025-04-26}}&lt;/ref&gt;

=== [[Ирландия]] ===
# [[Ержан Хозеұлы Қазыханов|Ержан Қазыханов]] (24 сәуір 2015 –)&lt;ref name=&quot;24sau15&quot; /&gt;
# [[Қайрат Қуатұлы Әбусейітов|Қайрат Әбусейітов]] (– 17 қыркүйек 2014)&lt;ref name=&quot;17qir14&quot; /&gt;
# [[Ержан Хозеұлы Қазыхан|Ержан Қазыханов]] (– 15 ақпан 2017)&lt;ref name=&quot;15aqp17&quot; /&gt;
# [[Ерлан Әбілфайызұлы Ыдырысов|Ерлан Ыдырысов]] (8 тамыз 2017 –)&lt;ref name=&quot;8tam17&quot; /&gt;
# [[Мағжан Жанботаұлы Ілиясов|Мағжан Ілиясов]] (18 сәуір 2023 – 20 қазан 2025)&lt;ref name=&quot;18saw23&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--1832321 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2023-04-18 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;

=== [[Исландия]] ===
# [[Ержан Хозеұлы Қазыханов|Ержан Қазыханов]] (24 сәуір 2015 –)&lt;ref name=&quot;24sau15&quot; /&gt;
# [[Қайрат Қуатұлы Әбусейітов|Қайрат Әбусейітов]] (– 17 қыркүйек 2014)&lt;ref name=&quot;17qir14&quot; /&gt;
# [[Ержан Хозеұлы Қазыханов|Ержан Қазыханов]] (– 15 ақпан 2017)&lt;ref name=&quot;15aqp17&quot; /&gt;
# [[Ерлан Әбілфайызұлы Ыдырысов|Ерлан Ыдырысов]] (8 тамыз 2017 – 17 тамыз 2022)&lt;ref name=&quot;8tam17&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen-1343192695 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2017-08-08 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Мағжан Жанботаұлы Ілиясов|Мағжан Ілиясов]] (18 сәуір 2023 – 20 қазан 2025)&lt;ref name=&quot;18saw23&quot; /&gt;

=== [[Испания]] ===
{{columns-list|2|
# [[Алмаз Насреддинұлы Хамзаев|Алмаз Хамзаев]] (1998–2004)
# [[Нұрлан Жұмағалиұлы Дәненов|Нұрлан Даненов]] (2004–2008)
# [[Ерғалы Бөлегенов|Ерғали Бөлегенов]] (2008–2012)
# [[Бақыт Амангелдіұлы Дүйсенбаев|Бақыт Дүйсенбаев]] (2012 – 27 сәуір 2018)&lt;ref name=&quot;27saw18&quot; /&gt;
# [[Константин Васильевич Жигалов|Константин Жигалов]] (27 сәуір 2018 – 11 қаңтар 2023)&lt;ref name=&quot;27saw18&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;11qan23a&quot;&gt;{{Cite web|url= https://akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--1105558 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2023-01-11 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Данат Өмірбайұлы Мұсаев|Данат Мұсаев]] (11 қаңтар 2023 бастап)&lt;ref name=&quot;11qan23&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--1105112 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2023-01-11 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
}}

=== [[Италия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Олжас Омарұлы Сүлейменов|Олжас Сүлейменов]] (1995–2001)
# [[Бірғаным Сарықызы Әйтімова|Бірғаным Әйтімова]] (2002–2004)
# [[Алмаз Насреддинұлы Хамзаев|Алмаз Хамзаев]] (2004–2012)
# [[Андриан Көпмағамбетұлы Елемесов|Андриан Елемесов]] (2012 – 10 тамыз 2015) 
# [[Сергей Нұртайұлы Нұртаев|Сергей Нұртаев]] (қыркүйек 2015 – 12 ақпан 2021)&lt;ref name=&quot;12aqp21&quot; /&gt;
# [[Ерболат Нәсенұлы Сембаев|Ерболат Сембаев]] (26 ақпан 2021 бастап)&lt;ref name=&quot;26aqp21&quot;&gt;{{Cite web|url= https://demo.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen-1343192721 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2021-02-26 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
}}

=== [[Кипр]] ===
# [[Болат Қабдылхамитұлы Нұрғәлиев|Болат Нұрғәлиев]] (6 қаңтар 2012 – 9 қыркүйек 2014)
# [[Дулат Оразбекұлы Қуанышев|Дулат Қуанышев]] (9 қыркүйек 2014 – 30 қыркүйек 2019)&lt;ref name=&quot;30qir19b&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen-1343192710 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2019-09-30 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Сатыбалды Ересұлы Бұршақов|Сатыбалды Бұршақов]] (12 қазан 2020 – 26 наурыз 2024)&lt;ref name=&quot;12qaz20&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;26naw24&quot;&gt;{{Cite web|url= https://wap.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--2622536 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2024-03-26 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Николай Владимирович Жұмақанов|Николай Жұмақанов]] (23 қаңтар 2025 бастап)&lt;ref name=&quot;23qan25&quot; /&gt;

=== [[Латвия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Ғалымжан Тельманұлы Қойшыбаев|Ғалымжан Қойшыбаев]] (2009–2012)
# [[Виктор Валерьевич Темірбаев|Виктор Темірбаев]] (ақпан – қараша 2019)
# [[Тимур Владимирұлы Пірімбетов|Тимур Пірімбетов]] (1 қараша 2019 – 23 қазан 2023)&lt;ref name=&quot;pirimbetov&quot;&gt;{{Cite web|url= https://mirror.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlygymen-timur-vladimiruly-pirimbetov-kazakstan-respublikasynyn-latviya-respublikasyndagy-totenshe-zhane-okiletti-el |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Тимур Владимирұлы Пірімбетов Қазақстан Республикасының Латвия Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі қызметіне тағайындалды |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2019-11-01 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;23qaz23&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--2395022 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2023-10-23 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Дәурен Айтбайұлы Кәріпов|Дәурен Кәріпов]] (23 қазан 2023 бастап)&lt;ref name=&quot;23qaz23&quot; /&gt;
}}

=== [[Литва]] ===
{{columns-list|2|
# [[Саят Дүйсенбайұлы Бейсенов|Саят Бейсенов]] (1995–1997)
# [[Икрам Адырбекұлы Адырбеков|Икрам Адырбеков]] (1997–2002)
# [[Рашид Тұрарұлы Ибраев|Рашид Ибраев]] (2002–2006)
# [[Тілеухан Самарханұлы Қабдрахманов|Тілеухан Кабдрахманов]] (2006–2008)
# [[Ғалымжан Тельманұлы Қойшыбаев|Ғалымжан Қойшыбаев]] (2008–2012)
# [[Бауыржан Әлімұлы Мұхаметжанов|Бауыржан Мұхаметжанов]] (2013 – 29 мамыр 2018)
# [[Виктор Валерьевич Темірбаев|Виктор Темірбаев]] (тамыз 2018 – 9 желтоқсан 2022)&lt;ref name=&quot;9jel22&quot; /&gt;
# [[Тимур Бейбітәліұлы Оразаев|Тимур Оразаев]] (9 желтоқсан 2022 бастап)&lt;ref name=&quot;9jel22&quot; /&gt;
}}

=== [[Лихтенштейн]] ===
# [[Әлібек Әсетович Бақаев|Әлібек Бақаев]] (– 21 қазан 2022)&lt;ref name=&quot;21qaz22&quot; /&gt;
# [[Қайрат Асаниязұлы Саржанов|Қайрат Саржанов]] (18 сәуір 2023 бастап)&lt;ref name=&quot;18saw23&quot; /&gt;

=== [[Люксембург]] ===
# [[Әуесхан Мақатайұлы Қырбасов|Әуесхан Қырбасов]] (1994–1998)
# [[Ахметжан Смағұлұлы Есімов|Ахметжан Есімов]] (1998–2001)
# [[Төлеутай Ысқақұлы Сүлейменов|Төлеутай Сүлейменов]] (2001–2003)
# [[Константин Васильевич Жигалов|Константин Жигалов]] (2003–2009)
# [[Ерік Мылтықбайұлы Өтембаев|Ерік Өтембаев]] (2009–2012)
# [[Алмаз Нәсіредденұлы Хамзаев|Алмаз Хамзаев]] (2012–2018)
# [[Айгүл Сайфоллақызы Құспан|Айгүл Құспан]] (2018–2021)
# [[Марғұлан Бақытұлы Баймұхан|Марғұлан Баймұхан]] (21 қазан 2021 – 5 шілде 2025)&lt;ref name=&quot;21qaz21&quot; /&gt;
# [[Роман Юрьевич Василенко|Роман Василенко]] (9 желтоқсан 2025 жылдан бастап)&lt;ref name=&quot;9jel25&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--911444 |title=Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2025-12-09 |accessdate=2026-09-15}}&lt;/ref&gt;

=== [[Мажарстан]] ===
{{columns-list|2|
# [[Сәлім Әлмағамбетұлы Құрманғожин|Сәлім Құрманғожин]] (1993–1996)
# [[Төлеутай Ысқақұлы Сүлейменов|Төлеутай Сүлейменов]] (1996–2001)
# [[Сағынбек Тоқабайұлы Тұрсынов|Сағынбек Тұрсынов]] (2002–2006)
# [[Рашид Тұрарұлы Ибраев|Рашид Ибраев]] (2006–2012)
# [[Нұрбах Тұрарұлы Рүстемов|Нұрбах Рүстемов]] (2013 – 30 қыркүйек 2019)&lt;ref name=&quot;30qir19a&quot; /&gt;
# [[Жәнібек Жарасқанұлы Әбдрашов|Жәнібек Әбдрашов]] (30 қыркүйек 2019 – шілде 2024)&lt;ref name=&quot;30qir19a&quot; /&gt;
# [[Абзал Сапарбекұлы]] (16 шілде 2024 – 10 шілде 2026)
# [[Анель Бақытбекқызы]] (10 шілде 2026 бастап)&lt;ref name=&quot;10cil26&quot; /&gt;
}}

=== [[Мальта]] ===
# [[Андриан Көпмағамбетұлы Елемесов|Андриан Елемесов]] (6 қараша 2012 – 10 тамыз 2015)
# [[Сергей Нұртайұлы Нұртаев|Сергей Нұртаев]] (– 12 ақпан 2021)&lt;ref name=&quot;12aqp21&quot; /&gt;
# [[Ерболат Нәсенұлы Сембаев|Ерболат Сембаев]] (21 қазан 2021 бастап)&lt;ref name=&quot;21qaz21&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--2193930 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2021-10-21 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;

=== [[Нидерланд]] ===
{{columns-list|2|
# [[Дәулет Қасекенұлы Батырашев|Дәулет Батырашев]] (2004–2006 – УСӨ)
# [[Майнюра Саветқызы Мырзамадиева|Майнюра Мырзамадиева]] (2007–2016) 
# [[Мағжан Жанботаұлы Ілиясов|Мағжан Ілиясов]] (мамыр 2016 – 30 қыркүйек 2020)&lt;ref name=&quot;30qir20&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen-1343192717 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2020-09-30 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Асқар Қуанышұлы Жұмағалиев|Асқар Жұмағалиев]] (30 қыркүйек 2020 – 6 қыркүйек 2024)&lt;ref name=&quot;30qir20&quot; /&gt;
# [[Қайрат Құдайбергенұлы Әбдірахманов|Қайрат Әбдірахманов]] (6 қыркүйек 2024 – 9 желтоқсан 2025)&lt;ref name=&quot;9jel25&quot; /&gt;
# [[Ақан Ақасұлы Рахметуллин|Ақан Рахметуллин]] (9 желтоқсан 2025 бастап)&lt;ref name=&quot;9jel25&quot; /&gt;
}}

=== [[Норвегия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Марат Төлеубекұлы Есенбаев|Марат Есенбаев]] (2004–2006 – УСӨ)
# [[Нұрлан Әділұлы Жалғасбаев|Нұрлан Жалғасбаев]] (2006–2008 – УСӨ)
# [[Марат Төлеубекұлы Есенбаев|Марат Есенбаев]] (2008–2010 – УСӨ)
# [[Нұрлан Орынбасарұлы Мусин|Нұрлан Мусин]] (2010–2013 – УСӨ)
# [[Асқар Сағиұлы Тәжиев|Асқар Тәжиев]] (2013 – 17 қыркүйек 2014)&lt;ref name=&quot;17qir14&quot; /&gt;
# [[Қайрат Қуатұлы Әбусейітов|Қайрат Әбусейітов]] (17 қыркүйек 2014 – қазан 2018)&lt;ref name=&quot;17qir14&quot; /&gt;
# [[Еркін Қадырбекұлы Ахинжанов|Еркін Ахинжанов]] (9 сәуір 2019 – 11 қаңтар 2023)
# [[Әділ Қапанұлы Тұрсынов|Әділ Тұрсынов]] (11 қаңтар 2023 бастап)&lt;ref name=&quot;11qan23&quot; /&gt;
}}

=== [[Польша]] ===
{{columns-list|2|
# [[Игорь Николаевич Тутеволь|Игорь Тутеволь]] (1999–2000 – УСӨ)
# [[Тамас Қалмұхамбетұлы Айтмұхамбетов|Тамас Айтмухамбетов]] (2000–2001 – УСӨ)
# [[Константин Васильевич Жигалов|Константин Жигалов]] (2000–2003)
# [[Төлеутай Ысқақұлы Сүлейменов|Төлеутай Сүлейменов]] (2003–2005)
# [[Алексей Юрьевич Волков|Алексей Волков]] (2005–2012)
# [[Ерік Мылтықбайұлы Өтембаев|Ерік Өтембаев]] (2012–2016) 
# [[Алтай Ибрагимұлы Әбибуллаев|Алтай Әбибуллаев]] (мамыр 2016 – ақпан 2017)
# [[Марғұлан Бақытұлы Баймұхан|Марғұлан Баймұхан]] (шілде 2017 – мамыр 2020)
# [[Әлім Серікұлы Қирабаев|Әлім Қирабаев]] (5 наурыз 2020 – 7 сәуір 2025)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlygymen-alim-serikuly-kirabaev-kazakstan-respublikasynyn-polsha-respublikasyndagy-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-k |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Әлім Серікұлы Қирабаев Қазақстан Республикасының Польша Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі қызметіне тағайындалды |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2020-03-05 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Нұрлан Әділұлы Жалғасбаев|Нұрлан Жалғасбаев]] (7 сәуір 2025 бастап)&lt;ref name=&quot;7sau25&quot; /&gt;
}}

=== [[Португалия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Жан Сержанұлы Ғалиев|Жан Ғалиев]] (– 30 қыркүйек 2019)&lt;ref name=&quot;30qir19b&quot; /&gt;
# [[Дәулет Қасекенұлы Батырашев|Дәулет Батырашев]] (30 қыркүйек 2019  – 5 қаңтар 2025)&lt;ref name=&quot;30qir19a&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen-1343192709 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2019-09-30 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Жан Сержанұлы Ғалиев|Жан Ғалиев]] (5 қаңтар 2025 бастап)&lt;ref name=&quot;qrsim25&quot;&gt;{{Cite web|url= https://akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--5029 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2025-01-05 |accessdate= 2025-01-05}}&lt;/ref&gt;
}}

=== [[Румыния]] ===
{{columns-list|2|
# [[Эрик Болатбекұлы Жүсіпов|Эрик Жүсіпов]] (2003–2005 – УСӨ)
# [[Бақытжан Ордабаев]] (2005–2008 – УСӨ)
# [[Дархан Аманұлы Кәлетаев|Дархан Кәлетаев]]? (2008–2012 – УСӨ)
# [[Талғат Ғабдуллаұлы Калиев|Талғат Калиев]] (2012–2014 – УСӨ) 
# [[Дәулет Қасекенұлы Батырашев|Дәулет Батырашев]] (2 қыркүйек 2014 – 30 қыркүйек 2019)&lt;ref name=&quot;2qir14&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/16727-memleket-basshysynyn-zharlyktarymen |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2014-09-02 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;30qir19a&quot; /&gt;
# [[Нұрбах Тұрарұлы Рүстемов|Нұрбах Рүстемов]] (30 қыркүйек 2019 –)&lt;ref name=&quot;30qir19a&quot; /&gt;
# [[Ерлік Шәкірұлы Әли|Ерлік Әли]] (24 наурыз 2023 – 22 шілде 2026)&lt;ref name=&quot;24naw23&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--2421217 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2023-03-24 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Амангелді Ғазезұлы Саинов|Амангелді Саинов]] (22 шілде 2026 бастап)&lt;ref name=&quot;22cil26&quot; /&gt;
}}

=== [[Сан-Марино]] ===
# [[Андриан Көпмағамбетұлы Елемесов|Андриан Елемесов]] (6 қараша 2012 – 10 тамыз 2015)
# [[Сергей Нұртайұлы Нұртаев|Сергей Нұртаев]] (– 12 ақпан 2021)&lt;ref name=&quot;12aqp21&quot; /&gt;
# [[Ерболат Нәсенұлы Сембаев|Ерболат Сембаев]] (21 қазан 2021 бастап)&lt;ref name=&quot;21qaz21&quot; /&gt;

=== [[Сербия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Нұрбах Тұрарұлы Рүстемов|Нұрбах Рүстемов]] (– 30 қыркүйек 2019)&lt;ref name=&quot;30qir19a&quot; /&gt;
# [[Ғабит Әбдімажитұлы Сыздықбеков|Ғабит Сыздықбеков]] (30 қыркүйек 2019 – 2 шілде 2021)&lt;ref name=&quot;30qir19a&quot; /&gt;
# [[Мәди Бәкірұлы Атамқұлов|Мәди Атамқұлов]] (2 шілде 2021 – 10 шілде 2026)&lt;ref name=&quot;2cil21&quot; /&gt;
# [[Болат Бариұлы Иманбаев|Болат Иманбаев]] (10 шілде 2026 бастап)&lt;ref name=&quot;10cil26&quot; /&gt;
}}

=== [[Словакия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Сержан Оралбайұлы Әбдікәрімов|Сержан Әбдікәрімов]] (28 қазан 2015 – 30 қыркүйек 2019)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlygymen-kazakstan-respublikasynyn-cheh-respublikasyndagy-totenshe-zhene-okiletti-elshisi-serzhan-oralbaiuly-ebdiker |title=Мемлекет Басшысының Жарлығымен Қазақстан Республикасының Чех Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі Сержан Оралбайұлы Әбдікәрімов Қазақстан Республикасының Словак Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі қызметін қоса атқарушы болып тағайындалды |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2015-10-28 |accessdate=2026-09-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;30qir19a&quot; /&gt;
# [[Роман Юрьевич Василенко|Роман Василенко]] (21 желтоқсан 2019 –)&lt;ref name=&quot;21jel19&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen-1343192711 |title=Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2019-12-21 |accessdate=2026-09-15}}&lt;/ref&gt;
# [[Төлежан Тұрсынұлы Барлыбаев|Төлежан Барлыбаев]] (30 наурыз 2022 – қараша 2024)&lt;ref name=&quot;30naw22&quot;&gt;{{Cite web|url= https://akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--302120 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2022-03-30 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Жанна Ниязбекқызы Сағынова|Жанна Сағынова]] (15 қараша 2024 бастап)&lt;ref name=&quot;15qar24&quot; /&gt;
}}

=== [[Словения]] ===
# [[Қайрат Ермекұлы Омаров|Қайрат Омаров]] (21 қазан 2021 – 6 қазан 2022)&lt;ref name=&quot;6qaz22&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;21qaz21&quot; /&gt;
# [[Әлібек Әсетұлы Бақаев|Әлібек Бақаев]] (24 наурыз 2023 – 14 тамыз 2023)&lt;ref name=&quot;24naw23&quot; /&gt;
# [[Данияр Қабидоллаұлы Сарекенов|Данияр Сарекенов]] (9 қыркүйек 2024 – 13 қазан 2025)
# [[Алтай Ибрагимұлы Әбибуллаев|Алтай Әбибуллаев]] (13 қазан 2025 бастап)

=== [[Солтүстік Македония]] ===
# [[Нұрбах Тұрарұлы Рүстемов|Нұрбах Рүстемов]] (– 30 қыркүйек 2019)&lt;ref name=&quot;30qir19a&quot; /&gt;
# [[Жәнібек Жарасқанұлы Әбдрашов|Жәнібек Әбдрашов]] (2 қыркүйек 2020 –)
# [[Сатыбалды Ересұлы Бұршақов|Сатыбалды Бұршақов]] (26 наурыз 2024 – 27 тамыз 2026)&lt;ref name=&quot;26naw24&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-satybaldy-eresuly-burshakov-kazakstan-respublikasynyn-soltustik-makedoniya-respublikasyndagy-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-lauazymynan-bosatyldy-277720 |title=Мемлекет басшысының Жарлығымен Сатыбалды Ересұлы Бұршақов Қазақстан Республикасының Солтүстік Македония Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі лауазымынан босатылды |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2026-08-27 |accessdate=2026-08-27}}&lt;/ref&gt;

=== [[Ұлыбритания]] ===
{{columns-list|2|
# [[Нұртай Әбіқайұлы Әбіқаев|Нұртай Әбіқаев]] (1995–1996)
# [[Қанат Бекмырзаұлы Саудабаев|Қанат Саудабаев]] (1996–1999)
# [[Әділ Құрманжанұлы Ахметов|Әділ Ахметов]] (2000–2001)
# [[Ерлан Әбілфайызұлы Ыдырысов|Ерлан Ыдырысов]] (2002–2007)
# [[Қайрат Қуатұлы Әбусейітов|Қайрат Әбусейітов]] (2008 – 17 қыркүйек 2014)&lt;ref name=&quot;17qir14&quot; /&gt;
# [[Ержан Хозеұлы Қазыханов|Ержан Қазыханов]] (17 қыркүйек 2014 – 15 ақпан 2017)&lt;ref name=&quot;17qir14&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/events/akorda_news/akorda_other_events/kadrlyk-tagaiyndaular-3 |title=Кадрлық тағайындаулар |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2014-09-17 |accessdate=2026-09-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;15aqp17&quot; /&gt;
# [[Ерлан Әбілфайызұлы Ыдырысов|Ерлан Ыдырысов]] (15 ақпан 2017 – 17 тамыз 2022)&lt;ref name=&quot;15aqp17&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen-1343192692 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2017-02-15 |accessdate= 2024-06-25}}&lt;/ref&gt;
# [[Мағжан Жанботаұлы Ілиясов|Мағжан Ілиясов]] (6 қазан 2022 – 20 қазан 2025)&lt;ref name=&quot;6qaz22&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--69959 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2022-10-06 |accessdate= 2024-11-28}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.gov.kz/memleket/entities/mfa-london/about/structure/people/28485?lang=kk |title= Ілиясов Мағжан Жанботаұлы |lang= kk |publisher= [[Қазақстанның Ұлыбританиядағы Елшілігі]] |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Әлібек Әсетұлы Бақаев|Әлібек Бақаев]] (22 шілде 2026 бастап)&lt;ref name=&quot;22cil26&quot; /&gt;
}}

=== [[Финляндия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Ғалымжан Тельманұлы Қойшыбаев|Ғалымжан Қойшыбаев]] (2009–2016)
# [[Мұрат Әбуғалиұлы Нұртілеу|Мұрат Нұртілеуов]] (29 наурыз 2016 – 25 наурыз 2019)
# [[Жанна Сәбитқызы Сартбаева|Жанна Сартбаева]] (18 мамыр 2019 – 20 маусым 2024)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-zhanna-sabitkyzy-sartbaeva-kazakstan-respublikasynyn-finlyandiya-respublikasyndagy-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-lauazymynan-bosatyldy-2052539 |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Жанна Сәбитқызы Сартбаева Қазақстан Республикасының Финляндия Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі лауазымынан босатылды |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2024-06-20 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Азамат Сәбитұлы Әбдіраимов|Азамат Әбдіраимов]] (20 маусым 2024 бастап)
}}

=== [[Франция]] ===
{{columns-list|2|
# [[Тілеухан Самарханұлы Қабдрахманов|Тілеухан Қабдрахманов]] (1993–1996)
# [[Нұрлан Жұмағалиұлы Дәненов|Нұрлан Даненов]] (1997–1999)
# [[Ақмарал Хайдарқызы Арыстанбекова|Ақмарал Арыстанбекова]] (1999–2003)
# [[Дулат Оразбекұлы Қуанышев|Дулат Қуанышев]] (2003–2005)
# [[Аманжол Қазбекұлы Жанқұлиев|Аманжол Жанқұлиев]] (2005–2008)
# [[Мұрат Сейітжанұлы Тәшібаев|Мұрат Тәшібаев]] (2008–2009)
# [[Нұрлан Жұмағалиұлы Дәненов|Нұрлан Даненов]] (2009 – қазан 2017) 
# [[Жан Сержанұлы Ғалиев|Жан Ғалиев]] (31 қазан 2017 – қыркүйек 2022)
# [[Гүлсара Мерейқызы Арыстанқұлова|Гүлсара Арыстанқұлова]] (23 шілде 2022 бастап)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-gulsara-mereykyzy-arystankulova-kazakstan-respublikasynyn-francuz-respublikasyndagy-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-lauazymyna-tagayyndaldy-2365642 |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Гүлсара Мерейқызы Арыстанқұлова Қазақстан Республикасының Француз Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі лауазымына тағайындалды |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2022-07-23 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
}}

=== [[Хорватия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Алтай Ибрагимұлы Әбибуллаев|Алтай Әбибуллаев]] (2008–2009 – УСӨ)
# [[Төлежан Тұрсынұлы Барлыбаев|Төлежан Барлыбаев]] (2012–2014 – УСӨ)
# [[Аслан Есболайұлы Мусин|Аслан Мусин]] (2014 – 4 қаңтар 2017)&lt;ref name=&quot;4qan17-musin&quot; /&gt;
# [[Төлежан Тұрсынұлы Барлыбаев|Төлежан Барлыбаев]] (мамыр 2017 – 30 наурыз 2022)&lt;ref name=&quot;30naw22&quot; /&gt;
# [[Алтай Ибрагимұлы Әбибуллаев|Алтай Әбиболлаев]] (30 наурыз 2022 – 24 наурыз 2023)&lt;ref name=&quot;30naw22&quot; /&gt;
# [[Ақылбек Әбсатұлы Камалдинов|Ақылбек Камалдинов]] (16 маусым 2023 – 5 қаңтар 2025)&lt;ref name=&quot;16maw23&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--1653134 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2023-03-16 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Дәулет Қасекенұлы Батырашев|Дәулет Батырашев]] (5 қаңтар 2025 бастап)&lt;ref name=&quot;qrsim25&quot; /&gt;
}}

=== [[Черногория]] ===
# [[Аслан Есболайұлы Мусин|Аслан Мусин]] (21 қазан 2014 – 4 қаңтар 2017)&lt;ref name=&quot;21qaz14&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;4qan17-musin&quot; /&gt;
# [[Төлежан Тұрсынұлы Барлыбаев|Төлежан Барлыбаев]] (4 мамыр 2018 – 30 наурыз 2022)&lt;ref name=&quot;4mam18-barlibaev&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlygymen-kazakstan-respublikasynyn-horvatiya-respublikasyndagy-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-tolezhan-tursynuly-ba |title=Мемлекет басшысының Жарлығымен Қазақстан Республикасының Хорватия Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі Төлежан Тұрсынұлы Барлыбаев Қазақстан Республикасының Босния және Герцеговинадағы, Черногориядағы Төтенше және Өкілетті Елшісі қызметін қоса атқарушы болып тағайындалды |lang=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2018-05-04 |accessdate=2026-09-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;30naw22&quot; /&gt;

=== [[Чехия]] ===
{{columns-list|2|
#[[Советқали Қамаубайұлы Қартбаев|Советқали Қартбаев]] (1997–2001)
#Дархан Әліұлы Бердәлиев (2001–2003)
#Игорь Идеалұлы Мұсәлімов (2003–2004)
#[[Шәріп Омарұлы Омаров|Шәріп Омаров]] (2004–2008)
#[[Анарбек Бақтығазыұлы Қарашев|Анарбек Қарашев]] (қаңтар 2008 – шілде 2014)
#[[Сержан Оралбайұлы Әбдікәрімов|Сержан Әбдікәрімов]] (16 наурыз 2015 – 30 қыркүйек 2019)&lt;ref name=&quot;16naw15&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;30qir19a&quot; /&gt;
#[[Марат Мұханбетқазыұлы Тәжин|Марат Тәжин]] (қараша 2019 – 16 маусым 2023)
#[[Бақыт Амангелдіұлы Дүйсенбаев|Бақыт Дүйсенбаев]] (16 маусым 2023 –)&lt;ref name=&quot;16maw23&quot; /&gt;
# [[Қайрат Құдайбергенұлы Әбдірахманов|Қайрат Әбдірахманов]] (9 желтоқсан 2025 бастап)&lt;ref name=&quot;9jel25&quot; /&gt;
}}

=== [[Швейцария]] ===
{{columns-list|2|
# [[Болат Жамитұлы Өтемұратов|Болат Өтемұратов]] (1996–1999)
# [[Нұрлан Жұмағалиұлы Дәненов|Нұрлан Дәненов]] (1999–2004)
# [[Абусеитов, Кайрат Хуатович|К. Абусеитов]] (2004–2008)
# [[Аманжол Қазбекович Жанқұлиев|Аманжол Жанкулиев]] (2008–2009)
# [[Мұхтар Бескенұлы Тілеуберді|Мұхтар Тілеуберді]] (2009 – наурыз 2016) 
# [[Жанар Сейдахметқызы Айтжанова|Жанар Айтжанова]] (11 мамыр 2016 – 4 қыркүйек 2019)
# [[Әлібек Әсетович Бақаев|Әлібек Бақаев]] (4 қыркүйек 2019 – 21 қазан 2022)&lt;ref name=&quot;21qaz22&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--2195722 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2022-10-21 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Қайрат Асаниязұлы Саржанов|Қайрат Саржанов]] (21 қазан 2022 бастап)&lt;ref name=&quot;21qaz22&quot; /&gt;
}}

=== [[Швеция]] ===
{{columns-list|2|
# [[Қайрат Қуатұлы Әбусейітов|Қайрат Әбусейітов]] (– 12 қыркүйек 2013)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/14439-memleket-basshysynyn-zharlyktarymen |title=Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2013-09-12 |accessdate=2026-09-15}}&lt;/ref&gt;
# [[Дастан Шериазданұлы Елеукенов|Дастан Елеукенов]] (2013 – 18 наурыз 2019)&lt;ref name=&quot;18naw19&quot; /&gt;
# [[Қайрат Құдайбергенұлы Әбдірахманов|Қайрат Әбдірахманов]] (наурыз 2019 – 7 желтоқсан 2020)
# [[Сергей Нұртайұлы Нұртаев|Сергей Нұртаев]] (12 ақпан 2021 – 6 қыркүйек 2024)&lt;ref name=&quot;12aqp21&quot; /&gt;
# [[Олжас Мұхамедғалымұлы Сүлейменов|Олжас Сүлейменов]] (6 қыркүйек 2024 бастап)
}}

=== [[Эстония]] ===
{{columns-list|2|
# [[Ғалымжан Тельманұлы Қойшыбаев|Ғалымжан Қойшыбаев]] (2009–2016)
# [[Мұрат Әбуғалиұлы Нұртілеу|Мұрат Нұртілеуов]] (ақпан 2017 – наурыз 2019)
# [[Нұрлан Мұсатайұлы Сейтімов|Нұрлан Сейтімов]] (21 желтоқсан 2019 – 27 наурыз 2024)&lt;ref name=&quot;21jel19&quot; /&gt;
# [[Алтай Сейдірұлы Көлгінов|Алтай Көлгінов]] (27 наурыз 2024 бастап)
}}

== [[Посткеңестік кеңістік]] ==
=== [[Армения]] ===
{{columns-list|2|
# [[Айымдос Ерсайынұлы Бозжігітов|Айымдос Бозжігітов]] (2010 – 16 наурыз 2015)&lt;ref name=&quot;16naw15&quot; /&gt;
# [[Тимур Бейбітәліұлы Оразаев|Темір Оразаев]] (29 наурыз 2016 – 12 ақпан 2021)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://kaz.inform.kz/news/t-orazaev-kazakstannyn-armeniyadagy-elshisi-bolyp-tagayyndaldy_a2886544/ |title= Т.Оразаев Қазақстанның Армениядағы Елшісі болып тағайындалды |lang= kk |publisher= kaz.inform.kz |date= 2016-03-29 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;12aqp21-20&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen-1343192720 |title=Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2021-02-12 |accessdate=2026-09-15}}&lt;/ref&gt;
# [[Болат Бариұлы Иманбаев|Болат Иманбаев]] (12 ақпан 2021 – 10 шілде 2026)&lt;ref name=&quot;12aqp21&quot;&gt;{{Cite web|url= https://demo.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen-1343192719 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2021-02-12 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;10cil26&quot; /&gt;
}}

=== [[Әзербайжан]] ===
{{columns-list|2|
# [[Ибраһим Әжейұлы Аманғалиев|Ибраһим Аманғалиев]] (1993–1998)
# [[Рашид Тұрарұлы Ибраев|Рашид Ибраев]] (1998–2002)
# [[Андар Мәулешұлы Шоқпытов|Андар Шоқпытов]] (2002–2007)
# [[Серік Дастанұлы Пірімбетов|Серік Пірімбетов]] (2008–2013)
# [[Амангелді Жұмабайұлы Жұмабаев|Амангелді Жұмабаев]] (2013–2015)
# [[Бейбіт Өксікбайұлы Исабаев|Бейбіт Исабаев]] (16 наурыз 2015 – 2019)&lt;ref name=&quot;16naw15&quot; /&gt;
# [[Сержан Оралбайұлы Әбдікәрімов|Сержан Әбдікәрімов]] (30 қыркүйек 2019 – 2023)&lt;ref name=&quot;30qir19a&quot; /&gt;
# [[Әлім Дәуренұлы Байел|Әлім Байел]] (18 сәуір 2023 бастап)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-alim-daurenuly-bayel-kazakstan-respublikasynyn-azerbayzhan-respublikasyndagy-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-lauazymyna-tagayyndaldy-1831827 |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Әлім Дәуренұлы Байел Қазақстан Республикасының Әзербайжан Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі лауазымына тағайындалды |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2023-04-18 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
}}

=== [[Беларусь]] ===
{{columns-list|2|
# [[Валерий Батайұлы Темірбаев|Валерий Темірбаев]] (1994–1996)
# [[Юрий Алексеевич Клочков|Юрий Клочков]] (1996–1998)
# [[Владимир Иванович Алесин|Владимир Алесин]] (1998–2003)
# [[Ғазиз Алдамжаров]] (2003–2006)
# [[Болат Ғазизұлы Ысқақов|Болат Ысқақов]] (2006–2008)
# [[Анатолий Владимирович Смирнов|Анатолий Смирнов]] (2008–2012)
# [[Ерғалы Бөлегенов|Ерғали Бөлегенов]] (2012–2017)
# [[Ермұхамет Қабиденұлы Ертісбаев|Ермұхамет Ертісбаев]] (2017–2019)
# [[Асқар Асанұлы Бейсенбаев|Асқар Бейсенбаев]] (12 тамыз 2019 – тамыз 2023)
# [[Ерлан Сапарұлы Байжанов|Ерлан Байжанов]] (25 тамыз 2023 – маусым 2024)&lt;ref name=&quot;25tam23&quot; /&gt;
# [[Тимур Мекешұлы Жақсылықов|Тимур Жақсылықов]] (4 маусым 2024 бастап)&lt;ref name=&quot;jaqsylyqov24&quot;&gt;{{Cite web|url= https://akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-timur-mekeshuly-zhaksylykov-kazakstan-respublikasynyn-belarus-respublikasyndagy-elshisi-bolyp-tagayyndaldy-451658 |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Тимур Мекешұлы Жақсылықов Қазақстан Республикасының Беларусь Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі, ТМД Жарғылық органдарының жанындағы Тұрақты өкіл қызметін қоса атқарушы болып тағайындалды |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2024-06-04 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
}}

=== [[Грузия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Наурыз Ғұбайдуллаұлы Айдаров|Наурыз Айдаров]] (2003–2005 – УСӨ)
# [[Нұрлан Әділұлы Жалғасбаев|Нұрлан Жалғасбаев]] (2005–2006 – УСӨ)
# [[Игорь Идеалұлы Мұсәлімов|Игорь Мұсәлімов]] (2006–2011 – УСӨ)
# [[Әділ Қапанұлы Тұрсынов|Әділ Тұрсынов]] (2012–2013 – УСӨ)
# [[Ермұхамет Қабиденұлы Ертісбаев|Ермұхамет Ертісбаев]] (2013–2017) 
# [[Бауыржан Әлімұлы Мұхаметжанов|Бауыржан Мұхаметжанов]] (2018–2022)
# [[Мәлік Кеңесбайұлы Мырзалин|Мәлік Мырзалин]] (9 желтоқсан 2022 – 11 қыркүйек 2026)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-malik-kenesbayuly-myrzalin-kazakstan-respublikasynyn-gruziyadagy-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-bolyp-tagayyndaldy-ol-kazakstan-respublikasy-prezidentinin-akimshiligi-basshysynyn-orynbasary-lauazymynan-bosatyldy-911036 |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Мәлік Кеңесбайұлы Мырзалин Қазақстан Республикасының Грузиядағы Төтенше және Өкілетті Елшісі болып тағайындалды, ол Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі Басшысының орынбасары лауазымынан босатылды |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2022-12-09 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;26qir11&quot; /&gt;
# [[Талғат Мұбарақұлы Адуов|Талғат Адуов]] (11 қыркүйек 2026 бастап)&lt;ref name=&quot;26qir11&quot; /&gt;
}}

=== [[Қырғызстан]] ===
{{columns-list|2|
# [[Мұхтар Шаханов]] (1993–2003)
# [[Өмірзақ Өзбекұлы Өзбеков|Өмірзақ Өзбеков]] (2003–2008)
# [[Бақыт Сағындықұлы Оспанов|Бақыт Оспанов]] (2008–2009)
# [[Бейбіт Өксікбайұлы Исабаев|Бейбіт Исабаев]] (2009 – 16 наурыз 2015)&lt;ref name=&quot;16naw15&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/17959-memleket-basshysynyn-zharlyktarymen |title=Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2015-03-16 |accessdate=2026-09-15}}&lt;/ref&gt;
# [[Айымдос Ерсайынұлы Бозжігітов|Айымдос Бозжігітов]] (16 наурыз 2015 – 7 ақпан 2018)&lt;ref name=&quot;16naw15&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlygymen-aiymdos-ersaiynuly-bozzhigitov-kazakstan-respublikasynyn-kyrgyz-respublikasyndagy-totenshe-zhane-okiletti-e |title=Мемлекет басшысының Жарлығымен Айымдос Ерсайынұлы Бозжігітов Қазақстан Республикасының Қырғыз Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі қызметінен босатылды |lang=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2018-02-07 |accessdate=2026-09-15}}&lt;/ref&gt;
# [[Кәрім Нәсбекұлы Көкірекбаев|Кәрім Көкірекбаев]] (7 ақпан 2018 – 26 тамыз 2019)
# [[Қайрат Айтмұхамбетұлы Нұрпейісов|Қайрат Нұрпейісов]] (26 тамыз 2019 – 19 сәуір 2021)&lt;ref name=&quot;26tam19&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;19saw21a&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--1934628 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2021-04-19 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Рәпіл Сейітханұлы Жошыбаев|Рәпіл Жошыбаев]] (19 сәуір 2021 – 10 шілде 2026)&lt;ref name=&quot;19saw21&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--1934432 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2021-04-19 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Әбілқайыр Бақтыбайұлы Сқақов|Әбілқайыр Сқақов]] (10 шілде 2026 бастап)&lt;ref name=&quot;10cil26&quot; /&gt;
}}

=== [[Молдова]] ===
# [[Дархан Аманұлы Кәлетаев|Дархан Кәлетаев]] (12 қазан 2020 – 2022)&lt;ref name=&quot;12qaz20&quot; /&gt;
# [[Алмат Дәкібайұлы Айдарбеков|Алмат Айдарбеков]] (30 наурыз 2022 бастап)&lt;ref name=&quot;30naw22&quot; /&gt;

=== [[Өзбекстан]] ===
{{columns-list|2|
# [[Сайлау Батыршаұлы]] (1993-1994)
# [[Нәжімеден Ихсанұлы Есқалиев|Нәжімеден Есқалиев]] (1994–1997)
# [[Өмірзақ Өзбекұлы Өзбеков|Өмірзақ Өзбеков]] (1997–2003)
# [[Тілеухан Самарханұлы Қабдрахманов|Тілеухан Қабдрахманов]] (2003–2006)
# [[Асқар Исабекұлы Мырзахметов|Асқар Мырзахметов]] (2006–2007)
# [[Зауытбек Қауысбекұлы Тұрысбеков|Зауытбек Тұрысбеков]] (2007–2009)
# [[Бөрібай Биқожаұлы Жексембин|Бөрібай Жексембин]] (2010 – желтоқсан 2015)
# [[Ерік Мылтықбайұлы Өтембаев|Ерік Өтембаев]] (2016 – 18 наурыз 2019)&lt;ref name=&quot;18naw19&quot; /&gt;
# [[Дархан Амангелдіұлы Сатыбалды|Дархан Сатыбалды]] (2019–2022)
# [[Бейбіт Бәкірұлы Атамқұлов|Бейбіт Атамқұлов]] (31 қазан 2022 – 22 шілде 2026)&lt;ref name=&quot;31qaz22&quot; /&gt;
# [[Ералы Лұқпанұлы Тоғжанов|Ералы Тоғжанов]] (22 шілде 2026 бастап)&lt;ref name=&quot;22cil26&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--2264653 |title=Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2026-04-22 |accessdate=2026-09-15}}&lt;/ref&gt;
}}

=== [[Ресей]] ===
{{Толық мақала|Қазақстанның Ресейдегі елшілерінің тізімі}}
{{columns-list|2|
#[[Валерий Батайұлы Темірбаев|Валерий Темірбаев]] (1992–1994)
#[[Тайыр Аймұхамедұлы Мансұров|Тайыр Мансұров]] (қаңтар 1994 – ақпан 2002)
#[[Алтынбек Сәрсенбайұлы]] (2002 – қараша 2003)
#[[Қырымбек Елеуұлы Көшербаев|Қырымбек Көшербаев]] (қараша 2003 – 24 қаңтар 2006)
#[[Жансейіт Қансейітұлы Түймебаев|Жансейіт Түймебаев]] (1 ақпан 2006 – 19 қаңтар 2007)
#[[Нұртай Әбіқайұлы Әбіқаев|Нұртай Әбіқаев]] (12 ақпан 2007 – 14 қазан 2008)
#[[Әділбек Рыскелдіұлы Жақсыбеков|Әділбек Жақсыбеков]] (11 қараша 2008 – 24 маусым 2009)
#[[Зауытбек Қауысбекұлы Тұрысбеков|Зауытбек Тұрысбеков]] (14 тамыз 2009 – 25 сәуір 2012)
#[[Ғалым Ізбасарұлы Оразбақов|Ғалым Оразбақов]] (25 сәуір 2012 – 22 қаңтар 2014)
#[[Марат Мұханбетқазыұлы Тәжин|Марат Тәжин]] (11 ақпан 2014 – 12 қаңтар 2017)
#[[Иманғали Нұрғалиұлы Тасмағамбетов|Иманғали Тасмағамбетов]] (3 ақпан 2017 – 18 желтоқсан 2019)
#[[Ермек Беделбайұлы Көшербаев|Ермек Көшербаев]] (29 қаңтар 2020 – 16 маусым 2023)
#[[Дәурен Әскербекұлы Абаев|Дәурен Абаев]] (3 шілде 2023 бастап)
}}

=== [[Тәжікстан]] ===
{{columns-list|2|
# [[Нәжімеден Ықсанұлы Есқалиев|Нәжімеден Есқалиев]] (1997–1999)
# [[Аманжол Қазбекұлы Жанқұлиев|Аманжол Жанқұлиев]] (2001–2003)
# [[Ерлан Әділханұлы Әбілдаев|Ерлан Әбілдаев]] (2004–2008)
# [[Әбутәліп Ібіжанұлы Ахметов|Әбутәліп Ахметов]] (2008–2010+)
# [[Ағыбай Дінкенұлы Смағұлов|Ағыбай Смағұлов]] (2011–2017)
# [[Асқар Ерлікұлы Тәжібаев|Асқар Тәжібаев]] (18 наурыз 2019 – 15 наурыз 2022)&lt;ref name=&quot;15naw22b&quot; /&gt;
# [[Уәлихан Әмірханұлы Төреханов|Уәлихан Төреханов]] (15 наурыз 2022 бастап)&lt;ref name=&quot;15naw22b&quot; /&gt;
}}

=== [[Түрікменстан]]===
{{columns-list|2|
# [[Амангелді Жұмабайұлы Жұмабаев|Амангелді Жұмабаев]] (1999–2004)
# [[Вячеслав Қаменұлы Ғиззатов|Вячеслав Ғиззатов]] (2004–2005)
# [[Мұрат Марданұлы Атанов|Мұрат Атанов]] (2005–2008)
# [[Асхат Тұтқышбайұлы Оразбай|Асхат Оразбай]] (2008–2012)
# [[Орман Кәрімұлы Нұрбаев|Орман Нұрбаев]] (2012–2017)
# [[Жандос Әнуарұлы Асанов|Жандос Асанов]] (13 шілде 2018 – тамыз 2019)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlygymen-zhandos-anuaruly-asanov-kazakstan-respublikasynyn-turikmenstandagy-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-kyzmetin |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Жандос Әнуарұлы Асанов Қазақстан Республикасының Түрікменстандағы Төтенше және Өкілетті Елшісі қызметіне тағайындалды |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2018-07-13 |accessdate= 2024-09-11}}&lt;/ref&gt;
# [[Еркебұлан Оңалбекұлы Сәпиев|Еркебұлан Сәпиев]] (26 тамыз 2019 – 15 наурыз 2022)&lt;ref name=&quot;26tam19&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen-1343192706 |title=Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2019-08-26 |accessdate=2026-09-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;15naw22b&quot; /&gt;
# [[Асқар Ерлікұлы Тәжібаев|Асқар Тәжібаев]] (15 наурыз 2022 – 20 маусым 2024)&lt;ref name=&quot;15naw22b&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-askar-erlikuly-tazhibaev-kazakstan-respublikasynyn-turikmenstandagy-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-lauazymynan-bosatyldy-2052143 |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Асқар Ерлікұлы Тәжібаев Қазақстан Республикасының Түрікменстандағы Төтенше және Өкілетті Елшісі лауазымынан босатылды |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2024-06-20 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Нұрлан Асқарұлы Ноғаев|Нұрлан Ноғаев]] (20 маусым 2024 бастап)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.ktk.kz/kz/newsfeed/article/2024/06/20/273172/ |title= Нұрлан Ноғаев Қазақстанның Түрікменстандағы елшісі болып тағайындалды |lang= kk |publisher= [[КТК (телеарна)|КТК]] |date= 2024-06-20 |accessdate= 2024-06-25}}&lt;/ref&gt;
}}

=== [[Украина]] ===
{{columns-list|2|
# [[Юрий Алексеевич Клочков|Юрий Клочков]] (1994–1996)
# [[Нәжімеден Ықсанұлы Есқалиев|Нәжімеден Есқалиев]] (1997–1999)
# [[Равиль Тәжіқараұлы Шырдабаев|Равиль Шырдабаев]] (1999–2003)
# [[Амангелді Жұмабайұлы Жұмабаев|Амангелді Жұмабаев]] (2003–2011)
# [[Зауытбек Қауысбекұлы Тұрысбеков|Зауытбек Тұрысбеков]] (2012–2015) 
# [[Самат Исламұлы Ордабаев|Самат Ордабаев]] (2016–2020)
# [[Дархан Аманұлы Кәлетаев|Дархан Кәлетаев]] (22 ақпан 2020 – 17 сәуір 2025)&lt;ref name=&quot;22aqp20&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen-1343192718 |title=Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |date=2020-10-12 |lang=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |accessdate= 2025-04-26}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-darhan-amanuly-kaletaev-kazakstan-respublikasynyn-ukrainadagy-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-lauazymynan-bosatyldy-1733555 |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Дархан Аманұлы Кәлетаев Қазақстан Республикасының Украинадағы Төтенше және Өкілетті Елшісі лауазымынан босатылды |date=2025-04-17|lang=kk|publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |accessdate= 2025-04-26}}&lt;/ref&gt;
# [[Төлежан Тұрсынұлы Барлыбаев|Төлежан Барлыбаев]] (17 сәуір 2025 бастап)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-tolezhan-tursynuly-barlybaev-kazakstan-respublikasynyn-ukrainadagy-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-lauazymyna-tagayyndaldy-1733617 |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Төлежан Тұрсынұлы Барлыбаев Қазақстан Республикасының Украинадағы Төтенше және Өкілетті Елшісі лауазымына тағайындалды |date=2025-04-17|lang=kk|publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |accessdate= 2025-04-26}}&lt;/ref&gt;
}}

== [[Азия]] ==

=== [[Ауғанстан]] ===
{{columns-list|2|
# Мұхамедқали Бақбергенов (2003–2005 – УСӨ)
# [[Ағыбай Дінкенұлы Смағұлов|Ағыбай Смағұлов]] (2005–2011)
# [[Өміртай Мақашұлы Бітімов|Өміртай Бітімов]] (2011 – сәуір 2018)
# [[Әлімхан Оңғарұлы Есенгелдиев|Әлімхан Есенгелдиев]] (2 сәуір 2018 – қыркүйек 2024)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlygymen-alimhan-ongaruly-esengeldiev-kazakstan-respublikasynyn-auganstan-islam-respublikasyndagy-totenshe-zhane-oki |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Әлімхан Оңғарұлы Есенгелдиев Қазақстан Республикасының Ауғанстан Ислам Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі қызметіне тағайындалды |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2018-04-02 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
}}

=== [[Бангладеш]] ===
# [[Ерлан Алтынбайұлы Әлімбаев|Ерлан Әлімбаев]] (2 қыркүйек 2020 – 19 сәуір 2021)&lt;ref name=&quot;19saw21a&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;2qir20&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen-1343192716 |title=Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2020-09-02 |accessdate=2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Нұрлан Әділұлы Жалғасбаев|Нұрлан Жалғасбаев]] (26 қаңтар 2022 – 7 сәуір 2025)&lt;ref name=&quot;26qan22&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--2601921 |title=Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2022-01-26 |accessdate=2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Азамат Несіпбайұлы Есқараев|Азамат Есқараев]] (10 шілде 2026 бастап)&lt;ref name=&quot;10cil26&quot; /&gt;

=== [[Бахрейн]] ===
# [[Бақыт Батыршаев]] (– 18 наурыз 2019)&lt;ref name=&quot;18naw19&quot; /&gt;
# [[Берік Сақбайұлы Арын|Берік Арын]] (30 қыркүйек 2019 – 18 сәуір 2024)&lt;ref name=&quot;30qir19a&quot; /&gt;
# [[Мадияр Смәділұлы Меңілбеков|Мадияр Меңілбеков]] (11 қараша 2025 бастап)

=== [[Бруней]] ===
# [[Данияр Қабидоллаұлы Сарекенов|Данияр Сарекенов]] (21 ақпан 2015 –)&lt;ref name=&quot;21aqp15&quot; /&gt;
# [[Болат Бариұлы Иманбаев|Болат Иманбаев]] (– 12 ақпан 2021)&lt;ref name=&quot;12aqp21&quot; /&gt;
# [[Болат Болатұлы Сүгірбаев|Болат Сүгірбаев]] (26 қаңтар 2022 – 11 қыркүйек 2026)&lt;ref name=&quot;26qan22&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;26qir11-sug&quot; /&gt;

=== [[Бутан]] ===
# [[Ерлан Алтынбайұлы Әлімбаев|Ерлан Әлімбаев]] (2 қыркүйек 2020 – 19 сәуір 2021)&lt;ref name=&quot;19saw21a&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;2qir20&quot; /&gt;
# [[Нұрлан Әділұлы Жалғасбаев|Нұрлан Жалғасбаев]] (26 қаңтар 2022 – 7 сәуір 2025)&lt;ref name=&quot;26qan22&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;7sau25&quot; /&gt;
# [[Азамат Несіпбайұлы Есқараев|Азамат Есқараев]] (10 шілде 2026 бастап)&lt;ref name=&quot;10cil26&quot; /&gt;

=== [[Біріккен Араб Әмірліктері]] ===
{{columns-list|2|
# [[Асқар Ахметұлы Мусинов|Асқар Мусинов]] (2006–2013)
# [[Қайрат Қайырбекұлы Лама Шариф|Қайрат Лама Шариф]] (2013 – ақпан 2019) 
# [[Мадияр Смәділұлы Меңілбеков|Мадияр Меңілбеков]] (ақпан 2019 – 18 сәуір 2024)&lt;ref name=&quot;18saw24&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--1835823 |title=Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2024-04-18 |accessdate=2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Нажмедин Мұхаметәліұлы]] (18 сәуір 2024 –)&lt;ref name=&quot;18saw24&quot; /&gt;
# [[Рауан Әбдіманапұлы Жұмабек|Рауан Жұмабек]] (23 мамыр 2025 бастап)&lt;ref name=&quot;23mam25&quot; /&gt;
}}

=== [[Вьетнам]] ===
{{columns-list|2|
# [[Бекетжан Махатжанұлы Жұмаханов|Бекетжан Жұмаханов]] (желтоқсан 2013 – мамыр 2019) 
# [[Ерлан Сапарұлы Байжанов|Ерлан Байжанов]] (мамыр 2019 – 25 тамыз 2023)&lt;ref name=&quot;25tam23&quot;&gt;{{Cite web|url= https://akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--2574614 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2024-08-25 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Қанат Қобыландыұлы Тумыш|Қанат Тумыш]] (25 тамыз 2023 бастап)&lt;ref name=&quot;25tam23&quot; /&gt;
}}

=== [[Жапония]]===
{{columns-list|2|
# [[Сабыр Сайлаубекұлы Есімбеков|Сабыр Есімбеков]] (1995–1996 – УСӨ)
# [[Тілеухан Самарханұлы Қабдрахманов|Тілеухан Қабдрахманов]] (1996–2003)
# [[Ерлан Кеңесұлы Баударбек-Қожатаев|Ерлан Баударбек-Қожатаев]] (2003 – УСӨ)
# [[Болат Қабдылхамитұлы Нұрғәлиев|Болат Нұрғалиев]] (2003–2006)
# [[Динара Бекенқызы Желдібаева|Динара Желдібаева]] (2006–2007 – УСӨ)
# [[Ақылбек Әбсатұлы Қамалдинов|Ақылбек Қамалдинов]] (2007–2016) 
# [[Алмас Ерікұлы Дисюков|Алмас Дисюков]] (2016 – УСӨ)
# [[Ерлан Кеңесұлы Баударбек-Қожатаев|Ерлан Баударбек-Кожатаев]] (сәуір 2016 – 31 мамыр 2021)&lt;ref name=&quot;31mam21&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--3145323 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2021-05-31 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Сабыр Сайлаубекұлы Есімбеков|Сабыр Есімбеков]] (мамыр 2021 – желтоқсан 2024)&lt;ref name=&quot;31mam21&quot; /&gt;
# [[Ерлан Кеңесұлы Баударбек-Қожатаев|Ерлан Баударбек-Қожатаев]] (12 желтоқсан 2024 бастап)
}}

=== [[Израиль]] ===
{{columns-list|2|
# [[Бірғаным Сарықызы Әйтімова|Бірғаным Әйтімова]] (1996–2002)
# [[Мұхтар Бескенұлы Тілеуберді|Мұхтар Тілеуберді]] (2002–2003 – УСӨ)
# [[Қайрат Құдайбергенұлы Әбдірахманов|Қайрат Абдрахманов]] (2003–2006)
# Талғат Орекенов (2006 – УСӨ)
# [[Вадим Павлович Зверьков|Вадим Зверьков]] (2006–2008)
# [[Ғалым Ізбасарұлы Оразбақов|Ғалым Оразбақов]] (2008–2012)
# [[Болат Қабдылхамитұлы Нұрғалиев|Болат Нұрғалиев]] (2012 – қыркүйек 2014)
# [[Дулат Оразбекұлы Қуанышев|Дулат Қуанышев]] (8 қыркүйек 2014 – 30 қыркүйек 2019)&lt;ref name=&quot;8qir14&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;30qir19b&quot; /&gt;
# [[Сатыбалды Ересұлы Бұршақов|Сатыбалды Бұршақов]] (30 қыркүйек 2019 – 26 наурыз 2024)&lt;ref name=&quot;26naw24&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;30qir19a&quot; /&gt;
# [[Дәулет Тазабекұлы Ембердиев|Дәулет Ембердиев]] (26 наурыз 2024 бастап)&lt;ref name=&quot;26naw24&quot; /&gt;
}}

=== [[Индонезия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Бейбіт Бәкірұлы Атамқұлов|Бейбіт Атамқұлов]] (2010–2012)
# [[Асхат Тұтқышбайұлы Оразбай|Асхат Оразбай]] (2012 – қаңтар 2019) 
# [[Данияр Қабидоллаұлы Сәрекенов|Данияр Сәрекенов]] (мамыр 2019 –)
# [[Сержан Оралбайұлы Әбдікәрімов|Сержан Әбдікәрімов]] (23 қазан 2023 бастап)&lt;ref name=&quot;23qaz23&quot; /&gt;
}}

=== [[Иордания]] ===
{{columns-list|2|
# [[Болат Серғазыұлы Сәрсенбаев|Болат Сәрсенбаев]] (2007 – қазан 2014) 
# [[Азамат Рахманқұлұлы Бердібай|Азамат Бердібай]] (қазан 2014 – маусым 2019)
# [[Айдарбек Әнуарбекұлы Тұматов|Айдарбек Тұматов]] (6 маусым 2019 – 18 сәуір 2024)&lt;ref name=&quot;6maw19&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;18saw24&quot; /&gt;
# [[Талғат Рахымқұлұлы Шалданбай|Талғат Шалданбай]] (4 маусым 2024 бастап)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-talgat-rahymkululy-shaldanbay-kazakstan-respublikasynyn-iordan-hashimit-koroldigindegi-elshisi-lauazymyna-tagayyndaldy-452151 |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Талғат Рахымқұлұлы Шалданбай Қазақстан Республикасының Иордан Хашимит Корольдігіндегі Төтенше және Өкілетті Елшісі лауазымына тағайындалды |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2024-06-04 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
}}

=== [[Ирак]] ===
# [[Айдарбек Әнуарбекұлы Тұматов|Айдарбек Тұматов]] (22 ақпан 2020 – 18 сәуір 2024)&lt;ref name=&quot;22aqp20&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen-1343192714 |title=Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2020-02-22 |accessdate=2026-09-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;18saw24&quot; /&gt;
# [[Талғат Рахымқұлұлы Шалданбай|Талғат Шалданбай]] (5 қаңтар 2025 бастап)&lt;ref name=&quot;qrsim25&quot; /&gt;

=== [[Иран]] ===
{{columns-list|2|
# [[Мырзатай Жолдасбекұлы Жолдасбеков|Мырзатай Жолдасбеков]] (1993–1996)
# [[Вячеслав Қаменұлы Ғиззатов|Вячеслав Гиззатов]] (1996–2000)
# [[Төлеген Тілекұлы Жүкеев|Төлеген Жүкеев]] (2000–2003)
# [[Сәбит Мұхтарұлы Таиров|Сәбит Таиров]] (2004–2006)
# [[Ерік Мылтықбайұлы Өтембаев|Ерік Өтембаев]] (2006–2009)
# [[Нұрбах Тұрарұлы Рүстемов|Нұрбах Рүстемов]] (2009–2010)
# [[Бағдат Құлтайұлы Әміреев|Бағдат Әміреев]] (2011 – қыркүйек 2018) 
# [[Асхат Тұтқышбайұлы Оразбай|Асхат Оразбай]] (қаңтар 2019 –)
# [[Оңталап Серікбайұлы Оңалбаев|Оңталап Оңалбаев]] (26 наурыз 2024 бастап)&lt;ref name=&quot;26naw24&quot; /&gt;
}}

=== [[Камбоджа]] ===
# [[Бекетжан Махатжанұлы Жұмаханов|Бекетжан Жұмаханов]] (2 қыркүйек 2014 –)&lt;ref name=&quot;2qir14&quot; /&gt;
# [[Ерлан Сапарұлы Байжанов|Ерлан Байжанов]] (21 желтоқсан 2019 – 25 тамыз 2023)&lt;ref name=&quot;21jel19&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;25tam23&quot; /&gt;
# [[Қанат Қобыландыұлы Тумыш|Қанат Тумыш]] (26 наурыз 2024 бастап)&lt;ref name=&quot;26naw24&quot; /&gt;

=== [[Корея Республикасы]] ===
{{columns-list|2|
# [[Асқар Оразалыұлы Шәкіров|Асқар Шәкіров]] (1995–1996 – УСӨ)
# [[Төлеген Тілекұлы Жүкеев|Төлеген Жүкеев]] (1995–2000)
# [[Болат Қабдылхамитұлы Нұрғалиев|Болат Нұрғалиев]] (2000–2003)
# [[Дархан Әлиұлы Бердіәлиев|Дархан Бердіәлиев]] (2003–2006)
# [[Дулат Хангерейұлы Бәкішев|Дулат Бәкішев]] (2006–2008)
# [[Дархан Әлиұлы Бердіәлиев|Дархан Бердіәлиев]] (2008–2012)
# [[Дулат Хангерейұлы Бәкішев|Дулат Бәкішев]] (2012 – 27 сәуір 2018) 
# [[Бақыт Амангелдіұлы Дүйсенбаев|Бақыт Дүйсенбаев]] (27 сәуір 2018 – 16 наурыз 2023)&lt;ref name=&quot;27saw18&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen-1343192696 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2018-04-27 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;16maw23&quot; /&gt;
# [[Нұрғәлі Алмасбайұлы Арыстанов|Нұрғәлі Арыстанов]] (16 наурыз 2023 – 13 сәуір 2026)&lt;ref name=&quot;16maw23&quot; /&gt;
# [[Асет Жеңісұлы Исенали|Асет Исенали]] (13 сәуір 2026 бастап)
}}

=== [[Кувейт]] ===
{{columns-list|2|
# [[Алмас Шәмшиденұлы Әбдіраманов|Алмас Әбдіраманов]] (8 қыркүйек 2014 –)&lt;ref name=&quot;8qir14&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/16774-memleket-basshysynyn-zharlyktarymen |title=Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2014-09-08 |accessdate=2026-09-15}}&lt;/ref&gt;
# [[Дәулет Тазабекұлы Ембердиев|Дәулет Ембердиев]] (28 маусым 2019 – 2 қыркүйек 2020)&lt;ref name=&quot;2qir20&quot; /&gt;
# [[Азамат Рахманқұлұлы Бердібай|Азамат Бердібай]] (12 қазан 2020 – 5 шілде 2025)&lt;ref name=&quot;12qaz20&quot;&gt;{{Cite web|url= https://wap.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen-1343192718 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2020-10-12 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Ержан Иракұлы Елекеев|Ержан Елекеев]] (5 шілде 2025 жылдан бастап)
}}

=== [[Солтүстік Корея|КХДР]] ===
# [[Шахрат Шәкизатұлы Нұрышев|Шахрат Нұрышев]] (18 сәуір 2024 бастап)&lt;ref name=&quot;18saw24&quot; /&gt;

=== [[Қатар]] ===
{{columns-list|2|
# [[Азамат Рахманқұлұлы Бердібай|Азамат Бердібай]] (2007 – қазан 2014) 
# [[Асқар Жеңісұлы Шоқыбаев|Асқар Шоқыбаев]] (қараша 2014 – 2 қыркүйек 2020)
# [[Арман Қайратұлы Исағалиев|Арман Исағалиев]] (2 қыркүйек 2020 – 10 шілде 2026)&lt;ref name=&quot;2qir20&quot; /&gt;
# [[Бақыт Данабекұлы Батыршаев|Бақыт Батыршаев]] (10 шілде 2026 бастап)&lt;ref name=&quot;10cil26&quot; /&gt;
}}

=== [[Қытай]] ===
{{columns-list|2|
#[[Мұрат Мұхтарұлы Әуезов|Мұрат Әуезов]] (желтоқсан 1992 – 1995)
#[[Қуаныш Сұлтанұлы Сұлтанов|Қуаныш Сұлтанов]] (1995–2001)
#[[Жәнібек Сәлімұлы Кәрібжанов|Жәнібек Кәрібжанов]] (қараша 2001 – қаңтар 2007)
#[[Икрам Адырбекұлы Адырбеков|Икрам Адырбеков]] (ақпан 2007 – 23 қараша 2011)
#[[Нұрлан Байұзақұлы Ермекбаев|Нұрлан Ермекбаев]] (21 сәуір 2012 – 2014)
#[[Шахрат Шәкізатұлы Нұрышев|Шахрат Нұрышев]] (21 ақпан 2015 – 1 қараша 2019)&lt;ref name=&quot;21aqp15&quot;&gt;{{Cite web|url= https://akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/17810-memleket-basshysynyn-zharlyktarymen |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2015-02-21 |accessdate= 2024-11-28}}&lt;/ref&gt;
#[[Ғабит Бейбітұлы Қойшыбаев|Ғабит Қойшыбаев]] (1 қараша 2019 – 8 сәуір 2022)&lt;ref name=&quot;8saw22&quot; /&gt;
#[[Шахрат Шәкизатұлы Нұрышев|Шахрат Нұрышев]] (8 сәуір 2022 бастап)&lt;ref name=&quot;8saw22&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.azattyq.org/a/31792379.html |title= Шахрат Нұрышев Қазақстанның Қытайдағы елшісі болып тағайындалды |lang= kk |publisher= [[Азаттық радиосы]] |date= 2022-04-08 |accessdate= 2024-06-25}}&lt;/ref&gt;
}}

=== [[Лаос]] ===
# [[Бекетжан Махатжанұлы Жұмаханов|Бекетжан Жұмаханов]] (2 қыркүйек 2014 –)&lt;ref name=&quot;2qir14&quot; /&gt;
# [[Ерлан Сапарұлы Байжанов|Ерлан Байжанов]] (21 желтоқсан 2019 – 25 тамыз 2023)&lt;ref name=&quot;21jel19&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;25tam23&quot; /&gt;
# [[Қанат Қобыландыұлы Тумыш|Қанат Тумыш]] (26 наурыз 2024 бастап)&lt;ref name=&quot;26naw24&quot; /&gt;

=== [[Ливан]] ===
{{columns-list|2|
# [[Ербол Әбдісаттарұлы Дербісәлиев|Ербол Дербісәлиев]] (2004–2007 – УСӨ)
# [[Ержан Жиенғалиұлы Қалекенов|Ержан Қалекенов]] (2008–2010 – УСӨ)
# [[Дәулет Тазабекұлы Ембердиев|Дәулет Ембердиев]] (2011–белгісіз – УСӨ)
# [[Расул Берекетұлы Жұмалы|Расул Жұмалы]] (13 маусым 2022 бастап)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-rasul-bereketuly-zhumaly-kazakstan-respublikasynyn-livan-respublikasyndagy-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-lauazymyna-tagayyndaldy-1353833 |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Расул Берекетұлы Жұмалы Қазақстан Республикасының Ливан Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі лауазымына тағайындалды |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2022-06-13 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt; 
}}

=== [[Малайзия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Амангелді Жұмабайұлы Жұмабаев|Амангелді Жұмабаев]] (1996–1999)
# [[Болатхан Құлжанұлы Тайжан|Болатхан Тайжан]] (1999–2001)
# [[Олжас Қабдешұлы Тоғызбаев|Олжас Тоғызбаев]] (2001–2002 – УСӨ)
# [[Икрам Адырбекұлы Адырбеков|Икрам Адырбеков]] (2002–2004)
# [[Мұхтар Бескенұлы Тілеуберді|Мұхтар Тілеуберді]] (2004–2009)
# [[Бейбіт Бәкірұлы Атамқұлов|Бейбіт Атамқұлов]] (2010–2012)
# [[Данияр Қабидоллаұлы Сәрекенов|Данияр Сәрекенов]] (2012–2013 – УСӨ)
# [[Данияр Қабидоллаұлы Сәрекенов|Данияр Сәрекенов]] (2013 – мамыр 2019) 
# [[Болат Бариұлы Иманбаев|Болат Иманбаев]] (мамыр 2019 – 12 ақпан 2021)&lt;ref name=&quot;12aqp21&quot; /&gt;
# [[Болат Болатұлы Сүгірбаев|Болат Сүгірбаев]] (26 ақпан 2021 – 11 қыркүйек 2026)&lt;ref name=&quot;26aqp21&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;26qir11-sug&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-bolat-bolatuly-sugirbaev-kazakstan-respublikasynyn-malayziyadagy-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-kazakstan-respublikasynyn-bruney-darussalamdagy-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-kyzmetin-kosa-atkarushy-lauazymdarynan-bosaty |title=Мемлекет басшысының Жарлығымен Болат Болатұлы Сүгірбаев Қазақстан Республикасының Малайзиядағы Төтенше және Өкілетті Елшісі, Қазақстан Республикасының Бруней-Даруссаламдағы Төтенше және Өкілетті Елшісі қызметін қоса атқарушы лауазымдарынан босатылды |lang=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2026-09-11 |accessdate=2026-09-11}}&lt;/ref&gt;
# [[Мәлік Кеңесбайұлы Мырзалин|Мәлік Мырзалин]] (11 қыркүйек 2026 бастап)&lt;ref name=&quot;26qir11&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--1181230 |title=Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2026-09-11 |accessdate=2026-09-11}}&lt;/ref&gt;
}}

=== [[Мальдивтер]] ===
# [[Ерлан Алтынбайұлы Әлімбаев|Ерлан Әлімбаев]] (2 қыркүйек 2020 – 19 сәуір 2021)&lt;ref name=&quot;19saw21a&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;2qir20&quot; /&gt;
# [[Нұрлан Әділұлы Жалғасбаев|Нұрлан Жалғасбаев]] (26 қаңтар 2022 – 7 сәуір 2025)&lt;ref name=&quot;26qan22&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;7sau25&quot; /&gt;
# [[Азамат Несіпбайұлы Есқараев|Азамат Есқараев]] (10 шілде 2026 бастап)&lt;ref name=&quot;10cil26&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--1065522 |title=Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2026-07-10 |accessdate=2026-09-15}}&lt;/ref&gt;

=== [[Моңғолия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Уәлихан Сиянбекұлы Қоңырбаев|Уәлихан Қоңырбаев]] (1997–1999 – УСӨ)
# [[Қайрат Исағалиұлы Исағалиев|Қайрат Исағалиев]] (1999–2002 – УСӨ)
# [[Советқали Қамаубайұлы Қартбаев|Советқали Қартбаев]] (2002–2005 – УСӨ)
# [[Асхат Өрістемұлы Сыздықов|Асхат Сыздықов]] (2005–2007 – УСӨ)
# [[Орман Кәрімұлы Нұрбаев|Орман Нұрбаев]] (2007–2012)
# [[Қалыбек Ибраһимұлы Қобыландин|Қалыбек Қобыландин]] (2013 – 14 тамыз 2019) 
# [[Жалғас Жұмаұлы Әділбаев|Жалғас Әділбаев]] (14 тамыз 2019 – 8 сәуір 2022)
# [[Ғабит Бейбітұлы Қойшыбаев|Ғабит Қойшыбаев]] (8 сәуір 2022 – 21 сәуір 2025)&lt;ref name=&quot;8saw22&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--832452 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2022-04-08 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-gabit-beybituly-koyshybaev-kazakstan-respublikasynyn-mongoliyadagy-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-lauazymynan-bosatyldy-2135256 |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Ғабит Бейбітұлы Қойшыбаев Қазақстан Республикасының Моңғолиядағы Төтенше және Өкілетті Елшісі лауазымынан босатылды |date=2025-04-21|lang=kk|work=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |accessdate= 2025-04-26}}&lt;/ref&gt;
# [[Алмас Сейтақынұлы Сейтақынов|Алмас Сейтақынов]] (21 сәуір 2025 бастап)&lt;ref name=&quot;21saw25&quot; /&gt;
}}

=== [[Мьянма]] ===
# [[Марат Төлеубекұлы Есенбаев|Марат Есенбаев]] (24 сәуір 2015 –)&lt;ref name=&quot;24sau15&quot; /&gt;
# [[Раушан Кәкімсейітқызы Есболатова|Раушан Есболатова]] (30 қыркүйек 2019 – 21 сәуір 2022)&lt;ref name=&quot;30qir19a&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;21saw22&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--2133331 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2022-04-21 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Марғұлан Бақытұлы Баймұхан|Марғұлан Баймұхан]] (13 сәуір 2026 бастап)

=== [[Непал]] ===
# [[Ерлан Алтынбайұлы Әлімбаев|Ерлан Әлімбаев]] (2 қыркүйек 2020 – 19 сәуір 2021)&lt;ref name=&quot;19saw21a&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;2qir20&quot; /&gt;
# [[Нұрлан Әділұлы Жалғасбаев|Нұрлан Жалғасбаев]] (26 қаңтар 2022 – 7 сәуір 2025)&lt;ref name=&quot;26qan22&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;7sau25&quot; /&gt;
# [[Азамат Несіпбайұлы Есқараев|Азамат Есқараев]] (10 шілде 2026 бастап)&lt;ref name=&quot;10cil26&quot; /&gt;

=== [[Оман]] ===
{{columns-list|2|
# [[Ерлан Әділханұлы Әбілдаев|Ерлан Әбілдаев]] (2011–2014)
# [[Ержан Серікұлы Мұқаш|Ержан Мұқаш]] (2014 – мамыр 2019) 
# [[Нәжмедин Мұхаметәліұлы]] (18 мамыр 2019 – 18 сәуір 2024)&lt;ref name=&quot;18saw24&quot; /&gt;
# [[Айдарбек Әнуарбекұлы Тұматов|Айдарбек Тұматов]] (18 сәуір 2024 бастап)&lt;ref name=&quot;18saw24&quot; /&gt;
}}

=== [[Палестина]] ===
# [[Айдарбек Әнуарбекұлы Тұматов|Айдарбек Тұматов]] (22 ақпан 2020 – 18 сәуір 2024)&lt;ref name=&quot;22aqp20&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;18saw24&quot; /&gt;
# [[Талғат Рахымқұлұлы Шалданбай|Талғат Шалданбай]] (5 қаңтар 2025 бастап)&lt;ref name=&quot;qrsim25&quot; /&gt;

=== [[Пәкістан]] ===
{{columns-list|2|
# [[Тамас Қалмұхамбетұлы Айтмұхамбетов|Тамас Айтмұхамбетов]] (1994–1999)
# [[Бекжасар Нәрібайұлы Нарбаев|Бекжасар Нарбаев]] (1999–2003)
# [[Бейбіт Өксікбайұлы Исабаев|Бейбіт Исабаев]] (2003–2006)
# [[Бақытбек Сейсебайұлы Шабарбаев|Бақытбек Шабарбаев]] (2006 – қаңтар 2018)
# [[Ақан Ақасұлы Рахметуллин|Ақан Рахметуллин]] (28 маусым 2019 – 5 сәуір 2021)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/hronika-53183 |title= Хроника |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2022-04-21 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Ержан Сансызбайұлы Қыстафин|Ержан Қыстафин]] (18 мамыр 2021 –)
}}

=== [[Сауд Арабиясы]] ===
{{columns-list|2|
# [[Бағдат Құлтайұлы Әміреев|Бағдат Әміреев]] (1996–2002)
# [[Асқар Ахметұлы Мусинов|Асқар Мусинов]] (2002–2006)
# [[Қайрат Қайырбекұлы Лама Шариф|Қайрат Лама Шариф]] (2006–2011)
# [[Бақтияр Сардарбекұлы Тасымов|Бақтияр Тасымов]] (2011–2013)
# [[Бақыт Данабекұлы Батыршаев|Бақыт Батыршаев]] (2013–2019)&lt;ref name=&quot;18naw19&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;18qar13&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/14774-memleket-basshysynyn-zharlyktarymen |title= Мемлекет Басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2013-11-18 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Берік Сақбайұлы Арын|Берік Арын]] (2019–2024) 
# [[Мадияр Смәділұлы Меңілбеков|Мадияр Меңілбеков]] (18 сәуір 2024 бастап)&lt;ref name=&quot;18saw24&quot; /&gt;
}}

=== [[Сингапур]] ===
{{columns-list|2|
# [[Нұрлан Байұзақұлы Ермекбаев|Нұрлан Ермекбаев]] (2003–2004 – УСӨ)
# [[Әділ Қапанұлы Тұрсынов|Әділ Тұрсынов]] (2004–2008 – УСӨ)
# [[Ерлан Кеңесұлы Баударбек-Қожатаев|Ерлан Баударбек-Қожатаев]] (2008 – сәуір 2016)
# [[Үсен Әбдіқадырұлы Сүлеймен|Үсен Сүлеймен]] (маусым 2016 – маусым 2019)
# [[Аркен Кеңесбекұлы Арыстанов|Аркен Арыстанов]] (6 маусым 2019 –21 қазан 2022)&lt;ref name=&quot;6maw19&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;arystanov&quot; /&gt;
# [[Асқар Сейдахметұлы Құттықадам|Асқар Құттықадам]] (21 қазан 2022 бастап)&lt;ref name=&quot;21qaz22&quot; /&gt;
}}

=== [[Тайланд]] ===
{{columns-list|2|
# [[Марат Төлеубекұлы Есенбаев|Марат Есенбаев]] (1998–2000 – УСӨ)
# [[Дудар Түсіпұлы Жәкенов|Дудар Жәкенов]] (2000–2002 – УСӨ)
# [[Рашид Тауфикұлы Рақымбеков|Рашид Рақымбеков]] (2002–2003 – УСӨ)
# [[Сәкен Спаханұлы Сейдуалиев|Сәкен Сейдуалиев]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://senate.parlam.kz/kk-KZ/history-convocation2 |title= Екінші сайланымдағы Қазақстан Республикасы Парламенті Сенаты депутаттарының тізімі |lang= kk |publisher= [[Қазақстан Парламентінің Сенаты|Қазақстан Парламенті Сенаты]]ның ресми сайты |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt; (2003–2005 – УСӨ)
# [[Бақытбек Сейсебайұлы Шабарбаев|Бақытбек Шабарбаев]] (2005–2006 – УСӨ)
# [[Әмір Болатұлы Мусин|Әмір Мусин]] (2007–2013 – УСӨ)
# [[Марат Төлеубекұлы Есенбаев|Марат Есенбаев]] (2013 – шілде 2017)
# [[Раушан Кәкімсейітқызы Есболатова|Раушан Есболатова]] (3 шілде 2017 – 21 сәуір 2022)&lt;ref name=&quot;21saw22&quot; /&gt;
# [[Арман Асқарұлы Исетов|Арман Исетов]] (21 сәуір 2022 – 5 шілде 2025)&lt;ref name=&quot;21saw22a&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--2132955 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2022-04-21 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Марғұлан Бақытұлы Баймұхан|Марғұлан Баймұхан]] (7 тамыз 2025 бастап)
}}

=== [[Түркия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Қанат Бекмырзаұлы Саудабаев|Қанат Саудабаев]] (1992–1994, 1994–1996)
# [[Балташ Молдабайұлы Тұрсымбаев|Балташ Тұрсымбаев]] (1996–1998)
# [[Қайрат Шораұлы Сарыбай|Қайрат Сарыбай]] (1999–2003)
# [[Аманжол Қазбекұлы Жанқұлиев|Аманжол Жанқұлиев]] (2003–2005)
# [[Бейбіт Өксікбайұлы Исабаев|Бейбіт Исабаев]] (2006–2008)
# [[Бағдат Құлтайұлы Әміреев|Бағдат Әміреев]] (2008–2010)
# [[Жансейіт Қансейітұлы Түймебаев|Жансейіт Түймебаев]] (2010 – 7 қазан 2016)&lt;ref name=&quot;7qaz16&quot; /&gt;
# [[Абзал Сапарбекұлы]] (5 сәуір 2017 – 15 наурыз 2022)&lt;ref name=&quot;15naw22a&quot; /&gt;
# [[Еркебұлан Оңалбекұлы Сәпиев|Еркебұлан Сәпиев]] (15 наурыз 2022 бастап)&lt;ref name=&quot;15naw22b&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--1522247 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2022-03-15 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
}}

=== [[Үндістан]]===
{{columns-list|2|
# [[Мұхамеджан Керейұлы Исаев|Мұхамеджан Исаев]] (1993–1994)
# [[Рашид Тұрарұлы Ибраев|Рашид Ибраев]] (1995–1998)
# [[Асқар Оразалыұлы Шәкіров|Асқар Шәкіров]] (1998–2004)
# [[Қайрат Ермекұлы Омаров|Қайрат Омаров]] (2004–2009)
# [[Дулат Оразбекұлы Қуанышев|Дулат Қуанышев]] (2010 – 8 қыркүйек 2014)&lt;ref name=&quot;8qir14&quot; /&gt;
# [[Болат Серғазыұлы Сәрсенбаев|Болат Сәрсенбаев]] (6 қазан 2014 – 4 қыркүйек 2019)
# [[Ерлан Алтынбайұлы Әлімбаев|Ерлан Әлімбаев]] (4 қыркүйек 2019 – 19 сәуір 2021)&lt;ref name=&quot;19saw21a&quot; /&gt;
# [[Нұрлан Әділұлы Жалғасбаев|Нұрлан Жалғасбаев]] (19 сәуір 2021 – 7 сәуір 2025)&lt;ref name=&quot;19saw21&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;7sau25&quot; /&gt;
# [[Азамат Несіпбайұлы Есқараев|Азамат Есқараев]] (7 сәуір 2025 бастап)&lt;ref name=&quot;7sau25&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--735519 |title=Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2025-04-07 |accessdate=2026-09-15}}&lt;/ref&gt;
}}

=== [[Филиппин]] ===
# [[Данияр Қабидоллаұлы Сарекенов|Данияр Сарекенов]] (22 мамыр 2020 бастап)&lt;ref name=&quot;22mam20&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen-1343192715 |title=Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2020-05-22 |accessdate=2026-09-15}}&lt;/ref&gt;

=== [[Шри-Ланка]] ===
# [[Дулат Оразбекұлы Қуанышев|Дулат Қуанышев]] (– 8 қыркүйек 2014)&lt;ref name=&quot;8qir14&quot; /&gt;
# [[Ерлан Алтынбайұлы Әлімбаев|Ерлан Әлімбаев]] (2 қыркүйек 2020 – 19 сәуір 2021)&lt;ref name=&quot;19saw21a&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;2qir20&quot; /&gt;
# [[Нұрлан Әділұлы Жалғасбаев|Нұрлан Жалғасбаев]] (26 қаңтар 2022 – 7 сәуір 2025)&lt;ref name=&quot;26qan22&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;7sau25&quot; /&gt;
# [[Сергей Александрович Викторов|Сергей Викторов]] (21 сәуір 2025 бастап)&lt;ref name=&quot;21saw25&quot; /&gt;

== [[Америка]] ==

=== [[Америка Құрама Штаттары]] ===
{{columns-list|2|
#[[Әлім Шәкірұлы Жамбыршин|Әлім Жамбыршин]] (1992–1994)
#[[Төлеутай Ысқақұлы Сүлейменов|Төлеутай Сүлейменов]] (1994–1996)
#[[Болат Қабдылхамитұлы Нұрғәлиев|Болат Нұрғалиев]] (1996–2000)
#[[Қанат Бекмырзаұлы Саудабаев|Қанат Саудабаев]] (желтоқсан 2000 – 15 мамыр 2007)
#[[Ерлан Әбілфайызұлы Ыдырысов|Ерлан Ыдырысов]] (4 шілде 2007 – 28 қыркүйек 2012)
#[[Қайрат Ермекұлы Омаров|Қайрат Омаров]] (4 қаңтар 2013 – 4 қаңтар 2017)
#[[Ержан Хозеұлы Қазыхан|Ержан Қазыханов]] (15 ақпан 2017 – 6 сәуір 2021)&lt;ref name=&quot;15aqp17&quot; /&gt;
#[[Ержан Нигматоллаұлы Ашықбаев|Ержан Ашықбаев]] (5 сәуір 2021 – 26 қыркүйек 2025)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/tagayyndaular-53955 |title= Тағайындаулар |lang= kk
|publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2021-04-05 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Мағжан Жанботаұлы Ілиясов|Мағжан Ілиясов]] (20 қазан 2025 бастап)
}}

=== [[Аргентина]] ===
# [[Қайрат Асаниязұлы Саржанов|Қайрат Саржанов]] (– 12 ақпан 2021)&lt;ref name=&quot;12aqp21-20&quot; /&gt;
# [[Болат Тұрарұлы Нүсіпов|Болат Нүсіпов]] (2 шілде 2021 бастап)&lt;ref name=&quot;2cil21&quot; /&gt;

=== [[Бразилия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Бақытжан Ордабаев]]  (2012 – желтоқсан 2015)
# [[Қайрат Асаниязұлы Саржанов|Қайрат Саржанов]] (29 наурыз 2016 – 12 ақпан 2021)&lt;ref name=&quot;12aqp21-20&quot; /&gt;
# [[Болат Тұрарұлы Нүсіпов|Болат Нүсіпов]] (12 ақпан 2021 бастап)&lt;ref name=&quot;12aqp21&quot; /&gt;
}}

=== [[Доминикан Республикасы]] ===
# [[Константин Васильевич Жигалов|Константин Жигалов]] (18 қараша 2013 – 27 сәуір 2018)&lt;ref name=&quot;27saw18&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;18qar13&quot; /&gt;
# [[Андриан Көпмағамбетұлы Елемесов|Андриан Елемесов]] (26 қыркүйек 2018 – 7 тамыз 2020)&lt;ref name=&quot;26qir18&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;elemesov2020&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlygymen-andrian-kopmagambetuly-elemesov-kazakstan-respublikasynyn-meksika-kurama-shtattaryndagy-totenshe-zhane-okil |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Андриан Көпмағамбетұлы Елемесов Қазақстан Республикасының Мексика Құрама Штаттарындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі қызметінен, Қазақстан Республикасының Доминикан Республикасындағы, Ямайкадағы, Панама Республикасындағы, Коста-Рика Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі қызметін қоса атқарудан босатылды |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2020-08-07 |accessdate= 2024-06-25}}&lt;/ref&gt;

=== [[Канада]] ===
{{columns-list|2|
# [[Ерлан Әділханұлы Әбілдаев|Ерлан Әбілдаев]] (2008–2011)
# [[Константин Васильевич Жигалов|Константин Жигалов]] (2012 – 27 сәуір 2018)&lt;ref name=&quot;27saw18&quot; /&gt; 
# [[Ақылбек Әбсатұлы Қамалдинов|Ақылбек Қамалдинов]] (27 сәуір 2018 – 16 маусым 2023)&lt;ref name=&quot;27saw18&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;16maw23&quot; /&gt;
# [[Дәулетбек Қайырбекұлы Құсайынов|Дәулетбек Құсайынов]] (4 шілде 2023 бастап)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/dauletbek-kusayyinov-jana-kyizmetke-tagayyindaldyi-352360/ |title= Дәулетбек Құсайынов жаңа қызметке тағайындалды |lang= kk |publisher= tengrinews |date= 2023-06-04 |accessdate= 2024-06-25}}&lt;/ref&gt;
}}

=== [[Коста-Рика]] ===
# [[Андриан Көпмағамбетұлы Елемесов|Андриан Елемесов]] (26 қыркүйек 2018 – 7 тамыз 2020)&lt;ref name=&quot;26qir18&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;elemesov2020&quot; /&gt;

=== [[Куба]] ===
# [[Константин Васильевич Жигалов|Константин Жигалов]] (18 қараша 2013 – 27 сәуір 2018)&lt;ref name=&quot;27saw18&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;18qar13&quot; /&gt; 
# [[Ақылбек Әбсатұлы Камалдинов|Ақылбек Камалдинов]] (26 қыркүйек 2018 – 15 наурыз 2022)&lt;ref name=&quot;26qir18&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen-1343192697 |title= Мемлекет Басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2018-09-26 |accessdate= 2024-06-25}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;15naw22a&quot; /&gt;
# [[Андриан Көпмағамбетұлы Елемесов|Андриан Елемесов]] (15 наурыз 2022 бастап)&lt;ref name=&quot;15naw22b&quot; /&gt;

=== [[Мексика]] ===
# [[Андриан Көпмағамбетұлы Елемесов|Андриан Елемесов]] (2015 – 7 тамыз 2020)&lt;ref name=&quot;elemesov2020&quot; /&gt;
# [[Тимур Владимирұлы Пірімбетов|Тимур Пірімбетов]] (23 қазан 2023 – 15 қараша 2024)&lt;ref name=&quot;23qaz23&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;15qar24&quot;&gt;{{Cite web|url= https://akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--15102417 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2024-11-15 |accessdate= 2024-06-25}}&lt;/ref&gt;
# [[Алмұрат Асылмұратұлы Тұрғанбеков|Алмұрат Тұрғанбеков]] (15 қараша 2024 бастап)&lt;ref name=&quot;15qar24&quot; /&gt;

=== [[Панама]] ===
# [[Андриан Көпмағамбетұлы Елемесов|Андриан Елемесов]] (26 қыркүйек 2018 – 7 тамыз 2020)&lt;ref name=&quot;26qir18&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;elemesov2020&quot; /&gt;

=== [[Чили]] ===
# [[Қайрат Асаниязұлы Саржанов|Қайрат Саржанов]] (– 12 ақпан 2021)&lt;ref name=&quot;12aqp21-20&quot; /&gt;
# [[Болат Тұрарұлы Нүсіпов|Болат Нүсіпов]] (2 шілде 2021 бастап)&lt;ref name=&quot;2cil21&quot; /&gt;

=== [[Ямайка]] ===
# [[Константин Васильевич Жигалов|Константин Жигалов]] (18 қараша 2013 – 27 сәуір 2018)&lt;ref name=&quot;27saw18&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;18qar13&quot; /&gt;
# [[Андриан Көпмағамбетұлы Елемесов|Андриан Елемесов]] (26 қыркүйек 2018 –)&lt;ref name=&quot;26qir18&quot; /&gt;

== [[Африка]] ==

=== [[Алжир]] ===
# [[Берік Сақбайұлы Арын|Берік Арын]] (24 сәуір 2015 –)&lt;ref name=&quot;24sau15&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/18288-memleket-basshysynyn-zharlyktarymen |title=Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2015-04-24 |accessdate=2026-09-15}}&lt;/ref&gt;
# [[Арман Қайратұлы Исағалиев|Арман Исағалиев]] (2 наурыз 2019 – 2 қыркүйек 2020)&lt;ref name=&quot;2naw19-isa&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;2qir20&quot; /&gt;
# [[Қайрат Қайырбекұлы Лама Шариф|Қайрат Лама Шариф]] (11 қараша 2021 –)&lt;ref name=&quot;11qar21&quot;&gt;{{Cite web|url= https://akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-kazakstan-respublikasynyn-egipet-arab-respublikasyndagy-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-kayrat-kayyrbekuly-lama-sharif-kazakstan-tagayyndaldy-11104453 |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Қазақстан Республикасының Египет Араб Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі Қайрат Қайырбекұлы Лама Шариф Қазақстан Республикасының Алжир Халық Демократиялық Республикасындағы, Тунис Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі қызметін қоса атқарушы қызметіне тағайындалды |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2021-11-11 |accessdate= 2024-06-25}}&lt;/ref&gt;
# [[Әнуарбек Серікұлы Ахметов|Әнуарбек Ахметов]] (15 қараша 2024 бастап)&lt;ref name=&quot;15qar24&quot; /&gt;

=== [[Кения]] ===
# [[Барлыбай Кәрімұлы Садықов|Барлыбай Садықов]] (14 тамыз 2023 –)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--147029 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2023-08-14 |accessdate= 2024-06-25}}&lt;/ref&gt;
# [[Барлыбай Кәрімұлы Садықов|Барлыбай Садықов]] (23 мамыр 2025 бастап)&lt;ref name=&quot;23mam25&quot; /&gt;

=== [[Конго Республикасы]] ===
# [[Жан Сержанұлы Ғалиев|Жан Ғалиев]] (11 қараша 2025 бастап)

=== [[Ливия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Бақыт Сәбитұлы Арыстан|Бақыт Арыстан]] (2003–2006 – УСӨ)
# [[Расул Берекетұлы Жұмалы|Расул Жұмалы]] (2006–2007 – УСӨ)
# [[Ержан Серікұлы Мұқаш|Ержан Мұқаш]] (2007–2009 – УСӨ)
# [[Мұхит Советұлы Оразаев|Мұхит Оразаев]] (2009–2011 – УСӨ)
}}

=== [[Мозамбик]] ===
# [[Еркін Қадырбекұлы Ахинжанов|Еркін Ахинжанов]] (9 қыркүйек 2024 бастап)

=== [[Мысыр]] ===
{{columns-list|2|
# [[Болатхан Құлжанұлы Тайжан|Болатхан Тайжан]] (1993–1999)
# [[Аслан Есболайұлы Мусин|Аслан Мусин]] (1999–2002)
# [[Бағдат Құлтайұлы Әміреев|Бағдат Әміреев]] (2002–2008)
# [[Бақтияр Сардарбекұлы Тасымов|Бақтияр Тасымов]] (2008–2011)
# [[Берік Сақбайұлы Арын|Берік Арын]] (2011 – қазан 2016) 
# [[Арман Қайратұлы Исағалиев|Арман Исағалиев]] (16 наурыз 2017 – 2 қыркүйек 2020)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlygymen-arman-kairatuly-isagaliev-kazakstan-respublikasynyn-egipet-arab-respublikasyndagy-totenshe-zhane-okiletti-e |title=Мемлекет басшысының Жарлығымен Арман Қайратұлы Исағалиев Қазақстан Республикасының Египет Араб Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі қызметіне тағайындалды |lang=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2017-03-16 |accessdate=2026-09-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;2qir20&quot; /&gt;
# [[Қайрат Қайырбекұлы Лама Шариф|Қайрат Лама Шариф]] (2 қыркүйек 2020 – 5 қаңтар 2025)&lt;ref name=&quot;2qir20&quot; /&gt;
# [[Асқар Жеңісұлы Жеңіс|Асқар Жеңіс]] (5 қаңтар 2025 бастап)&lt;ref name=&quot;qrsim25&quot; /&gt;
}}

=== [[Оңтүстік Африка Республикасы|Оңтүстік Африка]]===
{{columns-list|2|
# [[Талғат Ғабдуллаұлы Қалиев|Талғат Қалиев]] (2014–2019) 
# [[Қанат Қобыландыұлы Тумыш|Қанат Тумыш]] (12 шілде 2019 – 11 қаңтар 2023)&lt;ref name=&quot;11qan23a&quot; /&gt;
# [[Еркін Қадырбекұлы Ахинжанов|Еркін Ахинжанов]] (11 қаңтар 2023 бастап)&lt;ref name=&quot;11qan23&quot; /&gt;
}}

=== [[Танзания]] ===
# [[Еркін Қадырбекұлы Ахинжанов|Еркін Ахинжанов]] (9 қыркүйек 2024 бастап)

=== [[Того]] ===
# [[Сәулекүл Сайлауқызы]] (26 наурыз 2024 бастап)&lt;ref name=&quot;26naw24&quot; /&gt;

=== [[Тунис]] ===
# [[Берік Сақбайұлы Арын|Берік Арын]] (24 сәуір 2015 –)&lt;ref name=&quot;24sau15&quot; /&gt;
# [[Арман Қайратұлы Исағалиев|Арман Исағалиев]] (2 наурыз 2019 – 2 қыркүйек 2020)&lt;ref name=&quot;2naw19-isa&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlygymen-kazakstan-respublikasynyn-egipet-arab-respublikasyndagy-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-arman-kairatuly-isa |title=Мемлекет басшысының Жарлығымен Қазақстан Республикасының Египет Араб Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі Арман Қайратұлы Исағалиев Қазақстан Республикасының Алжир Халық Демократиялық Республикасындағы, Тунис Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі қызметін қоса атқарушы болып тағайындалды |lang=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2019-03-02 |accessdate=2026-09-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;2qir20&quot; /&gt;
# [[Қайрат Қайырбекұлы Лама Шариф|Қайрат Лама Шариф]] (11 қараша 2021 – 5 қаңтар 2025)&lt;ref name=&quot;11qar21&quot; /&gt;

=== [[Эфиопия]] ===
Елшілік 2014 жылғы 5 ақпанда құрылды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/efiopiya-federativtik-demokratiyalyk-respublikasynda-kazakstan-respublikasynyn-elshiligin-ashu-turaly-1 |title=Эфиопия Федеративтік Демократиялық Республикасында Қазақстан Республикасының Елшілігін ашу туралы |lang=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2014-02-05 |accessdate=2026-09-15}}&lt;/ref&gt;
{{columns-list|2|
# [[Ерлік Шәкірұлы Әли|Ерлік Әли]] (21 қазан 2014 – 19 шілде 2019)&lt;ref name=&quot;21qaz14&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/17045-memleket-basshysynyn-zharlyktarymen |title=Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2014-10-21 |accessdate=2026-09-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlygymen-erlik-shakiruly-ali-kazakstan-respublikasynyn-efiopiya-federativtik-demokratiyalyk-respublikasyndagy-totens |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Ерлік Шәкірұлы Әли Қазақстан Республикасының Эфиопия Федеративтік Демократиялық Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі қызметінен қызметінен босатылды |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2019-07-19 |accessdate= 2024-06-25}}&lt;/ref&gt;
# [[Барлыбай Кәрімұлы Садықов|Барлыбай Садықов]] (19 шілде 2019 – 23 мамыр 2025)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlygymen-barlybai-karimuly-sadykov-kazakstan-respublikasynyn-efiopiya-federativtik-demokratiyalyk-respublikasyndagy- |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Барлыбай Кәрімұлы Садықов Қазақстан Республикасының Эфиопия Федеративтік Демократиялық Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі қызметіне тағайындалды |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2019-07-19 |accessdate= 2024-06-25}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;23mam25&quot; /&gt;
# [[Жалғас Жұмаұлы Әділбаев|Жалғас Әділбаев]] (23 мамыр 2025 бастап)&lt;ref name=&quot;23mam25&quot; /&gt;
}}

== [[Океания]] ==
=== [[Аустралия]] ===
# [[Аркен Кеңесбекұлы Арыстанов|Аркен Арыстанов]] (22 мамыр 2020 – 21 қазан 2022)&lt;ref name=&quot;22mam20&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;arystanov&quot;&gt;{{Cite web|url=https://prg.kz/document/?doc_id=30098050 |title=Арыстанов Аркен Кенесбекович |lang=ru |work=prg.kz |accessdate=2026-09-15}}&lt;/ref&gt;
# [[Асқар Сейдахметұлы Құттықадам|Асқар Құттықадам]] (16 наурыз 2023 бастап)&lt;ref name=&quot;16maw23&quot; /&gt;

=== [[Жаңа Зеландия]] ===
# [[Аркен Кеңесбекұлы Арыстанов|Аркен Арыстанов]] (21 желтоқсан 2019 – 21 қазан 2022)&lt;ref name=&quot;21jel19&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;arystanov&quot; /&gt;
# [[Асқар Сейдахметұлы Құттықадам|Асқар Құттықадам]] (16 наурыз 2023 бастап)&lt;ref name=&quot;16maw23&quot; /&gt;

== Халықаралық ұйымдар жанындағы тұрақты өкілдер ==
=== [[Біріккен Ұлттар Ұйымы]] ===
# [[Ақмарал Хайдарқызы Арыстанбекова|Ақмарал Арыстанбекова]] (1992–1999)
# [[Мәдина Бинешқызы Жарбосынова|Мәдина Жарбосынова]] (1999–2003)
# [[Ержан Хозеұлы Қазыхан|Ержан Қазыханов]] (2003–2007)
# [[Бірғаным Сарықызы Әйтімова|Бірғаным Әйтімова]] (2007–2013)
# [[Қайрат Құдайбергенұлы Әбдірахманов|Қайрат Әбдірахманов]] (2013–2016)
# [[Қайрат Ермекұлы Омаров|Қайрат Омаров]] (2017–2020)
# [[Мағжан Жанботаұлы Ілиясов|Мағжан Ілиясов]] (2020–2022)&lt;ref name=&quot;30qir20&quot; /&gt;
# [[Ақан Ақасұлы Рахметуллин|Ақан Рахметуллин]] (2022–2024)&lt;ref name=&quot;6qaz22&quot; /&gt;
# [[Қайрат Ермекұлы Омаров|Қайрат Омаров]] (16 мамыр 2024 бастап)

=== [[Дүниежүзілік сауда ұйымы]] ===
# [[Жанар Сейдақметқызы Айтжан|Жанар Айтжан]] (6 қазан 2022 – 2024)&lt;ref name=&quot;6qaz22&quot; /&gt;
# [[Әсет Арманұлы Ерғалиев|Әсет Ерғалиев]] (2024–2025)
# [[Қайрат Қалмұқаметұлы Төребаев|Қайрат Төребаев]] (17 наурыз 2025 бастап)

=== [[Еуразиялық экономикалық одақ]] ===
# [[Рүстем Сұлтанұлы Жиенбаев|Рүстем Жиенбаев]] (?–2008)
# [[Бақытжан Ордабаев]] (2008–2012)
# [[Фархат Шахафутдинұлы Әбдіхалықов|Фархат Әбдіхалықов]] (2012–2015)

=== [[Еуропа одағы]], [[НАТО|Солтүстік Атлант шарты ұйымы]] ===
Қазақстанның Люксембургтегі елшісі 1994 жылдан бері Еуроодақ пен НАТО жанындағы Қазақстанның тұрақты өкілі қызметін қоса атқарады:
# [[Әуесхан Мақатайұлы Қырбасов|Әуесхан Қырбасов]] (1994–1998)
# [[Ахметжан Смағұлұлы Есімов|Ахметжан Есімов]] (1998–2001)
# [[Төлеутай Ысқақұлы Сүлейменов|Төлеутай Сүлейменов]] (2001–2003)
# [[Константин Васильевич Жигалов|Константин Жигалов]] (2003–2009)
# [[Ерік Мылтықбайұлы Өтембаев|Ерік Өтембаев]] (2009–2012)
# [[Алмаз Нәсіредденұлы Хамзаев|Алмаз Хамзаев]] (2012–2018)
# [[Айгүл Сайфоллақызы Құспан|Айгүл Құспан]] (2018–2021)
# [[Марғұлан Бақытұлы Баймұхан|Марғұлан Баймұхан]] (19 сәуір 2021 – 5 шілде 2025)&lt;ref name=&quot;19saw21&quot; /&gt;
# [[Роман Юрьевич Василенко|Роман Василенко]] (5 шілде 2025 жылдан бастап)

=== [[Ислам ынтымақтастық ұйымы]] ===
Қазақстанның Сауд Арабиясындағы елшісі 2013 жылдан бері ИЫҰ жанындағы Қазақстанның тұрақты өкілі қызметін қоса атқарады:
# [[Бақыт Данабекұлы Батыршаев|Бақыт Батыршаев]] (2010–2019)
# [[Берік Сақбайұлы Арын|Берік Арын]] (2019–2024)
# [[Мадияр Смәділұлы Меңілбеков|Мадияр Меңілбеков]] (18 сәуір 2024 бастап)&lt;ref name=&quot;18saw24&quot; /&gt;

=== [[Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы]] ===
Қазақстанның Беларусьтегі елшісі 1995 жылдан бері ТМД Жарғылық органдарының жанындағы Қазақстанның тұрақты өкілі қызметін қоса атқарады:
# [[Валерий Батайұлы Темірбаев|Валерий Темірбаев]] (1995–1996)
# [[Юрий Алексеевич Клочков|Юрий Клочков]] (1996–1998)
# [[Владимир Иванович Алесин|Владимир Алесин]] (1998–2003)
# [[Ғазиз Алдамжаров]] (2003–2006)
# [[Болат Ғазизұлы Ысқақов|Болат Ысқақов]] (2006–2008)
# [[Анатолий Владимирович Смирнов|Анатолий Смирнов]] (2008–2012)
# [[Ерғалы Бөлегенов|Ерғали Бөлегенов]] (2012–2017)
# [[Ермұхамет Қабиденұлы Ертісбаев|Ермұхамет Ертісбаев]] (2017–2019)
# [[Асқар Асанұлы Бейсенбаев|Асқар Бейсенбаев]] (2019–2023)
# [[Ерлан Сапарұлы Байжанов|Ерлан Байжанов]] (2023–2024)&lt;ref name=&quot;25tam23&quot; /&gt;
# [[Тимур Мекешұлы Жақсылықов|Тимур Жақсылықов]] (4 маусым 2024 бастап)&lt;ref name=&quot;jaqsylyqov24&quot; /&gt;

=== [[Түркі Мемлекеттерінің Ұйымы]] жанындағы тұрақты өкіл ===
# [[Еркебұлан Оңалбекұлы Сәпиев|Еркебұлан Сәпиев]] (23 мамыр 2025 бастап)&lt;ref name=&quot;23mam25&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--2344456 |title=Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2025-05-23 |accessdate=2026-09-15}}&lt;/ref&gt;

=== [[Ұжымдық қауіпсіздік туралы шарт ұйымы]] ===
# [[Владимир Иванович Алесин|Владимир Алесин]] (2005–2017)
# [[Жәнібек Абдуләкімұлы Иманалиев|Жәнібек Иманалиев]] (2017 – 21 сәуір 2022)&lt;ref name=&quot;21saw22&quot; /&gt;
# [[Марат Зеникенұлы Сыздықов|Марат Сыздықов]] (21 сәуір 2022 бастап)&lt;ref name=&quot;21saw22a&quot; /&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер|2}}

{{Қазақстанның халықаралық қатынастары}}

[[Санат:Қазақстан елшілері]]
[[Санат:Қазақстан бойынша тізімдер]]
[[Санат:Қазақстан елшілерінің тізімдері]]</text>
      <sha1>chgk2kp344c7ka3nckq6oxiqkta4324</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654848</id>
      <parentid>3654838</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T10:35:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <origin>3654848</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="134440" sha1="ntczvrlobu12g9js0tzvmwky605h8fn" xml:space="preserve">{{toc-right}}
Төменде тәуелсіздік алғаннан бергі '''[[Қазақстан|Қазақстан Республикасы]]ның елшілерінің тізімі''' (үйлесімді елшілерді қоспағанда) берілген. УСӨ — Уақытша сенімді өкіл.

==[[Еуропа]]==
=== [[Албания]] ===
# [[Жансейіт Қансейітұлы Түймебаев|Жансейіт Түймебаев]] (2011 – 7 қазан 2016)&lt;ref name=&quot;7qaz16&quot;&gt;{{Cite web|url=https://akorda.kz/kz/events/akorda_news/akorda_other_events/zhktuimebaevty-ontustik-kazakstan-oblysynyn-ekimi-kyzmetine-tagaiyndau-turaly-zharlyk |title=«Ж.Қ.Түймебаевты Оңтүстік Қазақстан облысының әкімі қызметіне тағайындау туралы» Жарлық |lang=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2016-10-07 |accessdate=2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Абзал Сапарбекұлы]] (8 тамыз 2017 – 15 наурыз 2022)&lt;ref name=&quot;8tam17&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;15naw22a&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--1522550 |title=Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2022-03-15 |accessdate=2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Еркебұлан Оңалбекұлы Сәпиев|Еркебұлан Сәпиев]] (9 желтоқсан 2022 – 2024)&lt;ref name=&quot;9jel22&quot; /&gt;
# [[Ескендір Жүсіпұлы Айсариев|Ескендір Айсариев]] (16 шілде 2024 бастап)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-iskander-zhusipuly-aysariev-kazakstan-respublikasynyn-albaniya-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-lauazymyna-tagayyndaldy-1665025 |title=Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2024-07-16}}&lt;/ref&gt;

=== [[Андорра]] ===
# [[Бақыт Амангелдіұлы Дүйсенбаев|Бақыт Дүйсенбаев]] (21 ақпан 2015 – 27 сәуір 2018)&lt;ref name=&quot;21aqp15&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;27saw18&quot; /&gt;
# [[Константин Васильевич Жигалов|Константин Жигалов]] (8 қазан 2018 – 11 қаңтар 2023)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlygymen-kazakstan-respublikasynyn-ispaniya-koroldigindegi-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-konstantin-vasilevich-zhi |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Қазақстан Республикасының Испания Корольдігіндегі Төтенше және Өкілетті Елшісі Константин Васильевич Жигалов Қазақстан Республикасының Андорра Князьдігіндегі Төтенше және Өкілетті Елшісі, Қазақстан Республикасының Дүниежүзілік турист ұйымы жанындағы Тұрақты өкілі қызметін қоса атқарушы болып тағайындалды |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2018-10-08 |accessdate= 2024-11-28}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;11qan23a&quot; /&gt;
# [[Данат Өмірбайұлы Мұсаев|Данат Мұсаев]] (14 тамыз 2023 бастап)&lt;ref name=&quot;14tam23&quot;&gt;{{Cite web|url= https://akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--1475332 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2023-08-14 |accessdate= 2024-11-28}}&lt;/ref&gt;

=== [[Аустрия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Сағынбек Тоқабайұлы Тұрсынов|Сағынбек Тұрсынов]] (1996–2002)
# [[Рахат Мұхтарұлы Әлиев|Рахат Әлиев]] (2002–2005)
# [[Дулат Оразбекұлы Қуанышев|Дулат Куанышев]] (2005–2007)
# [[Рахат Мұхтарұлы Әлиев|Рахат Әлиев]] (2007)
# [[Қайрат Құдайбергенұлы Әбдірахманов|Қайрат Әбдірахманов]] (2007–2008)
# [[Ержан Хозеұлы Қазыхан|Ержан Қазыханов]] (2008–2011)
# [[Қайрат Құдайбергенұлы Әбдірахманов|Қайрат Әбдірахманов]] (2011–2013)
# [[Қайрат Шораұлы Сарыбай|Қайрат Сарыбай]] (2014 – 30 қыркүйек 2020)&lt;ref name=&quot;30qir20-saribay&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlygymen-kairat-shorauly-sarybai-kazakstan-respublikasynyn-avstriya-respublikasyndagy-totenshe-zhane-okiletti-elshis |title=Мемлекет басшысының Жарлығымен Қайрат Шораұлы Сарыбай Қазақстан Республикасының Австрия Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі, Қазақстан Республикасының Вена қаласындағы халықаралық ұйымдар жанындағы Тұрақты өкілі қызметінен, Қазақстан Республикасының Словения Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі қызметін қоса атқарудан босатылды |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2020-09-30 |accessdate=2026-09-15}}&lt;/ref&gt;
# [[Қайрат Ермекұлы Омаров|Қайрат Омаров]] (30 қыркүйек 2020 – 6 қазан 2022)&lt;ref name=&quot;30qir20&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;6qaz22&quot; /&gt;
# [[Әлібек Әсетұлы Бақаев|Әлібек Бақаев]] (21 қазан 2022 – 14 тамыз 2023)&lt;ref name=&quot;21qaz22&quot; /&gt;
# [[Мұхтар Бескенұлы Тілеуберді|Мұхтар Тілеуберді]] (14 тамыз 2023 – 2 қыркүйек 2026)&lt;ref name=&quot;14tam23&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/mb-tileuberdi-turaly-285143 |title=М.Б. Тілеуберді туралы |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2026-09-02 |accessdate=2026-09-15}}&lt;/ref&gt;
}}

=== [[Бельгия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Әуесхан Мақатайұлы Қырбасов|Әуесхан Қырбасов]] (1993–1998)
# [[Ахметжан Смағұлұлы Есімов|Ахметжан Есімов]] (1998–2001)
# [[Төлеутай Ысқақұлы Сүлейменов|Төлеутай Сүлейменов]] (2001–2003)
# [[Константин Васильевич Жигалов|Константин Жигалов]] (2003–2009)
# [[Ерік Мылтықбайұлы Өтембаев|Ерік Өтембаев]] (2009–2012)
# [[Алмаз Насреддинұлы Хамзаев|Алмаз Хамзаев]] (2012 – 22 мамыр 2018) 
# [[Айгүл Сайфоллақызы Құспан|Айгүл Құспан]] (3 шілде 2018 – қаңтар 2021)
# [[Марғұлан Бақытұлы Баймұхан|Марғұлан Баймұхан]] (19 сәуір 2021 – 5 шілде 2025)&lt;ref name=&quot;19saw21&quot; /&gt;
# [[Роман Юрьевич Василенко|Роман Василенко]] (5 шілде 2025 жылдан бастап)
}}

=== [[Болгария]] ===
{{columns-list|2|
# [[Тимур Бибіталыұлы Оразаев|Тимур Оразаев]]&lt;ref name=&quot;orazaev&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.gov.kz/memleket/entities/mfa-vilnius/about?lang=kk |title= Жалпы ақпарат |lang= kk |publisher= Қазақстанның Литвадағы елшілігі |accessdate= 2024-06-25}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20240624230012/https://www.gov.kz/memleket/entities/mfa-vilnius/about?lang=kk |date= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt; (2004–2008 – УСӨ)
# [[Сержан Оралбайұлы Әбдікәрімов|Сержан Әбдікәрімов]] (2008–2009 – УСӨ)
# [[Теміртай Рымтайұлы Ізбастин|Теміртай Ізбастин]] (1 қараша 2019 – 9 желтоқсан 2022)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlygymen-temirtai-rymtaiuly-izbastin-kazakstan-respublikasynyn-bolgariya-respublikasyndagy-totenshe-zhane-okiletti-e |title=Мемлекет басшысының Жарлығымен Теміртай Рымтайұлы Ізбастин Қазақстан Республикасының Болгария Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі қызметіне тағайындалды |lang=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2019-10-01 |accessdate=2026-09-15}}&lt;/ref&gt;
# [[Виктор Валерьевич Темірбаев|Виктор Темірбаев]] (9 желтоқсан 2022 бастап)&lt;ref name=&quot;9jel22&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--911248 |title=Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2022-12-09 |accessdate=2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
}}

=== [[Босния және Герцеговина]] ===
# [[Аслан Есболайұлы Мусин|Аслан Мусин]] (21 қазан 2014 – 4 қаңтар 2017)&lt;ref name=&quot;21qaz14&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;4qan17-musin&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlygymen-zeinetkerlik-zhaska-toluyna-bailanysty-aslan-esbolaiuly-musin-kazakstan-respublikasynyn-horvatiya-respublik |title=Мемлекет басшысының Жарлығымен зейнеткерлік жасқа толуына байланысты Аслан Есболайұлы Мусин Қазақстан Республикасының Хорватия Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі қызметінен, Қазақстан Республикасының Босния және Герцеговинадағы, Черногориядағы Төтенше және Өкілетті Елшісі қызметін қоса атқарудан босатылды |lang=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2017-01-04 |accessdate=2026-09-15}}&lt;/ref&gt;
# [[Төлежан Тұрсынұлы Барлыбаев|Төлежан Барлыбаев]] (4 мамыр 2018 – 30 наурыз 2022)&lt;ref name=&quot;4mam18-barlibaev&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;30naw22&quot; /&gt;
# [[Алтай Ибрагимұлы Әбибуллаев|Алтай Әбибуллаев]] (31 қазан 2022 –)&lt;ref name=&quot;31qaz22&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--319735 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2022-10-31 |accessdate= 2024-06-25}}&lt;/ref&gt;
# [[Дәулет Қасекенұлы Батырашев|Дәулет Батырашев]] (13 қазан 2025 бастап)&lt;ref name=&quot;13qaz25&quot; /&gt;

=== [[Ватикан]] ===
# [[Әлібек Әсетович Бақаев|Әлібек Бақаев]] (– 21 қазан 2022)&lt;ref name=&quot;21qaz22&quot; /&gt;
# [[Қайрат Асаниязұлы Саржанов|Қайрат Саржанов]] (18 сәуір 2023 бастап)&lt;ref name=&quot;18saw23&quot; /&gt;

=== [[Германия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Сағынбек Тоқабайұлы Тұрсынов|Сағынбек Тұрсынов]] (1993–1995)
# [[Ерік Мағзұмұлы Асанбаев|Ерік Асанбаев]] (ақпан 1996 – шілде 2000)
# [[Вячеслав Қаменұлы Ғиззатов|Вячеслав Ғиззатов]] (2000–2003)
# [[Қайрат Шораұлы Сарыбай|Қайрат Сарыбай]] (2003–2007)
# [[Нұрлан Баймолдаұлы Онжанов|Нұрлан Онжанов]] (14 қаңтар 2008 – 4 шілде 2014)&lt;ref name=&quot;4cil14&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/events/akorda_news/akorda_other_events/kadrlyk-tagaiyndaular2 |title=Кадрлық тағайындаулар |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2014-07-04 |accessdate=2026-09-15}}&lt;/ref&gt;
# [[Болат Тұрарұлы Нүсіпов|Болат Нүсіпов]] (2 қыркүйек 2014 – маусым 2019)&lt;ref name=&quot;2qir14&quot; /&gt;
# [[Дәурен Айтбайұлы Кәріпов|Дәурен Кәріпов]] (6 маусым 2019 – 13 маусым 2022)&lt;ref name=&quot;6maw19&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen-1343192702 |title=Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2019-06-06 |accessdate=2026-09-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-dauren-aytbayuly-karipov-kazakstan-respublikasynyn-germaniya-federativtik-respublikasyndagy-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-lauazymynan-bosatyldy-1353746 |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Дәурен Айтбайұлы Кәріпов Қазақстан Республикасының Германия Федеративтік Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі лауазымынан босатылды |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2022-06-13 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Нұрлан Баймолдаұлы Онжанов|Нұрлан Онжанов]] (13 маусым 2022 бастап)
}}

=== [[Грекия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Болат Серғазыұлы Сәрсенбаев|Болат Сәрсенбаев]] (2005 – 2007)
# [[Сергей Нұртайұлы Нұртаев|Сергей Нұртаев]] (2007 – қыркүйек 2015)
# [[Алексей Юрьевич Волков|Алексей Волков]] (сәуір 2016 – 2021)
# [[Ерлан Кеңесұлы Баударбек-Қожатаев|Ерлан Баударбек-Қожатаев]] (31 мамыр 2021 – 12 желтоқсан 2024)&lt;ref name=&quot;31mam21&quot; /&gt;
# [[Тимур Шәмілұлы Сұлтанғожин|Тимур Сұлтанғожин]] (23 қаңтар 2025 бастап)&lt;ref name=&quot;23qan25&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--2302015 |title=Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2025-01-23 |accessdate=2026-09-15}}&lt;/ref&gt;
}}

=== [[Дания]] ===
# [[Нұрлан Баймолдаұлы Онжанов|Нұрлан Онжанов]] (– 4 шілде 2014)&lt;ref name=&quot;4cil14&quot; /&gt;
# [[Дастан Шериазданұлы Елеукенов|Дастан Елеукенов]] (21 ақпан 2015 – 18 наурыз 2019)&lt;ref name=&quot;21aqp15&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;18naw19&quot;&gt;{{Cite web|url= https://akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen-1343192699 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=
[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2019-03-18 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Сергей Нұртайұлы Нұртаев|Сергей Нұртаев]] (2 шілде 2021 – 6 қыркүйек 2024)&lt;ref name=&quot;2cil21&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--263653 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=
[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2021-07-02 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Олжас Мұхамедғалымұлы Сүлейменов|Олжас Сүлейменов]] (21 сәуір 2025 бастап)&lt;ref name=&quot;21saw25&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--2135412 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |date=2025-04-21 |lang=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |accessdate= 2025-04-26}}&lt;/ref&gt;

=== [[Ирландия]] ===
# [[Ержан Хозеұлы Қазыханов|Ержан Қазыханов]] (24 сәуір 2015 –)&lt;ref name=&quot;24sau15&quot; /&gt;
# [[Қайрат Қуатұлы Әбусейітов|Қайрат Әбусейітов]] (– 17 қыркүйек 2014)&lt;ref name=&quot;17qir14&quot; /&gt;
# [[Ержан Хозеұлы Қазыхан|Ержан Қазыханов]] (– 15 ақпан 2017)&lt;ref name=&quot;15aqp17&quot; /&gt;
# [[Ерлан Әбілфайызұлы Ыдырысов|Ерлан Ыдырысов]] (8 тамыз 2017 –)&lt;ref name=&quot;8tam17&quot; /&gt;
# [[Мағжан Жанботаұлы Ілиясов|Мағжан Ілиясов]] (18 сәуір 2023 – 20 қазан 2025)&lt;ref name=&quot;18saw23&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--1832321 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2023-04-18 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;

=== [[Исландия]] ===
# [[Ержан Хозеұлы Қазыханов|Ержан Қазыханов]] (24 сәуір 2015 –)&lt;ref name=&quot;24sau15&quot; /&gt;
# [[Қайрат Қуатұлы Әбусейітов|Қайрат Әбусейітов]] (– 17 қыркүйек 2014)&lt;ref name=&quot;17qir14&quot; /&gt;
# [[Ержан Хозеұлы Қазыханов|Ержан Қазыханов]] (– 15 ақпан 2017)&lt;ref name=&quot;15aqp17&quot; /&gt;
# [[Ерлан Әбілфайызұлы Ыдырысов|Ерлан Ыдырысов]] (8 тамыз 2017 – 17 тамыз 2022)&lt;ref name=&quot;8tam17&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen-1343192695 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2017-08-08 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Мағжан Жанботаұлы Ілиясов|Мағжан Ілиясов]] (18 сәуір 2023 – 20 қазан 2025)&lt;ref name=&quot;18saw23&quot; /&gt;

=== [[Испания]] ===
{{columns-list|2|
# [[Алмаз Насреддинұлы Хамзаев|Алмаз Хамзаев]] (1998–2004)
# [[Нұрлан Жұмағалиұлы Дәненов|Нұрлан Даненов]] (2004–2008)
# [[Ерғалы Бөлегенов|Ерғали Бөлегенов]] (2008–2012)
# [[Бақыт Амангелдіұлы Дүйсенбаев|Бақыт Дүйсенбаев]] (2012 – 27 сәуір 2018)&lt;ref name=&quot;27saw18&quot; /&gt;
# [[Константин Васильевич Жигалов|Константин Жигалов]] (27 сәуір 2018 – 11 қаңтар 2023)&lt;ref name=&quot;27saw18&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;11qan23a&quot;&gt;{{Cite web|url= https://akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--1105558 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2023-01-11 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Данат Өмірбайұлы Мұсаев|Данат Мұсаев]] (11 қаңтар 2023 бастап)&lt;ref name=&quot;11qan23&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--1105112 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2023-01-11 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
}}

=== [[Италия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Олжас Омарұлы Сүлейменов|Олжас Сүлейменов]] (1995–2001)
# [[Бірғаным Сарықызы Әйтімова|Бірғаным Әйтімова]] (2002–2004)
# [[Алмаз Насреддинұлы Хамзаев|Алмаз Хамзаев]] (2004–2012)
# [[Андриан Көпмағамбетұлы Елемесов|Андриан Елемесов]] (2012 – 10 тамыз 2015) 
# [[Сергей Нұртайұлы Нұртаев|Сергей Нұртаев]] (қыркүйек 2015 – 12 ақпан 2021)&lt;ref name=&quot;12aqp21&quot; /&gt;
# [[Ерболат Нәсенұлы Сембаев|Ерболат Сембаев]] (26 ақпан 2021 бастап)&lt;ref name=&quot;26aqp21&quot;&gt;{{Cite web|url= https://demo.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen-1343192721 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2021-02-26 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
}}

=== [[Кипр]] ===
# [[Болат Қабдылхамитұлы Нұрғәлиев|Болат Нұрғәлиев]] (6 қаңтар 2012 – 9 қыркүйек 2014)
# [[Дулат Оразбекұлы Қуанышев|Дулат Қуанышев]] (9 қыркүйек 2014 – 30 қыркүйек 2019)&lt;ref name=&quot;30qir19b&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen-1343192710 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2019-09-30 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Сатыбалды Ересұлы Бұршақов|Сатыбалды Бұршақов]] (12 қазан 2020 – 26 наурыз 2024)&lt;ref name=&quot;12qaz20&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;26naw24&quot;&gt;{{Cite web|url= https://wap.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--2622536 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2024-03-26 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Николай Владимирович Жұмақанов|Николай Жұмақанов]] (23 қаңтар 2025 бастап)&lt;ref name=&quot;23qan25&quot; /&gt;

=== [[Латвия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Ғалымжан Тельманұлы Қойшыбаев|Ғалымжан Қойшыбаев]] (2009–2012)
# [[Виктор Валерьевич Темірбаев|Виктор Темірбаев]] (ақпан – қараша 2019)
# [[Тимур Владимирұлы Пірімбетов|Тимур Пірімбетов]] (1 қараша 2019 – 23 қазан 2023)&lt;ref name=&quot;pirimbetov&quot;&gt;{{Cite web|url= https://mirror.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlygymen-timur-vladimiruly-pirimbetov-kazakstan-respublikasynyn-latviya-respublikasyndagy-totenshe-zhane-okiletti-el |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Тимур Владимирұлы Пірімбетов Қазақстан Республикасының Латвия Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі қызметіне тағайындалды |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2019-11-01 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;23qaz23&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--2395022 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2023-10-23 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Дәурен Айтбайұлы Кәріпов|Дәурен Кәріпов]] (23 қазан 2023 бастап)&lt;ref name=&quot;23qaz23&quot; /&gt;
}}

=== [[Литва]] ===
{{columns-list|2|
# [[Саят Дүйсенбайұлы Бейсенов|Саят Бейсенов]] (1995–1997)
# [[Икрам Адырбекұлы Адырбеков|Икрам Адырбеков]] (1997–2002)
# [[Рашид Тұрарұлы Ибраев|Рашид Ибраев]] (2002–2006)
# [[Тілеухан Самарханұлы Қабдрахманов|Тілеухан Кабдрахманов]] (2006–2008)
# [[Ғалымжан Тельманұлы Қойшыбаев|Ғалымжан Қойшыбаев]] (2008–2012)
# [[Бауыржан Әлімұлы Мұхаметжанов|Бауыржан Мұхаметжанов]] (2013 – 29 мамыр 2018)
# [[Виктор Валерьевич Темірбаев|Виктор Темірбаев]] (тамыз 2018 – 9 желтоқсан 2022)&lt;ref name=&quot;9jel22&quot; /&gt;
# [[Тимур Бейбітәліұлы Оразаев|Тимур Оразаев]] (9 желтоқсан 2022 бастап)&lt;ref name=&quot;9jel22&quot; /&gt;
}}

=== [[Лихтенштейн]] ===
# [[Әлібек Әсетович Бақаев|Әлібек Бақаев]] (– 21 қазан 2022)&lt;ref name=&quot;21qaz22&quot; /&gt;
# [[Қайрат Асаниязұлы Саржанов|Қайрат Саржанов]] (18 сәуір 2023 бастап)&lt;ref name=&quot;18saw23&quot; /&gt;

=== [[Люксембург]] ===
# [[Әуесхан Мақатайұлы Қырбасов|Әуесхан Қырбасов]] (1994–1998)
# [[Ахметжан Смағұлұлы Есімов|Ахметжан Есімов]] (1998–2001)
# [[Төлеутай Ысқақұлы Сүлейменов|Төлеутай Сүлейменов]] (2001–2003)
# [[Константин Васильевич Жигалов|Константин Жигалов]] (2003–2009)
# [[Ерік Мылтықбайұлы Өтембаев|Ерік Өтембаев]] (2009–2012)
# [[Алмаз Нәсіредденұлы Хамзаев|Алмаз Хамзаев]] (2012–2018)
# [[Айгүл Сайфоллақызы Құспан|Айгүл Құспан]] (2018–2021)
# [[Марғұлан Бақытұлы Баймұхан|Марғұлан Баймұхан]] (21 қазан 2021 – 5 шілде 2025)&lt;ref name=&quot;21qaz21&quot; /&gt;
# [[Роман Юрьевич Василенко|Роман Василенко]] (9 желтоқсан 2025 жылдан бастап)&lt;ref name=&quot;9jel25&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--911444 |title=Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2025-12-09 |accessdate=2026-09-15}}&lt;/ref&gt;

=== [[Мажарстан]] ===
{{columns-list|2|
# [[Сәлім Әлмағамбетұлы Құрманғожин|Сәлім Құрманғожин]] (1993–1996)
# [[Төлеутай Ысқақұлы Сүлейменов|Төлеутай Сүлейменов]] (1996–2001)
# [[Сағынбек Тоқабайұлы Тұрсынов|Сағынбек Тұрсынов]] (2002–2006)
# [[Рашид Тұрарұлы Ибраев|Рашид Ибраев]] (2006–2012)
# [[Нұрбах Тұрарұлы Рүстемов|Нұрбах Рүстемов]] (2013 – 30 қыркүйек 2019)&lt;ref name=&quot;30qir19a&quot; /&gt;
# [[Жәнібек Жарасқанұлы Әбдрашов|Жәнібек Әбдрашов]] (30 қыркүйек 2019 – шілде 2024)&lt;ref name=&quot;30qir19a&quot; /&gt;
# [[Абзал Сапарбекұлы]] (16 шілде 2024 – 10 шілде 2026)
# [[Анель Бақытбекқызы]] (10 шілде 2026 бастап)&lt;ref name=&quot;10cil26&quot; /&gt;
}}

=== [[Мальта]] ===
# [[Андриан Көпмағамбетұлы Елемесов|Андриан Елемесов]] (6 қараша 2012 – 10 тамыз 2015)
# [[Сергей Нұртайұлы Нұртаев|Сергей Нұртаев]] (– 12 ақпан 2021)&lt;ref name=&quot;12aqp21&quot; /&gt;
# [[Ерболат Нәсенұлы Сембаев|Ерболат Сембаев]] (21 қазан 2021 бастап)&lt;ref name=&quot;21qaz21&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--2193930 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2021-10-21 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;

=== [[Нидерланд]] ===
{{columns-list|2|
# [[Дәулет Қасекенұлы Батырашев|Дәулет Батырашев]] (2004–2006 – УСӨ)
# [[Майнюра Саветқызы Мырзамадиева|Майнюра Мырзамадиева]] (2007–2016) 
# [[Мағжан Жанботаұлы Ілиясов|Мағжан Ілиясов]] (мамыр 2016 – 30 қыркүйек 2020)&lt;ref name=&quot;30qir20&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen-1343192717 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2020-09-30 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Асқар Қуанышұлы Жұмағалиев|Асқар Жұмағалиев]] (30 қыркүйек 2020 – 6 қыркүйек 2024)&lt;ref name=&quot;30qir20&quot; /&gt;
# [[Қайрат Құдайбергенұлы Әбдірахманов|Қайрат Әбдірахманов]] (6 қыркүйек 2024 – 9 желтоқсан 2025)&lt;ref name=&quot;9jel25&quot; /&gt;
# [[Ақан Ақасұлы Рахметуллин|Ақан Рахметуллин]] (9 желтоқсан 2025 бастап)&lt;ref name=&quot;9jel25&quot; /&gt;
}}

=== [[Норвегия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Марат Төлеубекұлы Есенбаев|Марат Есенбаев]] (2004–2006 – УСӨ)
# [[Нұрлан Әділұлы Жалғасбаев|Нұрлан Жалғасбаев]] (2006–2008 – УСӨ)
# [[Марат Төлеубекұлы Есенбаев|Марат Есенбаев]] (2008–2010 – УСӨ)
# [[Нұрлан Орынбасарұлы Мусин|Нұрлан Мусин]] (2010–2013 – УСӨ)
# [[Асқар Сағиұлы Тәжиев|Асқар Тәжиев]] (2013 – 17 қыркүйек 2014)&lt;ref name=&quot;17qir14&quot; /&gt;
# [[Қайрат Қуатұлы Әбусейітов|Қайрат Әбусейітов]] (17 қыркүйек 2014 – қазан 2018)&lt;ref name=&quot;17qir14&quot; /&gt;
# [[Еркін Қадырбекұлы Ахинжанов|Еркін Ахинжанов]] (9 сәуір 2019 – 11 қаңтар 2023)
# [[Әділ Қапанұлы Тұрсынов|Әділ Тұрсынов]] (11 қаңтар 2023 бастап)&lt;ref name=&quot;11qan23&quot; /&gt;
}}

=== [[Польша]] ===
{{columns-list|2|
# [[Игорь Николаевич Тутеволь|Игорь Тутеволь]] (1999–2000 – УСӨ)
# [[Тамас Қалмұхамбетұлы Айтмұхамбетов|Тамас Айтмухамбетов]] (2000–2001 – УСӨ)
# [[Константин Васильевич Жигалов|Константин Жигалов]] (2000–2003)
# [[Төлеутай Ысқақұлы Сүлейменов|Төлеутай Сүлейменов]] (2003–2005)
# [[Алексей Юрьевич Волков|Алексей Волков]] (2005–2012)
# [[Ерік Мылтықбайұлы Өтембаев|Ерік Өтембаев]] (2012–2016) 
# [[Алтай Ибрагимұлы Әбибуллаев|Алтай Әбибуллаев]] (мамыр 2016 – ақпан 2017)
# [[Марғұлан Бақытұлы Баймұхан|Марғұлан Баймұхан]] (шілде 2017 – мамыр 2020)
# [[Әлім Серікұлы Қирабаев|Әлім Қирабаев]] (5 наурыз 2020 – 7 сәуір 2025)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlygymen-alim-serikuly-kirabaev-kazakstan-respublikasynyn-polsha-respublikasyndagy-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-k |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Әлім Серікұлы Қирабаев Қазақстан Республикасының Польша Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі қызметіне тағайындалды |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2020-03-05 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Нұрлан Әділұлы Жалғасбаев|Нұрлан Жалғасбаев]] (7 сәуір 2025 бастап)&lt;ref name=&quot;7sau25&quot; /&gt;
}}

=== [[Португалия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Жан Сержанұлы Ғалиев|Жан Ғалиев]] (– 30 қыркүйек 2019)&lt;ref name=&quot;30qir19b&quot; /&gt;
# [[Дәулет Қасекенұлы Батырашев|Дәулет Батырашев]] (30 қыркүйек 2019  – 5 қаңтар 2025)&lt;ref name=&quot;30qir19a&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen-1343192709 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2019-09-30 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Жан Сержанұлы Ғалиев|Жан Ғалиев]] (5 қаңтар 2025 бастап)&lt;ref name=&quot;qrsim25&quot;&gt;{{Cite web|url= https://akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--5029 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2025-01-05 |accessdate= 2025-01-05}}&lt;/ref&gt;
}}

=== [[Румыния]] ===
{{columns-list|2|
# [[Эрик Болатбекұлы Жүсіпов|Эрик Жүсіпов]] (2003–2005 – УСӨ)
# [[Бақытжан Ордабаев]] (2005–2008 – УСӨ)
# [[Дархан Аманұлы Кәлетаев|Дархан Кәлетаев]]? (2008–2012 – УСӨ)
# [[Талғат Ғабдуллаұлы Калиев|Талғат Калиев]] (2012–2014 – УСӨ) 
# [[Дәулет Қасекенұлы Батырашев|Дәулет Батырашев]] (2 қыркүйек 2014 – 30 қыркүйек 2019)&lt;ref name=&quot;2qir14&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/16727-memleket-basshysynyn-zharlyktarymen |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2014-09-02 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;30qir19a&quot; /&gt;
# [[Нұрбах Тұрарұлы Рүстемов|Нұрбах Рүстемов]] (30 қыркүйек 2019 –)&lt;ref name=&quot;30qir19a&quot; /&gt;
# [[Ерлік Шәкірұлы Әли|Ерлік Әли]] (24 наурыз 2023 – 22 шілде 2026)&lt;ref name=&quot;24naw23&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--2421217 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2023-03-24 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Амангелді Ғазезұлы Саинов|Амангелді Саинов]] (22 шілде 2026 бастап)&lt;ref name=&quot;22cil26&quot; /&gt;
}}

=== [[Сан-Марино]] ===
# [[Андриан Көпмағамбетұлы Елемесов|Андриан Елемесов]] (6 қараша 2012 – 10 тамыз 2015)
# [[Сергей Нұртайұлы Нұртаев|Сергей Нұртаев]] (– 12 ақпан 2021)&lt;ref name=&quot;12aqp21&quot; /&gt;
# [[Ерболат Нәсенұлы Сембаев|Ерболат Сембаев]] (21 қазан 2021 бастап)&lt;ref name=&quot;21qaz21&quot; /&gt;

=== [[Сербия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Нұрбах Тұрарұлы Рүстемов|Нұрбах Рүстемов]] (– 30 қыркүйек 2019)&lt;ref name=&quot;30qir19a&quot; /&gt;
# [[Ғабит Әбдімажитұлы Сыздықбеков|Ғабит Сыздықбеков]] (30 қыркүйек 2019 – 2 шілде 2021)&lt;ref name=&quot;30qir19a&quot; /&gt;
# [[Мәди Бәкірұлы Атамқұлов|Мәди Атамқұлов]] (2 шілде 2021 – 10 шілде 2026)&lt;ref name=&quot;2cil21&quot; /&gt;
# [[Болат Бариұлы Иманбаев|Болат Иманбаев]] (10 шілде 2026 бастап)&lt;ref name=&quot;10cil26&quot; /&gt;
}}

=== [[Словакия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Сержан Оралбайұлы Әбдікәрімов|Сержан Әбдікәрімов]] (28 қазан 2015 – 30 қыркүйек 2019)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlygymen-kazakstan-respublikasynyn-cheh-respublikasyndagy-totenshe-zhene-okiletti-elshisi-serzhan-oralbaiuly-ebdiker |title=Мемлекет Басшысының Жарлығымен Қазақстан Республикасының Чех Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі Сержан Оралбайұлы Әбдікәрімов Қазақстан Республикасының Словак Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі қызметін қоса атқарушы болып тағайындалды |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2015-10-28 |accessdate=2026-09-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;30qir19a&quot; /&gt;
# [[Роман Юрьевич Василенко|Роман Василенко]] (21 желтоқсан 2019 –)&lt;ref name=&quot;21jel19&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen-1343192711 |title=Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2019-12-21 |accessdate=2026-09-15}}&lt;/ref&gt;
# [[Төлежан Тұрсынұлы Барлыбаев|Төлежан Барлыбаев]] (30 наурыз 2022 – қараша 2024)&lt;ref name=&quot;30naw22&quot;&gt;{{Cite web|url= https://akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--302120 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2022-03-30 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Жанна Ниязбекқызы Сағынова|Жанна Сағынова]] (15 қараша 2024 бастап)&lt;ref name=&quot;15qar24&quot; /&gt;
}}

=== [[Словения]] ===
# [[Қайрат Шораұлы Сарыбай|Қайрат Сарыбай]] (11 тамыз 2014 – 30 қыркүйек 2020)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/events/akorda_news/akorda_other_events/16564-memleket-basshysynyn-zharlyktarymen |title=Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2014-08-11 |accessdate=2026-09-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;30qir20-saribay&quot; /&gt;
# [[Қайрат Ермекұлы Омаров|Қайрат Омаров]] (21 қазан 2021 – 6 қазан 2022)&lt;ref name=&quot;6qaz22&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;21qaz21&quot; /&gt;
# [[Әлібек Әсетұлы Бақаев|Әлібек Бақаев]] (24 наурыз 2023 – 14 тамыз 2023)&lt;ref name=&quot;24naw23&quot; /&gt;
# [[Данияр Қабидоллаұлы Сарекенов|Данияр Сарекенов]] (9 қыркүйек 2024 – 13 қазан 2025)
# [[Алтай Ибрагимұлы Әбибуллаев|Алтай Әбибуллаев]] (13 қазан 2025 бастап)&lt;ref name=&quot;13qaz25&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--1395417 |title=Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2025-10-13 |accessdate=2026-09-15}}&lt;/ref&gt;

=== [[Солтүстік Македония]] ===
# [[Нұрбах Тұрарұлы Рүстемов|Нұрбах Рүстемов]] (– 30 қыркүйек 2019)&lt;ref name=&quot;30qir19a&quot; /&gt;
# [[Жәнібек Жарасқанұлы Әбдрашов|Жәнібек Әбдрашов]] (2 қыркүйек 2020 –)
# [[Сатыбалды Ересұлы Бұршақов|Сатыбалды Бұршақов]] (26 наурыз 2024 – 27 тамыз 2026)&lt;ref name=&quot;26naw24&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-satybaldy-eresuly-burshakov-kazakstan-respublikasynyn-soltustik-makedoniya-respublikasyndagy-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-lauazymynan-bosatyldy-277720 |title=Мемлекет басшысының Жарлығымен Сатыбалды Ересұлы Бұршақов Қазақстан Республикасының Солтүстік Македония Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі лауазымынан босатылды |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2026-08-27 |accessdate=2026-08-27}}&lt;/ref&gt;

=== [[Ұлыбритания]] ===
{{columns-list|2|
# [[Нұртай Әбіқайұлы Әбіқаев|Нұртай Әбіқаев]] (1995–1996)
# [[Қанат Бекмырзаұлы Саудабаев|Қанат Саудабаев]] (1996–1999)
# [[Әділ Құрманжанұлы Ахметов|Әділ Ахметов]] (2000–2001)
# [[Ерлан Әбілфайызұлы Ыдырысов|Ерлан Ыдырысов]] (2002–2007)
# [[Қайрат Қуатұлы Әбусейітов|Қайрат Әбусейітов]] (2008 – 17 қыркүйек 2014)&lt;ref name=&quot;17qir14&quot; /&gt;
# [[Ержан Хозеұлы Қазыханов|Ержан Қазыханов]] (17 қыркүйек 2014 – 15 ақпан 2017)&lt;ref name=&quot;17qir14&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/events/akorda_news/akorda_other_events/kadrlyk-tagaiyndaular-3 |title=Кадрлық тағайындаулар |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2014-09-17 |accessdate=2026-09-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;15aqp17&quot; /&gt;
# [[Ерлан Әбілфайызұлы Ыдырысов|Ерлан Ыдырысов]] (15 ақпан 2017 – 17 тамыз 2022)&lt;ref name=&quot;15aqp17&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen-1343192692 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2017-02-15 |accessdate= 2024-06-25}}&lt;/ref&gt;
# [[Мағжан Жанботаұлы Ілиясов|Мағжан Ілиясов]] (6 қазан 2022 – 20 қазан 2025)&lt;ref name=&quot;6qaz22&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--69959 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2022-10-06 |accessdate= 2024-11-28}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.gov.kz/memleket/entities/mfa-london/about/structure/people/28485?lang=kk |title= Ілиясов Мағжан Жанботаұлы |lang= kk |publisher= [[Қазақстанның Ұлыбританиядағы Елшілігі]] |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Әлібек Әсетұлы Бақаев|Әлібек Бақаев]] (22 шілде 2026 бастап)&lt;ref name=&quot;22cil26&quot; /&gt;
}}

=== [[Финляндия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Ғалымжан Тельманұлы Қойшыбаев|Ғалымжан Қойшыбаев]] (2009–2016)
# [[Мұрат Әбуғалиұлы Нұртілеу|Мұрат Нұртілеуов]] (29 наурыз 2016 – 25 наурыз 2019)
# [[Жанна Сәбитқызы Сартбаева|Жанна Сартбаева]] (18 мамыр 2019 – 20 маусым 2024)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-zhanna-sabitkyzy-sartbaeva-kazakstan-respublikasynyn-finlyandiya-respublikasyndagy-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-lauazymynan-bosatyldy-2052539 |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Жанна Сәбитқызы Сартбаева Қазақстан Республикасының Финляндия Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі лауазымынан босатылды |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2024-06-20 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Азамат Сәбитұлы Әбдіраимов|Азамат Әбдіраимов]] (20 маусым 2024 бастап)
}}

=== [[Франция]] ===
{{columns-list|2|
# [[Тілеухан Самарханұлы Қабдрахманов|Тілеухан Қабдрахманов]] (1993–1996)
# [[Нұрлан Жұмағалиұлы Дәненов|Нұрлан Даненов]] (1997–1999)
# [[Ақмарал Хайдарқызы Арыстанбекова|Ақмарал Арыстанбекова]] (1999–2003)
# [[Дулат Оразбекұлы Қуанышев|Дулат Қуанышев]] (2003–2005)
# [[Аманжол Қазбекұлы Жанқұлиев|Аманжол Жанқұлиев]] (2005–2008)
# [[Мұрат Сейітжанұлы Тәшібаев|Мұрат Тәшібаев]] (2008–2009)
# [[Нұрлан Жұмағалиұлы Дәненов|Нұрлан Даненов]] (2009 – қазан 2017) 
# [[Жан Сержанұлы Ғалиев|Жан Ғалиев]] (31 қазан 2017 – қыркүйек 2022)
# [[Гүлсара Мерейқызы Арыстанқұлова|Гүлсара Арыстанқұлова]] (23 шілде 2022 бастап)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-gulsara-mereykyzy-arystankulova-kazakstan-respublikasynyn-francuz-respublikasyndagy-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-lauazymyna-tagayyndaldy-2365642 |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Гүлсара Мерейқызы Арыстанқұлова Қазақстан Республикасының Француз Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі лауазымына тағайындалды |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2022-07-23 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
}}

=== [[Хорватия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Алтай Ибрагимұлы Әбибуллаев|Алтай Әбибуллаев]] (2008–2009 – УСӨ)
# [[Төлежан Тұрсынұлы Барлыбаев|Төлежан Барлыбаев]] (2012–2014 – УСӨ)
# [[Аслан Есболайұлы Мусин|Аслан Мусин]] (2014 – 4 қаңтар 2017)&lt;ref name=&quot;4qan17-musin&quot; /&gt;
# [[Төлежан Тұрсынұлы Барлыбаев|Төлежан Барлыбаев]] (мамыр 2017 – 30 наурыз 2022)&lt;ref name=&quot;30naw22&quot; /&gt;
# [[Алтай Ибрагимұлы Әбибуллаев|Алтай Әбиболлаев]] (30 наурыз 2022 – 24 наурыз 2023)&lt;ref name=&quot;30naw22&quot; /&gt;
# [[Ақылбек Әбсатұлы Камалдинов|Ақылбек Камалдинов]] (16 маусым 2023 – 5 қаңтар 2025)&lt;ref name=&quot;16maw23&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--1653134 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2023-03-16 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Дәулет Қасекенұлы Батырашев|Дәулет Батырашев]] (5 қаңтар 2025 бастап)&lt;ref name=&quot;qrsim25&quot; /&gt;
}}

=== [[Черногория]] ===
# [[Аслан Есболайұлы Мусин|Аслан Мусин]] (21 қазан 2014 – 4 қаңтар 2017)&lt;ref name=&quot;21qaz14&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;4qan17-musin&quot; /&gt;
# [[Төлежан Тұрсынұлы Барлыбаев|Төлежан Барлыбаев]] (4 мамыр 2018 – 30 наурыз 2022)&lt;ref name=&quot;4mam18-barlibaev&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlygymen-kazakstan-respublikasynyn-horvatiya-respublikasyndagy-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-tolezhan-tursynuly-ba |title=Мемлекет басшысының Жарлығымен Қазақстан Республикасының Хорватия Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі Төлежан Тұрсынұлы Барлыбаев Қазақстан Республикасының Босния және Герцеговинадағы, Черногориядағы Төтенше және Өкілетті Елшісі қызметін қоса атқарушы болып тағайындалды |lang=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2018-05-04 |accessdate=2026-09-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;30naw22&quot; /&gt;
# [[Дәулет Қасекенұлы Батырашев|Дәулет Батырашев]] (13 қазан 2025 бастап)&lt;ref name=&quot;13qaz25&quot; /&gt;

=== [[Чехия]] ===
{{columns-list|2|
#[[Советқали Қамаубайұлы Қартбаев|Советқали Қартбаев]] (1997–2001)
#Дархан Әліұлы Бердәлиев (2001–2003)
#Игорь Идеалұлы Мұсәлімов (2003–2004)
#[[Шәріп Омарұлы Омаров|Шәріп Омаров]] (2004–2008)
#[[Анарбек Бақтығазыұлы Қарашев|Анарбек Қарашев]] (қаңтар 2008 – шілде 2014)
#[[Сержан Оралбайұлы Әбдікәрімов|Сержан Әбдікәрімов]] (16 наурыз 2015 – 30 қыркүйек 2019)&lt;ref name=&quot;16naw15&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;30qir19a&quot; /&gt;
#[[Марат Мұханбетқазыұлы Тәжин|Марат Тәжин]] (қараша 2019 – 16 маусым 2023)
#[[Бақыт Амангелдіұлы Дүйсенбаев|Бақыт Дүйсенбаев]] (16 маусым 2023 –)&lt;ref name=&quot;16maw23&quot; /&gt;
# [[Қайрат Құдайбергенұлы Әбдірахманов|Қайрат Әбдірахманов]] (9 желтоқсан 2025 бастап)&lt;ref name=&quot;9jel25&quot; /&gt;
}}

=== [[Швейцария]] ===
{{columns-list|2|
# [[Болат Жамитұлы Өтемұратов|Болат Өтемұратов]] (1996–1999)
# [[Нұрлан Жұмағалиұлы Дәненов|Нұрлан Дәненов]] (1999–2004)
# [[Абусеитов, Кайрат Хуатович|К. Абусеитов]] (2004–2008)
# [[Аманжол Қазбекович Жанқұлиев|Аманжол Жанкулиев]] (2008–2009)
# [[Мұхтар Бескенұлы Тілеуберді|Мұхтар Тілеуберді]] (2009 – наурыз 2016) 
# [[Жанар Сейдахметқызы Айтжанова|Жанар Айтжанова]] (11 мамыр 2016 – 4 қыркүйек 2019)
# [[Әлібек Әсетович Бақаев|Әлібек Бақаев]] (4 қыркүйек 2019 – 21 қазан 2022)&lt;ref name=&quot;21qaz22&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--2195722 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2022-10-21 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Қайрат Асаниязұлы Саржанов|Қайрат Саржанов]] (21 қазан 2022 бастап)&lt;ref name=&quot;21qaz22&quot; /&gt;
}}

=== [[Швеция]] ===
{{columns-list|2|
# [[Қайрат Қуатұлы Әбусейітов|Қайрат Әбусейітов]] (– 12 қыркүйек 2013)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/14439-memleket-basshysynyn-zharlyktarymen |title=Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2013-09-12 |accessdate=2026-09-15}}&lt;/ref&gt;
# [[Дастан Шериазданұлы Елеукенов|Дастан Елеукенов]] (2013 – 18 наурыз 2019)&lt;ref name=&quot;18naw19&quot; /&gt;
# [[Қайрат Құдайбергенұлы Әбдірахманов|Қайрат Әбдірахманов]] (наурыз 2019 – 7 желтоқсан 2020)
# [[Сергей Нұртайұлы Нұртаев|Сергей Нұртаев]] (12 ақпан 2021 – 6 қыркүйек 2024)&lt;ref name=&quot;12aqp21&quot; /&gt;
# [[Олжас Мұхамедғалымұлы Сүлейменов|Олжас Сүлейменов]] (6 қыркүйек 2024 бастап)
}}

=== [[Эстония]] ===
{{columns-list|2|
# [[Ғалымжан Тельманұлы Қойшыбаев|Ғалымжан Қойшыбаев]] (2009–2016)
# [[Мұрат Әбуғалиұлы Нұртілеу|Мұрат Нұртілеуов]] (ақпан 2017 – наурыз 2019)
# [[Нұрлан Мұсатайұлы Сейтімов|Нұрлан Сейтімов]] (21 желтоқсан 2019 – 27 наурыз 2024)&lt;ref name=&quot;21jel19&quot; /&gt;
# [[Алтай Сейдірұлы Көлгінов|Алтай Көлгінов]] (27 наурыз 2024 бастап)
}}

== [[Посткеңестік кеңістік]] ==
=== [[Армения]] ===
{{columns-list|2|
# [[Айымдос Ерсайынұлы Бозжігітов|Айымдос Бозжігітов]] (2010 – 16 наурыз 2015)&lt;ref name=&quot;16naw15&quot; /&gt;
# [[Тимур Бейбітәліұлы Оразаев|Темір Оразаев]] (29 наурыз 2016 – 12 ақпан 2021)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://kaz.inform.kz/news/t-orazaev-kazakstannyn-armeniyadagy-elshisi-bolyp-tagayyndaldy_a2886544/ |title= Т.Оразаев Қазақстанның Армениядағы Елшісі болып тағайындалды |lang= kk |publisher= kaz.inform.kz |date= 2016-03-29 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;12aqp21-20&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen-1343192720 |title=Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2021-02-12 |accessdate=2026-09-15}}&lt;/ref&gt;
# [[Болат Бариұлы Иманбаев|Болат Иманбаев]] (12 ақпан 2021 – 10 шілде 2026)&lt;ref name=&quot;12aqp21&quot;&gt;{{Cite web|url= https://demo.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen-1343192719 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2021-02-12 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;10cil26&quot; /&gt;
}}

=== [[Әзербайжан]] ===
{{columns-list|2|
# [[Ибраһим Әжейұлы Аманғалиев|Ибраһим Аманғалиев]] (1993–1998)
# [[Рашид Тұрарұлы Ибраев|Рашид Ибраев]] (1998–2002)
# [[Андар Мәулешұлы Шоқпытов|Андар Шоқпытов]] (2002–2007)
# [[Серік Дастанұлы Пірімбетов|Серік Пірімбетов]] (2008–2013)
# [[Амангелді Жұмабайұлы Жұмабаев|Амангелді Жұмабаев]] (2013–2015)
# [[Бейбіт Өксікбайұлы Исабаев|Бейбіт Исабаев]] (16 наурыз 2015 – 2019)&lt;ref name=&quot;16naw15&quot; /&gt;
# [[Сержан Оралбайұлы Әбдікәрімов|Сержан Әбдікәрімов]] (30 қыркүйек 2019 – 2023)&lt;ref name=&quot;30qir19a&quot; /&gt;
# [[Әлім Дәуренұлы Байел|Әлім Байел]] (18 сәуір 2023 бастап)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-alim-daurenuly-bayel-kazakstan-respublikasynyn-azerbayzhan-respublikasyndagy-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-lauazymyna-tagayyndaldy-1831827 |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Әлім Дәуренұлы Байел Қазақстан Республикасының Әзербайжан Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі лауазымына тағайындалды |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2023-04-18 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
}}

=== [[Беларусь]] ===
{{columns-list|2|
# [[Валерий Батайұлы Темірбаев|Валерий Темірбаев]] (1994–1996)
# [[Юрий Алексеевич Клочков|Юрий Клочков]] (1996–1998)
# [[Владимир Иванович Алесин|Владимир Алесин]] (1998–2003)
# [[Ғазиз Алдамжаров]] (2003–2006)
# [[Болат Ғазизұлы Ысқақов|Болат Ысқақов]] (2006–2008)
# [[Анатолий Владимирович Смирнов|Анатолий Смирнов]] (2008–2012)
# [[Ерғалы Бөлегенов|Ерғали Бөлегенов]] (2012–2017)
# [[Ермұхамет Қабиденұлы Ертісбаев|Ермұхамет Ертісбаев]] (2017–2019)
# [[Асқар Асанұлы Бейсенбаев|Асқар Бейсенбаев]] (12 тамыз 2019 – тамыз 2023)
# [[Ерлан Сапарұлы Байжанов|Ерлан Байжанов]] (25 тамыз 2023 – маусым 2024)&lt;ref name=&quot;25tam23&quot; /&gt;
# [[Тимур Мекешұлы Жақсылықов|Тимур Жақсылықов]] (4 маусым 2024 бастап)&lt;ref name=&quot;jaqsylyqov24&quot;&gt;{{Cite web|url= https://akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-timur-mekeshuly-zhaksylykov-kazakstan-respublikasynyn-belarus-respublikasyndagy-elshisi-bolyp-tagayyndaldy-451658 |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Тимур Мекешұлы Жақсылықов Қазақстан Республикасының Беларусь Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі, ТМД Жарғылық органдарының жанындағы Тұрақты өкіл қызметін қоса атқарушы болып тағайындалды |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2024-06-04 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
}}

=== [[Грузия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Наурыз Ғұбайдуллаұлы Айдаров|Наурыз Айдаров]] (2003–2005 – УСӨ)
# [[Нұрлан Әділұлы Жалғасбаев|Нұрлан Жалғасбаев]] (2005–2006 – УСӨ)
# [[Игорь Идеалұлы Мұсәлімов|Игорь Мұсәлімов]] (2006–2011 – УСӨ)
# [[Әділ Қапанұлы Тұрсынов|Әділ Тұрсынов]] (2012–2013 – УСӨ)
# [[Ермұхамет Қабиденұлы Ертісбаев|Ермұхамет Ертісбаев]] (2013–2017) 
# [[Бауыржан Әлімұлы Мұхаметжанов|Бауыржан Мұхаметжанов]] (2018–2022)
# [[Мәлік Кеңесбайұлы Мырзалин|Мәлік Мырзалин]] (9 желтоқсан 2022 – 11 қыркүйек 2026)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-malik-kenesbayuly-myrzalin-kazakstan-respublikasynyn-gruziyadagy-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-bolyp-tagayyndaldy-ol-kazakstan-respublikasy-prezidentinin-akimshiligi-basshysynyn-orynbasary-lauazymynan-bosatyldy-911036 |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Мәлік Кеңесбайұлы Мырзалин Қазақстан Республикасының Грузиядағы Төтенше және Өкілетті Елшісі болып тағайындалды, ол Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі Басшысының орынбасары лауазымынан босатылды |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2022-12-09 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;26qir11&quot; /&gt;
# [[Талғат Мұбарақұлы Адуов|Талғат Адуов]] (11 қыркүйек 2026 бастап)&lt;ref name=&quot;26qir11&quot; /&gt;
}}

=== [[Қырғызстан]] ===
{{columns-list|2|
# [[Мұхтар Шаханов]] (1993–2003)
# [[Өмірзақ Өзбекұлы Өзбеков|Өмірзақ Өзбеков]] (2003–2008)
# [[Бақыт Сағындықұлы Оспанов|Бақыт Оспанов]] (2008–2009)
# [[Бейбіт Өксікбайұлы Исабаев|Бейбіт Исабаев]] (2009 – 16 наурыз 2015)&lt;ref name=&quot;16naw15&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/17959-memleket-basshysynyn-zharlyktarymen |title=Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2015-03-16 |accessdate=2026-09-15}}&lt;/ref&gt;
# [[Айымдос Ерсайынұлы Бозжігітов|Айымдос Бозжігітов]] (16 наурыз 2015 – 7 ақпан 2018)&lt;ref name=&quot;16naw15&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlygymen-aiymdos-ersaiynuly-bozzhigitov-kazakstan-respublikasynyn-kyrgyz-respublikasyndagy-totenshe-zhane-okiletti-e |title=Мемлекет басшысының Жарлығымен Айымдос Ерсайынұлы Бозжігітов Қазақстан Республикасының Қырғыз Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі қызметінен босатылды |lang=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2018-02-07 |accessdate=2026-09-15}}&lt;/ref&gt;
# [[Кәрім Нәсбекұлы Көкірекбаев|Кәрім Көкірекбаев]] (7 ақпан 2018 – 26 тамыз 2019)
# [[Қайрат Айтмұхамбетұлы Нұрпейісов|Қайрат Нұрпейісов]] (26 тамыз 2019 – 19 сәуір 2021)&lt;ref name=&quot;26tam19&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;19saw21a&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--1934628 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2021-04-19 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Рәпіл Сейітханұлы Жошыбаев|Рәпіл Жошыбаев]] (19 сәуір 2021 – 10 шілде 2026)&lt;ref name=&quot;19saw21&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--1934432 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2021-04-19 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Әбілқайыр Бақтыбайұлы Сқақов|Әбілқайыр Сқақов]] (10 шілде 2026 бастап)&lt;ref name=&quot;10cil26&quot; /&gt;
}}

=== [[Молдова]] ===
# [[Дархан Аманұлы Кәлетаев|Дархан Кәлетаев]] (12 қазан 2020 – 2022)&lt;ref name=&quot;12qaz20&quot; /&gt;
# [[Алмат Дәкібайұлы Айдарбеков|Алмат Айдарбеков]] (30 наурыз 2022 бастап)&lt;ref name=&quot;30naw22&quot; /&gt;

=== [[Өзбекстан]] ===
{{columns-list|2|
# [[Сайлау Батыршаұлы]] (1993-1994)
# [[Нәжімеден Ихсанұлы Есқалиев|Нәжімеден Есқалиев]] (1994–1997)
# [[Өмірзақ Өзбекұлы Өзбеков|Өмірзақ Өзбеков]] (1997–2003)
# [[Тілеухан Самарханұлы Қабдрахманов|Тілеухан Қабдрахманов]] (2003–2006)
# [[Асқар Исабекұлы Мырзахметов|Асқар Мырзахметов]] (2006–2007)
# [[Зауытбек Қауысбекұлы Тұрысбеков|Зауытбек Тұрысбеков]] (2007–2009)
# [[Бөрібай Биқожаұлы Жексембин|Бөрібай Жексембин]] (2010 – желтоқсан 2015)
# [[Ерік Мылтықбайұлы Өтембаев|Ерік Өтембаев]] (2016 – 18 наурыз 2019)&lt;ref name=&quot;18naw19&quot; /&gt;
# [[Дархан Амангелдіұлы Сатыбалды|Дархан Сатыбалды]] (2019–2022)
# [[Бейбіт Бәкірұлы Атамқұлов|Бейбіт Атамқұлов]] (31 қазан 2022 – 22 шілде 2026)&lt;ref name=&quot;31qaz22&quot; /&gt;
# [[Ералы Лұқпанұлы Тоғжанов|Ералы Тоғжанов]] (22 шілде 2026 бастап)&lt;ref name=&quot;22cil26&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--2264653 |title=Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2026-04-22 |accessdate=2026-09-15}}&lt;/ref&gt;
}}

=== [[Ресей]] ===
{{Толық мақала|Қазақстанның Ресейдегі елшілерінің тізімі}}
{{columns-list|2|
#[[Валерий Батайұлы Темірбаев|Валерий Темірбаев]] (1992–1994)
#[[Тайыр Аймұхамедұлы Мансұров|Тайыр Мансұров]] (қаңтар 1994 – ақпан 2002)
#[[Алтынбек Сәрсенбайұлы]] (2002 – қараша 2003)
#[[Қырымбек Елеуұлы Көшербаев|Қырымбек Көшербаев]] (қараша 2003 – 24 қаңтар 2006)
#[[Жансейіт Қансейітұлы Түймебаев|Жансейіт Түймебаев]] (1 ақпан 2006 – 19 қаңтар 2007)
#[[Нұртай Әбіқайұлы Әбіқаев|Нұртай Әбіқаев]] (12 ақпан 2007 – 14 қазан 2008)
#[[Әділбек Рыскелдіұлы Жақсыбеков|Әділбек Жақсыбеков]] (11 қараша 2008 – 24 маусым 2009)
#[[Зауытбек Қауысбекұлы Тұрысбеков|Зауытбек Тұрысбеков]] (14 тамыз 2009 – 25 сәуір 2012)
#[[Ғалым Ізбасарұлы Оразбақов|Ғалым Оразбақов]] (25 сәуір 2012 – 22 қаңтар 2014)
#[[Марат Мұханбетқазыұлы Тәжин|Марат Тәжин]] (11 ақпан 2014 – 12 қаңтар 2017)
#[[Иманғали Нұрғалиұлы Тасмағамбетов|Иманғали Тасмағамбетов]] (3 ақпан 2017 – 18 желтоқсан 2019)
#[[Ермек Беделбайұлы Көшербаев|Ермек Көшербаев]] (29 қаңтар 2020 – 16 маусым 2023)
#[[Дәурен Әскербекұлы Абаев|Дәурен Абаев]] (3 шілде 2023 бастап)
}}

=== [[Тәжікстан]] ===
{{columns-list|2|
# [[Нәжімеден Ықсанұлы Есқалиев|Нәжімеден Есқалиев]] (1997–1999)
# [[Аманжол Қазбекұлы Жанқұлиев|Аманжол Жанқұлиев]] (2001–2003)
# [[Ерлан Әділханұлы Әбілдаев|Ерлан Әбілдаев]] (2004–2008)
# [[Әбутәліп Ібіжанұлы Ахметов|Әбутәліп Ахметов]] (2008–2010+)
# [[Ағыбай Дінкенұлы Смағұлов|Ағыбай Смағұлов]] (2011–2017)
# [[Асқар Ерлікұлы Тәжібаев|Асқар Тәжібаев]] (18 наурыз 2019 – 15 наурыз 2022)&lt;ref name=&quot;15naw22b&quot; /&gt;
# [[Уәлихан Әмірханұлы Төреханов|Уәлихан Төреханов]] (15 наурыз 2022 бастап)&lt;ref name=&quot;15naw22b&quot; /&gt;
}}

=== [[Түрікменстан]]===
{{columns-list|2|
# [[Амангелді Жұмабайұлы Жұмабаев|Амангелді Жұмабаев]] (1999–2004)
# [[Вячеслав Қаменұлы Ғиззатов|Вячеслав Ғиззатов]] (2004–2005)
# [[Мұрат Марданұлы Атанов|Мұрат Атанов]] (2005–2008)
# [[Асхат Тұтқышбайұлы Оразбай|Асхат Оразбай]] (2008–2012)
# [[Орман Кәрімұлы Нұрбаев|Орман Нұрбаев]] (2012–2017)
# [[Жандос Әнуарұлы Асанов|Жандос Асанов]] (13 шілде 2018 – тамыз 2019)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlygymen-zhandos-anuaruly-asanov-kazakstan-respublikasynyn-turikmenstandagy-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-kyzmetin |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Жандос Әнуарұлы Асанов Қазақстан Республикасының Түрікменстандағы Төтенше және Өкілетті Елшісі қызметіне тағайындалды |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2018-07-13 |accessdate= 2024-09-11}}&lt;/ref&gt;
# [[Еркебұлан Оңалбекұлы Сәпиев|Еркебұлан Сәпиев]] (26 тамыз 2019 – 15 наурыз 2022)&lt;ref name=&quot;26tam19&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen-1343192706 |title=Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2019-08-26 |accessdate=2026-09-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;15naw22b&quot; /&gt;
# [[Асқар Ерлікұлы Тәжібаев|Асқар Тәжібаев]] (15 наурыз 2022 – 20 маусым 2024)&lt;ref name=&quot;15naw22b&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-askar-erlikuly-tazhibaev-kazakstan-respublikasynyn-turikmenstandagy-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-lauazymynan-bosatyldy-2052143 |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Асқар Ерлікұлы Тәжібаев Қазақстан Республикасының Түрікменстандағы Төтенше және Өкілетті Елшісі лауазымынан босатылды |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2024-06-20 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Нұрлан Асқарұлы Ноғаев|Нұрлан Ноғаев]] (20 маусым 2024 бастап)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.ktk.kz/kz/newsfeed/article/2024/06/20/273172/ |title= Нұрлан Ноғаев Қазақстанның Түрікменстандағы елшісі болып тағайындалды |lang= kk |publisher= [[КТК (телеарна)|КТК]] |date= 2024-06-20 |accessdate= 2024-06-25}}&lt;/ref&gt;
}}

=== [[Украина]] ===
{{columns-list|2|
# [[Юрий Алексеевич Клочков|Юрий Клочков]] (1994–1996)
# [[Нәжімеден Ықсанұлы Есқалиев|Нәжімеден Есқалиев]] (1997–1999)
# [[Равиль Тәжіқараұлы Шырдабаев|Равиль Шырдабаев]] (1999–2003)
# [[Амангелді Жұмабайұлы Жұмабаев|Амангелді Жұмабаев]] (2003–2011)
# [[Зауытбек Қауысбекұлы Тұрысбеков|Зауытбек Тұрысбеков]] (2012–2015) 
# [[Самат Исламұлы Ордабаев|Самат Ордабаев]] (2016–2020)
# [[Дархан Аманұлы Кәлетаев|Дархан Кәлетаев]] (22 ақпан 2020 – 17 сәуір 2025)&lt;ref name=&quot;22aqp20&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen-1343192718 |title=Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |date=2020-10-12 |lang=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |accessdate= 2025-04-26}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-darhan-amanuly-kaletaev-kazakstan-respublikasynyn-ukrainadagy-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-lauazymynan-bosatyldy-1733555 |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Дархан Аманұлы Кәлетаев Қазақстан Республикасының Украинадағы Төтенше және Өкілетті Елшісі лауазымынан босатылды |date=2025-04-17|lang=kk|publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |accessdate= 2025-04-26}}&lt;/ref&gt;
# [[Төлежан Тұрсынұлы Барлыбаев|Төлежан Барлыбаев]] (17 сәуір 2025 бастап)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-tolezhan-tursynuly-barlybaev-kazakstan-respublikasynyn-ukrainadagy-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-lauazymyna-tagayyndaldy-1733617 |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Төлежан Тұрсынұлы Барлыбаев Қазақстан Республикасының Украинадағы Төтенше және Өкілетті Елшісі лауазымына тағайындалды |date=2025-04-17|lang=kk|publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |accessdate= 2025-04-26}}&lt;/ref&gt;
}}

== [[Азия]] ==

=== [[Ауғанстан]] ===
{{columns-list|2|
# Мұхамедқали Бақбергенов (2003–2005 – УСӨ)
# [[Ағыбай Дінкенұлы Смағұлов|Ағыбай Смағұлов]] (2005–2011)
# [[Өміртай Мақашұлы Бітімов|Өміртай Бітімов]] (2011 – сәуір 2018)
# [[Әлімхан Оңғарұлы Есенгелдиев|Әлімхан Есенгелдиев]] (2 сәуір 2018 – қыркүйек 2024)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlygymen-alimhan-ongaruly-esengeldiev-kazakstan-respublikasynyn-auganstan-islam-respublikasyndagy-totenshe-zhane-oki |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Әлімхан Оңғарұлы Есенгелдиев Қазақстан Республикасының Ауғанстан Ислам Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі қызметіне тағайындалды |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2018-04-02 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
}}

=== [[Бангладеш]] ===
# [[Ерлан Алтынбайұлы Әлімбаев|Ерлан Әлімбаев]] (2 қыркүйек 2020 – 19 сәуір 2021)&lt;ref name=&quot;19saw21a&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;2qir20&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen-1343192716 |title=Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2020-09-02 |accessdate=2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Нұрлан Әділұлы Жалғасбаев|Нұрлан Жалғасбаев]] (26 қаңтар 2022 – 7 сәуір 2025)&lt;ref name=&quot;26qan22&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--2601921 |title=Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2022-01-26 |accessdate=2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Азамат Несіпбайұлы Есқараев|Азамат Есқараев]] (10 шілде 2026 бастап)&lt;ref name=&quot;10cil26&quot; /&gt;

=== [[Бахрейн]] ===
# [[Бақыт Батыршаев]] (– 18 наурыз 2019)&lt;ref name=&quot;18naw19&quot; /&gt;
# [[Берік Сақбайұлы Арын|Берік Арын]] (30 қыркүйек 2019 – 18 сәуір 2024)&lt;ref name=&quot;30qir19a&quot; /&gt;
# [[Мадияр Смәділұлы Меңілбеков|Мадияр Меңілбеков]] (11 қараша 2025 бастап)

=== [[Бруней]] ===
# [[Данияр Қабидоллаұлы Сарекенов|Данияр Сарекенов]] (21 ақпан 2015 –)&lt;ref name=&quot;21aqp15&quot; /&gt;
# [[Болат Бариұлы Иманбаев|Болат Иманбаев]] (– 12 ақпан 2021)&lt;ref name=&quot;12aqp21&quot; /&gt;
# [[Болат Болатұлы Сүгірбаев|Болат Сүгірбаев]] (26 қаңтар 2022 – 11 қыркүйек 2026)&lt;ref name=&quot;26qan22&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;26qir11-sug&quot; /&gt;

=== [[Бутан]] ===
# [[Ерлан Алтынбайұлы Әлімбаев|Ерлан Әлімбаев]] (2 қыркүйек 2020 – 19 сәуір 2021)&lt;ref name=&quot;19saw21a&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;2qir20&quot; /&gt;
# [[Нұрлан Әділұлы Жалғасбаев|Нұрлан Жалғасбаев]] (26 қаңтар 2022 – 7 сәуір 2025)&lt;ref name=&quot;26qan22&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;7sau25&quot; /&gt;
# [[Азамат Несіпбайұлы Есқараев|Азамат Есқараев]] (10 шілде 2026 бастап)&lt;ref name=&quot;10cil26&quot; /&gt;

=== [[Біріккен Араб Әмірліктері]] ===
{{columns-list|2|
# [[Асқар Ахметұлы Мусинов|Асқар Мусинов]] (2006–2013)
# [[Қайрат Қайырбекұлы Лама Шариф|Қайрат Лама Шариф]] (2013 – ақпан 2019) 
# [[Мадияр Смәділұлы Меңілбеков|Мадияр Меңілбеков]] (ақпан 2019 – 18 сәуір 2024)&lt;ref name=&quot;18saw24&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--1835823 |title=Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2024-04-18 |accessdate=2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Нажмедин Мұхаметәліұлы]] (18 сәуір 2024 –)&lt;ref name=&quot;18saw24&quot; /&gt;
# [[Рауан Әбдіманапұлы Жұмабек|Рауан Жұмабек]] (23 мамыр 2025 бастап)&lt;ref name=&quot;23mam25&quot; /&gt;
}}

=== [[Вьетнам]] ===
{{columns-list|2|
# [[Бекетжан Махатжанұлы Жұмаханов|Бекетжан Жұмаханов]] (желтоқсан 2013 – мамыр 2019) 
# [[Ерлан Сапарұлы Байжанов|Ерлан Байжанов]] (мамыр 2019 – 25 тамыз 2023)&lt;ref name=&quot;25tam23&quot;&gt;{{Cite web|url= https://akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--2574614 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2024-08-25 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Қанат Қобыландыұлы Тумыш|Қанат Тумыш]] (25 тамыз 2023 бастап)&lt;ref name=&quot;25tam23&quot; /&gt;
}}

=== [[Жапония]]===
{{columns-list|2|
# [[Сабыр Сайлаубекұлы Есімбеков|Сабыр Есімбеков]] (1995–1996 – УСӨ)
# [[Тілеухан Самарханұлы Қабдрахманов|Тілеухан Қабдрахманов]] (1996–2003)
# [[Ерлан Кеңесұлы Баударбек-Қожатаев|Ерлан Баударбек-Қожатаев]] (2003 – УСӨ)
# [[Болат Қабдылхамитұлы Нұрғәлиев|Болат Нұрғалиев]] (2003–2006)
# [[Динара Бекенқызы Желдібаева|Динара Желдібаева]] (2006–2007 – УСӨ)
# [[Ақылбек Әбсатұлы Қамалдинов|Ақылбек Қамалдинов]] (2007–2016) 
# [[Алмас Ерікұлы Дисюков|Алмас Дисюков]] (2016 – УСӨ)
# [[Ерлан Кеңесұлы Баударбек-Қожатаев|Ерлан Баударбек-Кожатаев]] (сәуір 2016 – 31 мамыр 2021)&lt;ref name=&quot;31mam21&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--3145323 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2021-05-31 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Сабыр Сайлаубекұлы Есімбеков|Сабыр Есімбеков]] (мамыр 2021 – желтоқсан 2024)&lt;ref name=&quot;31mam21&quot; /&gt;
# [[Ерлан Кеңесұлы Баударбек-Қожатаев|Ерлан Баударбек-Қожатаев]] (12 желтоқсан 2024 бастап)
}}

=== [[Израиль]] ===
{{columns-list|2|
# [[Бірғаным Сарықызы Әйтімова|Бірғаным Әйтімова]] (1996–2002)
# [[Мұхтар Бескенұлы Тілеуберді|Мұхтар Тілеуберді]] (2002–2003 – УСӨ)
# [[Қайрат Құдайбергенұлы Әбдірахманов|Қайрат Абдрахманов]] (2003–2006)
# Талғат Орекенов (2006 – УСӨ)
# [[Вадим Павлович Зверьков|Вадим Зверьков]] (2006–2008)
# [[Ғалым Ізбасарұлы Оразбақов|Ғалым Оразбақов]] (2008–2012)
# [[Болат Қабдылхамитұлы Нұрғалиев|Болат Нұрғалиев]] (2012 – қыркүйек 2014)
# [[Дулат Оразбекұлы Қуанышев|Дулат Қуанышев]] (8 қыркүйек 2014 – 30 қыркүйек 2019)&lt;ref name=&quot;8qir14&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;30qir19b&quot; /&gt;
# [[Сатыбалды Ересұлы Бұршақов|Сатыбалды Бұршақов]] (30 қыркүйек 2019 – 26 наурыз 2024)&lt;ref name=&quot;26naw24&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;30qir19a&quot; /&gt;
# [[Дәулет Тазабекұлы Ембердиев|Дәулет Ембердиев]] (26 наурыз 2024 бастап)&lt;ref name=&quot;26naw24&quot; /&gt;
}}

=== [[Индонезия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Бейбіт Бәкірұлы Атамқұлов|Бейбіт Атамқұлов]] (2010–2012)
# [[Асхат Тұтқышбайұлы Оразбай|Асхат Оразбай]] (2012 – қаңтар 2019) 
# [[Данияр Қабидоллаұлы Сәрекенов|Данияр Сәрекенов]] (мамыр 2019 –)
# [[Сержан Оралбайұлы Әбдікәрімов|Сержан Әбдікәрімов]] (23 қазан 2023 бастап)&lt;ref name=&quot;23qaz23&quot; /&gt;
}}

=== [[Иордания]] ===
{{columns-list|2|
# [[Болат Серғазыұлы Сәрсенбаев|Болат Сәрсенбаев]] (2007 – қазан 2014) 
# [[Азамат Рахманқұлұлы Бердібай|Азамат Бердібай]] (қазан 2014 – маусым 2019)
# [[Айдарбек Әнуарбекұлы Тұматов|Айдарбек Тұматов]] (6 маусым 2019 – 18 сәуір 2024)&lt;ref name=&quot;6maw19&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;18saw24&quot; /&gt;
# [[Талғат Рахымқұлұлы Шалданбай|Талғат Шалданбай]] (4 маусым 2024 бастап)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-talgat-rahymkululy-shaldanbay-kazakstan-respublikasynyn-iordan-hashimit-koroldigindegi-elshisi-lauazymyna-tagayyndaldy-452151 |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Талғат Рахымқұлұлы Шалданбай Қазақстан Республикасының Иордан Хашимит Корольдігіндегі Төтенше және Өкілетті Елшісі лауазымына тағайындалды |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2024-06-04 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
}}

=== [[Ирак]] ===
# [[Айдарбек Әнуарбекұлы Тұматов|Айдарбек Тұматов]] (22 ақпан 2020 – 18 сәуір 2024)&lt;ref name=&quot;22aqp20&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen-1343192714 |title=Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2020-02-22 |accessdate=2026-09-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;18saw24&quot; /&gt;
# [[Талғат Рахымқұлұлы Шалданбай|Талғат Шалданбай]] (5 қаңтар 2025 бастап)&lt;ref name=&quot;qrsim25&quot; /&gt;

=== [[Иран]] ===
{{columns-list|2|
# [[Мырзатай Жолдасбекұлы Жолдасбеков|Мырзатай Жолдасбеков]] (1993–1996)
# [[Вячеслав Қаменұлы Ғиззатов|Вячеслав Гиззатов]] (1996–2000)
# [[Төлеген Тілекұлы Жүкеев|Төлеген Жүкеев]] (2000–2003)
# [[Сәбит Мұхтарұлы Таиров|Сәбит Таиров]] (2004–2006)
# [[Ерік Мылтықбайұлы Өтембаев|Ерік Өтембаев]] (2006–2009)
# [[Нұрбах Тұрарұлы Рүстемов|Нұрбах Рүстемов]] (2009–2010)
# [[Бағдат Құлтайұлы Әміреев|Бағдат Әміреев]] (2011 – қыркүйек 2018) 
# [[Асхат Тұтқышбайұлы Оразбай|Асхат Оразбай]] (қаңтар 2019 –)
# [[Оңталап Серікбайұлы Оңалбаев|Оңталап Оңалбаев]] (26 наурыз 2024 бастап)&lt;ref name=&quot;26naw24&quot; /&gt;
}}

=== [[Камбоджа]] ===
# [[Бекетжан Махатжанұлы Жұмаханов|Бекетжан Жұмаханов]] (2 қыркүйек 2014 –)&lt;ref name=&quot;2qir14&quot; /&gt;
# [[Ерлан Сапарұлы Байжанов|Ерлан Байжанов]] (21 желтоқсан 2019 – 25 тамыз 2023)&lt;ref name=&quot;21jel19&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;25tam23&quot; /&gt;
# [[Қанат Қобыландыұлы Тумыш|Қанат Тумыш]] (26 наурыз 2024 бастап)&lt;ref name=&quot;26naw24&quot; /&gt;

=== [[Корея Республикасы]] ===
{{columns-list|2|
# [[Асқар Оразалыұлы Шәкіров|Асқар Шәкіров]] (1995–1996 – УСӨ)
# [[Төлеген Тілекұлы Жүкеев|Төлеген Жүкеев]] (1995–2000)
# [[Болат Қабдылхамитұлы Нұрғалиев|Болат Нұрғалиев]] (2000–2003)
# [[Дархан Әлиұлы Бердіәлиев|Дархан Бердіәлиев]] (2003–2006)
# [[Дулат Хангерейұлы Бәкішев|Дулат Бәкішев]] (2006–2008)
# [[Дархан Әлиұлы Бердіәлиев|Дархан Бердіәлиев]] (2008–2012)
# [[Дулат Хангерейұлы Бәкішев|Дулат Бәкішев]] (2012 – 27 сәуір 2018) 
# [[Бақыт Амангелдіұлы Дүйсенбаев|Бақыт Дүйсенбаев]] (27 сәуір 2018 – 16 наурыз 2023)&lt;ref name=&quot;27saw18&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen-1343192696 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2018-04-27 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;16maw23&quot; /&gt;
# [[Нұрғәлі Алмасбайұлы Арыстанов|Нұрғәлі Арыстанов]] (16 наурыз 2023 – 13 сәуір 2026)&lt;ref name=&quot;16maw23&quot; /&gt;
# [[Асет Жеңісұлы Исенали|Асет Исенали]] (13 сәуір 2026 бастап)
}}

=== [[Кувейт]] ===
{{columns-list|2|
# [[Алмас Шәмшиденұлы Әбдіраманов|Алмас Әбдіраманов]] (8 қыркүйек 2014 –)&lt;ref name=&quot;8qir14&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/16774-memleket-basshysynyn-zharlyktarymen |title=Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2014-09-08 |accessdate=2026-09-15}}&lt;/ref&gt;
# [[Дәулет Тазабекұлы Ембердиев|Дәулет Ембердиев]] (28 маусым 2019 – 2 қыркүйек 2020)&lt;ref name=&quot;2qir20&quot; /&gt;
# [[Азамат Рахманқұлұлы Бердібай|Азамат Бердібай]] (12 қазан 2020 – 5 шілде 2025)&lt;ref name=&quot;12qaz20&quot;&gt;{{Cite web|url= https://wap.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen-1343192718 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2020-10-12 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Ержан Иракұлы Елекеев|Ержан Елекеев]] (5 шілде 2025 жылдан бастап)
}}

=== [[Солтүстік Корея|КХДР]] ===
# [[Шахрат Шәкизатұлы Нұрышев|Шахрат Нұрышев]] (18 сәуір 2024 бастап)&lt;ref name=&quot;18saw24&quot; /&gt;

=== [[Қатар]] ===
{{columns-list|2|
# [[Азамат Рахманқұлұлы Бердібай|Азамат Бердібай]] (2007 – қазан 2014) 
# [[Асқар Жеңісұлы Шоқыбаев|Асқар Шоқыбаев]] (қараша 2014 – 2 қыркүйек 2020)
# [[Арман Қайратұлы Исағалиев|Арман Исағалиев]] (2 қыркүйек 2020 – 10 шілде 2026)&lt;ref name=&quot;2qir20&quot; /&gt;
# [[Бақыт Данабекұлы Батыршаев|Бақыт Батыршаев]] (10 шілде 2026 бастап)&lt;ref name=&quot;10cil26&quot; /&gt;
}}

=== [[Қытай]] ===
{{columns-list|2|
#[[Мұрат Мұхтарұлы Әуезов|Мұрат Әуезов]] (желтоқсан 1992 – 1995)
#[[Қуаныш Сұлтанұлы Сұлтанов|Қуаныш Сұлтанов]] (1995–2001)
#[[Жәнібек Сәлімұлы Кәрібжанов|Жәнібек Кәрібжанов]] (қараша 2001 – қаңтар 2007)
#[[Икрам Адырбекұлы Адырбеков|Икрам Адырбеков]] (ақпан 2007 – 23 қараша 2011)
#[[Нұрлан Байұзақұлы Ермекбаев|Нұрлан Ермекбаев]] (21 сәуір 2012 – 2014)
#[[Шахрат Шәкізатұлы Нұрышев|Шахрат Нұрышев]] (21 ақпан 2015 – 1 қараша 2019)&lt;ref name=&quot;21aqp15&quot;&gt;{{Cite web|url= https://akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/17810-memleket-basshysynyn-zharlyktarymen |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2015-02-21 |accessdate= 2024-11-28}}&lt;/ref&gt;
#[[Ғабит Бейбітұлы Қойшыбаев|Ғабит Қойшыбаев]] (1 қараша 2019 – 8 сәуір 2022)&lt;ref name=&quot;8saw22&quot; /&gt;
#[[Шахрат Шәкизатұлы Нұрышев|Шахрат Нұрышев]] (8 сәуір 2022 бастап)&lt;ref name=&quot;8saw22&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.azattyq.org/a/31792379.html |title= Шахрат Нұрышев Қазақстанның Қытайдағы елшісі болып тағайындалды |lang= kk |publisher= [[Азаттық радиосы]] |date= 2022-04-08 |accessdate= 2024-06-25}}&lt;/ref&gt;
}}

=== [[Лаос]] ===
# [[Бекетжан Махатжанұлы Жұмаханов|Бекетжан Жұмаханов]] (2 қыркүйек 2014 –)&lt;ref name=&quot;2qir14&quot; /&gt;
# [[Ерлан Сапарұлы Байжанов|Ерлан Байжанов]] (21 желтоқсан 2019 – 25 тамыз 2023)&lt;ref name=&quot;21jel19&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;25tam23&quot; /&gt;
# [[Қанат Қобыландыұлы Тумыш|Қанат Тумыш]] (26 наурыз 2024 бастап)&lt;ref name=&quot;26naw24&quot; /&gt;

=== [[Ливан]] ===
{{columns-list|2|
# [[Ербол Әбдісаттарұлы Дербісәлиев|Ербол Дербісәлиев]] (2004–2007 – УСӨ)
# [[Ержан Жиенғалиұлы Қалекенов|Ержан Қалекенов]] (2008–2010 – УСӨ)
# [[Дәулет Тазабекұлы Ембердиев|Дәулет Ембердиев]] (2011–белгісіз – УСӨ)
# [[Расул Берекетұлы Жұмалы|Расул Жұмалы]] (13 маусым 2022 бастап)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-rasul-bereketuly-zhumaly-kazakstan-respublikasynyn-livan-respublikasyndagy-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-lauazymyna-tagayyndaldy-1353833 |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Расул Берекетұлы Жұмалы Қазақстан Республикасының Ливан Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі лауазымына тағайындалды |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2022-06-13 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt; 
}}

=== [[Малайзия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Амангелді Жұмабайұлы Жұмабаев|Амангелді Жұмабаев]] (1996–1999)
# [[Болатхан Құлжанұлы Тайжан|Болатхан Тайжан]] (1999–2001)
# [[Олжас Қабдешұлы Тоғызбаев|Олжас Тоғызбаев]] (2001–2002 – УСӨ)
# [[Икрам Адырбекұлы Адырбеков|Икрам Адырбеков]] (2002–2004)
# [[Мұхтар Бескенұлы Тілеуберді|Мұхтар Тілеуберді]] (2004–2009)
# [[Бейбіт Бәкірұлы Атамқұлов|Бейбіт Атамқұлов]] (2010–2012)
# [[Данияр Қабидоллаұлы Сәрекенов|Данияр Сәрекенов]] (2012–2013 – УСӨ)
# [[Данияр Қабидоллаұлы Сәрекенов|Данияр Сәрекенов]] (2013 – мамыр 2019) 
# [[Болат Бариұлы Иманбаев|Болат Иманбаев]] (мамыр 2019 – 12 ақпан 2021)&lt;ref name=&quot;12aqp21&quot; /&gt;
# [[Болат Болатұлы Сүгірбаев|Болат Сүгірбаев]] (26 ақпан 2021 – 11 қыркүйек 2026)&lt;ref name=&quot;26aqp21&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;26qir11-sug&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-bolat-bolatuly-sugirbaev-kazakstan-respublikasynyn-malayziyadagy-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-kazakstan-respublikasynyn-bruney-darussalamdagy-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-kyzmetin-kosa-atkarushy-lauazymdarynan-bosaty |title=Мемлекет басшысының Жарлығымен Болат Болатұлы Сүгірбаев Қазақстан Республикасының Малайзиядағы Төтенше және Өкілетті Елшісі, Қазақстан Республикасының Бруней-Даруссаламдағы Төтенше және Өкілетті Елшісі қызметін қоса атқарушы лауазымдарынан босатылды |lang=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2026-09-11 |accessdate=2026-09-11}}&lt;/ref&gt;
# [[Мәлік Кеңесбайұлы Мырзалин|Мәлік Мырзалин]] (11 қыркүйек 2026 бастап)&lt;ref name=&quot;26qir11&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--1181230 |title=Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2026-09-11 |accessdate=2026-09-11}}&lt;/ref&gt;
}}

=== [[Мальдивтер]] ===
# [[Ерлан Алтынбайұлы Әлімбаев|Ерлан Әлімбаев]] (2 қыркүйек 2020 – 19 сәуір 2021)&lt;ref name=&quot;19saw21a&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;2qir20&quot; /&gt;
# [[Нұрлан Әділұлы Жалғасбаев|Нұрлан Жалғасбаев]] (26 қаңтар 2022 – 7 сәуір 2025)&lt;ref name=&quot;26qan22&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;7sau25&quot; /&gt;
# [[Азамат Несіпбайұлы Есқараев|Азамат Есқараев]] (10 шілде 2026 бастап)&lt;ref name=&quot;10cil26&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--1065522 |title=Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2026-07-10 |accessdate=2026-09-15}}&lt;/ref&gt;

=== [[Моңғолия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Уәлихан Сиянбекұлы Қоңырбаев|Уәлихан Қоңырбаев]] (1997–1999 – УСӨ)
# [[Қайрат Исағалиұлы Исағалиев|Қайрат Исағалиев]] (1999–2002 – УСӨ)
# [[Советқали Қамаубайұлы Қартбаев|Советқали Қартбаев]] (2002–2005 – УСӨ)
# [[Асхат Өрістемұлы Сыздықов|Асхат Сыздықов]] (2005–2007 – УСӨ)
# [[Орман Кәрімұлы Нұрбаев|Орман Нұрбаев]] (2007–2012)
# [[Қалыбек Ибраһимұлы Қобыландин|Қалыбек Қобыландин]] (2013 – 14 тамыз 2019) 
# [[Жалғас Жұмаұлы Әділбаев|Жалғас Әділбаев]] (14 тамыз 2019 – 8 сәуір 2022)
# [[Ғабит Бейбітұлы Қойшыбаев|Ғабит Қойшыбаев]] (8 сәуір 2022 – 21 сәуір 2025)&lt;ref name=&quot;8saw22&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--832452 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2022-04-08 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-gabit-beybituly-koyshybaev-kazakstan-respublikasynyn-mongoliyadagy-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-lauazymynan-bosatyldy-2135256 |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Ғабит Бейбітұлы Қойшыбаев Қазақстан Республикасының Моңғолиядағы Төтенше және Өкілетті Елшісі лауазымынан босатылды |date=2025-04-21|lang=kk|work=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |accessdate= 2025-04-26}}&lt;/ref&gt;
# [[Алмас Сейтақынұлы Сейтақынов|Алмас Сейтақынов]] (21 сәуір 2025 бастап)&lt;ref name=&quot;21saw25&quot; /&gt;
}}

=== [[Мьянма]] ===
# [[Марат Төлеубекұлы Есенбаев|Марат Есенбаев]] (24 сәуір 2015 –)&lt;ref name=&quot;24sau15&quot; /&gt;
# [[Раушан Кәкімсейітқызы Есболатова|Раушан Есболатова]] (30 қыркүйек 2019 – 21 сәуір 2022)&lt;ref name=&quot;30qir19a&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;21saw22&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--2133331 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2022-04-21 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Марғұлан Бақытұлы Баймұхан|Марғұлан Баймұхан]] (13 сәуір 2026 бастап)

=== [[Непал]] ===
# [[Ерлан Алтынбайұлы Әлімбаев|Ерлан Әлімбаев]] (2 қыркүйек 2020 – 19 сәуір 2021)&lt;ref name=&quot;19saw21a&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;2qir20&quot; /&gt;
# [[Нұрлан Әділұлы Жалғасбаев|Нұрлан Жалғасбаев]] (26 қаңтар 2022 – 7 сәуір 2025)&lt;ref name=&quot;26qan22&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;7sau25&quot; /&gt;
# [[Азамат Несіпбайұлы Есқараев|Азамат Есқараев]] (10 шілде 2026 бастап)&lt;ref name=&quot;10cil26&quot; /&gt;

=== [[Оман]] ===
{{columns-list|2|
# [[Ерлан Әділханұлы Әбілдаев|Ерлан Әбілдаев]] (2011–2014)
# [[Ержан Серікұлы Мұқаш|Ержан Мұқаш]] (2014 – мамыр 2019) 
# [[Нәжмедин Мұхаметәліұлы]] (18 мамыр 2019 – 18 сәуір 2024)&lt;ref name=&quot;18saw24&quot; /&gt;
# [[Айдарбек Әнуарбекұлы Тұматов|Айдарбек Тұматов]] (18 сәуір 2024 бастап)&lt;ref name=&quot;18saw24&quot; /&gt;
}}

=== [[Палестина]] ===
# [[Айдарбек Әнуарбекұлы Тұматов|Айдарбек Тұматов]] (22 ақпан 2020 – 18 сәуір 2024)&lt;ref name=&quot;22aqp20&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;18saw24&quot; /&gt;
# [[Талғат Рахымқұлұлы Шалданбай|Талғат Шалданбай]] (5 қаңтар 2025 бастап)&lt;ref name=&quot;qrsim25&quot; /&gt;

=== [[Пәкістан]] ===
{{columns-list|2|
# [[Тамас Қалмұхамбетұлы Айтмұхамбетов|Тамас Айтмұхамбетов]] (1994–1999)
# [[Бекжасар Нәрібайұлы Нарбаев|Бекжасар Нарбаев]] (1999–2003)
# [[Бейбіт Өксікбайұлы Исабаев|Бейбіт Исабаев]] (2003–2006)
# [[Бақытбек Сейсебайұлы Шабарбаев|Бақытбек Шабарбаев]] (2006 – қаңтар 2018)
# [[Ақан Ақасұлы Рахметуллин|Ақан Рахметуллин]] (28 маусым 2019 – 5 сәуір 2021)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/hronika-53183 |title= Хроника |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2022-04-21 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Ержан Сансызбайұлы Қыстафин|Ержан Қыстафин]] (18 мамыр 2021 –)
}}

=== [[Сауд Арабиясы]] ===
{{columns-list|2|
# [[Бағдат Құлтайұлы Әміреев|Бағдат Әміреев]] (1996–2002)
# [[Асқар Ахметұлы Мусинов|Асқар Мусинов]] (2002–2006)
# [[Қайрат Қайырбекұлы Лама Шариф|Қайрат Лама Шариф]] (2006–2011)
# [[Бақтияр Сардарбекұлы Тасымов|Бақтияр Тасымов]] (2011–2013)
# [[Бақыт Данабекұлы Батыршаев|Бақыт Батыршаев]] (2013–2019)&lt;ref name=&quot;18naw19&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;18qar13&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/14774-memleket-basshysynyn-zharlyktarymen |title= Мемлекет Басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2013-11-18 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Берік Сақбайұлы Арын|Берік Арын]] (2019–2024) 
# [[Мадияр Смәділұлы Меңілбеков|Мадияр Меңілбеков]] (18 сәуір 2024 бастап)&lt;ref name=&quot;18saw24&quot; /&gt;
}}

=== [[Сингапур]] ===
{{columns-list|2|
# [[Нұрлан Байұзақұлы Ермекбаев|Нұрлан Ермекбаев]] (2003–2004 – УСӨ)
# [[Әділ Қапанұлы Тұрсынов|Әділ Тұрсынов]] (2004–2008 – УСӨ)
# [[Ерлан Кеңесұлы Баударбек-Қожатаев|Ерлан Баударбек-Қожатаев]] (2008 – сәуір 2016)
# [[Үсен Әбдіқадырұлы Сүлеймен|Үсен Сүлеймен]] (маусым 2016 – маусым 2019)
# [[Аркен Кеңесбекұлы Арыстанов|Аркен Арыстанов]] (6 маусым 2019 –21 қазан 2022)&lt;ref name=&quot;6maw19&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;arystanov&quot; /&gt;
# [[Асқар Сейдахметұлы Құттықадам|Асқар Құттықадам]] (21 қазан 2022 бастап)&lt;ref name=&quot;21qaz22&quot; /&gt;
}}

=== [[Тайланд]] ===
{{columns-list|2|
# [[Марат Төлеубекұлы Есенбаев|Марат Есенбаев]] (1998–2000 – УСӨ)
# [[Дудар Түсіпұлы Жәкенов|Дудар Жәкенов]] (2000–2002 – УСӨ)
# [[Рашид Тауфикұлы Рақымбеков|Рашид Рақымбеков]] (2002–2003 – УСӨ)
# [[Сәкен Спаханұлы Сейдуалиев|Сәкен Сейдуалиев]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://senate.parlam.kz/kk-KZ/history-convocation2 |title= Екінші сайланымдағы Қазақстан Республикасы Парламенті Сенаты депутаттарының тізімі |lang= kk |publisher= [[Қазақстан Парламентінің Сенаты|Қазақстан Парламенті Сенаты]]ның ресми сайты |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt; (2003–2005 – УСӨ)
# [[Бақытбек Сейсебайұлы Шабарбаев|Бақытбек Шабарбаев]] (2005–2006 – УСӨ)
# [[Әмір Болатұлы Мусин|Әмір Мусин]] (2007–2013 – УСӨ)
# [[Марат Төлеубекұлы Есенбаев|Марат Есенбаев]] (2013 – шілде 2017)
# [[Раушан Кәкімсейітқызы Есболатова|Раушан Есболатова]] (3 шілде 2017 – 21 сәуір 2022)&lt;ref name=&quot;21saw22&quot; /&gt;
# [[Арман Асқарұлы Исетов|Арман Исетов]] (21 сәуір 2022 – 5 шілде 2025)&lt;ref name=&quot;21saw22a&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--2132955 |title= Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2022-04-21 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Марғұлан Бақытұлы Баймұхан|Марғұлан Баймұхан]] (7 тамыз 2025 бастап)
}}

=== [[Түркия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Қанат Бекмырзаұлы Саудабаев|Қанат Саудабаев]] (1992–1994, 1994–1996)
# [[Балташ Молдабайұлы Тұрсымбаев|Балташ Тұрсымбаев]] (1996–1998)
# [[Қайрат Шораұлы Сарыбай|Қайрат Сарыбай]] (1999–2003)
# [[Аманжол Қазбекұлы Жанқұлиев|Аманжол Жанқұлиев]] (2003–2005)
# [[Бейбіт Өксікбайұлы Исабаев|Бейбіт Исабаев]] (2006–2008)
# [[Бағдат Құлтайұлы Әміреев|Бағдат Әміреев]] (2008–2010)
# [[Жансейіт Қансейітұлы Түймебаев|Жансейіт Түймебаев]] (2010 – 7 қазан 2016)&lt;ref name=&quot;7qaz16&quot; /&gt;
# [[Абзал Сапарбекұлы]] (5 сәуір 2017 – 15 наурыз 2022)&lt;ref name=&quot;15naw22a&quot; /&gt;
# [[Еркебұлан Оңалбекұлы Сәпиев|Еркебұлан Сәпиев]] (15 наурыз 2022 бастап)&lt;ref name=&quot;15naw22b&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--1522247 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2022-03-15 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
}}

=== [[Үндістан]]===
{{columns-list|2|
# [[Мұхамеджан Керейұлы Исаев|Мұхамеджан Исаев]] (1993–1994)
# [[Рашид Тұрарұлы Ибраев|Рашид Ибраев]] (1995–1998)
# [[Асқар Оразалыұлы Шәкіров|Асқар Шәкіров]] (1998–2004)
# [[Қайрат Ермекұлы Омаров|Қайрат Омаров]] (2004–2009)
# [[Дулат Оразбекұлы Қуанышев|Дулат Қуанышев]] (2010 – 8 қыркүйек 2014)&lt;ref name=&quot;8qir14&quot; /&gt;
# [[Болат Серғазыұлы Сәрсенбаев|Болат Сәрсенбаев]] (6 қазан 2014 – 4 қыркүйек 2019)
# [[Ерлан Алтынбайұлы Әлімбаев|Ерлан Әлімбаев]] (4 қыркүйек 2019 – 19 сәуір 2021)&lt;ref name=&quot;19saw21a&quot; /&gt;
# [[Нұрлан Әділұлы Жалғасбаев|Нұрлан Жалғасбаев]] (19 сәуір 2021 – 7 сәуір 2025)&lt;ref name=&quot;19saw21&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;7sau25&quot; /&gt;
# [[Азамат Несіпбайұлы Есқараев|Азамат Есқараев]] (7 сәуір 2025 бастап)&lt;ref name=&quot;7sau25&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--735519 |title=Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2025-04-07 |accessdate=2026-09-15}}&lt;/ref&gt;
}}

=== [[Филиппин]] ===
# [[Данияр Қабидоллаұлы Сарекенов|Данияр Сарекенов]] (22 мамыр 2020 бастап)&lt;ref name=&quot;22mam20&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen-1343192715 |title=Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2020-05-22 |accessdate=2026-09-15}}&lt;/ref&gt;

=== [[Шри-Ланка]] ===
# [[Дулат Оразбекұлы Қуанышев|Дулат Қуанышев]] (– 8 қыркүйек 2014)&lt;ref name=&quot;8qir14&quot; /&gt;
# [[Ерлан Алтынбайұлы Әлімбаев|Ерлан Әлімбаев]] (2 қыркүйек 2020 – 19 сәуір 2021)&lt;ref name=&quot;19saw21a&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;2qir20&quot; /&gt;
# [[Нұрлан Әділұлы Жалғасбаев|Нұрлан Жалғасбаев]] (26 қаңтар 2022 – 7 сәуір 2025)&lt;ref name=&quot;26qan22&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;7sau25&quot; /&gt;
# [[Сергей Александрович Викторов|Сергей Викторов]] (21 сәуір 2025 бастап)&lt;ref name=&quot;21saw25&quot; /&gt;

== [[Америка]] ==

=== [[Америка Құрама Штаттары]] ===
{{columns-list|2|
#[[Әлім Шәкірұлы Жамбыршин|Әлім Жамбыршин]] (1992–1994)
#[[Төлеутай Ысқақұлы Сүлейменов|Төлеутай Сүлейменов]] (1994–1996)
#[[Болат Қабдылхамитұлы Нұрғәлиев|Болат Нұрғалиев]] (1996–2000)
#[[Қанат Бекмырзаұлы Саудабаев|Қанат Саудабаев]] (желтоқсан 2000 – 15 мамыр 2007)
#[[Ерлан Әбілфайызұлы Ыдырысов|Ерлан Ыдырысов]] (4 шілде 2007 – 28 қыркүйек 2012)
#[[Қайрат Ермекұлы Омаров|Қайрат Омаров]] (4 қаңтар 2013 – 4 қаңтар 2017)
#[[Ержан Хозеұлы Қазыхан|Ержан Қазыханов]] (15 ақпан 2017 – 6 сәуір 2021)&lt;ref name=&quot;15aqp17&quot; /&gt;
#[[Ержан Нигматоллаұлы Ашықбаев|Ержан Ашықбаев]] (5 сәуір 2021 – 26 қыркүйек 2025)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/tagayyndaular-53955 |title= Тағайындаулар |lang= kk
|publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2021-04-05 |accessdate= 2024-06-24}}&lt;/ref&gt;
# [[Мағжан Жанботаұлы Ілиясов|Мағжан Ілиясов]] (20 қазан 2025 бастап)
}}

=== [[Аргентина]] ===
# [[Қайрат Асаниязұлы Саржанов|Қайрат Саржанов]] (– 12 ақпан 2021)&lt;ref name=&quot;12aqp21-20&quot; /&gt;
# [[Болат Тұрарұлы Нүсіпов|Болат Нүсіпов]] (2 шілде 2021 бастап)&lt;ref name=&quot;2cil21&quot; /&gt;

=== [[Бразилия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Бақытжан Ордабаев]]  (2012 – желтоқсан 2015)
# [[Қайрат Асаниязұлы Саржанов|Қайрат Саржанов]] (29 наурыз 2016 – 12 ақпан 2021)&lt;ref name=&quot;12aqp21-20&quot; /&gt;
# [[Болат Тұрарұлы Нүсіпов|Болат Нүсіпов]] (12 ақпан 2021 бастап)&lt;ref name=&quot;12aqp21&quot; /&gt;
}}

=== [[Доминикан Республикасы]] ===
# [[Константин Васильевич Жигалов|Константин Жигалов]] (18 қараша 2013 – 27 сәуір 2018)&lt;ref name=&quot;27saw18&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;18qar13&quot; /&gt;
# [[Андриан Көпмағамбетұлы Елемесов|Андриан Елемесов]] (26 қыркүйек 2018 – 7 тамыз 2020)&lt;ref name=&quot;26qir18&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;elemesov2020&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlygymen-andrian-kopmagambetuly-elemesov-kazakstan-respublikasynyn-meksika-kurama-shtattaryndagy-totenshe-zhane-okil |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Андриан Көпмағамбетұлы Елемесов Қазақстан Республикасының Мексика Құрама Штаттарындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі қызметінен, Қазақстан Республикасының Доминикан Республикасындағы, Ямайкадағы, Панама Республикасындағы, Коста-Рика Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі қызметін қоса атқарудан босатылды |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2020-08-07 |accessdate= 2024-06-25}}&lt;/ref&gt;

=== [[Канада]] ===
{{columns-list|2|
# [[Ерлан Әділханұлы Әбілдаев|Ерлан Әбілдаев]] (2008–2011)
# [[Константин Васильевич Жигалов|Константин Жигалов]] (2012 – 27 сәуір 2018)&lt;ref name=&quot;27saw18&quot; /&gt; 
# [[Ақылбек Әбсатұлы Қамалдинов|Ақылбек Қамалдинов]] (27 сәуір 2018 – 16 маусым 2023)&lt;ref name=&quot;27saw18&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;16maw23&quot; /&gt;
# [[Дәулетбек Қайырбекұлы Құсайынов|Дәулетбек Құсайынов]] (4 шілде 2023 бастап)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/dauletbek-kusayyinov-jana-kyizmetke-tagayyindaldyi-352360/ |title= Дәулетбек Құсайынов жаңа қызметке тағайындалды |lang= kk |publisher= tengrinews |date= 2023-06-04 |accessdate= 2024-06-25}}&lt;/ref&gt;
}}

=== [[Коста-Рика]] ===
# [[Андриан Көпмағамбетұлы Елемесов|Андриан Елемесов]] (26 қыркүйек 2018 – 7 тамыз 2020)&lt;ref name=&quot;26qir18&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;elemesov2020&quot; /&gt;

=== [[Куба]] ===
# [[Константин Васильевич Жигалов|Константин Жигалов]] (18 қараша 2013 – 27 сәуір 2018)&lt;ref name=&quot;27saw18&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;18qar13&quot; /&gt; 
# [[Ақылбек Әбсатұлы Камалдинов|Ақылбек Камалдинов]] (26 қыркүйек 2018 – 15 наурыз 2022)&lt;ref name=&quot;26qir18&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen-1343192697 |title= Мемлекет Басшысының Жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2018-09-26 |accessdate= 2024-06-25}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;15naw22a&quot; /&gt;
# [[Андриан Көпмағамбетұлы Елемесов|Андриан Елемесов]] (15 наурыз 2022 бастап)&lt;ref name=&quot;15naw22b&quot; /&gt;

=== [[Мексика]] ===
# [[Андриан Көпмағамбетұлы Елемесов|Андриан Елемесов]] (2015 – 7 тамыз 2020)&lt;ref name=&quot;elemesov2020&quot; /&gt;
# [[Тимур Владимирұлы Пірімбетов|Тимур Пірімбетов]] (23 қазан 2023 – 15 қараша 2024)&lt;ref name=&quot;23qaz23&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;15qar24&quot;&gt;{{Cite web|url= https://akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--15102417 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2024-11-15 |accessdate= 2024-06-25}}&lt;/ref&gt;
# [[Алмұрат Асылмұратұлы Тұрғанбеков|Алмұрат Тұрғанбеков]] (15 қараша 2024 бастап)&lt;ref name=&quot;15qar24&quot; /&gt;

=== [[Панама]] ===
# [[Андриан Көпмағамбетұлы Елемесов|Андриан Елемесов]] (26 қыркүйек 2018 – 7 тамыз 2020)&lt;ref name=&quot;26qir18&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;elemesov2020&quot; /&gt;

=== [[Чили]] ===
# [[Қайрат Асаниязұлы Саржанов|Қайрат Саржанов]] (– 12 ақпан 2021)&lt;ref name=&quot;12aqp21-20&quot; /&gt;
# [[Болат Тұрарұлы Нүсіпов|Болат Нүсіпов]] (2 шілде 2021 бастап)&lt;ref name=&quot;2cil21&quot; /&gt;

=== [[Ямайка]] ===
# [[Константин Васильевич Жигалов|Константин Жигалов]] (18 қараша 2013 – 27 сәуір 2018)&lt;ref name=&quot;27saw18&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;18qar13&quot; /&gt;
# [[Андриан Көпмағамбетұлы Елемесов|Андриан Елемесов]] (26 қыркүйек 2018 –)&lt;ref name=&quot;26qir18&quot; /&gt;

== [[Африка]] ==

=== [[Алжир]] ===
# [[Берік Сақбайұлы Арын|Берік Арын]] (24 сәуір 2015 –)&lt;ref name=&quot;24sau15&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/18288-memleket-basshysynyn-zharlyktarymen |title=Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2015-04-24 |accessdate=2026-09-15}}&lt;/ref&gt;
# [[Арман Қайратұлы Исағалиев|Арман Исағалиев]] (2 наурыз 2019 – 2 қыркүйек 2020)&lt;ref name=&quot;2naw19-isa&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;2qir20&quot; /&gt;
# [[Қайрат Қайырбекұлы Лама Шариф|Қайрат Лама Шариф]] (11 қараша 2021 –)&lt;ref name=&quot;11qar21&quot;&gt;{{Cite web|url= https://akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-kazakstan-respublikasynyn-egipet-arab-respublikasyndagy-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-kayrat-kayyrbekuly-lama-sharif-kazakstan-tagayyndaldy-11104453 |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Қазақстан Республикасының Египет Араб Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі Қайрат Қайырбекұлы Лама Шариф Қазақстан Республикасының Алжир Халық Демократиялық Республикасындағы, Тунис Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі қызметін қоса атқарушы қызметіне тағайындалды |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2021-11-11 |accessdate= 2024-06-25}}&lt;/ref&gt;
# [[Әнуарбек Серікұлы Ахметов|Әнуарбек Ахметов]] (15 қараша 2024 бастап)&lt;ref name=&quot;15qar24&quot; /&gt;

=== [[Кения]] ===
# [[Барлыбай Кәрімұлы Садықов|Барлыбай Садықов]] (14 тамыз 2023 –)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--147029 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2023-08-14 |accessdate= 2024-06-25}}&lt;/ref&gt;
# [[Барлыбай Кәрімұлы Садықов|Барлыбай Садықов]] (23 мамыр 2025 бастап)&lt;ref name=&quot;23mam25&quot; /&gt;

=== [[Конго Республикасы]] ===
# [[Жан Сержанұлы Ғалиев|Жан Ғалиев]] (11 қараша 2025 бастап)

=== [[Ливия]] ===
{{columns-list|2|
# [[Бақыт Сәбитұлы Арыстан|Бақыт Арыстан]] (2003–2006 – УСӨ)
# [[Расул Берекетұлы Жұмалы|Расул Жұмалы]] (2006–2007 – УСӨ)
# [[Ержан Серікұлы Мұқаш|Ержан Мұқаш]] (2007–2009 – УСӨ)
# [[Мұхит Советұлы Оразаев|Мұхит Оразаев]] (2009–2011 – УСӨ)
}}

=== [[Мозамбик]] ===
# [[Еркін Қадырбекұлы Ахинжанов|Еркін Ахинжанов]] (9 қыркүйек 2024 бастап)

=== [[Мысыр]] ===
{{columns-list|2|
# [[Болатхан Құлжанұлы Тайжан|Болатхан Тайжан]] (1993–1999)
# [[Аслан Есболайұлы Мусин|Аслан Мусин]] (1999–2002)
# [[Бағдат Құлтайұлы Әміреев|Бағдат Әміреев]] (2002–2008)
# [[Бақтияр Сардарбекұлы Тасымов|Бақтияр Тасымов]] (2008–2011)
# [[Берік Сақбайұлы Арын|Берік Арын]] (2011 – қазан 2016) 
# [[Арман Қайратұлы Исағалиев|Арман Исағалиев]] (16 наурыз 2017 – 2 қыркүйек 2020)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlygymen-arman-kairatuly-isagaliev-kazakstan-respublikasynyn-egipet-arab-respublikasyndagy-totenshe-zhane-okiletti-e |title=Мемлекет басшысының Жарлығымен Арман Қайратұлы Исағалиев Қазақстан Республикасының Египет Араб Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі қызметіне тағайындалды |lang=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2017-03-16 |accessdate=2026-09-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;2qir20&quot; /&gt;
# [[Қайрат Қайырбекұлы Лама Шариф|Қайрат Лама Шариф]] (2 қыркүйек 2020 – 5 қаңтар 2025)&lt;ref name=&quot;2qir20&quot; /&gt;
# [[Асқар Жеңісұлы Жеңіс|Асқар Жеңіс]] (5 қаңтар 2025 бастап)&lt;ref name=&quot;qrsim25&quot; /&gt;
}}

=== [[Оңтүстік Африка Республикасы|Оңтүстік Африка]]===
{{columns-list|2|
# [[Талғат Ғабдуллаұлы Қалиев|Талғат Қалиев]] (2014–2019) 
# [[Қанат Қобыландыұлы Тумыш|Қанат Тумыш]] (12 шілде 2019 – 11 қаңтар 2023)&lt;ref name=&quot;11qan23a&quot; /&gt;
# [[Еркін Қадырбекұлы Ахинжанов|Еркін Ахинжанов]] (11 қаңтар 2023 бастап)&lt;ref name=&quot;11qan23&quot; /&gt;
}}

=== [[Танзания]] ===
# [[Еркін Қадырбекұлы Ахинжанов|Еркін Ахинжанов]] (9 қыркүйек 2024 бастап)

=== [[Того]] ===
# [[Сәулекүл Сайлауқызы]] (26 наурыз 2024 бастап)&lt;ref name=&quot;26naw24&quot; /&gt;

=== [[Тунис]] ===
# [[Берік Сақбайұлы Арын|Берік Арын]] (24 сәуір 2015 –)&lt;ref name=&quot;24sau15&quot; /&gt;
# [[Арман Қайратұлы Исағалиев|Арман Исағалиев]] (2 наурыз 2019 – 2 қыркүйек 2020)&lt;ref name=&quot;2naw19-isa&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlygymen-kazakstan-respublikasynyn-egipet-arab-respublikasyndagy-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-arman-kairatuly-isa |title=Мемлекет басшысының Жарлығымен Қазақстан Республикасының Египет Араб Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі Арман Қайратұлы Исағалиев Қазақстан Республикасының Алжир Халық Демократиялық Республикасындағы, Тунис Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі қызметін қоса атқарушы болып тағайындалды |lang=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2019-03-02 |accessdate=2026-09-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;2qir20&quot; /&gt;
# [[Қайрат Қайырбекұлы Лама Шариф|Қайрат Лама Шариф]] (11 қараша 2021 – 5 қаңтар 2025)&lt;ref name=&quot;11qar21&quot; /&gt;
# [[Әнуарбек Серікұлы Ахметов|Әнуарбек Ахметов]] (13 қазан 2025 бастап)&lt;ref name=&quot;13qaz25&quot; /&gt;

=== [[Эфиопия]] ===
Елшілік 2014 жылғы 5 ақпанда құрылды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/efiopiya-federativtik-demokratiyalyk-respublikasynda-kazakstan-respublikasynyn-elshiligin-ashu-turaly-1 |title=Эфиопия Федеративтік Демократиялық Республикасында Қазақстан Республикасының Елшілігін ашу туралы |lang=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2014-02-05 |accessdate=2026-09-15}}&lt;/ref&gt;
{{columns-list|2|
# [[Ерлік Шәкірұлы Әли|Ерлік Әли]] (21 қазан 2014 – 19 шілде 2019)&lt;ref name=&quot;21qaz14&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/17045-memleket-basshysynyn-zharlyktarymen |title=Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |lang=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2014-10-21 |accessdate=2026-09-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlygymen-erlik-shakiruly-ali-kazakstan-respublikasynyn-efiopiya-federativtik-demokratiyalyk-respublikasyndagy-totens |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Ерлік Шәкірұлы Әли Қазақстан Республикасының Эфиопия Федеративтік Демократиялық Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі қызметінен қызметінен босатылды |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2019-07-19 |accessdate= 2024-06-25}}&lt;/ref&gt;
# [[Барлыбай Кәрімұлы Садықов|Барлыбай Садықов]] (19 шілде 2019 – 23 мамыр 2025)&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlygymen-barlybai-karimuly-sadykov-kazakstan-respublikasynyn-efiopiya-federativtik-demokratiyalyk-respublikasyndagy- |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Барлыбай Кәрімұлы Садықов Қазақстан Республикасының Эфиопия Федеративтік Демократиялық Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі қызметіне тағайындалды |lang= kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2019-07-19 |accessdate= 2024-06-25}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;23mam25&quot; /&gt;
# [[Жалғас Жұмаұлы Әділбаев|Жалғас Әділбаев]] (23 мамыр 2025 бастап)&lt;ref name=&quot;23mam25&quot; /&gt;
}}

== [[Океания]] ==
=== [[Аустралия]] ===
# [[Аркен Кеңесбекұлы Арыстанов|Аркен Арыстанов]] (22 мамыр 2020 – 21 қазан 2022)&lt;ref name=&quot;22mam20&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;arystanov&quot;&gt;{{Cite web|url=https://prg.kz/document/?doc_id=30098050 |title=Арыстанов Аркен Кенесбекович |lang=ru |work=prg.kz |accessdate=2026-09-15}}&lt;/ref&gt;
# [[Асқар Сейдахметұлы Құттықадам|Асқар Құттықадам]] (16 наурыз 2023 бастап)&lt;ref name=&quot;16maw23&quot; /&gt;

=== [[Жаңа Зеландия]] ===
# [[Аркен Кеңесбекұлы Арыстанов|Аркен Арыстанов]] (21 желтоқсан 2019 – 21 қазан 2022)&lt;ref name=&quot;21jel19&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;arystanov&quot; /&gt;
# [[Асқар Сейдахметұлы Құттықадам|Асқар Құттықадам]] (16 наурыз 2023 бастап)&lt;ref name=&quot;16maw23&quot; /&gt;

== Халықаралық ұйымдар жанындағы тұрақты өкілдер ==
=== [[Біріккен Ұлттар Ұйымы]] ===
# [[Ақмарал Хайдарқызы Арыстанбекова|Ақмарал Арыстанбекова]] (1992–1999)
# [[Мәдина Бинешқызы Жарбосынова|Мәдина Жарбосынова]] (1999–2003)
# [[Ержан Хозеұлы Қазыхан|Ержан Қазыханов]] (2003–2007)
# [[Бірғаным Сарықызы Әйтімова|Бірғаным Әйтімова]] (2007–2013)
# [[Қайрат Құдайбергенұлы Әбдірахманов|Қайрат Әбдірахманов]] (2013–2016)
# [[Қайрат Ермекұлы Омаров|Қайрат Омаров]] (2017–2020)
# [[Мағжан Жанботаұлы Ілиясов|Мағжан Ілиясов]] (2020–2022)&lt;ref name=&quot;30qir20&quot; /&gt;
# [[Ақан Ақасұлы Рахметуллин|Ақан Рахметуллин]] (2022–2024)&lt;ref name=&quot;6qaz22&quot; /&gt;
# [[Қайрат Ермекұлы Омаров|Қайрат Омаров]] (16 мамыр 2024 бастап)

=== [[Дүниежүзілік сауда ұйымы]] ===
# [[Жанар Сейдақметқызы Айтжан|Жанар Айтжан]] (6 қазан 2022 – 2024)&lt;ref name=&quot;6qaz22&quot; /&gt;
# [[Әсет Арманұлы Ерғалиев|Әсет Ерғалиев]] (2024–2025)
# [[Қайрат Қалмұқаметұлы Төребаев|Қайрат Төребаев]] (17 наурыз 2025 бастап)

=== [[Еуразиялық экономикалық одақ]] ===
# [[Рүстем Сұлтанұлы Жиенбаев|Рүстем Жиенбаев]] (?–2008)
# [[Бақытжан Ордабаев]] (2008–2012)
# [[Фархат Шахафутдинұлы Әбдіхалықов|Фархат Әбдіхалықов]] (2012–2015)

=== [[Еуропа одағы]], [[НАТО|Солтүстік Атлант шарты ұйымы]] ===
Қазақстанның Люксембургтегі елшісі 1994 жылдан бері Еуроодақ пен НАТО жанындағы Қазақстанның тұрақты өкілі қызметін қоса атқарады:
# [[Әуесхан Мақатайұлы Қырбасов|Әуесхан Қырбасов]] (1994–1998)
# [[Ахметжан Смағұлұлы Есімов|Ахметжан Есімов]] (1998–2001)
# [[Төлеутай Ысқақұлы Сүлейменов|Төлеутай Сүлейменов]] (2001–2003)
# [[Константин Васильевич Жигалов|Константин Жигалов]] (2003–2009)
# [[Ерік Мылтықбайұлы Өтембаев|Ерік Өтембаев]] (2009–2012)
# [[Алмаз Нәсіредденұлы Хамзаев|Алмаз Хамзаев]] (2012–2018)
# [[Айгүл Сайфоллақызы Құспан|Айгүл Құспан]] (2018–2021)
# [[Марғұлан Бақытұлы Баймұхан|Марғұлан Баймұхан]] (19 сәуір 2021 – 5 шілде 2025)&lt;ref name=&quot;19saw21&quot; /&gt;
# [[Роман Юрьевич Василенко|Роман Василенко]] (5 шілде 2025 жылдан бастап)

=== [[Ислам ынтымақтастық ұйымы]] ===
Қазақстанның Сауд Арабиясындағы елшісі 2013 жылдан бері ИЫҰ жанындағы Қазақстанның тұрақты өкілі қызметін қоса атқарады:
# [[Бақыт Данабекұлы Батыршаев|Бақыт Батыршаев]] (2010–2019)
# [[Берік Сақбайұлы Арын|Берік Арын]] (2019–2024)
# [[Мадияр Смәділұлы Меңілбеков|Мадияр Меңілбеков]] (18 сәуір 2024 бастап)&lt;ref name=&quot;18saw24&quot; /&gt;

=== [[Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы]] ===
Қазақстанның Беларусьтегі елшісі 1995 жылдан бері ТМД Жарғылық органдарының жанындағы Қазақстанның тұрақты өкілі қызметін қоса атқарады:
# [[Валерий Батайұлы Темірбаев|Валерий Темірбаев]] (1995–1996)
# [[Юрий Алексеевич Клочков|Юрий Клочков]] (1996–1998)
# [[Владимир Иванович Алесин|Владимир Алесин]] (1998–2003)
# [[Ғазиз Алдамжаров]] (2003–2006)
# [[Болат Ғазизұлы Ысқақов|Болат Ысқақов]] (2006–2008)
# [[Анатолий Владимирович Смирнов|Анатолий Смирнов]] (2008–2012)
# [[Ерғалы Бөлегенов|Ерғали Бөлегенов]] (2012–2017)
# [[Ермұхамет Қабиденұлы Ертісбаев|Ермұхамет Ертісбаев]] (2017–2019)
# [[Асқар Асанұлы Бейсенбаев|Асқар Бейсенбаев]] (2019–2023)
# [[Ерлан Сапарұлы Байжанов|Ерлан Байжанов]] (2023–2024)&lt;ref name=&quot;25tam23&quot; /&gt;
# [[Тимур Мекешұлы Жақсылықов|Тимур Жақсылықов]] (4 маусым 2024 бастап)&lt;ref name=&quot;jaqsylyqov24&quot; /&gt;

=== [[Түркі Мемлекеттерінің Ұйымы]] жанындағы тұрақты өкіл ===
# [[Еркебұлан Оңалбекұлы Сәпиев|Еркебұлан Сәпиев]] (23 мамыр 2025 бастап)&lt;ref name=&quot;23mam25&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--2344456 |title=Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2025-05-23 |accessdate=2026-09-15}}&lt;/ref&gt;

=== [[Ұжымдық қауіпсіздік туралы шарт ұйымы]] ===
# [[Владимир Иванович Алесин|Владимир Алесин]] (2005–2017)
# [[Жәнібек Абдуләкімұлы Иманалиев|Жәнібек Иманалиев]] (2017 – 21 сәуір 2022)&lt;ref name=&quot;21saw22&quot; /&gt;
# [[Марат Зеникенұлы Сыздықов|Марат Сыздықов]] (21 сәуір 2022 бастап)&lt;ref name=&quot;21saw22a&quot; /&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер|2}}

{{Қазақстанның халықаралық қатынастары}}

[[Санат:Қазақстан елшілері]]
[[Санат:Қазақстан бойынша тізімдер]]
[[Санат:Қазақстан елшілерінің тізімдері]]</text>
      <sha1>ntczvrlobu12g9js0tzvmwky605h8fn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Камала Харрис</title>
    <ns>0</ns>
    <id>648725</id>
    <revision>
      <id>3654783</id>
      <parentid>3477784</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T06:18:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aldogarov</username>
        <id>95591</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:АҚШ президенттігіне үміткерлер (2024)|АҚШ президенттігіне үміткерлер (2024)]]» деген санатты аластады; «[[Санат:Әйел саясаткер|Әйел саясаткер]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3654783</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31456" sha1="fudd14z5ukz3pra9g8iu37mrtynangu" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | Есімі                 = Камала Харрис
 | Шынайы есімі          = {{lang-en|Kamala Harris}}
 | Суреті                = Kamala Harris Vice Presidential Portrait.jpg
 | Атауы                 = Ресми портреті, 2021 жыл
 | Титулы                = [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] 49-[[АҚШ вице-президенті|Вице-президенті]]
 | Ту                    = Seal of the Vice President of the United States.svg
 | Ту2                   = Flag of the Vice President of the United States.svg
 | Басқара бастады       = 20 қаңтар 2021
 | Басқаруын аяқтады     = 20 қаңтар 2025
 | Президент             = [[Джо Байден]]
 | Ізашары               = [[Майк Пенс]]
 | Ізбасары              = [[Джей Ди Вэнс]]
 | Титулы_2              = [[Калифорния]] штатынан [[АҚШ Сенаты|АҚШ сенаторы]]
 | Ту_2                  = Seal of the United States Senate.svg
 | Ту2_2                 = Flag of California.svg
 | Басқара бастады_2     = 3 қаңтар 2017 
 | Басқаруын аяқтады_2   = 18 қаңтар 2021
 | Ізашары_2             = [[Барбара Боксер]]
 | Ізбасары_2            = [[Алекс Падилья]]
 | Титулы_3              = Калифорнияның бас прокуроры
 | Ту_3                  = Seal of California.svg
 | Ту2_3                 = Flag of California.svg
 | Басқара бастады_3     = 3 қаңтар 2011
 | Басқаруын аяқтады_3   = 3 қаңтар 2017
 | Губернатор_3          = [[Джерри Браун]]
 | Ізашары_3             = [[Джерри Браун]]
 | Ізбасары_3            = {{iw|Хавьер Бесерра|Хавьер Бесерра|en|Xavier Becerra}}
 | Титулы_4              = [[Сан-Франциско]]ның округтік прокуроры
 | Ту_4                  = Seal of San Francisco.png
 | Ту2_4                 = Flag of San Francisco, California.svg
 | Басқара бастады_4     = 8 қаңтар 2004
 | Басқаруын аяқтады_4   = 3 қаңтар 2011
 | Ізашары_4             = {{iw|Теренс Холлинан|Теренс Холлинан|en|Terence Hallinan}}
 | Ізбасары_4            = {{iw|Джордж Гаскон|Джордж Гаскон|en|George Gascón}}
 | Партиясы              = [[Демократиялық партия (АҚШ)|Демократиялық партия]]
 | Жұбайы                = [[Даг Эмхофф]] (2014 {{comment|үйл.|2014 жылы үйленді}})
 | Әкесі                 = [[Дональд Харрис (экономист)|Дональд Харрис]]
 | Анасы                 = [[Шамала Гопалан]]
 | Білімі                = 1) [[Говард университеті]]&lt;br&gt;2) [[Калифорния университеті]]
 | Туған күні            = 20.10.1964
 | Туған жері            = [[Окленд (Калифорния)|Окленд]], {{туғанжері|Аламида (округ){{!}}Аламида округі|Аламида округінде}}, [[Калифорния]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]
 | Діні                  = [[баптизм]]
 | Қолтаңбасы            = Kamala Harris Signature.svg
 | Сайты                 = {{URL|https://kamalaharris.com/}}
}}
'''Камала Деви Харрис'''{{efn|{{lang-en|Kamala Devi Harris}}, {{IPA|[ˈkɑːmələ ˈdeɪvi 'hærɪs]}}, қысқартқанда '''Камала Харрис'''}} ([[20 қазан]] [[1964 жыл]]ы, [[Окленд (Калифорния)|Окленд]], [[Калифорния]]) — [[Америка Құрама Штаттары|америкалық]] [[заңгер]] және [[саясаткер]] және 2021 жылдан 2025 жылға дейінгі [[АҚШ вице-президенті]]. Харрис — АҚШ вице-президенті болған тұңғыш әйел, тұңғыш [[Афроамерикалықтар|қара нәсіл]]ді және тұңғыш [[Азиялық шығу тегі бар америкалықтар|азиялық]] адам және [[2024 АҚШ президент сайлауы]]ндағы [[Демократиялық партия (АҚШ)|Демократиялық партия]]ның сәтсіз үміткері болған. Ол 2017 жылдан 2021 жылға дейін [[АҚШ Сенаты]]нда [[Калифорния]] штатынан сайланған сенатор ретінде және ертерек сол штаттың бас прокуроры ретінде қызмет еткен.

[[Окленд (Калифорния)|Окленд, Калифорния]]да туған Харрис [[Говард университеті]] мен [[Калифорния университеті]]нде білім алған. Ол өзінің кәсібін [[Аламида округі]]нің аймақтық прокуроры (АП) ретінде бастады. Бұдан кейін ол [[Сан-Франциско]] аймақтық және кейін қалалық прокуратураларында жұмыс істеді де, 2003 жылы аймақтық прокурор болып сайланды. 2010 жылы Харрис Калифорния бас прокуроры болып сайланды да, бұл штат тарихындағы осы лауазымдарға сайланған тұңғыш әйел, тұңғыш [[Афроамерикалықтар|афроамерикалық]] тұлға және тұңғыш [[Азиялық шығу тегі бар америкалықтар|азиялық америкалық]] адам болды.

2017–2021 жылдары аралығында Харрис Калифорния штатынан сайланған кіші сенатор болды. 2016 жылы Сенатқа сайланған ол [[АҚШ Сенаты]]на түскен екінші африкалық-америкалық әйел және тұңғыш оңтүстік азиялық адам болды. Сенатор ретінде Харрис қаруларды шектеу туралы заңдарды, [[марихуана]]ны федералды заңдастыруды, денсаулық сақтау мен салық салуды реформалауды жақтады. Ол Сенаттағы тыңдаулар кезінде [[Дональд Трамп|Трамп]] әкімшілігінің шенеуніктеріне, соның ішінде Трамптың екінші [[АҚШ Жоғарғы соты|Жоғарғы сот]] кандидаты [[Бретт Кавано]]ға сұрақ қойғаны үшін танымалдыққа ие болды.

Харрис [[Демократиялық партия (АҚШ)|Демократиялық партия]]дан 2019 жылы президенттікке үміткер болуға ұмтылды, бірақ праймериз алдында жарыстан бас тартты. [[Джо Байден]] оны өзінің серіктесі ретінде таңдады да, екеуі 2020 жылы қызметтегі президент пен вице-президент [[Дональд Трамп]] пен [[Майк Пенс]]ке қарсы [[2020 АҚШ президент сайлауы|2020 жылы жеңіске жетті]]. Қызметке кіріскеннен кейін тең бөлінген Сенатқа төрағалық еткен Харрис Сенаттың президенті ретінде маңызды рөл атқарды, Сенаттың келіспей қалған кезінде соңғы шешімді біраз кезде қабылдап та жүрді. Байден [[2024 АҚШ президент сайлауы|2024 жылы президенттікке бару]]дан бас тартты да, Харрис өзінің президенттікке сайлауалды науқанын бастап, Байденнің қолдауын алды. Ол өзінің серіктесі ретінде [[Миннесота губернаторларының тізімі|Миннесота губернаторы]] [[Тим Уолз]]ды таңдады. Сайлау нәтижесінде ол, алайда, республикашыл қарсыласы [[Дональд Трамп]]қа қарсы жеңілді.

== Жастық шағы және ерте мансабы ==
=== Жастық шағы және білімі ===
Камала Деви Харрис{{efn|Харристі бастапқыда ата-анасы '''Камала Иер Харрис''' деп атады, олар екі аптадан кейін [[аффидевит]] жасап жатқанда толық есімін Камала Деви Харрис деп қылды.}} 1964 жылғы 20 қазанда&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url= https://bioguide.congress.gov/search/bio/H001075 |title= HARRIS, Kamala Devi |lang= en |work= bioguide.congress.gov |publisher= АҚШ Конгрессінің өмірбаяндар каталогы |accessdate= 2024-09-12}}&lt;/ref&gt; [[Окленд (Калифорния)|Окленд, Калифорния]]да туған.&lt;ref&gt;{{cite web|author= Kim, Catherin; Stanton, Zack |date= 2020-08-11 |title= 55 Things You Need to Know About Kamala Harris |url= https://www.politico.com/news/magazine/2020/08/11/kamala-harris-vp-background-bio-biden-running-mate-2020-393885 |accessdate= 2020-08-23 |publisher= Politico}} {{Wayback|date= 2020-08-22 |url= https://web.archive.org/web/20200822230300/https://www.politico.com/news/magazine/2020/08/11/kamala-harris-vp-background-bio-biden-running-mate-2020-393885}}&lt;/ref&gt; Оның анасы, [[Шамала Гопалан]], 1958 жылы Америка Құрама Штаттарына Үндістаннан келген биолог болған және [[Калифорния университеті, Беркли|Берклидегі Калифорния университеті]]нде [[эндокринология]] саласында білім алды. 40 жылдай созылған оның мансабы кезінде ол [[сүт безі]]нің [[Қатерлі ісік|қатерлі ісігі]]нің зерттелуіне өз үлесін қосты.&lt;ref name=&quot;bcaction&quot;&gt;{{cite web|date= 2009-06-21 |title= In Memoriam: Dr. Shyamala G. Harris |url= https://bcaction.org/2009/06/21/in-memoriam-dr-shyamala-g-harris/ |accessdate= 2019-01-23 |publisher= Breast Cancer Action}} {{Wayback|date= 2019-01-23 |url= https://web.archive.org/web/20190123121324/https://bcaction.org/2009/06/21/in-memoriam-dr-shyamala-g-harris/}}&lt;/ref&gt; Харристің әкесі, [[Дональд Харрис (экономист)|Дональд Харрис]],&lt;ref&gt;{{cite book |first=Kamala |last=Harris |title=The Truths We Hold: An American Journey |url=https://books.google.com/books?id=vUFkDwAAQBAJ |year=2019 |publisher=Penguin Publishing Group |isbn=978-0-525-56072-2 |pages=[https://books.google.com/books?id=vUFkDwAAQBAJ&amp;pg=PA320 320], [https://books.google.com/books?id=vUFkDwAAQBAJ&amp;pg=PA330 330] |access-date=2023-08-17}} {{Wayback|date= 2024-03-03 |url= https://web.archive.org/web/20240303000912/https://books.google.com/books?id=vUFkDwAAQBAJ}}&lt;/ref&gt; 1961 жылы Америка Құрама Штаттарына [[Ямайка отары|Ямайка]]дан келген болатын, сол университетке де түсті де, даму экономикасын зерттеді. [[Стэнфорд университеті]]нің экономика кафедрасында қызмет ету құқығын алған алғашқы қаранәсілді стипендиат болып, қазір ол жерде құрметті мәртебеге ие.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Barry |first=Ellen |date=2020-11-07 |title=Kamala Harris's Father, a Footnote in Her Speeches, Is a Prominent Economist |url=https://www.nytimes.com/article/kamala-harris-dad-don-harris.html |access-date=2024-07-22 |publisher=[[The New York Times]] |issn=0362-4331}} {{Wayback|date=2024-07-22 |url= https://web.archive.org/web/20240722141019/https://www.nytimes.com/article/kamala-harris-dad-don-harris.html}}&lt;/ref&gt; Камала Харристің ата-аналары 1962 жылы танысты да, 1963 жылы үйленді.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Barry |first=Ellen |date=2020-09-13 |title=How Kamala Harris's Immigrant Parents Found a Home, and Each Other, in a Black Study Group |url=https://www.nytimes.com/2020/09/13/us/kamala-harris-parents.html |access-date=2024-08-31 |publisher=The New York Times |lang=en |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;

[[Сурет:Kamala Harris - Berkeley childhood home.jpg|нобай|солға|[[Беркли]]дегі Харристің туып-өскен үйі]]

Харристер [[Беркли|Беркли, Калифорния]]да тұрды да, 1966 жылы, Камаланың екінші туған күніне қарай көшіп кетті. Олар кейін [[Орта Батыс]]тағы [[университеттік қала]]ларда тұрды да, ата-аналары сол жерде зерттеу, оқытумен айналысты:&lt;ref name=&quot;BerkeleysideHouse&quot; /&gt; [[Эрбана (Иллинойс)|Эрбана, Иллинойс]] (осы қалада Камаланың сіңлісі 1966 жылы [[Майя Харрис|Майя]] туған еді), [[Эванстон (Иллинойс)|Эванстон, Иллинойс]], [[Мадисон|Мәдисон, Висконсин]].&lt;ref&gt;{{cite news |last=Kacich |first=Tom |title=Tom's #Mailbag, Aug. 2, 2019 |url=https://www.news-gazette.com/news/toms-mailbag-aug-2-2019/article_2e901c56-67e8-54d6-a2b4-aa2f087d225f.html |work=The News-Gazette |date=2019-08-02 |access-date=2022-08-19}} {{Wayback|date=2022-08-25 |url= https://web.archive.org/web/20220825213212/https://www.news-gazette.com/news/toms-mailbag-aug-2-2019/article_2e901c56-67e8-54d6-a2b4-aa2f087d225f.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;BerkeleysideHouse&quot;&gt;{{cite web |last=Dinkelspiel |first=Frances |title=Update: Change in Berkeley law not needed to landmark the childhood home of Kamala Harris |url=https://www.berkeleyside.org/2021/03/08/no-changes-needed-in-berkeley-to-landmark-the-childhood-home-of-kamala-harris |work=Berkeleyside |date=2021-03-08 |accessdate=2022-08-19}} {{Wayback|date=2022-08-19 |url= https://web.archive.org/web/20220819233234/https://www.berkeleyside.org/2021/03/08/no-changes-needed-in-berkeley-to-landmark-the-childhood-home-of-kamala-harris}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;makes her case&quot;&gt;{{cite magazine |title=Kamala Harris Makes Her Case |first=Dana |last=Goodyear |url=https://www.newyorker.com/magazine/2019/07/22/kamala-harris-makes-her-case |magazine=The New Yorker |access-date=2022-08-19 |date=2019-07-15}} {{Wayback|date=2021-11-18 |url= https://web.archive.org/web/20211118140540/https://www.newyorker.com/magazine/2019/07/22/kamala-harris-makes-her-case}}&lt;/ref&gt; 1970 жылға қарай Харристердің некесі әлсіреп қалды да, Шамала екі қызымен бірге Калифорнияға көшіп кетті;&lt;ref&gt;{{cite news |last=Horwitz |first=Sari |date=2012-02-27 |title=Justice Dept. lawyer Tony West to take over as acting associate attorney general |newspaper=The Washington Post |url=https://www.washingtonpost.com/politics/justice-dept-lawyer-tony-west-to-take-over-as-acting-associate-attorney-general/2012/02/24/gIQAqyBOeR_story.html |access-date=2020-08-23}} {{Wayback|date=2019-07-08 |url= https://web.archive.org/web/20190708054021/https://www.washingtonpost.com/politics/justice-dept-lawyer-tony-west-to-take-over-as-acting-associate-attorney-general/2012/02/24/gIQAqyBOeR_story.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last=Martinez |first=Michael |date=2010-10-23 |title=A 'Female Obama' seeks California attorney general post |work=CNN |url= https://edition.cnn.com/2010/POLITICS/10/22/california.kamala.harris.profile/ |accessdate=2014-01-22}} {{Wayback|date=2016-11-16 |url= https://web.archive.org/web/20161116111208/http://edition.cnn.com/2010/POLITICS/10/22/california.kamala.harris.profile/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;BerkeleysideHouse&quot; /&gt; Камала жеті жасында болғанда әке-шешесі ажырасты.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Barry |first=Ellen |date=2020-09-13 |title=How Kamala Harris' Immigrant Parents Found a Home, and Each Other, in a Black Study Group |url=https://www.nytimes.com/2020/09/13/us/kamala-harris-parents.html |accessdate=2024-08-27 |publisher= [[The New York Times]]}} {{Wayback|url=https://web.archive.org/web/20240827041642/https://www.nytimes.com/2020/09/13/us/kamala-harris-parents.html |date=2024-08-27}}&lt;/ref&gt; 1972 жылы Дональд Харрис Стэнфорд университетінде қызметке қабылданды; Камала мен [[Майя Харрис|Майя]] демалыс күндерін [[Пало Альто]]дағы әкелерінің үйінде өткізді және апта бойы Берклидегі аналарының үйінде тұрды.&lt;ref name=&quot;USATodayTimeline&quot;&gt;{{Cite web |last=Russell |first=George Fabe |title=Where did Kamala Harris grow up? A timeline |url=https://www.usatoday.com/story/news/politics/elections/2024/08/23/where-did-kamala-harris-grow-up/74921659007/ |accessdate=2024-08-27 |work=USA TODAY |lang=en}}&lt;/ref&gt; Шамала Окленд пен Берклидегі афроамерикалық интеллигенция мен белсенділермен достасып жүрген.&lt;ref name=&quot;makes her case&quot;/&gt; 1976 жылы Шамала [[Макгилл университеті]]нің Медицина мектебінде ғылыми лауазымды қабылдап, қыздарымен [[Монреаль]], [[Квебек]]ке көшті.&lt;ref&gt;{{cite news|first= Sam |last= Whiting |url= https://www.sfgate.com/entertainment/article/Kamala-Harris-grew-up-idolizing-lawyers-3232851.php |title= Kamala Harris grew up idolizing lawyers |publisher= San Francisco Chronicle |date= 2009-05-14 |accessdate=2014-01-11}} {{Wayback|date=2020-03-01 |url= https://web.archive.org/web/20200301010320/https://www.sfgate.com/entertainment/article/Kamala-Harris-grew-up-idolizing-lawyers-3232851.php}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;JGH News - November 2020&quot;&gt;{{cite web |title= When your best friend from high school winds up in the White House |work= JGH News |date=қараша 2020 |url=https://jghnews.ciussswestcentral.ca/when-your-best-friend-from-high-school-winds-up-in-the-white-house/ |accessdate=2024-04-28}} {{Wayback|date= 2024-04-28 |url= https://web.archive.org/web/20240428005842/https://jghnews.ciussswestcentral.ca/when-your-best-friend-from-high-school-winds-up-in-the-white-house/}}&lt;/ref&gt; Харрис 1981 жылы Монреальдағы Вестмонт орта мектебін бітірді.&lt;ref name=&quot;Dale 2018&quot;&gt;{{cite news |last=Dale |first=Daniel |title=U.S. Sen. Kamala Harris' classmates from her Canadian high school cheer her potential run for president |url=https://www.thestar.com/news/world/2018/12/29/kamala-harriss-classmates-from-her-canadian-high-school-cheer-her-campaign-for-us-president.html |work=Toronto Star |date=2018-12-29 |accessdate=2019-07-01}} {{Wayback|date=2019-09-14 |url= https://web.archive.org/web/20190914123459/https://www.thestar.com/news/world/2018/12/29/kamala-harriss-classmates-from-her-canadian-high-school-cheer-her-campaign-for-us-president.html}}&lt;/ref&gt;

1981–1982 жылдары Харрис Монреальдағы Ваниер колледжіне барды да,&lt;ref&gt;{{Cite web |last= Cohen |first= Mike |date= 2021-01-20 |title= Kamala Harris now remembered for her Vanier roots |url= https://www.thesuburban.com/columnists/mike_cohen_cohen_chatter/kamala-harris-now-remembered-for-her-vanier-roots/article_7f344a74-971f-569b-8566-c4c68e8f1c51.html  |accessdate= 2024-07-21 |publisher= The Suburban Newspaper}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20210304040451/https://www.thesuburban.com/columnists/mike_cohen_cohen_chatter/kamala-harris-now-remembered-for-her-vanier-roots/article_7f344a74-971f-569b-8566-c4c68e8f1c51.html |date= 2021-03-04}}&lt;/ref&gt; кейін [[Вашингтон]]дағы көбіне афроамерикалық болған [[Говард университеті]]ндегі оқуға түсті.&lt;ref name=&quot;Washington Post September 2019&quot;&gt;{{cite news |last=Givhan |first=Robin |date= 2019-09-16 |title=Kamala Harris grew up in a mostly white world. She then went to a black university in a black city. |url=https://www.washingtonpost.com/politics/2019/09/16/kamala-harris-grew-up-mostly-white-world-then-she-went-black-university-black-city |date= 2021-06-10 |accessdate= 2020-08-15 |publisher= [[The Washington Post]]}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20210610045040/https://www.washingtonpost.com/politics/2019/09/16/kamala-harris-grew-up-mostly-white-world-then-she-went-black-university-black-city/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Washingtonian&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.washingtonian.com/2020/08/17/kamala-harris-is-no-dc-newcomer-what-has-her-life-looked-like-here-so-far/ |title= Kamala Harris Is No DC Newcomer. What Has Her Life Looked Like Here So Far? |first= Mimi |last= Montgomery |date= 2020-08-17 |publisher= Washingtonian |accessdate= 2024-07-25}} {{Wayback|date= 2023-10-02 |url= https://web.archive.org/web/20231002190338/https://www.washingtonian.com/2020/08/17/kamala-harris-is-no-dc-newcomer-what-has-her-life-looked-like-here-so-far/}}&lt;/ref&gt; 1986 жылы ол сол жердегі оқуын бітірді де, [[саясаттану]]шы және экономист дәрежелеріне ие болды.&lt;ref&gt;{{cite web |last= Holmes |first= Tamara |title= Raising Up Kamala |url= https://magazine.howard.edu/stories/raising-up-kamala |publisher= Howard Magazine |accessdate= 2024-10-17}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last= Rosalsky |first= Greg |title= Where Kamala Harris Studied Economics |url= https://www.npr.org/sections/money/2020/10/06/920350374/where-kamala-harris-studied-economics |publisher= NPR |accessdate= 2024-10-17}}&lt;/ref&gt; Харрис кейін Сан-Францискодағы [[Калифорния университеті]]нің Хэйстингс заң коллеждіне барып,&lt;ref&gt;{{cite news|title= LEOP: Opening Doors for Students of Promise |url= https://www.uchastings.edu/2018/08/14/uc-hastings-2018-magazine-preview-opening-doors-for-students-of-promise/ |accessdate= 2020-08-13 |publisher= UC Hastings Magazine |date= 2018-08-14}} {{Wayback|date= 2020-09-25 |url= https://web.archive.org/web/20200925110005/https://www.uchastings.edu/2018/08/14/uc-hastings-2018-magazine-preview-opening-doors-for-students-of-promise/}}&lt;/ref&gt; 1989 жылы юриспуденция докторы болды.&lt;ref&gt;{{cite news|title= Kamala Harris '89 Wins Race for California Attorney General |publisher= UC Hastings News Room |date= 2010-11-24 |url= https://www.uchastings.edu/media-and-news/news/2010/11/kamala-harris.html |accessdate= 2011-02-02}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20101130223928/https://uchastings.edu/media-and-news/news/2010/11/kamala-harris.html |date= 2010-11-30}}&lt;/ref&gt;

=== Ертерек мансабы ===
1990 жылы Харрис [[Аламида (округ)|Аламида округі]] аймақтық прокурорының орынбасары болып тағайындалды, бұл жерде оны «болашағы бар қабілетті прокурор» деп сипаттады.&lt;ref name=&quot;latimes-brown-harris&quot; /&gt; 1994 жылы Харриспен жолығысып жүрген Калифорния Ассамблеясының спикері [[Уилли Льюис Браун (кіші)|Уилли Браун]] оны штаттың Жұмыссыздықты бойынша апелляциялық кеңесіне және кейін Медициналық көмек комиссиясына тағайындады.&lt;ref name=&quot;latimes-brown-harris&quot;&gt;{{cite news|last= Morain |first= Dan |title= 2 More Brown Associates Get Well-Paid Posts : Government: The Speaker appoints his frequent companion and a longtime friend to state boards as his hold on his own powerful position wanes. |url= https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1994-11-29-mn-2787-story.html |accessdate= 2020-07-04 |publisher= [[Los Angeles Times]] |date= 1994-11-29 |ref= latimes-brown-harris}} {{Wayback|date= 2020-06-17 |url= https://web.archive.org/web/20200617210000/https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1994-11-29-mn-2787-story.html}}&lt;/ref&gt; 1998 жылғы ақпанда Сан-Франциско аудандық прокуроры Теренс Халинан Харристі көмекшісі қылды.&lt;ref name=&quot;Head&quot;&gt;{{cite news|url= https://www.newspapers.com/clip/29091340/sf-examiner-feb-03-1998/ |title= DA Names New Head of Career Crime Unit |publisher= The San Francisco Examiner |date= 1998-02-03}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20200422133402/https://www.newspapers.com/clip/29091340/sf-examiner-feb-03-1998/ |date= 2020-04-22}}&lt;/ref&gt; Онда ол мансаптық қылмыстық бөлімшенің бастығы болды, бес басқа адвокатқа жетекшілік етті, онда ол кісі өлтіру, тонау ұрлық және жыныстық зорлық-зомбылық істері, әсіресе үш ереуіл істері бойынша қылмыстық іс қозғап жүрді. 2000 жылғы тамызда Харрис Сан-Франциско қалалық холлында жұмысқа орналасып, қалалық адвокат Луиза Реннің жанында жұмыс істеді.&lt;ref&gt;{{cite web|url= https://www.womensradio.com/articles/This-DA-Makes-a-Difference-for-Women/559.html |title= Women's Radio: This DA Makes a Difference For Women |first= Pat |last= Lynch |work= Womensradio.com |accessdate= 2010-11-18}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20101219095441/https://www.womensradio.com/articles/This-DA-Makes-a-Difference-for-Women/559.html |date= 2010-12-19}}&lt;/ref&gt; Харрис отбасы мен балаларға қызмет көрсету бөлімін басқарды, ол балаларға зорлық-зомбылық пен немқұрайды қарау жағдайларын ұсынды. Ренне Харристің аймақтық прокурорлығына деген сайлауалды кампаниясын қолдады.&lt;ref name=&quot;SF Weekly September 24, 2003&quot;&gt;{{cite web|last= Byrne |first= Peter |date= 2003-09-24 |title= Kamala's Karma |url= https://www.sfweekly.com/news/kamalas-karma/ |accessdate= 2020-07-04 |publisher= San Francisco Weekly}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20200213202115/https://www.sfweekly.com/news/kamalas-karma/ |date= 2020-02-13}}&lt;/ref&gt;

=== Сан-Франциско аудандық прокуроры (2002–2011) ===
[[Сурет:Congresswoman Pelosi meets San Francisco's District Attorney, Kamala Harris; March 30, 2004 (cropped).jpg|нобай|оңға|Харрис пен [[АҚШ Өкілдер палатасының спикері|Өкілдер палатасының болашақ спикері]] [[Нэнси Пелоси]], 2004 жыл]]
2002 жылы Харрис Сан-Франциско аудандық прокуроры болып сайланбақ болды,&lt;ref name=&quot;Launched&quot;&gt;{{cite news|last= Kruse |first= Michael |date= 2019-08-09 |title= How San Francisco's Wealthiest Families Launched Kamala Harris |publisher= Politico |url= https://www.politico.com/magazine/story/2019/08/09/kamala-harris-2020-president-profile-san-francisco-elite-227611 |accessdate= 2019-08-09}} {{Wayback|date= 2019-11-28 |url= https://web.archive.org/web/20191128184615/https://www.politico.com/magazine/story/2019/08/09/kamala-harris-2020-president-profile-san-francisco-elite-227611}}&lt;/ref&gt; «мықты» сайлауалды кампания жүргізді де,&lt;ref name=&quot;Sunset&quot;&gt;{{cite news|first= Adriel |last= Hampton |title= Harris stumps in the Sunset |publisher= The San Francisco Examiner |date= 2003-07-28}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Celebs&quot;&gt;{{cite news |author= Dineen, J.K.; Hampton, Adriel |date= 2003-12-09 |title= Clinton Tops List of Celebrity Supporters |url= https://www.newspapers.com/article/the-san-francisco-examiner/152837956/ |accessdate= 2024-10-07 |work=The San Francisco Examiner |pages=1 |publisher= Newspapers.com}} {{Wayback|url= https://archive.today/20241007052258/https://www.newspapers.com/article/the-san-francisco-examiner/152837956/ |date= 2024-10-07}}&lt;/ref&gt; барысында ізашары Халинанға қарсы да сөз айтты.&lt;ref&gt;{{cite news|first= Demian |last= Bulwa |url= https://www.sfgate.com/politics/article/Harris-puts-D-A-on-trial-Performance-not-2525471.php |title= Harris puts D.A. on trial / Performance, not philosophy, an issue |newspaper= San Francisco Chronicle |date= 2003-12-06 |accessdate= 2020-05-06}} {{Wayback|date= 2021-01-28 |url= https://web.archive.org/web/20210128030109/https://www.sfgate.com/politics/article/Harris-puts-D-A-on-trial-Performance-not-2525471.php}}&lt;/ref&gt; Жалпы дауыстың 56% жинаған ол осылайша Сан-Франциско аудандық прокуроры болып сайланған тұңғыш қаранәсілді адам болды.&lt;ref name=&quot;NYTimes-Zernike-2-2019&quot;&gt;{{cite news|first= Kate |last= Zernike |url= https://www.nytimes.com/2019/02/11/us/kamala-harris-progressive-prosecutor.html |title= 'Progressive Prosecutor': Can Kamala Harris Square the Circle? |publisher= The New York Times |date= 2019-02-11}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20190211111631/https://www.nytimes.com/2019/02/11/us/kamala-harris-progressive-prosecutor.html |date= 2019-02-11}}&lt;/ref&gt; 2007 жылы ол еш қарсылассыз қайта сайланды.&lt;ref&gt;{{cite news|first= Heather |last= Knight |title= Kamala Harris celebrates unopposed bid for district attorney |url= https://www.sfgate.com/news/article/Kamala-Harris-celebrates-unopposed-bid-for-3301780.php |publisher= San Francisco Chronicle |date= 2007-11-07 |accessdate= 2011-02-02}} {{Wayback|date= 2014-01-11 |url= https://web.archive.org/web/20140111042848/https://www.sfgate.com/news/article/Kamala-Harris-celebrates-unopposed-bid-for-3301780.php}}&lt;/ref&gt;

== Қосымша ақпарат ==
{{Notelist}}

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}
{{bio-stub}}
{{DEFAULTSORT:Харрис, Камала}}
[[Санат:Саясаттағы АҚШ әйелдері]]
[[Санат:АҚШ Демократиялық партиясының мүшелері]]
[[Санат:АҚШ саясаткерлері]]
[[Санат:АҚШ заңгерлері]]
[[Санат:АҚШ вице-президенттері]]
[[Санат:Әйел саясаткер]]</text>
      <sha1>fudd14z5ukz3pra9g8iu37mrtynangu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Тынымбай Төлепбайұлы Қарин</title>
    <ns>0</ns>
    <id>650045</id>
    <revision>
      <id>3654494</id>
      <parentid>3654493</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T11:59:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <origin>3654494</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4347" sha1="s7pqprmnpcs9nt4r13a1cnpkhbjnbov" xml:space="preserve">{{Жазушы
 |Есімі               = Тынымбай Төлепбайұлы Қарин
 |Суреті              = 
 |Ені                 = 
 |Суреттің аты        = 
 |Туған күні        = 1941
 |Туған жері        = [[Жарқамыс (Ақтөбе облысы)|Жарқамыс]], {{туғанжері|Байғанин ауданы|Байғанин ауданында}}, [[Ақтөбе облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]
 |Қайтыс болған күні  = 
 |Қайтыс болған жері  = 
 |Азаматтығы          = {{ublist
  |{{байрақ|Қазақстан}} (1991–)
  |{{байрақ|КСРО}} (1941–1991)
}}
 |Мансабы             = {{hlist|инженер-технолог|қаламгер}}
 |Шығармашылық жылдары   = 
 |Бағыты              = 
 |Жанры               = 
 |Шығармалардың тілі  = қазақ
 |Дебюті              = 
 |Марапаттары         = 
 |Сыйлықтары          = 
 |Қолтаңбасы          = 
 |Сайты               = 
 |Commons             =
}}
'''Тынымбай Төлепбайұлы Қарин''' ([[1941 жыл|1941]], [[Байғанин ауданы]], [[Ақтөбе облысы]]) — кеңестік және қазақстандық инженер және қаламгер, Қазақстан жазушылар одағының мүшесі. Қарин — [[Қазақстан вице-президенті]] [[Ерлан Тынымбайұлы Қарин|Ерлан Қарин]]нің әкесі.

== Өмірбаяны ==
Қарин 1941 жылы [[Ақтөбе облысы]]ның [[Байғанин ауданы]]ндағы [[Жарқамыс (Ақтөбе облысы)|Жарқамыс]] ауылы дүниеге келген.&lt;ref name=&quot;80aqtob&quot;&gt;{{Cite web|url=https://aqtobegazeti.kz/?p=101942 |title=ТЫНЫМБАЙ — 80 |language=kk |publisher=Ақтөбе газеті |date=2021-06-17 |accessdate=2026-09-14}}&lt;/ref&gt;

1965 жылы ол Жамбыл Технологиялық институтын бітірген, мамандығы инженер-технолог. Еңбек жолын ол 1966 жылы Ақтөбедегі Одақтық астық қабылдау мекемесінен бастап, мамандығы бойынша жұмыс жолын үзбей Ақтөбе, [[Жамбыл облысы|Жамбыл]], [[Түркістан облысы|Шымкент]] облыстарында астық өндіру саласында қызмет етіп келді. 1980 жылдан зейнетке шыққанша Қарин Ақтөбе ауыл шаруашылық машина жасау зауытында инженер болып істеді.&lt;ref name=&quot;80aqtob&quot; /&gt;

Қарин өндірісте жұмыс істеп жүріп шығармашылықпен де әуестеніп жүрді. 1978 жылы оның «Арман қанатында» атты жас жазушылар жинағында «Ымырт» деген әңгімесі басылды. Одан басқа ол аудандық, облыстық, республикалық әдеби газеттерде шығармалары басылып жүрді.&lt;ref name=&quot;80aqtob&quot; /&gt;

Әңгімелер жинағы қатарында «Өмір сыры», «Қанағат», романдар қатарында «Шырғалаң», «Ғасыр үні», «Ұлы сезім» болды.

== Отбасы ==
Қариннің жұбайы — Несіпкүл Бадаубекқызы Қарина.  Балалары: Шоқан (1971 туған), Бектұрған (1973 туған, дәрігер), [[Ерлан Тынымбайұлы Қарин|Ерлан]] (1976 туған), Айнаш (1978 туған).

Құдасы — қаламгер [[Дидахмет Әшімханұлы]].

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}
{{DEFAULTSORT:Қарин, Тынымбай Төлепбайұлы}}
[[Санат:Қазақстан жазушылар одағы мүшелері]]
[[Санат:Қазақстан жазушылары]]</text>
      <sha1>s7pqprmnpcs9nt4r13a1cnpkhbjnbov</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Футболдан Гамбия чемпионаты</title>
    <ns>0</ns>
    <id>650337</id>
    <revision>
      <id>3654526</id>
      <parentid>3535901</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T13:04:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Makenzis</username>
        <id>71333</id>
      </contributor>
      <origin>3654526</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2054" sha1="nga5ij96fnkizgop95yahh4a7eg6ies" xml:space="preserve">{{футбол турнирінің карточкасы|атауы=ГФА-лига|логотип=|қаланға=1969|мемлекет={{ту|Гамбия}} [[Гамбия]]|командалар саны=10|әрекеттегі чемпион=[[Гамбия Портс Ауторити]] (6)|атағы ең көп=[[Уоллидан]] (16)|сайты=|ағымдағы маусым=2026/27
}}

'''Гамбия бірінші дивизионы''' ({{lang-en|GFA League First Division}}) — [[Гамбия|Гамбиядағы]] ең басты [[футбол]] турнирі, күз-көктем тәсілімен өткізіледі. Тұңғыш рет [[1969 жыл|1969 жылы]] ұйымдастырылды. 10 клуб Гамбия чемпиондығы үшін сынға түседі&lt;ref&gt;http://www.fifa.com/associations/association=gam/nationalleague/standings.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303210934/http://www.fifa.com/associations/association=gam/nationalleague/standings.html |date=2016-03-03 }}&lt;/ref&gt;.

== Чемпиондар ==

=== Клубтар бойынша ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Клуб
!Қала
!Жеңістер
саны
!Соңғы жеңісі
|-
|[[Уоллидан]]
|Банжул
|16
|2008
|-
|Реал де Банжул
|Банжул
|12
|2014
|-
|Гамбия Портс Ауторити
|Банжул
|6
|2016
|-
|Огэстинианс
|Батхёрст
|3
|1986–87
|-
|Адонис
|Батхёрст
|2
|1972–73
|-
|Банжул Хоукз
|Банжул
|2
|1995–96
|-
|Армед Форсес
|Банжул
|2
|2009
|-
|Уайт Фантомс
|
|1
|1968–69
|-
|Старлайт Банжул
|Банжул
|1
|1979–80
|-
|Брикама Юнайтед
|Брикама
|1
|2011
|-
|Стив Бико
|Бакау
|1
|2013
|-
|ГАМТЕЛ
|Банжул
|1
|2014–15
|}
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
== Сілтемелер ==

* http://www.rsssf.com/tablesg/gambchamp.html
[[Санат:Футболдан Гамбия чемпионаты]]</text>
      <sha1>nga5ij96fnkizgop95yahh4a7eg6ies</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ақ Ирий қалашығы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>662286</id>
    <revision>
      <id>3654805</id>
      <parentid>3646513</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T08:01:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Baktygul Kurmanova</username>
        <id>185419</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Стилистикалық, грамматикалық түзетулер жасалды.</comment>
      <origin>3654805</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4968" sha1="j6ut3a0exwn66go9dgi1q2ihnlo673e" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2021}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
'''Ақ Ирий қалашығы''' — [[Есіл]] алқабы мен [[Батыс Сібір ойпаты]]ның қиылысқан жерінде, [[Солтүстік Қазақстан облысы]]ның [[Долматов ауылы]]нда орналасқан. Ақ Ирий – [[иран тілі]]нен аударғанда «Ақ жұмақ» деген мағынаны білдіреді. Ақ Ирий қаласы ж.с.д. V ғасырдағы [[сақ дәуірі]]не жатады. [[Көне]] елді мекен дала және [[орман]] тұрғындары арасында өзіндік алдыңғы бекініс ретінде қолданылған. [[Бекініс]]ті қаланың ішінен археолог-ғалымдар үйлерді, ұста шеберханалары мен қыш (керамика) дайындау өндірісінің қалдықтарын тапқан. Қала екі жағынан да адам өте алмайтын құрылыстармен шектелген биік, үшбұрышты мүйісте орналасқан.  [[Археолог]]тар оны «Ақ Ирий» деп атаған. Зерттеушілердің болжамы бойынша, ескі қалашық діни-шаруашылық және қорғану мақсатында салынған. [[Бекініс]] құрылыстары, археологтардың айтуынша, отқа табынған және зороастризмге сенетін дала сақтарының меншігінде болған. Бұрыштары мен қабырғаларының ортасында төбені ұстауға арналған бағаналары бар 35-45 шаршы метрді құрайтын,  қабырғалары бұтақтардан, шыбықтардан жасалып, балшықпен сыланған үйлер табылған. Қазба кезінде табылған көптеген күйдірілген [[кірпіш]]тер  Ақ Ирийде кірпіш күйдіру технологиясының игеріліп, қолданылғанын растайды. Табылған заттар қаланың тұрғындары сол [[темір дәуірі]]нің ерте кезеңінің өзінде дамудың айтарлықтай жоғары деңгейіне жеткендігін дәлелдейді. [[Метал]]ды балқытуға арналған пештердің қалдықтары көне сақтардың [[металлургия]] өндірісі [[технология]]сын да жақсы білгенін растайды.
Ескі қала аумағында сонымен қатар [[Жапон теңізі|Жапон]], [[Жерорта теңізі|Жерорта теңіздерінде]] кездесетін каури ұлу құбыршақтарының&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Cowrie&lt;/ref&gt; табылуы таңғаларлық дерек болып табылады. Олар ақша ретінде қызмет атқаруы  мүмкін деген де болжам бар. Демек, сақтар ауқымды сыртқы сауда қатынастарын да жүргізген деп айтуға болады. Бекініс дуалының іргетасына [[су]] өткізбейтін материал ретінде тоз (қайың қабығы) пайдаланылған. Сонымен қатар балшық күйдіретін және металл балқытатын пештер де табылған. Мұндағы бірегей жәдігерлер бұл аумақты сақ тайпалары мекендегенін және олардың мәдениеті тереңде жатқанын аңғартады. 2013 жылы [[Солтүстік Қазақстан]] [[мемлекет]]тік [[университет]]інің археологтары Ақ Ирий қалашығының орнында ашық аспан астындағы [[мұражай]] ашуды ұсынды. Мамандардың пайымдауынша, мұндай кешен табиғат аясында демалып, ел тарихымен танысқысы келетін туристер ағынын арттырады. Бұл бастаманы билік өкілдері жылы қабылдап, қолдау көрсеткендіктен, қазіргі таңда мұражай құрылысы басталып кетті&lt;ref&gt;https://qazaqstan3d.kz/kz/kulturnoe-nasledie/gorodishhe-ak-irii&lt;/ref&gt;.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Көне қала]]
[[Санат:Археология]]</text>
      <sha1>j6ut3a0exwn66go9dgi1q2ihnlo673e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Хигучи Ичиё</title>
    <ns>0</ns>
    <id>662678</id>
    <revision>
      <id>3654505</id>
      <parentid>3642612</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T12:33:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tilaqtobe</username>
        <id>183640</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>3654505</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11298" sha1="jbrywxo7rrgp81yudmr66pujkcb93m2" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2021}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;

Ол ұсақ полицейлік шенеуніктің отбасында екінші қыз болып дүниеге келді. Әкесі дәулетті шаруалар әулетінен шыққан. Әкесі жағынан атасы Хигути Хатидзаэмон классикалық білім алған, өлең жазған: дәстүрлі үлгідегі қытай өлеңдерін де, жапонның әзіл-сықақ өлеңдерін де жазған.

Әкесінің сүйікті қызы болған кішкентай Нацуко мектеп жасына дейін-ақ классикалық поэзияны оқып, қонақтардың алдында таңдаулы өлең үзінділерін мәнерлеп оқитын. Қабілетті қыз ата-анасының бар дерлік назарын өзіне аударды. Ол әпкелерінен ғана емес, ағасынан да ерекше жақсы көрілді.

Нацу тұйық бала болып өсті, басқа балалармен ойнамайтын. Жеті-сегіз жасынан бастап оның негізгі ермегі кітап оқу болды. Мұны көрген әкесі, жағдайы жеткендіктен, қызын беделді жекеменшік мектепке берді. Ол жерде Нацуко ақсүйек әулеттердің қыздарымен бірге білім алды.

Мектеп иесі жапонның классикалық поэзиясын жақсы білетін адам еді. Ол күн сайын шәкірттеріне әйгілі поэзиялық антологиялардан өлеңдер оқып беретін. Олардың қатарында VIII ғасырдағы «Мыңдаған жапырақтар жинағы» және X ғасырдағы «Жапонияның көне және жаңа әндері» болды.

Нацуко өзінің алғашқы бес жолды '''танка''' өлеңін дәл осы мектепте жазды. Он бір жасында талантты қыз атақты ақын Накадзима Утаконың шәкірті болды. Утако сарай поэзиясының Кэйэн мектебіне жататын. Ол шәкірттері арасында ақындар сайысын ұйымдастырып тұратын, ал Нацу бұл сайыстарда жиі жеңіске жететін.

Әкесі сүйікті қызына күйеу жігіт те таңдап қойған еді. Алайда кенеттен Хигути отбасы біржола күйреді. Самурайлар сословиесін жойған Мэйдзи төңкерісі олардың дәстүрлі өмір салтын да жойды.

Мұрагер ұл қайтыс болды, ал әкесі одан көп ұзамай дүниеден өтті. Отбасында анасы мен екі қызы — он жеті жастағы Нацуко және одан бірнеше жас кіші Кунико ғана қалды. Күйеу жігіт қалыңдығының кедейленгенін көріп, одан бас тартты.

Жапондар адамның жасын ұрықтанған сәтінен бастап есептейді. Осы есеп бойынша Нацу 1891 жылы жиырма жасқа толды. Дәл сол жылы ол '''«Көктемгі жапырақтардың көлеңкесінде»''' деп аталатын күнделік жүргізе бастады.

Сол жылы ол жас болса да, газетке жарияланатын «жалғасты романдардың» белгілі авторы Накараи Тосуймен алғаш кездесті. Накараи тек сымбатты әрі талантты адам ғана емес, өзгелердің талантын да көре білетін жан еді. Оның ықпалымен Нацу проза жаза бастады.

Ғашық болған екеуі бірге оған бүркеншік есім ойлап тапты: '''Итиё''', яғни «Бір жапырақ».

Аңыз бойынша, Бодхидхарма бір ағаш жапырағынан жасалған қайықпен Батыстан келген. Жас жазушы өз бүркеншік атына мұңды мағына бермей тұра алмады. Ұзақ медитациялардың салдарынан Бодхидхарма жүру қабілетінен айырылған деген аңыз бар.

Ал жапон тілінде «аяқсыз қалу» сөзі «кедейлену» ұғымын білдіретін сыпайы эвфемизм ретінде қолданылған. Хигути отбасы да шынымен барған сайын кедейлене түсті. Олар бұрынғы байлықтан қалған дүниелерін сатып, сол арқылы күн көрді.

1892 жылы Нацу мен Накараи екі жаққа кетті. Сол жылы жас қыз түрлі журналдарда төрт әңгімесін жариялады. Кейін Итиё тұрмысқа шығуға да, жеке өмірін қандай да бір жолмен реттеуге де талпынбады.

Тоқсаныншы жылдардың басында Хигути отбасы Токионың ең кедей аудандарының бірі — Асакусаға көшті. Бұл аудан атақты Ёсивара ойын-сауық және жезөкшелік орамы маңында орналасқан еді.

Сол кезеңде бұл жерде шамамен үш мың жезөкше және сансыз көп қызмет көрсетуші — саудагерлер, «жеңгелер», тігіншілер және тағы басқа адамдар өмір сүрді. Осы әртүрлі адамдар Хигутидің анасы ашқан кеңсе тауарлары дүкеніне келе бастады.

Алайда сауда нашар жүрді. Самурайдың қызы мен жесірі дүкенші дәрежесіне дейін «құлдырағанын» ауыр қабылдады. Оның үстіне үш әйелдің ешқайсысында кәсіпкерлік қабілет болмады.

Бірақ осы ортадағы ерекше әсерлер, жаңа таныстықтар мен түрлі өсек-әңгімелер Итиёға өзінің алғашқы шынайы әңгімесін жазуға мүмкіндік берді. Оның атауы — '''«Жылдың соңғы күнінде»'''. Әңгіме 1894 жылдың екінші жартысында жарық көрді.

Келесі екі жыл ішінде Хигути Итиё '''«Он үшінші түн»''', '''«Лайлы ағыс»''', '''«Замандастар»''' шығармаларын жазып, өз есімін мәңгілікке қалдырды.

Ол сыншылардың мойындауына, оқырмандардың зор ықыласына ие болды. Үйінің алдына жанкүйерлер жиналып, оны бір мезетте Мурасаки Сикибуға, Эмиль Золяға және Мопассанға теңеді.

Кедейлік артта қалды. Жас жазушы танымал қаламгерлермен әңгімелесті, университет аудиторияларында сөз сөйледі. Бірақ осы кезде ол өзінің өлімге әкелетін диагнозын біліп қойған еді.

Бірде банан ағашының астындағы верандада отырып, үйінде жиналатын әдеби ортадағы достарына былай деген:

'''«Мен үшін уайымдамаңдар. Басқа өмірде мен көбелек боламын, ұшып келіп, сендердің жеңдеріңе қонамын».'''

Туберкулез ауруы өте тез өршіді. 1896 жылдың қарашасында жиырма төрт жастағы Итиё дүниеден өтті.

Оны жерлеуге отбасының қаражаты жетпеді. Жазушылар ақша жинап, жерлеу шығындарын көтерді. Ал кейін оның повестері мен әңгімелерінің қайта басылып шығуы Итиёның анасы мен қарындасын өмір бойы қамтамасыз етуге мүмкіндік берді.{{Жазушы|Есімі=Хигучи Ичиё|Суреті=Higuchi_Ichiyou.png|Туған кездегі есімі=Хигучи Нацу|Туған күні=[[2 мамыр]] 1872 жылы|Қайтыс болған күні=[[23 қараша]] 1896 жылы|Туған жері=[[Токио]], [[Жапония]]|Қайтыс болған жері=Токио, Жапония|Азаматтығы=Жапония|Мансабы=жазушы|Шығармашылық жылдары=1892-1896 жылдары|Бағыты=[[романтизм]]|Шығармалардың тілі=[[жапон тілі]]}}
'''Ичиё Хигучи''' (樋 口 一葉 Хигучи Ичиё: 1872 ж. 2 мамыр - 1896 ж. 23 қараша) — жапон жазушыcы.

Кішкентай полиция қызметкерінің отбасында дүниеге келген Хигути жеке мектепте классикалық жапон [[Поэзия|поэзиясын]] оқыды. Оның шығармаларын 1892 жылдан бастап жарық көрген. Ол [[Жапония|Жапонияд]]ағы қарапайым адамдардың өмірінен алынған әңгімелер мен повесттердің авторы ретінде танымал болды: «Шөлдегі өмір» (1892), «Он үшінші түн» (1895), «Балшық ағыны» (1895). Хигути [[Туберкулез|туберкулез]]дан 23 қараша, 1896 жылы қайтыс болды. Оның шығармалары театр және кино үшін бірнеше рет қойылды. 

Жапония банкінің банкнотында 2004 жылы 5000 иен номиналында бейнеленген.

== Шығармалары ==
* «Шөлдегі өмір» - 1892 ж
* «Құрдастар» - 1895 ж
* «Он үшінші түн» - 1895 ж
* «Балшық ағыны» - 1895. 1953 жылы экранға шықты.
* «Көктемгі ағаштардың көлеңкесінде» - 1891-1896 жж
== Дереккөздер ==
https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A5%D0%B8%D0%B3%D1%83%D1%82%D0%B8,_%D0%98%D1%82%D0%B8%D1%91</text>
      <sha1>jbrywxo7rrgp81yudmr66pujkcb93m2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654591</id>
      <parentid>3654505</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T16:40:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/Tilaqtobe|Tilaqtobe]] ([[User talk:Tilaqtobe|т]]) өңдемелерінен [[User:Kasymov|Kasymov]] соңғы нұсқасына қайтарды</comment>
      <origin>3640561</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2366" sha1="dh3ganagiy3vkxbshpdupfm3gu4ngjq" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2021}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
{{Жазушы|Есімі=Хигучи Ичиё|Суреті=Higuchi_Ichiyou.png|Туған кездегі есімі=Хигучи Нацу|Туған күні=[[2 мамыр]] 1872 жылы|Қайтыс болған күні=[[23 қараша]] 1896 жылы|Туған жері=[[Токио]], [[Жапония]]|Қайтыс болған жері=Токио, Жапония|Азаматтығы=Жапония|Мансабы=жазушы|Шығармашылық жылдары=1892-1896 жылдары|Бағыты=[[романтизм]]|Шығармалардың тілі=[[жапон тілі]]}}
'''Ичиё Хигучи''' (樋 口 一葉 Хигучи Ичиё: 1872 ж. 2 мамыр - 1896 ж. 23 қараша) — жапон жазушыcы.

Кішкентай полиция қызметкерінің отбасында дүниеге келген Хигути жеке мектепте классикалық жапон [[Поэзия|поэзиясын]] оқыды. Оның шығармаларын 1892 жылдан бастап жарық көрген. Ол [[Жапония|Жапонияд]]ағы қарапайым адамдардың өмірінен алынған әңгімелер мен повесттердің авторы ретінде танымал болды: «Шөлдегі өмір» (1892), «Он үшінші түн» (1895), «Балшық ағыны» (1895). Хигути [[Туберкулез|туберкулез]]дан 23 қараша, 1896 жылы қайтыс болды. Оның шығармалары театр және кино үшін бірнеше рет қойылды. 

Жапония банкінің банкнотында 2004 жылы 5000 иен номиналында бейнеленген.

== Шығармалары ==
* «Шөлдегі өмір» - 1892 ж
* «Құрдастар» - 1895 ж
* «Он үшінші түн» - 1895 ж
* «Балшық ағыны» - 1895. 1953 жылы экранға шықты.
* «Көктемгі ағаштардың көлеңкесінде» - 1891-1896 жж
== Дереккөздер ==
https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A5%D0%B8%D0%B3%D1%83%D1%82%D0%B8,_%D0%98%D1%82%D0%B8%D1%91</text>
      <sha1>dh3ganagiy3vkxbshpdupfm3gu4ngjq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Муньоро Ньямау</title>
    <ns>0</ns>
    <id>668529</id>
    <revision>
      <id>3654571</id>
      <parentid>3361650</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T15:15:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>3654571</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2180" sha1="bc83bil4ji1wfirivci7f95igg5qt7j" xml:space="preserve">{{Спортшы
 |есімі          = Муноро Нямау
 |шынайы есімі   = 
 |суреті         = 
 |сурет ені      = 
 |сурет тақырыбы = 
 |жынысы         = Ер
 |толық есімі    = 
 |туған кездегі есімі = 
 |лақап аты      = 
 |азаматтығы     = {{байрақ|Кения}}
 |мамандандыру   = жеңіл атлет
 |клубы          = Кииси
 |туған күні     = 5.12.1942
 |туған жері     = 
 |қайтыс болған күні = 
 |қайтыс болған жері = 
 |карьера жылдары    = 
 |бапкерлері      = 
 |бойы            = 
 |салмағы         = 
 |атақтары        = 
 |медальдары      = 
 |ортаққор       = 
}}
'''Муньоро Ньямау''' (5 желтоқсан 1942, Кийси, [[Кения]]) — кениялық жеңіл атлет, қысқа қашықтықтарға жүгіруші. [[1968 жылғы Жазғы Олимпиада ойындары|1968]]&lt;ref&gt;https://www.olympedia.org/results/60638&lt;/ref&gt;, [[1972 жылғы Жазғы Олимпиада ойындары|1972]]&lt;ref&gt;https://www.olympedia.org/results/61156&lt;/ref&gt; жылдары Олимпиада чемпионы атанды.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

== Сілтемелер ==

* https://www.tilastopaja.eu/db/at.php?Sex=1&amp;ID=16895{{Deadlink|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
{{Бастама}}
{{Сыртқы сілтемелер}}

[[Санат:Алфавит бойынша жеңіл атлеттер]]
[[Санат:Кения жеңіл атлеттері]]
[[Санат:Жеңіл атлетикадан Олимпиада чемпиондары]]
[[Санат:Кения Олимпиада чемпиондары]]
[[Санат:1968 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының чемпиондары]]
[[Санат:1972 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының чемпиондары]]
[[Санат:Алфавит бойынша Олимпиада чемпиондары]]</text>
      <sha1>bc83bil4ji1wfirivci7f95igg5qt7j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Уикипедия:Өңдеме саны бойынша қатысушылар</title>
    <ns>4</ns>
    <id>675070</id>
    <revision>
      <id>3654790</id>
      <parentid>3654382</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T07:01:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ArystanbekBot</username>
        <id>33174</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bot: Деректерді жаңарту</comment>
      <origin>3654790</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17022" sha1="0iz33tu8i4kvcxrfzcv5rw5hc2yt07m" xml:space="preserve">{{shortcut|УП:ӨСҚ}}&lt;center&gt;Әрбір бағанда көрсетілген кеңістіктегі және оның талқылауындағы өңдеулер саны берілген. Ең алдымен жалпы түзетулер бойынша сұрыпталған және нөмірленген. Тізімге 500 өңдемеден кем емес өңдеме жасаған қатысушылар кірістірілген.
{{StatInfo}}


&lt;!-- BOT:START --&gt;
{|class=&quot;standard sortable ts-stickytableheader&quot;
!#!!{{abbr|#м/о|мақалалардағы өңдеме саны бойынша орны|0}}!!Қатысушы!!Барлық өңдемесі!!Мақалалар!!Үлгілер!!Файлдар!!Санаттар!!Порталдар + жобалар!!Модулдар + MediaWiki!!Қатысушы беттері!!Метапедиялық (Уикипедия)
|-
|1||1||{{u|Нұрлан Рахымжанов}}||120022||88007||2859||390||23673||189||54||4350||1453
|-
|2||4||{{u|Kasymov}}||96875||77155||11074||229||3392||234||110||5824||743
|-
|3||2||{{u|Мағыпар}}||87770||82547||965||642||37||388||0||2887||49
|-
|4||3||{{u|Салиха}}||86567||80964||1349||2242||909||49||0||957||136
|-
|5||5||{{u|Мықтыбек Оразтайұлы}}||84063||68792||1239||150||11309||15||0||1699||24
|-
|6||9||{{u|Arystanbek}}||55567||30514||3588||368||5769||944||2238||4786||5206
|-
|7||6||{{u|Casserium}}||49528||40735||1780||109||632||17||11||4520||40
|-
|8||7||{{u|Sibom}}||41112||38483||884||90||357||62||0||786||381
|-
|9||8||{{u|1nter pares}}||37011||33992||215||7||1401||72||0||1572||154
|-
|10||10||{{u|Ulan}}||30436||23959||391||78||4579||14||0||199||209
|-
|11||20||{{u|AlefZet}}||25095||8810||3471||125||398||8||2176||838||844
|-
|12||13||{{u|GanS NIS}}||24505||18590||437||61||1022||42||3||3184||980
|-
|13||11||{{u|Орел Карл}}||24113||22712||830||39||134||4||3||178||11
|-
|14||12||{{u|Sagzhan}}||23031||21616||436||44||276||11||0||333||87
|-
|15||15||{{u|Bolatbek}}||21868||13872||4118||203||768||812||373||1111||1007
|-
|16||18||{{u|Nurken}}||20462||10743||1436||41||7221||115||8||431||58
|-
|17||17||{{u|Kaiyr}}||17262||12283||224||7||135||162||8||2490||355
|-
|18||14||{{u|Batyrbek.kz}}||16073||14053||411||16||1017||73||1||539||303
|-
|19||40||{{u|Amangeldi Mukhamejan}}||14709||4598||4648||149||152||586||364||1907||630
|-
|20||16||{{u|Alphy Haydar}}||13769||12992||207||1||183||2||0||224||42
|-
|21||19||{{u|Polat Alemdar}}||12577||9853||1161||115||24||1||0||752||183
|-
|22||25||{{u|Ismukhammed}}||11661||6938||1620||225||189||1681||0||344||14
|-
|23||24||{{u|Ерден Карсыбеков}}||11642||7159||508||0||115||514||0||616||55
|-
|24||22||{{u|Nurkhan}}||10212||8036||1233||40||4||0||4||333||36
|-
|25||32||{{u|AlibekKS}}||8395||5816||73||3||1033||42||2||898||170
|-
|26||28||{{u|Тұран}}||8362||6512||414||53||255||120||0||297||32
|-
|27||21||{{u|Kas77777}}||8251||8157||0||9||0||1||0||35||1
|-
|28||33||{{u|TheNomadEditor}}||8244||5814||27||5||1868||204||0||172||52
|-
|29||35||{{u|Nurtenge}}||8018||5477||980||137||628||59||24||533||200
|-
|30||49||{{u|Daniyar}}||8001||3610||482||327||177||626||0||1642||348
|-
|31||23||{{u|Dinkaz}}||7842||7308||0||118||0||0||0||35||1
|-
|32||26||{{u|Gabit Karabay}}||7596||6911||0||0||0||0||0||2||0
|-
|33||30||{{u|Ashina}}||7489||5987||189||71||63||88||3||385||325
|-
|34||36||{{u|TalgatSnow}}||7451||5300||473||132||767||0||64||99||72
|-
|35||27||{{u|Kmoksy}}||7012||6773||0||0||279||0||0||178||1
|-
|36||29||{{u|SSE}}||6974||6249||254||108||0||1||0||126||23
|-
|37||46||{{u|GaiJin}}||6707||3843||510||19||361||9||94||369||444
|-
|38||47||{{u|Bekus}}||6528||3823||1419||1||826||78||12||172||311
|-
|39||45||{{u|Alamgir}}||6196||3872||95||15||681||2||0||47||24
|-
|40||38||{{u|Аскаров}}||6193||4756||113||83||0||0||0||191||24
|-
|41||31||{{u|Liquorkaru}}||6142||5849||13||186||9||1||0||10||7
|-
|42||37||{{u|Zhaksilik}}||6101||5041||20||26||9||26||0||362||59
|-
|43||34||{{u|Aghia7}}||6046||5583||6||1||0||0||0||147||10
|-
|44||39||{{u|Zhigitbek}}||5455||4746||0||0||27||27||0||11||10
|-
|45||43||{{u|Qarakesek}}||5200||4176||157||86||39||219||2||241||308
|-
|46||41||{{u|Djduxhx}}||5000||4508||77||38||85||3||0||152||18
|-
|47||42||{{u|Nick jan}}||4652||4356||0||68||0||82||0||62||40
|-
|48||57||{{u|Madi Dos}}||4527||3089||214||63||55||50||0||637||122
|-
|49||66||{{u|Erboldilyara}}||4522||2769||2||0||215||0||0||1535||26
|-
|50||44||{{u|Coffee86}}||4458||3914||4||0||11||7||0||419||5
|-
|51||48||{{u|Makenzis}}||3789||3732||5||0||0||0||0||46||5
|-
|52||52||{{u|Dimash Kenesbek}}||3759||3390||51||0||0||27||0||223||21
|-
|53||50||{{u|Syrymzhan}}||3683||3525||1||154||0||0||0||1||0
|-
|54||61||{{u|Majilis}}||3630||2996||100||0||97||0||0||16||0
|-
|55||58||{{u|Esetok}}||3578||3077||395||2||161||205||8||285||138
|-
|56||51||{{u|Ерқанат Рыскулбеков}}||3545||3392||3||0||4||0||0||32||0
|-
|57||55||{{u|Maira Yessenbekova}}||3516||3169||48||0||0||0||0||6||2
|-
|58||60||{{u|Нурасылл}}||3398||2999||193||0||18||0||0||50||8
|-
|59||67||{{u|ShadZ01}}||3332||2643||364||119||106||0||0||4||0
|-
|60||62||{{u|Nurbek Matzhani}}||3310||2987||58||40||1||55||0||201||62
|-
|61||54||{{u|Юсуф Худайберген}}||3273||3188||0||0||103||0||0||34||0
|-
|62||56||{{u|Hardworking}}||3272||3115||61||0||0||0||0||10||0
|-
|63||63||{{u|BekaIITU}}||3227||2963||0||0||0||0||0||3||1
|-
|64||53||{{u|Gulzat246}}||3168||3223||0||16||0||0||0||5||3
|-
|65||59||{{u|Qanattan}}||3147||3073||0||0||0||0||0||2||0
|-
|66||64||{{u|Yerzhankyzy}}||3041||2833||0||0||0||0||0||0||0
|-
|67||65||{{u|Meruyert}}||2952||2789||0||0||0||0||0||0||1
|-
|68||99||{{u|Абылай}}||2950||1478||328||33||139||126||0||488||144
|-
|69||85||{{u|MuratbekErkebulan}}||2936||1896||318||0||91||55||0||445||4
|-
|70||69||{{u|Dauren}}||2871||2462||0||14||0||0||0||68||6
|-
|71||72||{{u|Даурен Шарипов}}||2822||2430||43||24||0||0||0||50||0
|-
|72||111||{{u|KLBot2}}||2795||1291||0||0||1413||0||0||1||0
|-
|73||68||{{u|Кырмызов}}||2700||2625||6||12||0||6||0||12||11
|-
|74||78||{{u|Merey}}||2684||2200||0||239||0||0||0||0||2
|-
|75||77||{{u|Магпар}}||2680||2217||91||88||13||11||0||183||30
|-
|76||70||{{u|Kyrmyzy gul}}||2532||2462||9||0||0||0||0||30||4
|-
|77||74||{{u|Abdi arman}}||2530||2309||0||0||0||0||0||2||5
|-
|78||73||{{u|Сәуір 1}}||2475||2370||24||11||2||0||0||30||0
|-
|79||75||{{u|Toktakynbaev}}||2471||2304||4||77||0||0||0||3||4
|-
|80||90||{{u|Balaburgem}}||2470||1754||11||29||31||59||0||182||48
|-
|81||76||{{u|G55}}||2468||2294||0||50||0||0||0||0||2
|-
|82||71||{{u|Zhuka iitu}}||2445||2448||0||1||0||0||0||2||2
|-
|83||109||{{u|Ordabekov Azamat}}||2424||1324||0||78||0||0||0||13||2
|-
|84||82||{{u|Rasulbek Adil}}||2414||1983||126||0||13||1||0||195||44
|-
|85||84||{{u|Рахман999}}||2304||1897||103||22||34||4||0||97||35
|-
|86||133||{{u|Бегулы Отагасы}}||2247||883||48||1||228||7||0||728||75
|-
|87||98||{{u|Drift}}||2233||1501||22||2||710||1||0||4||2
|-
|88||80||{{u|Egorkz}}||2232||2041||0||64||0||0||0||0||2
|-
|89||86||{{u|Mira01}}||2229||1863||0||0||0||99||0||174||22
|-
|90||79||{{u|Aizhanka aaa}}||2215||2076||0||0||0||0||0||0||0
|-
|91||81||{{u|Bakdauren}}||2208||2015||0||103||0||0||0||14||4
|-
|92||118||{{u|Әлинұр}}||2175||1102||132||43||47||101||0||580||48
|-
|93||87||{{u|RaiymbekZh}}||2158||1842||8||0||20||0||0||82||86
|-
|94||91||{{u|Mustafaalmas}}||2036||1720||94||0||243||0||0||37||5
|-
|95||83||{{u|Unknown Alash}}||2027||1964||1||0||0||0||0||0||0
|-
|96||88||{{u|Kristianmusic}}||1938||1799||20||1||0||0||0||0||0
|-
|97||93||{{u|Bauka91 91}}||1857||1618||0||0||0||0||0||0||1
|-
|98||101||{{u|Daneker}}||1857||1414||0||256||0||0||0||1||2
|-
|99||131||{{u|Esen48}}||1808||890||0||33||0||0||0||744||1
|-
|100||89||{{u|Almatoswiki}}||1800||1781||0||0||0||0||0||11||0
|-
|101||96||{{u|Тазагүл Ермаханова}}||1795||1517||8||0||86||1||0||38||29
|-
|102||92||{{u|Malbakov Korkem Shamshievih}}||1710||1638||35||0||22||0||0||19||24
|-
|103||97||{{u|Nelli}}||1666||1507||0||0||0||0||0||0||0
|-
|104||100||{{u|Araichik}}||1622||1453||110||78||0||0||0||2||1
|-
|105||94||{{u|Nikolina Šepić}}||1613||1613||0||0||0||0||0||0||0
|-
|106||106||{{u|ДолбоЯщер}}||1613||1340||1||0||107||1||0||5||0
|-
|107||95||{{u|Gliwi}}||1560||1554||3||0||0||0||0||0||0
|-
|108||103||{{u|2rk}}||1552||1366||0||99||0||1||0||8||0
|-
|109||105||{{u|Daniyal.aidarov5}}||1540||1348||0||0||7||0||0||123||9
|-
|110||108||{{u|Аслан Жукенов}}||1496||1329||20||0||46||0||0||32||26
|-
|111||119||{{u|Almagul Ibragimova}}||1490||1097||0||17||0||1||0||174||22
|-
|112||134||{{u|Акбота Казыбекова}}||1480||882||0||91||0||0||0||39||0
|-
|113||104||{{u|DinDK}}||1383||1353||0||0||0||0||0||2||0
|-
|114||115||{{u|Rasulzhan}}||1371||1138||0||0||0||0||0||2||0
|-
|115||107||{{u|Tulya}}||1344||1331||1||0||0||0||0||3||0
|-
|116||112||{{u|Ayauly}}||1337||1252||0||28||0||0||0||0||1
|-
|117||102||{{u|Nkiukr}}||1314||1403||44||0||40||4||0||1||0
|-
|118||110||{{u|Tarih}}||1304||1304||0||0||0||0||0||0||0
|-
|119||113||{{u|Wikiped4ik}}||1283||1199||0||59||0||0||0||6||1
|-
|120||138||{{u|Jarnamaqaz}}||1278||829||380||20||0||0||0||15||0
|-
|121||146||{{u|TemirlanSarsen}}||1277||757||6||58||31||0||0||197||14
|-
|122||114||{{u|GulzhanOmarova}}||1248||1198||0||1||0||0||0||11||2
|-
|123||116||{{u|Шілде}}||1223||1132||11||25||11||0||0||33||0
|-
|124||126||{{u|IL68}}||1218||950||62||0||31||0||0||134||1
|-
|125||117||{{u|Ziv}}||1182||1109||60||0||0||2||0||9||2
|-
|126||123||{{u|Gulnar7}}||1178||1044||0||2||0||0||0||13||1
|-
|127||227||{{u|Suleimen Koishybai}}||1156||284||0||0||0||0||0||785||0
|-
|128||125||{{u|Aimanber}}||1150||1001||0||61||0||0||0||0||0
|-
|129||122||{{u|Bailarbekov}}||1136||1047||0||0||0||0||0||3||1
|-
|130||207||{{u|Айдос уики}}||1126||481||0||0||7||1||0||63||10
|-
|131||120||{{u|Sergazyyev}}||1119||1069||0||13||0||0||0||1||2
|-
|132||128||{{u|KoishymanovaG}}||1102||925||2||0||0||80||0||35||3
|-
|133||140||{{u|Wikuiser}}||1098||799||143||0||63||0||43||18||4
|-
|134||124||{{u|Истеный казах}}||1096||1018||32||13||4||0||0||4||0
|-
|135||127||{{u|Madina Kilybayeva}}||1083||934||0||0||0||0||0||2||2
|-
|136||197||{{u|Kafarik}}||1075||526||47||7||15||2||0||22||4
|-
|137||162||{{u|Akbota.b}}||1057||639||0||68||0||0||0||48||2
|-
|138||137||{{u|Аян Жанайсов}}||1054||840||0||0||0||0||0||37||0
|-
|139||121||{{u|Finderhannes}}||1049||1049||0||0||0||0||0||0||0
|-
|140||135||{{u|Vyacheslav Nasretdinov}}||1026||879||16||0||0||0||0||5||0
|-
|141||129||{{u|Orkaarys}}||993||916||0||0||0||0||0||0||0
|-
|142||132||{{u|А.С.Кизиров}}||987||890||17||1||8||23||0||109||11
|-
|143||144||{{u|P.Nurgisa}}||976||764||0||0||0||0||0||52||3
|-
|144||130||{{u|Rayurad mc}}||973||899||0||0||0||0||0||0||0
|-
|145||223||{{u|Fuzze123}}||964||338||59||0||46||0||0||26||504
|-
|146||167||{{u|Aselhan}}||948||626||12||0||9||23||0||82||11
|-
|147||141||{{u|Шайнүсіп}}||931||782||0||0||1||0||0||32||3
|-
|148||143||{{u|Adiladil}}||906||767||0||0||0||0||0||0||1
|-
|149||148||{{u|NErnur98}}||880||738||0||0||61||0||0||59||5
|-
|150||161||{{u|Касымхан}}||866||641||0||2||0||0||0||19||5
|-
|151||136||{{u|Chris die Seele}}||865||848||16||0||0||0||0||0||0
|-
|152||139||{{u|Mukhin}}||850||807||0||0||0||0||0||0||0
|-
|153||142||{{u|Stella~kkwiki}}||830||770||0||0||0||0||0||0||0
|-
|154||191||{{u|Bakbergenov}}||820||539||0||170||0||0||0||15||1
|-
|155||216||{{u|Dambler}}||819||424||15||5||10||0||0||229||10
|-
|156||150||{{u|Aibol dos}}||813||704||0||0||0||0||0||0||0
|-
|157||232||{{u|KaldarovNurymzhan}}||801||179||12||1||12||0||0||490||2
|-
|158||179||{{u|Talghatuly}}||794||569||0||67||12||1||0||101||17
|-
|159||152||{{u|Akba.nis.13}}||790||702||0||16||0||4||0||33||1
|-
|160||151||{{u|Аязбаев Даурен}}||789||704||0||0||0||0||0||0||0
|-
|161||147||{{u|Masalbaeva}}||787||741||0||0||0||0||0||1||0
|-
|162||234||{{u|Абдрахманов Димаш}}||785||98||0||0||0||0||0||4||0
|-
|163||155||{{u|Tylerdurdenkz}}||780||682||2||30||24||0||0||41||6
|-
|164||172||{{u|DariaUrinbasarova21nis}}||777||596||0||1||0||0||0||12||0
|-
|165||160||{{u|Azim Nurbergen}}||763||644||0||15||0||0||0||4||0
|-
|166||149||{{u|Ташметов шахрух}}||743||720||0||0||0||0||0||4||0
|-
|167||165||{{u|Panicgirl}}||739||635||0||17||0||0||0||10||1
|-
|168||166||{{u|Marksscheider}}||736||630||10||0||92||0||0||0||0
|-
|169||145||{{u|Mheidegger}}||735||761||7||2||0||0||0||6||3
|-
|170||154||{{u|Mariko}}||734||688||0||0||0||0||0||0||0
|-
|171||157||{{u|Rake}}||726||666||0||35||0||0||0||8||3
|-
|172||163||{{u|Rasul kz91}}||723||638||0||12||0||0||0||1||0
|-
|173||176||{{u|Muslim Qazaq}}||722||579||0||0||0||0||0||32||2
|-
|174||225||{{u|Zhumalina}}||720||314||0||49||6||2||0||241||1
|-
|175||158||{{u|Alfiya}}||719||662||0||17||0||0||0||3||2
|-
|176||153||{{u|Дауткулова Ақмарал}}||701||692||0||1||0||0||0||6||1
|-
|177||156||{{u|Εὐθυμένης}}||697||678||13||0||0||0||0||5||0
|-
|178||164||{{u|Sultan bek}}||695||638||0||0||0||0||0||0||0
|-
|179||212||{{u|Мира Белль}}||693||439||23||0||7||0||0||113||24
|-
|180||199||{{u|Cekli829}}||690||523||3||0||24||1||0||46||36
|-
|181||169||{{u|Nkipshak}}||684||612||0||0||0||0||0||0||0
|-
|182||231||{{u|Sultan-balasi}}||676||236||24||0||356||0||0||28||2
|-
|183||159||{{u|Epoxa-HH}}||674||662||0||0||5||0||0||10||1
|-
|184||205||{{u|Saken kun}}||673||486||4||0||0||0||0||6||0
|-
|185||168||{{u|KUckhocjothkei3}}||671||614||49||1||5||0||0||1||0
|-
|186||222||{{u|Syrlybek}}||658||389||5||53||4||9||0||68||17
|-
|187||195||{{u|Мұқтар Құндыз}}||656||529||0||0||0||0||0||2||0
|-
|188||192||{{u|Баха}}||654||536||0||0||0||0||0||0||0
|-
|189||175||{{u|Parmanova.ulbolsyn}}||651||584||1||25||0||2||0||4||21
|-
|190||177||{{u|Амзе Магжан}}||645||570||0||0||0||0||0||47||0
|-
|191||171||{{u|Капысова Айдана}}||642||603||0||0||0||0||0||0||0
|-
|192||178||{{u|IArhunI}}||641||570||7||9||0||0||0||26||11
|-
|193||219||{{u|Belekov Syrym}}||639||414||0||46||0||0||0||9||2
|-
|194||180||{{u|Bauyr03}}||628||559||0||1||0||0||0||36||0
|-
|195||193||{{u|Aseke16}}||624||532||25||0||7||1||0||17||12
|-
|196||218||{{u|Айвентадор}}||622||420||15||0||0||0||0||152||13
|-
|197||229||{{u|Zhandos02}}||620||261||3||4||11||0||0||247||0
|-
|198||188||{{u|Makhanov}}||613||541||0||0||0||0||0||0||1
|-
|199||170||{{u|Tuttiorchestra687}}||610||609||0||0||0||0||0||3||2
|-
|200||174||{{u|Zhumabayeva Aiym}}||601||590||2||0||0||0||0||3||0
|-
|201||181||{{u|Inkar}}||600||559||0||0||0||0||0||1||3
|-
|202||184||{{u|Mma}}||599||545||0||0||0||0||0||0||0
|-
|203||173||{{u|Юкке}}||599||594||1||2||44||0||0||9||3
|-
|204||183||{{u|Mary}}||597||549||0||0||0||0||0||0||0
|-
|205||233||{{u|Әбдіхалық Нарғыз}}||587||115||0||0||0||0||0||36||0
|-
|206||186||{{u|Аскар}}||584||544||4||19||2||0||0||1||0
|-
|207||204||{{u|Aldogarov}}||578||493||0||0||2||0||0||81||0
|-
|208||230||{{u|Eldar zh96}}||575||245||132||6||2||80||0||23||6
|-
|209||190||{{u|AlibiKazken}}||569||540||0||0||0||0||0||23||0
|-
|210||201||{{u|Badyroff}}||569||518||0||0||0||0||0||0||0
|-
|211||196||{{u|Нурия}}||569||527||0||0||0||0||0||0||0
|-
|212||209||{{u|Нақып Нұрғали}}||565||467||0||0||1||0||0||24||0
|-
|213||206||{{u|Zhaniya92}}||562||485||0||0||0||0||0||13||1
|-
|214||182||{{u|Ұлан Тұрсынбек}}||562||550||0||0||0||0||0||0||0
|-
|215||208||{{u|Alikhantanirbergennurlanuly}}||555||468||0||0||5||0||0||33||2
|-
|216||200||{{u|Yamanzho}}||555||521||0||0||0||0||0||0||0
|-
|217||189||{{u|Kuanysh Ismailov}}||547||541||0||0||7||0||0||2||0
|-
|218||194||{{u|Egor Shustoff}}||541||532||0||0||0||0||0||0||0
|-
|219||202||{{u|Niyazbek}}||534||510||0||0||0||0||0||3||0
|-
|220||224||{{u|Dauylbai Aidar}}||533||325||204||0||0||0||0||1||0
|-
|221||211||{{u|Olkikz}}||529||446||0||14||0||0||0||0||0
|-
|222||198||{{u|Fornax}}||528||525||2||0||0||0||0||0||0
|-
|223||185||{{u|Dzhos}}||527||545||0||0||0||0||0||0||0
|-
|224||220||{{u|Нурсауле Нурмагамбетова}}||527||390||0||0||0||3||0||44||1
|-
|225||221||{{u|Қуан Жасұлан 8 е класс ниш}}||527||390||0||36||0||0||0||1||1
|-
|226||187||{{u|Arachn0}}||523||543||0||0||0||0||0||1||0
|-
|227||210||{{u|Tansholpan}}||522||459||0||0||0||0||0||0||0
|-
|228||215||{{u|Adilbekkazykhanov}}||520||427||0||0||44||0||0||0||0
|-
|229||228||{{u|Murat Karibay}}||520||272||183||0||0||0||27||7||8
|-
|230||226||{{u|Mustazhap}}||520||308||11||0||0||2||0||122||12
|-
|231||203||{{u|Karina Nurtazina}}||518||508||0||0||0||0||0||0||0
|-
|232||217||{{u|Chingiz Nazbiev}}||516||422||29||0||54||12||0||0||0
|-
|233||214||{{u|HBSH NIS 7B KASIET}}||514||429||0||0||0||0||0||5||0
|-
|234||213||{{u|Albergenius}}||510||434||42||1||2||0||0||1||0
|-
|235||235||{{u|Friction27}}||506||17||0||0||0||0||0||1||0
|}
&lt;!-- BOT:END --&gt;


{{Wikistats}}[[Санат:Уикипедия:Қатысушылар]]</text>
      <sha1>0iz33tu8i4kvcxrfzcv5rw5hc2yt07m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Уикипедия:Өңдеме саны бойынша боттар</title>
    <ns>4</ns>
    <id>675089</id>
    <revision>
      <id>3654868</id>
      <parentid>3654480</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T11:00:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ArystanbekBot</username>
        <id>33174</id>
      </contributor>
      <comment>Bot: Деректерді жаңарту</comment>
      <origin>3654868</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11173" sha1="j7qvyli9corweizeikwhhqmrobr25ut" xml:space="preserve">{{shortcut|УП:ӨСБ}}&lt;center&gt;Әрбір бағанда көрсетілген кеңістіктегі және оның талқылауындағы өңдеулер саны берілген. Ең алдымен жалпы түзетулер бойынша сұрыпталған және нөмірленген. Жергілікті жалаусыз ғаламдық боттар көкпен ерекшеленген.
{{StatInfo}}


&lt;!-- BOT:START --&gt;
{|class=&quot;standard sortable ts-stickytableheader&quot;
!#!!{{abbr|#м/о|мақалалардағы өңдеме саны бойынша орны|0}}!!Қатысушы!!Барлық өңдемесі!!Мақалалар!!Үлгілер!!Файлдар!!Санаттар!!Порталдар + жобалар!!Модулдар + MediaWiki!!Қатысушы беттері!!Метапедиялық (Уикипедия)
|-
|1||1||{{u|BolatbekBot}}||515615||380092||110090||1||5897||3||1||19437||23
|-
|2||2||{{u|EmausBot}}||145909||131270||957||0||13593||6||0||61||22
|-
|3||3||{{u|ArystanbekBot}}||133016||127388||857||15||62||17||10||2859||1783
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|4||4||{{u|Legobot}}||119562||112796||457||0||6067||15||0||85||142
|-
|5||120||{{u|New user message}}||113962||1||0||0||0||0||0||113961||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|6||6||{{u|MerlIwBot}}||105848||88192||6297||0||10800||24||0||36||497
|-
|7||5||{{u|InternetArchiveBot}}||89422||89422||0||0||0||0||0||0||0
|-
|8||7||{{u|GaiJinBot}}||79292||79277||7||0||0||0||0||3||5
|-
|9||8||{{u|BekusBot}}||50440||50147||232||3||53||0||0||4||1
|-
|10||9||{{u|YFdyh-bot}}||43052||41962||1||0||1089||0||0||0||0
|-
|11||10||{{u|Xqbot}}||26614||22830||42||0||3648||2||0||70||22
|-
|12||11||{{u|Luckas-bot}}||22672||17393||3||0||5264||1||0||8||3
|-
|13||18||{{u|TXiKiBoT}}||18277||8489||13||0||9719||0||0||56||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|14||12||{{u|ZéroBot}}||17394||14826||0||0||2561||0||0||7||0
|-
|15||13||{{u|CommonsDelinker}}||14762||13740||468||1||0||84||0||390||41
|-
|16||14||{{u|Kasymbot}}||13733||13236||240||4||8||22||0||169||42
|-
|17||15||{{u|SieBot}}||13060||12828||0||0||214||0||0||18||0
|-
|18||20||{{u|VolkovBot}}||11474||7766||1||0||3545||4||0||24||134
|-
|19||17||{{u|Makecat-bot}}||9816||8904||0||0||908||0||0||3||1
|-
|20||19||{{u|WikitanvirBot}}||9373||8086||0||0||1283||0||0||2||2
|-
|21||16||{{u|Kia content bot}}||9115||9115||0||0||0||0||0||0||0
|-
|22||21||{{u|JAnDbot}}||8787||7290||40||0||1309||6||0||16||126
|-
|23||24||{{u|Nurtenge}}||8038||5477||980||137||628||40||24||533||200
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|24||22||{{u|Addbot}}||7606||6151||1043||1||295||18||0||5||90
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|25||38||{{u|ArthurBot}}||7543||2785||26||0||4714||6||0||12||0
|-
|26||122||{{u|Acebot}}||7483||0||7482||0||0||0||0||1||0
|-
|27||26||{{u|Vagobot}}||7329||4672||63||0||2585||0||0||3||6
|-
|28||23||{{u|Escarbot}}||7057||5767||14||0||1188||2||0||82||4
|-
|29||25||{{u|BilgishShezhireshiBot}}||5303||5303||0||0||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|30||28||{{u|JackieBot}}||5114||4266||10||0||828||1||0||7||2
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|31||30||{{u|RedBot}}||4625||3703||3||0||916||1||0||2||0
|-
|32||27||{{u|Muhammad Abul-Futooh}}||4617||4616||0||0||0||0||0||1||0
|-
|33||29||{{u|MelancholieBot}}||4423||4206||2||0||210||0||0||5||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|34||34||{{u|TjBot}}||4251||3315||0||0||935||0||0||1||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|35||31||{{u|Dexbot}}||3737||3676||0||0||51||0||0||10||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|36||33||{{u|LaaknorBot}}||3689||3493||0||0||196||0||0||0||0
|-
|37||32||{{u|Robbot}}||3541||3540||0||0||0||1||0||0||0
|-
|38||39||{{u|FoxBot}}||3339||2620||5||0||680||0||0||34||0
|-
|39||35||{{u|NurbekBot}}||3245||3242||0||0||0||0||0||2||1
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|40||55||{{u|MastiBot}}||3200||1171||31||0||1990||0||0||2||6
|-
|41||36||{{u|AlleborgoBot}}||3142||3125||0||0||0||0||0||17||0
|-
|42||37||{{u|Thijs!bot}}||2934||2918||3||0||2||0||0||11||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|43||52||{{u|KLBot2}}||2705||1291||0||0||1413||0||0||1||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|44||40||{{u|HRoestBot}}||2464||2463||0||0||0||0||0||1||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|45||41||{{u|JYBot}}||2395||2262||0||0||133||0||0||0||0
|-
|46||44||{{u|Idioma-bot}}||2182||2026||16||0||109||6||0||23||2
|-
|47||46||{{u|AvocatoBot}}||2151||1912||0||0||231||0||0||6||2
|-
|48||42||{{u|Ptbotgourou}}||2059||2034||0||0||5||0||0||20||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|49||43||{{u|KamikazeBot}}||2050||2034||0||0||14||0||0||2||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|50||45||{{u|Ripchip Bot}}||1967||1943||0||0||22||0||0||2||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|51||47||{{u|Rubinbot}}||1930||1848||0||0||80||0||0||2||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|52||49||{{u|CarsracBot}}||1771||1666||12||0||32||0||0||61||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|53||48||{{u|Dinamik-bot}}||1703||1701||0||0||0||0||0||2||0
|-
|54||50||{{u|Aitan bot}}||1552||1533||0||0||0||0||0||19||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|55||51||{{u|DixonDBot}}||1520||1502||0||0||17||0||0||0||1
|-
|56||57||{{u|AvicBot}}||1474||1078||0||0||337||0||0||58||1
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|57||53||{{u|YiFeiBot}}||1362||1194||69||0||84||9||0||0||3
|-
|58||72||{{u|BotMultichill}}||1277||528||1||0||738||0||0||10||0
|-
|59||54||{{u|Justincheng12345-bot}}||1235||1192||2||0||40||0||0||0||1
|-
|60||82||{{u|CommonsTicker~kkwiki}}||1233||279||0||0||0||0||0||9||945
|-
|61||62||{{u|Purbo T}}||1179||884||0||0||275||0||0||20||0
|-
|62||64||{{u|Synthebot}}||1170||859||0||0||310||0||0||0||1
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|63||60||{{u|Movses-bot}}||1158||1018||0||0||136||0||0||1||3
|-
|64||65||{{u|JhsBot}}||1135||844||2||0||277||0||0||12||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|65||56||{{u|Gerakibot}}||1123||1080||10||0||16||2||0||4||11
|-
|66||58||{{u|TuranBot}}||1119||1045||28||2||4||6||0||28||6
|-
|67||59||{{u|PipepBot}}||1047||1032||0||0||1||0||0||13||1
|-
|68||61||{{u|Mjbmrbot}}||1030||903||0||0||125||0||0||1||1
|-
|69||67||{{u|HerculeBot}}||903||777||1||0||116||0||0||8||1
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|70||63||{{u|MystBot}}||879||863||2||0||0||0||0||14||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|71||68||{{u|Amirobot}}||805||738||0||0||66||0||0||1||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|72||66||{{u|Jotterbot}}||781||781||0||0||0||0||0||0||0
|-
|73||73||{{u|HiW-Bot}}||616||513||61||0||40||0||0||1||1
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|74||71||{{u|DarafshBot}}||585||534||11||0||40||0||0||0||0
|-
|75||69||{{u|AZatBot}}||576||576||0||0||0||0||0||0||0
|-
|76||128||{{u|H2Bot}}||553||0||0||0||0||0||0||553||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|77||70||{{u|PixelBot}}||548||541||0||0||0||0||0||7||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|78||77||{{u|DSisyphBot}}||505||356||15||0||128||6||0||0||0
|-
|79||74||{{u|Almabot}}||501||427||0||0||56||0||0||5||13
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|80||98||{{u|Obersachsebot}}||494||46||437||0||10||0||0||1||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|81||75||{{u|CocuBot}}||464||395||0||0||58||0||0||11||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|82||76||{{u|SilvonenBot}}||413||380||0||0||27||0||0||6||0
|-
|83||78||{{u|Minsbot}}||407||316||0||0||91||0||0||0||0
|-
|84||84||{{u|Darkicebot}}||346||204||1||0||130||0||0||11||0
|-
|85||80||{{u|MahdiBot}}||332||290||21||0||13||0||0||6||2
|-
|86||79||{{u|Kasymovbot}}||311||296||7||0||0||1||0||3||4
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|87||88||{{u|SassoBot}}||305||153||0||0||143||0||0||9||0
|-
|88||83||{{u|Memty Bot}}||304||205||0||0||87||0||0||3||9
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|89||81||{{u|D'ohBot}}||282||281||0||0||1||0||0||0||0
|-
|90||89||{{u|Chandlerriggs5}}||279||148||2||0||2||0||0||107||14
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|91||95||{{u|DragonBot}}||245||59||0||0||186||0||0||0||0
|-
|92||85||{{u|SpBot}}||219||199||3||0||15||0||0||2||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|93||86||{{u|Chobot}}||218||175||0||0||41||0||0||2||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|94||87||{{u|KiranBOT}}||175||173||0||0||0||0||0||2||0
|-
|95||127||{{u|MBHbot}}||152||0||0||0||0||0||0||0||152
|-
|96||129||{{u|MGA73bot}}||152||0||0||152||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|97||90||{{u|タチコマ robot}}||138||115||7||0||0||2||0||12||2
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|98||91||{{u|MSBOT}}||117||97||1||0||19||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|99||94||{{u|NjardarBot}}||113||62||0||0||49||0||0||2||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|100||93||{{u|Billinghurst}}||98||72||1||0||0||0||1||24||0
|-
|101||103||{{u|DBot}}||97||21||0||0||3||1||0||70||2
|-
|102||92||{{u|Zwobot}}||85||81||0||0||0||0||0||4||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|103||96||{{u|FiriBot}}||58||51||4||0||0||0||0||0||3
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|104||97||{{u|Muro Bot}}||54||47||0||0||1||0||0||4||2
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|105||99||{{u|Loveless}}||53||42||0||0||10||0||0||1||0
|-
|106||100||{{u|Alexbot}}||49||36||1||0||2||0||0||9||1
|-
|107||101||{{u|AshinaBot}}||35||33||0||0||0||0||0||2||0
|-
|108||102||{{u|Byrialbot}}||31||29||0||0||2||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|109||104||{{u|Aibot}}||26||21||0||0||5||0||0||0||0
|-
|110||125||{{u|AlinurBot}}||23||0||14||0||2||0||0||6||1
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|111||105||{{u|Soulbot}}||21||14||0||0||0||0||0||7||0
|-
|112||110||{{u|QarakesekBot}}||18||8||4||0||2||0||0||2||1
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|113||107||{{u|StigBot}}||14||11||0||0||2||0||0||1||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|114||106||{{u|Broadbot}}||12||12||0||0||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|115||130||{{u|MenoBot}}||11||0||0||0||0||0||0||11||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|116||108||{{u|Ver-bot}}||11||11||0||0||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|117||109||{{u|AHbot}}||9||9||0||0||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|118||112||{{u|Kwjbot}}||7||6||0||0||1||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|119||111||{{u|MagnusA.Bot}}||7||7||0||0||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|120||132||{{u|Cbrown1023}}||6||0||0||0||0||0||0||6||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|121||113||{{u|DirlBot}}||6||5||1||0||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|122||115||{{u|Ebrambot}}||6||4||0||0||2||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|123||114||{{u|GhalyBot}}||5||5||0||0||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|124||134||{{u|Abigor}}||5||0||0||0||0||0||0||5||0
|-
|125||117||{{u|NurlanBot}}||4||2||0||0||0||0||0||1||1
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|126||136||{{u|Taavi}}||4||0||0||0||0||0||0||4||0
|-
|127||124||{{u|YurikBot}}||3||0||0||0||0||0||1||2||0
|-
|128||116||{{u|ZhaksilikBot}}||3||3||0||0||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|129||135||{{u|ChuispastonBot}}||3||0||0||0||0||0||0||3||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|130||118||{{u|Rezabot}}||3||2||0||0||0||0||0||1||0
|-
|131||123||{{u|Polat Alemdarbot}}||2||0||0||0||0||0||0||2||0
|-
|132||126||{{u|AmanBot}}||2||0||1||0||0||0||0||1||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|133||131||{{u|Zorrobot}}||2||0||0||0||0||0||0||2||0
|-
|134||121||{{u|SoxBot}}||1||0||0||0||0||0||0||1||0
|-
|135||119||{{u|Sagzhanbot}}||1||1||0||0||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|136||133||{{u|KhanBot}}||1||0||0||0||0||0||0||1||0
|}
&lt;!-- BOT:END --&gt;


{{Wikistats}}[[Санат:Уикипедия:Боттар]]</text>
      <sha1>j7qvyli9corweizeikwhhqmrobr25ut</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Уикипедия:Бет бастауы бойынша қатысушылар</title>
    <ns>4</ns>
    <id>675116</id>
    <revision>
      <id>3654527</id>
      <parentid>3654212</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T13:07:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ArystanbekBot</username>
        <id>33174</id>
      </contributor>
      <comment>Bot: Деректерді жаңарту</comment>
      <origin>3654527</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="105026" sha1="g6nvo8lqmxaje5ckxnefdxylbeq7rad" xml:space="preserve">{{shortcut|УП:ББҚ}}&lt;center&gt;{{StatInfo}}


&lt;!-- BOT:START --&gt;
{|class=&quot;standard sortable ts-stickytableheader&quot;
!#!!Қатысушы!!Мақалалар!!Бағыттау беттері!!Айрық беттер!!Үлгілер!!Санаттар!!Файлдар!!Порталдар + жобалар!!Модулдар + MediaWiki!!Метапедиялық (Уикипедия)
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|BolatbekBot}}||107914||25626||5||36754||4335||0||11||0||0
|-
|1||{{u|Мықтыбек Оразтайұлы}}||8215||1157||3||152||7079||147||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|Kia content bot}}||7808||946||164||0||0||0||0||0||0
|-
|2||{{u|Салиха}}||7384||84||695||187||814||2149||0||0||1
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|NurbekBot}}||3125||114||2||0||0||0||0||0||0
|-
|3||{{u|Мағыпар}}||2709||42||0||60||33||600||1||0||0
|-
|4||{{u|Ерден Карсыбеков}}||2617||103||14||200||91||0||57||0||4
|-
|5||{{u|SSE}}||2182||97||3||165||0||106||0||0||0
|-
|6||{{u|Meruyert}}||1940||63||1||0||0||0||0||0||0
|-
|7||{{u|Maira Yessenbekova}}||1751||45||2||31||0||0||0||0||0
|-
|8||{{u|Polat Alemdar}}||1709||483||50||139||16||111||0||0||10
|-
|9||{{u|Dinkaz}}||1592||142||4||0||0||115||0||0||0
|-
|10||{{u|Yerzhankyzy}}||1392||35||2||0||0||0||0||0||0
|-
|11||{{u|Орел Карл}}||1382||324||1||327||90||24||0||2||0
|-
|12||{{u|Hardworking}}||1359||63||0||42||0||0||0||0||0
|-
|13||{{u|Alamgir}}||1358||105||4||2||410||8||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|Aitan bot}}||1342||156||5||0||0||0||0||0||0
|-
|14||{{u|Abdi arman}}||1341||34||0||0||0||0||0||0||0
|-
|15||{{u|Bolatbek}}||1311||982||33||2132||529||148||160||18||78
|-
|16||{{u|Toktakynbaev}}||1281||43||2||4||0||73||0||0||0
|-
|17||{{u|Gulzat246}}||1274||97||5||0||0||16||0||0||0
|-
|18||{{u|Zhuka iitu}}||1192||90||2||0||0||1||0||0||0
|-
|19||{{u|Zhigitbek}}||1178||34||2||0||25||0||0||0||0
|-
|20||{{u|Bauka91 91}}||1165||50||3||0||0||0||0||0||0
|-
|21||{{u|GanS NIS}}||1083||221||61||197||437||52||14||0||52
|-
|22||{{u|Ulan}}||1073||628||59||108||3227||77||0||0||17
|-
|23||{{u|Aizhanka aaa}}||998||19||0||0||0||0||0||0||0
|-
|24||{{u|AlefZet}}||994||459||57||1269||261||95||1||49||25
|-
|25||{{u|Nurkhan}}||994||105||14||345||4||26||0||1||0
|-
|26||{{u|BekaIITU}}||993||32||6||0||0||0||0||0||0
|-
|27||{{u|Aghia7}}||956||116||0||0||0||1||0||0||0
|-
|28||{{u|2rk}}||923||43||1||0||0||98||0||0||0
|-
|29||{{u|G55}}||917||42||0||0||0||50||0||0||0
|-
|30||{{u|82.200.154.115}}||877||41||7||16||4||0||0||0||0
|-
|31||{{u|Bakdauren}}||877||32||0||0||0||102||0||0||0
|-
|32||{{u|Kaiyr}}||869||308||43||21||72||7||25||3||3
|-
|33||{{u|Egorkz}}||860||56||3||0||0||64||0||0||0
|-
|34||{{u|Rasulzhan}}||847||37||1||0||0||0||0||0||0
|-
|35||{{u|Ayauly}}||846||37||0||0||0||28||0||0||0
|-
|36||{{u|Ismukhammed}}||815||109||1||477||174||223||346||0||3
|-
|37||{{u|Ordabekov Azamat}}||766||19||2||0||0||72||0||0||0
|-
|38||{{u|Kyrmyzy gul}}||749||44||3||1||0||0||0||0||0
|-
|39||{{u|Merey}}||736||51||0||0||0||237||0||0||0
|-
|40||{{u|1nter pares}}||658||324||0||10||1145||3||0||0||4
|-
|41||{{u|Araichik}}||629||53||0||100||0||75||0||0||0
|-
|42||{{u|DinDK}}||613||17||0||0||0||0||0||0||0
|-
|43||{{u|Nelli}}||580||21||2||0||0||0||0||0||0
|-
|44||{{u|Нурасылл}}||557||17||0||6||9||0||0||0||0
|-
|45||{{u|Nurken}}||548||539||3||657||4964||32||15||3||4
|-
|46||{{u|Нұрлан Рахымжанов}}||547||1629||168||18||7588||188||0||1||11
|-
|47||{{u|Casserium}}||540||187||72||76||333||50||0||7||0
|-
|48||{{u|Azim Nurbergen}}||535||11||17||0||0||15||0||0||0
|-
|49||{{u|Sagzhan}}||534||92||2||23||212||30||0||0||0
|-
|50||{{u|Dauren}}||528||34||1||0||0||14||0||0||0
|-
|51||{{u|Zhaksilik}}||519||30||0||3||5||25||9||0||0
|-
|52||{{u|Masalbaeva}}||515||16||2||0||0||0||0||0||0
|-
|53||{{u|GulzhanOmarova}}||508||10||8||0||0||1||0||0||0
|-
|54||{{u|Аян Жанайсов}}||489||26||0||0||0||0||0||0||0
|-
|55||{{u|P.Nurgisa}}||478||18||18||0||0||0||0||0||0
|-
|56||{{u|Daneker}}||468||23||0||0||0||250||0||0||0
|-
|57||{{u|Nick jan}}||456||155||1||0||0||67||0||0||0
|-
|58||{{u|Inkar}}||452||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|59||{{u|Аскаров}}||449||53||0||11||0||82||0||0||0
|-
|60||{{u|Malbakov Korkem Shamshievih}}||437||9||4||13||13||0||0||0||0
|-
|61||{{u|Sergazyyev}}||435||19||3||0||0||13||0||0||0
|-
|62||{{u|TheNomadEditor}}||427||37||0||0||1600||3||0||0||0
|-
|63||{{u|Bailarbekov}}||408||10||1||0||0||0||0||0||0
|-
|64||{{u|Акбота Казыбекова}}||408||33||3||0||0||90||0||0||0
|-
|65||{{u|Tulya}}||397||27||1||0||0||0||0||0||0
|-
|66||{{u|Ashina}}||388||181||3||56||22||38||31||0||21
|-
|67||{{u|Abdrazakhova a}}||383||12||0||0||0||14||0||0||0
|-
|68||{{u|Касымхан}}||377||13||0||0||0||2||0||0||0
|-
|69||{{u|Stella~kkwiki}}||375||20||8||0||0||0||0||0||0
|-
|70||{{u|Mariko}}||368||4||2||0||0||0||0||0||0
|-
|71||{{u|Амзе Магжан}}||360||12||0||0||0||0||0||0||0
|-
|72||{{u|Wikiped4ik}}||356||30||0||0||0||58||0||0||0
|-
|73||{{u|Аязбаев Даурен}}||356||9||36||0||0||0||0||0||0
|-
|74||{{u|Madina Kilybayeva}}||350||10||0||0||0||0||0||0||0
|-
|75||{{u|Akbota.b}}||345||13||0||0||0||63||0||0||0
|-
|76||{{u|TalgatSnow}}||343||161||4||109||381||70||0||15||0
|-
|77||{{u|Erboldilyara}}||337||150||1||0||179||0||0||0||0
|-
|78||{{u|Makhanov}}||336||31||0||0||0||0||0||0||0
|-
|79||{{u|Batyrbek.kz}}||317||304||207||23||499||7||1||0||0
|-
|80||{{u|Olkikz}}||306||19||1||0||0||14||0||0||0
|-
|81||{{u|Murager Seraly}}||305||7||0||0||0||0||0||0||0
|-
|82||{{u|Btalgat}}||304||0||108||0||0||0||0||0||0
|-
|83||{{u|Alphy Haydar}}||303||197||4||7||17||1||0||0||0
|-
|84||{{u|Alfiya}}||299||13||1||0||0||17||0||0||0
|-
|85||{{u|AnelK NIS}}||279||4||1||0||0||0||0||0||0
|-
|86||{{u|Rayurad mc}}||274||51||1||0||0||0||0||0||0
|-
|87||{{u|Нақып Нұрғали}}||273||11||1||0||0||0||0||0||0
|-
|88||{{u|Esetok}}||271||499||32||72||128||2||33||2||4
|-
|89||{{u|Panicgirl}}||265||10||0||0||0||17||0||0||0
|-
|90||{{u|Shynbolat}}||263||8||0||0||0||0||0||0||0
|-
|91||{{u|Kas77777}}||261||10||0||0||0||9||0||0||0
|-
|92||{{u|Капысова Айдана}}||252||1||17||0||0||0||0||0||0
|-
|93||{{u|Mary}}||247||30||2||0||0||0||0||0||0
|-
|94||{{u|Orkaarys}}||243||11||4||0||0||0||0||0||0
|-
|95||{{u|Rake}}||242||11||0||0||0||35||0||0||0
|-
|96||{{u|Liquorkaru}}||241||46||1||4||5||171||0||0||0
|-
|97||{{u|Amangeldi Mukhamejan}}||232||318||4||873||101||121||176||24||49
|-
|98||{{u|Sazhlo}}||226||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|99||{{u|Gulnar7}}||225||15||0||0||0||2||0||0||0
|-
|100||{{u|Eranz}}||224||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|101||{{u|Ergalym}}||223||1||0||0||2||0||0||0||0
|-
|102||{{u|Belekov Syrym}}||222||5||0||0||0||45||0||0||0
|-
|103||{{u|Магпар}}||221||15||1||4||13||63||0||0||0
|-
|104||{{u|Rasul kz91}}||220||18||2||0||0||12||0||0||0
|-
|105||{{u|Andrey 1002}}||218||2||1||0||0||0||0||0||0
|-
|106||{{u|KoishymanovaG}}||217||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|107||{{u|Ардак Нурмаханова}}||217||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|108||{{u|ShadZ01}}||213||23||0||34||82||66||0||0||0
|-
|109||{{u|Shymnis 7b dayana}}||211||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|110||{{u|AkaMasteR}}||207||8||1||0||0||0||0||0||0
|-
|111||{{u|Dauylbai Aidar}}||205||1||0||132||0||0||0||0||0
|-
|112||{{u|Coffee86}}||204||65||2||0||5||0||0||0||0
|-
|113||{{u|Isslam}}||204||8||3||0||0||0||0||0||0
|-
|114||{{u|Aimanber}}||202||6||0||0||0||57||0||0||0
|-
|115||{{u|Jess from GS}}||200||8||4||0||0||0||0||0||0
|-
|116||{{u|Баха}}||199||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|117||{{u|Adiladil}}||196||13||0||0||0||0||0||0||0
|-
|118||{{u|Yessenbay}}||195||3||3||0||0||0||0||0||0
|-
|119||{{u|Sabinabekkulnis}}||194||33||0||0||0||0||0||0||0
|-
|120||{{u|Qozha}}||192||65||0||0||6||0||1||0||0
|-
|121||{{u|GaiJin}}||191||100||10||95||153||15||3||1||49
|-
|122||{{u|Yerlik}}||187||2||18||0||0||0||0||0||0
|-
|123||{{u|Нурия}}||187||0||31||0||0||0||0||0||0
|-
|124||{{u|Абдухамитова Асем}}||183||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|125||{{u|Alukaaika}}||182||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|126||{{u|Sultan bek}}||179||13||0||0||0||0||0||0||0
|-
|127||{{u|Qarakesek}}||177||158||3||12||13||71||0||0||21
|-
|128||{{u|Syrymzhan}}||177||0||0||0||0||152||0||0||0
|-
|129||{{u|Балнұр Сүгірәлиева}}||173||6||0||0||0||0||0||0||0
|-
|130||{{u|Айдос уики}}||169||0||0||0||6||0||0||0||0
|-
|131||{{u|Bakbergenov}}||168||4||0||0||0||167||0||0||0
|-
|132||{{u|Badyroff}}||165||6||0||0||0||0||0||0||0
|-
|133||{{u|Mista m}}||165||6||3||0||0||0||0||0||0
|-
|134||{{u|Ekontai}}||162||13||3||0||0||0||0||0||0
|-
|135||{{u|Giovani90}}||158||5||1||0||0||0||0||0||0
|-
|136||{{u|Dinarakukenova}}||157||3||1||0||0||0||0||0||0
|-
|137||{{u|Оразгелді Гүлмира}}||157||6||0||0||0||0||0||0||0
|-
|138||{{u|Aibol dos}}||156||8||2||0||0||0||0||0||0
|-
|139||{{u|Daniyar}}||154||224||5||141||114||270||123||0||6
|-
|140||{{u|Аскар}}||154||7||0||0||1||18||0||0||0
|-
|141||{{u|Ali.otkelbayev}}||152||6||2||0||0||2||0||0||0
|-
|142||{{u|Мұқтар Құндыз}}||151||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|143||{{u|Almat IS106R}}||149||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|144||{{u|Дауткулова Ақмарал}}||148||0||0||0||0||1||0||0||0
|-
|145||{{u|Arystanbek}}||147||242||7||555||261||206||110||363||309
|-
|146||{{u|Zhumabayeva Aiym}}||147||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|147||{{u|Еркін Мадина}}||147||7||0||0||0||0||0||0||0
|-
|148||{{u|Anvar1101}}||146||18||4||0||0||15||0||0||0
|-
|149||{{u|Tursinay}}||146||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|150||{{u|Akba.nis.13}}||144||4||0||0||0||16||0||0||0
|-
|151||{{u|Asslan best}}||144||3||1||0||0||0||0||0||0
|-
|152||{{u|Тұран}}||143||56||1||4||77||20||0||0||0
|-
|153||{{u|Almer}}||142||3||1||0||0||0||0||0||0
|-
|154||{{u|Mukhin}}||140||5||1||0||0||0||0||0||0
|-
|155||{{u|Nurgul-Ayapova}}||139||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|156||{{u|ASLANTORRET}}||138||17||2||0||0||0||0||0||0
|-
|157||{{u|Majilis}}||138||39||0||4||68||0||0||0||0
|-
|158||{{u|Amangali}}||137||5||2||0||0||2||0||0||0
|-
|159||{{u|Lord kainon}}||137||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|160||{{u|Aidyn91}}||136||6||1||0||0||0||0||0||0
|-
|161||{{u|EraAhmer}}||134||7||0||0||0||0||0||0||0
|-
|162||{{u|Miras IITU}}||134||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|163||{{u|Nkipshak}}||134||9||2||0||0||0||0||0||0
|-
|164||{{u|Nurs}}||133||3||2||0||0||0||0||0||0
|-
|165||{{u|MegaKz}}||132||4||6||0||0||0||0||0||0
|-
|166||{{u|Aitolkyn}}||131||2||0||0||0||2||0||0||0
|-
|167||{{u|Shim99}}||129||1||0||0||0||1||0||0||0
|-
|168||{{u|Shynassylov}}||129||6||1||0||0||0||0||0||0
|-
|169||{{u|Алия Султанмуратова}}||129||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|170||{{u|Бергалиев}}||129||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|171||{{u|Gauhar}}||127||9||2||0||0||1||0||0||0
|-
|172||{{u|Kuandyk97}}||127||3||0||0||0||50||0||0||0
|-
|173||{{u|Nursultan nur}}||126||11||0||0||0||0||0||0||0
|-
|174||{{u|Fariiiza KABYL}}||123||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|175||{{u|Kuatov Kanat}}||122||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|176||{{u|Калыбай Салтанат}}||122||8||1||0||0||0||0||0||0
|-
|177||{{u|Nurtenge}}||121||32||3||128||191||59||1||5||2
|-
|178||{{u|Сәуір 1}}||121||15||0||3||1||5||0||0||0
|-
|179||{{u|137.132.3.10}}||118||58||0||0||0||0||0||0||0
|-
|180||{{u|Umka}}||117||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|181||{{u|Tylerdurdenkz}}||114||2||1||1||15||25||0||0||0
|-
|182||{{u|Азамат Болатұлы}}||114||2||0||0||0||57||0||0||0
|-
|183||{{u|6ri11iant}}||113||3||3||0||0||0||0||0||0
|-
|184||{{u|Nazik ktl}}||113||15||0||0||0||0||0||0||0
|-
|185||{{u|ShymNIS 9BSunkarJR11}}||112||11||1||0||0||0||0||0||0
|-
|186||{{u|Shyngys***}}||112||6||5||0||0||0||0||0||0
|-
|187||{{u|Zhaniya92}}||112||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|188||{{u|I.torebekkyzy01}}||111||27||0||0||0||0||0||0||0
|-
|189||{{u|Armanayk}}||110||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|190||{{u|Galjat1992}}||110||18||0||0||0||0||0||0||0
|-
|191||{{u|Mariyam}}||110||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|192||{{u|Sagitora}}||110||13||4||0||0||0||0||0||0
|-
|193||{{u|Itwnik}}||109||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|194||{{u|True useR}}||109||10||0||0||1||0||0||0||0
|-
|195||{{u|Mira01}}||108||11||0||0||0||0||19||0||1
|-
|196||{{u|Adik}}||107||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|197||{{u|Baizhanov nursultan}}||107||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|198||{{u|Yerkezhan Nis}}||107||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|199||{{u|Абылай}}||106||44||3||104||98||26||17||0||8
|-
|200||{{u|Baha99}}||105||11||0||0||0||0||0||0||0
|-
|201||{{u|Bgalimzh}}||105||6||1||0||0||0||0||0||0
|-
|202||{{u|Талгат Ибраев}}||105||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|203||{{u|Шайнүсіп}}||105||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|204||{{u|Madina Kali}}||103||2||0||0||0||9||0||0||0
|-
|205||{{u|IL68}}||102||11||0||48||29||0||0||0||0
|-
|206||{{u|Kafarik}}||102||150||0||26||4||7||1||0||2
|-
|207||{{u|Ulai}}||102||6||1||0||0||0||0||0||0
|-
|208||{{u|Қабиденов Сакен}}||101||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|209||{{u|Arkow}}||100||4||2||0||0||0||0||0||0
|-
|210||{{u|Aizhok}}||99||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|211||{{u|Bakhytbek}}||99||9||0||0||0||0||0||0||0
|-
|212||{{u|Mma}}||99||5||1||0||0||0||0||0||0
|-
|213||{{u|Drift}}||98||62||6||17||422||1||0||0||0
|-
|214||{{u|NIS Semey Moldir}}||98||3||1||0||0||0||0||0||0
|-
|215||{{u|Юсуф Худайберген}}||98||30||0||0||36||0||0||0||0
|-
|216||{{u|Euphoria~kkwiki}}||97||7||0||0||0||0||0||0||0
|-
|217||{{u|IArhunI}}||97||55||0||0||0||9||0||0||0
|-
|218||{{u|Araika11nis}}||96||11||0||0||0||0||0||0||0
|-
|219||{{u|Dana kushen}}||96||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|220||{{u|NIS Kelsingazin Yerassyl}}||96||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|221||{{u|Байдуллаев Абылайхан}}||96||13||0||0||0||0||0||0||0
|-
|222||{{u|NIS Zhuldyz}}||95||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|223||{{u|Ilyasseawave}}||94||2||1||0||0||0||0||0||0
|-
|224||{{u|Mariya}}||94||1||0||0||0||29||0||0||0
|-
|225||{{u|Niyarov Azamat}}||93||9||1||0||0||0||0||0||0
|-
|226||{{u|Niyazbek}}||93||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|227||{{u|Ali Rustamov}}||92||1||0||89||0||0||0||0||0
|-
|228||{{u|Amanek}}||92||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|229||{{u|Epoxa-HH}}||92||9||1||0||5||0||0||0||0
|-
|230||{{u|Zhanseit}}||92||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|231||{{u|Aiganym Moldagulova}}||91||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|232||{{u|Sanzhar s}}||91||2||2||0||0||0||0||0||0
|-
|233||{{u|Almas Kenebay}}||90||13||1||0||0||0||0||0||0
|-
|234||{{u|ShymNis 8cSAruzhan}}||90||8||0||0||0||0||0||0||0
|-
|235||{{u|Erka it}}||89||6||2||0||0||0||0||0||0
|-
|236||{{u|HBSH NIS 7B KASIET}}||89||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|237||{{u|MuratbekErkebulan}}||89||21||0||69||83||0||11||0||0
|-
|238||{{u|Djduxhx}}||88||8||0||0||24||13||0||0||0
|-
|239||{{u|Dxz3817}}||88||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|240||{{u|Nurlybay}}||88||7||0||0||0||0||0||0||0
|-
|241||{{u|Қуан Жасұлан 8 е класс ниш}}||88||10||0||0||0||36||0||0||0
|-
|242||{{u|Eldar.mir}}||87||5||1||0||0||0||0||0||0
|-
|243||{{u|Legendary777}}||87||7||1||0||0||0||0||0||0
|-
|244||{{u|ShymNis 8aNurlybanu}}||87||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|245||{{u|Wiki PSP}}||87||12||0||0||0||0||0||0||0
|-
|246||{{u|Alima}}||86||2||0||0||0||0||0||0||7
|-
|247||{{u|Аягөз Загиева}}||86||14||0||0||0||0||0||0||0
|-
|248||{{u|Abulkhair}}||85||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|249||{{u|Eszhanov}}||85||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|250||{{u|TemirlanSarsen}}||85||1||0||2||26||52||0||0||0
|-
|251||{{u|Aiba-diamantik}}||84||1||0||0||0||4||0||0||0
|-
|252||{{u|Doors}}||84||8||1||0||0||0||0||0||0
|-
|253||{{u|Adaulet}}||83||0||1||0||0||0||0||0||0
|-
|254||{{u|Dina2013a}}||83||8||0||0||0||0||0||0||0
|-
|255||{{u|Madi Dos}}||83||22||0||55||30||40||6||0||3
|-
|256||{{u|Zamantay}}||83||3||1||0||0||0||0||0||0
|-
|257||{{u|Zhortabayev}}||83||3||1||0||0||9||0||0||0
|-
|258||{{u|Ақбота Архабаева}}||83||16||1||0||0||0||0||0||0
|-
|259||{{u|Aliba}}||82||1||1||0||0||0||0||0||0
|-
|260||{{u|Bauka}}||82||3||0||26||1||2||0||0||0
|-
|261||{{u|SemeyNIS AshimovaZhuldyz}}||82||5||0||0||0||2||0||0||0
|-
|262||{{u|Аружан Жамбулатова}}||82||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|263||{{u|Жуланова Жанель}}||82||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|264||{{u|Сейтхан Мұхамеджан}}||82||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|265||{{u|SEMANUR}}||81||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|266||{{u|Жүнісов Дархан}}||81||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|267||{{u|Сейтжагыпарова Тогжан}}||81||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|268||{{u|Әлинұр}}||81||73||0||28||22||38||17||0||2
|-
|269||{{u|Ainur}}||80||5||2||0||0||13||0||0||0
|-
|270||{{u|NErnur98}}||80||5||0||0||54||0||0||0||0
|-
|271||{{u|Aishmano}}||79||3||1||0||0||0||0||0||0
|-
|272||{{u|Dzhos}}||79||9||0||0||0||0||0||0||0
|-
|273||{{u|Kamilanisemey}}||79||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|274||{{u|Kiikbayeva Sholpan}}||79||18||0||0||0||0||0||0||0
|-
|275||{{u|ChinaRM}}||78||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|276||{{u|Olzhas707}}||78||4||1||0||0||0||0||0||0
|-
|277||{{u|RaiymbekZh}}||78||44||5||1||11||0||0||0||1
|-
|278||{{u|Aru Omarali}}||77||6||0||0||0||40||0||0||0
|-
|279||{{u|Bmyrzali}}||77||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|280||{{u|НИШ Гайсина Айсары}}||77||4||1||0||0||0||0||0||0
|-
|281||{{u|Vyacheslav Nasretdinov}}||76||0||1||1||0||0||0||0||0
|-
|282||{{u|Кырмызов}}||76||12||1||0||0||12||0||0||0
|-
|283||{{u|Amiyeva}}||75||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|284||{{u|Kulzhabay.nm}}||75||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|285||{{u|84.240.194.0}}||74||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|286||{{u|Kasymov}}||74||666||7||2979||521||93||0||38||4
|-
|287||{{u|Ақбота}}||74||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|288||{{u|Палуан}}||74||11||0||0||0||0||0||0||0
|-
|289||{{u|Khan}}||73||2||1||0||0||0||0||0||0
|-
|290||{{u|Sibom}}||73||496||89||79||176||3||1||0||3
|-
|291||{{u|Toganbay Nurtau}}||73||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|292||{{u|Xialuahan}}||73||6||0||0||0||0||0||0||0
|-
|293||{{u|Шапырашты}}||73||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|294||{{u|Superkukuruza}}||72||7||0||0||0||0||0||0||0
|-
|295||{{u|Zhaukhazyn01}}||72||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|296||{{u|Birzhan Bauyrzhan}}||70||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|297||{{u|Жунисова Балжан}}||70||9||1||0||0||0||0||0||0
|-
|298||{{u|Ықласова Аружан}}||70||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|299||{{u|А.С.Кизиров}}||68||27||0||0||1||1||9||0||0
|-
|300||{{u|Дәулеткерей}}||68||2||0||0||0||39||0||0||0
|-
|301||{{u|AlibekKS}}||67||211||12||7||350||3||4||0||3
|-
|302||{{u|Kmoksy}}||67||152||3||0||187||0||0||0||0
|-
|303||{{u|Zhanna}}||67||11||1||0||0||0||0||0||0
|-
|304||{{u|Yustinka}}||66||3||1||0||0||0||0||0||0
|-
|305||{{u|Абат Диана}}||66||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|306||{{u|Абдрахманов Димаш}}||66||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|307||{{u|A1k0wa}}||65||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|308||{{u|Aset Bukerov}}||65||9||2||0||0||0||0||0||0
|-
|309||{{u|Nurbek Matzhani}}||65||287||0||11||0||35||6||0||2
|-
|310||{{u|Adik Sagatov}}||64||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|311||{{u|Madinabai}}||64||9||0||0||0||16||0||0||0
|-
|312||{{u|Ташметов шахрух}}||64||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|313||{{u|Bakytgul}}||63||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|314||{{u|BaskaIlyas}}||63||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|315||{{u|Beisen}}||63||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|316||{{u|Kz Nomad}}||63||2||0||0||0||3||0||0||0
|-
|317||{{u|Nura tk.nis}}||63||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|318||{{u|Kuralay Akhmetova}}||61||0||0||0||0||1||0||0||0
|-
|319||{{u|195.189.70.90}}||59||1||1||0||0||0||0||0||0
|-
|320||{{u|Ayake}}||59||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|321||{{u|Tansholpan}}||59||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|322||{{u|Бекжан Аронов}}||59||18||0||0||0||7||0||0||0
|-
|323||{{u|ДаниярБөріханұлы}}||59||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|324||{{u|Мира Белль}}||59||2||0||1||4||0||0||0||2
|-
|325||{{u|Aigerimamirgali}}||58||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|326||{{u|Dastan omirbek}}||58||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|327||{{u|Magzhan}}||58||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|328||{{u|Yamanzho}}||58||3||2||0||0||0||0||0||0
|-
|329||{{u|Жани}}||58||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|330||{{u|Қабыле Қазбек}}||58||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|331||{{u|DariaUrinbasarova21nis}}||57||1||2||0||0||1||0||0||0
|-
|332||{{u|Indira}}||57||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|333||{{u|Soccerman}}||57||16||0||8||4||10||0||0||0
|-
|334||{{u|Zhansaya maubekova}}||57||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|335||{{u|Arruah}}||56||1||0||16||1||8||0||0||0
|-
|336||{{u|Iceooloo}}||56||3||2||0||0||0||0||0||0
|-
|337||{{u|Amir~kkwiki}}||55||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|338||{{u|Zhannur.nis}}||55||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|339||{{u|Раушана}}||55||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|340||{{u|VirusMaster}}||54||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|341||{{u|Zhumash.alibek}}||54||3||0||2||13||0||0||0||0
|-
|342||{{u|Мереке Ақбердықызы}}||54||0||0||0||0||56||0||0||0
|-
|343||{{u|Nabi.kuanysh}}||53||4||2||0||0||0||0||0||0
|-
|344||{{u|Айдынгали}}||53||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|345||{{u|Danissimo92}}||52||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|346||{{u|Даурен Шарипов}}||52||0||0||17||0||24||0||0||0
|-
|347||{{u|Досжан}}||52||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|348||{{u|Дорт-Гольц}}||51||1||1||0||0||0||0||0||0
|-
|349||{{u|Берик НИШ}}||50||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|350||{{u|Сағындық Нұрсұлтан}}||50||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|351||{{u|Alinur}}||49||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|352||{{u|Bekus}}||49||886||3||601||394||0||9||1||72
|-
|353||{{u|Алтай9898}}||49||12||0||0||0||0||0||0||0
|-
|354||{{u|Лейла Серикбаева}}||49||34||0||0||0||0||0||0||0
|-
|355||{{u|178.88.209.37}}||48||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|356||{{u|213.171.34.240}}||48||0||0||1||1||0||0||0||0
|-
|357||{{u|Kamila}}||48||6||1||0||0||0||0||0||0
|-
|358||{{u|Zhandos02}}||48||2||0||0||3||2||0||0||0
|-
|359||{{u|Zhanik ast}}||48||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|360||{{u|Рахман999}}||48||55||2||27||13||14||0||0||1
|-
|361||{{u|Alimas}}||47||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|362||{{u|No.Mad}}||47||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|363||{{u|Olzhas.Erevanov}}||47||1||0||0||1||0||0||0||0
|-
|364||{{u|84.240.207.80}}||46||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|365||{{u|92.47.219.50}}||46||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|366||{{u|Abay Izbassarov}}||46||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|367||{{u|Aigerima}}||46||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|368||{{u|Asset}}||46||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|369||{{u|Serik09}}||46||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|370||{{u|Stonesuite}}||46||21||0||17||0||5||0||0||0
|-
|371||{{u|AsmirNIS}}||45||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|372||{{u|Balaburgem}}||45||7||0||3||14||26||0||0||1
|-
|373||{{u|K sayan}}||45||6||0||0||0||0||0||0||0
|-
|374||{{u|Гулназлит}}||45||11||0||0||0||0||0||0||0
|-
|375||{{u|Ablayev92}}||44||7||5||0||0||0||0||0||0
|-
|376||{{u|Mila 020702}}||44||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|377||{{u|AlibiKazken}}||43||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|378||{{u|Kairatulyzharas}}||43||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|379||{{u|Aren b}}||42||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|380||{{u|Meryuert.tk.nis}}||42||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|381||{{u|Елнур.001}}||42||2||0||0||0||1||0||0||0
|-
|382||{{u|Anarzhaksylykova}}||41||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|383||{{u|Dinara1711}}||41||1||1||0||0||0||0||0||0
|-
|384||{{u|Dostoevskykz}}||41||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|385||{{u|Mheidegger}}||41||19||0||1||0||2||0||0||0
|-
|386||{{u|Noyan}}||41||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|387||{{u|АйнурНИШ}}||41||7||0||0||0||0||0||0||0
|-
|388||{{u|Минура}}||41||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|389||{{u|Талапова Айша}}||41||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|390||{{u|137.132.3.9}}||40||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|391||{{u|Diamond~kkwiki}}||40||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|392||{{u|Mkanatbekkyzy}}||40||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|393||{{u|Mustafaalmas}}||40||65||2||41||212||0||0||0||0
|-
|394||{{u|ShymNIS 9BZhansaya}}||40||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|395||{{u|Tarikh Dias}}||40||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|396||{{u|Yessentaikyzy}}||40||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|397||{{u|Zhumalina}}||40||13||0||0||3||48||0||0||0
|-
|398||{{u|Asan00}}||39||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|399||{{u|Dilo0003}}||39||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|400||{{u|Zaza007zaza}}||39||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|401||{{u|89.218.52.234}}||38||4||0||0||1||0||0||0||0
|-
|402||{{u|Bakytgul Salykhova}}||38||2||0||0||0||0||4||0||0
|-
|403||{{u|Highklass}}||38||3||1||0||0||0||0||0||0
|-
|404||{{u|Kairzhan79}}||38||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|405||{{u|Mr.beket99}}||38||2||0||0||0||2||0||0||0
|-
|406||{{u|Syrlybek}}||38||2||0||1||1||29||1||0||2
|-
|407||{{u|Арай нуруллаева}}||38||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|408||{{u|46.36.134.170}}||37||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|409||{{u|92.47.203.104}}||37||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|410||{{u|Aimanov kaisar}}||37||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|411||{{u|Aitan}}||37||2||1||0||1||1||0||0||0
|-
|412||{{u|Almagul Ibragimova}}||37||1||0||0||0||7||0||0||0
|-
|413||{{u|Daniyal.aidarov5}}||37||16||2||0||4||0||0||0||0
|-
|414||{{u|Егор Шевченко}}||37||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|415||{{u|Лёха Вырвиглаз}}||37||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|416||{{u|Нуржанкызы}}||37||2||1||0||0||0||0||0||0
|-
|417||{{u|AbMariya1991}}||36||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|418||{{u|Marksscheider}}||36||49||0||2||83||0||0||0||0
|-
|419||{{u|178.88.215.3}}||35||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|420||{{u|Ibraeva Moldir}}||35||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|421||{{u|Sandyraq}}||35||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|422||{{u|Маржан АК}}||35||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|423||{{u|Нұрбай Темірлан Садықұлы}}||35||0||0||0||0||1||0||0||0
|-
|424||{{u|Әбдіхалық Нарғыз}}||35||4||1||0||0||0||0||0||0
|-
|425||{{u|AblayIITU}}||34||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|426||{{u|AnelBakayeva NIS}}||34||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|427||{{u|Beibaris123}}||34||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|428||{{u|Mustafinaskar}}||34||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|429||{{u|Nuriyashkin}}||34||0||11||0||0||0||0||0||0
|-
|430||{{u|Ақыл}}||34||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|431||{{u|92.46.211.202}}||33||6||1||3||0||0||0||0||0
|-
|432||{{u|Alima01NIS}}||33||1||0||0||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|AshinaBot}}||33||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|433||{{u|Rash91}}||33||48||0||0||0||0||0||0||0
|-
|434||{{u|Лаура Аманкулова}}||33||2||0||0||0||3||0||0||0
|-
|435||{{u|Karina Nurtazina}}||32||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|436||{{u|Аэлита Ануарқызы}}||32||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|437||{{u|Aidanka}}||31||0||0||0||0||7||0||0||0
|-
|438||{{u|Andir}}||31||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|439||{{u|Kraibekovc}}||31||11||0||1||1||18||0||0||0
|-
|440||{{u|Olzhas.Karazhanov}}||31||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|441||{{u|Ғауғауррр}}||31||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|442||{{u|Aimbetova Diana}}||30||1||0||0||0||1||0||0||0
|-
|443||{{u|Talghatuly}}||30||10||1||0||9||62||0||0||0
|-
|444||{{u|Zhanarb}}||30||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|445||{{u|Zhanna Mukash}}||30||11||0||0||0||0||0||0||0
|-
|446||{{u|Багдат Б}}||30||8||0||0||0||0||0||0||0
|-
|447||{{u|Нурсауле Нурмагамбетова}}||30||2||1||0||0||0||0||0||0
|-
|448||{{u|Nurmuhan}}||29||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|449||{{u|Olzhas7}}||29||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|450||{{u|T.karlyga}}||29||1||3||0||0||0||0||0||0
|-
|451||{{u|Аслан Жукенов}}||29||5||1||0||12||0||0||0||0
|-
|452||{{u|88.204.196.37}}||28||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|453||{{u|95.58.148.237}}||28||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|454||{{u|Abylaikhan NIS}}||28||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|455||{{u|Aigerim ayanovna}}||28||3||1||0||0||0||0||0||0
|-
|456||{{u|Bumin Kagan}}||28||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|457||{{u|Dimash Kenesbek}}||28||20||0||0||0||0||0||0||0
|-
|458||{{u|Jannur66}}||28||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|459||{{u|Света052}}||28||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|460||{{u|217.196.25.26}}||27||4||2||0||0||0||0||0||0
|-
|461||{{u|AdiyevaSaltanat}}||27||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|462||{{u|Keutaeva Aigerim}}||27||0||0||0||0||4||0||0||0
|-
|463||{{u|Lyazzat Kulmukanova}}||27||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|464||{{u|Бекзат Маратұлы}}||27||1||0||0||0||2||0||0||0
|-
|465||{{u|Болат Алтынай}}||27||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|466||{{u|Тойшыбек}}||27||1||1||0||0||0||0||0||0
|-
|467||{{u|Шокай}}||27||2||1||0||0||1||0||0||0
|-
|468||{{u|Mirasamirkhanov}}||26||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|469||{{u|Shaikhislamova z}}||26||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|470||{{u|TINKO}}||26||2||0||12||0||0||0||0||0
|-
|471||{{u|Tursynbek Balausa}}||26||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|472||{{u|Unc0}}||26||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|473||{{u|Utebayeva}}||26||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|474||{{u|Мекен ЖанеркеХБШ}}||26||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|475||{{u|Оразәлі Диас}}||26||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|476||{{u|2.133.110.195}}||25||9||0||2||1||0||0||0||0
|-
|477||{{u|Asalimba}}||25||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|478||{{u|D.dilnaz02}}||25||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|479||{{u|Erg nis}}||25||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|480||{{u|Qanattan}}||25||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|481||{{u|Rasulbek Adil}}||25||5||0||121||5||0||1||0||0
|-
|482||{{u|Saken kun}}||25||25||0||0||0||0||0||0||0
|-
|483||{{u|Talgin}}||25||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|484||{{u|Talipzhan}}||25||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|485||{{u|Айвентадор}}||25||17||0||3||0||0||0||0||1
|-
|486||{{u|Мирамқызы Зарина}}||25||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|487||{{u|Әбілмажинов Ерасыл}}||25||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|488||{{u|Arystan~kkwiki}}||24||0||3||5||0||0||2||0||0
|-
|489||{{u|Loleeonepie.nis}}||24||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|490||{{u|Shymnis7bzhanar}}||24||3||1||0||0||0||0||0||0
|-
|491||{{u|Истеный казах}}||24||5||1||10||1||5||0||0||0
|-
|492||{{u|Нұртаева Қымбат Серікқызы}}||24||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|493||{{u|95.56.75.233}}||23||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|494||{{u|Aiymka}}||23||0||0||23||1||0||0||0||0
|-
|495||{{u|Eldar zh96}}||23||12||3||39||1||6||29||0||1
|-
|496||{{u|Erasylkz}}||23||0||1||0||0||0||0||0||0
|-
|497||{{u|MarzhanMay}}||23||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|498||{{u|Ni nelli}}||23||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|499||{{u|PushkinVko}}||23||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|500||{{u|Serik11024}}||23||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|501||{{u|Zhanbo}}||23||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|502||{{u|137.132.250.13}}||22||12||0||0||1||0||0||0||0
|-
|503||{{u|84.240.196.128}}||22||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|504||{{u|As-Saghdi}}||22||5||0||2||0||0||0||0||0
|-
|505||{{u|Bakyt.tass}}||22||7||1||0||0||0||0||0||0
|-
|506||{{u|Elena Muratbayeva}}||22||0||0||20||0||0||0||0||0
|-
|507||{{u|LArhunl}}||22||12||0||0||0||1||0||0||0
|-
|508||{{u|Murat12049}}||22||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|509||{{u|NIS AdletAskerov}}||22||0||0||0||0||10||0||0||0
|-
|510||{{u|Ongalgan}}||22||5||0||0||1||1||0||0||0
|-
|511||{{u|Turdibayeva Kazyna}}||22||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|512||{{u|Unknown Alash}}||22||27||0||0||0||0||0||0||0
|-
|513||{{u|С.Жания}}||22||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|514||{{u|Тілеш Шолпан}}||22||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|515||{{u|707ztn}}||21||0||1||0||0||0||0||0||0
|-
|516||{{u|Aleka BM}}||21||0||0||21||0||0||0||0||0
|-
|517||{{u|Nazhmedenova Lunara}}||21||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|518||{{u|Ниялова Гүлфайруз}}||21||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|519||{{u|AlibekovaD}}||20||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|520||{{u|Almas Sadyquly}}||20||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|521||{{u|Dana1992}}||20||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|522||{{u|Didar.Bayan21NS}}||20||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|523||{{u|Galym kosman}}||20||0||0||21||0||0||0||0||0
|-
|524||{{u|Mustazhap}}||20||2||0||3||0||0||0||0||0
|-
|525||{{u|Ramaduke}}||20||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|526||{{u|ShymNIS 7AAisha06}}||20||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|527||{{u|Zhansaya Bekpeissova}}||20||0||0||19||0||0||0||0||0
|-
|528||{{u|Zhansulu}}||20||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|529||{{u|Бейсекова Ботагөз}}||20||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|530||{{u|95.56.28.53}}||19||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|531||{{u|Attila~kkwiki}}||19||1||0||0||9||10||0||0||0
|-
|532||{{u|Carlos186}}||19||2||0||0||3||0||0||0||0
|-
|533||{{u|Darhan2012}}||19||13||0||4||0||0||0||0||0
|-
|534||{{u|J dias}}||19||1||1||0||0||0||0||0||0
|-
|535||{{u|Айғаным Аманжолқызы}}||19||11||0||0||0||0||0||0||0
|-
|536||{{u|Бекханби Асанұлы}}||19||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|537||{{u|Әлнұр Қарабаев}}||19||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|538||{{u|84.240.202.214}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|539||{{u|AliyaTulepova}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|540||{{u|Bolat Temirov}}||18||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|541||{{u|Dinash}}||18||0||0||19||0||0||0||0||0
|-
|542||{{u|Dosmedetova Sharizat}}||18||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|543||{{u|ErnatPointmakker}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|544||{{u|KaldarovNurymzhan}}||18||0||0||2||7||1||0||0||0
|-
|545||{{u|Khamalitoo}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|546||{{u|MaksutZhansaya1}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|547||{{u|Martorellpedro}}||18||0||0||10||5||6||0||14||0
|-
|548||{{u|Parmanova.ulbolsyn}}||18||8||0||0||0||25||0||0||0
|-
|549||{{u|Qulqai}}||18||1||1||5||2||0||0||0||0
|-
|550||{{u|Salta.zakir}}||18||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|551||{{u|Suleimen Koishybai}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|552||{{u|Tuttiorchestra687}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|553||{{u|ГульназК}}||18||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|554||{{u|Жанна Ж}}||18||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|555||{{u|Маконяаа}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|556||{{u|Назым Хасенова}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|557||{{u|Шахадад}}||18||1||0||18||0||0||0||0||0
|-
|558||{{u|Әбдіжәміл Алтынай}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|559||{{u|Әшім Қазына}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|560||{{u|178.88.221.240}}||17||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|561||{{u|Adaykz}}||17||0||0||1||16||3||0||0||0
|-
|562||{{u|Nazerke Turym}}||17||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|563||{{u|Shymnis 7bmalika}}||17||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|564||{{u|Tulegenova1127}}||17||0||0||0||0||0||2||0||0
|-
|565||{{u|Бекемгүл}}||17||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|566||{{u|Диас Тлекбай}}||17||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|567||{{u|134.32.43.98}}||16||9||0||0||2||0||0||0||0
|-
|568||{{u|46.4.124.141}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|569||{{u|A shyryn}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|570||{{u|Abukhan}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|571||{{u|Akylbekov alen}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|572||{{u|Aruzhank NIS}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|573||{{u|Aubakirova Aisana}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|574||{{u|Hbsh nis Nurzhakyp 7a}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|575||{{u|Jarnamaqaz}}||16||10||0||29||0||11||0||0||0
|-
|576||{{u|Mandarinka^^}}||16||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|577||{{u|Medet}}||16||1||0||0||0||1||0||0||0
|-
|578||{{u|ShymNIS 7cErkebulan}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|579||{{u|Ziadinkyzy G}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|580||{{u|Аружан200}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|581||{{u|Енсебаева Мадина}}||16||1||0||0||0||1||0||0||0
|-
|582||{{u|Ербол Сармурзин}}||16||5||0||0||1||0||0||0||0
|-
|583||{{u|2.132.35.66}}||15||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|584||{{u|92.46.208.105}}||15||0||0||3||0||0||0||0||0
|-
|585||{{u|95.56.126.211}}||15||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|586||{{u|Aktoty25}}||15||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|587||{{u|Daniyar1}}||15||1||0||16||0||0||0||0||0
|-
|588||{{u|Darigabolatbayeva}}||15||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|589||{{u|Esen48}}||15||1||5||0||0||24||0||0||0
|-
|590||{{u|Kalimova}}||15||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|591||{{u|Rauank}}||15||4||0||11||3||2||3||0||1
|-
|592||{{u|Smailhan Altinbek}}||15||0||0||16||0||0||0||0||0
|-
|593||{{u|Бейсенова}}||15||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|594||{{u|Жаннұр Қанат}}||15||0||0||1||0||0||0||0||0
|-
|595||{{u|Лаура НИШ}}||15||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|596||{{u|Сейтхалиев Акжол}}||15||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|597||{{u|2.135.222.162}}||14||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|598||{{u|Galymmurat}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|599||{{u|Ice201~kkwiki}}||14||0||0||24||1||3||0||0||0
|-
|600||{{u|Kenesbai Ainur}}||14||0||0||13||0||0||0||0||0
|-
|601||{{u|Kittenfreezer}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|602||{{u|Nazerke fcr}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|603||{{u|Nnk2000}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|604||{{u|Vladimir tutykin}}||14||0||1||0||0||0||0||0||0
|-
|605||{{u|Zatillan}}||14||7||0||1||0||3||0||0||0
|-
|606||{{u|Аяжан Сарсенбаева}}||14||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|607||{{u|Дамира Амиржановна}}||14||0||0||0||0||44||0||0||0
|-
|608||{{u|Жанна 555}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|609||{{u|Қалдар Салта}}||14||1||1||0||0||0||0||0||0
|-
|610||{{u|2.132.1.181}}||13||1||1||0||0||0||0||0||0
|-
|611||{{u|Aselhan}}||13||1||0||7||9||0||0||0||0
|-
|612||{{u|Asset Qazaq}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|613||{{u|Khamitova nj NIS}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|614||{{u|Kwatt}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|615||{{u|NIS Semey Kabdygalieva Aizhan}}||13||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|616||{{u|Sarahswan}}||13||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|617||{{u|Shaubaeva Akmaral}}||13||0||0||13||0||0||0||0||0
|-
|618||{{u|Yulia}}||13||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|619||{{u|Абдижамил Алтынай}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|620||{{u|Гүлбақ Мұсақызы}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|621||{{u|Касымов Н.}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|622||{{u|Кинаятова Мадина}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|623||{{u|Көбегенов Ғабит}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|624||{{u|Маржан торехановна}}||13||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|625||{{u|Әділханова Альбина}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|626||{{u|88.204.169.42}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|627||{{u|89.218.169.202}}||12||3||0||9||0||0||0||0||0
|-
|628||{{u|95.56.129.132}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|629||{{u|Aiym 02}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|630||{{u|Alan Sem}}||12||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|631||{{u|Bk-KLaS}}||12||2||0||2||4||5||2||0||0
|-
|632||{{u|Erbol4ik}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|633||{{u|GALAXYFUN.NIS}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|634||{{u|ShymNIS 9BLaura}}||12||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|635||{{u|Tamerlansagitov}}||12||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|636||{{u|TrueNomadEditor}}||12||0||0||0||3||0||0||0||0
|-
|637||{{u|Нургиса Пшенбаев}}||12||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|638||{{u|Рахматулла Нұрқанат}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|639||{{u|Рысбаева Гульнара}}||12||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|640||{{u|СанияНИШ}}||12||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|641||{{u|Толғанай Жағыпар}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|642||{{u|178.88.218.41}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|643||{{u|Aldogarov}}||11||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|644||{{u|Aydos Zhengissov}}||11||2||0||26||1||3||0||0||0
|-
|645||{{u|Bauyr03}}||11||0||0||0||0||1||0||0||0
|-
|646||{{u|FrederickEvans}}||11||2||0||0||30||0||0||0||0
|-
|647||{{u|Mr. Karsybekov}}||11||3||0||14||1||0||12||0||1
|-
|648||{{u|Амина Жанаковна}}||11||0||1||0||0||0||0||0||0
|-
|649||{{u|Балықшы}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|650||{{u|Бекасыл Бейбітұлы}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|651||{{u|Нұрбек Қасқырбаев}}||11||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|652||{{u|Саламат Алшын}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|653||{{u|Тазагүл Ермаханова}}||11||13||5||0||37||0||0||0||0
|-
|654||{{u|Өстемірова Ұлдана}}||11||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|655||{{u|178.88.217.199}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|656||{{u|2.132.100.62}}||10||0||1||0||0||0||0||0||0
|-
|657||{{u|22timur99}}||10||0||0||0||0||3||0||0||0
|-
|658||{{u|92.46.75.247}}||10||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|659||{{u|93.185.69.179}}||10||1||0||1||0||0||0||0||0
|-
|660||{{u|95.56.36.133}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|661||{{u|Abatova saltanat}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|662||{{u|Ainur.winner}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|663||{{u|Akbota NIS}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|664||{{u|Ali.kz}}||10||0||0||1||0||0||0||0||0
|-
|665||{{u|Daur s}}||10||5||0||0||0||1||0||0||0
|-
|666||{{u|Hevadee}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|667||{{u|Mahonty13}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|668||{{u|Muzeologist}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|669||{{u|NIS Moldir Beken}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|670||{{u|Sultanuly}}||10||1||0||0||0||1||0||0||0
|-
|671||{{u|Zhumabek}}||10||0||0||1||3||0||0||0||0
|-
|672||{{u|Айжан Мықтыбаева}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|673||{{u|Аршалы}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|674||{{u|Бауыржанұлы А.А}}||10||1||1||0||0||0||0||0||0
|-
|675||{{u|Ерасыл Жаныбеков}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|676||{{u|178.90.118.233}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|677||{{u|92.46.212.254}}||9||1||0||6||0||0||0||0||0
|-
|678||{{u|95.56.31.239}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|679||{{u|95.56.40.164}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|680||{{u|Aidana Aibulatova}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|681||{{u|Aisana Aubakirova}}||9||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|682||{{u|Aishabibi2000}}||9||0||0||0||0||8||0||0||0
|-
|683||{{u|Akmaral.Erkul}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|684||{{u|Almas Sadıqūlı Arın}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|685||{{u|Almust}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|686||{{u|Amanamanainur}}||9||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|687||{{u|Arman Tursynbek}}||9||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|688||{{u|Erlan Ashirbayev}}||9||3||0||0||0||4||0||0||0
|-
|689||{{u|Esagasy}}||9||4||1||0||1||0||0||0||0
|-
|690||{{u|Happy little pill}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|691||{{u|Jhendin}}||9||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|692||{{u|Kazprose}}||9||0||0||0||0||0||1||0||0
|-
|693||{{u|Khamzin Nurzhan}}||9||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|694||{{u|Mrx.nis}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|695||{{u|NISAida}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|696||{{u|ShymNIS 7AMoldir}}||9||6||0||0||0||0||0||0||0
|-
|697||{{u|Zhatybaeyva}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|698||{{u|ZhHamit nis.tk}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|699||{{u|Айгерима Уалибек}}||9||0||1||0||0||0||0||0||0
|-
|700||{{u|Бедел}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|701||{{u|Мақпал гидролог}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|702||{{u|Сламқұл Данияр}}||9||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|703||{{u|Хайролла Нарқыз}}||9||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|704||{{u|03ainura}}||8||16||0||0||0||0||0||0||0
|-
|705||{{u|178.88.24.182}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|706||{{u|178.88.60.249}}||8||0||1||0||0||0||0||0||0
|-
|707||{{u|212.154.231.78}}||8||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|708||{{u|84.240.203.30}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|709||{{u|92.46.8.97}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|710||{{u|92.46.81.119}}||8||2||0||2||9||0||0||0||0
|-
|711||{{u|95.56.186.238}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|712||{{u|Aizhan Mussina}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|713||{{u|Aleka1901}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|714||{{u|Alpamys1997}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|715||{{u|Aruzhan Bazhirova}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|716||{{u|Aseke16}}||8||1||0||0||2||0||0||0||0
|-
|717||{{u|AssanovaDana}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|718||{{u|Ayazhan10}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|719||{{u|BotaRaiym}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|720||{{u|Dambler}}||8||50||0||1||10||3||0||0||1
|-
|721||{{u|Dianka Kamil}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|722||{{u|Don Raul}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|723||{{u|Incli}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|724||{{u|Kuralai Duisenova}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|725||{{u|Mattennut}}||8||5||0||0||0||3||0||0||0
|-
|726||{{u|Muslim Qazaq}}||8||29||0||0||0||0||0||0||0
|-
|727||{{u|S.abenova.00}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|728||{{u|Sekebai}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|729||{{u|Shymnis7bzhanaris}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|730||{{u|Tomiris2001}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|731||{{u|Zhumabay.Kerey}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|732||{{u|Айдын Ерекин}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|733||{{u|Алия Тілеуберді}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|734||{{u|Ерзатова Мөлдір}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|735||{{u|Еркежан Сейтқазы}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|736||{{u|Ермон}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|737||{{u|Канат Алимбаев}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|738||{{u|Куралай нурланова}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|739||{{u|Нұрымжан Аяпберген}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|740||{{u|Нұрғиса Ажиров}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|741||{{u|Раматуллаев Олжас}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|742||{{u|Серикбай Аружан}}||8||5||1||0||0||0||0||0||0
|-
|743||{{u|Толеубекова Адэль}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|744||{{u|178.88.9.198}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|745||{{u|178.89.28.164}}||7||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|746||{{u|178.91.229.243}}||7||0||0||1||1||0||0||0||0
|-
|747||{{u|2.133.100.69}}||7||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|748||{{u|202.65.245.7}}||7||8||0||0||2||0||0||0||0
|-
|749||{{u|212.19.159.34}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|750||{{u|61.248.143.2}}||7||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|751||{{u|62.84.60.8}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|752||{{u|92.47.239.3}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|753||{{u|95.59.114.141}}||7||1||0||4||2||0||0||0||0
|-
|754||{{u|Aidana Bimyqova}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|755||{{u|Aidos Adetbekov 777}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|756||{{u|Aizatonga}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|757||{{u|Akademix~kkwiki}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|758||{{u|Albergenius}}||7||14||1||6||2||1||0||0||0
|-
|759||{{u|Arailym.Turganbayevna}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|760||{{u|Askar Alash}}||7||0||1||0||0||0||0||0||0
|-
|761||{{u|Auyelbekov}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|762||{{u|AzharbaevaAida}}||7||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|763||{{u|Bakytnur}}||7||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|764||{{u|Barcatore92}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|765||{{u|Bauyrzhan123}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|766||{{u|Bekeshov Dias}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|767||{{u|BlizxQ}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|768||{{u|Ibrahim Kabdeshov}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|769||{{u|JaSik}}||7||1||0||1||0||0||0||0||0
|-
|770||{{u|Jimmy&amp;Friends 2}}||7||2||0||0||3||4||0||2||0
|-
|771||{{u|Kazman322}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|772||{{u|KUckhocjothkei3}}||7||7||0||2||0||0||0||0||0
|-
|773||{{u|Mladshiy}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|774||{{u|Nazerke1540}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|775||{{u|NurayPerneshbai21nis}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|776||{{u|RaihanZakarina}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|777||{{u|Samatuly Serikbolsyn}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|778||{{u|Siqyrcy}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|779||{{u|Wixty}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|780||{{u|Yelubay Aidana}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|781||{{u|Yesnazarova}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|782||{{u|Айжана Куанышова}}||7||0||0||0||0||3||0||0||0
|-
|783||{{u|Айнұр Ракишева}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|784||{{u|Алима Сакенқызы}}||7||6||1||0||1||0||0||0||0
|-
|785||{{u|Бекнар Пармен}}||7||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|786||{{u|Диана НИШ}}||7||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|787||{{u|Еркінов Сүлеймен}}||7||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|788||{{u|Ермек Нәзерке Еркінқызы}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|789||{{u|Жанар Чушекова}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|790||{{u|Каипов Бекжан}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|791||{{u|Кенжехан}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|792||{{u|Михайлов Игорь}}||7||1||0||0||0||11||0||0||0
|-
|793||{{u|Шаимова Жазира}}||7||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|794||{{u|Әсем Құдайбергенова}}||7||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|795||{{u|Әсем0000}}||7||0||0||0||0||1||0||0||0
|-
|796||{{u|178.88.17.168}}||6||0||1||0||0||0||0||0||0
|-
|797||{{u|178.88.223.244}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|798||{{u|178.88.239.27}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|799||{{u|178.90.66.104}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|800||{{u|178.90.85.177}}||6||9||0||0||0||0||0||0||0
|-
|801||{{u|2.133.0.217}}||6||2||0||1||2||0||0||0||0
|-
|802||{{u|2.133.74.107}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|803||{{u|212.154.155.115}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|804||{{u|84.240.199.144}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|805||{{u|89.218.160.121}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|806||{{u|92.46.182.141}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|807||{{u|92.47.202.216}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|808||{{u|92.47.205.125}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|809||{{u|92.47.239.30}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|810||{{u|92.47.251.38}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|811||{{u|92.47.84.44}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|812||{{u|95.56.109.37}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|813||{{u|95.56.145.1}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|814||{{u|95.59.110.140}}||6||3||0||1||4||0||0||0||0
|-
|815||{{u|ABYLAI NIS}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|816||{{u|AigerimNIS02}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|817||{{u|Aitzhan Yerkenaz}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|818||{{u|Aizhan Sagu}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|819||{{u|AmanbekAyauly}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|820||{{u|Amina Toganbaeva}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|821||{{u|Arystanbek jr.}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|822||{{u|Asarseng}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|823||{{u|Ayakzm}}||6||0||0||1||0||0||0||0||0
|-
|824||{{u|Ayandaribayev}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|825||{{u|Bahtiar-erseit}}||6||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|826||{{u|Baknur\amangeldi}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|827||{{u|Balhanum}}||6||1||0||0||0||8||0||0||0
|-
|828||{{u|Balkar Uzeyir}}||6||0||0||0||7||0||0||0||0
|-
|829||{{u|Barcelona 777}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|830||{{u|Bekarys-02}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|831||{{u|Bula 055}}||6||32||1||0||0||0||0||0||0
|-
|832||{{u|Cekli829}}||6||6||0||3||12||0||0||0||0
|-
|833||{{u|Chameleon shym}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|834||{{u|Choli}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|835||{{u|DastanNIS}}||6||0||0||0||0||6||0||0||0
|-
|836||{{u|Daulet Xo}}||6||7||0||0||1||2||0||0||0
|-
|837||{{u|Gaukhar1980}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|838||{{u|Gugigug}}||6||6||0||0||0||1||0||0||0
|-
|839||{{u|Gulzada}}||6||1||0||0||0||4||0||0||0
|-
|840||{{u|Hbsh Aiazhan 7b}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|841||{{u|Indira Alibekovna}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|842||{{u|KAigerim}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|843||{{u|Kamsster}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|844||{{u|Karigul B}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|845||{{u|Kristianmusic}}||6||1||1||0||0||0||0||0||0
|-
|846||{{u|Kulyash1998}}||6||12||0||0||0||0||0||0||0
|-
|847||{{u|Magnifon}}||6||0||0||0||0||0||0||0||1
|-
|848||{{u|NIS Assanova}}||6||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|849||{{u|NIS Semey Nuray}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|850||{{u|NurpeiisYelnury}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|851||{{u|Oinar assem}}||6||0||0||0||0||7||0||0||0
|-
|852||{{u|Rustembekkyzy.kuralay}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|853||{{u|Saen}}||6||8||0||0||0||0||0||0||0
|-
|854||{{u|Salimbayeva Nailya}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|855||{{u|Shen Vyacheslav}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|856||{{u|Tangense}}||6||5||0||4||15||13||0||0||0
|-
|857||{{u|Toktart}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|858||{{u|Torekhan Rysgul}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|859||{{u|U.maratkyzy}}||6||0||0||0||0||1||0||0||0
|-
|860||{{u|Usenov Aibar}}||6||2||0||0||0||13||0||0||0
|-
|861||{{u|Wikuiser}}||6||11||2||47||30||0||0||23||0
|-
|862||{{u|Zhanaiym1998}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|863||{{u|Zhandos M}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|864||{{u|Zhany}}||6||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|865||{{u|Аблайхан (ХБН)}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|866||{{u|Аида Куралбай}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|867||{{u|Алима Кудайберген}}||6||0||0||0||0||2||0||0||0
|-
|868||{{u|Алтай2014}}||6||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|869||{{u|Алуа Бейімбет}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|870||{{u|Булегенова Балнур}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|871||{{u|Вилюс М}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|872||{{u|Дастан Қабай}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|873||{{u|Есіркеп Диана}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|874||{{u|Жасмина Миркаримова}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|875||{{u|Жәнібек хан}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|876||{{u|Мади Мусабеков}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|877||{{u|МұхтарҚаз}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|878||{{u|Нұрбақыт}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|879||{{u|Ордабековна}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|880||{{u|Рахметоллаева Мейрамгүл}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|881||{{u|Садықова Ақгүл}}||6||0||0||0||0||1||0||0||0
|-
|882||{{u|Санжар Толепберген}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|883||{{u|Саурбаева Салтанат}}||6||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|884||{{u|Тұрғанов}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|885||{{u|Қызылқайың}}||6||0||0||0||0||0||1||0||0
|-
|886||{{u|178.91.161.109}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|887||{{u|2.132.12.65}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|888||{{u|2.132.21.2}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|889||{{u|2.72.108.24}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|890||{{u|213.157.58.38}}||5||0||0||0||2||0||0||0||0
|-
|891||{{u|82.211.136.20}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|892||{{u|91.203.196.168}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|893||{{u|92.46.30.96}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|894||{{u|92.46.72.252}}||5||2||0||0||4||0||0||0||0
|-
|895||{{u|95.56.117.210}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|896||{{u|95.56.170.90}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|897||{{u|95.56.182.122}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|898||{{u|95.56.183.215}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|899||{{u|95.56.49.30}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|900||{{u|95.59.214.45}}||5||1||0||2||3||0||0||0||0
|-
|901||{{u|95.59.224.232}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|902||{{u|Adelya2808}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|903||{{u|Agent Bakdeki}}||5||0||0||6||0||0||0||0||0
|-
|904||{{u|Aglamkhanm29}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|905||{{u|AidanaK27}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|906||{{u|Aidarzver}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|907||{{u|Amantay aruzhan}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|908||{{u|Amir.Temur}}||5||4||0||1||6||1||0||0||0
|-
|909||{{u|Aruzhan Sarsenbek}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|910||{{u|Asan Bekkaliev}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|911||{{u|AyaulymNISD}}||5||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|912||{{u|Azamat1705}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|913||{{u|AzamatEsenov}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|914||{{u|Azaonelife}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|915||{{u|Batyrkhan.x}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|916||{{u|Baurdotnet}}||5||0||1||0||0||6||0||0||0
|-
|917||{{u|Bekarys wk}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|918||{{u|Dakes123}}||5||1||0||0||0||1||0||0||0
|-
|919||{{u|Dakusyan}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|920||{{u|Dana NIS tk}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|921||{{u|Deisingoi}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|922||{{u|Heyleyla}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|923||{{u|Kasiet.temirzakhkyzy}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|924||{{u|KillGane}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|925||{{u|Luigi Salvatore Vadacchino}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|926||{{u|Makenzis}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|927||{{u|Maksatanarkulov}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|928||{{u|Marjan Kalkabaeva}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|929||{{u|Mekenbayeva Madina}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|930||{{u|Murat Karibay}}||5||4||0||22||0||0||0||9||0
|-
|931||{{u|Neformal66}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|932||{{u|Nurliaim}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|933||{{u|Omysheva.M}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|934||{{u|Oscuro}}||5||4||0||0||0||0||1||0||0
|-
|935||{{u|Py4ka}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|936||{{u|Qazaquly}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|937||{{u|Rustem987}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|938||{{u|Semsk-Karaga}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|939||{{u|Shugilaakhmetova}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|940||{{u|ShymNIS 7AGulnaz}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|941||{{u|Silent hill Hunter}}||5||5||0||0||3||2||0||0||0
|-
|942||{{u|Solaris91}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|943||{{u|Talgat.tursynbekov}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|944||{{u|Wikinurs}}||5||0||0||0||0||1||0||0||0
|-
|945||{{u|Yeldos Aben}}||5||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|946||{{u|Zhannur16.NIS}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|947||{{u|Адиль Дуйсенбек}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|948||{{u|Айдосым}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|949||{{u|Айжан Нурмагамбетова}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|950||{{u|Акмарал Т}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|951||{{u|АлинА Сабитовна}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|952||{{u|Арай Алимкул}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|953||{{u|Билолбек}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|954||{{u|Джантасова Малика}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|955||{{u|Жолдыбаев кайсар}}||5||0||0||0||0||18||0||0||0
|-
|956||{{u|Калкабаева Маржан Маратовна}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|957||{{u|Кеңесбек Гүлмарал}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|958||{{u|Момын Мерей}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|959||{{u|Назгүл Қуантқан}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|960||{{u|Нартай Сымбат}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|961||{{u|Роман Дмитриевич}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|962||{{u|Салават Нұрлан}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|963||{{u|Тогжанааааа}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|964||{{u|Тілдер әлемі}}||5||0||0||1||14||0||0||0||0
|-
|965||{{u|Улдана НИШ}}||5||2||0||0||0||1||0||0||0
|-
|966||{{u|Қоңырат}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|967||{{u|178.88.1.111}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|968||{{u|178.88.28.12}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|969||{{u|178.88.94.115}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|970||{{u|178.90.69.153}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|971||{{u|2.132.15.195}}||4||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|972||{{u|31.169.6.194}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|973||{{u|46.227.191.174}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|974||{{u|84.240.202.188}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|975||{{u|88.204.208.130}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|976||{{u|89.106.233.215}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|977||{{u|8B HBALM}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|978||{{u|92.46.10.75}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|979||{{u|92.46.16.133}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|980||{{u|92.46.212.239}}||4||0||0||1||0||0||0||0||0
|-
|981||{{u|92.47.2.66}}||4||0||1||0||0||0||0||0||0
|-
|982||{{u|92.47.225.240}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|983||{{u|92.47.242.196}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|984||{{u|92.47.94.4}}||4||16||0||0||0||0||0||0||0
|-
|985||{{u|95.56.55.52}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|986||{{u|95.56.68.181}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|987||{{u|95.57.236.152}}||4||0||0||0||3||0||0||0||0
|-
|988||{{u|95.57.244.128}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|989||{{u|95.58.123.99}}||4||0||0||1||0||0||0||0||0
|-
|990||{{u|95.58.145.243}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|991||{{u|95.58.228.248}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|992||{{u|95.59.133.253}}||4||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|993||{{u|95.59.138.218}}||4||1||0||2||3||0||0||0||0
|-
|994||{{u|95.59.144.138}}||4||5||0||1||0||0||0||0||0
|-
|995||{{u|95.59.212.190}}||4||7||0||2||2||0||0||0||0
|-
|996||{{u|Ahan Zere}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|997||{{u|Akerke NIS}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|998||{{u|Akzere}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|999||{{u|Ali Tuiebay}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1000||{{u|Almas~kkwiki}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1001||{{u|Altynay Muftalova}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1002||{{u|AmangeldiA}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1003||{{u|Amir NIS}}||4||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1004||{{u|Ansagan Arman}}||4||0||0||0||0||1||0||0||0
|-
|1005||{{u|Aorynbekova}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1006||{{u|Aray yermekkyzy}}||4||0||0||0||0||0||1||0||0
|-
|1007||{{u|Arman91}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1008||{{u|Asaubota}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1009||{{u|Ayazhana NIS}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1010||{{u|Baimaganbetova Aidana}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1011||{{u|Bakhytzhan Daniyarbek}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1012||{{u|Bauyrzhanova Aigerim}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1013||{{u|Begalykyzy Dilyara}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1014||{{u|Buntarion}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1015||{{u|Darios}}||4||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|1016||{{u|Dilnaz NIS TK}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1017||{{u|Eclipse077}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1018||{{u|GainiErb}}||4||0||0||0||0||5||0||0||0
|-
|1019||{{u|Galym}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1020||{{u|HBSH NIS 7C ALIYA}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1021||{{u|Ilamxan}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1022||{{u|Janel99}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1023||{{u|K.Zhuldyz}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1024||{{u|KengessovaB}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1025||{{u|Kenzhegaly g0108}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1026||{{u|Kotyatzhan}}||4||6||0||0||1||0||1||0||0
|-
|1027||{{u|Kvazimodo}}||4||1||0||0||8||0||0||0||0
|-
|1028||{{u|Madizhol}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1029||{{u|Makoss11}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1030||{{u|Manas Bimagambetov}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1031||{{u|Matvey02}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1032||{{u|MonaLiz}}||4||1||1||0||0||0||0||0||0
|-
|1033||{{u|Mukashmk}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1034||{{u|Narsha}}||4||1||0||0||1||2||0||0||0
|-
|1035||{{u|NISA IB}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1036||{{u|Nurali}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1037||{{u|Nurlyaid}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1038||{{u|Nursulu 777}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1039||{{u|Omarova. ayagul}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1040||{{u|QarapayimQazaq}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1041||{{u|Ramazan Magzum}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1042||{{u|Refkaz}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1043||{{u|Sair kun}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1044||{{u|Saken KA}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1045||{{u|Sanzhar Kenzhekhan}}||4||2||0||23||0||0||0||0||0
|-
|1046||{{u|ShymNIS 7AArailym}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1047||{{u|ShymNIS 9bBekzhan}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1048||{{u|Shymnis7bmeruert}}||4||1||0||0||0||2||0||0||0
|-
|1049||{{u|Spaceman2823}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1050||{{u|SSE wmc}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1051||{{u|Taketolymbek}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1052||{{u|Talimbek}}||4||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1053||{{u|Timur-B}}||4||8||1||0||0||0||0||0||0
|-
|1054||{{u|Yelubai Aidana}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1055||{{u|Yermeke}}||4||2||0||0||0||1||0||0||0
|-
|1056||{{u|Zhibekk2096}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1057||{{u|Адия Қуаныш қызы}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1058||{{u|Айжан Жарылқасынқызы}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1059||{{u|Али-Асан}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1060||{{u|Амангелді Нұрбол}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1061||{{u|Амирова Нұрлы}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1062||{{u|Арапбаева Дарига}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1063||{{u|Аркен Махмут}}||4||0||2||0||0||1||0||0||0
|-
|1064||{{u|Аружан Абуталипова}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1065||{{u|Асель19}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1066||{{u|Аябек-123}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1067||{{u|Даулет1278}}||4||1||0||0||0||0||3||0||0
|-
|1068||{{u|Диас Шымбай}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1069||{{u|Дилдорбек}}||4||1||0||0||12||0||0||0||0
|-
|1070||{{u|Дильруба Муратова}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1071||{{u|Досжан Серикбек}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1072||{{u|Досжан301}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1073||{{u|Жадыра Абибуллаевна}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1074||{{u|Зейнеп Молдаш}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1075||{{u|Зилола Садирханова}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1076||{{u|Зәкір Балнұр}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1077||{{u|Ибраим Салтанат}}||4||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1078||{{u|Каражан Нурдана}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1079||{{u|Көперхан Анаргүл}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1080||{{u|Мауленова Айнур}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1081||{{u|Мұханов}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1082||{{u|НАЗЕРКЕ НУРСЕЙТОВА}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1083||{{u|Нургиса Райымбеков}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1084||{{u|Нұржан Хамзин}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1085||{{u|Перизат Шерахмет}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1086||{{u|Садыкова Улболсын}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1087||{{u|Серікбай Мынбай}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1088||{{u|Таласбай Кымбат}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1089||{{u|Тілеуберді Ғани}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1090||{{u|Төребек Абдуррахман}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1091||{{u|Хулкар Абдимоминова}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1092||{{u|Шамшутдин Лаура}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1093||{{u|Қазман Ратбек}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1094||{{u|Қарағанды обл.Ресурстық тіл орталығы}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1095||{{u|Қуандыққызы Аружан1405}}||4||0||0||0||0||0||1||0||0
|-
|1096||{{u|134.32.43.78}}||3||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|1097||{{u|178.90.29.87}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1098||{{u|178.90.66.61}}||3||1||0||0||2||0||0||0||0
|-
|1099||{{u|178.90.73.13}}||3||3||0||1||4||0||0||0||0
|-
|1100||{{u|178.91.227.49}}||3||0||0||4||0||0||0||0||0
|-
|1101||{{u|178.91.229.119}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1102||{{u|178.91.244.203}}||3||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|1103||{{u|178.91.250.153}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1104||{{u|19642206g}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1105||{{u|2.132.32.194}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1106||{{u|2.132.4.78}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1107||{{u|2.133.121.51}}||3||0||0||2||0||0||0||0||0
|-
|1108||{{u|2.72.143.133}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1109||{{u|213.171.34.250}}||3||0||0||5||1||0||0||0||0
|-
|1110||{{u|213.171.34.252}}||3||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|1111||{{u|217.76.69.70}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1112||{{u|37.150.229.252}}||3||7||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1113||{{u|37.150.229.75}}||3||2||0||1||3||0||0||0||0
|-
|1114||{{u|7enis24}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1115||{{u|82.200.153.114}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1116||{{u|82.200.168.35}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1117||{{u|82.200.179.132}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1118||{{u|89.218.196.114}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1119||{{u|91.185.19.114}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1120||{{u|92.46.0.178}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1121||{{u|92.46.17.58}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1122||{{u|92.46.3.65}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1123||{{u|92.46.5.245}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1124||{{u|92.47.229.55}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1125||{{u|92.47.233.210}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1126||{{u|92.47.254.158}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1127||{{u|95.56.10.142}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1128||{{u|95.56.111.69}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1129||{{u|95.56.26.151}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1130||{{u|95.56.26.59}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1131||{{u|95.56.56.83}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1132||{{u|95.57.238.177}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1133||{{u|95.57.242.95}}||3||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1134||{{u|95.58.136.161}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1135||{{u|95.58.87.104}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1136||{{u|95.59.106.174}}||3||0||0||3||3||0||0||0||0
|-
|1137||{{u|95.59.108.55}}||3||1||0||0||2||0||0||0||0
|-
|1138||{{u|95.59.111.105}}||3||3||0||0||2||0||0||0||0
|-
|1139||{{u|95.59.112.107}}||3||3||0||2||0||0||0||0||0
|-
|1140||{{u|95.59.121.12}}||3||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|1141||{{u|Adil.muratov}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1142||{{u|Aidyn93}}||3||0||0||0||0||4||0||0||0
|-
|1143||{{u|Aizere}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1144||{{u|Aizhan Isk}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1145||{{u|Aizheke Nurmagambetova}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1146||{{u|Akbarskiy}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1147||{{u|Akhmetov Timur}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1148||{{u|Akmaral Adilzhanova}}||3||0||0||0||0||0||1||0||0
|-
|1149||{{u|Aknar01132005}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1150||{{u|Aktau7292}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1151||{{u|Alanbaltabay}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1152||{{u|ALIHAN0709}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1153||{{u|Alila Miramova}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1154||{{u|Alina2111}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1155||{{u|Altair~kkwiki}}||3||3||1||0||0||0||0||0||0
|-
|1156||{{u|Alua Zholgazy}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1157||{{u|Andy11314}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1158||{{u|Aq.Sholpan}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1159||{{u|Araika01}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1160||{{u|ArailymAkylbekovna}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1161||{{u|Ardak anvar}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1162||{{u|Ardak Tokzhan}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1163||{{u|Argynov Dinmukhammed}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1164||{{u|ArhunKZ}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1165||{{u|Arkhat.ast}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1166||{{u|Armakyzy}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1167||{{u|Aruzhan M}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1168||{{u|Aruzhanml}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1169||{{u|Aselya777}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1170||{{u|Aset.kb}}||3||0||0||2||0||0||0||0||0
|-
|1171||{{u|Assylaseka}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1172||{{u|AZia7b}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1173||{{u|Azizaibragim}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1174||{{u|Azizhan}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1175||{{u|Baketova Karina Nurlanovna}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1176||{{u|Bakirov.ilyas}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1177||{{u|Batyrzhan.alikhanov}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1178||{{u|BegayimBolat}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1179||{{u|Beket Berikuly}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1180||{{u|Botagalymova}}||3||0||0||0||0||0||1||0||0
|-
|1181||{{u|Botash Ormanali}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1182||{{u|Difod}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1183||{{u|Digital Jetisu}}||3||0||0||0||0||0||1||0||0
|-
|1184||{{u|Dilnazavr}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1185||{{u|Dmertesh}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1186||{{u|Edige Amir}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1187||{{u|Erkalar86}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1188||{{u|Erkosh7}}||3||12||0||5||26||1||0||0||0
|-
|1189||{{u|Eset.2001}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1190||{{u|Eskeldi}}||3||3||0||1||1||10||0||0||0
|-
|1191||{{u|Gray eyes}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1192||{{u|Guisezim Duisenbay}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1193||{{u|Gulimaa}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1194||{{u|Hazar}}||3||0||0||0||2||0||0||0||0
|-
|1195||{{u|Hearthstoner}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1196||{{u|Ibrometeor}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1197||{{u|J.J.Portman}}||3||4||0||0||1||0||0||0||0
|-
|1198||{{u|Juldiz-2001}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1199||{{u|Kaiyrzhan Primtay}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1200||{{u|Kausar}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1201||{{u|Kazhikarim Aizat}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1202||{{u|Kopzhassar}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1203||{{u|Lala~kkwiki}}||3||0||0||1||0||2||0||0||0
|-
|1204||{{u|MadinaOtegali}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1205||{{u|Maral Dairova}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1206||{{u|Matheus-psj~kkwiki}}||3||0||0||3||4||0||0||0||0
|-
|1207||{{u|Medeu Shanyrak}}||3||0||0||0||0||0||3||0||0
|-
|1208||{{u|Menikure}}||3||2||0||1||34||0||0||0||0
|-
|1209||{{u|Mytnoo}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1210||{{u|Nickispeaki}}||3||0||0||1||0||0||0||0||0
|-
|1211||{{u|NIS Nurbanu}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1212||{{u|NISSemey Yerassyl}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1213||{{u|Nurbo}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1214||{{u|Nyshan}}||3||0||0||0||0||3||0||0||0
|-
|1215||{{u|Paizurakhman}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1216||{{u|RAIMBEKkz}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1217||{{u|ReMuse}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1218||{{u|Ruslannnn}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1219||{{u|Russ~kkwiki}}||3||5||0||2||17||0||0||0||0
|-
|1220||{{u|Rustem~kkwiki}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1221||{{u|S(uz)ak}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1222||{{u|Sabina NIS}}||3||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1223||{{u|SaduakhasovaBayan}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1224||{{u|Saken Sukhanov}}||3||0||0||1||0||0||0||0||0
|-
|1225||{{u|SchoolBoy}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1226||{{u|Seiitkarimdanelya}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1227||{{u|Shertershi}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1228||{{u|ShymNIS 8aSaltanat Nurjanova}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1229||{{u|ShymNis 8c damira shertay}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1230||{{u|ShymNis 8c shertay damira}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1231||{{u|Stella-nutella}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1232||{{u|Sudralum}}||3||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1233||{{u|Talasbekova Aiman}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1234||{{u|Talgatbek Akgul}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1235||{{u|Tauken Aidyn}}||3||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1236||{{u|Tigerofkz}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1237||{{u|Timpul}}||3||0||0||4||4||0||0||0||0
|-
|1238||{{u|Tolegen.meiramgul}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1239||{{u|Ulan.ysmaiyl}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1240||{{u|Umarxon III}}||3||1||0||1||1||0||0||0||0
|-
|1241||{{u|Urimtal}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1242||{{u|Uzbekistan PFL}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1243||{{u|VitalIra}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1244||{{u|Yana1484}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1245||{{u|Yelaman Sain}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1246||{{u|Yerkin Abdildin~kkwiki}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1247||{{u|Yestay79}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1248||{{u|Zhalel Kuat}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1249||{{u|Zhansaya0}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1250||{{u|Zhibek2003}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1251||{{u|Айдос Байтелиев}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1252||{{u|Айнур Кенес}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1253||{{u|Алина Ғалымжанқызы}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1254||{{u|Алмас Искендиров}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1255||{{u|Алпамыс Әбу}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1256||{{u|Альвина123456789}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1257||{{u|Аман Амина}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1258||{{u|Амангелді Әмина}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1259||{{u|Анаржан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1260||{{u|Ақмаржан Ержан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1261||{{u|Ақсәуле}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1262||{{u|Байгенжина Сымбат}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1263||{{u|Балым Жасыбек}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1264||{{u|Батаева}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1265||{{u|Бауыржан Жақсылық}}||3||4||0||0||0||1||0||0||0
|-
|1266||{{u|Бексеитова Томирис}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1267||{{u|Бексұлтан Алмас}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1268||{{u|Гулжайна Усен}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1269||{{u|Дильназ Тулегенова}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1270||{{u|Думан}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1271||{{u|Жангарина Аружан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1272||{{u|Жансая Назарова}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1273||{{u|Жолаева Аружан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1274||{{u|Зайткалиева Асем}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1275||{{u|ИОГЦ}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1276||{{u|Кадиша Сагиндыкова}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1277||{{u|Кайыр}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1278||{{u|Карипбек Кербез}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1279||{{u|Кеда Диана}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1280||{{u|Кенесары хан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1281||{{u|Керимкулов Батыр}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1282||{{u|Менеджер по сроку годности}}||3||0||0||0||6||0||0||0||0
|-
|1283||{{u|Мурзаханов Муратхан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1284||{{u|Мухаммедали Ару}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1285||{{u|Ниетқалиев Ернұр}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1286||{{u|Нурпеисов Асет~kkwiki}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1287||{{u|Нұрлы}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1288||{{u|Оразалиева Айдана}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1289||{{u|Саида Мусаходжаева}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1290||{{u|Саулебекова Дана}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1291||{{u|Серик Щеглов}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1292||{{u|Совет Шапағат}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1293||{{u|Тастан Бекханби}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1294||{{u|Токтасынова Аида}}||3||0||0||0||0||2||0||0||0
|-
|1295||{{u|Турлыбекова Айнур}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1296||{{u|ШЫМ НЗМ 7А АСЕМ}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1297||{{u|Шәріп Айгүл}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1298||{{u|Шәріп Айнұр}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1299||{{u|Экспедиция НИШ}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1300||{{u|Эри Чон}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1301||{{u|Қуанышова Айжан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1302||{{u|Құралай Мұратқызы}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1303||{{u|112.207.130.222}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1304||{{u|113.169.146.234}}||2||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|1305||{{u|113.169.148.254}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1306||{{u|146.23.212.21}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1307||{{u|173.245.84.98}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1308||{{u|178.63.68.137}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1309||{{u|178.82.176.221}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1310||{{u|178.88.26.191}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1311||{{u|178.88.3.226}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1312||{{u|178.89.25.173}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1313||{{u|178.89.80.206}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1314||{{u|178.90.123.254}}||2||1||0||0||1||0||0||0||0
|-
|1315||{{u|178.90.78.6}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1316||{{u|178.90.82.72}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1317||{{u|178.90.94.229}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1318||{{u|178.91.229.87}}||2||0||0||2||1||0||0||0||0
|-
|1319||{{u|178.91.230.27}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1320||{{u|178.91.253.11}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1321||{{u|178.91.254.2}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1322||{{u|195.47.255.3}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1323||{{u|2.133.123.175}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1324||{{u|2.72.143.254}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1325||{{u|2.72.159.213}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1326||{{u|2.74.116.194}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1327||{{u|2.74.40.129}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1328||{{u|212.154.214.144}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1329||{{u|212.19.143.167}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1330||{{u|212.76.23.39}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1331||{{u|217.76.71.114}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1332||{{u|220.69.180.182}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1333||{{u|24.168.39.49}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1334||{{u|46.227.184.110}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1335||{{u|46.227.184.141}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1336||{{u|46.227.191.172}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1337||{{u|5.34.53.205}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1338||{{u|62.84.61.9}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1339||{{u|62.84.63.57}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1340||{{u|7сан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1341||{{u|81.88.159.56}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1342||{{u|82.200.203.182}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1343||{{u|82.211.152.12}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1344||{{u|84.240.197.10}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1345||{{u|84.240.200.127}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1346||{{u|84.240.206.50}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1347||{{u|88.204.194.60}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1348||{{u|88.204.225.137}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1349||{{u|89.106.237.97}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1350||{{u|89.218.160.180}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1351||{{u|89.218.165.111}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1352||{{u|89.218.166.179}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1353||{{u|89.218.166.68}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1354||{{u|89.218.167.159}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1355||{{u|89.218.167.51}}||2||0||0||2||0||0||0||0||0
|-
|1356||{{u|89.218.248.158}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1357||{{u|92.46.106.200}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1358||{{u|92.46.12.176}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1359||{{u|92.46.134.204}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1360||{{u|92.46.158.126}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1361||{{u|92.46.51.194}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1362||{{u|92.46.79.27}}||2||0||0||2||0||0||0||0||0
|-
|1363||{{u|92.46.80.37}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1364||{{u|92.46.86.43}}||2||0||0||0||2||0||0||0||0
|-
|1365||{{u|92.46.89.255}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1366||{{u|92.46.9.184}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1367||{{u|92.46.90.143}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1368||{{u|92.47.253.239}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1369||{{u|92.47.93.87}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1370||{{u|92.47.96.140}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1371||{{u|95.56.102.239}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1372||{{u|95.56.122.32}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1373||{{u|95.56.19.62}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1374||{{u|95.56.224.192}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1375||{{u|95.56.4.61}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1376||{{u|95.56.47.246}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1377||{{u|95.56.49.111}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1378||{{u|95.56.5.177}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1379||{{u|95.56.51.253}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1380||{{u|95.56.78.47}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1381||{{u|95.56.87.237}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1382||{{u|95.57.230.128}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1383||{{u|95.57.233.65}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1384||{{u|95.57.246.44}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1385||{{u|95.58.101.79}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1386||{{u|95.58.119.178}}||2||44||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1387||{{u|95.58.250.3}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1388||{{u|95.58.89.241}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1389||{{u|95.59.101.229}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1390||{{u|95.59.108.48}}||2||2||0||0||2||0||0||0||0
|-
|1391||{{u|95.59.116.242}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1392||{{u|95.59.133.146}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1393||{{u|95.59.176.47}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1394||{{u|95.59.207.130}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1395||{{u|95.59.217.21}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1396||{{u|A Ilyassov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1397||{{u|Abay11}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1398||{{u|Abayconvict}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1399||{{u|AbdanbaevaAkkogershin}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1400||{{u|Abdullin ilyas}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1401||{{u|Abeka}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1402||{{u|Abylai23.NIS}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1403||{{u|Abylkasim}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1404||{{u|Aida200101}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1405||{{u|Aidanasaduakas}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1406||{{u|Aikerim.b}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1407||{{u|Aisana.q.k}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1408||{{u|Aisford}}||2||0||0||0||3||0||0||0||0
|-
|1409||{{u|Akerke Madikhan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1410||{{u|Alex281196}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1411||{{u|AlexKoval}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1412||{{u|Aliakhmet.kamilla}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1413||{{u|Aligulova Amina}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1414||{{u|Alik20000403}}||2||6||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1415||{{u|Alikhantanirbergennurlanuly}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1416||{{u|Alikhan~kkwiki}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1417||{{u|Alimkulov abdulla}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1418||{{u|Alisher.suleimen}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1419||{{u|Alisher420}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1420||{{u|AliyaZhagiparova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1421||{{u|Aliyazhan}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1422||{{u|Alkhanov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1423||{{u|Almasadam}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1424||{{u|Alpasli}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1425||{{u|Also.99}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1426||{{u|Altynaiakashayeva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1427||{{u|Altynsoft}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1428||{{u|Alua.aliyeva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1429||{{u|Amangeldy.assem}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1430||{{u|Anel Kapasheva}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1431||{{u|Anelya Topoleva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1432||{{u|Anna Alexey}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1433||{{u|Aralim}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1434||{{u|Arman Almenbet}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1435||{{u|Arunia92}}||2||1||0||0||0||2||0||0||0
|-
|1436||{{u|Aruzhan abenova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1437||{{u|Aruzhan.Muratkazhy}}||2||0||0||0||0||0||2||0||0
|-
|1438||{{u|Aseltengebaeva21nis}}||2||0||0||0||0||11||0||0||0
|-
|1439||{{u|Asem Amangeldi}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1440||{{u|AshimbekovaA}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1441||{{u|Askar Ibrayev}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1442||{{u|Astraxandyq}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1443||{{u|Avery Jensen}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1444||{{u|Ayaulym B}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1445||{{u|Bakayev d}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1446||{{u|Bakbaeva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1447||{{u|Bakhtiyarkyzy Zhanerke}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1448||{{u|Balausssssa}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1449||{{u|Barlykbayeva Alima}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1450||{{u|Bauka.95}}||2||0||0||0||0||7||0||0||0
|-
|1451||{{u|Beisen1}}||2||0||0||0||0||1||0||0||0
|-
|1452||{{u|Bekzhan1}}||2||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1453||{{u|Berenbayevdidar}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1454||{{u|Beybaris Utel}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1455||{{u|BissenM}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1456||{{u|Bolatbekb}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1457||{{u|BotagozBeisekova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1458||{{u|Chingo0899}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1459||{{u|Danabek Abildayev}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1460||{{u|Demezhan Serik}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1461||{{u|Diana Kaiyrbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1462||{{u|Dianakaldybek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1463||{{u|Dias Durysbek}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1464||{{u|Dina Nyrlankyzy}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1465||{{u|DinaraYer}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1466||{{u|Dormouse d}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1467||{{u|Dosik00}}||2||0||0||0||0||20||0||0||0
|-
|1468||{{u|Dota kst}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1469||{{u|DulatAigerim}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1470||{{u|Duman1}}||2||0||0||0||0||2||0||0||0
|-
|1471||{{u|E.Azamat}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1472||{{u|Eccyac}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1473||{{u|Eersultan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1474||{{u|Eldoskaz}}||2||0||0||1||0||0||0||0||0
|-
|1475||{{u|Erma1501}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1476||{{u|Eskendirovaa Raushan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1477||{{u|Faalp}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1478||{{u|Fazylzhan Aslanbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1479||{{u|Felipe08}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1480||{{u|Gnagibova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1481||{{u|Guldariya04}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1482||{{u|Gulnara7777}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1483||{{u|Gulsezimd}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1484||{{u|HaNsadu}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1485||{{u|Hare Umai}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1486||{{u|Hbsh dana 9d}}||2||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1487||{{u|Hbsh Kambarbek Aidana}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1488||{{u|Himmleq88}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1489||{{u|Hu67et}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1490||{{u|Ibrayevan}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1491||{{u|Inleco}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1492||{{u|JakoOGLANBEKOV}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1493||{{u|Janugyl}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1494||{{u|Japan Football}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1495||{{u|Jaukazyn}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1496||{{u|Jussupova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1497||{{u|K zhalgasova}}||2||0||0||0||0||1||0||0||0
|-
|1498||{{u|Kakimova060501}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1499||{{u|Karlygash27}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1500||{{u|Kimam609}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1501||{{u|KostOUNB L.N. Tolstoy}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1502||{{u|Kshetunsky}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1503||{{u|Kubeenov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1504||{{u|Kuralay}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1505||{{u|Kuralayrustembekkyzy}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1506||{{u|Kurmangazy.Turumbet}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1507||{{u|LeanBorgie}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1508||{{u|Liahim Nishpal}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1509||{{u|LiluOscura}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1510||{{u|Loderuner}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1511||{{u|Lordegraf}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1512||{{u|Madina Arystanova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1513||{{u|Marzhanjangildinova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1514||{{u|Maxen2}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1515||{{u|Medina Rakhmedulla}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1516||{{u|Meiram81}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1517||{{u|Meirzhan Yerzhanov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1518||{{u|MereyToken}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1519||{{u|MeruertRyskulbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1520||{{u|Meruyert Aitzhanova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1521||{{u|Moldabek.b}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1522||{{u|MoldirBb}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1523||{{u|Msherimbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1524||{{u|Muhamet}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1525||{{u|Musab84}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1526||{{u|Narka050113}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1527||{{u|Nazgul kaz}}||2||0||0||0||0||4||0||0||0
|-
|1528||{{u|Nazym Musa shymnis}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1529||{{u|NIS Semey Enlik}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1530||{{u|Nisbala}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1531||{{u|NurayAmze}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1532||{{u|Nurbanu}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1533||{{u|Nurbolat91}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1534||{{u|NurzhanSeilkhan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1535||{{u|Olzhas.Aktobe}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1536||{{u|Omirbek Beksultan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1537||{{u|Omirzak a}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1538||{{u|OnalbekovNurbolNIS}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1539||{{u|Onarakusai}}||2||0||0||3||0||0||0||0||0
|-
|1540||{{u|Orbwiki107}}||2||8||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1541||{{u|Perizvt}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1542||{{u|Platon Greece}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1543||{{u|QazaqUly}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1544||{{u|Qisybay Alibek}}||2||2||0||3||0||0||12||0||0
|-
|1545||{{u|Qudaibergen}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1546||{{u|Riggititor}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1547||{{u|RobloxFan2022}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1548||{{u|Sabina.baken}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1549||{{u|Sabyrzhan.makhambetzhan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1550||{{u|Salibrr}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1551||{{u|Samalberikbay}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1552||{{u|Sapargazin}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1553||{{u|Sashacurety cameras}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1554||{{u|Sayatshy}}||2||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|1555||{{u|Selina.nis.tk}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1556||{{u|Shakhnadir Makhmutov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1557||{{u|Shokan KU}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1558||{{u|Shukenai Gulim}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1559||{{u|Shymnis7Baiaulim}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1560||{{u|Shymnis7bsymbat}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1561||{{u|Shymnis9cAidanaUzbekbai}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1562||{{u|ShyngysWiki}}||2||0||0||0||0||2||0||0||0
|-
|1563||{{u|Sky Walker}}||2||0||0||0||1||1||0||0||0
|-
|1564||{{u|Sphaeral}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1565||{{u|SQroma}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1566||{{u|Sukhrob king}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1567||{{u|Sursh}}||2||0||0||2||0||0||0||0||0
|-
|1568||{{u|T.Aisulu}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1569||{{u|Takibaysultan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1570||{{u|Tazhibaev Nurbek}}||2||0||0||0||0||0||4||0||0
|-
|1571||{{u|Tomomoo}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1572||{{u|Tynyshtikbay}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1573||{{u|Ulsapar}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1574||{{u|Umpalumpa.t}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1575||{{u|Uzsport}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1576||{{u|Viplux}}||2||3||0||1||0||0||0||0||0
|-
|1577||{{u|Wname1}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1578||{{u|WrighterLafa}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1579||{{u|Xxxalibekacion}}||2||18||0||5||0||0||0||0||0
|-
|1580||{{u|Yelkhanys}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1581||{{u|Yernur K.}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1582||{{u|YerzhanZhauymbay}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1583||{{u|Zhanakhmetova Akbota}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1584||{{u|Zhanatbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1585||{{u|Zhando 2000}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1586||{{u|Zhanerke Nyssanbaeva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1587||{{u|ZhansayaSagadieva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1588||{{u|Zhanshar}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1589||{{u|Zhasulan Balgozha}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1590||{{u|Zheksekeeva.k.s}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1591||{{u|Zhumabek Asulzada}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1592||{{u|ZZarkymova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1593||{{u|Абдихан Дархан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1594||{{u|Абзал Алия}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1595||{{u|Абуов Алау}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1596||{{u|Адель}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1597||{{u|Адилкадыр}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1598||{{u|Азамат 92}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1599||{{u|Азан Есбол Ерғалиұлы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1600||{{u|Аида Сыздыкова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1601||{{u|Айдана Б}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1602||{{u|АЙДАР}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1603||{{u|Айкун Куспанова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1604||{{u|Айнур Кенес НИШ}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1605||{{u|Айнур Сапарбекова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1606||{{u|Айша бибі шаңырағы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1607||{{u|Акжан Шералиева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1608||{{u|Акмарал Абдрашидовна}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1609||{{u|Алдияр Какимжан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1610||{{u|Алибабаев}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1611||{{u|Алия Сапарбай}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1612||{{u|Алтынай Алтынбекқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1613||{{u|Амангельди Асель}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1614||{{u|Амантаева Малика}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1615||{{u|Амина Успанова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1616||{{u|Арипханова Луиза}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1617||{{u|Аружан Сатыбалдиева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1618||{{u|Асемай2001}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1619||{{u|Ашуров Альтаир}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1620||{{u|Аяжан.С.Р}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1621||{{u|Аян Қалмұрат}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1622||{{u|Байтула Ержан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1623||{{u|Батырхан Балнур}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1624||{{u|Бауыржан Момышұлы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1625||{{u|Бақтиярқызы Аяулым}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1626||{{u|Бекешов Диас}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1627||{{u|Берикбаева Аружан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1628||{{u|Берикболсын}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1629||{{u|Борамбаева Гульназ}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1630||{{u|Бұрхан Мирас 9С}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1631||{{u|Бәйдібек Ерғали}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1632||{{u|Губин Михаил}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1633||{{u|Гулмира Исатай}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1634||{{u|Дальми}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1635||{{u|Данияр Жак}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1636||{{u|Дарига Арапбаева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1637||{{u|Дарина Еркенова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1638||{{u|Дидар93}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1639||{{u|Егембердиев Раймбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1640||{{u|Егемберді Назерке}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1641||{{u|Ербол Ермахан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1642||{{u|Ерболқызы Аяна}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1643||{{u|Ердимурат Анель}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1644||{{u|Ержан Байтула}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1645||{{u|Жакенов Олжасбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1646||{{u|Жанерке Жаксибекқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1647||{{u|Жанна Қайрлина}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1648||{{u|Жанузак Асыл}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1649||{{u|Жанұзақова Әдемі}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1650||{{u|Жаслан Нурахметов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1651||{{u|Жасулан Амангельды}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1652||{{u|Жаңадан Б}}||2||1||0||4||1||0||0||0||0
|-
|1653||{{u|Жексенбек Нұрайым}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1654||{{u|Жигитова Сауле Маликовна}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1655||{{u|Жомарт Ж}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1656||{{u|Жұмаділдаева Самал}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1657||{{u|Жұмәділ Диана}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1658||{{u|Жәудір ағаділ}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1659||{{u|Зарина Нуртай}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1660||{{u|Зиедбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1661||{{u|Идрисова Виктория}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1662||{{u|Илья Драконов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1663||{{u|Иманмурат Нурсая}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1664||{{u|Иса Інжу НЗМ}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1665||{{u|Кабдуалиев Алишер}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1666||{{u|Калу Аяжан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1667||{{u|Лаура Адамбекова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1668||{{u|Мадина Кульдеева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1669||{{u|Мадина Тоқтарова}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1670||{{u|Мадина Өмірсерік}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1671||{{u|Мейрамгүл Қонысбайқызы Жұманбетова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1672||{{u|Меруерт Едигеева}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1673||{{u|Меруерт Рысқұлбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1674||{{u|Молдабекова Мадина}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1675||{{u|Назар Уахитов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1676||{{u|Назерке Толеубековна}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1677||{{u|Назерке Қайратқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1678||{{u|НЗМ.Сүлеймен}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1679||{{u|Нигымадилова Перизат}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1680||{{u|Нургуль Тулепова2}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1681||{{u|Нурланова Жантолқын}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1682||{{u|Нұржанат Нұрымқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1683||{{u|Нұрлан Саят}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1684||{{u|Нұрхан Мұхтаров}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1685||{{u|Рахман3}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1686||{{u|Рахымжан Оразгали}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1687||{{u|Рустем Темірлан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1688||{{u|Сабыр Салтанат}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1689||{{u|Сагадат окимбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1690||{{u|Сагыныш Байтурсинов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1691||{{u|Самадулла Анель}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1692||{{u|Сатым Мерей}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1693||{{u|Сейтқазиева Ақжібек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1694||{{u|Серік Мейірбеков}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1695||{{u|СКК Мұражайы}}||2||0||0||0||0||11||0||0||0
|-
|1696||{{u|Сладкая Роза}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1697||{{u|Солтангазина Айнұр}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1698||{{u|Сүгірәлиева Балнұр}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1699||{{u|Тайжанова Асия}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1700||{{u|Тамара}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1701||{{u|Тоганбаева Амина}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1702||{{u|Толенбекова Жанат}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1703||{{u|Тохтарқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1704||{{u|Тоқсанбай Әбілқайыр}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1705||{{u|Тулепбергенова Динара}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1706||{{u|Ужасный пират Робертс}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1707||{{u|Усенгазин Мухаммед}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1708||{{u|Хайруллина Айгерим}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1709||{{u|Ханзада Бабахан}}||2||0||0||0||0||0||1||0||0
|-
|1710||{{u|Шалбай Фариза}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1711||{{u|Шамшат Бекжан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1712||{{u|Шерзод Раманкулов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1713||{{u|Шешен Исмаил}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1714||{{u|ШХБ Нурлан Есентаев}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1715||{{u|Шілде}}||2||13||0||5||1||9||0||0||0
|-
|1716||{{u|Шәкәрім Солтанаев}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1717||{{u|Ынтықбай Айбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1718||{{u|Юлдашев Ринат}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1719||{{u|Қамбар}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1720||{{u|Қанат Хасан}}||2||6||0||0||0||6||0||0||0
|-
|1721||{{u|Қарақат Фархатқызы}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1722||{{u|Қуанышев Асылбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1723||{{u|Қуанышқызы Назерке}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1724||{{u|Құсшы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1725||{{u|Ұлмахан Айжан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1726||{{u|Ұлмекен кайбалдиева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1727||{{u|Ұлпатай}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1728||{{u|Әбуғали Дарын}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1729||{{u|Әбіләшімова Диана}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1730||{{u|Әлібек Зарубек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1731||{{u|Әмірәлі Нұргүл}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1732||{{u|Өтеген Қалданов}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|AlinurBot}}||0||0||0||5||1||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|AmanBot}}||0||0||0||1||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|ArystanbekBot}}||0||1||0||337||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|BekusBot}}||0||0||0||47||16||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|DBot}}||0||2||0||0||1||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|Flow talk page manager}}||0||0||0||8||0||0||0||0||2
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|Kasymbot}}||0||0||0||19||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|Maintenance script}}||0||0||0||0||0||0||0||6||0
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|MediaWiki default}}||0||0||0||0||0||0||0||38||0
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|MediaWiki message delivery}}||0||0||0||0||0||0||0||0||1
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|QarakesekBot}}||0||0||0||0||1||0||0||0||0
|}
&lt;!-- BOT:END --&gt;


{{Wikistats}}[[Санат:Уикипедия:Қатысушылар]]</text>
      <sha1>g6nvo8lqmxaje5ckxnefdxylbeq7rad</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Андреас Зигфрид Сакс</title>
    <ns>0</ns>
    <id>682414</id>
    <revision>
      <id>3654869</id>
      <parentid>3603608</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T11:00:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>АРАЙЛЫМ</username>
        <id>184244</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>3654869</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7343" sha1="cv1ewed247mf9ngavfrtv5t2wxcqnd5" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2022}}
{{Тұлға
 |Есімі                 = Эндрю Сакс
 |Шынайы есімі          = Андреас Зигфрид Сакс
 |Сурет                 = 
 |ені                   = 
 |Сурет атауы           = 
 |Туған кездегі есімі   = Андреас Зигфрид Сакс
 |Толық есімі           = 
 |Туған күні            = 7.04.1930
 |Туған жері            = Берлин, Германия
 |Қайтыс болған күні    = 23.10.2016
 |Қайтыс болған жері    = {{қайтыс болған жері|Лондон|Лондонда}}, Англия
 |Азаматтығы            = 
 |Ұлты                  = Неміс
 |Мансабы               = 
 |Белсенді жылдары      = 
 |Білімі                = 
 |Мамандығы             = Актер, жазушы
 |Не үшін белгілі       = 
 |Партиясы              = 
 |Әкесі                 = Ханс Эмиль Сакс
 |Анасы                 = Катарина (қызы Шротт-Фихт)
 |Жұбайы                = 
 |Серігі                = &lt;!-- Жұп үйленбеген, бірақ бірге болғанда --&gt;
 |Балалары              = Джон Сакс және тағы 3 бала
 |Отбасы                = &lt;!-- Әулеті, не отбасы жайлы мақала болса, оған осы жерде сілтеме жасаңыз --&gt;
 |Марапаттары           = 
 |Қолтаңбасы            = 
 |Сайты                 = 
 |Басқалары             = 
 |Commons               = 
}}
'''Андреас Зигфрид Сакс''' ([[7 сәуір]] [[1930 жыл|1930]] – [[23 қараша]] [[2016 жыл|2016]]), (кәсіби түрде Эндрю Сакс деген атпен белгілі) — неміс тегі британдық актер және жазушы. Ол өзінің атын британдық теледидарда жасады және өзінің ең үлкен атағын Фолти Тауэрсіндегі күлкілі испандық даяшы Мануэльді сомдағаны үшін тапты. Ол теледидарда, кинода және радиода актерлық және дауыстық жұмыста ұзақ мансапқа ие болды. Ол сексеннен асқанда сәтті болды. « Квартет» сияқты көптеген фильмдердегі рөлдермен және « Коронацион-стриттегі » Рэмси Клегг рөлін сомдаған.

== Отбасы ==
Сакс Берлинде (Германия) дүниеге келген, кітапханашы Катаринаның (қызы Шротт-Фихт) және сақтандыру брокері Ханс Эмиль Сакстың ұлы.    Оның әкесі еврей, ал анасы лютерандық, австриялық болған.  Отбасы 1938 жылы фашистерден құтылу үшін Ұлыбританияға көшті.   Олар Лондонның солтүстігіне қоныстанды  және ол өмірінің соңына дейін Килбернде тұрды. 1960 жылы Сакс актриса, жазушы және сәнгер Мелоди Лэнгке үйленді, ол оның фамилиясын алды.  Ол Джон Сакс және Уильям Сакс деген атпен танымал болған алдыңғы некеден екі ұлын асырап алды, ал ерлі-зайыптылардың 1961 жылы Кейт Сакс атты бір қызы болды  . Ланг Фолти мұнарасының бір эпизодында «Егеуқұйрық Василий » ханым ретінде пайда болды.

== Мансап ==
1950 жылдардың соңында колледжде жүк тасымалдау менеджментін оқып жүргенде Сакс BBC радиофониялық шеберханасы жасаған ерте эксперименттік бағдарлама Фредерик Браднумның « Жеке армандар» және «Қоғамдық кошмарлар» сияқты радио туындыларында жұмыс істеді. Сакс актерлік өнерді репертуарлық театрдан бастады және 1958 жылы Уайтхолл фарсы Қарапайым шпиондардың қойылымында Гробчик ретінде Вест-Энд дебютін жасады.  Ол өзінің экрандық дебютін 1959 жылы The Night We Dropped a Clanger фильмінде жасады .  Содан кейін ол 1960 жылдар бойы көптеген телехикаяларда пайда болды, соның ішінде The Saint (1962) және Рэндалл және Хопкирк (Марқұм) (1969) сияқты ITC қойылымдарындағы кейбір көріністер.
Дауыспен жұмыс және баяндау
Сакс көбінесе теледидар мен радиода деректі фильмдердің баяндаушысы болды, оның ішінде BAFTA сыйлығына ие болған BBC іскери телехикаясының барлық бес сериясында Сэр Джон Харви-Джонс ұсынған &quot;Ақаулықтарды және ITV...&quot;тозақ&quot; сериясынан. Ол сонымен қатар бірнеше аудиокітаптарды, соның ішінде К.С. Льюистің &quot;Нарния&quot; сериясын және Александр Маккалл Смиттің &quot;Вельвет сарайлары&quot;атты алғашқы онлайн кітабын, сонымен қатар танымал балалар телехикаясының Томас-танкист және достар Томас пен Жолбарыс пен Томас пен динозаврдың екі аудиокітабын жазды..Ол К.С. Льюистің &quot;соңғы шайқас &quot;отбасылық қойылымына назар аударды. 2000 жылы Сакс &quot;бұл Питер Кай&quot; пародиялық деректі сериясы туралы айтты.Сондай-ақ, ол дәл осындай балалар кітаптарына негізделген &quot;куәгер&quot; деректі сериясы туралы айтты.

Сакс Ян Шванкмайердің 1994 жылғы &quot;Фауст&quot; фильмінің ағылшын тіліндегі нұсқасында барлық дауыстарды орындады.Ол сондай-ақ балалар мультфильмдерін, соның ішінде &quot;Уильямның қалауының Веллингтоны&quot;, &quot;Стархилл Пони&quot;, &quot;Зімбір адам&quot;, &quot;Кішкентай сұр қоян&quot;, &quot;Ұмытылған ойыншықтар&quot;, &quot;Астерикс және үлкен төбелес&quot; және &quot;Ағылшын тіліндегі жылқы-1970 жылдардағы&quot;маймыл&quot; шоуының тілдік нұсқасы.</text>
      <sha1>cv1ewed247mf9ngavfrtv5t2wxcqnd5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Биік Қарасу</title>
    <ns>0</ns>
    <id>684459</id>
    <revision>
      <id>3654524</id>
      <parentid>3198263</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T13:00:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3654524</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9654" sha1="1xs30cntbm7nrc5j49rvedjau9lpf08" xml:space="preserve">{{Өзен
 |атауы                   = Биік Қарасу
  |шынайы атауы           = {{lang-crh|Büyük Qarasuv}}
 |сурет                  = Річка Біюк-Карасу в Білогірську.jpg
  |сурет ені             = 
  |сурет атауы           = 
 |карта                  =Relief map of Crimea (disputed status).jpg 
  |карта ені             = 
  |карта атауы           = 
 |ұзындығы               = 86
 |су алабының ауданы     = 1160
 |су алабы               = [[Салғыр (өзен)|Салғыр]]/[[Азов теңізі]]
 |өзендердің су алабы    = 
 |су шығыны              = 0,61
  |өлшеу орны            = 
 |бастауы                = [[Қарасу Басы]]
  |бастауының орны        = 
  |бастауының биіктігі    = 228
  |s_lat_dir = N|s_lat_deg = 44|s_lat_min = 58|s_lat_sec = 40
  |s_lon_dir = E|s_lon_deg = 34|s_lon_min = 36|s_lon_sec = 26
 |сағасы                 = [[Салғыр (өзен)|Салғыр]]
  |сағасының орны        = 
  |сағасының биіктігі    = 
  |m_lat_dir = N|m_lat_deg = 45|m_lat_min = 28|m_lat_sec = 13
  |m_lon_dir = E|m_lon_deg = 34|m_lon_min = 47|m_lon_sec = 14
 |еңістігі               = 
 |ел                     = {{UKR}}
  |аймақ                  = Қырым
 |ортаққордағы санаты    = Biyuk-Karasu
}}
'''Биік Қарасу''' ({{lang-crh|Büyük Qarasuv, Буюк Къарасув}}, {{lang-uk|Біюк-Карасу, Карасівка}}) — [[Қырым|Қырымдағы]] өзен. Төменгі ағысындағы [[Салғыр (өзен)|Салғырдың]] ең ірі оң саласы. Өзеннің ұзындығы 86 км, су жинайтын алабы 1160 км², өзеннің еңісі 4,37 м/км, [[Арғыншық (Қарасубазар ауданы)|Арғыншық]] [[Гидрологиялық бекет|гидробекетіндегі]] орташа жылдық шығыны 1,41 м³/с, сағасында 1,05 м³/с. Ол теңіз деңгейінен 228 биіктіктегі [[Қараби яйласы]] тау жотасының етегіндегі [[Қарасу Басы]] қуатты бастауынан басталып, сағасынан 39 шақырым жерде [[Сейітлер]] ауылының маңындағы Салғырға құяды.

Өзеннің қоректенуі жауын-шашынның басым болуымен араласады. Ағын режимі Қырымның басқа өзендеріне ұқсас: жазғы [[Саба (межень)|саба]] және қыста судың көтерілуі — 1912 жылы жаңбырдан кейін [[Қарасубазар (Қырым)|Қарасубазардың]] бүкіл аумағы өзен ағынымен жойылды. Биік Қарасудың 26 саласы бар, олардың ең маңыздысы [[Танасу]], [[Ләншін]], [[Сарысу (Биік Қарасу тармағы)|Сарысу]] және [[Кіші Қарасу (Қырым)|Кіші Қарасу]]. «Қырымның жер үсті су қоймалары» анықтамалығында әлі анықталмаған, ұзындығы 10,0 км, су жинау қоймасының ауданы 23,0 км², сағасынан 79 км жерде ағып жатқан және ұзындығы 5 шақырымнан аз болатын 2 атаусыз тармағы бар Тайған сол жақ саласы сипатталған. Николай Рухловтың 1915 жылғы «Қырымның таулы бөлігінің өзен аңғарларына шолу» кітабында бірнеше сала-жылғалардың атаулары келтірілген, олардың көпшілігі қазіргі карталарда анықталған (Рухловтың орналасу тәртібі сақталған):
* '''Шопан-шоқрақ-дере''' — оң жақ саласы Шобан-Шоқрақ бұлағынан басталып, Қарасубазар қаласының солтүстік шетіне құяды;
* '''Барын жылғасы''' — оң, [[Мұшаш|Мұшаштың]] солтүстік шетіне ағады;
* '''Аджылар жылғасы''' — оң, [[Шапқал|Шапқалдың]] шетінен оңтүстікке қарай 300 м жерге құяды;
* '''Көпқас''' (сондай-ақ ''Жаутайған''), жоғарғы ағысында, ''Мәмбетұлан жылғасы'' атауымен аталады (қазіргі карталарда ''Орта Жылға'' деп жазылған) — сол, қазір Қарасубазар су қоймасына құяды;
* '''Терең''' — сол, [[Аққая]] ауылының солтүстік шетіне құяды;
сондай-ақ әлі белгісіз ''Шұңқырдере'' мен ''Қаплан'';
* '''Сарытана''' — оң, [[Башы]] ауылына құяды, гидроним оның аңғарында жатқан ауылдың ескі атымен ([[Сарытана]]) берілген.

Қарасубазар маңында өзен аңғарында республикалық маңызы бар табиғат ескерткіші — [[Ақ Қая]] жартасы (325 м) орналасқан.

== Атауы ==
Түркі тілдерінде жерден шығып жатқан бұлақтардан басталатын өзендерді осылай (тау мұздықтарынан ағатын өзендерді — ''ақсу'' дейді) атайды.

== Су қоймасы ==
Қарасубазар қаласына жақын өзенде екі үлкен су қойма бар — [[Қарасубазар су қоймасы|Қарасубазар]] (көлемі 23,3 млн м³) және [[Тайған су қоймасы|Тайған]] (көлемі 13,8 млн м³). Өзен суы [[Суармалау|суаруға]], сондай-ақ [[Қарасубазар ауданы|Қарасубазар ауданындағы]] елді мекендерді сумен қамтамасыз етуге қарқынды пайдаланылады.

2014 жылдың қазан айында Сейітлер ауданындағы Новоивановка ауылының маңында өзен ағынын [[Солтүстік Қырым арнасы|Солтүстік Қырым арнасына]] өткізуге мүмкіндік беретін [[Новоивановка су торабы|су торабының]] құрылысы басталды. Су торабының құрылысы 2015 жылдың қаңтарында аяқталды&lt;ref&gt;{{cite web |author = |url = https://fedpress.ru/news/society/reviews/1422605598-v-obezvozhennom-krymu-nadeyutsya-na-minprirody-i-nebesnuyu-kantselyariyu |deadlink = no |archive-url = https://web.archive.org/web/20150526204433/http://fedpress.ru/news/society/reviews/1422605598-v-obezvozhennom-krymu-nadeyutsya-na-minprirody-i-nebesnuyu-kantselyariyu |archive-date = 2015-05-26 |title = В обезвоженном Крыму надеются на минприроды и небесную канцелярию |date = 2015-01-30 |publisher = РИА «ФедералПресс» |access-date = 2015-02-02 }}&lt;/ref&gt;.

Су беру жылдамдығы 4 м³/с. Әуіт-тұндырғыштың сыйымдылығы 20 мың м³&lt;ref&gt;{{cite web |author = |url = http://nijno.rk.gov.ru/rus/index.htm/news/294877.htm |title = Гидроузел в с.Новоивановка - социально-значимый объект на территории района |date = 2015-02-13 |publisher = Нижнегорский район |access-date = 2015-05-26 |archive-url = https://web.archive.org/web/20150526093942/http://nijno.rk.gov.ru/rus/index.htm/news/294877.htm |archive-date = 2015-05-26 |deadlink = yes}}&lt;/ref&gt;, ауданы шамамен 0,6 га. Сондай-ақ су тасқыны кезінде апатты су ағызғыш құбыр бар&lt;ref&gt;{{cite web |author = |url = http://nijno.rk.gov.ru/rus/index.htm/news/287073.htm |title = Председатель Совета министров Республики Крым С.Аксенов посетил Нижнегорский район (фото) |date = 2014-10-08 |publisher = Нижнегорский район |access-date = 2015-05-26 |archive-url = https://web.archive.org/web/20150526110930/http://nijno.rk.gov.ru/rus/index.htm/news/287073.htm |archive-date = 2015-05-26 |deadlink = yes}}&lt;/ref&gt;.
&lt;gallery class=&quot;center&quot; widths=&quot;160&quot; heights=&quot;160&quot;&gt;
Карстовый источник, исток Биюк-Карасу, Крым.jpg|[[Қарасу Басы|Қарст көзі Қарасу Басы]], бастауы Биік Қарасу
Урочище Карасу-Баши, исток Биюк-Карасу, Крым.jpg|Қарасу Басы мекені, бастауы Биік Қарасу
Річка Біюк-Карасу в Білогірську.jpg|Қарасубазар маңында
Белая скала (Ак-Кая), Крым.jpg|Ақ Қая — Биік Қарасу алқабының оң жағалауы
&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Салғыр тармақтары]]
[[Санат:Қырым өзендері]]</text>
      <sha1>1xs30cntbm7nrc5j49rvedjau9lpf08</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Изюм</title>
    <ns>0</ns>
    <id>689853</id>
    <revision>
      <id>3654840</id>
      <parentid>3091520</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T10:22:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3654840</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4943" sha1="nz7i80z7qvimynj10y3fj0k5do7c5no" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = Қала
 |қазақша атауы           = Изюм
 |шынайы атауы            = {{lang-uk|Изім}}
 |сурет                   = {{Photomontage|position=center
  | photo1a   = Izum Ascension Cathedral Panorama.jpg
  | photo2a   = Хрестовоздвиженський (Миколаївський) храм в Ізюмі зі східної сторони.jpg
  | photo2b   = Church of Transfiguration, Izium (2).jpg
  | photo3a   = Izum WWII Monument Panorama without border.jpg
    | size    = 270
    | spacing = 2
    | color   = #FFFFFF
    | border  = 0
  }}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Украина
 |елтаңба                 = Coat of Arms of Izium (2024).svg
 |ту                      = Flag of Izium (2024).svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
  |lat_deg= 51|lat_min= 08|lat_sec=
  |lon_deg= 71|lon_min= 26|lon_sec=
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             =
 |облысы                  = Харьков облысы
 |кестедегі облыс         = 
 |ауданы                  = 
 |кестедегі аудан         = 
 |мекен түрі              =
 |мекені                  = 
 |кестедегі мекен         = 
 |ішкі бөлінісі           = ИзОС, ИОМЗ, П''е''ски, Поворотка, Нефтяник, Веприцкий хутор, Поповка, Гончаровка, Гнидовка
 |әкімі                   = Марченко Валерий Витальевич
 |құрылған уақыты         = 1681
 |алғашқы дерек           = 1571
 |бұрынғы атаулары        = ''Озюм''
 |статус алуы             = 1861
 |жер аумағы              = 797,33
 |уақыт белдеуі           = +3:00
 |биiктiктiң түрi         =
 |орталығының биiктігі    =
 |климаты                 = Орташа континенталды
 |тұрғыны                 = 44 979&lt;ref&gt;https://ukrstat.gov.ua/druk/publicat/kat_u/2022/zb/05/zb_Сhuselnist.pdf&lt;/ref&gt;
  |санақ жылы             = 2022
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = Провославтық
  |этнохороним            = изюмдық, изюмдықтар
 |телефон коды            = 05743
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 64300-64318
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      =
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = Izyum
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
 |сайт тілі 2             = 
 |сайт тілі 3             = 
 |add1n                   = Босату күні
 |add1                    = [[5 ақпан]] [[1943]]&lt;br&gt;[[11 қыркүйек]] [[2022]]
 |add2n                   = Марапаттар
 |add2                    = {{I дәрежелі Отан соғысы ордені|түрі=қала}}
 |add3n                   = 
 |add3                    = 
}}
'''Изюм''' ({{lang-uk|Ізюм}}) — [[Украина|Украинадағы]] Харьковь облысындағы қала, Изюм ауданының административтік орталығы және Изюм қалалық қауымдастығының административтік орталығы. 2020 жылға шейін облыстық маңызы бар қала болған, Ол кездегі басқарушы орган: Изюм қалалық кеңесі. Үлкендігі бойныша үшінші облыс қаласы.

2022 жылы қалаға жасалған шабуыл кезіндегі Ресей әскерінің атқылауы салдарынан толықтай күйреді. 1 сәуір күні Ресей әскерлері басып алды. 11 қыркүйек күні украин әскерлері қаланы қайтадан өздеріне қайтарып алды.

== Атауы ==
Қаланың атауы көктүрік тілінен шығып, қазақ тіліндегі өзен сөзімен байланысады. Тағы бір нұсқа бойынша қаланың атауы арамей тілінен аударғанда жасау, істеу деген мағына береді дейді. Тағы бір нұсқаға сүйенсек қаланың атауы Үзім (мейіз) атауынан шыққан, себебі 17 ғасырда қала маңында жүзім өсірілген делінеді.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Харьков облысы қалалары]]</text>
      <sha1>nz7i80z7qvimynj10y3fj0k5do7c5no</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы:Орел Карл/зертхана</title>
    <ns>2</ns>
    <id>707105</id>
    <revision>
      <id>3654604</id>
      <parentid>3654442</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T17:03:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3654604</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39914" sha1="f8zqgjfgh5618f5e1mrivfub0wwi28b" xml:space="preserve">'''Парламенттер''' —

== Халықаралық деңгейде танылған мемлекеттердің парламенттері ==
{{Ілеспе тақырыпша}}
{| class=&quot;wikitable sortable sticky-header&quot;
|- bgcolor=&quot;#cccccc&quot;
!Мемлекет
!Түрі
!Атауы
!Жоғарғы палата
!Төменгі палата
!Сайлау жүйесі
|-
| {{Байрақ|АҚШ}}
| екі палаталы
| [[АҚШ Конгрессі|Конгресс]]
| [[АҚШ Сенаты|Сенат]]
| [[АҚШ Өкілдер палатасы|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Албания}}
| бір палаталы
| [[Албания парламенті|Кувенд]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Алжир}}
| екі палаталы
| [[Алжир парламенті|Парламент]]
| [[Ұлт кеңесі (Алжир)|Ұлт кеңесі]]
| [[Алжир Ұлттық халық ассамблеясы|Ұлттық халық жиыны]]
|
|-
| {{Байрақ|Ангола}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық ассамблея (Ангола)|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Андорра}}
| бір палаталы
| [[Андорра Генералды кеңесі|Генералды кеңесі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Антигуа және Барбуда}}
| екі палаталы
| [[Антигуа және Барбуда парламенті|Парламент]]
| [[Антигуа және Барбуда сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Антигуа және Барбуда)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Аргентина}}
| екі палаталы
| [[Аргентина Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]]
| [[Аргентина сенаты|Сенат]]
| [[Аргентина депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Армения}}
| бір палаталы
| [[Армения Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Ауғанстан}}
| бір палаталы
| [[Рахбари Шура]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Аустралия}}
| екі палаталы
| [[Аустралия парламенті|Парламент]]
| [[Сенат (Аустралия)|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Аустралия)|Өкілдер палатасы]]
| 
|-
| {{Байрақ|Аустрия}}
| екі палаталы
| [[Аустрия парламенті|Федералды жиын]]
| [[Бундесрат (Аустрия)|Бундесрат]]
| [[Аустрия Ұлттық кеңесі|Ұлтрат]]
|
|-
| {{Байрақ|Әзербайжан}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық Мәжіліс (Әзербайжан)|Милли Мәжіліс]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Біріккен Араб Әмірліктері}}
| бір палаталы
| [[Федералды ұлттық кеңес]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Багам аралдары}}
| екі палаталы
| [[Багам аралдары парламенті|Парламент]]
| [[Багам аралдары сенаты|Сенат]]
| [[Багам аралдары жиын палатасы|Жиын палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Бангладеш}}
| бір палаталы
| [[Бангладеш Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Барбадос}}
| екі палаталы
| [[Барбадос парламенті|Парламент]]
| [[Барбадос сенаты|Сенат]]
| [[Барбадос Жиын палатасы|Жиын палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Бахрейн}}
| екі палаталы
| [[Бахрейн Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| [[Мәжіліс кеңесі (Бахрейн)|Мәжіліс кеңесі]]
| [[Өкілдер кеңесі (Бахрейн)|Өкілдер кеңесі]]
|
|-
| {{Байрақ|Беларусь}}
| екі палаталы
| [[Беларусь Республикасының Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| [[Республика кеңесі (Беларусь)|Республика кеңесі]]
| [[Өкілдер палатасы (Беларусь)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Белиз}}
| екі палаталы
| [[Белиз Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| [[Сенат (Белиз)|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Белиз)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Бельгия}}
| екі палаталы
| [[Бельгия федералды парламенті|Федералды парламенті]]
| [[Бельгия сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Бельгия)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Бенин}}
| бір палаталы
| [[Бенин Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Болгария}}
| бір палаталы
| [[Болгария халық жиыны|Халық жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Боливия}}
| екі палаталы
| [[Боливия парламенті|Заң шығарушы ассамблея]]
| [[Боливия сенаторлар палатасы|Сенат]]
| [[Боливия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Босния және Герцеговина}}
| екі палаталы
| [[Босния және Герцеговина Парламенттік ассамблеясы|Парламенттік ассамблея]]
| [[Халықтар палатасы (Босния және Герцеговина)|Халықтар палатасы]]
| [[Өкілдер палатасы (Босния және Герцеговина)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Ботсвана}}
| бір палаталы
| [[Ботсвана парламенті|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Бразилия}}
| екі палаталы
| [[Бразилия Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]]
| [[Бразилия Федералды сенаты|Федералды сенаты]]
| [[Бразилия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Бруней}}
| бір палаталы
| [[Бруней парламенті|Заң шығарушы кеңес]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Буркина-Фасо}}
| бір палаталы
| [[Буркина-Фасо Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Бурунди}}
| екі палаталы
| [[Бурунди парламенті|Парламент]]
| [[Бурунди сенаты|Сенат]]
| [[Бурунди Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|-
| {{Байрақ|Бутан}}
| екі палаталы
| [[Бутан парламенті|Цонгду]]
| [[Бутан Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]]
| [[Бутан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Вануату}}
| бір палаталы
| [[Вануату парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Ватикан}}
| бір палаталы
| [[Ватикан қала-мемлекеті істері жөніндегі Папа комиссиясы|Ватикан істері жөніндегі Папа комиссиясы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Ұлыбритания}}
| екі палаталы
| [[Ұлыбритания парламенті|Парламент]]
| [[Лордтар палатасы]]
| [[Ұлыбритания Қауымдар палатасы|Қауымдар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Мажарстан}}
| бір палаталы
| [[Мемлекеттік жиын (Мажарстан)|Мемлекеттік жиын]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Венесуэла}}
| бір палаталы
| [[Венесуэла Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Шығыс Тимор}}
| бір палаталы
| [[Шығыс Тимор парламенті|Парламент]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Вьетнам}}
| бір палаталы
| [[Вьетнам Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Габон}}
| екі палаталы
| [[Габон парламенті|Парламент]]
| [[Габон сенаты|Сенат]]
| [[Габон Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| 
|-
| {{Байрақ|Гаити}}
| екі палаталы
| [[Гаити парламенті|Парламент]]
| [[Сенат (Гаити)|Сенат]]
| [[Депутаттар палатасы (Гаити)|Депутаттар палатасы]]
| 
|-
| {{Байрақ|Гайана}}
| бір палаталы
| [[Гайана Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| 
| 
| 
|-
| {{Байрақ|Гамбия}}
| бір палаталы
| [[Гамбия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Гана}}
| бір палаталы
| [[Гана парламенті|Парламент]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Гватемала}}
| бір палаталы
| [[Гватемала Республикасының Конгресі|Конгресс]]
| 
| 
| 
|-
| {{Байрақ|Гвинея}}
| бір палаталы
| [[Гвинея Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Гвинея-Бисау}}
| бір палаталы
| [[Гвинея-Бисау Ұлттық халық жиыны|Ұлттық халық жиыны]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Германия}}
| екі палаталы
| [[Федералды жиын (Германия)|Федералды жиын]]
| [[Бундесрат]]
| [[Бундестаг]]
| 
|-
| {{Байрақ|Гондурас}}
| бір палаталы
| [[Гондурас Ұлттық Конгрессі|Конгресс]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Гренада}}
| екі палаталы
| [[Гренада парламенті|Парламент]]
| [[Гренада сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Гренада)|Өкілдер палатасы]]
| 
|-
| {{Байрақ|Грекия}}
| бір палаталы
| [[Грекия парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Грузия}}
| бір палаталы
| [[Грузия парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
|-
| {{Байрақ|Дания}}
| бір палаталы
| [[Фолькетинг]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Конго Демократиялық Республикасы}}
| екі палаталы
| [[Конго ДР парламенті|Парламент]]
| [[Конго ДР сенаты|Сенат]]
| [[Конго ДР Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Джибути}}
| бір палаталы
| [[Джибути Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Доминика}}
| бір палаталы
| [[Доминика жиын палатасы|Жиын палатасы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Доминикан Республикасы}}
| екі палаталы
| [[Доминикан Республикасы парламенті|Конгресс]]
| [[Доминикан Республикасы сенаты|Сенат]]
| [[Доминикан Республикасы депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Мысыр}}
| екі палаталы
| [[Мысыр парламенті|Парламент]]
| [[Мысыр сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Мысыр)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Замбия}}
| бір палаталы
| [[Замбия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| 
| 
| 
|-
| {{Байрақ|Зимбабве}}
| екі палаталы
| [[Зимбабве парламенті|Парламент]]
| [[Зимбабве сенаті|Сенат]]
| [[Зимбабве Жиын палатасы|Жиын палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Израиль}}
| бір палаталы
| [[Кнессет]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Үндістан}}
| екі палаталы
| [[Үндістан парламенті|Сансад]]
| [[Раджия сабха]]
| [[Лок сабха]]
| 
|-
| {{Байрақ|Индонезия}}
| екі палаталы
| [[Халықтық консультативтік конгресс]]
| [[Аймақтық өкілдер кеңесі]]
| [[Халықтық өкілдер кеңесі (Индонезия)|Халықтық өкілдер кеңесі]] 
|
|-
| {{Байрақ|Иордания}}
| екі палаталы
| [[Иордания Халық жиыны|Мәжіліс]]
| [[Иордания Аяндар жиыны|Аяндар жиыны]]
| [[Өкілдер палатасы (Иордания)|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Ирак}}
| бір палаталы (уақытша)
| [[Ирак Өкілдер кеңесі|Өкілдер кеңесі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Иран}}
| бір палаталы
| [[Исламдық Мәжіліс кеңесі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Ирландия}}
| екі палаталы
| [[Ирландия парламенті|Ойряхтас]]
| [[Ирландия сенаты]]
| [[Ирландия Өкілдер палатасы|Дойл Ерен]]
|
|-
| {{Байрақ|Исландия}}
| бір палаталы
| [[Парламент Исландии|Альтинг]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Испания}}
| екі палаталы
| [[Испания Басты кортестері|Басты кортестер]]
| [[Испания сенаты|Сенат]]
| [[Депутаттар конгресі|Депутаттар конгресі]]
|
|-
| {{Байрақ|Италия}}
| екі палаталы
| [[Италия парламенті|Парламент]]
| [[Италия сенаты|Сенат]]
| [[Италия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Йемен}}
| бір палаталы
| [[Өкілдер палатасы (Йемен)|Өкілдер палатасы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Кабо-Верде}}
| бір палаталы
| [[Кабо-Верде Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Қазақстан}}
| екі палаталы
| [[Қазақстан Республикасының Парламенті|Парламент]]
| [[Қазақстан Парламентінің Сенаты|Сенат]]
| [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]]
| 
|-
| {{Байрақ|Камбоджа}}
| екі палаталы
| [[Камбоджа парламенті|Парламент]]
| [[Камбоджа сенаты|Сенат]]
| [[Камбоджа Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Камерун}}
| екі палаталы
| [[Камерун парламенті|Парламент]]
| [[Камерун сенаты|Сенат]]
| [[Камерун Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|-
| {{Байрақ|Канада}}
| екі палаталы
| [[Канада парламенті|Парламент]]
| [[Канада сенаты|Сенат]]
| [[Канада Қауымдары палатасы|Қауымдар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Катар}}
| бір палаталы
| [[Катар Мәжіліс кеңесі|Мәжіліс кеңесі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Кения}}
| екі палаталы
| [[Кения парламенті|Парламент]]
| [[Кения сенаты|Сенат]]
| [[Кения Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Кипр}}
| бір палаталы
| [[Кипр Республикасы парламенті|Өкілдер палатасы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Қырғызстан}}
| бір палаталы
| [[Жоғарғы Кеңес (Қырғызстан)|Жоғарғы Кеңес]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Кирибати}}
| бір палаталы
| [[Жиын палатасы (Кирибати)|Жиын палатасы]]
|
|
|
|- 
| {{Байрақ|Қытай}}
| бір палаталы
| [[Бүкілқытайлық халық өкілдерінің жиналысы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Солтүстік Корея}}
| бір палаталы
| [[КХДР Жоғарғы халық жиыны|Жоғарғы халық жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Оңтүстік Корея}}
| бір палаталы
| [[Корея Республикасының Ұлттық жиналысы|Ұлттық жиын]]
| 
| 
|&gt;
|-
| {{Байрақ|Колумбия}}
| екі палаталы
| [[Колумбия конгрессі|Конгресс]]
| [[Колумбия сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Колумбия)|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Конго Республикасы}}
| екі палаталы
| [[Конго Республикасы парламенті|Парламент]]
| [[Конго Республикасы сенаті|Сенат]]
| [[Конго Республикасы Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|-
| {{Байрақ|Коморлар}}
| бір палаталы
| [[Коморлар одағы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Коста-Рика}}
| бір палаталы
| [[Коста-Рика Заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Кот-д’Ивуар}}
| екі палаталы
| [[Кот-д’Ивуар парламенті|Парламент]]
| [[Кот-д’Ивуар сенаті |Сенат]]
| [[Ұлттық жиын (Кот-д’Ивуар)|Ұлттық жиын]]
|
|-
| {{Байрақ|Куба}}
| бір палаталы
| [[Халық билігінің ұлттық ассамблеясы (Куба)|Халық билігінің ұлттық ассамблеясы]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Кувейт}}
| бір палаталы
| [[Кувейт парламенті|Мәжіліс әл-Умма]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Латвия}}
| бір палаталы
| [[Латвия Сейм|Сейм]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Лаос}}
| бір палаталы
| [[Лаос парламенті|Ұлттық ассамблея]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Лесото}}
| екі палаталы
| [[Лесото парламенті|Парламент]]
| [[Лесото сенаты|Сенат]]
| [[Ұлттық жиын (Лесото)|Ұлттық жиын]]
|
|-
| {{Байрақ|Либерия}}
| екі палаталы
| [[Либерия парламенті|Парламент]]
| [[Либерия сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Либерия)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Ливан}}
| бір палаталы
| [[Ливан парламенті|Өкілдер палатасы]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Ливия}}
| бір палаталы
| [[Ливия өкілдер палатасы|Өкілдер палатасы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Литва}}
| бір палаталы
| [[Литва Сейм|Сейм]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Лихтенштейн}}
| бір палаталы
| [[Лихтенштейн Ландтаг|Ландтаг]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Люксембург}}
| бір палаталы
| [[Люксембург депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Маврикий}}
| бір палаталы
| [[Маврикия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Мавритания}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық жиын (Мавритания)|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Мадагаскар}}
| екі палаталы
| [[Мадагаскар парламенті|Парламент]]
| [[Мадагаскар сенаты|Сенат]]
| [[Мадагаскар Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| 
|-
| {{Байрақ|Солтүстік Македония}}
| бір палаталы
| [[Солтүстік Македония жиыны|Жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Малави}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық жиын (Малави)|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Малайзия}}
| екі палаталы
| [[Малайзия парламенті|Парламент]]
| [[Ұлт Үйі (Малайзия)|Ұлт Үйі]]
| [[Халық Үйі (Малайзия)|Халық Үйі]]
|
|-
| {{Байрақ|Мали}}
| бір палаталы
| [[Мали Ұлттық жиыны|Жиын]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Мальта}}
| бір палаталы
| [[Мальта парламенті|Өкілдер палатасы]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Мальдивтер}}
| бір палаталы
| [[Мальдивтер парламенті|Парламент]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Марокко}}
| екі палаталы
| [[Марокко парламенті|Парламент]]
| [[Кеңесшілер палатасы (Марокко)|Кеңесшілер палатасы]]
| [[Өкілдер палатасы (Марокко)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Маршалл аралдары}}
| бір палаталы
| [[Маршалл аралдарының заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Мексика}}
| екі палаталы
| [[Мексика конгрессі|Одақтас конгресс]]
| [[Мексика сенаты|Сенат]]
| [[Депутаттар палатасы (Мексика)|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Мозамбик}}
| бір палаталы
| [[Республика жиыны (Мозамбик)|Республика жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Молдова}}
| бір палаталы
| [[Молдова парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Монако}}
| бір палаталы
| [[Монако Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Моңғолия}}
| бір палаталы
| [[Мемлекеттік Ұлы хурал]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Мьянма}}
| екі палаталы
| [[Одақ ассамблеясы]]
| [[Ұлттар палатасы]]
| [[Өкілдер палатасы (Мьянма)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Намибия}}
| екі палаталы
| [[Намибия парламенті|Парламент]]
| [[Намибия Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]]
| [[Намибия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Науру}}
| бір палаталы
| [[Науру парламенті|Парламент]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Непал}}
| екі палаталы
| [[Непал парламенті|Парламент]]
| [[Непал Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| [[Өкілдер палатасы (Непал)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Нигер}}
| бір палаталы
| [[Нигер Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Нигерия}}
| екі палаталы
| [[Нигерия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| [[Нигерия сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Нигерия)|Өкілдер палатасы]]
| 
|-
| {{Байрақ|Нидерланд}}
| екі палаталы
| [[Басты штаттар (Нидерланд)|Басты штаттар]]
| [[Нидерланд сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Нидерланд)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Никарагуа}}
| бір палаталы
| [[Никарагуа Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Жаңа Зеландия}}
| бір палаталы
| [[Жаңа Зеландия парламенті|Парламент]]
|
| [[Өкілдер палатасы (Жаңа Зеландия)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Норвегия}}
| бір палаталы
| [[Стортинг]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Оман}}
| бір палаталы
| [[Оман парламенті|Мәжіліс аш-Шура]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Пәкістан}}
| екі палаталы
| [[Пәкістан парламенті|Мәжіліс-е Шура]]
| [[Пәкістан сенаты|Сенат]]
| [[Пәкістан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Палау}}
| екі палаталы
| [[Палау Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]]
| [[Палау сенаты|Сенат]]
| [[Палау делегаттар палатасы|Делегаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Панама}}
| бір палаталы
| [[Панама Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Папуа — Жаңа Гвинея}}
| бір палаталы
| [[Папуа — Жаңа Гвинея Ұлттық парламенті|Ұлттық парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Парагвай}}
| екі палаталы
| [[Парагвай конгрессі|Конгресс]]
| [[Парагвай сенаты|Сенат]]
| [[Парагвай депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Перу}}
| бір палаталы
| [[Перу Республикасы конгрессі|Республика конгрессі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Польша}}
| екі палаталы
| [[Польша Ұлттық жиыны|Ұлттық ассамблея]]
| [[Польша сенаты|Сенат]]
| [[Польша Республикасы Сейм|Сейм]]
|
|-
| {{Байрақ|Португалия}}
| бір палаталы
| [[Португалия Республика ассамблеясы|Республикасы ассамблеясы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Ресей}}
| екі палаталы
| [[Ресей Федералдық жиналысы|Федералдық жиналысы]]
| [[Ресей Федерация Кеңесі]]
| [[Мемлекеттік дума]]
| 
|-
| {{Байрақ|Руанда}}
| екі палаталы
| [[Руанда парламенті|Парламент]]
| [[Руанда сенаты|Сенат]]
| [[Руанда депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Румыния}}
| екі палаталы
| [[Румыния парламенті|Парламент]]
| [[Румыния сенаты|Сенат]]
| [[Румыния депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Сальвадор}}
| бір палаталы
| [[Сальвадор Заң шығарушы ассамблеясы|Заң шығарушы ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Самоа}}
| бір палаталы
| [[Самоа фоно|Фоно]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сан-Марино}}
| бір палаталы
| [[Сан-Мариноның Үлкен және Басты кеңесі|Үлкен және Басты кеңесі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сан-Томе және Принсипи}}
| бір палаталы
| [[Сан-Томе және Принсипи Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сауд Арабиясы}}
| бір палаталы, законосовещательный
| [[Мәжіліс аш-Шура (Сауд Арабиясы)|Мәжіліс аш-Шура]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сейшель аралдары}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық ассамблея (Сейшель аралдары)|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сенегал}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық жиын (Сенегал)|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сент-Винсент және Гренадиндер}}
| бір палаталы
| [[Сент-Винсент және Гренадиндер парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сент-Китс және Невис}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық жиын (Сент-Китс және Невис)|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сент-Люсия}}
| екі палаталы
| [[Сент-Люсия парламенті|Парламент]]
| [[Сент-Люсия сенаты|Сенат]]
| [[Сент-Люсия жиын үйі|Жиын үйі]]
|
|-
| {{Байрақ|Сербия}}
| бір палаталы
| [[Сербия халық жиыны|Скупщина]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сингапур}}
| бір палаталы
| [[Сингапур парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сирия}}
| бір палаталы
| [[Сирия Халық жиыны|Халық жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Словакия}}
| бір палаталы
| [[Словакия Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Словения}}
| екі палаталы
| [[Словения парламенті|Парламент]]
| [[Словения Мемлекеттік кеңесі|Мемлекеттік кеңес]]
| [[Словения Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Соломон аралдары}}
| бір палаталы
| [[Соломон аралдары парламенті|Ұлттық парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сомали}}
| екі палаталы
| [[Сомали федералды парламенті|Федералды парламент]]
| [[Сомали сенаты|Сенат]]
| [[Сомали Адамдар үйі|Адамдар үйі]]
| 
|-
| {{Байрақ|Судан}}
| екі палаталы
| [[Судан Ұлттық заң шығарушы жиыны|Ұлттық заң шығарушы жиыны]]
| [[Судан аймақтары кеңесі|Аймақтар кеңесі]]
| [[Судан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| 
|-
| {{Байрақ|Суринам}}
| бір палаталы
| [[Суринам Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сьерра-Леоне}}
| бір палаталы
| [[Сьерра-Леоне парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Тәжікстан}}
| екі палаталы
| [[Тәжікстан Жоғарғы Жиналысы|Ұлы Мәжіліс]]
| [[Тәжікстан Ұлттық Кеңесі|Ұлттық Мәжіліс]]
| [[Тәжікстан Өкілдер палатасы|Өкілдер Мәжілісі]]
|
|-
| {{Байрақ|Тайланд}}
| екі палаталы
| [[Тайланд Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| [[Тайланд сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Тайланд)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Танзания}}
| бір палаталы
| [[Танзания Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Того}}
| бір палаталы
| [[Того Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Тонга}}
| бір палаталы
| [[Тонга Заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Тринидад және Тобаго}}
| екі палаталы
| [[Тринидад және Тобаго парламенті|Парламент]]
| [[Тринидад және Тобаго сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Тринидад және Тобаго)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Тувалу}}
| бір палаталы
| [[Тувалу парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Тунис}}
| бір палаталы
| [[Тунис Халық өкілдері жиыны|Халық өкілдері жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Түрікменстан}}
| бір палаталы
| [[Түрікменстан Халық Мәслихаты|Халық Мәслихаты]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Түркия}}
| бір палаталы
| [[Түркияның Ұлы Ұлттық жиыны|Ұлы Ұлттық жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Уганда}}
| бір палаталы
| [[Уганда парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Өзбекстан}}
| екі палаталы
| [[Олий Мәжіліс|Ұлы Мәжіліс]]
| [[Олий Мәжілісінің Сенаты|Сенат]]
| [[Олий Мәжілісінің Заң шығару палатасы|Заң шығару палата]]
|
|-
| {{Байрақ|Украина}}
| бір палаталы
| [[Верховна Рада|Жоғарғы Рада]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Уругвай}}
| екі палаталы
| [[Уругвай Басты ассамблеясы|Басты ассамблея]]
| [[Уругвай сенаты|Сенат]]
| [[Уругвай депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Фиджи}}
| бір палаталы
| [[Фиджи парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Филиппиндер}}
| екі палаталы
| [[Филиппиндер конгрессі|Конгресс]]
| [[Филиппиндер сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Филиппиндер)|Өкілдер палатасы]]
| 
|-
| {{Байрақ|Финляндия}}
| бір палаталы
| [[Эдускунта]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Микронезия Федерациялық Штаттары}}
| бір палаталы
| [[Микронезия Федерациялық Штаттары конгрессі|Конгресс]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Франция}}
| екі палаталы
| [[Франция парламенті|Парламент]]
| [[Франция сенаты|Сенат]]
| [[Франция Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| 
|-
| {{Байрақ|Хорватия}}
| бір палаталы
| [[Сабор]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Орталық Африка Республикасы}}
| бір палаталы
| [[Орталық Африка Республикасы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Чад}}
| бір палаталы
| [[Чад парламенті|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Черногория}}
| бір палаталы
| [[Черногория парламенті|Скупщина]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Чехия}}
| екі палаталы
| [[Чехия парламенті|Парламент]]
| [[Чехия сенаты|Сенат]]
| [[Чехия Республикасы Парламентінің депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Чили}}
| екі палаталы
| [[Чили Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]]
| [[Чили сенаты|Сенат]]
| [[Чили депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Швейцария}}
| екі палаталы
| [[Швейцария федералды жиыны|Федералды жиын]]
| [[Швейцария кантондары кеңесі|Кантондар кеңесі]]
| [[Швейцария Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]]
|
|-
| {{Байрақ|Швеция}}
| бір палаталы
| [[Риксдаг]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Шри-Ланка}}
| бір палаталы
| [[Шри-Ланка парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Эквадор}}
| бір палаталы
| [[Эквадор Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Экваторлық Гвинея}}
| екі палаталы
| [[Экваторлық Гвинея парламенті|Парламент]]
| [[Экваторлық Гвинея сенаты|Сенат]]
| [[Депутаттар палатасы (Экваторлық Гвинея)|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Эритрея}}
| бір палаталы
| [[Эритрея парламенті|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Эсватини}}
| екі палаталы
| [[Эсватини парламенті|Парламент]]
| [[Эсватини сенаты|Сенат]]
| [[Эсватини Жиын үйі|Жиын үйі]]
| 
|-
| {{Байрақ|Эстония}}
| бір палаталы
| [[Рийгикогу]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Эфиопия}}
| екі палаталы
| [[Эфиопия парламенті|Парламент]]
| [[Федерация кеңесі (Эфиопия)|Федерация кеңесі]]
| [[Халық өкілдері палатасы (Эфиопия)|Халық өкілдері палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Оңтүстік Африка Республикасы}}
| екі палаталы
| [[Оңтүстік Африка Республикасы парламенті|Парламент]]
| [[Аймақтардың Ұлттық кеңесі]]
| [[Оңтүстік Африка Республикасы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Оңтүстік Судан}}
| екі палаталы
| [[Оңтүстік Судан Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| [[Оңтүстік Судан аймақтары кеңесі|Аймақтар кеңесі]]
| [[Оңтүстік Суданның Ұлттық Заң шығарушы Ассамблеясы|Ұлттық Заң шығарушы ассамблея]]
|
|- 
| {{Байрақ|Ямайка}}
| екі палаталы
| [[Ямайка парламенті|Парламент]]
| [[Ямайка сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Ямайка)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Жапония}}
| екі палаталы
| [[Жапония парламенті|Коккай]]
| [[Жапония Парламентінің Кеңесшілер палатасы|Кеңесшілер палатасы]]
| [[Өкілдер палатасы (Жапония)|Өкілдер палатасы]]
|
|}</text>
      <sha1>f8zqgjfgh5618f5e1mrivfub0wwi28b</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654605</id>
      <parentid>3654604</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T17:03:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3654605</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39956" sha1="0bmmv61udl9sh3qjqvr67uvghwdv0q4" xml:space="preserve">'''Парламенттер''' — заң шығарушы органдар.

== Халықаралық деңгейде танылған мемлекеттердің парламенттері ==
{{Ілеспе тақырыпша}}
{| class=&quot;wikitable sortable sticky-header&quot;
|- bgcolor=&quot;#cccccc&quot;
!Мемлекет
!Түрі
!Атауы
!Жоғарғы палата
!Төменгі палата
!Сайлау жүйесі
|-
| {{Байрақ|АҚШ}}
| екі палаталы
| [[АҚШ Конгрессі|Конгресс]]
| [[АҚШ Сенаты|Сенат]]
| [[АҚШ Өкілдер палатасы|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Албания}}
| бір палаталы
| [[Албания парламенті|Кувенд]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Алжир}}
| екі палаталы
| [[Алжир парламенті|Парламент]]
| [[Ұлт кеңесі (Алжир)|Ұлт кеңесі]]
| [[Алжир Ұлттық халық ассамблеясы|Ұлттық халық жиыны]]
|
|-
| {{Байрақ|Ангола}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық ассамблея (Ангола)|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Андорра}}
| бір палаталы
| [[Андорра Генералды кеңесі|Генералды кеңесі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Антигуа және Барбуда}}
| екі палаталы
| [[Антигуа және Барбуда парламенті|Парламент]]
| [[Антигуа және Барбуда сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Антигуа және Барбуда)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Аргентина}}
| екі палаталы
| [[Аргентина Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]]
| [[Аргентина сенаты|Сенат]]
| [[Аргентина депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Армения}}
| бір палаталы
| [[Армения Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Ауғанстан}}
| бір палаталы
| [[Рахбари Шура]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Аустралия}}
| екі палаталы
| [[Аустралия парламенті|Парламент]]
| [[Сенат (Аустралия)|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Аустралия)|Өкілдер палатасы]]
| 
|-
| {{Байрақ|Аустрия}}
| екі палаталы
| [[Аустрия парламенті|Федералды жиын]]
| [[Бундесрат (Аустрия)|Бундесрат]]
| [[Аустрия Ұлттық кеңесі|Ұлтрат]]
|
|-
| {{Байрақ|Әзербайжан}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық Мәжіліс (Әзербайжан)|Милли Мәжіліс]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Біріккен Араб Әмірліктері}}
| бір палаталы
| [[Федералды ұлттық кеңес]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Багам аралдары}}
| екі палаталы
| [[Багам аралдары парламенті|Парламент]]
| [[Багам аралдары сенаты|Сенат]]
| [[Багам аралдары жиын палатасы|Жиын палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Бангладеш}}
| бір палаталы
| [[Бангладеш Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Барбадос}}
| екі палаталы
| [[Барбадос парламенті|Парламент]]
| [[Барбадос сенаты|Сенат]]
| [[Барбадос Жиын палатасы|Жиын палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Бахрейн}}
| екі палаталы
| [[Бахрейн Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| [[Мәжіліс кеңесі (Бахрейн)|Мәжіліс кеңесі]]
| [[Өкілдер кеңесі (Бахрейн)|Өкілдер кеңесі]]
|
|-
| {{Байрақ|Беларусь}}
| екі палаталы
| [[Беларусь Республикасының Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| [[Республика кеңесі (Беларусь)|Республика кеңесі]]
| [[Өкілдер палатасы (Беларусь)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Белиз}}
| екі палаталы
| [[Белиз Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| [[Сенат (Белиз)|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Белиз)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Бельгия}}
| екі палаталы
| [[Бельгия федералды парламенті|Федералды парламенті]]
| [[Бельгия сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Бельгия)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Бенин}}
| бір палаталы
| [[Бенин Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Болгария}}
| бір палаталы
| [[Болгария халық жиыны|Халық жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Боливия}}
| екі палаталы
| [[Боливия парламенті|Заң шығарушы ассамблея]]
| [[Боливия сенаторлар палатасы|Сенат]]
| [[Боливия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Босния және Герцеговина}}
| екі палаталы
| [[Босния және Герцеговина Парламенттік ассамблеясы|Парламенттік ассамблея]]
| [[Халықтар палатасы (Босния және Герцеговина)|Халықтар палатасы]]
| [[Өкілдер палатасы (Босния және Герцеговина)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Ботсвана}}
| бір палаталы
| [[Ботсвана парламенті|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Бразилия}}
| екі палаталы
| [[Бразилия Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]]
| [[Бразилия Федералды сенаты|Федералды сенаты]]
| [[Бразилия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Бруней}}
| бір палаталы
| [[Бруней парламенті|Заң шығарушы кеңес]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Буркина-Фасо}}
| бір палаталы
| [[Буркина-Фасо Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Бурунди}}
| екі палаталы
| [[Бурунди парламенті|Парламент]]
| [[Бурунди сенаты|Сенат]]
| [[Бурунди Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|-
| {{Байрақ|Бутан}}
| екі палаталы
| [[Бутан парламенті|Цонгду]]
| [[Бутан Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]]
| [[Бутан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Вануату}}
| бір палаталы
| [[Вануату парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Ватикан}}
| бір палаталы
| [[Ватикан қала-мемлекеті істері жөніндегі Папа комиссиясы|Ватикан істері жөніндегі Папа комиссиясы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Ұлыбритания}}
| екі палаталы
| [[Ұлыбритания парламенті|Парламент]]
| [[Лордтар палатасы]]
| [[Ұлыбритания Қауымдар палатасы|Қауымдар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Мажарстан}}
| бір палаталы
| [[Мемлекеттік жиын (Мажарстан)|Мемлекеттік жиын]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Венесуэла}}
| бір палаталы
| [[Венесуэла Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Шығыс Тимор}}
| бір палаталы
| [[Шығыс Тимор парламенті|Парламент]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Вьетнам}}
| бір палаталы
| [[Вьетнам Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Габон}}
| екі палаталы
| [[Габон парламенті|Парламент]]
| [[Габон сенаты|Сенат]]
| [[Габон Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| 
|-
| {{Байрақ|Гаити}}
| екі палаталы
| [[Гаити парламенті|Парламент]]
| [[Сенат (Гаити)|Сенат]]
| [[Депутаттар палатасы (Гаити)|Депутаттар палатасы]]
| 
|-
| {{Байрақ|Гайана}}
| бір палаталы
| [[Гайана Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| 
| 
| 
|-
| {{Байрақ|Гамбия}}
| бір палаталы
| [[Гамбия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Гана}}
| бір палаталы
| [[Гана парламенті|Парламент]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Гватемала}}
| бір палаталы
| [[Гватемала Республикасының Конгресі|Конгресс]]
| 
| 
| 
|-
| {{Байрақ|Гвинея}}
| бір палаталы
| [[Гвинея Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Гвинея-Бисау}}
| бір палаталы
| [[Гвинея-Бисау Ұлттық халық жиыны|Ұлттық халық жиыны]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Германия}}
| екі палаталы
| [[Федералды жиын (Германия)|Федералды жиын]]
| [[Бундесрат]]
| [[Бундестаг]]
| 
|-
| {{Байрақ|Гондурас}}
| бір палаталы
| [[Гондурас Ұлттық Конгрессі|Конгресс]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Гренада}}
| екі палаталы
| [[Гренада парламенті|Парламент]]
| [[Гренада сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Гренада)|Өкілдер палатасы]]
| 
|-
| {{Байрақ|Грекия}}
| бір палаталы
| [[Грекия парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Грузия}}
| бір палаталы
| [[Грузия парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
|-
| {{Байрақ|Дания}}
| бір палаталы
| [[Фолькетинг]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Конго Демократиялық Республикасы}}
| екі палаталы
| [[Конго ДР парламенті|Парламент]]
| [[Конго ДР сенаты|Сенат]]
| [[Конго ДР Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Джибути}}
| бір палаталы
| [[Джибути Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Доминика}}
| бір палаталы
| [[Доминика жиын палатасы|Жиын палатасы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Доминикан Республикасы}}
| екі палаталы
| [[Доминикан Республикасы парламенті|Конгресс]]
| [[Доминикан Республикасы сенаты|Сенат]]
| [[Доминикан Республикасы депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Мысыр}}
| екі палаталы
| [[Мысыр парламенті|Парламент]]
| [[Мысыр сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Мысыр)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Замбия}}
| бір палаталы
| [[Замбия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| 
| 
| 
|-
| {{Байрақ|Зимбабве}}
| екі палаталы
| [[Зимбабве парламенті|Парламент]]
| [[Зимбабве сенаті|Сенат]]
| [[Зимбабве Жиын палатасы|Жиын палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Израиль}}
| бір палаталы
| [[Кнессет]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Үндістан}}
| екі палаталы
| [[Үндістан парламенті|Сансад]]
| [[Раджия сабха]]
| [[Лок сабха]]
| 
|-
| {{Байрақ|Индонезия}}
| екі палаталы
| [[Халықтық консультативтік конгресс]]
| [[Аймақтық өкілдер кеңесі]]
| [[Халықтық өкілдер кеңесі (Индонезия)|Халықтық өкілдер кеңесі]] 
|
|-
| {{Байрақ|Иордания}}
| екі палаталы
| [[Иордания Халық жиыны|Мәжіліс]]
| [[Иордания Аяндар жиыны|Аяндар жиыны]]
| [[Өкілдер палатасы (Иордания)|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Ирак}}
| бір палаталы (уақытша)
| [[Ирак Өкілдер кеңесі|Өкілдер кеңесі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Иран}}
| бір палаталы
| [[Исламдық Мәжіліс кеңесі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Ирландия}}
| екі палаталы
| [[Ирландия парламенті|Ойряхтас]]
| [[Ирландия сенаты]]
| [[Ирландия Өкілдер палатасы|Дойл Ерен]]
|
|-
| {{Байрақ|Исландия}}
| бір палаталы
| [[Парламент Исландии|Альтинг]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Испания}}
| екі палаталы
| [[Испания Басты кортестері|Басты кортестер]]
| [[Испания сенаты|Сенат]]
| [[Депутаттар конгресі|Депутаттар конгресі]]
|
|-
| {{Байрақ|Италия}}
| екі палаталы
| [[Италия парламенті|Парламент]]
| [[Италия сенаты|Сенат]]
| [[Италия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Йемен}}
| бір палаталы
| [[Өкілдер палатасы (Йемен)|Өкілдер палатасы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Кабо-Верде}}
| бір палаталы
| [[Кабо-Верде Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Қазақстан}}
| екі палаталы
| [[Қазақстан Республикасының Парламенті|Парламент]]
| [[Қазақстан Парламентінің Сенаты|Сенат]]
| [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]]
| 
|-
| {{Байрақ|Камбоджа}}
| екі палаталы
| [[Камбоджа парламенті|Парламент]]
| [[Камбоджа сенаты|Сенат]]
| [[Камбоджа Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Камерун}}
| екі палаталы
| [[Камерун парламенті|Парламент]]
| [[Камерун сенаты|Сенат]]
| [[Камерун Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|-
| {{Байрақ|Канада}}
| екі палаталы
| [[Канада парламенті|Парламент]]
| [[Канада сенаты|Сенат]]
| [[Канада Қауымдары палатасы|Қауымдар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Катар}}
| бір палаталы
| [[Катар Мәжіліс кеңесі|Мәжіліс кеңесі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Кения}}
| екі палаталы
| [[Кения парламенті|Парламент]]
| [[Кения сенаты|Сенат]]
| [[Кения Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Кипр}}
| бір палаталы
| [[Кипр Республикасы парламенті|Өкілдер палатасы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Қырғызстан}}
| бір палаталы
| [[Жоғарғы Кеңес (Қырғызстан)|Жоғарғы Кеңес]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Кирибати}}
| бір палаталы
| [[Жиын палатасы (Кирибати)|Жиын палатасы]]
|
|
|
|- 
| {{Байрақ|Қытай}}
| бір палаталы
| [[Бүкілқытайлық халық өкілдерінің жиналысы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Солтүстік Корея}}
| бір палаталы
| [[КХДР Жоғарғы халық жиыны|Жоғарғы халық жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Оңтүстік Корея}}
| бір палаталы
| [[Корея Республикасының Ұлттық жиналысы|Ұлттық жиын]]
| 
| 
|&gt;
|-
| {{Байрақ|Колумбия}}
| екі палаталы
| [[Колумбия конгрессі|Конгресс]]
| [[Колумбия сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Колумбия)|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Конго Республикасы}}
| екі палаталы
| [[Конго Республикасы парламенті|Парламент]]
| [[Конго Республикасы сенаті|Сенат]]
| [[Конго Республикасы Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|-
| {{Байрақ|Коморлар}}
| бір палаталы
| [[Коморлар одағы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Коста-Рика}}
| бір палаталы
| [[Коста-Рика Заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Кот-д’Ивуар}}
| екі палаталы
| [[Кот-д’Ивуар парламенті|Парламент]]
| [[Кот-д’Ивуар сенаті |Сенат]]
| [[Ұлттық жиын (Кот-д’Ивуар)|Ұлттық жиын]]
|
|-
| {{Байрақ|Куба}}
| бір палаталы
| [[Халық билігінің ұлттық ассамблеясы (Куба)|Халық билігінің ұлттық ассамблеясы]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Кувейт}}
| бір палаталы
| [[Кувейт парламенті|Мәжіліс әл-Умма]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Латвия}}
| бір палаталы
| [[Латвия Сейм|Сейм]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Лаос}}
| бір палаталы
| [[Лаос парламенті|Ұлттық ассамблея]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Лесото}}
| екі палаталы
| [[Лесото парламенті|Парламент]]
| [[Лесото сенаты|Сенат]]
| [[Ұлттық жиын (Лесото)|Ұлттық жиын]]
|
|-
| {{Байрақ|Либерия}}
| екі палаталы
| [[Либерия парламенті|Парламент]]
| [[Либерия сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Либерия)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Ливан}}
| бір палаталы
| [[Ливан парламенті|Өкілдер палатасы]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Ливия}}
| бір палаталы
| [[Ливия өкілдер палатасы|Өкілдер палатасы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Литва}}
| бір палаталы
| [[Литва Сейм|Сейм]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Лихтенштейн}}
| бір палаталы
| [[Лихтенштейн Ландтаг|Ландтаг]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Люксембург}}
| бір палаталы
| [[Люксембург депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Маврикий}}
| бір палаталы
| [[Маврикия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Мавритания}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық жиын (Мавритания)|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Мадагаскар}}
| екі палаталы
| [[Мадагаскар парламенті|Парламент]]
| [[Мадагаскар сенаты|Сенат]]
| [[Мадагаскар Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| 
|-
| {{Байрақ|Солтүстік Македония}}
| бір палаталы
| [[Солтүстік Македония жиыны|Жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Малави}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық жиын (Малави)|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Малайзия}}
| екі палаталы
| [[Малайзия парламенті|Парламент]]
| [[Ұлт Үйі (Малайзия)|Ұлт Үйі]]
| [[Халық Үйі (Малайзия)|Халық Үйі]]
|
|-
| {{Байрақ|Мали}}
| бір палаталы
| [[Мали Ұлттық жиыны|Жиын]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Мальта}}
| бір палаталы
| [[Мальта парламенті|Өкілдер палатасы]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Мальдивтер}}
| бір палаталы
| [[Мальдивтер парламенті|Парламент]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Марокко}}
| екі палаталы
| [[Марокко парламенті|Парламент]]
| [[Кеңесшілер палатасы (Марокко)|Кеңесшілер палатасы]]
| [[Өкілдер палатасы (Марокко)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Маршалл аралдары}}
| бір палаталы
| [[Маршалл аралдарының заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Мексика}}
| екі палаталы
| [[Мексика конгрессі|Одақтас конгресс]]
| [[Мексика сенаты|Сенат]]
| [[Депутаттар палатасы (Мексика)|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Мозамбик}}
| бір палаталы
| [[Республика жиыны (Мозамбик)|Республика жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Молдова}}
| бір палаталы
| [[Молдова парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Монако}}
| бір палаталы
| [[Монако Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Моңғолия}}
| бір палаталы
| [[Мемлекеттік Ұлы хурал]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Мьянма}}
| екі палаталы
| [[Одақ ассамблеясы]]
| [[Ұлттар палатасы]]
| [[Өкілдер палатасы (Мьянма)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Намибия}}
| екі палаталы
| [[Намибия парламенті|Парламент]]
| [[Намибия Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]]
| [[Намибия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Науру}}
| бір палаталы
| [[Науру парламенті|Парламент]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Непал}}
| екі палаталы
| [[Непал парламенті|Парламент]]
| [[Непал Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| [[Өкілдер палатасы (Непал)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Нигер}}
| бір палаталы
| [[Нигер Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Нигерия}}
| екі палаталы
| [[Нигерия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| [[Нигерия сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Нигерия)|Өкілдер палатасы]]
| 
|-
| {{Байрақ|Нидерланд}}
| екі палаталы
| [[Басты штаттар (Нидерланд)|Басты штаттар]]
| [[Нидерланд сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Нидерланд)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Никарагуа}}
| бір палаталы
| [[Никарагуа Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Жаңа Зеландия}}
| бір палаталы
| [[Жаңа Зеландия парламенті|Парламент]]
|
| [[Өкілдер палатасы (Жаңа Зеландия)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Норвегия}}
| бір палаталы
| [[Стортинг]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Оман}}
| бір палаталы
| [[Оман парламенті|Мәжіліс аш-Шура]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Пәкістан}}
| екі палаталы
| [[Пәкістан парламенті|Мәжіліс-е Шура]]
| [[Пәкістан сенаты|Сенат]]
| [[Пәкістан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Палау}}
| екі палаталы
| [[Палау Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]]
| [[Палау сенаты|Сенат]]
| [[Палау делегаттар палатасы|Делегаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Панама}}
| бір палаталы
| [[Панама Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Папуа — Жаңа Гвинея}}
| бір палаталы
| [[Папуа — Жаңа Гвинея Ұлттық парламенті|Ұлттық парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Парагвай}}
| екі палаталы
| [[Парагвай конгрессі|Конгресс]]
| [[Парагвай сенаты|Сенат]]
| [[Парагвай депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Перу}}
| бір палаталы
| [[Перу Республикасы конгрессі|Республика конгрессі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Польша}}
| екі палаталы
| [[Польша Ұлттық жиыны|Ұлттық ассамблея]]
| [[Польша сенаты|Сенат]]
| [[Польша Республикасы Сейм|Сейм]]
|
|-
| {{Байрақ|Португалия}}
| бір палаталы
| [[Португалия Республика ассамблеясы|Республикасы ассамблеясы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Ресей}}
| екі палаталы
| [[Ресей Федералдық жиналысы|Федералдық жиналысы]]
| [[Ресей Федерация Кеңесі]]
| [[Мемлекеттік дума]]
| 
|-
| {{Байрақ|Руанда}}
| екі палаталы
| [[Руанда парламенті|Парламент]]
| [[Руанда сенаты|Сенат]]
| [[Руанда депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Румыния}}
| екі палаталы
| [[Румыния парламенті|Парламент]]
| [[Румыния сенаты|Сенат]]
| [[Румыния депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Сальвадор}}
| бір палаталы
| [[Сальвадор Заң шығарушы ассамблеясы|Заң шығарушы ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Самоа}}
| бір палаталы
| [[Самоа фоно|Фоно]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сан-Марино}}
| бір палаталы
| [[Сан-Мариноның Үлкен және Басты кеңесі|Үлкен және Басты кеңесі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сан-Томе және Принсипи}}
| бір палаталы
| [[Сан-Томе және Принсипи Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сауд Арабиясы}}
| бір палаталы, законосовещательный
| [[Мәжіліс аш-Шура (Сауд Арабиясы)|Мәжіліс аш-Шура]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сейшель аралдары}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық ассамблея (Сейшель аралдары)|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сенегал}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық жиын (Сенегал)|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сент-Винсент және Гренадиндер}}
| бір палаталы
| [[Сент-Винсент және Гренадиндер парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сент-Китс және Невис}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық жиын (Сент-Китс және Невис)|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сент-Люсия}}
| екі палаталы
| [[Сент-Люсия парламенті|Парламент]]
| [[Сент-Люсия сенаты|Сенат]]
| [[Сент-Люсия жиын үйі|Жиын үйі]]
|
|-
| {{Байрақ|Сербия}}
| бір палаталы
| [[Сербия халық жиыны|Скупщина]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сингапур}}
| бір палаталы
| [[Сингапур парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сирия}}
| бір палаталы
| [[Сирия Халық жиыны|Халық жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Словакия}}
| бір палаталы
| [[Словакия Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Словения}}
| екі палаталы
| [[Словения парламенті|Парламент]]
| [[Словения Мемлекеттік кеңесі|Мемлекеттік кеңес]]
| [[Словения Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Соломон аралдары}}
| бір палаталы
| [[Соломон аралдары парламенті|Ұлттық парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сомали}}
| екі палаталы
| [[Сомали федералды парламенті|Федералды парламент]]
| [[Сомали сенаты|Сенат]]
| [[Сомали Адамдар үйі|Адамдар үйі]]
| 
|-
| {{Байрақ|Судан}}
| екі палаталы
| [[Судан Ұлттық заң шығарушы жиыны|Ұлттық заң шығарушы жиыны]]
| [[Судан аймақтары кеңесі|Аймақтар кеңесі]]
| [[Судан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| 
|-
| {{Байрақ|Суринам}}
| бір палаталы
| [[Суринам Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сьерра-Леоне}}
| бір палаталы
| [[Сьерра-Леоне парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Тәжікстан}}
| екі палаталы
| [[Тәжікстан Жоғарғы Жиналысы|Ұлы Мәжіліс]]
| [[Тәжікстан Ұлттық Кеңесі|Ұлттық Мәжіліс]]
| [[Тәжікстан Өкілдер палатасы|Өкілдер Мәжілісі]]
|
|-
| {{Байрақ|Тайланд}}
| екі палаталы
| [[Тайланд Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| [[Тайланд сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Тайланд)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Танзания}}
| бір палаталы
| [[Танзания Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Того}}
| бір палаталы
| [[Того Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Тонга}}
| бір палаталы
| [[Тонга Заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Тринидад және Тобаго}}
| екі палаталы
| [[Тринидад және Тобаго парламенті|Парламент]]
| [[Тринидад және Тобаго сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Тринидад және Тобаго)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Тувалу}}
| бір палаталы
| [[Тувалу парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Тунис}}
| бір палаталы
| [[Тунис Халық өкілдері жиыны|Халық өкілдері жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Түрікменстан}}
| бір палаталы
| [[Түрікменстан Халық Мәслихаты|Халық Мәслихаты]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Түркия}}
| бір палаталы
| [[Түркияның Ұлы Ұлттық жиыны|Ұлы Ұлттық жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Уганда}}
| бір палаталы
| [[Уганда парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Өзбекстан}}
| екі палаталы
| [[Олий Мәжіліс|Ұлы Мәжіліс]]
| [[Олий Мәжілісінің Сенаты|Сенат]]
| [[Олий Мәжілісінің Заң шығару палатасы|Заң шығару палата]]
|
|-
| {{Байрақ|Украина}}
| бір палаталы
| [[Верховна Рада|Жоғарғы Рада]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Уругвай}}
| екі палаталы
| [[Уругвай Басты ассамблеясы|Басты ассамблея]]
| [[Уругвай сенаты|Сенат]]
| [[Уругвай депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Фиджи}}
| бір палаталы
| [[Фиджи парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Филиппиндер}}
| екі палаталы
| [[Филиппиндер конгрессі|Конгресс]]
| [[Филиппиндер сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Филиппиндер)|Өкілдер палатасы]]
| 
|-
| {{Байрақ|Финляндия}}
| бір палаталы
| [[Эдускунта]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Микронезия Федерациялық Штаттары}}
| бір палаталы
| [[Микронезия Федерациялық Штаттары конгрессі|Конгресс]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Франция}}
| екі палаталы
| [[Франция парламенті|Парламент]]
| [[Франция сенаты|Сенат]]
| [[Франция Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| 
|-
| {{Байрақ|Хорватия}}
| бір палаталы
| [[Сабор]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Орталық Африка Республикасы}}
| бір палаталы
| [[Орталық Африка Республикасы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Чад}}
| бір палаталы
| [[Чад парламенті|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Черногория}}
| бір палаталы
| [[Черногория парламенті|Скупщина]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Чехия}}
| екі палаталы
| [[Чехия парламенті|Парламент]]
| [[Чехия сенаты|Сенат]]
| [[Чехия Республикасы Парламентінің депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Чили}}
| екі палаталы
| [[Чили Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]]
| [[Чили сенаты|Сенат]]
| [[Чили депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Швейцария}}
| екі палаталы
| [[Швейцария федералды жиыны|Федералды жиын]]
| [[Швейцария кантондары кеңесі|Кантондар кеңесі]]
| [[Швейцария Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]]
|
|-
| {{Байрақ|Швеция}}
| бір палаталы
| [[Риксдаг]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Шри-Ланка}}
| бір палаталы
| [[Шри-Ланка парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Эквадор}}
| бір палаталы
| [[Эквадор Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Экваторлық Гвинея}}
| екі палаталы
| [[Экваторлық Гвинея парламенті|Парламент]]
| [[Экваторлық Гвинея сенаты|Сенат]]
| [[Депутаттар палатасы (Экваторлық Гвинея)|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Эритрея}}
| бір палаталы
| [[Эритрея парламенті|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Эсватини}}
| екі палаталы
| [[Эсватини парламенті|Парламент]]
| [[Эсватини сенаты|Сенат]]
| [[Эсватини Жиын үйі|Жиын үйі]]
| 
|-
| {{Байрақ|Эстония}}
| бір палаталы
| [[Рийгикогу]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Эфиопия}}
| екі палаталы
| [[Эфиопия парламенті|Парламент]]
| [[Федерация кеңесі (Эфиопия)|Федерация кеңесі]]
| [[Халық өкілдері палатасы (Эфиопия)|Халық өкілдері палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Оңтүстік Африка Республикасы}}
| екі палаталы
| [[Оңтүстік Африка Республикасы парламенті|Парламент]]
| [[Аймақтардың Ұлттық кеңесі]]
| [[Оңтүстік Африка Республикасы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Оңтүстік Судан}}
| екі палаталы
| [[Оңтүстік Судан Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| [[Оңтүстік Судан аймақтары кеңесі|Аймақтар кеңесі]]
| [[Оңтүстік Суданның Ұлттық Заң шығарушы Ассамблеясы|Ұлттық Заң шығарушы ассамблея]]
|
|- 
| {{Байрақ|Ямайка}}
| екі палаталы
| [[Ямайка парламенті|Парламент]]
| [[Ямайка сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Ямайка)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Жапония}}
| екі палаталы
| [[Жапония парламенті|Коккай]]
| [[Жапония Парламентінің Кеңесшілер палатасы|Кеңесшілер палатасы]]
| [[Өкілдер палатасы (Жапония)|Өкілдер палатасы]]
|
|}</text>
      <sha1>0bmmv61udl9sh3qjqvr67uvghwdv0q4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654606</id>
      <parentid>3654605</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T17:03:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3654606</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39932" sha1="oi9bv6o2vagstlcnj4r3z8t84aos9q9" xml:space="preserve">'''Парламенттер''' — органдар.

== Халықаралық деңгейде танылған мемлекеттердің парламенттері ==
{{Ілеспе тақырыпша}}
{| class=&quot;wikitable sortable sticky-header&quot;
|- bgcolor=&quot;#cccccc&quot;
!Мемлекет
!Түрі
!Атауы
!Жоғарғы палата
!Төменгі палата
!Сайлау жүйесі
|-
| {{Байрақ|АҚШ}}
| екі палаталы
| [[АҚШ Конгрессі|Конгресс]]
| [[АҚШ Сенаты|Сенат]]
| [[АҚШ Өкілдер палатасы|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Албания}}
| бір палаталы
| [[Албания парламенті|Кувенд]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Алжир}}
| екі палаталы
| [[Алжир парламенті|Парламент]]
| [[Ұлт кеңесі (Алжир)|Ұлт кеңесі]]
| [[Алжир Ұлттық халық ассамблеясы|Ұлттық халық жиыны]]
|
|-
| {{Байрақ|Ангола}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық ассамблея (Ангола)|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Андорра}}
| бір палаталы
| [[Андорра Генералды кеңесі|Генералды кеңесі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Антигуа және Барбуда}}
| екі палаталы
| [[Антигуа және Барбуда парламенті|Парламент]]
| [[Антигуа және Барбуда сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Антигуа және Барбуда)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Аргентина}}
| екі палаталы
| [[Аргентина Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]]
| [[Аргентина сенаты|Сенат]]
| [[Аргентина депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Армения}}
| бір палаталы
| [[Армения Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Ауғанстан}}
| бір палаталы
| [[Рахбари Шура]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Аустралия}}
| екі палаталы
| [[Аустралия парламенті|Парламент]]
| [[Сенат (Аустралия)|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Аустралия)|Өкілдер палатасы]]
| 
|-
| {{Байрақ|Аустрия}}
| екі палаталы
| [[Аустрия парламенті|Федералды жиын]]
| [[Бундесрат (Аустрия)|Бундесрат]]
| [[Аустрия Ұлттық кеңесі|Ұлтрат]]
|
|-
| {{Байрақ|Әзербайжан}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық Мәжіліс (Әзербайжан)|Милли Мәжіліс]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Біріккен Араб Әмірліктері}}
| бір палаталы
| [[Федералды ұлттық кеңес]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Багам аралдары}}
| екі палаталы
| [[Багам аралдары парламенті|Парламент]]
| [[Багам аралдары сенаты|Сенат]]
| [[Багам аралдары жиын палатасы|Жиын палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Бангладеш}}
| бір палаталы
| [[Бангладеш Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Барбадос}}
| екі палаталы
| [[Барбадос парламенті|Парламент]]
| [[Барбадос сенаты|Сенат]]
| [[Барбадос Жиын палатасы|Жиын палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Бахрейн}}
| екі палаталы
| [[Бахрейн Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| [[Мәжіліс кеңесі (Бахрейн)|Мәжіліс кеңесі]]
| [[Өкілдер кеңесі (Бахрейн)|Өкілдер кеңесі]]
|
|-
| {{Байрақ|Беларусь}}
| екі палаталы
| [[Беларусь Республикасының Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| [[Республика кеңесі (Беларусь)|Республика кеңесі]]
| [[Өкілдер палатасы (Беларусь)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Белиз}}
| екі палаталы
| [[Белиз Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| [[Сенат (Белиз)|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Белиз)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Бельгия}}
| екі палаталы
| [[Бельгия федералды парламенті|Федералды парламенті]]
| [[Бельгия сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Бельгия)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Бенин}}
| бір палаталы
| [[Бенин Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Болгария}}
| бір палаталы
| [[Болгария халық жиыны|Халық жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Боливия}}
| екі палаталы
| [[Боливия парламенті|Заң шығарушы ассамблея]]
| [[Боливия сенаторлар палатасы|Сенат]]
| [[Боливия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Босния және Герцеговина}}
| екі палаталы
| [[Босния және Герцеговина Парламенттік ассамблеясы|Парламенттік ассамблея]]
| [[Халықтар палатасы (Босния және Герцеговина)|Халықтар палатасы]]
| [[Өкілдер палатасы (Босния және Герцеговина)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Ботсвана}}
| бір палаталы
| [[Ботсвана парламенті|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Бразилия}}
| екі палаталы
| [[Бразилия Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]]
| [[Бразилия Федералды сенаты|Федералды сенаты]]
| [[Бразилия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Бруней}}
| бір палаталы
| [[Бруней парламенті|Заң шығарушы кеңес]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Буркина-Фасо}}
| бір палаталы
| [[Буркина-Фасо Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Бурунди}}
| екі палаталы
| [[Бурунди парламенті|Парламент]]
| [[Бурунди сенаты|Сенат]]
| [[Бурунди Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|-
| {{Байрақ|Бутан}}
| екі палаталы
| [[Бутан парламенті|Цонгду]]
| [[Бутан Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]]
| [[Бутан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Вануату}}
| бір палаталы
| [[Вануату парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Ватикан}}
| бір палаталы
| [[Ватикан қала-мемлекеті істері жөніндегі Папа комиссиясы|Ватикан істері жөніндегі Папа комиссиясы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Ұлыбритания}}
| екі палаталы
| [[Ұлыбритания парламенті|Парламент]]
| [[Лордтар палатасы]]
| [[Ұлыбритания Қауымдар палатасы|Қауымдар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Мажарстан}}
| бір палаталы
| [[Мемлекеттік жиын (Мажарстан)|Мемлекеттік жиын]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Венесуэла}}
| бір палаталы
| [[Венесуэла Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Шығыс Тимор}}
| бір палаталы
| [[Шығыс Тимор парламенті|Парламент]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Вьетнам}}
| бір палаталы
| [[Вьетнам Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Габон}}
| екі палаталы
| [[Габон парламенті|Парламент]]
| [[Габон сенаты|Сенат]]
| [[Габон Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| 
|-
| {{Байрақ|Гаити}}
| екі палаталы
| [[Гаити парламенті|Парламент]]
| [[Сенат (Гаити)|Сенат]]
| [[Депутаттар палатасы (Гаити)|Депутаттар палатасы]]
| 
|-
| {{Байрақ|Гайана}}
| бір палаталы
| [[Гайана Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| 
| 
| 
|-
| {{Байрақ|Гамбия}}
| бір палаталы
| [[Гамбия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Гана}}
| бір палаталы
| [[Гана парламенті|Парламент]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Гватемала}}
| бір палаталы
| [[Гватемала Республикасының Конгресі|Конгресс]]
| 
| 
| 
|-
| {{Байрақ|Гвинея}}
| бір палаталы
| [[Гвинея Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Гвинея-Бисау}}
| бір палаталы
| [[Гвинея-Бисау Ұлттық халық жиыны|Ұлттық халық жиыны]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Германия}}
| екі палаталы
| [[Федералды жиын (Германия)|Федералды жиын]]
| [[Бундесрат]]
| [[Бундестаг]]
| 
|-
| {{Байрақ|Гондурас}}
| бір палаталы
| [[Гондурас Ұлттық Конгрессі|Конгресс]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Гренада}}
| екі палаталы
| [[Гренада парламенті|Парламент]]
| [[Гренада сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Гренада)|Өкілдер палатасы]]
| 
|-
| {{Байрақ|Грекия}}
| бір палаталы
| [[Грекия парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Грузия}}
| бір палаталы
| [[Грузия парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
|-
| {{Байрақ|Дания}}
| бір палаталы
| [[Фолькетинг]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Конго Демократиялық Республикасы}}
| екі палаталы
| [[Конго ДР парламенті|Парламент]]
| [[Конго ДР сенаты|Сенат]]
| [[Конго ДР Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Джибути}}
| бір палаталы
| [[Джибути Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Доминика}}
| бір палаталы
| [[Доминика жиын палатасы|Жиын палатасы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Доминикан Республикасы}}
| екі палаталы
| [[Доминикан Республикасы парламенті|Конгресс]]
| [[Доминикан Республикасы сенаты|Сенат]]
| [[Доминикан Республикасы депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Мысыр}}
| екі палаталы
| [[Мысыр парламенті|Парламент]]
| [[Мысыр сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Мысыр)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Замбия}}
| бір палаталы
| [[Замбия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| 
| 
| 
|-
| {{Байрақ|Зимбабве}}
| екі палаталы
| [[Зимбабве парламенті|Парламент]]
| [[Зимбабве сенаті|Сенат]]
| [[Зимбабве Жиын палатасы|Жиын палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Израиль}}
| бір палаталы
| [[Кнессет]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Үндістан}}
| екі палаталы
| [[Үндістан парламенті|Сансад]]
| [[Раджия сабха]]
| [[Лок сабха]]
| 
|-
| {{Байрақ|Индонезия}}
| екі палаталы
| [[Халықтық консультативтік конгресс]]
| [[Аймақтық өкілдер кеңесі]]
| [[Халықтық өкілдер кеңесі (Индонезия)|Халықтық өкілдер кеңесі]] 
|
|-
| {{Байрақ|Иордания}}
| екі палаталы
| [[Иордания Халық жиыны|Мәжіліс]]
| [[Иордания Аяндар жиыны|Аяндар жиыны]]
| [[Өкілдер палатасы (Иордания)|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Ирак}}
| бір палаталы (уақытша)
| [[Ирак Өкілдер кеңесі|Өкілдер кеңесі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Иран}}
| бір палаталы
| [[Исламдық Мәжіліс кеңесі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Ирландия}}
| екі палаталы
| [[Ирландия парламенті|Ойряхтас]]
| [[Ирландия сенаты]]
| [[Ирландия Өкілдер палатасы|Дойл Ерен]]
|
|-
| {{Байрақ|Исландия}}
| бір палаталы
| [[Парламент Исландии|Альтинг]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Испания}}
| екі палаталы
| [[Испания Басты кортестері|Басты кортестер]]
| [[Испания сенаты|Сенат]]
| [[Депутаттар конгресі|Депутаттар конгресі]]
|
|-
| {{Байрақ|Италия}}
| екі палаталы
| [[Италия парламенті|Парламент]]
| [[Италия сенаты|Сенат]]
| [[Италия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Йемен}}
| бір палаталы
| [[Өкілдер палатасы (Йемен)|Өкілдер палатасы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Кабо-Верде}}
| бір палаталы
| [[Кабо-Верде Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Қазақстан}}
| екі палаталы
| [[Қазақстан Республикасының Парламенті|Парламент]]
| [[Қазақстан Парламентінің Сенаты|Сенат]]
| [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]]
| 
|-
| {{Байрақ|Камбоджа}}
| екі палаталы
| [[Камбоджа парламенті|Парламент]]
| [[Камбоджа сенаты|Сенат]]
| [[Камбоджа Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Камерун}}
| екі палаталы
| [[Камерун парламенті|Парламент]]
| [[Камерун сенаты|Сенат]]
| [[Камерун Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|-
| {{Байрақ|Канада}}
| екі палаталы
| [[Канада парламенті|Парламент]]
| [[Канада сенаты|Сенат]]
| [[Канада Қауымдары палатасы|Қауымдар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Катар}}
| бір палаталы
| [[Катар Мәжіліс кеңесі|Мәжіліс кеңесі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Кения}}
| екі палаталы
| [[Кения парламенті|Парламент]]
| [[Кения сенаты|Сенат]]
| [[Кения Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Кипр}}
| бір палаталы
| [[Кипр Республикасы парламенті|Өкілдер палатасы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Қырғызстан}}
| бір палаталы
| [[Жоғарғы Кеңес (Қырғызстан)|Жоғарғы Кеңес]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Кирибати}}
| бір палаталы
| [[Жиын палатасы (Кирибати)|Жиын палатасы]]
|
|
|
|- 
| {{Байрақ|Қытай}}
| бір палаталы
| [[Бүкілқытайлық халық өкілдерінің жиналысы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Солтүстік Корея}}
| бір палаталы
| [[КХДР Жоғарғы халық жиыны|Жоғарғы халық жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Оңтүстік Корея}}
| бір палаталы
| [[Корея Республикасының Ұлттық жиналысы|Ұлттық жиын]]
| 
| 
|&gt;
|-
| {{Байрақ|Колумбия}}
| екі палаталы
| [[Колумбия конгрессі|Конгресс]]
| [[Колумбия сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Колумбия)|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Конго Республикасы}}
| екі палаталы
| [[Конго Республикасы парламенті|Парламент]]
| [[Конго Республикасы сенаті|Сенат]]
| [[Конго Республикасы Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|-
| {{Байрақ|Коморлар}}
| бір палаталы
| [[Коморлар одағы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Коста-Рика}}
| бір палаталы
| [[Коста-Рика Заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Кот-д’Ивуар}}
| екі палаталы
| [[Кот-д’Ивуар парламенті|Парламент]]
| [[Кот-д’Ивуар сенаті |Сенат]]
| [[Ұлттық жиын (Кот-д’Ивуар)|Ұлттық жиын]]
|
|-
| {{Байрақ|Куба}}
| бір палаталы
| [[Халық билігінің ұлттық ассамблеясы (Куба)|Халық билігінің ұлттық ассамблеясы]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Кувейт}}
| бір палаталы
| [[Кувейт парламенті|Мәжіліс әл-Умма]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Латвия}}
| бір палаталы
| [[Латвия Сейм|Сейм]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Лаос}}
| бір палаталы
| [[Лаос парламенті|Ұлттық ассамблея]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Лесото}}
| екі палаталы
| [[Лесото парламенті|Парламент]]
| [[Лесото сенаты|Сенат]]
| [[Ұлттық жиын (Лесото)|Ұлттық жиын]]
|
|-
| {{Байрақ|Либерия}}
| екі палаталы
| [[Либерия парламенті|Парламент]]
| [[Либерия сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Либерия)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Ливан}}
| бір палаталы
| [[Ливан парламенті|Өкілдер палатасы]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Ливия}}
| бір палаталы
| [[Ливия өкілдер палатасы|Өкілдер палатасы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Литва}}
| бір палаталы
| [[Литва Сейм|Сейм]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Лихтенштейн}}
| бір палаталы
| [[Лихтенштейн Ландтаг|Ландтаг]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Люксембург}}
| бір палаталы
| [[Люксембург депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Маврикий}}
| бір палаталы
| [[Маврикия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Мавритания}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық жиын (Мавритания)|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Мадагаскар}}
| екі палаталы
| [[Мадагаскар парламенті|Парламент]]
| [[Мадагаскар сенаты|Сенат]]
| [[Мадагаскар Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| 
|-
| {{Байрақ|Солтүстік Македония}}
| бір палаталы
| [[Солтүстік Македония жиыны|Жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Малави}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық жиын (Малави)|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Малайзия}}
| екі палаталы
| [[Малайзия парламенті|Парламент]]
| [[Ұлт Үйі (Малайзия)|Ұлт Үйі]]
| [[Халық Үйі (Малайзия)|Халық Үйі]]
|
|-
| {{Байрақ|Мали}}
| бір палаталы
| [[Мали Ұлттық жиыны|Жиын]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Мальта}}
| бір палаталы
| [[Мальта парламенті|Өкілдер палатасы]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Мальдивтер}}
| бір палаталы
| [[Мальдивтер парламенті|Парламент]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Марокко}}
| екі палаталы
| [[Марокко парламенті|Парламент]]
| [[Кеңесшілер палатасы (Марокко)|Кеңесшілер палатасы]]
| [[Өкілдер палатасы (Марокко)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Маршалл аралдары}}
| бір палаталы
| [[Маршалл аралдарының заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Мексика}}
| екі палаталы
| [[Мексика конгрессі|Одақтас конгресс]]
| [[Мексика сенаты|Сенат]]
| [[Депутаттар палатасы (Мексика)|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Мозамбик}}
| бір палаталы
| [[Республика жиыны (Мозамбик)|Республика жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Молдова}}
| бір палаталы
| [[Молдова парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Монако}}
| бір палаталы
| [[Монако Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Моңғолия}}
| бір палаталы
| [[Мемлекеттік Ұлы хурал]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Мьянма}}
| екі палаталы
| [[Одақ ассамблеясы]]
| [[Ұлттар палатасы]]
| [[Өкілдер палатасы (Мьянма)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Намибия}}
| екі палаталы
| [[Намибия парламенті|Парламент]]
| [[Намибия Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]]
| [[Намибия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Науру}}
| бір палаталы
| [[Науру парламенті|Парламент]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Непал}}
| екі палаталы
| [[Непал парламенті|Парламент]]
| [[Непал Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| [[Өкілдер палатасы (Непал)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Нигер}}
| бір палаталы
| [[Нигер Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Нигерия}}
| екі палаталы
| [[Нигерия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| [[Нигерия сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Нигерия)|Өкілдер палатасы]]
| 
|-
| {{Байрақ|Нидерланд}}
| екі палаталы
| [[Басты штаттар (Нидерланд)|Басты штаттар]]
| [[Нидерланд сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Нидерланд)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Никарагуа}}
| бір палаталы
| [[Никарагуа Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Жаңа Зеландия}}
| бір палаталы
| [[Жаңа Зеландия парламенті|Парламент]]
|
| [[Өкілдер палатасы (Жаңа Зеландия)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Норвегия}}
| бір палаталы
| [[Стортинг]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Оман}}
| бір палаталы
| [[Оман парламенті|Мәжіліс аш-Шура]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Пәкістан}}
| екі палаталы
| [[Пәкістан парламенті|Мәжіліс-е Шура]]
| [[Пәкістан сенаты|Сенат]]
| [[Пәкістан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Палау}}
| екі палаталы
| [[Палау Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]]
| [[Палау сенаты|Сенат]]
| [[Палау делегаттар палатасы|Делегаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Панама}}
| бір палаталы
| [[Панама Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Папуа — Жаңа Гвинея}}
| бір палаталы
| [[Папуа — Жаңа Гвинея Ұлттық парламенті|Ұлттық парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Парагвай}}
| екі палаталы
| [[Парагвай конгрессі|Конгресс]]
| [[Парагвай сенаты|Сенат]]
| [[Парагвай депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Перу}}
| бір палаталы
| [[Перу Республикасы конгрессі|Республика конгрессі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Польша}}
| екі палаталы
| [[Польша Ұлттық жиыны|Ұлттық ассамблея]]
| [[Польша сенаты|Сенат]]
| [[Польша Республикасы Сейм|Сейм]]
|
|-
| {{Байрақ|Португалия}}
| бір палаталы
| [[Португалия Республика ассамблеясы|Республикасы ассамблеясы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Ресей}}
| екі палаталы
| [[Ресей Федералдық жиналысы|Федералдық жиналысы]]
| [[Ресей Федерация Кеңесі]]
| [[Мемлекеттік дума]]
| 
|-
| {{Байрақ|Руанда}}
| екі палаталы
| [[Руанда парламенті|Парламент]]
| [[Руанда сенаты|Сенат]]
| [[Руанда депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Румыния}}
| екі палаталы
| [[Румыния парламенті|Парламент]]
| [[Румыния сенаты|Сенат]]
| [[Румыния депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Сальвадор}}
| бір палаталы
| [[Сальвадор Заң шығарушы ассамблеясы|Заң шығарушы ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Самоа}}
| бір палаталы
| [[Самоа фоно|Фоно]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сан-Марино}}
| бір палаталы
| [[Сан-Мариноның Үлкен және Басты кеңесі|Үлкен және Басты кеңесі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сан-Томе және Принсипи}}
| бір палаталы
| [[Сан-Томе және Принсипи Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сауд Арабиясы}}
| бір палаталы, законосовещательный
| [[Мәжіліс аш-Шура (Сауд Арабиясы)|Мәжіліс аш-Шура]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сейшель аралдары}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық ассамблея (Сейшель аралдары)|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сенегал}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық жиын (Сенегал)|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сент-Винсент және Гренадиндер}}
| бір палаталы
| [[Сент-Винсент және Гренадиндер парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сент-Китс және Невис}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық жиын (Сент-Китс және Невис)|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сент-Люсия}}
| екі палаталы
| [[Сент-Люсия парламенті|Парламент]]
| [[Сент-Люсия сенаты|Сенат]]
| [[Сент-Люсия жиын үйі|Жиын үйі]]
|
|-
| {{Байрақ|Сербия}}
| бір палаталы
| [[Сербия халық жиыны|Скупщина]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сингапур}}
| бір палаталы
| [[Сингапур парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сирия}}
| бір палаталы
| [[Сирия Халық жиыны|Халық жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Словакия}}
| бір палаталы
| [[Словакия Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Словения}}
| екі палаталы
| [[Словения парламенті|Парламент]]
| [[Словения Мемлекеттік кеңесі|Мемлекеттік кеңес]]
| [[Словения Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Соломон аралдары}}
| бір палаталы
| [[Соломон аралдары парламенті|Ұлттық парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сомали}}
| екі палаталы
| [[Сомали федералды парламенті|Федералды парламент]]
| [[Сомали сенаты|Сенат]]
| [[Сомали Адамдар үйі|Адамдар үйі]]
| 
|-
| {{Байрақ|Судан}}
| екі палаталы
| [[Судан Ұлттық заң шығарушы жиыны|Ұлттық заң шығарушы жиыны]]
| [[Судан аймақтары кеңесі|Аймақтар кеңесі]]
| [[Судан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| 
|-
| {{Байрақ|Суринам}}
| бір палаталы
| [[Суринам Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сьерра-Леоне}}
| бір палаталы
| [[Сьерра-Леоне парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Тәжікстан}}
| екі палаталы
| [[Тәжікстан Жоғарғы Жиналысы|Ұлы Мәжіліс]]
| [[Тәжікстан Ұлттық Кеңесі|Ұлттық Мәжіліс]]
| [[Тәжікстан Өкілдер палатасы|Өкілдер Мәжілісі]]
|
|-
| {{Байрақ|Тайланд}}
| екі палаталы
| [[Тайланд Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| [[Тайланд сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Тайланд)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Танзания}}
| бір палаталы
| [[Танзания Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Того}}
| бір палаталы
| [[Того Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Тонга}}
| бір палаталы
| [[Тонга Заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Тринидад және Тобаго}}
| екі палаталы
| [[Тринидад және Тобаго парламенті|Парламент]]
| [[Тринидад және Тобаго сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Тринидад және Тобаго)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Тувалу}}
| бір палаталы
| [[Тувалу парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Тунис}}
| бір палаталы
| [[Тунис Халық өкілдері жиыны|Халық өкілдері жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Түрікменстан}}
| бір палаталы
| [[Түрікменстан Халық Мәслихаты|Халық Мәслихаты]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Түркия}}
| бір палаталы
| [[Түркияның Ұлы Ұлттық жиыны|Ұлы Ұлттық жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Уганда}}
| бір палаталы
| [[Уганда парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Өзбекстан}}
| екі палаталы
| [[Олий Мәжіліс|Ұлы Мәжіліс]]
| [[Олий Мәжілісінің Сенаты|Сенат]]
| [[Олий Мәжілісінің Заң шығару палатасы|Заң шығару палата]]
|
|-
| {{Байрақ|Украина}}
| бір палаталы
| [[Верховна Рада|Жоғарғы Рада]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Уругвай}}
| екі палаталы
| [[Уругвай Басты ассамблеясы|Басты ассамблея]]
| [[Уругвай сенаты|Сенат]]
| [[Уругвай депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Фиджи}}
| бір палаталы
| [[Фиджи парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Филиппиндер}}
| екі палаталы
| [[Филиппиндер конгрессі|Конгресс]]
| [[Филиппиндер сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Филиппиндер)|Өкілдер палатасы]]
| 
|-
| {{Байрақ|Финляндия}}
| бір палаталы
| [[Эдускунта]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Микронезия Федерациялық Штаттары}}
| бір палаталы
| [[Микронезия Федерациялық Штаттары конгрессі|Конгресс]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Франция}}
| екі палаталы
| [[Франция парламенті|Парламент]]
| [[Франция сенаты|Сенат]]
| [[Франция Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| 
|-
| {{Байрақ|Хорватия}}
| бір палаталы
| [[Сабор]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Орталық Африка Республикасы}}
| бір палаталы
| [[Орталық Африка Республикасы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Чад}}
| бір палаталы
| [[Чад парламенті|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Черногория}}
| бір палаталы
| [[Черногория парламенті|Скупщина]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Чехия}}
| екі палаталы
| [[Чехия парламенті|Парламент]]
| [[Чехия сенаты|Сенат]]
| [[Чехия Республикасы Парламентінің депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Чили}}
| екі палаталы
| [[Чили Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]]
| [[Чили сенаты|Сенат]]
| [[Чили депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Швейцария}}
| екі палаталы
| [[Швейцария федералды жиыны|Федералды жиын]]
| [[Швейцария кантондары кеңесі|Кантондар кеңесі]]
| [[Швейцария Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]]
|
|-
| {{Байрақ|Швеция}}
| бір палаталы
| [[Риксдаг]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Шри-Ланка}}
| бір палаталы
| [[Шри-Ланка парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Эквадор}}
| бір палаталы
| [[Эквадор Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Экваторлық Гвинея}}
| екі палаталы
| [[Экваторлық Гвинея парламенті|Парламент]]
| [[Экваторлық Гвинея сенаты|Сенат]]
| [[Депутаттар палатасы (Экваторлық Гвинея)|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Эритрея}}
| бір палаталы
| [[Эритрея парламенті|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Эсватини}}
| екі палаталы
| [[Эсватини парламенті|Парламент]]
| [[Эсватини сенаты|Сенат]]
| [[Эсватини Жиын үйі|Жиын үйі]]
| 
|-
| {{Байрақ|Эстония}}
| бір палаталы
| [[Рийгикогу]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Эфиопия}}
| екі палаталы
| [[Эфиопия парламенті|Парламент]]
| [[Федерация кеңесі (Эфиопия)|Федерация кеңесі]]
| [[Халық өкілдері палатасы (Эфиопия)|Халық өкілдері палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Оңтүстік Африка Республикасы}}
| екі палаталы
| [[Оңтүстік Африка Республикасы парламенті|Парламент]]
| [[Аймақтардың Ұлттық кеңесі]]
| [[Оңтүстік Африка Республикасы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Оңтүстік Судан}}
| екі палаталы
| [[Оңтүстік Судан Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| [[Оңтүстік Судан аймақтары кеңесі|Аймақтар кеңесі]]
| [[Оңтүстік Суданның Ұлттық Заң шығарушы Ассамблеясы|Ұлттық Заң шығарушы ассамблея]]
|
|- 
| {{Байрақ|Ямайка}}
| екі палаталы
| [[Ямайка парламенті|Парламент]]
| [[Ямайка сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Ямайка)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Жапония}}
| екі палаталы
| [[Жапония парламенті|Коккай]]
| [[Жапония Парламентінің Кеңесшілер палатасы|Кеңесшілер палатасы]]
| [[Өкілдер палатасы (Жапония)|Өкілдер палатасы]]
|
|}</text>
      <sha1>oi9bv6o2vagstlcnj4r3z8t84aos9q9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654607</id>
      <parentid>3654606</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T17:04:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3654607</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39926" sha1="2vw6a9gk7x0hihxfu760t6s70wrkwbo" xml:space="preserve">'''Парламенттер''' — орган.

== Халықаралық деңгейде танылған мемлекеттердің парламенттері ==
{{Ілеспе тақырыпша}}
{| class=&quot;wikitable sortable sticky-header&quot;
|- bgcolor=&quot;#cccccc&quot;
!Мемлекет
!Түрі
!Атауы
!Жоғарғы палата
!Төменгі палата
!Сайлау жүйесі
|-
| {{Байрақ|АҚШ}}
| екі палаталы
| [[АҚШ Конгрессі|Конгресс]]
| [[АҚШ Сенаты|Сенат]]
| [[АҚШ Өкілдер палатасы|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Албания}}
| бір палаталы
| [[Албания парламенті|Кувенд]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Алжир}}
| екі палаталы
| [[Алжир парламенті|Парламент]]
| [[Ұлт кеңесі (Алжир)|Ұлт кеңесі]]
| [[Алжир Ұлттық халық ассамблеясы|Ұлттық халық жиыны]]
|
|-
| {{Байрақ|Ангола}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық ассамблея (Ангола)|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Андорра}}
| бір палаталы
| [[Андорра Генералды кеңесі|Генералды кеңесі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Антигуа және Барбуда}}
| екі палаталы
| [[Антигуа және Барбуда парламенті|Парламент]]
| [[Антигуа және Барбуда сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Антигуа және Барбуда)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Аргентина}}
| екі палаталы
| [[Аргентина Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]]
| [[Аргентина сенаты|Сенат]]
| [[Аргентина депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Армения}}
| бір палаталы
| [[Армения Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Ауғанстан}}
| бір палаталы
| [[Рахбари Шура]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Аустралия}}
| екі палаталы
| [[Аустралия парламенті|Парламент]]
| [[Сенат (Аустралия)|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Аустралия)|Өкілдер палатасы]]
| 
|-
| {{Байрақ|Аустрия}}
| екі палаталы
| [[Аустрия парламенті|Федералды жиын]]
| [[Бундесрат (Аустрия)|Бундесрат]]
| [[Аустрия Ұлттық кеңесі|Ұлтрат]]
|
|-
| {{Байрақ|Әзербайжан}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық Мәжіліс (Әзербайжан)|Милли Мәжіліс]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Біріккен Араб Әмірліктері}}
| бір палаталы
| [[Федералды ұлттық кеңес]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Багам аралдары}}
| екі палаталы
| [[Багам аралдары парламенті|Парламент]]
| [[Багам аралдары сенаты|Сенат]]
| [[Багам аралдары жиын палатасы|Жиын палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Бангладеш}}
| бір палаталы
| [[Бангладеш Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Барбадос}}
| екі палаталы
| [[Барбадос парламенті|Парламент]]
| [[Барбадос сенаты|Сенат]]
| [[Барбадос Жиын палатасы|Жиын палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Бахрейн}}
| екі палаталы
| [[Бахрейн Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| [[Мәжіліс кеңесі (Бахрейн)|Мәжіліс кеңесі]]
| [[Өкілдер кеңесі (Бахрейн)|Өкілдер кеңесі]]
|
|-
| {{Байрақ|Беларусь}}
| екі палаталы
| [[Беларусь Республикасының Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| [[Республика кеңесі (Беларусь)|Республика кеңесі]]
| [[Өкілдер палатасы (Беларусь)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Белиз}}
| екі палаталы
| [[Белиз Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| [[Сенат (Белиз)|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Белиз)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Бельгия}}
| екі палаталы
| [[Бельгия федералды парламенті|Федералды парламенті]]
| [[Бельгия сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Бельгия)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Бенин}}
| бір палаталы
| [[Бенин Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Болгария}}
| бір палаталы
| [[Болгария халық жиыны|Халық жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Боливия}}
| екі палаталы
| [[Боливия парламенті|Заң шығарушы ассамблея]]
| [[Боливия сенаторлар палатасы|Сенат]]
| [[Боливия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Босния және Герцеговина}}
| екі палаталы
| [[Босния және Герцеговина Парламенттік ассамблеясы|Парламенттік ассамблея]]
| [[Халықтар палатасы (Босния және Герцеговина)|Халықтар палатасы]]
| [[Өкілдер палатасы (Босния және Герцеговина)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Ботсвана}}
| бір палаталы
| [[Ботсвана парламенті|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Бразилия}}
| екі палаталы
| [[Бразилия Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]]
| [[Бразилия Федералды сенаты|Федералды сенаты]]
| [[Бразилия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Бруней}}
| бір палаталы
| [[Бруней парламенті|Заң шығарушы кеңес]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Буркина-Фасо}}
| бір палаталы
| [[Буркина-Фасо Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Бурунди}}
| екі палаталы
| [[Бурунди парламенті|Парламент]]
| [[Бурунди сенаты|Сенат]]
| [[Бурунди Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|-
| {{Байрақ|Бутан}}
| екі палаталы
| [[Бутан парламенті|Цонгду]]
| [[Бутан Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]]
| [[Бутан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Вануату}}
| бір палаталы
| [[Вануату парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Ватикан}}
| бір палаталы
| [[Ватикан қала-мемлекеті істері жөніндегі Папа комиссиясы|Ватикан істері жөніндегі Папа комиссиясы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Ұлыбритания}}
| екі палаталы
| [[Ұлыбритания парламенті|Парламент]]
| [[Лордтар палатасы]]
| [[Ұлыбритания Қауымдар палатасы|Қауымдар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Мажарстан}}
| бір палаталы
| [[Мемлекеттік жиын (Мажарстан)|Мемлекеттік жиын]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Венесуэла}}
| бір палаталы
| [[Венесуэла Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Шығыс Тимор}}
| бір палаталы
| [[Шығыс Тимор парламенті|Парламент]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Вьетнам}}
| бір палаталы
| [[Вьетнам Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Габон}}
| екі палаталы
| [[Габон парламенті|Парламент]]
| [[Габон сенаты|Сенат]]
| [[Габон Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| 
|-
| {{Байрақ|Гаити}}
| екі палаталы
| [[Гаити парламенті|Парламент]]
| [[Сенат (Гаити)|Сенат]]
| [[Депутаттар палатасы (Гаити)|Депутаттар палатасы]]
| 
|-
| {{Байрақ|Гайана}}
| бір палаталы
| [[Гайана Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| 
| 
| 
|-
| {{Байрақ|Гамбия}}
| бір палаталы
| [[Гамбия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Гана}}
| бір палаталы
| [[Гана парламенті|Парламент]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Гватемала}}
| бір палаталы
| [[Гватемала Республикасының Конгресі|Конгресс]]
| 
| 
| 
|-
| {{Байрақ|Гвинея}}
| бір палаталы
| [[Гвинея Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Гвинея-Бисау}}
| бір палаталы
| [[Гвинея-Бисау Ұлттық халық жиыны|Ұлттық халық жиыны]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Германия}}
| екі палаталы
| [[Федералды жиын (Германия)|Федералды жиын]]
| [[Бундесрат]]
| [[Бундестаг]]
| 
|-
| {{Байрақ|Гондурас}}
| бір палаталы
| [[Гондурас Ұлттық Конгрессі|Конгресс]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Гренада}}
| екі палаталы
| [[Гренада парламенті|Парламент]]
| [[Гренада сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Гренада)|Өкілдер палатасы]]
| 
|-
| {{Байрақ|Грекия}}
| бір палаталы
| [[Грекия парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Грузия}}
| бір палаталы
| [[Грузия парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
|-
| {{Байрақ|Дания}}
| бір палаталы
| [[Фолькетинг]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Конго Демократиялық Республикасы}}
| екі палаталы
| [[Конго ДР парламенті|Парламент]]
| [[Конго ДР сенаты|Сенат]]
| [[Конго ДР Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Джибути}}
| бір палаталы
| [[Джибути Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Доминика}}
| бір палаталы
| [[Доминика жиын палатасы|Жиын палатасы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Доминикан Республикасы}}
| екі палаталы
| [[Доминикан Республикасы парламенті|Конгресс]]
| [[Доминикан Республикасы сенаты|Сенат]]
| [[Доминикан Республикасы депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Мысыр}}
| екі палаталы
| [[Мысыр парламенті|Парламент]]
| [[Мысыр сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Мысыр)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Замбия}}
| бір палаталы
| [[Замбия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| 
| 
| 
|-
| {{Байрақ|Зимбабве}}
| екі палаталы
| [[Зимбабве парламенті|Парламент]]
| [[Зимбабве сенаті|Сенат]]
| [[Зимбабве Жиын палатасы|Жиын палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Израиль}}
| бір палаталы
| [[Кнессет]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Үндістан}}
| екі палаталы
| [[Үндістан парламенті|Сансад]]
| [[Раджия сабха]]
| [[Лок сабха]]
| 
|-
| {{Байрақ|Индонезия}}
| екі палаталы
| [[Халықтық консультативтік конгресс]]
| [[Аймақтық өкілдер кеңесі]]
| [[Халықтық өкілдер кеңесі (Индонезия)|Халықтық өкілдер кеңесі]] 
|
|-
| {{Байрақ|Иордания}}
| екі палаталы
| [[Иордания Халық жиыны|Мәжіліс]]
| [[Иордания Аяндар жиыны|Аяндар жиыны]]
| [[Өкілдер палатасы (Иордания)|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Ирак}}
| бір палаталы (уақытша)
| [[Ирак Өкілдер кеңесі|Өкілдер кеңесі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Иран}}
| бір палаталы
| [[Исламдық Мәжіліс кеңесі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Ирландия}}
| екі палаталы
| [[Ирландия парламенті|Ойряхтас]]
| [[Ирландия сенаты]]
| [[Ирландия Өкілдер палатасы|Дойл Ерен]]
|
|-
| {{Байрақ|Исландия}}
| бір палаталы
| [[Парламент Исландии|Альтинг]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Испания}}
| екі палаталы
| [[Испания Басты кортестері|Басты кортестер]]
| [[Испания сенаты|Сенат]]
| [[Депутаттар конгресі|Депутаттар конгресі]]
|
|-
| {{Байрақ|Италия}}
| екі палаталы
| [[Италия парламенті|Парламент]]
| [[Италия сенаты|Сенат]]
| [[Италия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Йемен}}
| бір палаталы
| [[Өкілдер палатасы (Йемен)|Өкілдер палатасы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Кабо-Верде}}
| бір палаталы
| [[Кабо-Верде Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Қазақстан}}
| екі палаталы
| [[Қазақстан Республикасының Парламенті|Парламент]]
| [[Қазақстан Парламентінің Сенаты|Сенат]]
| [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]]
| 
|-
| {{Байрақ|Камбоджа}}
| екі палаталы
| [[Камбоджа парламенті|Парламент]]
| [[Камбоджа сенаты|Сенат]]
| [[Камбоджа Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Камерун}}
| екі палаталы
| [[Камерун парламенті|Парламент]]
| [[Камерун сенаты|Сенат]]
| [[Камерун Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|-
| {{Байрақ|Канада}}
| екі палаталы
| [[Канада парламенті|Парламент]]
| [[Канада сенаты|Сенат]]
| [[Канада Қауымдары палатасы|Қауымдар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Катар}}
| бір палаталы
| [[Катар Мәжіліс кеңесі|Мәжіліс кеңесі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Кения}}
| екі палаталы
| [[Кения парламенті|Парламент]]
| [[Кения сенаты|Сенат]]
| [[Кения Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Кипр}}
| бір палаталы
| [[Кипр Республикасы парламенті|Өкілдер палатасы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Қырғызстан}}
| бір палаталы
| [[Жоғарғы Кеңес (Қырғызстан)|Жоғарғы Кеңес]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Кирибати}}
| бір палаталы
| [[Жиын палатасы (Кирибати)|Жиын палатасы]]
|
|
|
|- 
| {{Байрақ|Қытай}}
| бір палаталы
| [[Бүкілқытайлық халық өкілдерінің жиналысы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Солтүстік Корея}}
| бір палаталы
| [[КХДР Жоғарғы халық жиыны|Жоғарғы халық жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Оңтүстік Корея}}
| бір палаталы
| [[Корея Республикасының Ұлттық жиналысы|Ұлттық жиын]]
| 
| 
|&gt;
|-
| {{Байрақ|Колумбия}}
| екі палаталы
| [[Колумбия конгрессі|Конгресс]]
| [[Колумбия сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Колумбия)|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Конго Республикасы}}
| екі палаталы
| [[Конго Республикасы парламенті|Парламент]]
| [[Конго Республикасы сенаті|Сенат]]
| [[Конго Республикасы Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|-
| {{Байрақ|Коморлар}}
| бір палаталы
| [[Коморлар одағы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Коста-Рика}}
| бір палаталы
| [[Коста-Рика Заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Кот-д’Ивуар}}
| екі палаталы
| [[Кот-д’Ивуар парламенті|Парламент]]
| [[Кот-д’Ивуар сенаті |Сенат]]
| [[Ұлттық жиын (Кот-д’Ивуар)|Ұлттық жиын]]
|
|-
| {{Байрақ|Куба}}
| бір палаталы
| [[Халық билігінің ұлттық ассамблеясы (Куба)|Халық билігінің ұлттық ассамблеясы]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Кувейт}}
| бір палаталы
| [[Кувейт парламенті|Мәжіліс әл-Умма]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Латвия}}
| бір палаталы
| [[Латвия Сейм|Сейм]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Лаос}}
| бір палаталы
| [[Лаос парламенті|Ұлттық ассамблея]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Лесото}}
| екі палаталы
| [[Лесото парламенті|Парламент]]
| [[Лесото сенаты|Сенат]]
| [[Ұлттық жиын (Лесото)|Ұлттық жиын]]
|
|-
| {{Байрақ|Либерия}}
| екі палаталы
| [[Либерия парламенті|Парламент]]
| [[Либерия сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Либерия)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Ливан}}
| бір палаталы
| [[Ливан парламенті|Өкілдер палатасы]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Ливия}}
| бір палаталы
| [[Ливия өкілдер палатасы|Өкілдер палатасы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Литва}}
| бір палаталы
| [[Литва Сейм|Сейм]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Лихтенштейн}}
| бір палаталы
| [[Лихтенштейн Ландтаг|Ландтаг]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Люксембург}}
| бір палаталы
| [[Люксембург депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Маврикий}}
| бір палаталы
| [[Маврикия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Мавритания}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық жиын (Мавритания)|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Мадагаскар}}
| екі палаталы
| [[Мадагаскар парламенті|Парламент]]
| [[Мадагаскар сенаты|Сенат]]
| [[Мадагаскар Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| 
|-
| {{Байрақ|Солтүстік Македония}}
| бір палаталы
| [[Солтүстік Македония жиыны|Жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Малави}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық жиын (Малави)|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Малайзия}}
| екі палаталы
| [[Малайзия парламенті|Парламент]]
| [[Ұлт Үйі (Малайзия)|Ұлт Үйі]]
| [[Халық Үйі (Малайзия)|Халық Үйі]]
|
|-
| {{Байрақ|Мали}}
| бір палаталы
| [[Мали Ұлттық жиыны|Жиын]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Мальта}}
| бір палаталы
| [[Мальта парламенті|Өкілдер палатасы]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Мальдивтер}}
| бір палаталы
| [[Мальдивтер парламенті|Парламент]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Марокко}}
| екі палаталы
| [[Марокко парламенті|Парламент]]
| [[Кеңесшілер палатасы (Марокко)|Кеңесшілер палатасы]]
| [[Өкілдер палатасы (Марокко)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Маршалл аралдары}}
| бір палаталы
| [[Маршалл аралдарының заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Мексика}}
| екі палаталы
| [[Мексика конгрессі|Одақтас конгресс]]
| [[Мексика сенаты|Сенат]]
| [[Депутаттар палатасы (Мексика)|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Мозамбик}}
| бір палаталы
| [[Республика жиыны (Мозамбик)|Республика жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Молдова}}
| бір палаталы
| [[Молдова парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Монако}}
| бір палаталы
| [[Монако Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Моңғолия}}
| бір палаталы
| [[Мемлекеттік Ұлы хурал]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Мьянма}}
| екі палаталы
| [[Одақ ассамблеясы]]
| [[Ұлттар палатасы]]
| [[Өкілдер палатасы (Мьянма)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Намибия}}
| екі палаталы
| [[Намибия парламенті|Парламент]]
| [[Намибия Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]]
| [[Намибия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Науру}}
| бір палаталы
| [[Науру парламенті|Парламент]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Непал}}
| екі палаталы
| [[Непал парламенті|Парламент]]
| [[Непал Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| [[Өкілдер палатасы (Непал)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Нигер}}
| бір палаталы
| [[Нигер Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Нигерия}}
| екі палаталы
| [[Нигерия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| [[Нигерия сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Нигерия)|Өкілдер палатасы]]
| 
|-
| {{Байрақ|Нидерланд}}
| екі палаталы
| [[Басты штаттар (Нидерланд)|Басты штаттар]]
| [[Нидерланд сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Нидерланд)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Никарагуа}}
| бір палаталы
| [[Никарагуа Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Жаңа Зеландия}}
| бір палаталы
| [[Жаңа Зеландия парламенті|Парламент]]
|
| [[Өкілдер палатасы (Жаңа Зеландия)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Норвегия}}
| бір палаталы
| [[Стортинг]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Оман}}
| бір палаталы
| [[Оман парламенті|Мәжіліс аш-Шура]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Пәкістан}}
| екі палаталы
| [[Пәкістан парламенті|Мәжіліс-е Шура]]
| [[Пәкістан сенаты|Сенат]]
| [[Пәкістан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Палау}}
| екі палаталы
| [[Палау Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]]
| [[Палау сенаты|Сенат]]
| [[Палау делегаттар палатасы|Делегаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Панама}}
| бір палаталы
| [[Панама Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Папуа — Жаңа Гвинея}}
| бір палаталы
| [[Папуа — Жаңа Гвинея Ұлттық парламенті|Ұлттық парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Парагвай}}
| екі палаталы
| [[Парагвай конгрессі|Конгресс]]
| [[Парагвай сенаты|Сенат]]
| [[Парагвай депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Перу}}
| бір палаталы
| [[Перу Республикасы конгрессі|Республика конгрессі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Польша}}
| екі палаталы
| [[Польша Ұлттық жиыны|Ұлттық ассамблея]]
| [[Польша сенаты|Сенат]]
| [[Польша Республикасы Сейм|Сейм]]
|
|-
| {{Байрақ|Португалия}}
| бір палаталы
| [[Португалия Республика ассамблеясы|Республикасы ассамблеясы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Ресей}}
| екі палаталы
| [[Ресей Федералдық жиналысы|Федералдық жиналысы]]
| [[Ресей Федерация Кеңесі]]
| [[Мемлекеттік дума]]
| 
|-
| {{Байрақ|Руанда}}
| екі палаталы
| [[Руанда парламенті|Парламент]]
| [[Руанда сенаты|Сенат]]
| [[Руанда депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Румыния}}
| екі палаталы
| [[Румыния парламенті|Парламент]]
| [[Румыния сенаты|Сенат]]
| [[Румыния депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Сальвадор}}
| бір палаталы
| [[Сальвадор Заң шығарушы ассамблеясы|Заң шығарушы ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Самоа}}
| бір палаталы
| [[Самоа фоно|Фоно]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сан-Марино}}
| бір палаталы
| [[Сан-Мариноның Үлкен және Басты кеңесі|Үлкен және Басты кеңесі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сан-Томе және Принсипи}}
| бір палаталы
| [[Сан-Томе және Принсипи Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сауд Арабиясы}}
| бір палаталы, законосовещательный
| [[Мәжіліс аш-Шура (Сауд Арабиясы)|Мәжіліс аш-Шура]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сейшель аралдары}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық ассамблея (Сейшель аралдары)|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сенегал}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық жиын (Сенегал)|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сент-Винсент және Гренадиндер}}
| бір палаталы
| [[Сент-Винсент және Гренадиндер парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сент-Китс және Невис}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық жиын (Сент-Китс және Невис)|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сент-Люсия}}
| екі палаталы
| [[Сент-Люсия парламенті|Парламент]]
| [[Сент-Люсия сенаты|Сенат]]
| [[Сент-Люсия жиын үйі|Жиын үйі]]
|
|-
| {{Байрақ|Сербия}}
| бір палаталы
| [[Сербия халық жиыны|Скупщина]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сингапур}}
| бір палаталы
| [[Сингапур парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сирия}}
| бір палаталы
| [[Сирия Халық жиыны|Халық жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Словакия}}
| бір палаталы
| [[Словакия Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Словения}}
| екі палаталы
| [[Словения парламенті|Парламент]]
| [[Словения Мемлекеттік кеңесі|Мемлекеттік кеңес]]
| [[Словения Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Соломон аралдары}}
| бір палаталы
| [[Соломон аралдары парламенті|Ұлттық парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сомали}}
| екі палаталы
| [[Сомали федералды парламенті|Федералды парламент]]
| [[Сомали сенаты|Сенат]]
| [[Сомали Адамдар үйі|Адамдар үйі]]
| 
|-
| {{Байрақ|Судан}}
| екі палаталы
| [[Судан Ұлттық заң шығарушы жиыны|Ұлттық заң шығарушы жиыны]]
| [[Судан аймақтары кеңесі|Аймақтар кеңесі]]
| [[Судан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| 
|-
| {{Байрақ|Суринам}}
| бір палаталы
| [[Суринам Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сьерра-Леоне}}
| бір палаталы
| [[Сьерра-Леоне парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Тәжікстан}}
| екі палаталы
| [[Тәжікстан Жоғарғы Жиналысы|Ұлы Мәжіліс]]
| [[Тәжікстан Ұлттық Кеңесі|Ұлттық Мәжіліс]]
| [[Тәжікстан Өкілдер палатасы|Өкілдер Мәжілісі]]
|
|-
| {{Байрақ|Тайланд}}
| екі палаталы
| [[Тайланд Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| [[Тайланд сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Тайланд)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Танзания}}
| бір палаталы
| [[Танзания Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Того}}
| бір палаталы
| [[Того Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Тонга}}
| бір палаталы
| [[Тонга Заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Тринидад және Тобаго}}
| екі палаталы
| [[Тринидад және Тобаго парламенті|Парламент]]
| [[Тринидад және Тобаго сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Тринидад және Тобаго)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Тувалу}}
| бір палаталы
| [[Тувалу парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Тунис}}
| бір палаталы
| [[Тунис Халық өкілдері жиыны|Халық өкілдері жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Түрікменстан}}
| бір палаталы
| [[Түрікменстан Халық Мәслихаты|Халық Мәслихаты]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Түркия}}
| бір палаталы
| [[Түркияның Ұлы Ұлттық жиыны|Ұлы Ұлттық жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Уганда}}
| бір палаталы
| [[Уганда парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Өзбекстан}}
| екі палаталы
| [[Олий Мәжіліс|Ұлы Мәжіліс]]
| [[Олий Мәжілісінің Сенаты|Сенат]]
| [[Олий Мәжілісінің Заң шығару палатасы|Заң шығару палата]]
|
|-
| {{Байрақ|Украина}}
| бір палаталы
| [[Верховна Рада|Жоғарғы Рада]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Уругвай}}
| екі палаталы
| [[Уругвай Басты ассамблеясы|Басты ассамблея]]
| [[Уругвай сенаты|Сенат]]
| [[Уругвай депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Фиджи}}
| бір палаталы
| [[Фиджи парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Филиппиндер}}
| екі палаталы
| [[Филиппиндер конгрессі|Конгресс]]
| [[Филиппиндер сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Филиппиндер)|Өкілдер палатасы]]
| 
|-
| {{Байрақ|Финляндия}}
| бір палаталы
| [[Эдускунта]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Микронезия Федерациялық Штаттары}}
| бір палаталы
| [[Микронезия Федерациялық Штаттары конгрессі|Конгресс]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Франция}}
| екі палаталы
| [[Франция парламенті|Парламент]]
| [[Франция сенаты|Сенат]]
| [[Франция Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| 
|-
| {{Байрақ|Хорватия}}
| бір палаталы
| [[Сабор]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Орталық Африка Республикасы}}
| бір палаталы
| [[Орталық Африка Республикасы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Чад}}
| бір палаталы
| [[Чад парламенті|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Черногория}}
| бір палаталы
| [[Черногория парламенті|Скупщина]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Чехия}}
| екі палаталы
| [[Чехия парламенті|Парламент]]
| [[Чехия сенаты|Сенат]]
| [[Чехия Республикасы Парламентінің депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Чили}}
| екі палаталы
| [[Чили Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]]
| [[Чили сенаты|Сенат]]
| [[Чили депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Швейцария}}
| екі палаталы
| [[Швейцария федералды жиыны|Федералды жиын]]
| [[Швейцария кантондары кеңесі|Кантондар кеңесі]]
| [[Швейцария Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]]
|
|-
| {{Байрақ|Швеция}}
| бір палаталы
| [[Риксдаг]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Шри-Ланка}}
| бір палаталы
| [[Шри-Ланка парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Эквадор}}
| бір палаталы
| [[Эквадор Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Экваторлық Гвинея}}
| екі палаталы
| [[Экваторлық Гвинея парламенті|Парламент]]
| [[Экваторлық Гвинея сенаты|Сенат]]
| [[Депутаттар палатасы (Экваторлық Гвинея)|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Эритрея}}
| бір палаталы
| [[Эритрея парламенті|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Эсватини}}
| екі палаталы
| [[Эсватини парламенті|Парламент]]
| [[Эсватини сенаты|Сенат]]
| [[Эсватини Жиын үйі|Жиын үйі]]
| 
|-
| {{Байрақ|Эстония}}
| бір палаталы
| [[Рийгикогу]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Эфиопия}}
| екі палаталы
| [[Эфиопия парламенті|Парламент]]
| [[Федерация кеңесі (Эфиопия)|Федерация кеңесі]]
| [[Халық өкілдері палатасы (Эфиопия)|Халық өкілдері палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Оңтүстік Африка Республикасы}}
| екі палаталы
| [[Оңтүстік Африка Республикасы парламенті|Парламент]]
| [[Аймақтардың Ұлттық кеңесі]]
| [[Оңтүстік Африка Республикасы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Оңтүстік Судан}}
| екі палаталы
| [[Оңтүстік Судан Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| [[Оңтүстік Судан аймақтары кеңесі|Аймақтар кеңесі]]
| [[Оңтүстік Суданның Ұлттық Заң шығарушы Ассамблеясы|Ұлттық Заң шығарушы ассамблея]]
|
|- 
| {{Байрақ|Ямайка}}
| екі палаталы
| [[Ямайка парламенті|Парламент]]
| [[Ямайка сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Ямайка)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Жапония}}
| екі палаталы
| [[Жапония парламенті|Коккай]]
| [[Жапония Парламентінің Кеңесшілер палатасы|Кеңесшілер палатасы]]
| [[Өкілдер палатасы (Жапония)|Өкілдер палатасы]]
|
|}</text>
      <sha1>2vw6a9gk7x0hihxfu760t6s70wrkwbo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654608</id>
      <parentid>3654607</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T17:04:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3654608</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39957" sha1="sq93bis9bw32gih9mvgqhjuzc3944zr" xml:space="preserve">'''Парламенттер''' — заң шығарушы органдар..

== Халықаралық деңгейде танылған мемлекеттердің парламенттері ==
{{Ілеспе тақырыпша}}
{| class=&quot;wikitable sortable sticky-header&quot;
|- bgcolor=&quot;#cccccc&quot;
!Мемлекет
!Түрі
!Атауы
!Жоғарғы палата
!Төменгі палата
!Сайлау жүйесі
|-
| {{Байрақ|АҚШ}}
| екі палаталы
| [[АҚШ Конгрессі|Конгресс]]
| [[АҚШ Сенаты|Сенат]]
| [[АҚШ Өкілдер палатасы|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Албания}}
| бір палаталы
| [[Албания парламенті|Кувенд]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Алжир}}
| екі палаталы
| [[Алжир парламенті|Парламент]]
| [[Ұлт кеңесі (Алжир)|Ұлт кеңесі]]
| [[Алжир Ұлттық халық ассамблеясы|Ұлттық халық жиыны]]
|
|-
| {{Байрақ|Ангола}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық ассамблея (Ангола)|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Андорра}}
| бір палаталы
| [[Андорра Генералды кеңесі|Генералды кеңесі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Антигуа және Барбуда}}
| екі палаталы
| [[Антигуа және Барбуда парламенті|Парламент]]
| [[Антигуа және Барбуда сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Антигуа және Барбуда)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Аргентина}}
| екі палаталы
| [[Аргентина Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]]
| [[Аргентина сенаты|Сенат]]
| [[Аргентина депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Армения}}
| бір палаталы
| [[Армения Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Ауғанстан}}
| бір палаталы
| [[Рахбари Шура]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Аустралия}}
| екі палаталы
| [[Аустралия парламенті|Парламент]]
| [[Сенат (Аустралия)|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Аустралия)|Өкілдер палатасы]]
| 
|-
| {{Байрақ|Аустрия}}
| екі палаталы
| [[Аустрия парламенті|Федералды жиын]]
| [[Бундесрат (Аустрия)|Бундесрат]]
| [[Аустрия Ұлттық кеңесі|Ұлтрат]]
|
|-
| {{Байрақ|Әзербайжан}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық Мәжіліс (Әзербайжан)|Милли Мәжіліс]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Біріккен Араб Әмірліктері}}
| бір палаталы
| [[Федералды ұлттық кеңес]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Багам аралдары}}
| екі палаталы
| [[Багам аралдары парламенті|Парламент]]
| [[Багам аралдары сенаты|Сенат]]
| [[Багам аралдары жиын палатасы|Жиын палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Бангладеш}}
| бір палаталы
| [[Бангладеш Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Барбадос}}
| екі палаталы
| [[Барбадос парламенті|Парламент]]
| [[Барбадос сенаты|Сенат]]
| [[Барбадос Жиын палатасы|Жиын палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Бахрейн}}
| екі палаталы
| [[Бахрейн Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| [[Мәжіліс кеңесі (Бахрейн)|Мәжіліс кеңесі]]
| [[Өкілдер кеңесі (Бахрейн)|Өкілдер кеңесі]]
|
|-
| {{Байрақ|Беларусь}}
| екі палаталы
| [[Беларусь Республикасының Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| [[Республика кеңесі (Беларусь)|Республика кеңесі]]
| [[Өкілдер палатасы (Беларусь)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Белиз}}
| екі палаталы
| [[Белиз Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| [[Сенат (Белиз)|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Белиз)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Бельгия}}
| екі палаталы
| [[Бельгия федералды парламенті|Федералды парламенті]]
| [[Бельгия сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Бельгия)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Бенин}}
| бір палаталы
| [[Бенин Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Болгария}}
| бір палаталы
| [[Болгария халық жиыны|Халық жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Боливия}}
| екі палаталы
| [[Боливия парламенті|Заң шығарушы ассамблея]]
| [[Боливия сенаторлар палатасы|Сенат]]
| [[Боливия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Босния және Герцеговина}}
| екі палаталы
| [[Босния және Герцеговина Парламенттік ассамблеясы|Парламенттік ассамблея]]
| [[Халықтар палатасы (Босния және Герцеговина)|Халықтар палатасы]]
| [[Өкілдер палатасы (Босния және Герцеговина)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Ботсвана}}
| бір палаталы
| [[Ботсвана парламенті|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Бразилия}}
| екі палаталы
| [[Бразилия Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]]
| [[Бразилия Федералды сенаты|Федералды сенаты]]
| [[Бразилия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Бруней}}
| бір палаталы
| [[Бруней парламенті|Заң шығарушы кеңес]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Буркина-Фасо}}
| бір палаталы
| [[Буркина-Фасо Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Бурунди}}
| екі палаталы
| [[Бурунди парламенті|Парламент]]
| [[Бурунди сенаты|Сенат]]
| [[Бурунди Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|-
| {{Байрақ|Бутан}}
| екі палаталы
| [[Бутан парламенті|Цонгду]]
| [[Бутан Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]]
| [[Бутан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Вануату}}
| бір палаталы
| [[Вануату парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Ватикан}}
| бір палаталы
| [[Ватикан қала-мемлекеті істері жөніндегі Папа комиссиясы|Ватикан істері жөніндегі Папа комиссиясы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Ұлыбритания}}
| екі палаталы
| [[Ұлыбритания парламенті|Парламент]]
| [[Лордтар палатасы]]
| [[Ұлыбритания Қауымдар палатасы|Қауымдар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Мажарстан}}
| бір палаталы
| [[Мемлекеттік жиын (Мажарстан)|Мемлекеттік жиын]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Венесуэла}}
| бір палаталы
| [[Венесуэла Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Шығыс Тимор}}
| бір палаталы
| [[Шығыс Тимор парламенті|Парламент]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Вьетнам}}
| бір палаталы
| [[Вьетнам Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Габон}}
| екі палаталы
| [[Габон парламенті|Парламент]]
| [[Габон сенаты|Сенат]]
| [[Габон Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| 
|-
| {{Байрақ|Гаити}}
| екі палаталы
| [[Гаити парламенті|Парламент]]
| [[Сенат (Гаити)|Сенат]]
| [[Депутаттар палатасы (Гаити)|Депутаттар палатасы]]
| 
|-
| {{Байрақ|Гайана}}
| бір палаталы
| [[Гайана Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| 
| 
| 
|-
| {{Байрақ|Гамбия}}
| бір палаталы
| [[Гамбия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Гана}}
| бір палаталы
| [[Гана парламенті|Парламент]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Гватемала}}
| бір палаталы
| [[Гватемала Республикасының Конгресі|Конгресс]]
| 
| 
| 
|-
| {{Байрақ|Гвинея}}
| бір палаталы
| [[Гвинея Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Гвинея-Бисау}}
| бір палаталы
| [[Гвинея-Бисау Ұлттық халық жиыны|Ұлттық халық жиыны]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Германия}}
| екі палаталы
| [[Федералды жиын (Германия)|Федералды жиын]]
| [[Бундесрат]]
| [[Бундестаг]]
| 
|-
| {{Байрақ|Гондурас}}
| бір палаталы
| [[Гондурас Ұлттық Конгрессі|Конгресс]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Гренада}}
| екі палаталы
| [[Гренада парламенті|Парламент]]
| [[Гренада сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Гренада)|Өкілдер палатасы]]
| 
|-
| {{Байрақ|Грекия}}
| бір палаталы
| [[Грекия парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Грузия}}
| бір палаталы
| [[Грузия парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
|-
| {{Байрақ|Дания}}
| бір палаталы
| [[Фолькетинг]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Конго Демократиялық Республикасы}}
| екі палаталы
| [[Конго ДР парламенті|Парламент]]
| [[Конго ДР сенаты|Сенат]]
| [[Конго ДР Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Джибути}}
| бір палаталы
| [[Джибути Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Доминика}}
| бір палаталы
| [[Доминика жиын палатасы|Жиын палатасы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Доминикан Республикасы}}
| екі палаталы
| [[Доминикан Республикасы парламенті|Конгресс]]
| [[Доминикан Республикасы сенаты|Сенат]]
| [[Доминикан Республикасы депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Мысыр}}
| екі палаталы
| [[Мысыр парламенті|Парламент]]
| [[Мысыр сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Мысыр)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Замбия}}
| бір палаталы
| [[Замбия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| 
| 
| 
|-
| {{Байрақ|Зимбабве}}
| екі палаталы
| [[Зимбабве парламенті|Парламент]]
| [[Зимбабве сенаті|Сенат]]
| [[Зимбабве Жиын палатасы|Жиын палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Израиль}}
| бір палаталы
| [[Кнессет]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Үндістан}}
| екі палаталы
| [[Үндістан парламенті|Сансад]]
| [[Раджия сабха]]
| [[Лок сабха]]
| 
|-
| {{Байрақ|Индонезия}}
| екі палаталы
| [[Халықтық консультативтік конгресс]]
| [[Аймақтық өкілдер кеңесі]]
| [[Халықтық өкілдер кеңесі (Индонезия)|Халықтық өкілдер кеңесі]] 
|
|-
| {{Байрақ|Иордания}}
| екі палаталы
| [[Иордания Халық жиыны|Мәжіліс]]
| [[Иордания Аяндар жиыны|Аяндар жиыны]]
| [[Өкілдер палатасы (Иордания)|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Ирак}}
| бір палаталы (уақытша)
| [[Ирак Өкілдер кеңесі|Өкілдер кеңесі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Иран}}
| бір палаталы
| [[Исламдық Мәжіліс кеңесі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Ирландия}}
| екі палаталы
| [[Ирландия парламенті|Ойряхтас]]
| [[Ирландия сенаты]]
| [[Ирландия Өкілдер палатасы|Дойл Ерен]]
|
|-
| {{Байрақ|Исландия}}
| бір палаталы
| [[Парламент Исландии|Альтинг]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Испания}}
| екі палаталы
| [[Испания Басты кортестері|Басты кортестер]]
| [[Испания сенаты|Сенат]]
| [[Депутаттар конгресі|Депутаттар конгресі]]
|
|-
| {{Байрақ|Италия}}
| екі палаталы
| [[Италия парламенті|Парламент]]
| [[Италия сенаты|Сенат]]
| [[Италия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Йемен}}
| бір палаталы
| [[Өкілдер палатасы (Йемен)|Өкілдер палатасы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Кабо-Верде}}
| бір палаталы
| [[Кабо-Верде Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Қазақстан}}
| екі палаталы
| [[Қазақстан Республикасының Парламенті|Парламент]]
| [[Қазақстан Парламентінің Сенаты|Сенат]]
| [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]]
| 
|-
| {{Байрақ|Камбоджа}}
| екі палаталы
| [[Камбоджа парламенті|Парламент]]
| [[Камбоджа сенаты|Сенат]]
| [[Камбоджа Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Камерун}}
| екі палаталы
| [[Камерун парламенті|Парламент]]
| [[Камерун сенаты|Сенат]]
| [[Камерун Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|-
| {{Байрақ|Канада}}
| екі палаталы
| [[Канада парламенті|Парламент]]
| [[Канада сенаты|Сенат]]
| [[Канада Қауымдары палатасы|Қауымдар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Катар}}
| бір палаталы
| [[Катар Мәжіліс кеңесі|Мәжіліс кеңесі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Кения}}
| екі палаталы
| [[Кения парламенті|Парламент]]
| [[Кения сенаты|Сенат]]
| [[Кения Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Кипр}}
| бір палаталы
| [[Кипр Республикасы парламенті|Өкілдер палатасы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Қырғызстан}}
| бір палаталы
| [[Жоғарғы Кеңес (Қырғызстан)|Жоғарғы Кеңес]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Кирибати}}
| бір палаталы
| [[Жиын палатасы (Кирибати)|Жиын палатасы]]
|
|
|
|- 
| {{Байрақ|Қытай}}
| бір палаталы
| [[Бүкілқытайлық халық өкілдерінің жиналысы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Солтүстік Корея}}
| бір палаталы
| [[КХДР Жоғарғы халық жиыны|Жоғарғы халық жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Оңтүстік Корея}}
| бір палаталы
| [[Корея Республикасының Ұлттық жиналысы|Ұлттық жиын]]
| 
| 
|&gt;
|-
| {{Байрақ|Колумбия}}
| екі палаталы
| [[Колумбия конгрессі|Конгресс]]
| [[Колумбия сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Колумбия)|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Конго Республикасы}}
| екі палаталы
| [[Конго Республикасы парламенті|Парламент]]
| [[Конго Республикасы сенаті|Сенат]]
| [[Конго Республикасы Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|-
| {{Байрақ|Коморлар}}
| бір палаталы
| [[Коморлар одағы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Коста-Рика}}
| бір палаталы
| [[Коста-Рика Заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Кот-д’Ивуар}}
| екі палаталы
| [[Кот-д’Ивуар парламенті|Парламент]]
| [[Кот-д’Ивуар сенаті |Сенат]]
| [[Ұлттық жиын (Кот-д’Ивуар)|Ұлттық жиын]]
|
|-
| {{Байрақ|Куба}}
| бір палаталы
| [[Халық билігінің ұлттық ассамблеясы (Куба)|Халық билігінің ұлттық ассамблеясы]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Кувейт}}
| бір палаталы
| [[Кувейт парламенті|Мәжіліс әл-Умма]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Латвия}}
| бір палаталы
| [[Латвия Сейм|Сейм]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Лаос}}
| бір палаталы
| [[Лаос парламенті|Ұлттық ассамблея]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Лесото}}
| екі палаталы
| [[Лесото парламенті|Парламент]]
| [[Лесото сенаты|Сенат]]
| [[Ұлттық жиын (Лесото)|Ұлттық жиын]]
|
|-
| {{Байрақ|Либерия}}
| екі палаталы
| [[Либерия парламенті|Парламент]]
| [[Либерия сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Либерия)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Ливан}}
| бір палаталы
| [[Ливан парламенті|Өкілдер палатасы]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Ливия}}
| бір палаталы
| [[Ливия өкілдер палатасы|Өкілдер палатасы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Литва}}
| бір палаталы
| [[Литва Сейм|Сейм]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Лихтенштейн}}
| бір палаталы
| [[Лихтенштейн Ландтаг|Ландтаг]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Люксембург}}
| бір палаталы
| [[Люксембург депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Маврикий}}
| бір палаталы
| [[Маврикия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Мавритания}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық жиын (Мавритания)|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Мадагаскар}}
| екі палаталы
| [[Мадагаскар парламенті|Парламент]]
| [[Мадагаскар сенаты|Сенат]]
| [[Мадагаскар Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| 
|-
| {{Байрақ|Солтүстік Македония}}
| бір палаталы
| [[Солтүстік Македония жиыны|Жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Малави}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық жиын (Малави)|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Малайзия}}
| екі палаталы
| [[Малайзия парламенті|Парламент]]
| [[Ұлт Үйі (Малайзия)|Ұлт Үйі]]
| [[Халық Үйі (Малайзия)|Халық Үйі]]
|
|-
| {{Байрақ|Мали}}
| бір палаталы
| [[Мали Ұлттық жиыны|Жиын]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Мальта}}
| бір палаталы
| [[Мальта парламенті|Өкілдер палатасы]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Мальдивтер}}
| бір палаталы
| [[Мальдивтер парламенті|Парламент]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Марокко}}
| екі палаталы
| [[Марокко парламенті|Парламент]]
| [[Кеңесшілер палатасы (Марокко)|Кеңесшілер палатасы]]
| [[Өкілдер палатасы (Марокко)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Маршалл аралдары}}
| бір палаталы
| [[Маршалл аралдарының заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Мексика}}
| екі палаталы
| [[Мексика конгрессі|Одақтас конгресс]]
| [[Мексика сенаты|Сенат]]
| [[Депутаттар палатасы (Мексика)|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Мозамбик}}
| бір палаталы
| [[Республика жиыны (Мозамбик)|Республика жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Молдова}}
| бір палаталы
| [[Молдова парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Монако}}
| бір палаталы
| [[Монако Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Моңғолия}}
| бір палаталы
| [[Мемлекеттік Ұлы хурал]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Мьянма}}
| екі палаталы
| [[Одақ ассамблеясы]]
| [[Ұлттар палатасы]]
| [[Өкілдер палатасы (Мьянма)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Намибия}}
| екі палаталы
| [[Намибия парламенті|Парламент]]
| [[Намибия Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]]
| [[Намибия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Науру}}
| бір палаталы
| [[Науру парламенті|Парламент]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Непал}}
| екі палаталы
| [[Непал парламенті|Парламент]]
| [[Непал Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| [[Өкілдер палатасы (Непал)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Нигер}}
| бір палаталы
| [[Нигер Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Нигерия}}
| екі палаталы
| [[Нигерия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| [[Нигерия сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Нигерия)|Өкілдер палатасы]]
| 
|-
| {{Байрақ|Нидерланд}}
| екі палаталы
| [[Басты штаттар (Нидерланд)|Басты штаттар]]
| [[Нидерланд сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Нидерланд)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Никарагуа}}
| бір палаталы
| [[Никарагуа Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Жаңа Зеландия}}
| бір палаталы
| [[Жаңа Зеландия парламенті|Парламент]]
|
| [[Өкілдер палатасы (Жаңа Зеландия)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Норвегия}}
| бір палаталы
| [[Стортинг]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Оман}}
| бір палаталы
| [[Оман парламенті|Мәжіліс аш-Шура]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Пәкістан}}
| екі палаталы
| [[Пәкістан парламенті|Мәжіліс-е Шура]]
| [[Пәкістан сенаты|Сенат]]
| [[Пәкістан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Палау}}
| екі палаталы
| [[Палау Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]]
| [[Палау сенаты|Сенат]]
| [[Палау делегаттар палатасы|Делегаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Панама}}
| бір палаталы
| [[Панама Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Папуа — Жаңа Гвинея}}
| бір палаталы
| [[Папуа — Жаңа Гвинея Ұлттық парламенті|Ұлттық парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Парагвай}}
| екі палаталы
| [[Парагвай конгрессі|Конгресс]]
| [[Парагвай сенаты|Сенат]]
| [[Парагвай депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Перу}}
| бір палаталы
| [[Перу Республикасы конгрессі|Республика конгрессі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Польша}}
| екі палаталы
| [[Польша Ұлттық жиыны|Ұлттық ассамблея]]
| [[Польша сенаты|Сенат]]
| [[Польша Республикасы Сейм|Сейм]]
|
|-
| {{Байрақ|Португалия}}
| бір палаталы
| [[Португалия Республика ассамблеясы|Республикасы ассамблеясы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Ресей}}
| екі палаталы
| [[Ресей Федералдық жиналысы|Федералдық жиналысы]]
| [[Ресей Федерация Кеңесі]]
| [[Мемлекеттік дума]]
| 
|-
| {{Байрақ|Руанда}}
| екі палаталы
| [[Руанда парламенті|Парламент]]
| [[Руанда сенаты|Сенат]]
| [[Руанда депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Румыния}}
| екі палаталы
| [[Румыния парламенті|Парламент]]
| [[Румыния сенаты|Сенат]]
| [[Румыния депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Сальвадор}}
| бір палаталы
| [[Сальвадор Заң шығарушы ассамблеясы|Заң шығарушы ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Самоа}}
| бір палаталы
| [[Самоа фоно|Фоно]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сан-Марино}}
| бір палаталы
| [[Сан-Мариноның Үлкен және Басты кеңесі|Үлкен және Басты кеңесі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сан-Томе және Принсипи}}
| бір палаталы
| [[Сан-Томе және Принсипи Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сауд Арабиясы}}
| бір палаталы, законосовещательный
| [[Мәжіліс аш-Шура (Сауд Арабиясы)|Мәжіліс аш-Шура]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сейшель аралдары}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық ассамблея (Сейшель аралдары)|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сенегал}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық жиын (Сенегал)|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сент-Винсент және Гренадиндер}}
| бір палаталы
| [[Сент-Винсент және Гренадиндер парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сент-Китс және Невис}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық жиын (Сент-Китс және Невис)|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сент-Люсия}}
| екі палаталы
| [[Сент-Люсия парламенті|Парламент]]
| [[Сент-Люсия сенаты|Сенат]]
| [[Сент-Люсия жиын үйі|Жиын үйі]]
|
|-
| {{Байрақ|Сербия}}
| бір палаталы
| [[Сербия халық жиыны|Скупщина]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сингапур}}
| бір палаталы
| [[Сингапур парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сирия}}
| бір палаталы
| [[Сирия Халық жиыны|Халық жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Словакия}}
| бір палаталы
| [[Словакия Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Словения}}
| екі палаталы
| [[Словения парламенті|Парламент]]
| [[Словения Мемлекеттік кеңесі|Мемлекеттік кеңес]]
| [[Словения Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Соломон аралдары}}
| бір палаталы
| [[Соломон аралдары парламенті|Ұлттық парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сомали}}
| екі палаталы
| [[Сомали федералды парламенті|Федералды парламент]]
| [[Сомали сенаты|Сенат]]
| [[Сомали Адамдар үйі|Адамдар үйі]]
| 
|-
| {{Байрақ|Судан}}
| екі палаталы
| [[Судан Ұлттық заң шығарушы жиыны|Ұлттық заң шығарушы жиыны]]
| [[Судан аймақтары кеңесі|Аймақтар кеңесі]]
| [[Судан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| 
|-
| {{Байрақ|Суринам}}
| бір палаталы
| [[Суринам Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сьерра-Леоне}}
| бір палаталы
| [[Сьерра-Леоне парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Тәжікстан}}
| екі палаталы
| [[Тәжікстан Жоғарғы Жиналысы|Ұлы Мәжіліс]]
| [[Тәжікстан Ұлттық Кеңесі|Ұлттық Мәжіліс]]
| [[Тәжікстан Өкілдер палатасы|Өкілдер Мәжілісі]]
|
|-
| {{Байрақ|Тайланд}}
| екі палаталы
| [[Тайланд Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| [[Тайланд сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Тайланд)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Танзания}}
| бір палаталы
| [[Танзания Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Того}}
| бір палаталы
| [[Того Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Тонга}}
| бір палаталы
| [[Тонга Заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Тринидад және Тобаго}}
| екі палаталы
| [[Тринидад және Тобаго парламенті|Парламент]]
| [[Тринидад және Тобаго сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Тринидад және Тобаго)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Тувалу}}
| бір палаталы
| [[Тувалу парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Тунис}}
| бір палаталы
| [[Тунис Халық өкілдері жиыны|Халық өкілдері жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Түрікменстан}}
| бір палаталы
| [[Түрікменстан Халық Мәслихаты|Халық Мәслихаты]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Түркия}}
| бір палаталы
| [[Түркияның Ұлы Ұлттық жиыны|Ұлы Ұлттық жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Уганда}}
| бір палаталы
| [[Уганда парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Өзбекстан}}
| екі палаталы
| [[Олий Мәжіліс|Ұлы Мәжіліс]]
| [[Олий Мәжілісінің Сенаты|Сенат]]
| [[Олий Мәжілісінің Заң шығару палатасы|Заң шығару палата]]
|
|-
| {{Байрақ|Украина}}
| бір палаталы
| [[Верховна Рада|Жоғарғы Рада]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Уругвай}}
| екі палаталы
| [[Уругвай Басты ассамблеясы|Басты ассамблея]]
| [[Уругвай сенаты|Сенат]]
| [[Уругвай депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Фиджи}}
| бір палаталы
| [[Фиджи парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Филиппиндер}}
| екі палаталы
| [[Филиппиндер конгрессі|Конгресс]]
| [[Филиппиндер сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Филиппиндер)|Өкілдер палатасы]]
| 
|-
| {{Байрақ|Финляндия}}
| бір палаталы
| [[Эдускунта]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Микронезия Федерациялық Штаттары}}
| бір палаталы
| [[Микронезия Федерациялық Штаттары конгрессі|Конгресс]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Франция}}
| екі палаталы
| [[Франция парламенті|Парламент]]
| [[Франция сенаты|Сенат]]
| [[Франция Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| 
|-
| {{Байрақ|Хорватия}}
| бір палаталы
| [[Сабор]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Орталық Африка Республикасы}}
| бір палаталы
| [[Орталық Африка Республикасы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Чад}}
| бір палаталы
| [[Чад парламенті|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Черногория}}
| бір палаталы
| [[Черногория парламенті|Скупщина]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Чехия}}
| екі палаталы
| [[Чехия парламенті|Парламент]]
| [[Чехия сенаты|Сенат]]
| [[Чехия Республикасы Парламентінің депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Чили}}
| екі палаталы
| [[Чили Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]]
| [[Чили сенаты|Сенат]]
| [[Чили депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Швейцария}}
| екі палаталы
| [[Швейцария федералды жиыны|Федералды жиын]]
| [[Швейцария кантондары кеңесі|Кантондар кеңесі]]
| [[Швейцария Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]]
|
|-
| {{Байрақ|Швеция}}
| бір палаталы
| [[Риксдаг]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Шри-Ланка}}
| бір палаталы
| [[Шри-Ланка парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Эквадор}}
| бір палаталы
| [[Эквадор Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Экваторлық Гвинея}}
| екі палаталы
| [[Экваторлық Гвинея парламенті|Парламент]]
| [[Экваторлық Гвинея сенаты|Сенат]]
| [[Депутаттар палатасы (Экваторлық Гвинея)|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Эритрея}}
| бір палаталы
| [[Эритрея парламенті|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Эсватини}}
| екі палаталы
| [[Эсватини парламенті|Парламент]]
| [[Эсватини сенаты|Сенат]]
| [[Эсватини Жиын үйі|Жиын үйі]]
| 
|-
| {{Байрақ|Эстония}}
| бір палаталы
| [[Рийгикогу]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Эфиопия}}
| екі палаталы
| [[Эфиопия парламенті|Парламент]]
| [[Федерация кеңесі (Эфиопия)|Федерация кеңесі]]
| [[Халық өкілдері палатасы (Эфиопия)|Халық өкілдері палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Оңтүстік Африка Республикасы}}
| екі палаталы
| [[Оңтүстік Африка Республикасы парламенті|Парламент]]
| [[Аймақтардың Ұлттық кеңесі]]
| [[Оңтүстік Африка Республикасы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Оңтүстік Судан}}
| екі палаталы
| [[Оңтүстік Судан Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| [[Оңтүстік Судан аймақтары кеңесі|Аймақтар кеңесі]]
| [[Оңтүстік Суданның Ұлттық Заң шығарушы Ассамблеясы|Ұлттық Заң шығарушы ассамблея]]
|
|- 
| {{Байрақ|Ямайка}}
| екі палаталы
| [[Ямайка парламенті|Парламент]]
| [[Ямайка сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Ямайка)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Жапония}}
| екі палаталы
| [[Жапония парламенті|Коккай]]
| [[Жапония Парламентінің Кеңесшілер палатасы|Кеңесшілер палатасы]]
| [[Өкілдер палатасы (Жапония)|Өкілдер палатасы]]
|
|}</text>
      <sha1>sq93bis9bw32gih9mvgqhjuzc3944zr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654609</id>
      <parentid>3654608</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T17:04:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3654609</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39985" sha1="tdha0f9j8ox0ax1j9k150saufp8ss2k" xml:space="preserve">'''Парламенттер''' — мемлекеттердің заң шығарушы органдар.

== Халықаралық деңгейде танылған мемлекеттердің парламенттері ==
{{Ілеспе тақырыпша}}
{| class=&quot;wikitable sortable sticky-header&quot;
|- bgcolor=&quot;#cccccc&quot;
!Мемлекет
!Түрі
!Атауы
!Жоғарғы палата
!Төменгі палата
!Сайлау жүйесі
|-
| {{Байрақ|АҚШ}}
| екі палаталы
| [[АҚШ Конгрессі|Конгресс]]
| [[АҚШ Сенаты|Сенат]]
| [[АҚШ Өкілдер палатасы|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Албания}}
| бір палаталы
| [[Албания парламенті|Кувенд]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Алжир}}
| екі палаталы
| [[Алжир парламенті|Парламент]]
| [[Ұлт кеңесі (Алжир)|Ұлт кеңесі]]
| [[Алжир Ұлттық халық ассамблеясы|Ұлттық халық жиыны]]
|
|-
| {{Байрақ|Ангола}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық ассамблея (Ангола)|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Андорра}}
| бір палаталы
| [[Андорра Генералды кеңесі|Генералды кеңесі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Антигуа және Барбуда}}
| екі палаталы
| [[Антигуа және Барбуда парламенті|Парламент]]
| [[Антигуа және Барбуда сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Антигуа және Барбуда)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Аргентина}}
| екі палаталы
| [[Аргентина Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]]
| [[Аргентина сенаты|Сенат]]
| [[Аргентина депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Армения}}
| бір палаталы
| [[Армения Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Ауғанстан}}
| бір палаталы
| [[Рахбари Шура]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Аустралия}}
| екі палаталы
| [[Аустралия парламенті|Парламент]]
| [[Сенат (Аустралия)|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Аустралия)|Өкілдер палатасы]]
| 
|-
| {{Байрақ|Аустрия}}
| екі палаталы
| [[Аустрия парламенті|Федералды жиын]]
| [[Бундесрат (Аустрия)|Бундесрат]]
| [[Аустрия Ұлттық кеңесі|Ұлтрат]]
|
|-
| {{Байрақ|Әзербайжан}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық Мәжіліс (Әзербайжан)|Милли Мәжіліс]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Біріккен Араб Әмірліктері}}
| бір палаталы
| [[Федералды ұлттық кеңес]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Багам аралдары}}
| екі палаталы
| [[Багам аралдары парламенті|Парламент]]
| [[Багам аралдары сенаты|Сенат]]
| [[Багам аралдары жиын палатасы|Жиын палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Бангладеш}}
| бір палаталы
| [[Бангладеш Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Барбадос}}
| екі палаталы
| [[Барбадос парламенті|Парламент]]
| [[Барбадос сенаты|Сенат]]
| [[Барбадос Жиын палатасы|Жиын палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Бахрейн}}
| екі палаталы
| [[Бахрейн Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| [[Мәжіліс кеңесі (Бахрейн)|Мәжіліс кеңесі]]
| [[Өкілдер кеңесі (Бахрейн)|Өкілдер кеңесі]]
|
|-
| {{Байрақ|Беларусь}}
| екі палаталы
| [[Беларусь Республикасының Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| [[Республика кеңесі (Беларусь)|Республика кеңесі]]
| [[Өкілдер палатасы (Беларусь)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Белиз}}
| екі палаталы
| [[Белиз Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| [[Сенат (Белиз)|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Белиз)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Бельгия}}
| екі палаталы
| [[Бельгия федералды парламенті|Федералды парламенті]]
| [[Бельгия сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Бельгия)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Бенин}}
| бір палаталы
| [[Бенин Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Болгария}}
| бір палаталы
| [[Болгария халық жиыны|Халық жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Боливия}}
| екі палаталы
| [[Боливия парламенті|Заң шығарушы ассамблея]]
| [[Боливия сенаторлар палатасы|Сенат]]
| [[Боливия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Босния және Герцеговина}}
| екі палаталы
| [[Босния және Герцеговина Парламенттік ассамблеясы|Парламенттік ассамблея]]
| [[Халықтар палатасы (Босния және Герцеговина)|Халықтар палатасы]]
| [[Өкілдер палатасы (Босния және Герцеговина)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Ботсвана}}
| бір палаталы
| [[Ботсвана парламенті|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Бразилия}}
| екі палаталы
| [[Бразилия Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]]
| [[Бразилия Федералды сенаты|Федералды сенаты]]
| [[Бразилия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Бруней}}
| бір палаталы
| [[Бруней парламенті|Заң шығарушы кеңес]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Буркина-Фасо}}
| бір палаталы
| [[Буркина-Фасо Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Бурунди}}
| екі палаталы
| [[Бурунди парламенті|Парламент]]
| [[Бурунди сенаты|Сенат]]
| [[Бурунди Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|-
| {{Байрақ|Бутан}}
| екі палаталы
| [[Бутан парламенті|Цонгду]]
| [[Бутан Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]]
| [[Бутан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Вануату}}
| бір палаталы
| [[Вануату парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Ватикан}}
| бір палаталы
| [[Ватикан қала-мемлекеті істері жөніндегі Папа комиссиясы|Ватикан істері жөніндегі Папа комиссиясы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Ұлыбритания}}
| екі палаталы
| [[Ұлыбритания парламенті|Парламент]]
| [[Лордтар палатасы]]
| [[Ұлыбритания Қауымдар палатасы|Қауымдар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Мажарстан}}
| бір палаталы
| [[Мемлекеттік жиын (Мажарстан)|Мемлекеттік жиын]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Венесуэла}}
| бір палаталы
| [[Венесуэла Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Шығыс Тимор}}
| бір палаталы
| [[Шығыс Тимор парламенті|Парламент]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Вьетнам}}
| бір палаталы
| [[Вьетнам Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Габон}}
| екі палаталы
| [[Габон парламенті|Парламент]]
| [[Габон сенаты|Сенат]]
| [[Габон Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| 
|-
| {{Байрақ|Гаити}}
| екі палаталы
| [[Гаити парламенті|Парламент]]
| [[Сенат (Гаити)|Сенат]]
| [[Депутаттар палатасы (Гаити)|Депутаттар палатасы]]
| 
|-
| {{Байрақ|Гайана}}
| бір палаталы
| [[Гайана Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| 
| 
| 
|-
| {{Байрақ|Гамбия}}
| бір палаталы
| [[Гамбия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Гана}}
| бір палаталы
| [[Гана парламенті|Парламент]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Гватемала}}
| бір палаталы
| [[Гватемала Республикасының Конгресі|Конгресс]]
| 
| 
| 
|-
| {{Байрақ|Гвинея}}
| бір палаталы
| [[Гвинея Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Гвинея-Бисау}}
| бір палаталы
| [[Гвинея-Бисау Ұлттық халық жиыны|Ұлттық халық жиыны]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Германия}}
| екі палаталы
| [[Федералды жиын (Германия)|Федералды жиын]]
| [[Бундесрат]]
| [[Бундестаг]]
| 
|-
| {{Байрақ|Гондурас}}
| бір палаталы
| [[Гондурас Ұлттық Конгрессі|Конгресс]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Гренада}}
| екі палаталы
| [[Гренада парламенті|Парламент]]
| [[Гренада сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Гренада)|Өкілдер палатасы]]
| 
|-
| {{Байрақ|Грекия}}
| бір палаталы
| [[Грекия парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Грузия}}
| бір палаталы
| [[Грузия парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
|-
| {{Байрақ|Дания}}
| бір палаталы
| [[Фолькетинг]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Конго Демократиялық Республикасы}}
| екі палаталы
| [[Конго ДР парламенті|Парламент]]
| [[Конго ДР сенаты|Сенат]]
| [[Конго ДР Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Джибути}}
| бір палаталы
| [[Джибути Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Доминика}}
| бір палаталы
| [[Доминика жиын палатасы|Жиын палатасы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Доминикан Республикасы}}
| екі палаталы
| [[Доминикан Республикасы парламенті|Конгресс]]
| [[Доминикан Республикасы сенаты|Сенат]]
| [[Доминикан Республикасы депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Мысыр}}
| екі палаталы
| [[Мысыр парламенті|Парламент]]
| [[Мысыр сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Мысыр)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Замбия}}
| бір палаталы
| [[Замбия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| 
| 
| 
|-
| {{Байрақ|Зимбабве}}
| екі палаталы
| [[Зимбабве парламенті|Парламент]]
| [[Зимбабве сенаті|Сенат]]
| [[Зимбабве Жиын палатасы|Жиын палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Израиль}}
| бір палаталы
| [[Кнессет]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Үндістан}}
| екі палаталы
| [[Үндістан парламенті|Сансад]]
| [[Раджия сабха]]
| [[Лок сабха]]
| 
|-
| {{Байрақ|Индонезия}}
| екі палаталы
| [[Халықтық консультативтік конгресс]]
| [[Аймақтық өкілдер кеңесі]]
| [[Халықтық өкілдер кеңесі (Индонезия)|Халықтық өкілдер кеңесі]] 
|
|-
| {{Байрақ|Иордания}}
| екі палаталы
| [[Иордания Халық жиыны|Мәжіліс]]
| [[Иордания Аяндар жиыны|Аяндар жиыны]]
| [[Өкілдер палатасы (Иордания)|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Ирак}}
| бір палаталы (уақытша)
| [[Ирак Өкілдер кеңесі|Өкілдер кеңесі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Иран}}
| бір палаталы
| [[Исламдық Мәжіліс кеңесі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Ирландия}}
| екі палаталы
| [[Ирландия парламенті|Ойряхтас]]
| [[Ирландия сенаты]]
| [[Ирландия Өкілдер палатасы|Дойл Ерен]]
|
|-
| {{Байрақ|Исландия}}
| бір палаталы
| [[Парламент Исландии|Альтинг]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Испания}}
| екі палаталы
| [[Испания Басты кортестері|Басты кортестер]]
| [[Испания сенаты|Сенат]]
| [[Депутаттар конгресі|Депутаттар конгресі]]
|
|-
| {{Байрақ|Италия}}
| екі палаталы
| [[Италия парламенті|Парламент]]
| [[Италия сенаты|Сенат]]
| [[Италия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Йемен}}
| бір палаталы
| [[Өкілдер палатасы (Йемен)|Өкілдер палатасы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Кабо-Верде}}
| бір палаталы
| [[Кабо-Верде Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Қазақстан}}
| екі палаталы
| [[Қазақстан Республикасының Парламенті|Парламент]]
| [[Қазақстан Парламентінің Сенаты|Сенат]]
| [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]]
| 
|-
| {{Байрақ|Камбоджа}}
| екі палаталы
| [[Камбоджа парламенті|Парламент]]
| [[Камбоджа сенаты|Сенат]]
| [[Камбоджа Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Камерун}}
| екі палаталы
| [[Камерун парламенті|Парламент]]
| [[Камерун сенаты|Сенат]]
| [[Камерун Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|-
| {{Байрақ|Канада}}
| екі палаталы
| [[Канада парламенті|Парламент]]
| [[Канада сенаты|Сенат]]
| [[Канада Қауымдары палатасы|Қауымдар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Катар}}
| бір палаталы
| [[Катар Мәжіліс кеңесі|Мәжіліс кеңесі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Кения}}
| екі палаталы
| [[Кения парламенті|Парламент]]
| [[Кения сенаты|Сенат]]
| [[Кения Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Кипр}}
| бір палаталы
| [[Кипр Республикасы парламенті|Өкілдер палатасы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Қырғызстан}}
| бір палаталы
| [[Жоғарғы Кеңес (Қырғызстан)|Жоғарғы Кеңес]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Кирибати}}
| бір палаталы
| [[Жиын палатасы (Кирибати)|Жиын палатасы]]
|
|
|
|- 
| {{Байрақ|Қытай}}
| бір палаталы
| [[Бүкілқытайлық халық өкілдерінің жиналысы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Солтүстік Корея}}
| бір палаталы
| [[КХДР Жоғарғы халық жиыны|Жоғарғы халық жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Оңтүстік Корея}}
| бір палаталы
| [[Корея Республикасының Ұлттық жиналысы|Ұлттық жиын]]
| 
| 
|&gt;
|-
| {{Байрақ|Колумбия}}
| екі палаталы
| [[Колумбия конгрессі|Конгресс]]
| [[Колумбия сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Колумбия)|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Конго Республикасы}}
| екі палаталы
| [[Конго Республикасы парламенті|Парламент]]
| [[Конго Республикасы сенаті|Сенат]]
| [[Конго Республикасы Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|-
| {{Байрақ|Коморлар}}
| бір палаталы
| [[Коморлар одағы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Коста-Рика}}
| бір палаталы
| [[Коста-Рика Заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Кот-д’Ивуар}}
| екі палаталы
| [[Кот-д’Ивуар парламенті|Парламент]]
| [[Кот-д’Ивуар сенаті |Сенат]]
| [[Ұлттық жиын (Кот-д’Ивуар)|Ұлттық жиын]]
|
|-
| {{Байрақ|Куба}}
| бір палаталы
| [[Халық билігінің ұлттық ассамблеясы (Куба)|Халық билігінің ұлттық ассамблеясы]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Кувейт}}
| бір палаталы
| [[Кувейт парламенті|Мәжіліс әл-Умма]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Латвия}}
| бір палаталы
| [[Латвия Сейм|Сейм]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Лаос}}
| бір палаталы
| [[Лаос парламенті|Ұлттық ассамблея]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Лесото}}
| екі палаталы
| [[Лесото парламенті|Парламент]]
| [[Лесото сенаты|Сенат]]
| [[Ұлттық жиын (Лесото)|Ұлттық жиын]]
|
|-
| {{Байрақ|Либерия}}
| екі палаталы
| [[Либерия парламенті|Парламент]]
| [[Либерия сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Либерия)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Ливан}}
| бір палаталы
| [[Ливан парламенті|Өкілдер палатасы]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Ливия}}
| бір палаталы
| [[Ливия өкілдер палатасы|Өкілдер палатасы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Литва}}
| бір палаталы
| [[Литва Сейм|Сейм]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Лихтенштейн}}
| бір палаталы
| [[Лихтенштейн Ландтаг|Ландтаг]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Люксембург}}
| бір палаталы
| [[Люксембург депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Маврикий}}
| бір палаталы
| [[Маврикия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Мавритания}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық жиын (Мавритания)|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Мадагаскар}}
| екі палаталы
| [[Мадагаскар парламенті|Парламент]]
| [[Мадагаскар сенаты|Сенат]]
| [[Мадагаскар Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| 
|-
| {{Байрақ|Солтүстік Македония}}
| бір палаталы
| [[Солтүстік Македония жиыны|Жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Малави}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық жиын (Малави)|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Малайзия}}
| екі палаталы
| [[Малайзия парламенті|Парламент]]
| [[Ұлт Үйі (Малайзия)|Ұлт Үйі]]
| [[Халық Үйі (Малайзия)|Халық Үйі]]
|
|-
| {{Байрақ|Мали}}
| бір палаталы
| [[Мали Ұлттық жиыны|Жиын]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Мальта}}
| бір палаталы
| [[Мальта парламенті|Өкілдер палатасы]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Мальдивтер}}
| бір палаталы
| [[Мальдивтер парламенті|Парламент]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Марокко}}
| екі палаталы
| [[Марокко парламенті|Парламент]]
| [[Кеңесшілер палатасы (Марокко)|Кеңесшілер палатасы]]
| [[Өкілдер палатасы (Марокко)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Маршалл аралдары}}
| бір палаталы
| [[Маршалл аралдарының заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Мексика}}
| екі палаталы
| [[Мексика конгрессі|Одақтас конгресс]]
| [[Мексика сенаты|Сенат]]
| [[Депутаттар палатасы (Мексика)|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Мозамбик}}
| бір палаталы
| [[Республика жиыны (Мозамбик)|Республика жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Молдова}}
| бір палаталы
| [[Молдова парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Монако}}
| бір палаталы
| [[Монако Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Моңғолия}}
| бір палаталы
| [[Мемлекеттік Ұлы хурал]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Мьянма}}
| екі палаталы
| [[Одақ ассамблеясы]]
| [[Ұлттар палатасы]]
| [[Өкілдер палатасы (Мьянма)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Намибия}}
| екі палаталы
| [[Намибия парламенті|Парламент]]
| [[Намибия Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]]
| [[Намибия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Науру}}
| бір палаталы
| [[Науру парламенті|Парламент]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Непал}}
| екі палаталы
| [[Непал парламенті|Парламент]]
| [[Непал Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| [[Өкілдер палатасы (Непал)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Нигер}}
| бір палаталы
| [[Нигер Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Нигерия}}
| екі палаталы
| [[Нигерия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| [[Нигерия сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Нигерия)|Өкілдер палатасы]]
| 
|-
| {{Байрақ|Нидерланд}}
| екі палаталы
| [[Басты штаттар (Нидерланд)|Басты штаттар]]
| [[Нидерланд сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Нидерланд)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Никарагуа}}
| бір палаталы
| [[Никарагуа Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Жаңа Зеландия}}
| бір палаталы
| [[Жаңа Зеландия парламенті|Парламент]]
|
| [[Өкілдер палатасы (Жаңа Зеландия)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Норвегия}}
| бір палаталы
| [[Стортинг]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Оман}}
| бір палаталы
| [[Оман парламенті|Мәжіліс аш-Шура]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Пәкістан}}
| екі палаталы
| [[Пәкістан парламенті|Мәжіліс-е Шура]]
| [[Пәкістан сенаты|Сенат]]
| [[Пәкістан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Палау}}
| екі палаталы
| [[Палау Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]]
| [[Палау сенаты|Сенат]]
| [[Палау делегаттар палатасы|Делегаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Панама}}
| бір палаталы
| [[Панама Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Папуа — Жаңа Гвинея}}
| бір палаталы
| [[Папуа — Жаңа Гвинея Ұлттық парламенті|Ұлттық парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Парагвай}}
| екі палаталы
| [[Парагвай конгрессі|Конгресс]]
| [[Парагвай сенаты|Сенат]]
| [[Парагвай депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Перу}}
| бір палаталы
| [[Перу Республикасы конгрессі|Республика конгрессі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Польша}}
| екі палаталы
| [[Польша Ұлттық жиыны|Ұлттық ассамблея]]
| [[Польша сенаты|Сенат]]
| [[Польша Республикасы Сейм|Сейм]]
|
|-
| {{Байрақ|Португалия}}
| бір палаталы
| [[Португалия Республика ассамблеясы|Республикасы ассамблеясы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Ресей}}
| екі палаталы
| [[Ресей Федералдық жиналысы|Федералдық жиналысы]]
| [[Ресей Федерация Кеңесі]]
| [[Мемлекеттік дума]]
| 
|-
| {{Байрақ|Руанда}}
| екі палаталы
| [[Руанда парламенті|Парламент]]
| [[Руанда сенаты|Сенат]]
| [[Руанда депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Румыния}}
| екі палаталы
| [[Румыния парламенті|Парламент]]
| [[Румыния сенаты|Сенат]]
| [[Румыния депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Сальвадор}}
| бір палаталы
| [[Сальвадор Заң шығарушы ассамблеясы|Заң шығарушы ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Самоа}}
| бір палаталы
| [[Самоа фоно|Фоно]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сан-Марино}}
| бір палаталы
| [[Сан-Мариноның Үлкен және Басты кеңесі|Үлкен және Басты кеңесі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сан-Томе және Принсипи}}
| бір палаталы
| [[Сан-Томе және Принсипи Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сауд Арабиясы}}
| бір палаталы, законосовещательный
| [[Мәжіліс аш-Шура (Сауд Арабиясы)|Мәжіліс аш-Шура]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сейшель аралдары}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық ассамблея (Сейшель аралдары)|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сенегал}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық жиын (Сенегал)|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сент-Винсент және Гренадиндер}}
| бір палаталы
| [[Сент-Винсент және Гренадиндер парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сент-Китс және Невис}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық жиын (Сент-Китс және Невис)|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сент-Люсия}}
| екі палаталы
| [[Сент-Люсия парламенті|Парламент]]
| [[Сент-Люсия сенаты|Сенат]]
| [[Сент-Люсия жиын үйі|Жиын үйі]]
|
|-
| {{Байрақ|Сербия}}
| бір палаталы
| [[Сербия халық жиыны|Скупщина]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сингапур}}
| бір палаталы
| [[Сингапур парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сирия}}
| бір палаталы
| [[Сирия Халық жиыны|Халық жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Словакия}}
| бір палаталы
| [[Словакия Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Словения}}
| екі палаталы
| [[Словения парламенті|Парламент]]
| [[Словения Мемлекеттік кеңесі|Мемлекеттік кеңес]]
| [[Словения Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Соломон аралдары}}
| бір палаталы
| [[Соломон аралдары парламенті|Ұлттық парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сомали}}
| екі палаталы
| [[Сомали федералды парламенті|Федералды парламент]]
| [[Сомали сенаты|Сенат]]
| [[Сомали Адамдар үйі|Адамдар үйі]]
| 
|-
| {{Байрақ|Судан}}
| екі палаталы
| [[Судан Ұлттық заң шығарушы жиыны|Ұлттық заң шығарушы жиыны]]
| [[Судан аймақтары кеңесі|Аймақтар кеңесі]]
| [[Судан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| 
|-
| {{Байрақ|Суринам}}
| бір палаталы
| [[Суринам Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сьерра-Леоне}}
| бір палаталы
| [[Сьерра-Леоне парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Тәжікстан}}
| екі палаталы
| [[Тәжікстан Жоғарғы Жиналысы|Ұлы Мәжіліс]]
| [[Тәжікстан Ұлттық Кеңесі|Ұлттық Мәжіліс]]
| [[Тәжікстан Өкілдер палатасы|Өкілдер Мәжілісі]]
|
|-
| {{Байрақ|Тайланд}}
| екі палаталы
| [[Тайланд Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| [[Тайланд сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Тайланд)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Танзания}}
| бір палаталы
| [[Танзания Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Того}}
| бір палаталы
| [[Того Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Тонга}}
| бір палаталы
| [[Тонга Заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Тринидад және Тобаго}}
| екі палаталы
| [[Тринидад және Тобаго парламенті|Парламент]]
| [[Тринидад және Тобаго сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Тринидад және Тобаго)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Тувалу}}
| бір палаталы
| [[Тувалу парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Тунис}}
| бір палаталы
| [[Тунис Халық өкілдері жиыны|Халық өкілдері жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Түрікменстан}}
| бір палаталы
| [[Түрікменстан Халық Мәслихаты|Халық Мәслихаты]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Түркия}}
| бір палаталы
| [[Түркияның Ұлы Ұлттық жиыны|Ұлы Ұлттық жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Уганда}}
| бір палаталы
| [[Уганда парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Өзбекстан}}
| екі палаталы
| [[Олий Мәжіліс|Ұлы Мәжіліс]]
| [[Олий Мәжілісінің Сенаты|Сенат]]
| [[Олий Мәжілісінің Заң шығару палатасы|Заң шығару палата]]
|
|-
| {{Байрақ|Украина}}
| бір палаталы
| [[Верховна Рада|Жоғарғы Рада]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Уругвай}}
| екі палаталы
| [[Уругвай Басты ассамблеясы|Басты ассамблея]]
| [[Уругвай сенаты|Сенат]]
| [[Уругвай депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Фиджи}}
| бір палаталы
| [[Фиджи парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Филиппиндер}}
| екі палаталы
| [[Филиппиндер конгрессі|Конгресс]]
| [[Филиппиндер сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Филиппиндер)|Өкілдер палатасы]]
| 
|-
| {{Байрақ|Финляндия}}
| бір палаталы
| [[Эдускунта]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Микронезия Федерациялық Штаттары}}
| бір палаталы
| [[Микронезия Федерациялық Штаттары конгрессі|Конгресс]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Франция}}
| екі палаталы
| [[Франция парламенті|Парламент]]
| [[Франция сенаты|Сенат]]
| [[Франция Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| 
|-
| {{Байрақ|Хорватия}}
| бір палаталы
| [[Сабор]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Орталық Африка Республикасы}}
| бір палаталы
| [[Орталық Африка Республикасы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Чад}}
| бір палаталы
| [[Чад парламенті|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Черногория}}
| бір палаталы
| [[Черногория парламенті|Скупщина]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Чехия}}
| екі палаталы
| [[Чехия парламенті|Парламент]]
| [[Чехия сенаты|Сенат]]
| [[Чехия Республикасы Парламентінің депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Чили}}
| екі палаталы
| [[Чили Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]]
| [[Чили сенаты|Сенат]]
| [[Чили депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Швейцария}}
| екі палаталы
| [[Швейцария федералды жиыны|Федералды жиын]]
| [[Швейцария кантондары кеңесі|Кантондар кеңесі]]
| [[Швейцария Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]]
|
|-
| {{Байрақ|Швеция}}
| бір палаталы
| [[Риксдаг]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Шри-Ланка}}
| бір палаталы
| [[Шри-Ланка парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Эквадор}}
| бір палаталы
| [[Эквадор Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Экваторлық Гвинея}}
| екі палаталы
| [[Экваторлық Гвинея парламенті|Парламент]]
| [[Экваторлық Гвинея сенаты|Сенат]]
| [[Депутаттар палатасы (Экваторлық Гвинея)|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Эритрея}}
| бір палаталы
| [[Эритрея парламенті|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Эсватини}}
| екі палаталы
| [[Эсватини парламенті|Парламент]]
| [[Эсватини сенаты|Сенат]]
| [[Эсватини Жиын үйі|Жиын үйі]]
| 
|-
| {{Байрақ|Эстония}}
| бір палаталы
| [[Рийгикогу]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Эфиопия}}
| екі палаталы
| [[Эфиопия парламенті|Парламент]]
| [[Федерация кеңесі (Эфиопия)|Федерация кеңесі]]
| [[Халық өкілдері палатасы (Эфиопия)|Халық өкілдері палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Оңтүстік Африка Республикасы}}
| екі палаталы
| [[Оңтүстік Африка Республикасы парламенті|Парламент]]
| [[Аймақтардың Ұлттық кеңесі]]
| [[Оңтүстік Африка Республикасы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Оңтүстік Судан}}
| екі палаталы
| [[Оңтүстік Судан Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| [[Оңтүстік Судан аймақтары кеңесі|Аймақтар кеңесі]]
| [[Оңтүстік Суданның Ұлттық Заң шығарушы Ассамблеясы|Ұлттық Заң шығарушы ассамблея]]
|
|- 
| {{Байрақ|Ямайка}}
| екі палаталы
| [[Ямайка парламенті|Парламент]]
| [[Ямайка сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Ямайка)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Жапония}}
| екі палаталы
| [[Жапония парламенті|Коккай]]
| [[Жапония Парламентінің Кеңесшілер палатасы|Кеңесшілер палатасы]]
| [[Өкілдер палатасы (Жапония)|Өкілдер палатасы]]
|
|}</text>
      <sha1>tdha0f9j8ox0ax1j9k150saufp8ss2k</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654610</id>
      <parentid>3654609</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T17:05:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3654610</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39987" sha1="evz3svff007x9hu3yg7o0odu0lms8kn" xml:space="preserve">'''Парламенттер''' — мемлекеттердің заң шығарушы органдары.

== Халықаралық деңгейде танылған мемлекеттердің парламенттері ==
{{Ілеспе тақырыпша}}
{| class=&quot;wikitable sortable sticky-header&quot;
|- bgcolor=&quot;#cccccc&quot;
!Мемлекет
!Түрі
!Атауы
!Жоғарғы палата
!Төменгі палата
!Сайлау жүйесі
|-
| {{Байрақ|АҚШ}}
| екі палаталы
| [[АҚШ Конгрессі|Конгресс]]
| [[АҚШ Сенаты|Сенат]]
| [[АҚШ Өкілдер палатасы|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Албания}}
| бір палаталы
| [[Албания парламенті|Кувенд]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Алжир}}
| екі палаталы
| [[Алжир парламенті|Парламент]]
| [[Ұлт кеңесі (Алжир)|Ұлт кеңесі]]
| [[Алжир Ұлттық халық ассамблеясы|Ұлттық халық жиыны]]
|
|-
| {{Байрақ|Ангола}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық ассамблея (Ангола)|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Андорра}}
| бір палаталы
| [[Андорра Генералды кеңесі|Генералды кеңесі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Антигуа және Барбуда}}
| екі палаталы
| [[Антигуа және Барбуда парламенті|Парламент]]
| [[Антигуа және Барбуда сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Антигуа және Барбуда)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Аргентина}}
| екі палаталы
| [[Аргентина Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]]
| [[Аргентина сенаты|Сенат]]
| [[Аргентина депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Армения}}
| бір палаталы
| [[Армения Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Ауғанстан}}
| бір палаталы
| [[Рахбари Шура]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Аустралия}}
| екі палаталы
| [[Аустралия парламенті|Парламент]]
| [[Сенат (Аустралия)|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Аустралия)|Өкілдер палатасы]]
| 
|-
| {{Байрақ|Аустрия}}
| екі палаталы
| [[Аустрия парламенті|Федералды жиын]]
| [[Бундесрат (Аустрия)|Бундесрат]]
| [[Аустрия Ұлттық кеңесі|Ұлтрат]]
|
|-
| {{Байрақ|Әзербайжан}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық Мәжіліс (Әзербайжан)|Милли Мәжіліс]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Біріккен Араб Әмірліктері}}
| бір палаталы
| [[Федералды ұлттық кеңес]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Багам аралдары}}
| екі палаталы
| [[Багам аралдары парламенті|Парламент]]
| [[Багам аралдары сенаты|Сенат]]
| [[Багам аралдары жиын палатасы|Жиын палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Бангладеш}}
| бір палаталы
| [[Бангладеш Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Барбадос}}
| екі палаталы
| [[Барбадос парламенті|Парламент]]
| [[Барбадос сенаты|Сенат]]
| [[Барбадос Жиын палатасы|Жиын палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Бахрейн}}
| екі палаталы
| [[Бахрейн Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| [[Мәжіліс кеңесі (Бахрейн)|Мәжіліс кеңесі]]
| [[Өкілдер кеңесі (Бахрейн)|Өкілдер кеңесі]]
|
|-
| {{Байрақ|Беларусь}}
| екі палаталы
| [[Беларусь Республикасының Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| [[Республика кеңесі (Беларусь)|Республика кеңесі]]
| [[Өкілдер палатасы (Беларусь)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Белиз}}
| екі палаталы
| [[Белиз Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| [[Сенат (Белиз)|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Белиз)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Бельгия}}
| екі палаталы
| [[Бельгия федералды парламенті|Федералды парламенті]]
| [[Бельгия сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Бельгия)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Бенин}}
| бір палаталы
| [[Бенин Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Болгария}}
| бір палаталы
| [[Болгария халық жиыны|Халық жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Боливия}}
| екі палаталы
| [[Боливия парламенті|Заң шығарушы ассамблея]]
| [[Боливия сенаторлар палатасы|Сенат]]
| [[Боливия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Босния және Герцеговина}}
| екі палаталы
| [[Босния және Герцеговина Парламенттік ассамблеясы|Парламенттік ассамблея]]
| [[Халықтар палатасы (Босния және Герцеговина)|Халықтар палатасы]]
| [[Өкілдер палатасы (Босния және Герцеговина)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Ботсвана}}
| бір палаталы
| [[Ботсвана парламенті|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Бразилия}}
| екі палаталы
| [[Бразилия Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]]
| [[Бразилия Федералды сенаты|Федералды сенаты]]
| [[Бразилия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Бруней}}
| бір палаталы
| [[Бруней парламенті|Заң шығарушы кеңес]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Буркина-Фасо}}
| бір палаталы
| [[Буркина-Фасо Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Бурунди}}
| екі палаталы
| [[Бурунди парламенті|Парламент]]
| [[Бурунди сенаты|Сенат]]
| [[Бурунди Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|-
| {{Байрақ|Бутан}}
| екі палаталы
| [[Бутан парламенті|Цонгду]]
| [[Бутан Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]]
| [[Бутан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Вануату}}
| бір палаталы
| [[Вануату парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Ватикан}}
| бір палаталы
| [[Ватикан қала-мемлекеті істері жөніндегі Папа комиссиясы|Ватикан істері жөніндегі Папа комиссиясы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Ұлыбритания}}
| екі палаталы
| [[Ұлыбритания парламенті|Парламент]]
| [[Лордтар палатасы]]
| [[Ұлыбритания Қауымдар палатасы|Қауымдар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Мажарстан}}
| бір палаталы
| [[Мемлекеттік жиын (Мажарстан)|Мемлекеттік жиын]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Венесуэла}}
| бір палаталы
| [[Венесуэла Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Шығыс Тимор}}
| бір палаталы
| [[Шығыс Тимор парламенті|Парламент]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Вьетнам}}
| бір палаталы
| [[Вьетнам Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Габон}}
| екі палаталы
| [[Габон парламенті|Парламент]]
| [[Габон сенаты|Сенат]]
| [[Габон Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| 
|-
| {{Байрақ|Гаити}}
| екі палаталы
| [[Гаити парламенті|Парламент]]
| [[Сенат (Гаити)|Сенат]]
| [[Депутаттар палатасы (Гаити)|Депутаттар палатасы]]
| 
|-
| {{Байрақ|Гайана}}
| бір палаталы
| [[Гайана Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| 
| 
| 
|-
| {{Байрақ|Гамбия}}
| бір палаталы
| [[Гамбия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Гана}}
| бір палаталы
| [[Гана парламенті|Парламент]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Гватемала}}
| бір палаталы
| [[Гватемала Республикасының Конгресі|Конгресс]]
| 
| 
| 
|-
| {{Байрақ|Гвинея}}
| бір палаталы
| [[Гвинея Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Гвинея-Бисау}}
| бір палаталы
| [[Гвинея-Бисау Ұлттық халық жиыны|Ұлттық халық жиыны]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Германия}}
| екі палаталы
| [[Федералды жиын (Германия)|Федералды жиын]]
| [[Бундесрат]]
| [[Бундестаг]]
| 
|-
| {{Байрақ|Гондурас}}
| бір палаталы
| [[Гондурас Ұлттық Конгрессі|Конгресс]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Гренада}}
| екі палаталы
| [[Гренада парламенті|Парламент]]
| [[Гренада сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Гренада)|Өкілдер палатасы]]
| 
|-
| {{Байрақ|Грекия}}
| бір палаталы
| [[Грекия парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Грузия}}
| бір палаталы
| [[Грузия парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
|-
| {{Байрақ|Дания}}
| бір палаталы
| [[Фолькетинг]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Конго Демократиялық Республикасы}}
| екі палаталы
| [[Конго ДР парламенті|Парламент]]
| [[Конго ДР сенаты|Сенат]]
| [[Конго ДР Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Джибути}}
| бір палаталы
| [[Джибути Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Доминика}}
| бір палаталы
| [[Доминика жиын палатасы|Жиын палатасы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Доминикан Республикасы}}
| екі палаталы
| [[Доминикан Республикасы парламенті|Конгресс]]
| [[Доминикан Республикасы сенаты|Сенат]]
| [[Доминикан Республикасы депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Мысыр}}
| екі палаталы
| [[Мысыр парламенті|Парламент]]
| [[Мысыр сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Мысыр)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Замбия}}
| бір палаталы
| [[Замбия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| 
| 
| 
|-
| {{Байрақ|Зимбабве}}
| екі палаталы
| [[Зимбабве парламенті|Парламент]]
| [[Зимбабве сенаті|Сенат]]
| [[Зимбабве Жиын палатасы|Жиын палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Израиль}}
| бір палаталы
| [[Кнессет]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Үндістан}}
| екі палаталы
| [[Үндістан парламенті|Сансад]]
| [[Раджия сабха]]
| [[Лок сабха]]
| 
|-
| {{Байрақ|Индонезия}}
| екі палаталы
| [[Халықтық консультативтік конгресс]]
| [[Аймақтық өкілдер кеңесі]]
| [[Халықтық өкілдер кеңесі (Индонезия)|Халықтық өкілдер кеңесі]] 
|
|-
| {{Байрақ|Иордания}}
| екі палаталы
| [[Иордания Халық жиыны|Мәжіліс]]
| [[Иордания Аяндар жиыны|Аяндар жиыны]]
| [[Өкілдер палатасы (Иордания)|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Ирак}}
| бір палаталы (уақытша)
| [[Ирак Өкілдер кеңесі|Өкілдер кеңесі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Иран}}
| бір палаталы
| [[Исламдық Мәжіліс кеңесі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Ирландия}}
| екі палаталы
| [[Ирландия парламенті|Ойряхтас]]
| [[Ирландия сенаты]]
| [[Ирландия Өкілдер палатасы|Дойл Ерен]]
|
|-
| {{Байрақ|Исландия}}
| бір палаталы
| [[Парламент Исландии|Альтинг]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Испания}}
| екі палаталы
| [[Испания Басты кортестері|Басты кортестер]]
| [[Испания сенаты|Сенат]]
| [[Депутаттар конгресі|Депутаттар конгресі]]
|
|-
| {{Байрақ|Италия}}
| екі палаталы
| [[Италия парламенті|Парламент]]
| [[Италия сенаты|Сенат]]
| [[Италия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Йемен}}
| бір палаталы
| [[Өкілдер палатасы (Йемен)|Өкілдер палатасы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Кабо-Верде}}
| бір палаталы
| [[Кабо-Верде Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Қазақстан}}
| екі палаталы
| [[Қазақстан Республикасының Парламенті|Парламент]]
| [[Қазақстан Парламентінің Сенаты|Сенат]]
| [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]]
| 
|-
| {{Байрақ|Камбоджа}}
| екі палаталы
| [[Камбоджа парламенті|Парламент]]
| [[Камбоджа сенаты|Сенат]]
| [[Камбоджа Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Камерун}}
| екі палаталы
| [[Камерун парламенті|Парламент]]
| [[Камерун сенаты|Сенат]]
| [[Камерун Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|-
| {{Байрақ|Канада}}
| екі палаталы
| [[Канада парламенті|Парламент]]
| [[Канада сенаты|Сенат]]
| [[Канада Қауымдары палатасы|Қауымдар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Катар}}
| бір палаталы
| [[Катар Мәжіліс кеңесі|Мәжіліс кеңесі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Кения}}
| екі палаталы
| [[Кения парламенті|Парламент]]
| [[Кения сенаты|Сенат]]
| [[Кения Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Кипр}}
| бір палаталы
| [[Кипр Республикасы парламенті|Өкілдер палатасы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Қырғызстан}}
| бір палаталы
| [[Жоғарғы Кеңес (Қырғызстан)|Жоғарғы Кеңес]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Кирибати}}
| бір палаталы
| [[Жиын палатасы (Кирибати)|Жиын палатасы]]
|
|
|
|- 
| {{Байрақ|Қытай}}
| бір палаталы
| [[Бүкілқытайлық халық өкілдерінің жиналысы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Солтүстік Корея}}
| бір палаталы
| [[КХДР Жоғарғы халық жиыны|Жоғарғы халық жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Оңтүстік Корея}}
| бір палаталы
| [[Корея Республикасының Ұлттық жиналысы|Ұлттық жиын]]
| 
| 
|&gt;
|-
| {{Байрақ|Колумбия}}
| екі палаталы
| [[Колумбия конгрессі|Конгресс]]
| [[Колумбия сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Колумбия)|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Конго Республикасы}}
| екі палаталы
| [[Конго Республикасы парламенті|Парламент]]
| [[Конго Республикасы сенаті|Сенат]]
| [[Конго Республикасы Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|-
| {{Байрақ|Коморлар}}
| бір палаталы
| [[Коморлар одағы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Коста-Рика}}
| бір палаталы
| [[Коста-Рика Заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Кот-д’Ивуар}}
| екі палаталы
| [[Кот-д’Ивуар парламенті|Парламент]]
| [[Кот-д’Ивуар сенаті |Сенат]]
| [[Ұлттық жиын (Кот-д’Ивуар)|Ұлттық жиын]]
|
|-
| {{Байрақ|Куба}}
| бір палаталы
| [[Халық билігінің ұлттық ассамблеясы (Куба)|Халық билігінің ұлттық ассамблеясы]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Кувейт}}
| бір палаталы
| [[Кувейт парламенті|Мәжіліс әл-Умма]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Латвия}}
| бір палаталы
| [[Латвия Сейм|Сейм]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Лаос}}
| бір палаталы
| [[Лаос парламенті|Ұлттық ассамблея]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Лесото}}
| екі палаталы
| [[Лесото парламенті|Парламент]]
| [[Лесото сенаты|Сенат]]
| [[Ұлттық жиын (Лесото)|Ұлттық жиын]]
|
|-
| {{Байрақ|Либерия}}
| екі палаталы
| [[Либерия парламенті|Парламент]]
| [[Либерия сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Либерия)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Ливан}}
| бір палаталы
| [[Ливан парламенті|Өкілдер палатасы]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Ливия}}
| бір палаталы
| [[Ливия өкілдер палатасы|Өкілдер палатасы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Литва}}
| бір палаталы
| [[Литва Сейм|Сейм]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Лихтенштейн}}
| бір палаталы
| [[Лихтенштейн Ландтаг|Ландтаг]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Люксембург}}
| бір палаталы
| [[Люксембург депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Маврикий}}
| бір палаталы
| [[Маврикия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Мавритания}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық жиын (Мавритания)|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Мадагаскар}}
| екі палаталы
| [[Мадагаскар парламенті|Парламент]]
| [[Мадагаскар сенаты|Сенат]]
| [[Мадагаскар Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| 
|-
| {{Байрақ|Солтүстік Македония}}
| бір палаталы
| [[Солтүстік Македония жиыны|Жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Малави}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық жиын (Малави)|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Малайзия}}
| екі палаталы
| [[Малайзия парламенті|Парламент]]
| [[Ұлт Үйі (Малайзия)|Ұлт Үйі]]
| [[Халық Үйі (Малайзия)|Халық Үйі]]
|
|-
| {{Байрақ|Мали}}
| бір палаталы
| [[Мали Ұлттық жиыны|Жиын]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Мальта}}
| бір палаталы
| [[Мальта парламенті|Өкілдер палатасы]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Мальдивтер}}
| бір палаталы
| [[Мальдивтер парламенті|Парламент]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Марокко}}
| екі палаталы
| [[Марокко парламенті|Парламент]]
| [[Кеңесшілер палатасы (Марокко)|Кеңесшілер палатасы]]
| [[Өкілдер палатасы (Марокко)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Маршалл аралдары}}
| бір палаталы
| [[Маршалл аралдарының заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Мексика}}
| екі палаталы
| [[Мексика конгрессі|Одақтас конгресс]]
| [[Мексика сенаты|Сенат]]
| [[Депутаттар палатасы (Мексика)|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Мозамбик}}
| бір палаталы
| [[Республика жиыны (Мозамбик)|Республика жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Молдова}}
| бір палаталы
| [[Молдова парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Монако}}
| бір палаталы
| [[Монако Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Моңғолия}}
| бір палаталы
| [[Мемлекеттік Ұлы хурал]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Мьянма}}
| екі палаталы
| [[Одақ ассамблеясы]]
| [[Ұлттар палатасы]]
| [[Өкілдер палатасы (Мьянма)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Намибия}}
| екі палаталы
| [[Намибия парламенті|Парламент]]
| [[Намибия Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]]
| [[Намибия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Науру}}
| бір палаталы
| [[Науру парламенті|Парламент]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Непал}}
| екі палаталы
| [[Непал парламенті|Парламент]]
| [[Непал Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| [[Өкілдер палатасы (Непал)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Нигер}}
| бір палаталы
| [[Нигер Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Нигерия}}
| екі палаталы
| [[Нигерия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| [[Нигерия сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Нигерия)|Өкілдер палатасы]]
| 
|-
| {{Байрақ|Нидерланд}}
| екі палаталы
| [[Басты штаттар (Нидерланд)|Басты штаттар]]
| [[Нидерланд сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Нидерланд)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Никарагуа}}
| бір палаталы
| [[Никарагуа Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Жаңа Зеландия}}
| бір палаталы
| [[Жаңа Зеландия парламенті|Парламент]]
|
| [[Өкілдер палатасы (Жаңа Зеландия)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Норвегия}}
| бір палаталы
| [[Стортинг]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Оман}}
| бір палаталы
| [[Оман парламенті|Мәжіліс аш-Шура]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Пәкістан}}
| екі палаталы
| [[Пәкістан парламенті|Мәжіліс-е Шура]]
| [[Пәкістан сенаты|Сенат]]
| [[Пәкістан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Палау}}
| екі палаталы
| [[Палау Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]]
| [[Палау сенаты|Сенат]]
| [[Палау делегаттар палатасы|Делегаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Панама}}
| бір палаталы
| [[Панама Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Папуа — Жаңа Гвинея}}
| бір палаталы
| [[Папуа — Жаңа Гвинея Ұлттық парламенті|Ұлттық парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Парагвай}}
| екі палаталы
| [[Парагвай конгрессі|Конгресс]]
| [[Парагвай сенаты|Сенат]]
| [[Парагвай депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Перу}}
| бір палаталы
| [[Перу Республикасы конгрессі|Республика конгрессі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Польша}}
| екі палаталы
| [[Польша Ұлттық жиыны|Ұлттық ассамблея]]
| [[Польша сенаты|Сенат]]
| [[Польша Республикасы Сейм|Сейм]]
|
|-
| {{Байрақ|Португалия}}
| бір палаталы
| [[Португалия Республика ассамблеясы|Республикасы ассамблеясы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Ресей}}
| екі палаталы
| [[Ресей Федералдық жиналысы|Федералдық жиналысы]]
| [[Ресей Федерация Кеңесі]]
| [[Мемлекеттік дума]]
| 
|-
| {{Байрақ|Руанда}}
| екі палаталы
| [[Руанда парламенті|Парламент]]
| [[Руанда сенаты|Сенат]]
| [[Руанда депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Румыния}}
| екі палаталы
| [[Румыния парламенті|Парламент]]
| [[Румыния сенаты|Сенат]]
| [[Румыния депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Сальвадор}}
| бір палаталы
| [[Сальвадор Заң шығарушы ассамблеясы|Заң шығарушы ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Самоа}}
| бір палаталы
| [[Самоа фоно|Фоно]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сан-Марино}}
| бір палаталы
| [[Сан-Мариноның Үлкен және Басты кеңесі|Үлкен және Басты кеңесі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сан-Томе және Принсипи}}
| бір палаталы
| [[Сан-Томе және Принсипи Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сауд Арабиясы}}
| бір палаталы, законосовещательный
| [[Мәжіліс аш-Шура (Сауд Арабиясы)|Мәжіліс аш-Шура]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сейшель аралдары}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық ассамблея (Сейшель аралдары)|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сенегал}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық жиын (Сенегал)|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сент-Винсент және Гренадиндер}}
| бір палаталы
| [[Сент-Винсент және Гренадиндер парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сент-Китс және Невис}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық жиын (Сент-Китс және Невис)|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сент-Люсия}}
| екі палаталы
| [[Сент-Люсия парламенті|Парламент]]
| [[Сент-Люсия сенаты|Сенат]]
| [[Сент-Люсия жиын үйі|Жиын үйі]]
|
|-
| {{Байрақ|Сербия}}
| бір палаталы
| [[Сербия халық жиыны|Скупщина]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сингапур}}
| бір палаталы
| [[Сингапур парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сирия}}
| бір палаталы
| [[Сирия Халық жиыны|Халық жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Словакия}}
| бір палаталы
| [[Словакия Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Словения}}
| екі палаталы
| [[Словения парламенті|Парламент]]
| [[Словения Мемлекеттік кеңесі|Мемлекеттік кеңес]]
| [[Словения Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Соломон аралдары}}
| бір палаталы
| [[Соломон аралдары парламенті|Ұлттық парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сомали}}
| екі палаталы
| [[Сомали федералды парламенті|Федералды парламент]]
| [[Сомали сенаты|Сенат]]
| [[Сомали Адамдар үйі|Адамдар үйі]]
| 
|-
| {{Байрақ|Судан}}
| екі палаталы
| [[Судан Ұлттық заң шығарушы жиыны|Ұлттық заң шығарушы жиыны]]
| [[Судан аймақтары кеңесі|Аймақтар кеңесі]]
| [[Судан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| 
|-
| {{Байрақ|Суринам}}
| бір палаталы
| [[Суринам Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сьерра-Леоне}}
| бір палаталы
| [[Сьерра-Леоне парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Тәжікстан}}
| екі палаталы
| [[Тәжікстан Жоғарғы Жиналысы|Ұлы Мәжіліс]]
| [[Тәжікстан Ұлттық Кеңесі|Ұлттық Мәжіліс]]
| [[Тәжікстан Өкілдер палатасы|Өкілдер Мәжілісі]]
|
|-
| {{Байрақ|Тайланд}}
| екі палаталы
| [[Тайланд Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| [[Тайланд сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Тайланд)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Танзания}}
| бір палаталы
| [[Танзания Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Того}}
| бір палаталы
| [[Того Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Тонга}}
| бір палаталы
| [[Тонга Заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Тринидад және Тобаго}}
| екі палаталы
| [[Тринидад және Тобаго парламенті|Парламент]]
| [[Тринидад және Тобаго сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Тринидад және Тобаго)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Тувалу}}
| бір палаталы
| [[Тувалу парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Тунис}}
| бір палаталы
| [[Тунис Халық өкілдері жиыны|Халық өкілдері жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Түрікменстан}}
| бір палаталы
| [[Түрікменстан Халық Мәслихаты|Халық Мәслихаты]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Түркия}}
| бір палаталы
| [[Түркияның Ұлы Ұлттық жиыны|Ұлы Ұлттық жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Уганда}}
| бір палаталы
| [[Уганда парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Өзбекстан}}
| екі палаталы
| [[Олий Мәжіліс|Ұлы Мәжіліс]]
| [[Олий Мәжілісінің Сенаты|Сенат]]
| [[Олий Мәжілісінің Заң шығару палатасы|Заң шығару палата]]
|
|-
| {{Байрақ|Украина}}
| бір палаталы
| [[Верховна Рада|Жоғарғы Рада]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Уругвай}}
| екі палаталы
| [[Уругвай Басты ассамблеясы|Басты ассамблея]]
| [[Уругвай сенаты|Сенат]]
| [[Уругвай депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Фиджи}}
| бір палаталы
| [[Фиджи парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Филиппиндер}}
| екі палаталы
| [[Филиппиндер конгрессі|Конгресс]]
| [[Филиппиндер сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Филиппиндер)|Өкілдер палатасы]]
| 
|-
| {{Байрақ|Финляндия}}
| бір палаталы
| [[Эдускунта]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Микронезия Федерациялық Штаттары}}
| бір палаталы
| [[Микронезия Федерациялық Штаттары конгрессі|Конгресс]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Франция}}
| екі палаталы
| [[Франция парламенті|Парламент]]
| [[Франция сенаты|Сенат]]
| [[Франция Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| 
|-
| {{Байрақ|Хорватия}}
| бір палаталы
| [[Сабор]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Орталық Африка Республикасы}}
| бір палаталы
| [[Орталық Африка Республикасы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Чад}}
| бір палаталы
| [[Чад парламенті|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Черногория}}
| бір палаталы
| [[Черногория парламенті|Скупщина]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Чехия}}
| екі палаталы
| [[Чехия парламенті|Парламент]]
| [[Чехия сенаты|Сенат]]
| [[Чехия Республикасы Парламентінің депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Чили}}
| екі палаталы
| [[Чили Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]]
| [[Чили сенаты|Сенат]]
| [[Чили депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Швейцария}}
| екі палаталы
| [[Швейцария федералды жиыны|Федералды жиын]]
| [[Швейцария кантондары кеңесі|Кантондар кеңесі]]
| [[Швейцария Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]]
|
|-
| {{Байрақ|Швеция}}
| бір палаталы
| [[Риксдаг]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Шри-Ланка}}
| бір палаталы
| [[Шри-Ланка парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Эквадор}}
| бір палаталы
| [[Эквадор Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Экваторлық Гвинея}}
| екі палаталы
| [[Экваторлық Гвинея парламенті|Парламент]]
| [[Экваторлық Гвинея сенаты|Сенат]]
| [[Депутаттар палатасы (Экваторлық Гвинея)|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Эритрея}}
| бір палаталы
| [[Эритрея парламенті|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Эсватини}}
| екі палаталы
| [[Эсватини парламенті|Парламент]]
| [[Эсватини сенаты|Сенат]]
| [[Эсватини Жиын үйі|Жиын үйі]]
| 
|-
| {{Байрақ|Эстония}}
| бір палаталы
| [[Рийгикогу]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Эфиопия}}
| екі палаталы
| [[Эфиопия парламенті|Парламент]]
| [[Федерация кеңесі (Эфиопия)|Федерация кеңесі]]
| [[Халық өкілдері палатасы (Эфиопия)|Халық өкілдері палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Оңтүстік Африка Республикасы}}
| екі палаталы
| [[Оңтүстік Африка Республикасы парламенті|Парламент]]
| [[Аймақтардың Ұлттық кеңесі]]
| [[Оңтүстік Африка Республикасы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Оңтүстік Судан}}
| екі палаталы
| [[Оңтүстік Судан Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| [[Оңтүстік Судан аймақтары кеңесі|Аймақтар кеңесі]]
| [[Оңтүстік Суданның Ұлттық Заң шығарушы Ассамблеясы|Ұлттық Заң шығарушы ассамблея]]
|
|- 
| {{Байрақ|Ямайка}}
| екі палаталы
| [[Ямайка парламенті|Парламент]]
| [[Ямайка сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Ямайка)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Жапония}}
| екі палаталы
| [[Жапония парламенті|Коккай]]
| [[Жапония Парламентінің Кеңесшілер палатасы|Кеңесшілер палатасы]]
| [[Өкілдер палатасы (Жапония)|Өкілдер палатасы]]
|
|}</text>
      <sha1>evz3svff007x9hu3yg7o0odu0lms8kn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654611</id>
      <parentid>3654610</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T17:05:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3654611</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40038" sha1="ai552bnghqh2u0x99b8mmeoc55t0w2z" xml:space="preserve">'''Парламенттер''' — әлемнің әртүрлі тәуелсіз мемлекеттеріндегі заң шығарушы органдар.

== Халықаралық деңгейде танылған мемлекеттердің парламенттері ==
{{Ілеспе тақырыпша}}
{| class=&quot;wikitable sortable sticky-header&quot;
|- bgcolor=&quot;#cccccc&quot;
!Мемлекет
!Түрі
!Атауы
!Жоғарғы палата
!Төменгі палата
!Сайлау жүйесі
|-
| {{Байрақ|АҚШ}}
| екі палаталы
| [[АҚШ Конгрессі|Конгресс]]
| [[АҚШ Сенаты|Сенат]]
| [[АҚШ Өкілдер палатасы|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Албания}}
| бір палаталы
| [[Албания парламенті|Кувенд]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Алжир}}
| екі палаталы
| [[Алжир парламенті|Парламент]]
| [[Ұлт кеңесі (Алжир)|Ұлт кеңесі]]
| [[Алжир Ұлттық халық ассамблеясы|Ұлттық халық жиыны]]
|
|-
| {{Байрақ|Ангола}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық ассамблея (Ангола)|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Андорра}}
| бір палаталы
| [[Андорра Генералды кеңесі|Генералды кеңесі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Антигуа және Барбуда}}
| екі палаталы
| [[Антигуа және Барбуда парламенті|Парламент]]
| [[Антигуа және Барбуда сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Антигуа және Барбуда)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Аргентина}}
| екі палаталы
| [[Аргентина Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]]
| [[Аргентина сенаты|Сенат]]
| [[Аргентина депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Армения}}
| бір палаталы
| [[Армения Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Ауғанстан}}
| бір палаталы
| [[Рахбари Шура]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Аустралия}}
| екі палаталы
| [[Аустралия парламенті|Парламент]]
| [[Сенат (Аустралия)|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Аустралия)|Өкілдер палатасы]]
| 
|-
| {{Байрақ|Аустрия}}
| екі палаталы
| [[Аустрия парламенті|Федералды жиын]]
| [[Бундесрат (Аустрия)|Бундесрат]]
| [[Аустрия Ұлттық кеңесі|Ұлтрат]]
|
|-
| {{Байрақ|Әзербайжан}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық Мәжіліс (Әзербайжан)|Милли Мәжіліс]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Біріккен Араб Әмірліктері}}
| бір палаталы
| [[Федералды ұлттық кеңес]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Багам аралдары}}
| екі палаталы
| [[Багам аралдары парламенті|Парламент]]
| [[Багам аралдары сенаты|Сенат]]
| [[Багам аралдары жиын палатасы|Жиын палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Бангладеш}}
| бір палаталы
| [[Бангладеш Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Барбадос}}
| екі палаталы
| [[Барбадос парламенті|Парламент]]
| [[Барбадос сенаты|Сенат]]
| [[Барбадос Жиын палатасы|Жиын палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Бахрейн}}
| екі палаталы
| [[Бахрейн Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| [[Мәжіліс кеңесі (Бахрейн)|Мәжіліс кеңесі]]
| [[Өкілдер кеңесі (Бахрейн)|Өкілдер кеңесі]]
|
|-
| {{Байрақ|Беларусь}}
| екі палаталы
| [[Беларусь Республикасының Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| [[Республика кеңесі (Беларусь)|Республика кеңесі]]
| [[Өкілдер палатасы (Беларусь)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Белиз}}
| екі палаталы
| [[Белиз Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| [[Сенат (Белиз)|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Белиз)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Бельгия}}
| екі палаталы
| [[Бельгия федералды парламенті|Федералды парламенті]]
| [[Бельгия сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Бельгия)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Бенин}}
| бір палаталы
| [[Бенин Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Болгария}}
| бір палаталы
| [[Болгария халық жиыны|Халық жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Боливия}}
| екі палаталы
| [[Боливия парламенті|Заң шығарушы ассамблея]]
| [[Боливия сенаторлар палатасы|Сенат]]
| [[Боливия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Босния және Герцеговина}}
| екі палаталы
| [[Босния және Герцеговина Парламенттік ассамблеясы|Парламенттік ассамблея]]
| [[Халықтар палатасы (Босния және Герцеговина)|Халықтар палатасы]]
| [[Өкілдер палатасы (Босния және Герцеговина)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Ботсвана}}
| бір палаталы
| [[Ботсвана парламенті|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Бразилия}}
| екі палаталы
| [[Бразилия Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]]
| [[Бразилия Федералды сенаты|Федералды сенаты]]
| [[Бразилия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Бруней}}
| бір палаталы
| [[Бруней парламенті|Заң шығарушы кеңес]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Буркина-Фасо}}
| бір палаталы
| [[Буркина-Фасо Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Бурунди}}
| екі палаталы
| [[Бурунди парламенті|Парламент]]
| [[Бурунди сенаты|Сенат]]
| [[Бурунди Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|-
| {{Байрақ|Бутан}}
| екі палаталы
| [[Бутан парламенті|Цонгду]]
| [[Бутан Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]]
| [[Бутан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Вануату}}
| бір палаталы
| [[Вануату парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Ватикан}}
| бір палаталы
| [[Ватикан қала-мемлекеті істері жөніндегі Папа комиссиясы|Ватикан істері жөніндегі Папа комиссиясы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Ұлыбритания}}
| екі палаталы
| [[Ұлыбритания парламенті|Парламент]]
| [[Лордтар палатасы]]
| [[Ұлыбритания Қауымдар палатасы|Қауымдар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Мажарстан}}
| бір палаталы
| [[Мемлекеттік жиын (Мажарстан)|Мемлекеттік жиын]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Венесуэла}}
| бір палаталы
| [[Венесуэла Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Шығыс Тимор}}
| бір палаталы
| [[Шығыс Тимор парламенті|Парламент]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Вьетнам}}
| бір палаталы
| [[Вьетнам Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Габон}}
| екі палаталы
| [[Габон парламенті|Парламент]]
| [[Габон сенаты|Сенат]]
| [[Габон Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| 
|-
| {{Байрақ|Гаити}}
| екі палаталы
| [[Гаити парламенті|Парламент]]
| [[Сенат (Гаити)|Сенат]]
| [[Депутаттар палатасы (Гаити)|Депутаттар палатасы]]
| 
|-
| {{Байрақ|Гайана}}
| бір палаталы
| [[Гайана Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| 
| 
| 
|-
| {{Байрақ|Гамбия}}
| бір палаталы
| [[Гамбия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Гана}}
| бір палаталы
| [[Гана парламенті|Парламент]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Гватемала}}
| бір палаталы
| [[Гватемала Республикасының Конгресі|Конгресс]]
| 
| 
| 
|-
| {{Байрақ|Гвинея}}
| бір палаталы
| [[Гвинея Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Гвинея-Бисау}}
| бір палаталы
| [[Гвинея-Бисау Ұлттық халық жиыны|Ұлттық халық жиыны]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Германия}}
| екі палаталы
| [[Федералды жиын (Германия)|Федералды жиын]]
| [[Бундесрат]]
| [[Бундестаг]]
| 
|-
| {{Байрақ|Гондурас}}
| бір палаталы
| [[Гондурас Ұлттық Конгрессі|Конгресс]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Гренада}}
| екі палаталы
| [[Гренада парламенті|Парламент]]
| [[Гренада сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Гренада)|Өкілдер палатасы]]
| 
|-
| {{Байрақ|Грекия}}
| бір палаталы
| [[Грекия парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Грузия}}
| бір палаталы
| [[Грузия парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
|-
| {{Байрақ|Дания}}
| бір палаталы
| [[Фолькетинг]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Конго Демократиялық Республикасы}}
| екі палаталы
| [[Конго ДР парламенті|Парламент]]
| [[Конго ДР сенаты|Сенат]]
| [[Конго ДР Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Джибути}}
| бір палаталы
| [[Джибути Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Доминика}}
| бір палаталы
| [[Доминика жиын палатасы|Жиын палатасы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Доминикан Республикасы}}
| екі палаталы
| [[Доминикан Республикасы парламенті|Конгресс]]
| [[Доминикан Республикасы сенаты|Сенат]]
| [[Доминикан Республикасы депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Мысыр}}
| екі палаталы
| [[Мысыр парламенті|Парламент]]
| [[Мысыр сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Мысыр)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Замбия}}
| бір палаталы
| [[Замбия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| 
| 
| 
|-
| {{Байрақ|Зимбабве}}
| екі палаталы
| [[Зимбабве парламенті|Парламент]]
| [[Зимбабве сенаті|Сенат]]
| [[Зимбабве Жиын палатасы|Жиын палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Израиль}}
| бір палаталы
| [[Кнессет]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Үндістан}}
| екі палаталы
| [[Үндістан парламенті|Сансад]]
| [[Раджия сабха]]
| [[Лок сабха]]
| 
|-
| {{Байрақ|Индонезия}}
| екі палаталы
| [[Халықтық консультативтік конгресс]]
| [[Аймақтық өкілдер кеңесі]]
| [[Халықтық өкілдер кеңесі (Индонезия)|Халықтық өкілдер кеңесі]] 
|
|-
| {{Байрақ|Иордания}}
| екі палаталы
| [[Иордания Халық жиыны|Мәжіліс]]
| [[Иордания Аяндар жиыны|Аяндар жиыны]]
| [[Өкілдер палатасы (Иордания)|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Ирак}}
| бір палаталы (уақытша)
| [[Ирак Өкілдер кеңесі|Өкілдер кеңесі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Иран}}
| бір палаталы
| [[Исламдық Мәжіліс кеңесі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Ирландия}}
| екі палаталы
| [[Ирландия парламенті|Ойряхтас]]
| [[Ирландия сенаты]]
| [[Ирландия Өкілдер палатасы|Дойл Ерен]]
|
|-
| {{Байрақ|Исландия}}
| бір палаталы
| [[Парламент Исландии|Альтинг]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Испания}}
| екі палаталы
| [[Испания Басты кортестері|Басты кортестер]]
| [[Испания сенаты|Сенат]]
| [[Депутаттар конгресі|Депутаттар конгресі]]
|
|-
| {{Байрақ|Италия}}
| екі палаталы
| [[Италия парламенті|Парламент]]
| [[Италия сенаты|Сенат]]
| [[Италия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Йемен}}
| бір палаталы
| [[Өкілдер палатасы (Йемен)|Өкілдер палатасы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Кабо-Верде}}
| бір палаталы
| [[Кабо-Верде Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Қазақстан}}
| екі палаталы
| [[Қазақстан Республикасының Парламенті|Парламент]]
| [[Қазақстан Парламентінің Сенаты|Сенат]]
| [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]]
| 
|-
| {{Байрақ|Камбоджа}}
| екі палаталы
| [[Камбоджа парламенті|Парламент]]
| [[Камбоджа сенаты|Сенат]]
| [[Камбоджа Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Камерун}}
| екі палаталы
| [[Камерун парламенті|Парламент]]
| [[Камерун сенаты|Сенат]]
| [[Камерун Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|-
| {{Байрақ|Канада}}
| екі палаталы
| [[Канада парламенті|Парламент]]
| [[Канада сенаты|Сенат]]
| [[Канада Қауымдары палатасы|Қауымдар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Катар}}
| бір палаталы
| [[Катар Мәжіліс кеңесі|Мәжіліс кеңесі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Кения}}
| екі палаталы
| [[Кения парламенті|Парламент]]
| [[Кения сенаты|Сенат]]
| [[Кения Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Кипр}}
| бір палаталы
| [[Кипр Республикасы парламенті|Өкілдер палатасы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Қырғызстан}}
| бір палаталы
| [[Жоғарғы Кеңес (Қырғызстан)|Жоғарғы Кеңес]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Кирибати}}
| бір палаталы
| [[Жиын палатасы (Кирибати)|Жиын палатасы]]
|
|
|
|- 
| {{Байрақ|Қытай}}
| бір палаталы
| [[Бүкілқытайлық халық өкілдерінің жиналысы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Солтүстік Корея}}
| бір палаталы
| [[КХДР Жоғарғы халық жиыны|Жоғарғы халық жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Оңтүстік Корея}}
| бір палаталы
| [[Корея Республикасының Ұлттық жиналысы|Ұлттық жиын]]
| 
| 
|&gt;
|-
| {{Байрақ|Колумбия}}
| екі палаталы
| [[Колумбия конгрессі|Конгресс]]
| [[Колумбия сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Колумбия)|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Конго Республикасы}}
| екі палаталы
| [[Конго Республикасы парламенті|Парламент]]
| [[Конго Республикасы сенаті|Сенат]]
| [[Конго Республикасы Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|-
| {{Байрақ|Коморлар}}
| бір палаталы
| [[Коморлар одағы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Коста-Рика}}
| бір палаталы
| [[Коста-Рика Заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Кот-д’Ивуар}}
| екі палаталы
| [[Кот-д’Ивуар парламенті|Парламент]]
| [[Кот-д’Ивуар сенаті |Сенат]]
| [[Ұлттық жиын (Кот-д’Ивуар)|Ұлттық жиын]]
|
|-
| {{Байрақ|Куба}}
| бір палаталы
| [[Халық билігінің ұлттық ассамблеясы (Куба)|Халық билігінің ұлттық ассамблеясы]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Кувейт}}
| бір палаталы
| [[Кувейт парламенті|Мәжіліс әл-Умма]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Латвия}}
| бір палаталы
| [[Латвия Сейм|Сейм]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Лаос}}
| бір палаталы
| [[Лаос парламенті|Ұлттық ассамблея]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Лесото}}
| екі палаталы
| [[Лесото парламенті|Парламент]]
| [[Лесото сенаты|Сенат]]
| [[Ұлттық жиын (Лесото)|Ұлттық жиын]]
|
|-
| {{Байрақ|Либерия}}
| екі палаталы
| [[Либерия парламенті|Парламент]]
| [[Либерия сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Либерия)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Ливан}}
| бір палаталы
| [[Ливан парламенті|Өкілдер палатасы]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Ливия}}
| бір палаталы
| [[Ливия өкілдер палатасы|Өкілдер палатасы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Литва}}
| бір палаталы
| [[Литва Сейм|Сейм]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Лихтенштейн}}
| бір палаталы
| [[Лихтенштейн Ландтаг|Ландтаг]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Люксембург}}
| бір палаталы
| [[Люксембург депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Маврикий}}
| бір палаталы
| [[Маврикия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Мавритания}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық жиын (Мавритания)|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Мадагаскар}}
| екі палаталы
| [[Мадагаскар парламенті|Парламент]]
| [[Мадагаскар сенаты|Сенат]]
| [[Мадагаскар Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| 
|-
| {{Байрақ|Солтүстік Македония}}
| бір палаталы
| [[Солтүстік Македония жиыны|Жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Малави}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық жиын (Малави)|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Малайзия}}
| екі палаталы
| [[Малайзия парламенті|Парламент]]
| [[Ұлт Үйі (Малайзия)|Ұлт Үйі]]
| [[Халық Үйі (Малайзия)|Халық Үйі]]
|
|-
| {{Байрақ|Мали}}
| бір палаталы
| [[Мали Ұлттық жиыны|Жиын]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Мальта}}
| бір палаталы
| [[Мальта парламенті|Өкілдер палатасы]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Мальдивтер}}
| бір палаталы
| [[Мальдивтер парламенті|Парламент]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Марокко}}
| екі палаталы
| [[Марокко парламенті|Парламент]]
| [[Кеңесшілер палатасы (Марокко)|Кеңесшілер палатасы]]
| [[Өкілдер палатасы (Марокко)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Маршалл аралдары}}
| бір палаталы
| [[Маршалл аралдарының заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Мексика}}
| екі палаталы
| [[Мексика конгрессі|Одақтас конгресс]]
| [[Мексика сенаты|Сенат]]
| [[Депутаттар палатасы (Мексика)|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Мозамбик}}
| бір палаталы
| [[Республика жиыны (Мозамбик)|Республика жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Молдова}}
| бір палаталы
| [[Молдова парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Монако}}
| бір палаталы
| [[Монако Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Моңғолия}}
| бір палаталы
| [[Мемлекеттік Ұлы хурал]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Мьянма}}
| екі палаталы
| [[Одақ ассамблеясы]]
| [[Ұлттар палатасы]]
| [[Өкілдер палатасы (Мьянма)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Намибия}}
| екі палаталы
| [[Намибия парламенті|Парламент]]
| [[Намибия Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]]
| [[Намибия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Науру}}
| бір палаталы
| [[Науру парламенті|Парламент]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Непал}}
| екі палаталы
| [[Непал парламенті|Парламент]]
| [[Непал Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| [[Өкілдер палатасы (Непал)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Нигер}}
| бір палаталы
| [[Нигер Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Нигерия}}
| екі палаталы
| [[Нигерия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| [[Нигерия сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Нигерия)|Өкілдер палатасы]]
| 
|-
| {{Байрақ|Нидерланд}}
| екі палаталы
| [[Басты штаттар (Нидерланд)|Басты штаттар]]
| [[Нидерланд сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Нидерланд)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Никарагуа}}
| бір палаталы
| [[Никарагуа Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Жаңа Зеландия}}
| бір палаталы
| [[Жаңа Зеландия парламенті|Парламент]]
|
| [[Өкілдер палатасы (Жаңа Зеландия)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Норвегия}}
| бір палаталы
| [[Стортинг]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Оман}}
| бір палаталы
| [[Оман парламенті|Мәжіліс аш-Шура]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Пәкістан}}
| екі палаталы
| [[Пәкістан парламенті|Мәжіліс-е Шура]]
| [[Пәкістан сенаты|Сенат]]
| [[Пәкістан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Палау}}
| екі палаталы
| [[Палау Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]]
| [[Палау сенаты|Сенат]]
| [[Палау делегаттар палатасы|Делегаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Панама}}
| бір палаталы
| [[Панама Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Папуа — Жаңа Гвинея}}
| бір палаталы
| [[Папуа — Жаңа Гвинея Ұлттық парламенті|Ұлттық парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Парагвай}}
| екі палаталы
| [[Парагвай конгрессі|Конгресс]]
| [[Парагвай сенаты|Сенат]]
| [[Парагвай депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Перу}}
| бір палаталы
| [[Перу Республикасы конгрессі|Республика конгрессі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Польша}}
| екі палаталы
| [[Польша Ұлттық жиыны|Ұлттық ассамблея]]
| [[Польша сенаты|Сенат]]
| [[Польша Республикасы Сейм|Сейм]]
|
|-
| {{Байрақ|Португалия}}
| бір палаталы
| [[Португалия Республика ассамблеясы|Республикасы ассамблеясы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Ресей}}
| екі палаталы
| [[Ресей Федералдық жиналысы|Федералдық жиналысы]]
| [[Ресей Федерация Кеңесі]]
| [[Мемлекеттік дума]]
| 
|-
| {{Байрақ|Руанда}}
| екі палаталы
| [[Руанда парламенті|Парламент]]
| [[Руанда сенаты|Сенат]]
| [[Руанда депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Румыния}}
| екі палаталы
| [[Румыния парламенті|Парламент]]
| [[Румыния сенаты|Сенат]]
| [[Румыния депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Сальвадор}}
| бір палаталы
| [[Сальвадор Заң шығарушы ассамблеясы|Заң шығарушы ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Самоа}}
| бір палаталы
| [[Самоа фоно|Фоно]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сан-Марино}}
| бір палаталы
| [[Сан-Мариноның Үлкен және Басты кеңесі|Үлкен және Басты кеңесі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сан-Томе және Принсипи}}
| бір палаталы
| [[Сан-Томе және Принсипи Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сауд Арабиясы}}
| бір палаталы, законосовещательный
| [[Мәжіліс аш-Шура (Сауд Арабиясы)|Мәжіліс аш-Шура]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сейшель аралдары}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық ассамблея (Сейшель аралдары)|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сенегал}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық жиын (Сенегал)|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сент-Винсент және Гренадиндер}}
| бір палаталы
| [[Сент-Винсент және Гренадиндер парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сент-Китс және Невис}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық жиын (Сент-Китс және Невис)|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сент-Люсия}}
| екі палаталы
| [[Сент-Люсия парламенті|Парламент]]
| [[Сент-Люсия сенаты|Сенат]]
| [[Сент-Люсия жиын үйі|Жиын үйі]]
|
|-
| {{Байрақ|Сербия}}
| бір палаталы
| [[Сербия халық жиыны|Скупщина]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сингапур}}
| бір палаталы
| [[Сингапур парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сирия}}
| бір палаталы
| [[Сирия Халық жиыны|Халық жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Словакия}}
| бір палаталы
| [[Словакия Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Словения}}
| екі палаталы
| [[Словения парламенті|Парламент]]
| [[Словения Мемлекеттік кеңесі|Мемлекеттік кеңес]]
| [[Словения Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Соломон аралдары}}
| бір палаталы
| [[Соломон аралдары парламенті|Ұлттық парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сомали}}
| екі палаталы
| [[Сомали федералды парламенті|Федералды парламент]]
| [[Сомали сенаты|Сенат]]
| [[Сомали Адамдар үйі|Адамдар үйі]]
| 
|-
| {{Байрақ|Судан}}
| екі палаталы
| [[Судан Ұлттық заң шығарушы жиыны|Ұлттық заң шығарушы жиыны]]
| [[Судан аймақтары кеңесі|Аймақтар кеңесі]]
| [[Судан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| 
|-
| {{Байрақ|Суринам}}
| бір палаталы
| [[Суринам Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сьерра-Леоне}}
| бір палаталы
| [[Сьерра-Леоне парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Тәжікстан}}
| екі палаталы
| [[Тәжікстан Жоғарғы Жиналысы|Ұлы Мәжіліс]]
| [[Тәжікстан Ұлттық Кеңесі|Ұлттық Мәжіліс]]
| [[Тәжікстан Өкілдер палатасы|Өкілдер Мәжілісі]]
|
|-
| {{Байрақ|Тайланд}}
| екі палаталы
| [[Тайланд Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| [[Тайланд сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Тайланд)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Танзания}}
| бір палаталы
| [[Танзания Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Того}}
| бір палаталы
| [[Того Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Тонга}}
| бір палаталы
| [[Тонга Заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Тринидад және Тобаго}}
| екі палаталы
| [[Тринидад және Тобаго парламенті|Парламент]]
| [[Тринидад және Тобаго сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Тринидад және Тобаго)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Тувалу}}
| бір палаталы
| [[Тувалу парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Тунис}}
| бір палаталы
| [[Тунис Халық өкілдері жиыны|Халық өкілдері жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Түрікменстан}}
| бір палаталы
| [[Түрікменстан Халық Мәслихаты|Халық Мәслихаты]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Түркия}}
| бір палаталы
| [[Түркияның Ұлы Ұлттық жиыны|Ұлы Ұлттық жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Уганда}}
| бір палаталы
| [[Уганда парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Өзбекстан}}
| екі палаталы
| [[Олий Мәжіліс|Ұлы Мәжіліс]]
| [[Олий Мәжілісінің Сенаты|Сенат]]
| [[Олий Мәжілісінің Заң шығару палатасы|Заң шығару палата]]
|
|-
| {{Байрақ|Украина}}
| бір палаталы
| [[Верховна Рада|Жоғарғы Рада]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Уругвай}}
| екі палаталы
| [[Уругвай Басты ассамблеясы|Басты ассамблея]]
| [[Уругвай сенаты|Сенат]]
| [[Уругвай депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Фиджи}}
| бір палаталы
| [[Фиджи парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Филиппиндер}}
| екі палаталы
| [[Филиппиндер конгрессі|Конгресс]]
| [[Филиппиндер сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Филиппиндер)|Өкілдер палатасы]]
| 
|-
| {{Байрақ|Финляндия}}
| бір палаталы
| [[Эдускунта]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Микронезия Федерациялық Штаттары}}
| бір палаталы
| [[Микронезия Федерациялық Штаттары конгрессі|Конгресс]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Франция}}
| екі палаталы
| [[Франция парламенті|Парламент]]
| [[Франция сенаты|Сенат]]
| [[Франция Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| 
|-
| {{Байрақ|Хорватия}}
| бір палаталы
| [[Сабор]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Орталық Африка Республикасы}}
| бір палаталы
| [[Орталық Африка Республикасы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Чад}}
| бір палаталы
| [[Чад парламенті|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Черногория}}
| бір палаталы
| [[Черногория парламенті|Скупщина]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Чехия}}
| екі палаталы
| [[Чехия парламенті|Парламент]]
| [[Чехия сенаты|Сенат]]
| [[Чехия Республикасы Парламентінің депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Чили}}
| екі палаталы
| [[Чили Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]]
| [[Чили сенаты|Сенат]]
| [[Чили депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Швейцария}}
| екі палаталы
| [[Швейцария федералды жиыны|Федералды жиын]]
| [[Швейцария кантондары кеңесі|Кантондар кеңесі]]
| [[Швейцария Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]]
|
|-
| {{Байрақ|Швеция}}
| бір палаталы
| [[Риксдаг]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Шри-Ланка}}
| бір палаталы
| [[Шри-Ланка парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Эквадор}}
| бір палаталы
| [[Эквадор Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Экваторлық Гвинея}}
| екі палаталы
| [[Экваторлық Гвинея парламенті|Парламент]]
| [[Экваторлық Гвинея сенаты|Сенат]]
| [[Депутаттар палатасы (Экваторлық Гвинея)|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Эритрея}}
| бір палаталы
| [[Эритрея парламенті|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Эсватини}}
| екі палаталы
| [[Эсватини парламенті|Парламент]]
| [[Эсватини сенаты|Сенат]]
| [[Эсватини Жиын үйі|Жиын үйі]]
| 
|-
| {{Байрақ|Эстония}}
| бір палаталы
| [[Рийгикогу]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Эфиопия}}
| екі палаталы
| [[Эфиопия парламенті|Парламент]]
| [[Федерация кеңесі (Эфиопия)|Федерация кеңесі]]
| [[Халық өкілдері палатасы (Эфиопия)|Халық өкілдері палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Оңтүстік Африка Республикасы}}
| екі палаталы
| [[Оңтүстік Африка Республикасы парламенті|Парламент]]
| [[Аймақтардың Ұлттық кеңесі]]
| [[Оңтүстік Африка Республикасы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Оңтүстік Судан}}
| екі палаталы
| [[Оңтүстік Судан Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| [[Оңтүстік Судан аймақтары кеңесі|Аймақтар кеңесі]]
| [[Оңтүстік Суданның Ұлттық Заң шығарушы Ассамблеясы|Ұлттық Заң шығарушы ассамблея]]
|
|- 
| {{Байрақ|Ямайка}}
| екі палаталы
| [[Ямайка парламенті|Парламент]]
| [[Ямайка сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Ямайка)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Жапония}}
| екі палаталы
| [[Жапония парламенті|Коккай]]
| [[Жапония Парламентінің Кеңесшілер палатасы|Кеңесшілер палатасы]]
| [[Өкілдер палатасы (Жапония)|Өкілдер палатасы]]
|
|}</text>
      <sha1>ai552bnghqh2u0x99b8mmeoc55t0w2z</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654612</id>
      <parentid>3654611</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T17:05:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3654612</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40019" sha1="mcxa5t7si6607kel0t173rgqjkgt2j1" xml:space="preserve">'''Парламенттер''' — барша тәуелсіз мемлекеттеріндегі заң шығарушы органдар.

== Халықаралық деңгейде танылған мемлекеттердің парламенттері ==
{{Ілеспе тақырыпша}}
{| class=&quot;wikitable sortable sticky-header&quot;
|- bgcolor=&quot;#cccccc&quot;
!Мемлекет
!Түрі
!Атауы
!Жоғарғы палата
!Төменгі палата
!Сайлау жүйесі
|-
| {{Байрақ|АҚШ}}
| екі палаталы
| [[АҚШ Конгрессі|Конгресс]]
| [[АҚШ Сенаты|Сенат]]
| [[АҚШ Өкілдер палатасы|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Албания}}
| бір палаталы
| [[Албания парламенті|Кувенд]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Алжир}}
| екі палаталы
| [[Алжир парламенті|Парламент]]
| [[Ұлт кеңесі (Алжир)|Ұлт кеңесі]]
| [[Алжир Ұлттық халық ассамблеясы|Ұлттық халық жиыны]]
|
|-
| {{Байрақ|Ангола}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық ассамблея (Ангола)|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Андорра}}
| бір палаталы
| [[Андорра Генералды кеңесі|Генералды кеңесі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Антигуа және Барбуда}}
| екі палаталы
| [[Антигуа және Барбуда парламенті|Парламент]]
| [[Антигуа және Барбуда сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Антигуа және Барбуда)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Аргентина}}
| екі палаталы
| [[Аргентина Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]]
| [[Аргентина сенаты|Сенат]]
| [[Аргентина депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Армения}}
| бір палаталы
| [[Армения Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Ауғанстан}}
| бір палаталы
| [[Рахбари Шура]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Аустралия}}
| екі палаталы
| [[Аустралия парламенті|Парламент]]
| [[Сенат (Аустралия)|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Аустралия)|Өкілдер палатасы]]
| 
|-
| {{Байрақ|Аустрия}}
| екі палаталы
| [[Аустрия парламенті|Федералды жиын]]
| [[Бундесрат (Аустрия)|Бундесрат]]
| [[Аустрия Ұлттық кеңесі|Ұлтрат]]
|
|-
| {{Байрақ|Әзербайжан}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық Мәжіліс (Әзербайжан)|Милли Мәжіліс]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Біріккен Араб Әмірліктері}}
| бір палаталы
| [[Федералды ұлттық кеңес]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Багам аралдары}}
| екі палаталы
| [[Багам аралдары парламенті|Парламент]]
| [[Багам аралдары сенаты|Сенат]]
| [[Багам аралдары жиын палатасы|Жиын палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Бангладеш}}
| бір палаталы
| [[Бангладеш Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Барбадос}}
| екі палаталы
| [[Барбадос парламенті|Парламент]]
| [[Барбадос сенаты|Сенат]]
| [[Барбадос Жиын палатасы|Жиын палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Бахрейн}}
| екі палаталы
| [[Бахрейн Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| [[Мәжіліс кеңесі (Бахрейн)|Мәжіліс кеңесі]]
| [[Өкілдер кеңесі (Бахрейн)|Өкілдер кеңесі]]
|
|-
| {{Байрақ|Беларусь}}
| екі палаталы
| [[Беларусь Республикасының Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| [[Республика кеңесі (Беларусь)|Республика кеңесі]]
| [[Өкілдер палатасы (Беларусь)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Белиз}}
| екі палаталы
| [[Белиз Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| [[Сенат (Белиз)|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Белиз)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Бельгия}}
| екі палаталы
| [[Бельгия федералды парламенті|Федералды парламенті]]
| [[Бельгия сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Бельгия)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Бенин}}
| бір палаталы
| [[Бенин Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Болгария}}
| бір палаталы
| [[Болгария халық жиыны|Халық жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Боливия}}
| екі палаталы
| [[Боливия парламенті|Заң шығарушы ассамблея]]
| [[Боливия сенаторлар палатасы|Сенат]]
| [[Боливия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Босния және Герцеговина}}
| екі палаталы
| [[Босния және Герцеговина Парламенттік ассамблеясы|Парламенттік ассамблея]]
| [[Халықтар палатасы (Босния және Герцеговина)|Халықтар палатасы]]
| [[Өкілдер палатасы (Босния және Герцеговина)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Ботсвана}}
| бір палаталы
| [[Ботсвана парламенті|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Бразилия}}
| екі палаталы
| [[Бразилия Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]]
| [[Бразилия Федералды сенаты|Федералды сенаты]]
| [[Бразилия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Бруней}}
| бір палаталы
| [[Бруней парламенті|Заң шығарушы кеңес]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Буркина-Фасо}}
| бір палаталы
| [[Буркина-Фасо Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Бурунди}}
| екі палаталы
| [[Бурунди парламенті|Парламент]]
| [[Бурунди сенаты|Сенат]]
| [[Бурунди Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|-
| {{Байрақ|Бутан}}
| екі палаталы
| [[Бутан парламенті|Цонгду]]
| [[Бутан Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]]
| [[Бутан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Вануату}}
| бір палаталы
| [[Вануату парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Ватикан}}
| бір палаталы
| [[Ватикан қала-мемлекеті істері жөніндегі Папа комиссиясы|Ватикан істері жөніндегі Папа комиссиясы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Ұлыбритания}}
| екі палаталы
| [[Ұлыбритания парламенті|Парламент]]
| [[Лордтар палатасы]]
| [[Ұлыбритания Қауымдар палатасы|Қауымдар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Мажарстан}}
| бір палаталы
| [[Мемлекеттік жиын (Мажарстан)|Мемлекеттік жиын]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Венесуэла}}
| бір палаталы
| [[Венесуэла Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Шығыс Тимор}}
| бір палаталы
| [[Шығыс Тимор парламенті|Парламент]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Вьетнам}}
| бір палаталы
| [[Вьетнам Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Габон}}
| екі палаталы
| [[Габон парламенті|Парламент]]
| [[Габон сенаты|Сенат]]
| [[Габон Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| 
|-
| {{Байрақ|Гаити}}
| екі палаталы
| [[Гаити парламенті|Парламент]]
| [[Сенат (Гаити)|Сенат]]
| [[Депутаттар палатасы (Гаити)|Депутаттар палатасы]]
| 
|-
| {{Байрақ|Гайана}}
| бір палаталы
| [[Гайана Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| 
| 
| 
|-
| {{Байрақ|Гамбия}}
| бір палаталы
| [[Гамбия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Гана}}
| бір палаталы
| [[Гана парламенті|Парламент]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Гватемала}}
| бір палаталы
| [[Гватемала Республикасының Конгресі|Конгресс]]
| 
| 
| 
|-
| {{Байрақ|Гвинея}}
| бір палаталы
| [[Гвинея Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Гвинея-Бисау}}
| бір палаталы
| [[Гвинея-Бисау Ұлттық халық жиыны|Ұлттық халық жиыны]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Германия}}
| екі палаталы
| [[Федералды жиын (Германия)|Федералды жиын]]
| [[Бундесрат]]
| [[Бундестаг]]
| 
|-
| {{Байрақ|Гондурас}}
| бір палаталы
| [[Гондурас Ұлттық Конгрессі|Конгресс]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Гренада}}
| екі палаталы
| [[Гренада парламенті|Парламент]]
| [[Гренада сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Гренада)|Өкілдер палатасы]]
| 
|-
| {{Байрақ|Грекия}}
| бір палаталы
| [[Грекия парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Грузия}}
| бір палаталы
| [[Грузия парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
|-
| {{Байрақ|Дания}}
| бір палаталы
| [[Фолькетинг]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Конго Демократиялық Республикасы}}
| екі палаталы
| [[Конго ДР парламенті|Парламент]]
| [[Конго ДР сенаты|Сенат]]
| [[Конго ДР Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Джибути}}
| бір палаталы
| [[Джибути Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Доминика}}
| бір палаталы
| [[Доминика жиын палатасы|Жиын палатасы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Доминикан Республикасы}}
| екі палаталы
| [[Доминикан Республикасы парламенті|Конгресс]]
| [[Доминикан Республикасы сенаты|Сенат]]
| [[Доминикан Республикасы депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Мысыр}}
| екі палаталы
| [[Мысыр парламенті|Парламент]]
| [[Мысыр сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Мысыр)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Замбия}}
| бір палаталы
| [[Замбия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| 
| 
| 
|-
| {{Байрақ|Зимбабве}}
| екі палаталы
| [[Зимбабве парламенті|Парламент]]
| [[Зимбабве сенаті|Сенат]]
| [[Зимбабве Жиын палатасы|Жиын палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Израиль}}
| бір палаталы
| [[Кнессет]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Үндістан}}
| екі палаталы
| [[Үндістан парламенті|Сансад]]
| [[Раджия сабха]]
| [[Лок сабха]]
| 
|-
| {{Байрақ|Индонезия}}
| екі палаталы
| [[Халықтық консультативтік конгресс]]
| [[Аймақтық өкілдер кеңесі]]
| [[Халықтық өкілдер кеңесі (Индонезия)|Халықтық өкілдер кеңесі]] 
|
|-
| {{Байрақ|Иордания}}
| екі палаталы
| [[Иордания Халық жиыны|Мәжіліс]]
| [[Иордания Аяндар жиыны|Аяндар жиыны]]
| [[Өкілдер палатасы (Иордания)|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Ирак}}
| бір палаталы (уақытша)
| [[Ирак Өкілдер кеңесі|Өкілдер кеңесі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Иран}}
| бір палаталы
| [[Исламдық Мәжіліс кеңесі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Ирландия}}
| екі палаталы
| [[Ирландия парламенті|Ойряхтас]]
| [[Ирландия сенаты]]
| [[Ирландия Өкілдер палатасы|Дойл Ерен]]
|
|-
| {{Байрақ|Исландия}}
| бір палаталы
| [[Парламент Исландии|Альтинг]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Испания}}
| екі палаталы
| [[Испания Басты кортестері|Басты кортестер]]
| [[Испания сенаты|Сенат]]
| [[Депутаттар конгресі|Депутаттар конгресі]]
|
|-
| {{Байрақ|Италия}}
| екі палаталы
| [[Италия парламенті|Парламент]]
| [[Италия сенаты|Сенат]]
| [[Италия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Йемен}}
| бір палаталы
| [[Өкілдер палатасы (Йемен)|Өкілдер палатасы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Кабо-Верде}}
| бір палаталы
| [[Кабо-Верде Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Қазақстан}}
| екі палаталы
| [[Қазақстан Республикасының Парламенті|Парламент]]
| [[Қазақстан Парламентінің Сенаты|Сенат]]
| [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]]
| 
|-
| {{Байрақ|Камбоджа}}
| екі палаталы
| [[Камбоджа парламенті|Парламент]]
| [[Камбоджа сенаты|Сенат]]
| [[Камбоджа Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Камерун}}
| екі палаталы
| [[Камерун парламенті|Парламент]]
| [[Камерун сенаты|Сенат]]
| [[Камерун Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|-
| {{Байрақ|Канада}}
| екі палаталы
| [[Канада парламенті|Парламент]]
| [[Канада сенаты|Сенат]]
| [[Канада Қауымдары палатасы|Қауымдар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Катар}}
| бір палаталы
| [[Катар Мәжіліс кеңесі|Мәжіліс кеңесі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Кения}}
| екі палаталы
| [[Кения парламенті|Парламент]]
| [[Кения сенаты|Сенат]]
| [[Кения Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Кипр}}
| бір палаталы
| [[Кипр Республикасы парламенті|Өкілдер палатасы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Қырғызстан}}
| бір палаталы
| [[Жоғарғы Кеңес (Қырғызстан)|Жоғарғы Кеңес]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Кирибати}}
| бір палаталы
| [[Жиын палатасы (Кирибати)|Жиын палатасы]]
|
|
|
|- 
| {{Байрақ|Қытай}}
| бір палаталы
| [[Бүкілқытайлық халық өкілдерінің жиналысы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Солтүстік Корея}}
| бір палаталы
| [[КХДР Жоғарғы халық жиыны|Жоғарғы халық жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Оңтүстік Корея}}
| бір палаталы
| [[Корея Республикасының Ұлттық жиналысы|Ұлттық жиын]]
| 
| 
|&gt;
|-
| {{Байрақ|Колумбия}}
| екі палаталы
| [[Колумбия конгрессі|Конгресс]]
| [[Колумбия сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Колумбия)|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Конго Республикасы}}
| екі палаталы
| [[Конго Республикасы парламенті|Парламент]]
| [[Конго Республикасы сенаті|Сенат]]
| [[Конго Республикасы Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|-
| {{Байрақ|Коморлар}}
| бір палаталы
| [[Коморлар одағы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Коста-Рика}}
| бір палаталы
| [[Коста-Рика Заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Кот-д’Ивуар}}
| екі палаталы
| [[Кот-д’Ивуар парламенті|Парламент]]
| [[Кот-д’Ивуар сенаті |Сенат]]
| [[Ұлттық жиын (Кот-д’Ивуар)|Ұлттық жиын]]
|
|-
| {{Байрақ|Куба}}
| бір палаталы
| [[Халық билігінің ұлттық ассамблеясы (Куба)|Халық билігінің ұлттық ассамблеясы]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Кувейт}}
| бір палаталы
| [[Кувейт парламенті|Мәжіліс әл-Умма]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Латвия}}
| бір палаталы
| [[Латвия Сейм|Сейм]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Лаос}}
| бір палаталы
| [[Лаос парламенті|Ұлттық ассамблея]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Лесото}}
| екі палаталы
| [[Лесото парламенті|Парламент]]
| [[Лесото сенаты|Сенат]]
| [[Ұлттық жиын (Лесото)|Ұлттық жиын]]
|
|-
| {{Байрақ|Либерия}}
| екі палаталы
| [[Либерия парламенті|Парламент]]
| [[Либерия сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Либерия)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Ливан}}
| бір палаталы
| [[Ливан парламенті|Өкілдер палатасы]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Ливия}}
| бір палаталы
| [[Ливия өкілдер палатасы|Өкілдер палатасы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Литва}}
| бір палаталы
| [[Литва Сейм|Сейм]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Лихтенштейн}}
| бір палаталы
| [[Лихтенштейн Ландтаг|Ландтаг]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Люксембург}}
| бір палаталы
| [[Люксембург депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Маврикий}}
| бір палаталы
| [[Маврикия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Мавритания}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық жиын (Мавритания)|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Мадагаскар}}
| екі палаталы
| [[Мадагаскар парламенті|Парламент]]
| [[Мадагаскар сенаты|Сенат]]
| [[Мадагаскар Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| 
|-
| {{Байрақ|Солтүстік Македония}}
| бір палаталы
| [[Солтүстік Македония жиыны|Жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Малави}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық жиын (Малави)|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Малайзия}}
| екі палаталы
| [[Малайзия парламенті|Парламент]]
| [[Ұлт Үйі (Малайзия)|Ұлт Үйі]]
| [[Халық Үйі (Малайзия)|Халық Үйі]]
|
|-
| {{Байрақ|Мали}}
| бір палаталы
| [[Мали Ұлттық жиыны|Жиын]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Мальта}}
| бір палаталы
| [[Мальта парламенті|Өкілдер палатасы]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Мальдивтер}}
| бір палаталы
| [[Мальдивтер парламенті|Парламент]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Марокко}}
| екі палаталы
| [[Марокко парламенті|Парламент]]
| [[Кеңесшілер палатасы (Марокко)|Кеңесшілер палатасы]]
| [[Өкілдер палатасы (Марокко)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Маршалл аралдары}}
| бір палаталы
| [[Маршалл аралдарының заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Мексика}}
| екі палаталы
| [[Мексика конгрессі|Одақтас конгресс]]
| [[Мексика сенаты|Сенат]]
| [[Депутаттар палатасы (Мексика)|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Мозамбик}}
| бір палаталы
| [[Республика жиыны (Мозамбик)|Республика жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Молдова}}
| бір палаталы
| [[Молдова парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Монако}}
| бір палаталы
| [[Монако Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Моңғолия}}
| бір палаталы
| [[Мемлекеттік Ұлы хурал]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Мьянма}}
| екі палаталы
| [[Одақ ассамблеясы]]
| [[Ұлттар палатасы]]
| [[Өкілдер палатасы (Мьянма)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Намибия}}
| екі палаталы
| [[Намибия парламенті|Парламент]]
| [[Намибия Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]]
| [[Намибия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Науру}}
| бір палаталы
| [[Науру парламенті|Парламент]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Непал}}
| екі палаталы
| [[Непал парламенті|Парламент]]
| [[Непал Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| [[Өкілдер палатасы (Непал)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Нигер}}
| бір палаталы
| [[Нигер Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Нигерия}}
| екі палаталы
| [[Нигерия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| [[Нигерия сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Нигерия)|Өкілдер палатасы]]
| 
|-
| {{Байрақ|Нидерланд}}
| екі палаталы
| [[Басты штаттар (Нидерланд)|Басты штаттар]]
| [[Нидерланд сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Нидерланд)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Никарагуа}}
| бір палаталы
| [[Никарагуа Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Жаңа Зеландия}}
| бір палаталы
| [[Жаңа Зеландия парламенті|Парламент]]
|
| [[Өкілдер палатасы (Жаңа Зеландия)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Норвегия}}
| бір палаталы
| [[Стортинг]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Оман}}
| бір палаталы
| [[Оман парламенті|Мәжіліс аш-Шура]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Пәкістан}}
| екі палаталы
| [[Пәкістан парламенті|Мәжіліс-е Шура]]
| [[Пәкістан сенаты|Сенат]]
| [[Пәкістан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Палау}}
| екі палаталы
| [[Палау Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]]
| [[Палау сенаты|Сенат]]
| [[Палау делегаттар палатасы|Делегаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Панама}}
| бір палаталы
| [[Панама Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Папуа — Жаңа Гвинея}}
| бір палаталы
| [[Папуа — Жаңа Гвинея Ұлттық парламенті|Ұлттық парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Парагвай}}
| екі палаталы
| [[Парагвай конгрессі|Конгресс]]
| [[Парагвай сенаты|Сенат]]
| [[Парагвай депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Перу}}
| бір палаталы
| [[Перу Республикасы конгрессі|Республика конгрессі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Польша}}
| екі палаталы
| [[Польша Ұлттық жиыны|Ұлттық ассамблея]]
| [[Польша сенаты|Сенат]]
| [[Польша Республикасы Сейм|Сейм]]
|
|-
| {{Байрақ|Португалия}}
| бір палаталы
| [[Португалия Республика ассамблеясы|Республикасы ассамблеясы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Ресей}}
| екі палаталы
| [[Ресей Федералдық жиналысы|Федералдық жиналысы]]
| [[Ресей Федерация Кеңесі]]
| [[Мемлекеттік дума]]
| 
|-
| {{Байрақ|Руанда}}
| екі палаталы
| [[Руанда парламенті|Парламент]]
| [[Руанда сенаты|Сенат]]
| [[Руанда депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Румыния}}
| екі палаталы
| [[Румыния парламенті|Парламент]]
| [[Румыния сенаты|Сенат]]
| [[Румыния депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Сальвадор}}
| бір палаталы
| [[Сальвадор Заң шығарушы ассамблеясы|Заң шығарушы ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Самоа}}
| бір палаталы
| [[Самоа фоно|Фоно]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сан-Марино}}
| бір палаталы
| [[Сан-Мариноның Үлкен және Басты кеңесі|Үлкен және Басты кеңесі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сан-Томе және Принсипи}}
| бір палаталы
| [[Сан-Томе және Принсипи Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сауд Арабиясы}}
| бір палаталы, законосовещательный
| [[Мәжіліс аш-Шура (Сауд Арабиясы)|Мәжіліс аш-Шура]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сейшель аралдары}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық ассамблея (Сейшель аралдары)|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сенегал}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық жиын (Сенегал)|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сент-Винсент және Гренадиндер}}
| бір палаталы
| [[Сент-Винсент және Гренадиндер парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сент-Китс және Невис}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық жиын (Сент-Китс және Невис)|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сент-Люсия}}
| екі палаталы
| [[Сент-Люсия парламенті|Парламент]]
| [[Сент-Люсия сенаты|Сенат]]
| [[Сент-Люсия жиын үйі|Жиын үйі]]
|
|-
| {{Байрақ|Сербия}}
| бір палаталы
| [[Сербия халық жиыны|Скупщина]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сингапур}}
| бір палаталы
| [[Сингапур парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сирия}}
| бір палаталы
| [[Сирия Халық жиыны|Халық жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Словакия}}
| бір палаталы
| [[Словакия Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Словения}}
| екі палаталы
| [[Словения парламенті|Парламент]]
| [[Словения Мемлекеттік кеңесі|Мемлекеттік кеңес]]
| [[Словения Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Соломон аралдары}}
| бір палаталы
| [[Соломон аралдары парламенті|Ұлттық парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сомали}}
| екі палаталы
| [[Сомали федералды парламенті|Федералды парламент]]
| [[Сомали сенаты|Сенат]]
| [[Сомали Адамдар үйі|Адамдар үйі]]
| 
|-
| {{Байрақ|Судан}}
| екі палаталы
| [[Судан Ұлттық заң шығарушы жиыны|Ұлттық заң шығарушы жиыны]]
| [[Судан аймақтары кеңесі|Аймақтар кеңесі]]
| [[Судан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| 
|-
| {{Байрақ|Суринам}}
| бір палаталы
| [[Суринам Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сьерра-Леоне}}
| бір палаталы
| [[Сьерра-Леоне парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Тәжікстан}}
| екі палаталы
| [[Тәжікстан Жоғарғы Жиналысы|Ұлы Мәжіліс]]
| [[Тәжікстан Ұлттық Кеңесі|Ұлттық Мәжіліс]]
| [[Тәжікстан Өкілдер палатасы|Өкілдер Мәжілісі]]
|
|-
| {{Байрақ|Тайланд}}
| екі палаталы
| [[Тайланд Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| [[Тайланд сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Тайланд)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Танзания}}
| бір палаталы
| [[Танзания Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Того}}
| бір палаталы
| [[Того Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Тонга}}
| бір палаталы
| [[Тонга Заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Тринидад және Тобаго}}
| екі палаталы
| [[Тринидад және Тобаго парламенті|Парламент]]
| [[Тринидад және Тобаго сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Тринидад және Тобаго)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Тувалу}}
| бір палаталы
| [[Тувалу парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Тунис}}
| бір палаталы
| [[Тунис Халық өкілдері жиыны|Халық өкілдері жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Түрікменстан}}
| бір палаталы
| [[Түрікменстан Халық Мәслихаты|Халық Мәслихаты]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Түркия}}
| бір палаталы
| [[Түркияның Ұлы Ұлттық жиыны|Ұлы Ұлттық жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Уганда}}
| бір палаталы
| [[Уганда парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Өзбекстан}}
| екі палаталы
| [[Олий Мәжіліс|Ұлы Мәжіліс]]
| [[Олий Мәжілісінің Сенаты|Сенат]]
| [[Олий Мәжілісінің Заң шығару палатасы|Заң шығару палата]]
|
|-
| {{Байрақ|Украина}}
| бір палаталы
| [[Верховна Рада|Жоғарғы Рада]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Уругвай}}
| екі палаталы
| [[Уругвай Басты ассамблеясы|Басты ассамблея]]
| [[Уругвай сенаты|Сенат]]
| [[Уругвай депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Фиджи}}
| бір палаталы
| [[Фиджи парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Филиппиндер}}
| екі палаталы
| [[Филиппиндер конгрессі|Конгресс]]
| [[Филиппиндер сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Филиппиндер)|Өкілдер палатасы]]
| 
|-
| {{Байрақ|Финляндия}}
| бір палаталы
| [[Эдускунта]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Микронезия Федерациялық Штаттары}}
| бір палаталы
| [[Микронезия Федерациялық Штаттары конгрессі|Конгресс]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Франция}}
| екі палаталы
| [[Франция парламенті|Парламент]]
| [[Франция сенаты|Сенат]]
| [[Франция Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| 
|-
| {{Байрақ|Хорватия}}
| бір палаталы
| [[Сабор]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Орталық Африка Республикасы}}
| бір палаталы
| [[Орталық Африка Республикасы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Чад}}
| бір палаталы
| [[Чад парламенті|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Черногория}}
| бір палаталы
| [[Черногория парламенті|Скупщина]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Чехия}}
| екі палаталы
| [[Чехия парламенті|Парламент]]
| [[Чехия сенаты|Сенат]]
| [[Чехия Республикасы Парламентінің депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Чили}}
| екі палаталы
| [[Чили Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]]
| [[Чили сенаты|Сенат]]
| [[Чили депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Швейцария}}
| екі палаталы
| [[Швейцария федералды жиыны|Федералды жиын]]
| [[Швейцария кантондары кеңесі|Кантондар кеңесі]]
| [[Швейцария Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]]
|
|-
| {{Байрақ|Швеция}}
| бір палаталы
| [[Риксдаг]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Шри-Ланка}}
| бір палаталы
| [[Шри-Ланка парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Эквадор}}
| бір палаталы
| [[Эквадор Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Экваторлық Гвинея}}
| екі палаталы
| [[Экваторлық Гвинея парламенті|Парламент]]
| [[Экваторлық Гвинея сенаты|Сенат]]
| [[Депутаттар палатасы (Экваторлық Гвинея)|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Эритрея}}
| бір палаталы
| [[Эритрея парламенті|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Эсватини}}
| екі палаталы
| [[Эсватини парламенті|Парламент]]
| [[Эсватини сенаты|Сенат]]
| [[Эсватини Жиын үйі|Жиын үйі]]
| 
|-
| {{Байрақ|Эстония}}
| бір палаталы
| [[Рийгикогу]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Эфиопия}}
| екі палаталы
| [[Эфиопия парламенті|Парламент]]
| [[Федерация кеңесі (Эфиопия)|Федерация кеңесі]]
| [[Халық өкілдері палатасы (Эфиопия)|Халық өкілдері палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Оңтүстік Африка Республикасы}}
| екі палаталы
| [[Оңтүстік Африка Республикасы парламенті|Парламент]]
| [[Аймақтардың Ұлттық кеңесі]]
| [[Оңтүстік Африка Республикасы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Оңтүстік Судан}}
| екі палаталы
| [[Оңтүстік Судан Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| [[Оңтүстік Судан аймақтары кеңесі|Аймақтар кеңесі]]
| [[Оңтүстік Суданның Ұлттық Заң шығарушы Ассамблеясы|Ұлттық Заң шығарушы ассамблея]]
|
|- 
| {{Байрақ|Ямайка}}
| екі палаталы
| [[Ямайка парламенті|Парламент]]
| [[Ямайка сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Ямайка)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Жапония}}
| екі палаталы
| [[Жапония парламенті|Коккай]]
| [[Жапония Парламентінің Кеңесшілер палатасы|Кеңесшілер палатасы]]
| [[Өкілдер палатасы (Жапония)|Өкілдер палатасы]]
|
|}</text>
      <sha1>mcxa5t7si6607kel0t173rgqjkgt2j1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654613</id>
      <parentid>3654612</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T17:06:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3654613</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40036" sha1="rjqswbrsbf07674rdi16m8evtlsdu71" xml:space="preserve">'''Парламенттер''' — бүкіл әлемдегі тәуелсіз мемлекеттеріндегі заң шығарушы органдар.

== Халықаралық деңгейде танылған мемлекеттердің парламенттері ==
{{Ілеспе тақырыпша}}
{| class=&quot;wikitable sortable sticky-header&quot;
|- bgcolor=&quot;#cccccc&quot;
!Мемлекет
!Түрі
!Атауы
!Жоғарғы палата
!Төменгі палата
!Сайлау жүйесі
|-
| {{Байрақ|АҚШ}}
| екі палаталы
| [[АҚШ Конгрессі|Конгресс]]
| [[АҚШ Сенаты|Сенат]]
| [[АҚШ Өкілдер палатасы|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Албания}}
| бір палаталы
| [[Албания парламенті|Кувенд]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Алжир}}
| екі палаталы
| [[Алжир парламенті|Парламент]]
| [[Ұлт кеңесі (Алжир)|Ұлт кеңесі]]
| [[Алжир Ұлттық халық ассамблеясы|Ұлттық халық жиыны]]
|
|-
| {{Байрақ|Ангола}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық ассамблея (Ангола)|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Андорра}}
| бір палаталы
| [[Андорра Генералды кеңесі|Генералды кеңесі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Антигуа және Барбуда}}
| екі палаталы
| [[Антигуа және Барбуда парламенті|Парламент]]
| [[Антигуа және Барбуда сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Антигуа және Барбуда)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Аргентина}}
| екі палаталы
| [[Аргентина Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]]
| [[Аргентина сенаты|Сенат]]
| [[Аргентина депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Армения}}
| бір палаталы
| [[Армения Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Ауғанстан}}
| бір палаталы
| [[Рахбари Шура]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Аустралия}}
| екі палаталы
| [[Аустралия парламенті|Парламент]]
| [[Сенат (Аустралия)|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Аустралия)|Өкілдер палатасы]]
| 
|-
| {{Байрақ|Аустрия}}
| екі палаталы
| [[Аустрия парламенті|Федералды жиын]]
| [[Бундесрат (Аустрия)|Бундесрат]]
| [[Аустрия Ұлттық кеңесі|Ұлтрат]]
|
|-
| {{Байрақ|Әзербайжан}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық Мәжіліс (Әзербайжан)|Милли Мәжіліс]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Біріккен Араб Әмірліктері}}
| бір палаталы
| [[Федералды ұлттық кеңес]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Багам аралдары}}
| екі палаталы
| [[Багам аралдары парламенті|Парламент]]
| [[Багам аралдары сенаты|Сенат]]
| [[Багам аралдары жиын палатасы|Жиын палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Бангладеш}}
| бір палаталы
| [[Бангладеш Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Барбадос}}
| екі палаталы
| [[Барбадос парламенті|Парламент]]
| [[Барбадос сенаты|Сенат]]
| [[Барбадос Жиын палатасы|Жиын палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Бахрейн}}
| екі палаталы
| [[Бахрейн Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| [[Мәжіліс кеңесі (Бахрейн)|Мәжіліс кеңесі]]
| [[Өкілдер кеңесі (Бахрейн)|Өкілдер кеңесі]]
|
|-
| {{Байрақ|Беларусь}}
| екі палаталы
| [[Беларусь Республикасының Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| [[Республика кеңесі (Беларусь)|Республика кеңесі]]
| [[Өкілдер палатасы (Беларусь)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Белиз}}
| екі палаталы
| [[Белиз Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| [[Сенат (Белиз)|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Белиз)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Бельгия}}
| екі палаталы
| [[Бельгия федералды парламенті|Федералды парламенті]]
| [[Бельгия сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Бельгия)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Бенин}}
| бір палаталы
| [[Бенин Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Болгария}}
| бір палаталы
| [[Болгария халық жиыны|Халық жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Боливия}}
| екі палаталы
| [[Боливия парламенті|Заң шығарушы ассамблея]]
| [[Боливия сенаторлар палатасы|Сенат]]
| [[Боливия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Босния және Герцеговина}}
| екі палаталы
| [[Босния және Герцеговина Парламенттік ассамблеясы|Парламенттік ассамблея]]
| [[Халықтар палатасы (Босния және Герцеговина)|Халықтар палатасы]]
| [[Өкілдер палатасы (Босния және Герцеговина)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Ботсвана}}
| бір палаталы
| [[Ботсвана парламенті|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Бразилия}}
| екі палаталы
| [[Бразилия Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]]
| [[Бразилия Федералды сенаты|Федералды сенаты]]
| [[Бразилия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Бруней}}
| бір палаталы
| [[Бруней парламенті|Заң шығарушы кеңес]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Буркина-Фасо}}
| бір палаталы
| [[Буркина-Фасо Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Бурунди}}
| екі палаталы
| [[Бурунди парламенті|Парламент]]
| [[Бурунди сенаты|Сенат]]
| [[Бурунди Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|-
| {{Байрақ|Бутан}}
| екі палаталы
| [[Бутан парламенті|Цонгду]]
| [[Бутан Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]]
| [[Бутан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Вануату}}
| бір палаталы
| [[Вануату парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Ватикан}}
| бір палаталы
| [[Ватикан қала-мемлекеті істері жөніндегі Папа комиссиясы|Ватикан істері жөніндегі Папа комиссиясы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Ұлыбритания}}
| екі палаталы
| [[Ұлыбритания парламенті|Парламент]]
| [[Лордтар палатасы]]
| [[Ұлыбритания Қауымдар палатасы|Қауымдар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Мажарстан}}
| бір палаталы
| [[Мемлекеттік жиын (Мажарстан)|Мемлекеттік жиын]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Венесуэла}}
| бір палаталы
| [[Венесуэла Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Шығыс Тимор}}
| бір палаталы
| [[Шығыс Тимор парламенті|Парламент]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Вьетнам}}
| бір палаталы
| [[Вьетнам Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Габон}}
| екі палаталы
| [[Габон парламенті|Парламент]]
| [[Габон сенаты|Сенат]]
| [[Габон Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| 
|-
| {{Байрақ|Гаити}}
| екі палаталы
| [[Гаити парламенті|Парламент]]
| [[Сенат (Гаити)|Сенат]]
| [[Депутаттар палатасы (Гаити)|Депутаттар палатасы]]
| 
|-
| {{Байрақ|Гайана}}
| бір палаталы
| [[Гайана Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| 
| 
| 
|-
| {{Байрақ|Гамбия}}
| бір палаталы
| [[Гамбия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Гана}}
| бір палаталы
| [[Гана парламенті|Парламент]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Гватемала}}
| бір палаталы
| [[Гватемала Республикасының Конгресі|Конгресс]]
| 
| 
| 
|-
| {{Байрақ|Гвинея}}
| бір палаталы
| [[Гвинея Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Гвинея-Бисау}}
| бір палаталы
| [[Гвинея-Бисау Ұлттық халық жиыны|Ұлттық халық жиыны]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Германия}}
| екі палаталы
| [[Федералды жиын (Германия)|Федералды жиын]]
| [[Бундесрат]]
| [[Бундестаг]]
| 
|-
| {{Байрақ|Гондурас}}
| бір палаталы
| [[Гондурас Ұлттық Конгрессі|Конгресс]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Гренада}}
| екі палаталы
| [[Гренада парламенті|Парламент]]
| [[Гренада сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Гренада)|Өкілдер палатасы]]
| 
|-
| {{Байрақ|Грекия}}
| бір палаталы
| [[Грекия парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Грузия}}
| бір палаталы
| [[Грузия парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
|-
| {{Байрақ|Дания}}
| бір палаталы
| [[Фолькетинг]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Конго Демократиялық Республикасы}}
| екі палаталы
| [[Конго ДР парламенті|Парламент]]
| [[Конго ДР сенаты|Сенат]]
| [[Конго ДР Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Джибути}}
| бір палаталы
| [[Джибути Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Доминика}}
| бір палаталы
| [[Доминика жиын палатасы|Жиын палатасы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Доминикан Республикасы}}
| екі палаталы
| [[Доминикан Республикасы парламенті|Конгресс]]
| [[Доминикан Республикасы сенаты|Сенат]]
| [[Доминикан Республикасы депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Мысыр}}
| екі палаталы
| [[Мысыр парламенті|Парламент]]
| [[Мысыр сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Мысыр)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Замбия}}
| бір палаталы
| [[Замбия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| 
| 
| 
|-
| {{Байрақ|Зимбабве}}
| екі палаталы
| [[Зимбабве парламенті|Парламент]]
| [[Зимбабве сенаті|Сенат]]
| [[Зимбабве Жиын палатасы|Жиын палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Израиль}}
| бір палаталы
| [[Кнессет]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Үндістан}}
| екі палаталы
| [[Үндістан парламенті|Сансад]]
| [[Раджия сабха]]
| [[Лок сабха]]
| 
|-
| {{Байрақ|Индонезия}}
| екі палаталы
| [[Халықтық консультативтік конгресс]]
| [[Аймақтық өкілдер кеңесі]]
| [[Халықтық өкілдер кеңесі (Индонезия)|Халықтық өкілдер кеңесі]] 
|
|-
| {{Байрақ|Иордания}}
| екі палаталы
| [[Иордания Халық жиыны|Мәжіліс]]
| [[Иордания Аяндар жиыны|Аяндар жиыны]]
| [[Өкілдер палатасы (Иордания)|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Ирак}}
| бір палаталы (уақытша)
| [[Ирак Өкілдер кеңесі|Өкілдер кеңесі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Иран}}
| бір палаталы
| [[Исламдық Мәжіліс кеңесі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Ирландия}}
| екі палаталы
| [[Ирландия парламенті|Ойряхтас]]
| [[Ирландия сенаты]]
| [[Ирландия Өкілдер палатасы|Дойл Ерен]]
|
|-
| {{Байрақ|Исландия}}
| бір палаталы
| [[Парламент Исландии|Альтинг]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Испания}}
| екі палаталы
| [[Испания Басты кортестері|Басты кортестер]]
| [[Испания сенаты|Сенат]]
| [[Депутаттар конгресі|Депутаттар конгресі]]
|
|-
| {{Байрақ|Италия}}
| екі палаталы
| [[Италия парламенті|Парламент]]
| [[Италия сенаты|Сенат]]
| [[Италия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Йемен}}
| бір палаталы
| [[Өкілдер палатасы (Йемен)|Өкілдер палатасы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Кабо-Верде}}
| бір палаталы
| [[Кабо-Верде Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Қазақстан}}
| екі палаталы
| [[Қазақстан Республикасының Парламенті|Парламент]]
| [[Қазақстан Парламентінің Сенаты|Сенат]]
| [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]]
| 
|-
| {{Байрақ|Камбоджа}}
| екі палаталы
| [[Камбоджа парламенті|Парламент]]
| [[Камбоджа сенаты|Сенат]]
| [[Камбоджа Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Камерун}}
| екі палаталы
| [[Камерун парламенті|Парламент]]
| [[Камерун сенаты|Сенат]]
| [[Камерун Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|-
| {{Байрақ|Канада}}
| екі палаталы
| [[Канада парламенті|Парламент]]
| [[Канада сенаты|Сенат]]
| [[Канада Қауымдары палатасы|Қауымдар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Катар}}
| бір палаталы
| [[Катар Мәжіліс кеңесі|Мәжіліс кеңесі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Кения}}
| екі палаталы
| [[Кения парламенті|Парламент]]
| [[Кения сенаты|Сенат]]
| [[Кения Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Кипр}}
| бір палаталы
| [[Кипр Республикасы парламенті|Өкілдер палатасы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Қырғызстан}}
| бір палаталы
| [[Жоғарғы Кеңес (Қырғызстан)|Жоғарғы Кеңес]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Кирибати}}
| бір палаталы
| [[Жиын палатасы (Кирибати)|Жиын палатасы]]
|
|
|
|- 
| {{Байрақ|Қытай}}
| бір палаталы
| [[Бүкілқытайлық халық өкілдерінің жиналысы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Солтүстік Корея}}
| бір палаталы
| [[КХДР Жоғарғы халық жиыны|Жоғарғы халық жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Оңтүстік Корея}}
| бір палаталы
| [[Корея Республикасының Ұлттық жиналысы|Ұлттық жиын]]
| 
| 
|&gt;
|-
| {{Байрақ|Колумбия}}
| екі палаталы
| [[Колумбия конгрессі|Конгресс]]
| [[Колумбия сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Колумбия)|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Конго Республикасы}}
| екі палаталы
| [[Конго Республикасы парламенті|Парламент]]
| [[Конго Республикасы сенаті|Сенат]]
| [[Конго Республикасы Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|-
| {{Байрақ|Коморлар}}
| бір палаталы
| [[Коморлар одағы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Коста-Рика}}
| бір палаталы
| [[Коста-Рика Заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Кот-д’Ивуар}}
| екі палаталы
| [[Кот-д’Ивуар парламенті|Парламент]]
| [[Кот-д’Ивуар сенаті |Сенат]]
| [[Ұлттық жиын (Кот-д’Ивуар)|Ұлттық жиын]]
|
|-
| {{Байрақ|Куба}}
| бір палаталы
| [[Халық билігінің ұлттық ассамблеясы (Куба)|Халық билігінің ұлттық ассамблеясы]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Кувейт}}
| бір палаталы
| [[Кувейт парламенті|Мәжіліс әл-Умма]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Латвия}}
| бір палаталы
| [[Латвия Сейм|Сейм]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Лаос}}
| бір палаталы
| [[Лаос парламенті|Ұлттық ассамблея]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Лесото}}
| екі палаталы
| [[Лесото парламенті|Парламент]]
| [[Лесото сенаты|Сенат]]
| [[Ұлттық жиын (Лесото)|Ұлттық жиын]]
|
|-
| {{Байрақ|Либерия}}
| екі палаталы
| [[Либерия парламенті|Парламент]]
| [[Либерия сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Либерия)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Ливан}}
| бір палаталы
| [[Ливан парламенті|Өкілдер палатасы]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Ливия}}
| бір палаталы
| [[Ливия өкілдер палатасы|Өкілдер палатасы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Литва}}
| бір палаталы
| [[Литва Сейм|Сейм]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Лихтенштейн}}
| бір палаталы
| [[Лихтенштейн Ландтаг|Ландтаг]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Люксембург}}
| бір палаталы
| [[Люксембург депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Маврикий}}
| бір палаталы
| [[Маврикия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Мавритания}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық жиын (Мавритания)|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Мадагаскар}}
| екі палаталы
| [[Мадагаскар парламенті|Парламент]]
| [[Мадагаскар сенаты|Сенат]]
| [[Мадагаскар Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| 
|-
| {{Байрақ|Солтүстік Македония}}
| бір палаталы
| [[Солтүстік Македония жиыны|Жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Малави}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық жиын (Малави)|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Малайзия}}
| екі палаталы
| [[Малайзия парламенті|Парламент]]
| [[Ұлт Үйі (Малайзия)|Ұлт Үйі]]
| [[Халық Үйі (Малайзия)|Халық Үйі]]
|
|-
| {{Байрақ|Мали}}
| бір палаталы
| [[Мали Ұлттық жиыны|Жиын]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Мальта}}
| бір палаталы
| [[Мальта парламенті|Өкілдер палатасы]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Мальдивтер}}
| бір палаталы
| [[Мальдивтер парламенті|Парламент]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Марокко}}
| екі палаталы
| [[Марокко парламенті|Парламент]]
| [[Кеңесшілер палатасы (Марокко)|Кеңесшілер палатасы]]
| [[Өкілдер палатасы (Марокко)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Маршалл аралдары}}
| бір палаталы
| [[Маршалл аралдарының заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Мексика}}
| екі палаталы
| [[Мексика конгрессі|Одақтас конгресс]]
| [[Мексика сенаты|Сенат]]
| [[Депутаттар палатасы (Мексика)|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Мозамбик}}
| бір палаталы
| [[Республика жиыны (Мозамбик)|Республика жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Молдова}}
| бір палаталы
| [[Молдова парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Монако}}
| бір палаталы
| [[Монако Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Моңғолия}}
| бір палаталы
| [[Мемлекеттік Ұлы хурал]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Мьянма}}
| екі палаталы
| [[Одақ ассамблеясы]]
| [[Ұлттар палатасы]]
| [[Өкілдер палатасы (Мьянма)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Намибия}}
| екі палаталы
| [[Намибия парламенті|Парламент]]
| [[Намибия Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]]
| [[Намибия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Науру}}
| бір палаталы
| [[Науру парламенті|Парламент]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Непал}}
| екі палаталы
| [[Непал парламенті|Парламент]]
| [[Непал Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| [[Өкілдер палатасы (Непал)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Нигер}}
| бір палаталы
| [[Нигер Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Нигерия}}
| екі палаталы
| [[Нигерия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| [[Нигерия сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Нигерия)|Өкілдер палатасы]]
| 
|-
| {{Байрақ|Нидерланд}}
| екі палаталы
| [[Басты штаттар (Нидерланд)|Басты штаттар]]
| [[Нидерланд сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Нидерланд)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Никарагуа}}
| бір палаталы
| [[Никарагуа Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Жаңа Зеландия}}
| бір палаталы
| [[Жаңа Зеландия парламенті|Парламент]]
|
| [[Өкілдер палатасы (Жаңа Зеландия)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Норвегия}}
| бір палаталы
| [[Стортинг]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Оман}}
| бір палаталы
| [[Оман парламенті|Мәжіліс аш-Шура]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Пәкістан}}
| екі палаталы
| [[Пәкістан парламенті|Мәжіліс-е Шура]]
| [[Пәкістан сенаты|Сенат]]
| [[Пәкістан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Палау}}
| екі палаталы
| [[Палау Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]]
| [[Палау сенаты|Сенат]]
| [[Палау делегаттар палатасы|Делегаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Панама}}
| бір палаталы
| [[Панама Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Папуа — Жаңа Гвинея}}
| бір палаталы
| [[Папуа — Жаңа Гвинея Ұлттық парламенті|Ұлттық парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Парагвай}}
| екі палаталы
| [[Парагвай конгрессі|Конгресс]]
| [[Парагвай сенаты|Сенат]]
| [[Парагвай депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Перу}}
| бір палаталы
| [[Перу Республикасы конгрессі|Республика конгрессі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Польша}}
| екі палаталы
| [[Польша Ұлттық жиыны|Ұлттық ассамблея]]
| [[Польша сенаты|Сенат]]
| [[Польша Республикасы Сейм|Сейм]]
|
|-
| {{Байрақ|Португалия}}
| бір палаталы
| [[Португалия Республика ассамблеясы|Республикасы ассамблеясы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Ресей}}
| екі палаталы
| [[Ресей Федералдық жиналысы|Федералдық жиналысы]]
| [[Ресей Федерация Кеңесі]]
| [[Мемлекеттік дума]]
| 
|-
| {{Байрақ|Руанда}}
| екі палаталы
| [[Руанда парламенті|Парламент]]
| [[Руанда сенаты|Сенат]]
| [[Руанда депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Румыния}}
| екі палаталы
| [[Румыния парламенті|Парламент]]
| [[Румыния сенаты|Сенат]]
| [[Румыния депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Сальвадор}}
| бір палаталы
| [[Сальвадор Заң шығарушы ассамблеясы|Заң шығарушы ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Самоа}}
| бір палаталы
| [[Самоа фоно|Фоно]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сан-Марино}}
| бір палаталы
| [[Сан-Мариноның Үлкен және Басты кеңесі|Үлкен және Басты кеңесі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сан-Томе және Принсипи}}
| бір палаталы
| [[Сан-Томе және Принсипи Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сауд Арабиясы}}
| бір палаталы, законосовещательный
| [[Мәжіліс аш-Шура (Сауд Арабиясы)|Мәжіліс аш-Шура]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сейшель аралдары}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық ассамблея (Сейшель аралдары)|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сенегал}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық жиын (Сенегал)|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сент-Винсент және Гренадиндер}}
| бір палаталы
| [[Сент-Винсент және Гренадиндер парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сент-Китс және Невис}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық жиын (Сент-Китс және Невис)|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сент-Люсия}}
| екі палаталы
| [[Сент-Люсия парламенті|Парламент]]
| [[Сент-Люсия сенаты|Сенат]]
| [[Сент-Люсия жиын үйі|Жиын үйі]]
|
|-
| {{Байрақ|Сербия}}
| бір палаталы
| [[Сербия халық жиыны|Скупщина]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сингапур}}
| бір палаталы
| [[Сингапур парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сирия}}
| бір палаталы
| [[Сирия Халық жиыны|Халық жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Словакия}}
| бір палаталы
| [[Словакия Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Словения}}
| екі палаталы
| [[Словения парламенті|Парламент]]
| [[Словения Мемлекеттік кеңесі|Мемлекеттік кеңес]]
| [[Словения Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Соломон аралдары}}
| бір палаталы
| [[Соломон аралдары парламенті|Ұлттық парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сомали}}
| екі палаталы
| [[Сомали федералды парламенті|Федералды парламент]]
| [[Сомали сенаты|Сенат]]
| [[Сомали Адамдар үйі|Адамдар үйі]]
| 
|-
| {{Байрақ|Судан}}
| екі палаталы
| [[Судан Ұлттық заң шығарушы жиыны|Ұлттық заң шығарушы жиыны]]
| [[Судан аймақтары кеңесі|Аймақтар кеңесі]]
| [[Судан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| 
|-
| {{Байрақ|Суринам}}
| бір палаталы
| [[Суринам Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сьерра-Леоне}}
| бір палаталы
| [[Сьерра-Леоне парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Тәжікстан}}
| екі палаталы
| [[Тәжікстан Жоғарғы Жиналысы|Ұлы Мәжіліс]]
| [[Тәжікстан Ұлттық Кеңесі|Ұлттық Мәжіліс]]
| [[Тәжікстан Өкілдер палатасы|Өкілдер Мәжілісі]]
|
|-
| {{Байрақ|Тайланд}}
| екі палаталы
| [[Тайланд Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| [[Тайланд сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Тайланд)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Танзания}}
| бір палаталы
| [[Танзания Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Того}}
| бір палаталы
| [[Того Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Тонга}}
| бір палаталы
| [[Тонга Заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Тринидад және Тобаго}}
| екі палаталы
| [[Тринидад және Тобаго парламенті|Парламент]]
| [[Тринидад және Тобаго сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Тринидад және Тобаго)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Тувалу}}
| бір палаталы
| [[Тувалу парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Тунис}}
| бір палаталы
| [[Тунис Халық өкілдері жиыны|Халық өкілдері жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Түрікменстан}}
| бір палаталы
| [[Түрікменстан Халық Мәслихаты|Халық Мәслихаты]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Түркия}}
| бір палаталы
| [[Түркияның Ұлы Ұлттық жиыны|Ұлы Ұлттық жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Уганда}}
| бір палаталы
| [[Уганда парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Өзбекстан}}
| екі палаталы
| [[Олий Мәжіліс|Ұлы Мәжіліс]]
| [[Олий Мәжілісінің Сенаты|Сенат]]
| [[Олий Мәжілісінің Заң шығару палатасы|Заң шығару палата]]
|
|-
| {{Байрақ|Украина}}
| бір палаталы
| [[Верховна Рада|Жоғарғы Рада]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Уругвай}}
| екі палаталы
| [[Уругвай Басты ассамблеясы|Басты ассамблея]]
| [[Уругвай сенаты|Сенат]]
| [[Уругвай депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Фиджи}}
| бір палаталы
| [[Фиджи парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Филиппиндер}}
| екі палаталы
| [[Филиппиндер конгрессі|Конгресс]]
| [[Филиппиндер сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Филиппиндер)|Өкілдер палатасы]]
| 
|-
| {{Байрақ|Финляндия}}
| бір палаталы
| [[Эдускунта]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Микронезия Федерациялық Штаттары}}
| бір палаталы
| [[Микронезия Федерациялық Штаттары конгрессі|Конгресс]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Франция}}
| екі палаталы
| [[Франция парламенті|Парламент]]
| [[Франция сенаты|Сенат]]
| [[Франция Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| 
|-
| {{Байрақ|Хорватия}}
| бір палаталы
| [[Сабор]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Орталық Африка Республикасы}}
| бір палаталы
| [[Орталық Африка Республикасы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Чад}}
| бір палаталы
| [[Чад парламенті|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Черногория}}
| бір палаталы
| [[Черногория парламенті|Скупщина]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Чехия}}
| екі палаталы
| [[Чехия парламенті|Парламент]]
| [[Чехия сенаты|Сенат]]
| [[Чехия Республикасы Парламентінің депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Чили}}
| екі палаталы
| [[Чили Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]]
| [[Чили сенаты|Сенат]]
| [[Чили депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Швейцария}}
| екі палаталы
| [[Швейцария федералды жиыны|Федералды жиын]]
| [[Швейцария кантондары кеңесі|Кантондар кеңесі]]
| [[Швейцария Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]]
|
|-
| {{Байрақ|Швеция}}
| бір палаталы
| [[Риксдаг]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Шри-Ланка}}
| бір палаталы
| [[Шри-Ланка парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Эквадор}}
| бір палаталы
| [[Эквадор Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Экваторлық Гвинея}}
| екі палаталы
| [[Экваторлық Гвинея парламенті|Парламент]]
| [[Экваторлық Гвинея сенаты|Сенат]]
| [[Депутаттар палатасы (Экваторлық Гвинея)|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Эритрея}}
| бір палаталы
| [[Эритрея парламенті|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Эсватини}}
| екі палаталы
| [[Эсватини парламенті|Парламент]]
| [[Эсватини сенаты|Сенат]]
| [[Эсватини Жиын үйі|Жиын үйі]]
| 
|-
| {{Байрақ|Эстония}}
| бір палаталы
| [[Рийгикогу]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Эфиопия}}
| екі палаталы
| [[Эфиопия парламенті|Парламент]]
| [[Федерация кеңесі (Эфиопия)|Федерация кеңесі]]
| [[Халық өкілдері палатасы (Эфиопия)|Халық өкілдері палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Оңтүстік Африка Республикасы}}
| екі палаталы
| [[Оңтүстік Африка Республикасы парламенті|Парламент]]
| [[Аймақтардың Ұлттық кеңесі]]
| [[Оңтүстік Африка Республикасы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Оңтүстік Судан}}
| екі палаталы
| [[Оңтүстік Судан Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| [[Оңтүстік Судан аймақтары кеңесі|Аймақтар кеңесі]]
| [[Оңтүстік Суданның Ұлттық Заң шығарушы Ассамблеясы|Ұлттық Заң шығарушы ассамблея]]
|
|- 
| {{Байрақ|Ямайка}}
| екі палаталы
| [[Ямайка парламенті|Парламент]]
| [[Ямайка сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Ямайка)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Жапония}}
| екі палаталы
| [[Жапония парламенті|Коккай]]
| [[Жапония Парламентінің Кеңесшілер палатасы|Кеңесшілер палатасы]]
| [[Өкілдер палатасы (Жапония)|Өкілдер палатасы]]
|
|}</text>
      <sha1>rjqswbrsbf07674rdi16m8evtlsdu71</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654614</id>
      <parentid>3654613</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T17:07:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3654614</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40030" sha1="r90c7tn581j2e6wyrkpzbm2txltb7jx" xml:space="preserve">'''Парламенттер''' — бүкіл әлемдегі тәуелсіз мемлекеттердің заң шығарушы органдар.

== Халықаралық деңгейде танылған мемлекеттердің парламенттері ==
{{Ілеспе тақырыпша}}
{| class=&quot;wikitable sortable sticky-header&quot;
|- bgcolor=&quot;#cccccc&quot;
!Мемлекет
!Түрі
!Атауы
!Жоғарғы палата
!Төменгі палата
!Сайлау жүйесі
|-
| {{Байрақ|АҚШ}}
| екі палаталы
| [[АҚШ Конгрессі|Конгресс]]
| [[АҚШ Сенаты|Сенат]]
| [[АҚШ Өкілдер палатасы|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Албания}}
| бір палаталы
| [[Албания парламенті|Кувенд]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Алжир}}
| екі палаталы
| [[Алжир парламенті|Парламент]]
| [[Ұлт кеңесі (Алжир)|Ұлт кеңесі]]
| [[Алжир Ұлттық халық ассамблеясы|Ұлттық халық жиыны]]
|
|-
| {{Байрақ|Ангола}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық ассамблея (Ангола)|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Андорра}}
| бір палаталы
| [[Андорра Генералды кеңесі|Генералды кеңесі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Антигуа және Барбуда}}
| екі палаталы
| [[Антигуа және Барбуда парламенті|Парламент]]
| [[Антигуа және Барбуда сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Антигуа және Барбуда)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Аргентина}}
| екі палаталы
| [[Аргентина Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]]
| [[Аргентина сенаты|Сенат]]
| [[Аргентина депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Армения}}
| бір палаталы
| [[Армения Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Ауғанстан}}
| бір палаталы
| [[Рахбари Шура]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Аустралия}}
| екі палаталы
| [[Аустралия парламенті|Парламент]]
| [[Сенат (Аустралия)|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Аустралия)|Өкілдер палатасы]]
| 
|-
| {{Байрақ|Аустрия}}
| екі палаталы
| [[Аустрия парламенті|Федералды жиын]]
| [[Бундесрат (Аустрия)|Бундесрат]]
| [[Аустрия Ұлттық кеңесі|Ұлтрат]]
|
|-
| {{Байрақ|Әзербайжан}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық Мәжіліс (Әзербайжан)|Милли Мәжіліс]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Біріккен Араб Әмірліктері}}
| бір палаталы
| [[Федералды ұлттық кеңес]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Багам аралдары}}
| екі палаталы
| [[Багам аралдары парламенті|Парламент]]
| [[Багам аралдары сенаты|Сенат]]
| [[Багам аралдары жиын палатасы|Жиын палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Бангладеш}}
| бір палаталы
| [[Бангладеш Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Барбадос}}
| екі палаталы
| [[Барбадос парламенті|Парламент]]
| [[Барбадос сенаты|Сенат]]
| [[Барбадос Жиын палатасы|Жиын палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Бахрейн}}
| екі палаталы
| [[Бахрейн Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| [[Мәжіліс кеңесі (Бахрейн)|Мәжіліс кеңесі]]
| [[Өкілдер кеңесі (Бахрейн)|Өкілдер кеңесі]]
|
|-
| {{Байрақ|Беларусь}}
| екі палаталы
| [[Беларусь Республикасының Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| [[Республика кеңесі (Беларусь)|Республика кеңесі]]
| [[Өкілдер палатасы (Беларусь)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Белиз}}
| екі палаталы
| [[Белиз Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| [[Сенат (Белиз)|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Белиз)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Бельгия}}
| екі палаталы
| [[Бельгия федералды парламенті|Федералды парламенті]]
| [[Бельгия сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Бельгия)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Бенин}}
| бір палаталы
| [[Бенин Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Болгария}}
| бір палаталы
| [[Болгария халық жиыны|Халық жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Боливия}}
| екі палаталы
| [[Боливия парламенті|Заң шығарушы ассамблея]]
| [[Боливия сенаторлар палатасы|Сенат]]
| [[Боливия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Босния және Герцеговина}}
| екі палаталы
| [[Босния және Герцеговина Парламенттік ассамблеясы|Парламенттік ассамблея]]
| [[Халықтар палатасы (Босния және Герцеговина)|Халықтар палатасы]]
| [[Өкілдер палатасы (Босния және Герцеговина)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Ботсвана}}
| бір палаталы
| [[Ботсвана парламенті|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Бразилия}}
| екі палаталы
| [[Бразилия Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]]
| [[Бразилия Федералды сенаты|Федералды сенаты]]
| [[Бразилия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Бруней}}
| бір палаталы
| [[Бруней парламенті|Заң шығарушы кеңес]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Буркина-Фасо}}
| бір палаталы
| [[Буркина-Фасо Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Бурунди}}
| екі палаталы
| [[Бурунди парламенті|Парламент]]
| [[Бурунди сенаты|Сенат]]
| [[Бурунди Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|-
| {{Байрақ|Бутан}}
| екі палаталы
| [[Бутан парламенті|Цонгду]]
| [[Бутан Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]]
| [[Бутан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Вануату}}
| бір палаталы
| [[Вануату парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Ватикан}}
| бір палаталы
| [[Ватикан қала-мемлекеті істері жөніндегі Папа комиссиясы|Ватикан істері жөніндегі Папа комиссиясы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Ұлыбритания}}
| екі палаталы
| [[Ұлыбритания парламенті|Парламент]]
| [[Лордтар палатасы]]
| [[Ұлыбритания Қауымдар палатасы|Қауымдар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Мажарстан}}
| бір палаталы
| [[Мемлекеттік жиын (Мажарстан)|Мемлекеттік жиын]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Венесуэла}}
| бір палаталы
| [[Венесуэла Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Шығыс Тимор}}
| бір палаталы
| [[Шығыс Тимор парламенті|Парламент]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Вьетнам}}
| бір палаталы
| [[Вьетнам Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Габон}}
| екі палаталы
| [[Габон парламенті|Парламент]]
| [[Габон сенаты|Сенат]]
| [[Габон Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| 
|-
| {{Байрақ|Гаити}}
| екі палаталы
| [[Гаити парламенті|Парламент]]
| [[Сенат (Гаити)|Сенат]]
| [[Депутаттар палатасы (Гаити)|Депутаттар палатасы]]
| 
|-
| {{Байрақ|Гайана}}
| бір палаталы
| [[Гайана Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| 
| 
| 
|-
| {{Байрақ|Гамбия}}
| бір палаталы
| [[Гамбия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Гана}}
| бір палаталы
| [[Гана парламенті|Парламент]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Гватемала}}
| бір палаталы
| [[Гватемала Республикасының Конгресі|Конгресс]]
| 
| 
| 
|-
| {{Байрақ|Гвинея}}
| бір палаталы
| [[Гвинея Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Гвинея-Бисау}}
| бір палаталы
| [[Гвинея-Бисау Ұлттық халық жиыны|Ұлттық халық жиыны]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Германия}}
| екі палаталы
| [[Федералды жиын (Германия)|Федералды жиын]]
| [[Бундесрат]]
| [[Бундестаг]]
| 
|-
| {{Байрақ|Гондурас}}
| бір палаталы
| [[Гондурас Ұлттық Конгрессі|Конгресс]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Гренада}}
| екі палаталы
| [[Гренада парламенті|Парламент]]
| [[Гренада сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Гренада)|Өкілдер палатасы]]
| 
|-
| {{Байрақ|Грекия}}
| бір палаталы
| [[Грекия парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Грузия}}
| бір палаталы
| [[Грузия парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
|-
| {{Байрақ|Дания}}
| бір палаталы
| [[Фолькетинг]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Конго Демократиялық Республикасы}}
| екі палаталы
| [[Конго ДР парламенті|Парламент]]
| [[Конго ДР сенаты|Сенат]]
| [[Конго ДР Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Джибути}}
| бір палаталы
| [[Джибути Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Доминика}}
| бір палаталы
| [[Доминика жиын палатасы|Жиын палатасы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Доминикан Республикасы}}
| екі палаталы
| [[Доминикан Республикасы парламенті|Конгресс]]
| [[Доминикан Республикасы сенаты|Сенат]]
| [[Доминикан Республикасы депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Мысыр}}
| екі палаталы
| [[Мысыр парламенті|Парламент]]
| [[Мысыр сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Мысыр)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Замбия}}
| бір палаталы
| [[Замбия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| 
| 
| 
|-
| {{Байрақ|Зимбабве}}
| екі палаталы
| [[Зимбабве парламенті|Парламент]]
| [[Зимбабве сенаті|Сенат]]
| [[Зимбабве Жиын палатасы|Жиын палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Израиль}}
| бір палаталы
| [[Кнессет]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Үндістан}}
| екі палаталы
| [[Үндістан парламенті|Сансад]]
| [[Раджия сабха]]
| [[Лок сабха]]
| 
|-
| {{Байрақ|Индонезия}}
| екі палаталы
| [[Халықтық консультативтік конгресс]]
| [[Аймақтық өкілдер кеңесі]]
| [[Халықтық өкілдер кеңесі (Индонезия)|Халықтық өкілдер кеңесі]] 
|
|-
| {{Байрақ|Иордания}}
| екі палаталы
| [[Иордания Халық жиыны|Мәжіліс]]
| [[Иордания Аяндар жиыны|Аяндар жиыны]]
| [[Өкілдер палатасы (Иордания)|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Ирак}}
| бір палаталы (уақытша)
| [[Ирак Өкілдер кеңесі|Өкілдер кеңесі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Иран}}
| бір палаталы
| [[Исламдық Мәжіліс кеңесі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Ирландия}}
| екі палаталы
| [[Ирландия парламенті|Ойряхтас]]
| [[Ирландия сенаты]]
| [[Ирландия Өкілдер палатасы|Дойл Ерен]]
|
|-
| {{Байрақ|Исландия}}
| бір палаталы
| [[Парламент Исландии|Альтинг]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Испания}}
| екі палаталы
| [[Испания Басты кортестері|Басты кортестер]]
| [[Испания сенаты|Сенат]]
| [[Депутаттар конгресі|Депутаттар конгресі]]
|
|-
| {{Байрақ|Италия}}
| екі палаталы
| [[Италия парламенті|Парламент]]
| [[Италия сенаты|Сенат]]
| [[Италия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Йемен}}
| бір палаталы
| [[Өкілдер палатасы (Йемен)|Өкілдер палатасы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Кабо-Верде}}
| бір палаталы
| [[Кабо-Верде Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Қазақстан}}
| екі палаталы
| [[Қазақстан Республикасының Парламенті|Парламент]]
| [[Қазақстан Парламентінің Сенаты|Сенат]]
| [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]]
| 
|-
| {{Байрақ|Камбоджа}}
| екі палаталы
| [[Камбоджа парламенті|Парламент]]
| [[Камбоджа сенаты|Сенат]]
| [[Камбоджа Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Камерун}}
| екі палаталы
| [[Камерун парламенті|Парламент]]
| [[Камерун сенаты|Сенат]]
| [[Камерун Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|-
| {{Байрақ|Канада}}
| екі палаталы
| [[Канада парламенті|Парламент]]
| [[Канада сенаты|Сенат]]
| [[Канада Қауымдары палатасы|Қауымдар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Катар}}
| бір палаталы
| [[Катар Мәжіліс кеңесі|Мәжіліс кеңесі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Кения}}
| екі палаталы
| [[Кения парламенті|Парламент]]
| [[Кения сенаты|Сенат]]
| [[Кения Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Кипр}}
| бір палаталы
| [[Кипр Республикасы парламенті|Өкілдер палатасы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Қырғызстан}}
| бір палаталы
| [[Жоғарғы Кеңес (Қырғызстан)|Жоғарғы Кеңес]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Кирибати}}
| бір палаталы
| [[Жиын палатасы (Кирибати)|Жиын палатасы]]
|
|
|
|- 
| {{Байрақ|Қытай}}
| бір палаталы
| [[Бүкілқытайлық халық өкілдерінің жиналысы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Солтүстік Корея}}
| бір палаталы
| [[КХДР Жоғарғы халық жиыны|Жоғарғы халық жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Оңтүстік Корея}}
| бір палаталы
| [[Корея Республикасының Ұлттық жиналысы|Ұлттық жиын]]
| 
| 
|&gt;
|-
| {{Байрақ|Колумбия}}
| екі палаталы
| [[Колумбия конгрессі|Конгресс]]
| [[Колумбия сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Колумбия)|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Конго Республикасы}}
| екі палаталы
| [[Конго Республикасы парламенті|Парламент]]
| [[Конго Республикасы сенаті|Сенат]]
| [[Конго Республикасы Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|-
| {{Байрақ|Коморлар}}
| бір палаталы
| [[Коморлар одағы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Коста-Рика}}
| бір палаталы
| [[Коста-Рика Заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Кот-д’Ивуар}}
| екі палаталы
| [[Кот-д’Ивуар парламенті|Парламент]]
| [[Кот-д’Ивуар сенаті |Сенат]]
| [[Ұлттық жиын (Кот-д’Ивуар)|Ұлттық жиын]]
|
|-
| {{Байрақ|Куба}}
| бір палаталы
| [[Халық билігінің ұлттық ассамблеясы (Куба)|Халық билігінің ұлттық ассамблеясы]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Кувейт}}
| бір палаталы
| [[Кувейт парламенті|Мәжіліс әл-Умма]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Латвия}}
| бір палаталы
| [[Латвия Сейм|Сейм]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Лаос}}
| бір палаталы
| [[Лаос парламенті|Ұлттық ассамблея]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Лесото}}
| екі палаталы
| [[Лесото парламенті|Парламент]]
| [[Лесото сенаты|Сенат]]
| [[Ұлттық жиын (Лесото)|Ұлттық жиын]]
|
|-
| {{Байрақ|Либерия}}
| екі палаталы
| [[Либерия парламенті|Парламент]]
| [[Либерия сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Либерия)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Ливан}}
| бір палаталы
| [[Ливан парламенті|Өкілдер палатасы]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Ливия}}
| бір палаталы
| [[Ливия өкілдер палатасы|Өкілдер палатасы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Литва}}
| бір палаталы
| [[Литва Сейм|Сейм]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Лихтенштейн}}
| бір палаталы
| [[Лихтенштейн Ландтаг|Ландтаг]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Люксембург}}
| бір палаталы
| [[Люксембург депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Маврикий}}
| бір палаталы
| [[Маврикия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Мавритания}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық жиын (Мавритания)|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Мадагаскар}}
| екі палаталы
| [[Мадагаскар парламенті|Парламент]]
| [[Мадагаскар сенаты|Сенат]]
| [[Мадагаскар Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| 
|-
| {{Байрақ|Солтүстік Македония}}
| бір палаталы
| [[Солтүстік Македония жиыны|Жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Малави}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық жиын (Малави)|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Малайзия}}
| екі палаталы
| [[Малайзия парламенті|Парламент]]
| [[Ұлт Үйі (Малайзия)|Ұлт Үйі]]
| [[Халық Үйі (Малайзия)|Халық Үйі]]
|
|-
| {{Байрақ|Мали}}
| бір палаталы
| [[Мали Ұлттық жиыны|Жиын]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Мальта}}
| бір палаталы
| [[Мальта парламенті|Өкілдер палатасы]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Мальдивтер}}
| бір палаталы
| [[Мальдивтер парламенті|Парламент]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Марокко}}
| екі палаталы
| [[Марокко парламенті|Парламент]]
| [[Кеңесшілер палатасы (Марокко)|Кеңесшілер палатасы]]
| [[Өкілдер палатасы (Марокко)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Маршалл аралдары}}
| бір палаталы
| [[Маршалл аралдарының заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Мексика}}
| екі палаталы
| [[Мексика конгрессі|Одақтас конгресс]]
| [[Мексика сенаты|Сенат]]
| [[Депутаттар палатасы (Мексика)|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Мозамбик}}
| бір палаталы
| [[Республика жиыны (Мозамбик)|Республика жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Молдова}}
| бір палаталы
| [[Молдова парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Монако}}
| бір палаталы
| [[Монако Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Моңғолия}}
| бір палаталы
| [[Мемлекеттік Ұлы хурал]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Мьянма}}
| екі палаталы
| [[Одақ ассамблеясы]]
| [[Ұлттар палатасы]]
| [[Өкілдер палатасы (Мьянма)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Намибия}}
| екі палаталы
| [[Намибия парламенті|Парламент]]
| [[Намибия Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]]
| [[Намибия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Науру}}
| бір палаталы
| [[Науру парламенті|Парламент]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Непал}}
| екі палаталы
| [[Непал парламенті|Парламент]]
| [[Непал Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| [[Өкілдер палатасы (Непал)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Нигер}}
| бір палаталы
| [[Нигер Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Нигерия}}
| екі палаталы
| [[Нигерия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| [[Нигерия сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Нигерия)|Өкілдер палатасы]]
| 
|-
| {{Байрақ|Нидерланд}}
| екі палаталы
| [[Басты штаттар (Нидерланд)|Басты штаттар]]
| [[Нидерланд сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Нидерланд)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Никарагуа}}
| бір палаталы
| [[Никарагуа Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Жаңа Зеландия}}
| бір палаталы
| [[Жаңа Зеландия парламенті|Парламент]]
|
| [[Өкілдер палатасы (Жаңа Зеландия)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Норвегия}}
| бір палаталы
| [[Стортинг]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Оман}}
| бір палаталы
| [[Оман парламенті|Мәжіліс аш-Шура]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Пәкістан}}
| екі палаталы
| [[Пәкістан парламенті|Мәжіліс-е Шура]]
| [[Пәкістан сенаты|Сенат]]
| [[Пәкістан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Палау}}
| екі палаталы
| [[Палау Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]]
| [[Палау сенаты|Сенат]]
| [[Палау делегаттар палатасы|Делегаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Панама}}
| бір палаталы
| [[Панама Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Папуа — Жаңа Гвинея}}
| бір палаталы
| [[Папуа — Жаңа Гвинея Ұлттық парламенті|Ұлттық парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Парагвай}}
| екі палаталы
| [[Парагвай конгрессі|Конгресс]]
| [[Парагвай сенаты|Сенат]]
| [[Парагвай депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Перу}}
| бір палаталы
| [[Перу Республикасы конгрессі|Республика конгрессі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Польша}}
| екі палаталы
| [[Польша Ұлттық жиыны|Ұлттық ассамблея]]
| [[Польша сенаты|Сенат]]
| [[Польша Республикасы Сейм|Сейм]]
|
|-
| {{Байрақ|Португалия}}
| бір палаталы
| [[Португалия Республика ассамблеясы|Республикасы ассамблеясы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Ресей}}
| екі палаталы
| [[Ресей Федералдық жиналысы|Федералдық жиналысы]]
| [[Ресей Федерация Кеңесі]]
| [[Мемлекеттік дума]]
| 
|-
| {{Байрақ|Руанда}}
| екі палаталы
| [[Руанда парламенті|Парламент]]
| [[Руанда сенаты|Сенат]]
| [[Руанда депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Румыния}}
| екі палаталы
| [[Румыния парламенті|Парламент]]
| [[Румыния сенаты|Сенат]]
| [[Румыния депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Сальвадор}}
| бір палаталы
| [[Сальвадор Заң шығарушы ассамблеясы|Заң шығарушы ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Самоа}}
| бір палаталы
| [[Самоа фоно|Фоно]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сан-Марино}}
| бір палаталы
| [[Сан-Мариноның Үлкен және Басты кеңесі|Үлкен және Басты кеңесі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сан-Томе және Принсипи}}
| бір палаталы
| [[Сан-Томе және Принсипи Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сауд Арабиясы}}
| бір палаталы, законосовещательный
| [[Мәжіліс аш-Шура (Сауд Арабиясы)|Мәжіліс аш-Шура]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сейшель аралдары}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық ассамблея (Сейшель аралдары)|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сенегал}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық жиын (Сенегал)|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сент-Винсент және Гренадиндер}}
| бір палаталы
| [[Сент-Винсент және Гренадиндер парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сент-Китс және Невис}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық жиын (Сент-Китс және Невис)|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сент-Люсия}}
| екі палаталы
| [[Сент-Люсия парламенті|Парламент]]
| [[Сент-Люсия сенаты|Сенат]]
| [[Сент-Люсия жиын үйі|Жиын үйі]]
|
|-
| {{Байрақ|Сербия}}
| бір палаталы
| [[Сербия халық жиыны|Скупщина]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сингапур}}
| бір палаталы
| [[Сингапур парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сирия}}
| бір палаталы
| [[Сирия Халық жиыны|Халық жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Словакия}}
| бір палаталы
| [[Словакия Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Словения}}
| екі палаталы
| [[Словения парламенті|Парламент]]
| [[Словения Мемлекеттік кеңесі|Мемлекеттік кеңес]]
| [[Словения Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Соломон аралдары}}
| бір палаталы
| [[Соломон аралдары парламенті|Ұлттық парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сомали}}
| екі палаталы
| [[Сомали федералды парламенті|Федералды парламент]]
| [[Сомали сенаты|Сенат]]
| [[Сомали Адамдар үйі|Адамдар үйі]]
| 
|-
| {{Байрақ|Судан}}
| екі палаталы
| [[Судан Ұлттық заң шығарушы жиыны|Ұлттық заң шығарушы жиыны]]
| [[Судан аймақтары кеңесі|Аймақтар кеңесі]]
| [[Судан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| 
|-
| {{Байрақ|Суринам}}
| бір палаталы
| [[Суринам Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сьерра-Леоне}}
| бір палаталы
| [[Сьерра-Леоне парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Тәжікстан}}
| екі палаталы
| [[Тәжікстан Жоғарғы Жиналысы|Ұлы Мәжіліс]]
| [[Тәжікстан Ұлттық Кеңесі|Ұлттық Мәжіліс]]
| [[Тәжікстан Өкілдер палатасы|Өкілдер Мәжілісі]]
|
|-
| {{Байрақ|Тайланд}}
| екі палаталы
| [[Тайланд Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| [[Тайланд сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Тайланд)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Танзания}}
| бір палаталы
| [[Танзания Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Того}}
| бір палаталы
| [[Того Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Тонга}}
| бір палаталы
| [[Тонга Заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Тринидад және Тобаго}}
| екі палаталы
| [[Тринидад және Тобаго парламенті|Парламент]]
| [[Тринидад және Тобаго сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Тринидад және Тобаго)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Тувалу}}
| бір палаталы
| [[Тувалу парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Тунис}}
| бір палаталы
| [[Тунис Халық өкілдері жиыны|Халық өкілдері жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Түрікменстан}}
| бір палаталы
| [[Түрікменстан Халық Мәслихаты|Халық Мәслихаты]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Түркия}}
| бір палаталы
| [[Түркияның Ұлы Ұлттық жиыны|Ұлы Ұлттық жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Уганда}}
| бір палаталы
| [[Уганда парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Өзбекстан}}
| екі палаталы
| [[Олий Мәжіліс|Ұлы Мәжіліс]]
| [[Олий Мәжілісінің Сенаты|Сенат]]
| [[Олий Мәжілісінің Заң шығару палатасы|Заң шығару палата]]
|
|-
| {{Байрақ|Украина}}
| бір палаталы
| [[Верховна Рада|Жоғарғы Рада]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Уругвай}}
| екі палаталы
| [[Уругвай Басты ассамблеясы|Басты ассамблея]]
| [[Уругвай сенаты|Сенат]]
| [[Уругвай депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Фиджи}}
| бір палаталы
| [[Фиджи парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Филиппиндер}}
| екі палаталы
| [[Филиппиндер конгрессі|Конгресс]]
| [[Филиппиндер сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Филиппиндер)|Өкілдер палатасы]]
| 
|-
| {{Байрақ|Финляндия}}
| бір палаталы
| [[Эдускунта]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Микронезия Федерациялық Штаттары}}
| бір палаталы
| [[Микронезия Федерациялық Штаттары конгрессі|Конгресс]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Франция}}
| екі палаталы
| [[Франция парламенті|Парламент]]
| [[Франция сенаты|Сенат]]
| [[Франция Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| 
|-
| {{Байрақ|Хорватия}}
| бір палаталы
| [[Сабор]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Орталық Африка Республикасы}}
| бір палаталы
| [[Орталық Африка Республикасы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Чад}}
| бір палаталы
| [[Чад парламенті|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Черногория}}
| бір палаталы
| [[Черногория парламенті|Скупщина]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Чехия}}
| екі палаталы
| [[Чехия парламенті|Парламент]]
| [[Чехия сенаты|Сенат]]
| [[Чехия Республикасы Парламентінің депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Чили}}
| екі палаталы
| [[Чили Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]]
| [[Чили сенаты|Сенат]]
| [[Чили депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Швейцария}}
| екі палаталы
| [[Швейцария федералды жиыны|Федералды жиын]]
| [[Швейцария кантондары кеңесі|Кантондар кеңесі]]
| [[Швейцария Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]]
|
|-
| {{Байрақ|Швеция}}
| бір палаталы
| [[Риксдаг]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Шри-Ланка}}
| бір палаталы
| [[Шри-Ланка парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Эквадор}}
| бір палаталы
| [[Эквадор Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Экваторлық Гвинея}}
| екі палаталы
| [[Экваторлық Гвинея парламенті|Парламент]]
| [[Экваторлық Гвинея сенаты|Сенат]]
| [[Депутаттар палатасы (Экваторлық Гвинея)|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Эритрея}}
| бір палаталы
| [[Эритрея парламенті|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Эсватини}}
| екі палаталы
| [[Эсватини парламенті|Парламент]]
| [[Эсватини сенаты|Сенат]]
| [[Эсватини Жиын үйі|Жиын үйі]]
| 
|-
| {{Байрақ|Эстония}}
| бір палаталы
| [[Рийгикогу]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Эфиопия}}
| екі палаталы
| [[Эфиопия парламенті|Парламент]]
| [[Федерация кеңесі (Эфиопия)|Федерация кеңесі]]
| [[Халық өкілдері палатасы (Эфиопия)|Халық өкілдері палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Оңтүстік Африка Республикасы}}
| екі палаталы
| [[Оңтүстік Африка Республикасы парламенті|Парламент]]
| [[Аймақтардың Ұлттық кеңесі]]
| [[Оңтүстік Африка Республикасы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Оңтүстік Судан}}
| екі палаталы
| [[Оңтүстік Судан Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| [[Оңтүстік Судан аймақтары кеңесі|Аймақтар кеңесі]]
| [[Оңтүстік Суданның Ұлттық Заң шығарушы Ассамблеясы|Ұлттық Заң шығарушы ассамблея]]
|
|- 
| {{Байрақ|Ямайка}}
| екі палаталы
| [[Ямайка парламенті|Парламент]]
| [[Ямайка сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Ямайка)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Жапония}}
| екі палаталы
| [[Жапония парламенті|Коккай]]
| [[Жапония Парламентінің Кеңесшілер палатасы|Кеңесшілер палатасы]]
| [[Өкілдер палатасы (Жапония)|Өкілдер палатасы]]
|
|}</text>
      <sha1>r90c7tn581j2e6wyrkpzbm2txltb7jx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654615</id>
      <parentid>3654614</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T17:07:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3654615</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40010" sha1="59jai9e4i8o8ojtw580d2i62i97yl5y" xml:space="preserve">'''Парламенттер''' — дүние жүзі тәуелсіз елдердің заң шығарушы органдар.

== Халықаралық деңгейде танылған мемлекеттердің парламенттері ==
{{Ілеспе тақырыпша}}
{| class=&quot;wikitable sortable sticky-header&quot;
|- bgcolor=&quot;#cccccc&quot;
!Мемлекет
!Түрі
!Атауы
!Жоғарғы палата
!Төменгі палата
!Сайлау жүйесі
|-
| {{Байрақ|АҚШ}}
| екі палаталы
| [[АҚШ Конгрессі|Конгресс]]
| [[АҚШ Сенаты|Сенат]]
| [[АҚШ Өкілдер палатасы|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Албания}}
| бір палаталы
| [[Албания парламенті|Кувенд]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Алжир}}
| екі палаталы
| [[Алжир парламенті|Парламент]]
| [[Ұлт кеңесі (Алжир)|Ұлт кеңесі]]
| [[Алжир Ұлттық халық ассамблеясы|Ұлттық халық жиыны]]
|
|-
| {{Байрақ|Ангола}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық ассамблея (Ангола)|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Андорра}}
| бір палаталы
| [[Андорра Генералды кеңесі|Генералды кеңесі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Антигуа және Барбуда}}
| екі палаталы
| [[Антигуа және Барбуда парламенті|Парламент]]
| [[Антигуа және Барбуда сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Антигуа және Барбуда)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Аргентина}}
| екі палаталы
| [[Аргентина Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]]
| [[Аргентина сенаты|Сенат]]
| [[Аргентина депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Армения}}
| бір палаталы
| [[Армения Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Ауғанстан}}
| бір палаталы
| [[Рахбари Шура]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Аустралия}}
| екі палаталы
| [[Аустралия парламенті|Парламент]]
| [[Сенат (Аустралия)|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Аустралия)|Өкілдер палатасы]]
| 
|-
| {{Байрақ|Аустрия}}
| екі палаталы
| [[Аустрия парламенті|Федералды жиын]]
| [[Бундесрат (Аустрия)|Бундесрат]]
| [[Аустрия Ұлттық кеңесі|Ұлтрат]]
|
|-
| {{Байрақ|Әзербайжан}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық Мәжіліс (Әзербайжан)|Милли Мәжіліс]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Біріккен Араб Әмірліктері}}
| бір палаталы
| [[Федералды ұлттық кеңес]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Багам аралдары}}
| екі палаталы
| [[Багам аралдары парламенті|Парламент]]
| [[Багам аралдары сенаты|Сенат]]
| [[Багам аралдары жиын палатасы|Жиын палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Бангладеш}}
| бір палаталы
| [[Бангладеш Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Барбадос}}
| екі палаталы
| [[Барбадос парламенті|Парламент]]
| [[Барбадос сенаты|Сенат]]
| [[Барбадос Жиын палатасы|Жиын палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Бахрейн}}
| екі палаталы
| [[Бахрейн Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| [[Мәжіліс кеңесі (Бахрейн)|Мәжіліс кеңесі]]
| [[Өкілдер кеңесі (Бахрейн)|Өкілдер кеңесі]]
|
|-
| {{Байрақ|Беларусь}}
| екі палаталы
| [[Беларусь Республикасының Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| [[Республика кеңесі (Беларусь)|Республика кеңесі]]
| [[Өкілдер палатасы (Беларусь)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Белиз}}
| екі палаталы
| [[Белиз Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| [[Сенат (Белиз)|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Белиз)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Бельгия}}
| екі палаталы
| [[Бельгия федералды парламенті|Федералды парламенті]]
| [[Бельгия сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Бельгия)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Бенин}}
| бір палаталы
| [[Бенин Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Болгария}}
| бір палаталы
| [[Болгария халық жиыны|Халық жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Боливия}}
| екі палаталы
| [[Боливия парламенті|Заң шығарушы ассамблея]]
| [[Боливия сенаторлар палатасы|Сенат]]
| [[Боливия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Босния және Герцеговина}}
| екі палаталы
| [[Босния және Герцеговина Парламенттік ассамблеясы|Парламенттік ассамблея]]
| [[Халықтар палатасы (Босния және Герцеговина)|Халықтар палатасы]]
| [[Өкілдер палатасы (Босния және Герцеговина)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Ботсвана}}
| бір палаталы
| [[Ботсвана парламенті|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Бразилия}}
| екі палаталы
| [[Бразилия Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]]
| [[Бразилия Федералды сенаты|Федералды сенаты]]
| [[Бразилия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Бруней}}
| бір палаталы
| [[Бруней парламенті|Заң шығарушы кеңес]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Буркина-Фасо}}
| бір палаталы
| [[Буркина-Фасо Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Бурунди}}
| екі палаталы
| [[Бурунди парламенті|Парламент]]
| [[Бурунди сенаты|Сенат]]
| [[Бурунди Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|-
| {{Байрақ|Бутан}}
| екі палаталы
| [[Бутан парламенті|Цонгду]]
| [[Бутан Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]]
| [[Бутан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Вануату}}
| бір палаталы
| [[Вануату парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Ватикан}}
| бір палаталы
| [[Ватикан қала-мемлекеті істері жөніндегі Папа комиссиясы|Ватикан істері жөніндегі Папа комиссиясы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Ұлыбритания}}
| екі палаталы
| [[Ұлыбритания парламенті|Парламент]]
| [[Лордтар палатасы]]
| [[Ұлыбритания Қауымдар палатасы|Қауымдар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Мажарстан}}
| бір палаталы
| [[Мемлекеттік жиын (Мажарстан)|Мемлекеттік жиын]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Венесуэла}}
| бір палаталы
| [[Венесуэла Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Шығыс Тимор}}
| бір палаталы
| [[Шығыс Тимор парламенті|Парламент]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Вьетнам}}
| бір палаталы
| [[Вьетнам Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Габон}}
| екі палаталы
| [[Габон парламенті|Парламент]]
| [[Габон сенаты|Сенат]]
| [[Габон Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| 
|-
| {{Байрақ|Гаити}}
| екі палаталы
| [[Гаити парламенті|Парламент]]
| [[Сенат (Гаити)|Сенат]]
| [[Депутаттар палатасы (Гаити)|Депутаттар палатасы]]
| 
|-
| {{Байрақ|Гайана}}
| бір палаталы
| [[Гайана Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| 
| 
| 
|-
| {{Байрақ|Гамбия}}
| бір палаталы
| [[Гамбия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Гана}}
| бір палаталы
| [[Гана парламенті|Парламент]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Гватемала}}
| бір палаталы
| [[Гватемала Республикасының Конгресі|Конгресс]]
| 
| 
| 
|-
| {{Байрақ|Гвинея}}
| бір палаталы
| [[Гвинея Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Гвинея-Бисау}}
| бір палаталы
| [[Гвинея-Бисау Ұлттық халық жиыны|Ұлттық халық жиыны]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Германия}}
| екі палаталы
| [[Федералды жиын (Германия)|Федералды жиын]]
| [[Бундесрат]]
| [[Бундестаг]]
| 
|-
| {{Байрақ|Гондурас}}
| бір палаталы
| [[Гондурас Ұлттық Конгрессі|Конгресс]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Гренада}}
| екі палаталы
| [[Гренада парламенті|Парламент]]
| [[Гренада сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Гренада)|Өкілдер палатасы]]
| 
|-
| {{Байрақ|Грекия}}
| бір палаталы
| [[Грекия парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Грузия}}
| бір палаталы
| [[Грузия парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
|-
| {{Байрақ|Дания}}
| бір палаталы
| [[Фолькетинг]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Конго Демократиялық Республикасы}}
| екі палаталы
| [[Конго ДР парламенті|Парламент]]
| [[Конго ДР сенаты|Сенат]]
| [[Конго ДР Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Джибути}}
| бір палаталы
| [[Джибути Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Доминика}}
| бір палаталы
| [[Доминика жиын палатасы|Жиын палатасы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Доминикан Республикасы}}
| екі палаталы
| [[Доминикан Республикасы парламенті|Конгресс]]
| [[Доминикан Республикасы сенаты|Сенат]]
| [[Доминикан Республикасы депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Мысыр}}
| екі палаталы
| [[Мысыр парламенті|Парламент]]
| [[Мысыр сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Мысыр)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Замбия}}
| бір палаталы
| [[Замбия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| 
| 
| 
|-
| {{Байрақ|Зимбабве}}
| екі палаталы
| [[Зимбабве парламенті|Парламент]]
| [[Зимбабве сенаті|Сенат]]
| [[Зимбабве Жиын палатасы|Жиын палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Израиль}}
| бір палаталы
| [[Кнессет]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Үндістан}}
| екі палаталы
| [[Үндістан парламенті|Сансад]]
| [[Раджия сабха]]
| [[Лок сабха]]
| 
|-
| {{Байрақ|Индонезия}}
| екі палаталы
| [[Халықтық консультативтік конгресс]]
| [[Аймақтық өкілдер кеңесі]]
| [[Халықтық өкілдер кеңесі (Индонезия)|Халықтық өкілдер кеңесі]] 
|
|-
| {{Байрақ|Иордания}}
| екі палаталы
| [[Иордания Халық жиыны|Мәжіліс]]
| [[Иордания Аяндар жиыны|Аяндар жиыны]]
| [[Өкілдер палатасы (Иордания)|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Ирак}}
| бір палаталы (уақытша)
| [[Ирак Өкілдер кеңесі|Өкілдер кеңесі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Иран}}
| бір палаталы
| [[Исламдық Мәжіліс кеңесі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Ирландия}}
| екі палаталы
| [[Ирландия парламенті|Ойряхтас]]
| [[Ирландия сенаты]]
| [[Ирландия Өкілдер палатасы|Дойл Ерен]]
|
|-
| {{Байрақ|Исландия}}
| бір палаталы
| [[Парламент Исландии|Альтинг]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Испания}}
| екі палаталы
| [[Испания Басты кортестері|Басты кортестер]]
| [[Испания сенаты|Сенат]]
| [[Депутаттар конгресі|Депутаттар конгресі]]
|
|-
| {{Байрақ|Италия}}
| екі палаталы
| [[Италия парламенті|Парламент]]
| [[Италия сенаты|Сенат]]
| [[Италия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Йемен}}
| бір палаталы
| [[Өкілдер палатасы (Йемен)|Өкілдер палатасы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Кабо-Верде}}
| бір палаталы
| [[Кабо-Верде Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Қазақстан}}
| екі палаталы
| [[Қазақстан Республикасының Парламенті|Парламент]]
| [[Қазақстан Парламентінің Сенаты|Сенат]]
| [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]]
| 
|-
| {{Байрақ|Камбоджа}}
| екі палаталы
| [[Камбоджа парламенті|Парламент]]
| [[Камбоджа сенаты|Сенат]]
| [[Камбоджа Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Камерун}}
| екі палаталы
| [[Камерун парламенті|Парламент]]
| [[Камерун сенаты|Сенат]]
| [[Камерун Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|-
| {{Байрақ|Канада}}
| екі палаталы
| [[Канада парламенті|Парламент]]
| [[Канада сенаты|Сенат]]
| [[Канада Қауымдары палатасы|Қауымдар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Катар}}
| бір палаталы
| [[Катар Мәжіліс кеңесі|Мәжіліс кеңесі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Кения}}
| екі палаталы
| [[Кения парламенті|Парламент]]
| [[Кения сенаты|Сенат]]
| [[Кения Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Кипр}}
| бір палаталы
| [[Кипр Республикасы парламенті|Өкілдер палатасы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Қырғызстан}}
| бір палаталы
| [[Жоғарғы Кеңес (Қырғызстан)|Жоғарғы Кеңес]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Кирибати}}
| бір палаталы
| [[Жиын палатасы (Кирибати)|Жиын палатасы]]
|
|
|
|- 
| {{Байрақ|Қытай}}
| бір палаталы
| [[Бүкілқытайлық халық өкілдерінің жиналысы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Солтүстік Корея}}
| бір палаталы
| [[КХДР Жоғарғы халық жиыны|Жоғарғы халық жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Оңтүстік Корея}}
| бір палаталы
| [[Корея Республикасының Ұлттық жиналысы|Ұлттық жиын]]
| 
| 
|&gt;
|-
| {{Байрақ|Колумбия}}
| екі палаталы
| [[Колумбия конгрессі|Конгресс]]
| [[Колумбия сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Колумбия)|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Конго Республикасы}}
| екі палаталы
| [[Конго Республикасы парламенті|Парламент]]
| [[Конго Республикасы сенаті|Сенат]]
| [[Конго Республикасы Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|-
| {{Байрақ|Коморлар}}
| бір палаталы
| [[Коморлар одағы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Коста-Рика}}
| бір палаталы
| [[Коста-Рика Заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Кот-д’Ивуар}}
| екі палаталы
| [[Кот-д’Ивуар парламенті|Парламент]]
| [[Кот-д’Ивуар сенаті |Сенат]]
| [[Ұлттық жиын (Кот-д’Ивуар)|Ұлттық жиын]]
|
|-
| {{Байрақ|Куба}}
| бір палаталы
| [[Халық билігінің ұлттық ассамблеясы (Куба)|Халық билігінің ұлттық ассамблеясы]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Кувейт}}
| бір палаталы
| [[Кувейт парламенті|Мәжіліс әл-Умма]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Латвия}}
| бір палаталы
| [[Латвия Сейм|Сейм]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Лаос}}
| бір палаталы
| [[Лаос парламенті|Ұлттық ассамблея]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Лесото}}
| екі палаталы
| [[Лесото парламенті|Парламент]]
| [[Лесото сенаты|Сенат]]
| [[Ұлттық жиын (Лесото)|Ұлттық жиын]]
|
|-
| {{Байрақ|Либерия}}
| екі палаталы
| [[Либерия парламенті|Парламент]]
| [[Либерия сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Либерия)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Ливан}}
| бір палаталы
| [[Ливан парламенті|Өкілдер палатасы]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Ливия}}
| бір палаталы
| [[Ливия өкілдер палатасы|Өкілдер палатасы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Литва}}
| бір палаталы
| [[Литва Сейм|Сейм]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Лихтенштейн}}
| бір палаталы
| [[Лихтенштейн Ландтаг|Ландтаг]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Люксембург}}
| бір палаталы
| [[Люксембург депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Маврикий}}
| бір палаталы
| [[Маврикия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Мавритания}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық жиын (Мавритания)|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Мадагаскар}}
| екі палаталы
| [[Мадагаскар парламенті|Парламент]]
| [[Мадагаскар сенаты|Сенат]]
| [[Мадагаскар Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| 
|-
| {{Байрақ|Солтүстік Македония}}
| бір палаталы
| [[Солтүстік Македония жиыны|Жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Малави}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық жиын (Малави)|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Малайзия}}
| екі палаталы
| [[Малайзия парламенті|Парламент]]
| [[Ұлт Үйі (Малайзия)|Ұлт Үйі]]
| [[Халық Үйі (Малайзия)|Халық Үйі]]
|
|-
| {{Байрақ|Мали}}
| бір палаталы
| [[Мали Ұлттық жиыны|Жиын]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Мальта}}
| бір палаталы
| [[Мальта парламенті|Өкілдер палатасы]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Мальдивтер}}
| бір палаталы
| [[Мальдивтер парламенті|Парламент]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Марокко}}
| екі палаталы
| [[Марокко парламенті|Парламент]]
| [[Кеңесшілер палатасы (Марокко)|Кеңесшілер палатасы]]
| [[Өкілдер палатасы (Марокко)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Маршалл аралдары}}
| бір палаталы
| [[Маршалл аралдарының заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Мексика}}
| екі палаталы
| [[Мексика конгрессі|Одақтас конгресс]]
| [[Мексика сенаты|Сенат]]
| [[Депутаттар палатасы (Мексика)|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Мозамбик}}
| бір палаталы
| [[Республика жиыны (Мозамбик)|Республика жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Молдова}}
| бір палаталы
| [[Молдова парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Монако}}
| бір палаталы
| [[Монако Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Моңғолия}}
| бір палаталы
| [[Мемлекеттік Ұлы хурал]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Мьянма}}
| екі палаталы
| [[Одақ ассамблеясы]]
| [[Ұлттар палатасы]]
| [[Өкілдер палатасы (Мьянма)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Намибия}}
| екі палаталы
| [[Намибия парламенті|Парламент]]
| [[Намибия Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]]
| [[Намибия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Науру}}
| бір палаталы
| [[Науру парламенті|Парламент]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Непал}}
| екі палаталы
| [[Непал парламенті|Парламент]]
| [[Непал Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| [[Өкілдер палатасы (Непал)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Нигер}}
| бір палаталы
| [[Нигер Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Нигерия}}
| екі палаталы
| [[Нигерия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| [[Нигерия сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Нигерия)|Өкілдер палатасы]]
| 
|-
| {{Байрақ|Нидерланд}}
| екі палаталы
| [[Басты штаттар (Нидерланд)|Басты штаттар]]
| [[Нидерланд сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Нидерланд)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Никарагуа}}
| бір палаталы
| [[Никарагуа Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Жаңа Зеландия}}
| бір палаталы
| [[Жаңа Зеландия парламенті|Парламент]]
|
| [[Өкілдер палатасы (Жаңа Зеландия)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Норвегия}}
| бір палаталы
| [[Стортинг]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Оман}}
| бір палаталы
| [[Оман парламенті|Мәжіліс аш-Шура]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Пәкістан}}
| екі палаталы
| [[Пәкістан парламенті|Мәжіліс-е Шура]]
| [[Пәкістан сенаты|Сенат]]
| [[Пәкістан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Палау}}
| екі палаталы
| [[Палау Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]]
| [[Палау сенаты|Сенат]]
| [[Палау делегаттар палатасы|Делегаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Панама}}
| бір палаталы
| [[Панама Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Папуа — Жаңа Гвинея}}
| бір палаталы
| [[Папуа — Жаңа Гвинея Ұлттық парламенті|Ұлттық парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Парагвай}}
| екі палаталы
| [[Парагвай конгрессі|Конгресс]]
| [[Парагвай сенаты|Сенат]]
| [[Парагвай депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Перу}}
| бір палаталы
| [[Перу Республикасы конгрессі|Республика конгрессі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Польша}}
| екі палаталы
| [[Польша Ұлттық жиыны|Ұлттық ассамблея]]
| [[Польша сенаты|Сенат]]
| [[Польша Республикасы Сейм|Сейм]]
|
|-
| {{Байрақ|Португалия}}
| бір палаталы
| [[Португалия Республика ассамблеясы|Республикасы ассамблеясы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Ресей}}
| екі палаталы
| [[Ресей Федералдық жиналысы|Федералдық жиналысы]]
| [[Ресей Федерация Кеңесі]]
| [[Мемлекеттік дума]]
| 
|-
| {{Байрақ|Руанда}}
| екі палаталы
| [[Руанда парламенті|Парламент]]
| [[Руанда сенаты|Сенат]]
| [[Руанда депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Румыния}}
| екі палаталы
| [[Румыния парламенті|Парламент]]
| [[Румыния сенаты|Сенат]]
| [[Румыния депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Сальвадор}}
| бір палаталы
| [[Сальвадор Заң шығарушы ассамблеясы|Заң шығарушы ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Самоа}}
| бір палаталы
| [[Самоа фоно|Фоно]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сан-Марино}}
| бір палаталы
| [[Сан-Мариноның Үлкен және Басты кеңесі|Үлкен және Басты кеңесі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сан-Томе және Принсипи}}
| бір палаталы
| [[Сан-Томе және Принсипи Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сауд Арабиясы}}
| бір палаталы, законосовещательный
| [[Мәжіліс аш-Шура (Сауд Арабиясы)|Мәжіліс аш-Шура]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сейшель аралдары}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық ассамблея (Сейшель аралдары)|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сенегал}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық жиын (Сенегал)|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сент-Винсент және Гренадиндер}}
| бір палаталы
| [[Сент-Винсент және Гренадиндер парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сент-Китс және Невис}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық жиын (Сент-Китс және Невис)|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сент-Люсия}}
| екі палаталы
| [[Сент-Люсия парламенті|Парламент]]
| [[Сент-Люсия сенаты|Сенат]]
| [[Сент-Люсия жиын үйі|Жиын үйі]]
|
|-
| {{Байрақ|Сербия}}
| бір палаталы
| [[Сербия халық жиыны|Скупщина]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сингапур}}
| бір палаталы
| [[Сингапур парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сирия}}
| бір палаталы
| [[Сирия Халық жиыны|Халық жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Словакия}}
| бір палаталы
| [[Словакия Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Словения}}
| екі палаталы
| [[Словения парламенті|Парламент]]
| [[Словения Мемлекеттік кеңесі|Мемлекеттік кеңес]]
| [[Словения Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Соломон аралдары}}
| бір палаталы
| [[Соломон аралдары парламенті|Ұлттық парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сомали}}
| екі палаталы
| [[Сомали федералды парламенті|Федералды парламент]]
| [[Сомали сенаты|Сенат]]
| [[Сомали Адамдар үйі|Адамдар үйі]]
| 
|-
| {{Байрақ|Судан}}
| екі палаталы
| [[Судан Ұлттық заң шығарушы жиыны|Ұлттық заң шығарушы жиыны]]
| [[Судан аймақтары кеңесі|Аймақтар кеңесі]]
| [[Судан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| 
|-
| {{Байрақ|Суринам}}
| бір палаталы
| [[Суринам Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сьерра-Леоне}}
| бір палаталы
| [[Сьерра-Леоне парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Тәжікстан}}
| екі палаталы
| [[Тәжікстан Жоғарғы Жиналысы|Ұлы Мәжіліс]]
| [[Тәжікстан Ұлттық Кеңесі|Ұлттық Мәжіліс]]
| [[Тәжікстан Өкілдер палатасы|Өкілдер Мәжілісі]]
|
|-
| {{Байрақ|Тайланд}}
| екі палаталы
| [[Тайланд Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| [[Тайланд сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Тайланд)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Танзания}}
| бір палаталы
| [[Танзания Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Того}}
| бір палаталы
| [[Того Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Тонга}}
| бір палаталы
| [[Тонга Заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Тринидад және Тобаго}}
| екі палаталы
| [[Тринидад және Тобаго парламенті|Парламент]]
| [[Тринидад және Тобаго сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Тринидад және Тобаго)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Тувалу}}
| бір палаталы
| [[Тувалу парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Тунис}}
| бір палаталы
| [[Тунис Халық өкілдері жиыны|Халық өкілдері жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Түрікменстан}}
| бір палаталы
| [[Түрікменстан Халық Мәслихаты|Халық Мәслихаты]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Түркия}}
| бір палаталы
| [[Түркияның Ұлы Ұлттық жиыны|Ұлы Ұлттық жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Уганда}}
| бір палаталы
| [[Уганда парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Өзбекстан}}
| екі палаталы
| [[Олий Мәжіліс|Ұлы Мәжіліс]]
| [[Олий Мәжілісінің Сенаты|Сенат]]
| [[Олий Мәжілісінің Заң шығару палатасы|Заң шығару палата]]
|
|-
| {{Байрақ|Украина}}
| бір палаталы
| [[Верховна Рада|Жоғарғы Рада]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Уругвай}}
| екі палаталы
| [[Уругвай Басты ассамблеясы|Басты ассамблея]]
| [[Уругвай сенаты|Сенат]]
| [[Уругвай депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Фиджи}}
| бір палаталы
| [[Фиджи парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Филиппиндер}}
| екі палаталы
| [[Филиппиндер конгрессі|Конгресс]]
| [[Филиппиндер сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Филиппиндер)|Өкілдер палатасы]]
| 
|-
| {{Байрақ|Финляндия}}
| бір палаталы
| [[Эдускунта]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Микронезия Федерациялық Штаттары}}
| бір палаталы
| [[Микронезия Федерациялық Штаттары конгрессі|Конгресс]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Франция}}
| екі палаталы
| [[Франция парламенті|Парламент]]
| [[Франция сенаты|Сенат]]
| [[Франция Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| 
|-
| {{Байрақ|Хорватия}}
| бір палаталы
| [[Сабор]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Орталық Африка Республикасы}}
| бір палаталы
| [[Орталық Африка Республикасы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Чад}}
| бір палаталы
| [[Чад парламенті|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Черногория}}
| бір палаталы
| [[Черногория парламенті|Скупщина]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Чехия}}
| екі палаталы
| [[Чехия парламенті|Парламент]]
| [[Чехия сенаты|Сенат]]
| [[Чехия Республикасы Парламентінің депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Чили}}
| екі палаталы
| [[Чили Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]]
| [[Чили сенаты|Сенат]]
| [[Чили депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Швейцария}}
| екі палаталы
| [[Швейцария федералды жиыны|Федералды жиын]]
| [[Швейцария кантондары кеңесі|Кантондар кеңесі]]
| [[Швейцария Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]]
|
|-
| {{Байрақ|Швеция}}
| бір палаталы
| [[Риксдаг]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Шри-Ланка}}
| бір палаталы
| [[Шри-Ланка парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Эквадор}}
| бір палаталы
| [[Эквадор Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Экваторлық Гвинея}}
| екі палаталы
| [[Экваторлық Гвинея парламенті|Парламент]]
| [[Экваторлық Гвинея сенаты|Сенат]]
| [[Депутаттар палатасы (Экваторлық Гвинея)|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Эритрея}}
| бір палаталы
| [[Эритрея парламенті|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Эсватини}}
| екі палаталы
| [[Эсватини парламенті|Парламент]]
| [[Эсватини сенаты|Сенат]]
| [[Эсватини Жиын үйі|Жиын үйі]]
| 
|-
| {{Байрақ|Эстония}}
| бір палаталы
| [[Рийгикогу]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Эфиопия}}
| екі палаталы
| [[Эфиопия парламенті|Парламент]]
| [[Федерация кеңесі (Эфиопия)|Федерация кеңесі]]
| [[Халық өкілдері палатасы (Эфиопия)|Халық өкілдері палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Оңтүстік Африка Республикасы}}
| екі палаталы
| [[Оңтүстік Африка Республикасы парламенті|Парламент]]
| [[Аймақтардың Ұлттық кеңесі]]
| [[Оңтүстік Африка Республикасы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Оңтүстік Судан}}
| екі палаталы
| [[Оңтүстік Судан Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| [[Оңтүстік Судан аймақтары кеңесі|Аймақтар кеңесі]]
| [[Оңтүстік Суданның Ұлттық Заң шығарушы Ассамблеясы|Ұлттық Заң шығарушы ассамблея]]
|
|- 
| {{Байрақ|Ямайка}}
| екі палаталы
| [[Ямайка парламенті|Парламент]]
| [[Ямайка сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Ямайка)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Жапония}}
| екі палаталы
| [[Жапония парламенті|Коккай]]
| [[Жапония Парламентінің Кеңесшілер палатасы|Кеңесшілер палатасы]]
| [[Өкілдер палатасы (Жапония)|Өкілдер палатасы]]
|
|}</text>
      <sha1>59jai9e4i8o8ojtw580d2i62i97yl5y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654616</id>
      <parentid>3654615</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T17:07:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3654616</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39993" sha1="1oissfd9ap7e7hk15b5ggur2v6ki5fb" xml:space="preserve">'''Парламенттер''' — дүние жүзі елдердің заң шығарушы органдар.

== Халықаралық деңгейде танылған мемлекеттердің парламенттері ==
{{Ілеспе тақырыпша}}
{| class=&quot;wikitable sortable sticky-header&quot;
|- bgcolor=&quot;#cccccc&quot;
!Мемлекет
!Түрі
!Атауы
!Жоғарғы палата
!Төменгі палата
!Сайлау жүйесі
|-
| {{Байрақ|АҚШ}}
| екі палаталы
| [[АҚШ Конгрессі|Конгресс]]
| [[АҚШ Сенаты|Сенат]]
| [[АҚШ Өкілдер палатасы|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Албания}}
| бір палаталы
| [[Албания парламенті|Кувенд]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Алжир}}
| екі палаталы
| [[Алжир парламенті|Парламент]]
| [[Ұлт кеңесі (Алжир)|Ұлт кеңесі]]
| [[Алжир Ұлттық халық ассамблеясы|Ұлттық халық жиыны]]
|
|-
| {{Байрақ|Ангола}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық ассамблея (Ангола)|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Андорра}}
| бір палаталы
| [[Андорра Генералды кеңесі|Генералды кеңесі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Антигуа және Барбуда}}
| екі палаталы
| [[Антигуа және Барбуда парламенті|Парламент]]
| [[Антигуа және Барбуда сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Антигуа және Барбуда)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Аргентина}}
| екі палаталы
| [[Аргентина Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]]
| [[Аргентина сенаты|Сенат]]
| [[Аргентина депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Армения}}
| бір палаталы
| [[Армения Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Ауғанстан}}
| бір палаталы
| [[Рахбари Шура]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Аустралия}}
| екі палаталы
| [[Аустралия парламенті|Парламент]]
| [[Сенат (Аустралия)|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Аустралия)|Өкілдер палатасы]]
| 
|-
| {{Байрақ|Аустрия}}
| екі палаталы
| [[Аустрия парламенті|Федералды жиын]]
| [[Бундесрат (Аустрия)|Бундесрат]]
| [[Аустрия Ұлттық кеңесі|Ұлтрат]]
|
|-
| {{Байрақ|Әзербайжан}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық Мәжіліс (Әзербайжан)|Милли Мәжіліс]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Біріккен Араб Әмірліктері}}
| бір палаталы
| [[Федералды ұлттық кеңес]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Багам аралдары}}
| екі палаталы
| [[Багам аралдары парламенті|Парламент]]
| [[Багам аралдары сенаты|Сенат]]
| [[Багам аралдары жиын палатасы|Жиын палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Бангладеш}}
| бір палаталы
| [[Бангладеш Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Барбадос}}
| екі палаталы
| [[Барбадос парламенті|Парламент]]
| [[Барбадос сенаты|Сенат]]
| [[Барбадос Жиын палатасы|Жиын палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Бахрейн}}
| екі палаталы
| [[Бахрейн Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| [[Мәжіліс кеңесі (Бахрейн)|Мәжіліс кеңесі]]
| [[Өкілдер кеңесі (Бахрейн)|Өкілдер кеңесі]]
|
|-
| {{Байрақ|Беларусь}}
| екі палаталы
| [[Беларусь Республикасының Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| [[Республика кеңесі (Беларусь)|Республика кеңесі]]
| [[Өкілдер палатасы (Беларусь)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Белиз}}
| екі палаталы
| [[Белиз Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| [[Сенат (Белиз)|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Белиз)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Бельгия}}
| екі палаталы
| [[Бельгия федералды парламенті|Федералды парламенті]]
| [[Бельгия сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Бельгия)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Бенин}}
| бір палаталы
| [[Бенин Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Болгария}}
| бір палаталы
| [[Болгария халық жиыны|Халық жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Боливия}}
| екі палаталы
| [[Боливия парламенті|Заң шығарушы ассамблея]]
| [[Боливия сенаторлар палатасы|Сенат]]
| [[Боливия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Босния және Герцеговина}}
| екі палаталы
| [[Босния және Герцеговина Парламенттік ассамблеясы|Парламенттік ассамблея]]
| [[Халықтар палатасы (Босния және Герцеговина)|Халықтар палатасы]]
| [[Өкілдер палатасы (Босния және Герцеговина)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Ботсвана}}
| бір палаталы
| [[Ботсвана парламенті|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Бразилия}}
| екі палаталы
| [[Бразилия Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]]
| [[Бразилия Федералды сенаты|Федералды сенаты]]
| [[Бразилия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Бруней}}
| бір палаталы
| [[Бруней парламенті|Заң шығарушы кеңес]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Буркина-Фасо}}
| бір палаталы
| [[Буркина-Фасо Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Бурунди}}
| екі палаталы
| [[Бурунди парламенті|Парламент]]
| [[Бурунди сенаты|Сенат]]
| [[Бурунди Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|-
| {{Байрақ|Бутан}}
| екі палаталы
| [[Бутан парламенті|Цонгду]]
| [[Бутан Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]]
| [[Бутан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Вануату}}
| бір палаталы
| [[Вануату парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Ватикан}}
| бір палаталы
| [[Ватикан қала-мемлекеті істері жөніндегі Папа комиссиясы|Ватикан істері жөніндегі Папа комиссиясы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Ұлыбритания}}
| екі палаталы
| [[Ұлыбритания парламенті|Парламент]]
| [[Лордтар палатасы]]
| [[Ұлыбритания Қауымдар палатасы|Қауымдар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Мажарстан}}
| бір палаталы
| [[Мемлекеттік жиын (Мажарстан)|Мемлекеттік жиын]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Венесуэла}}
| бір палаталы
| [[Венесуэла Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Шығыс Тимор}}
| бір палаталы
| [[Шығыс Тимор парламенті|Парламент]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Вьетнам}}
| бір палаталы
| [[Вьетнам Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Габон}}
| екі палаталы
| [[Габон парламенті|Парламент]]
| [[Габон сенаты|Сенат]]
| [[Габон Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| 
|-
| {{Байрақ|Гаити}}
| екі палаталы
| [[Гаити парламенті|Парламент]]
| [[Сенат (Гаити)|Сенат]]
| [[Депутаттар палатасы (Гаити)|Депутаттар палатасы]]
| 
|-
| {{Байрақ|Гайана}}
| бір палаталы
| [[Гайана Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| 
| 
| 
|-
| {{Байрақ|Гамбия}}
| бір палаталы
| [[Гамбия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Гана}}
| бір палаталы
| [[Гана парламенті|Парламент]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Гватемала}}
| бір палаталы
| [[Гватемала Республикасының Конгресі|Конгресс]]
| 
| 
| 
|-
| {{Байрақ|Гвинея}}
| бір палаталы
| [[Гвинея Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Гвинея-Бисау}}
| бір палаталы
| [[Гвинея-Бисау Ұлттық халық жиыны|Ұлттық халық жиыны]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Германия}}
| екі палаталы
| [[Федералды жиын (Германия)|Федералды жиын]]
| [[Бундесрат]]
| [[Бундестаг]]
| 
|-
| {{Байрақ|Гондурас}}
| бір палаталы
| [[Гондурас Ұлттық Конгрессі|Конгресс]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Гренада}}
| екі палаталы
| [[Гренада парламенті|Парламент]]
| [[Гренада сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Гренада)|Өкілдер палатасы]]
| 
|-
| {{Байрақ|Грекия}}
| бір палаталы
| [[Грекия парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Грузия}}
| бір палаталы
| [[Грузия парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
|-
| {{Байрақ|Дания}}
| бір палаталы
| [[Фолькетинг]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Конго Демократиялық Республикасы}}
| екі палаталы
| [[Конго ДР парламенті|Парламент]]
| [[Конго ДР сенаты|Сенат]]
| [[Конго ДР Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Джибути}}
| бір палаталы
| [[Джибути Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Доминика}}
| бір палаталы
| [[Доминика жиын палатасы|Жиын палатасы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Доминикан Республикасы}}
| екі палаталы
| [[Доминикан Республикасы парламенті|Конгресс]]
| [[Доминикан Республикасы сенаты|Сенат]]
| [[Доминикан Республикасы депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Мысыр}}
| екі палаталы
| [[Мысыр парламенті|Парламент]]
| [[Мысыр сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Мысыр)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Замбия}}
| бір палаталы
| [[Замбия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| 
| 
| 
|-
| {{Байрақ|Зимбабве}}
| екі палаталы
| [[Зимбабве парламенті|Парламент]]
| [[Зимбабве сенаті|Сенат]]
| [[Зимбабве Жиын палатасы|Жиын палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Израиль}}
| бір палаталы
| [[Кнессет]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Үндістан}}
| екі палаталы
| [[Үндістан парламенті|Сансад]]
| [[Раджия сабха]]
| [[Лок сабха]]
| 
|-
| {{Байрақ|Индонезия}}
| екі палаталы
| [[Халықтық консультативтік конгресс]]
| [[Аймақтық өкілдер кеңесі]]
| [[Халықтық өкілдер кеңесі (Индонезия)|Халықтық өкілдер кеңесі]] 
|
|-
| {{Байрақ|Иордания}}
| екі палаталы
| [[Иордания Халық жиыны|Мәжіліс]]
| [[Иордания Аяндар жиыны|Аяндар жиыны]]
| [[Өкілдер палатасы (Иордания)|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Ирак}}
| бір палаталы (уақытша)
| [[Ирак Өкілдер кеңесі|Өкілдер кеңесі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Иран}}
| бір палаталы
| [[Исламдық Мәжіліс кеңесі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Ирландия}}
| екі палаталы
| [[Ирландия парламенті|Ойряхтас]]
| [[Ирландия сенаты]]
| [[Ирландия Өкілдер палатасы|Дойл Ерен]]
|
|-
| {{Байрақ|Исландия}}
| бір палаталы
| [[Парламент Исландии|Альтинг]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Испания}}
| екі палаталы
| [[Испания Басты кортестері|Басты кортестер]]
| [[Испания сенаты|Сенат]]
| [[Депутаттар конгресі|Депутаттар конгресі]]
|
|-
| {{Байрақ|Италия}}
| екі палаталы
| [[Италия парламенті|Парламент]]
| [[Италия сенаты|Сенат]]
| [[Италия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Йемен}}
| бір палаталы
| [[Өкілдер палатасы (Йемен)|Өкілдер палатасы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Кабо-Верде}}
| бір палаталы
| [[Кабо-Верде Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Қазақстан}}
| екі палаталы
| [[Қазақстан Республикасының Парламенті|Парламент]]
| [[Қазақстан Парламентінің Сенаты|Сенат]]
| [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]]
| 
|-
| {{Байрақ|Камбоджа}}
| екі палаталы
| [[Камбоджа парламенті|Парламент]]
| [[Камбоджа сенаты|Сенат]]
| [[Камбоджа Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Камерун}}
| екі палаталы
| [[Камерун парламенті|Парламент]]
| [[Камерун сенаты|Сенат]]
| [[Камерун Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|-
| {{Байрақ|Канада}}
| екі палаталы
| [[Канада парламенті|Парламент]]
| [[Канада сенаты|Сенат]]
| [[Канада Қауымдары палатасы|Қауымдар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Катар}}
| бір палаталы
| [[Катар Мәжіліс кеңесі|Мәжіліс кеңесі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Кения}}
| екі палаталы
| [[Кения парламенті|Парламент]]
| [[Кения сенаты|Сенат]]
| [[Кения Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Кипр}}
| бір палаталы
| [[Кипр Республикасы парламенті|Өкілдер палатасы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Қырғызстан}}
| бір палаталы
| [[Жоғарғы Кеңес (Қырғызстан)|Жоғарғы Кеңес]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Кирибати}}
| бір палаталы
| [[Жиын палатасы (Кирибати)|Жиын палатасы]]
|
|
|
|- 
| {{Байрақ|Қытай}}
| бір палаталы
| [[Бүкілқытайлық халық өкілдерінің жиналысы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Солтүстік Корея}}
| бір палаталы
| [[КХДР Жоғарғы халық жиыны|Жоғарғы халық жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Оңтүстік Корея}}
| бір палаталы
| [[Корея Республикасының Ұлттық жиналысы|Ұлттық жиын]]
| 
| 
|&gt;
|-
| {{Байрақ|Колумбия}}
| екі палаталы
| [[Колумбия конгрессі|Конгресс]]
| [[Колумбия сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Колумбия)|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Конго Республикасы}}
| екі палаталы
| [[Конго Республикасы парламенті|Парламент]]
| [[Конго Республикасы сенаті|Сенат]]
| [[Конго Республикасы Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|-
| {{Байрақ|Коморлар}}
| бір палаталы
| [[Коморлар одағы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Коста-Рика}}
| бір палаталы
| [[Коста-Рика Заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Кот-д’Ивуар}}
| екі палаталы
| [[Кот-д’Ивуар парламенті|Парламент]]
| [[Кот-д’Ивуар сенаті |Сенат]]
| [[Ұлттық жиын (Кот-д’Ивуар)|Ұлттық жиын]]
|
|-
| {{Байрақ|Куба}}
| бір палаталы
| [[Халық билігінің ұлттық ассамблеясы (Куба)|Халық билігінің ұлттық ассамблеясы]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Кувейт}}
| бір палаталы
| [[Кувейт парламенті|Мәжіліс әл-Умма]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Латвия}}
| бір палаталы
| [[Латвия Сейм|Сейм]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Лаос}}
| бір палаталы
| [[Лаос парламенті|Ұлттық ассамблея]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Лесото}}
| екі палаталы
| [[Лесото парламенті|Парламент]]
| [[Лесото сенаты|Сенат]]
| [[Ұлттық жиын (Лесото)|Ұлттық жиын]]
|
|-
| {{Байрақ|Либерия}}
| екі палаталы
| [[Либерия парламенті|Парламент]]
| [[Либерия сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Либерия)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Ливан}}
| бір палаталы
| [[Ливан парламенті|Өкілдер палатасы]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Ливия}}
| бір палаталы
| [[Ливия өкілдер палатасы|Өкілдер палатасы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Литва}}
| бір палаталы
| [[Литва Сейм|Сейм]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Лихтенштейн}}
| бір палаталы
| [[Лихтенштейн Ландтаг|Ландтаг]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Люксембург}}
| бір палаталы
| [[Люксембург депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Маврикий}}
| бір палаталы
| [[Маврикия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Мавритания}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық жиын (Мавритания)|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Мадагаскар}}
| екі палаталы
| [[Мадагаскар парламенті|Парламент]]
| [[Мадагаскар сенаты|Сенат]]
| [[Мадагаскар Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| 
|-
| {{Байрақ|Солтүстік Македония}}
| бір палаталы
| [[Солтүстік Македония жиыны|Жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Малави}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық жиын (Малави)|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Малайзия}}
| екі палаталы
| [[Малайзия парламенті|Парламент]]
| [[Ұлт Үйі (Малайзия)|Ұлт Үйі]]
| [[Халық Үйі (Малайзия)|Халық Үйі]]
|
|-
| {{Байрақ|Мали}}
| бір палаталы
| [[Мали Ұлттық жиыны|Жиын]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Мальта}}
| бір палаталы
| [[Мальта парламенті|Өкілдер палатасы]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Мальдивтер}}
| бір палаталы
| [[Мальдивтер парламенті|Парламент]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Марокко}}
| екі палаталы
| [[Марокко парламенті|Парламент]]
| [[Кеңесшілер палатасы (Марокко)|Кеңесшілер палатасы]]
| [[Өкілдер палатасы (Марокко)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Маршалл аралдары}}
| бір палаталы
| [[Маршалл аралдарының заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Мексика}}
| екі палаталы
| [[Мексика конгрессі|Одақтас конгресс]]
| [[Мексика сенаты|Сенат]]
| [[Депутаттар палатасы (Мексика)|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Мозамбик}}
| бір палаталы
| [[Республика жиыны (Мозамбик)|Республика жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Молдова}}
| бір палаталы
| [[Молдова парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Монако}}
| бір палаталы
| [[Монако Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Моңғолия}}
| бір палаталы
| [[Мемлекеттік Ұлы хурал]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Мьянма}}
| екі палаталы
| [[Одақ ассамблеясы]]
| [[Ұлттар палатасы]]
| [[Өкілдер палатасы (Мьянма)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Намибия}}
| екі палаталы
| [[Намибия парламенті|Парламент]]
| [[Намибия Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]]
| [[Намибия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Науру}}
| бір палаталы
| [[Науру парламенті|Парламент]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Непал}}
| екі палаталы
| [[Непал парламенті|Парламент]]
| [[Непал Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| [[Өкілдер палатасы (Непал)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Нигер}}
| бір палаталы
| [[Нигер Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Нигерия}}
| екі палаталы
| [[Нигерия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| [[Нигерия сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Нигерия)|Өкілдер палатасы]]
| 
|-
| {{Байрақ|Нидерланд}}
| екі палаталы
| [[Басты штаттар (Нидерланд)|Басты штаттар]]
| [[Нидерланд сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Нидерланд)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Никарагуа}}
| бір палаталы
| [[Никарагуа Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Жаңа Зеландия}}
| бір палаталы
| [[Жаңа Зеландия парламенті|Парламент]]
|
| [[Өкілдер палатасы (Жаңа Зеландия)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Норвегия}}
| бір палаталы
| [[Стортинг]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Оман}}
| бір палаталы
| [[Оман парламенті|Мәжіліс аш-Шура]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Пәкістан}}
| екі палаталы
| [[Пәкістан парламенті|Мәжіліс-е Шура]]
| [[Пәкістан сенаты|Сенат]]
| [[Пәкістан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Палау}}
| екі палаталы
| [[Палау Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]]
| [[Палау сенаты|Сенат]]
| [[Палау делегаттар палатасы|Делегаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Панама}}
| бір палаталы
| [[Панама Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Папуа — Жаңа Гвинея}}
| бір палаталы
| [[Папуа — Жаңа Гвинея Ұлттық парламенті|Ұлттық парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Парагвай}}
| екі палаталы
| [[Парагвай конгрессі|Конгресс]]
| [[Парагвай сенаты|Сенат]]
| [[Парагвай депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Перу}}
| бір палаталы
| [[Перу Республикасы конгрессі|Республика конгрессі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Польша}}
| екі палаталы
| [[Польша Ұлттық жиыны|Ұлттық ассамблея]]
| [[Польша сенаты|Сенат]]
| [[Польша Республикасы Сейм|Сейм]]
|
|-
| {{Байрақ|Португалия}}
| бір палаталы
| [[Португалия Республика ассамблеясы|Республикасы ассамблеясы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Ресей}}
| екі палаталы
| [[Ресей Федералдық жиналысы|Федералдық жиналысы]]
| [[Ресей Федерация Кеңесі]]
| [[Мемлекеттік дума]]
| 
|-
| {{Байрақ|Руанда}}
| екі палаталы
| [[Руанда парламенті|Парламент]]
| [[Руанда сенаты|Сенат]]
| [[Руанда депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Румыния}}
| екі палаталы
| [[Румыния парламенті|Парламент]]
| [[Румыния сенаты|Сенат]]
| [[Румыния депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Сальвадор}}
| бір палаталы
| [[Сальвадор Заң шығарушы ассамблеясы|Заң шығарушы ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Самоа}}
| бір палаталы
| [[Самоа фоно|Фоно]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сан-Марино}}
| бір палаталы
| [[Сан-Мариноның Үлкен және Басты кеңесі|Үлкен және Басты кеңесі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сан-Томе және Принсипи}}
| бір палаталы
| [[Сан-Томе және Принсипи Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сауд Арабиясы}}
| бір палаталы, законосовещательный
| [[Мәжіліс аш-Шура (Сауд Арабиясы)|Мәжіліс аш-Шура]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сейшель аралдары}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық ассамблея (Сейшель аралдары)|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сенегал}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық жиын (Сенегал)|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сент-Винсент және Гренадиндер}}
| бір палаталы
| [[Сент-Винсент және Гренадиндер парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сент-Китс және Невис}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық жиын (Сент-Китс және Невис)|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сент-Люсия}}
| екі палаталы
| [[Сент-Люсия парламенті|Парламент]]
| [[Сент-Люсия сенаты|Сенат]]
| [[Сент-Люсия жиын үйі|Жиын үйі]]
|
|-
| {{Байрақ|Сербия}}
| бір палаталы
| [[Сербия халық жиыны|Скупщина]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сингапур}}
| бір палаталы
| [[Сингапур парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сирия}}
| бір палаталы
| [[Сирия Халық жиыны|Халық жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Словакия}}
| бір палаталы
| [[Словакия Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Словения}}
| екі палаталы
| [[Словения парламенті|Парламент]]
| [[Словения Мемлекеттік кеңесі|Мемлекеттік кеңес]]
| [[Словения Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Соломон аралдары}}
| бір палаталы
| [[Соломон аралдары парламенті|Ұлттық парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сомали}}
| екі палаталы
| [[Сомали федералды парламенті|Федералды парламент]]
| [[Сомали сенаты|Сенат]]
| [[Сомали Адамдар үйі|Адамдар үйі]]
| 
|-
| {{Байрақ|Судан}}
| екі палаталы
| [[Судан Ұлттық заң шығарушы жиыны|Ұлттық заң шығарушы жиыны]]
| [[Судан аймақтары кеңесі|Аймақтар кеңесі]]
| [[Судан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| 
|-
| {{Байрақ|Суринам}}
| бір палаталы
| [[Суринам Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сьерра-Леоне}}
| бір палаталы
| [[Сьерра-Леоне парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Тәжікстан}}
| екі палаталы
| [[Тәжікстан Жоғарғы Жиналысы|Ұлы Мәжіліс]]
| [[Тәжікстан Ұлттық Кеңесі|Ұлттық Мәжіліс]]
| [[Тәжікстан Өкілдер палатасы|Өкілдер Мәжілісі]]
|
|-
| {{Байрақ|Тайланд}}
| екі палаталы
| [[Тайланд Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| [[Тайланд сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Тайланд)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Танзания}}
| бір палаталы
| [[Танзания Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Того}}
| бір палаталы
| [[Того Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Тонга}}
| бір палаталы
| [[Тонга Заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Тринидад және Тобаго}}
| екі палаталы
| [[Тринидад және Тобаго парламенті|Парламент]]
| [[Тринидад және Тобаго сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Тринидад және Тобаго)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Тувалу}}
| бір палаталы
| [[Тувалу парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Тунис}}
| бір палаталы
| [[Тунис Халық өкілдері жиыны|Халық өкілдері жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Түрікменстан}}
| бір палаталы
| [[Түрікменстан Халық Мәслихаты|Халық Мәслихаты]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Түркия}}
| бір палаталы
| [[Түркияның Ұлы Ұлттық жиыны|Ұлы Ұлттық жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Уганда}}
| бір палаталы
| [[Уганда парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Өзбекстан}}
| екі палаталы
| [[Олий Мәжіліс|Ұлы Мәжіліс]]
| [[Олий Мәжілісінің Сенаты|Сенат]]
| [[Олий Мәжілісінің Заң шығару палатасы|Заң шығару палата]]
|
|-
| {{Байрақ|Украина}}
| бір палаталы
| [[Верховна Рада|Жоғарғы Рада]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Уругвай}}
| екі палаталы
| [[Уругвай Басты ассамблеясы|Басты ассамблея]]
| [[Уругвай сенаты|Сенат]]
| [[Уругвай депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Фиджи}}
| бір палаталы
| [[Фиджи парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Филиппиндер}}
| екі палаталы
| [[Филиппиндер конгрессі|Конгресс]]
| [[Филиппиндер сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Филиппиндер)|Өкілдер палатасы]]
| 
|-
| {{Байрақ|Финляндия}}
| бір палаталы
| [[Эдускунта]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Микронезия Федерациялық Штаттары}}
| бір палаталы
| [[Микронезия Федерациялық Штаттары конгрессі|Конгресс]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Франция}}
| екі палаталы
| [[Франция парламенті|Парламент]]
| [[Франция сенаты|Сенат]]
| [[Франция Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| 
|-
| {{Байрақ|Хорватия}}
| бір палаталы
| [[Сабор]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Орталық Африка Республикасы}}
| бір палаталы
| [[Орталық Африка Республикасы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Чад}}
| бір палаталы
| [[Чад парламенті|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Черногория}}
| бір палаталы
| [[Черногория парламенті|Скупщина]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Чехия}}
| екі палаталы
| [[Чехия парламенті|Парламент]]
| [[Чехия сенаты|Сенат]]
| [[Чехия Республикасы Парламентінің депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Чили}}
| екі палаталы
| [[Чили Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]]
| [[Чили сенаты|Сенат]]
| [[Чили депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Швейцария}}
| екі палаталы
| [[Швейцария федералды жиыны|Федералды жиын]]
| [[Швейцария кантондары кеңесі|Кантондар кеңесі]]
| [[Швейцария Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]]
|
|-
| {{Байрақ|Швеция}}
| бір палаталы
| [[Риксдаг]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Шри-Ланка}}
| бір палаталы
| [[Шри-Ланка парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Эквадор}}
| бір палаталы
| [[Эквадор Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Экваторлық Гвинея}}
| екі палаталы
| [[Экваторлық Гвинея парламенті|Парламент]]
| [[Экваторлық Гвинея сенаты|Сенат]]
| [[Депутаттар палатасы (Экваторлық Гвинея)|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Эритрея}}
| бір палаталы
| [[Эритрея парламенті|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Эсватини}}
| екі палаталы
| [[Эсватини парламенті|Парламент]]
| [[Эсватини сенаты|Сенат]]
| [[Эсватини Жиын үйі|Жиын үйі]]
| 
|-
| {{Байрақ|Эстония}}
| бір палаталы
| [[Рийгикогу]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Эфиопия}}
| екі палаталы
| [[Эфиопия парламенті|Парламент]]
| [[Федерация кеңесі (Эфиопия)|Федерация кеңесі]]
| [[Халық өкілдері палатасы (Эфиопия)|Халық өкілдері палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Оңтүстік Африка Республикасы}}
| екі палаталы
| [[Оңтүстік Африка Республикасы парламенті|Парламент]]
| [[Аймақтардың Ұлттық кеңесі]]
| [[Оңтүстік Африка Республикасы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Оңтүстік Судан}}
| екі палаталы
| [[Оңтүстік Судан Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| [[Оңтүстік Судан аймақтары кеңесі|Аймақтар кеңесі]]
| [[Оңтүстік Суданның Ұлттық Заң шығарушы Ассамблеясы|Ұлттық Заң шығарушы ассамблея]]
|
|- 
| {{Байрақ|Ямайка}}
| екі палаталы
| [[Ямайка парламенті|Парламент]]
| [[Ямайка сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Ямайка)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Жапония}}
| екі палаталы
| [[Жапония парламенті|Коккай]]
| [[Жапония Парламентінің Кеңесшілер палатасы|Кеңесшілер палатасы]]
| [[Өкілдер палатасы (Жапония)|Өкілдер палатасы]]
|
|}</text>
      <sha1>1oissfd9ap7e7hk15b5ggur2v6ki5fb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654617</id>
      <parentid>3654616</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T17:08:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3654617</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39999" sha1="nix26294l91or9328iwzpkkf9112vqx" xml:space="preserve">'''Парламенттер''' — дүние жүзі елдеріндегі заң шығарушы органдар.

== Халықаралық деңгейде танылған мемлекеттердің парламенттері ==
{{Ілеспе тақырыпша}}
{| class=&quot;wikitable sortable sticky-header&quot;
|- bgcolor=&quot;#cccccc&quot;
!Мемлекет
!Түрі
!Атауы
!Жоғарғы палата
!Төменгі палата
!Сайлау жүйесі
|-
| {{Байрақ|АҚШ}}
| екі палаталы
| [[АҚШ Конгрессі|Конгресс]]
| [[АҚШ Сенаты|Сенат]]
| [[АҚШ Өкілдер палатасы|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Албания}}
| бір палаталы
| [[Албания парламенті|Кувенд]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Алжир}}
| екі палаталы
| [[Алжир парламенті|Парламент]]
| [[Ұлт кеңесі (Алжир)|Ұлт кеңесі]]
| [[Алжир Ұлттық халық ассамблеясы|Ұлттық халық жиыны]]
|
|-
| {{Байрақ|Ангола}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық ассамблея (Ангола)|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Андорра}}
| бір палаталы
| [[Андорра Генералды кеңесі|Генералды кеңесі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Антигуа және Барбуда}}
| екі палаталы
| [[Антигуа және Барбуда парламенті|Парламент]]
| [[Антигуа және Барбуда сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Антигуа және Барбуда)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Аргентина}}
| екі палаталы
| [[Аргентина Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]]
| [[Аргентина сенаты|Сенат]]
| [[Аргентина депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Армения}}
| бір палаталы
| [[Армения Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Ауғанстан}}
| бір палаталы
| [[Рахбари Шура]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Аустралия}}
| екі палаталы
| [[Аустралия парламенті|Парламент]]
| [[Сенат (Аустралия)|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Аустралия)|Өкілдер палатасы]]
| 
|-
| {{Байрақ|Аустрия}}
| екі палаталы
| [[Аустрия парламенті|Федералды жиын]]
| [[Бундесрат (Аустрия)|Бундесрат]]
| [[Аустрия Ұлттық кеңесі|Ұлтрат]]
|
|-
| {{Байрақ|Әзербайжан}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық Мәжіліс (Әзербайжан)|Милли Мәжіліс]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Біріккен Араб Әмірліктері}}
| бір палаталы
| [[Федералды ұлттық кеңес]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Багам аралдары}}
| екі палаталы
| [[Багам аралдары парламенті|Парламент]]
| [[Багам аралдары сенаты|Сенат]]
| [[Багам аралдары жиын палатасы|Жиын палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Бангладеш}}
| бір палаталы
| [[Бангладеш Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Барбадос}}
| екі палаталы
| [[Барбадос парламенті|Парламент]]
| [[Барбадос сенаты|Сенат]]
| [[Барбадос Жиын палатасы|Жиын палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Бахрейн}}
| екі палаталы
| [[Бахрейн Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| [[Мәжіліс кеңесі (Бахрейн)|Мәжіліс кеңесі]]
| [[Өкілдер кеңесі (Бахрейн)|Өкілдер кеңесі]]
|
|-
| {{Байрақ|Беларусь}}
| екі палаталы
| [[Беларусь Республикасының Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| [[Республика кеңесі (Беларусь)|Республика кеңесі]]
| [[Өкілдер палатасы (Беларусь)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Белиз}}
| екі палаталы
| [[Белиз Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| [[Сенат (Белиз)|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Белиз)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Бельгия}}
| екі палаталы
| [[Бельгия федералды парламенті|Федералды парламенті]]
| [[Бельгия сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Бельгия)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Бенин}}
| бір палаталы
| [[Бенин Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Болгария}}
| бір палаталы
| [[Болгария халық жиыны|Халық жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Боливия}}
| екі палаталы
| [[Боливия парламенті|Заң шығарушы ассамблея]]
| [[Боливия сенаторлар палатасы|Сенат]]
| [[Боливия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Босния және Герцеговина}}
| екі палаталы
| [[Босния және Герцеговина Парламенттік ассамблеясы|Парламенттік ассамблея]]
| [[Халықтар палатасы (Босния және Герцеговина)|Халықтар палатасы]]
| [[Өкілдер палатасы (Босния және Герцеговина)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Ботсвана}}
| бір палаталы
| [[Ботсвана парламенті|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Бразилия}}
| екі палаталы
| [[Бразилия Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]]
| [[Бразилия Федералды сенаты|Федералды сенаты]]
| [[Бразилия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Бруней}}
| бір палаталы
| [[Бруней парламенті|Заң шығарушы кеңес]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Буркина-Фасо}}
| бір палаталы
| [[Буркина-Фасо Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Бурунди}}
| екі палаталы
| [[Бурунди парламенті|Парламент]]
| [[Бурунди сенаты|Сенат]]
| [[Бурунди Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|-
| {{Байрақ|Бутан}}
| екі палаталы
| [[Бутан парламенті|Цонгду]]
| [[Бутан Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]]
| [[Бутан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Вануату}}
| бір палаталы
| [[Вануату парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Ватикан}}
| бір палаталы
| [[Ватикан қала-мемлекеті істері жөніндегі Папа комиссиясы|Ватикан істері жөніндегі Папа комиссиясы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Ұлыбритания}}
| екі палаталы
| [[Ұлыбритания парламенті|Парламент]]
| [[Лордтар палатасы]]
| [[Ұлыбритания Қауымдар палатасы|Қауымдар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Мажарстан}}
| бір палаталы
| [[Мемлекеттік жиын (Мажарстан)|Мемлекеттік жиын]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Венесуэла}}
| бір палаталы
| [[Венесуэла Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Шығыс Тимор}}
| бір палаталы
| [[Шығыс Тимор парламенті|Парламент]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Вьетнам}}
| бір палаталы
| [[Вьетнам Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Габон}}
| екі палаталы
| [[Габон парламенті|Парламент]]
| [[Габон сенаты|Сенат]]
| [[Габон Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| 
|-
| {{Байрақ|Гаити}}
| екі палаталы
| [[Гаити парламенті|Парламент]]
| [[Сенат (Гаити)|Сенат]]
| [[Депутаттар палатасы (Гаити)|Депутаттар палатасы]]
| 
|-
| {{Байрақ|Гайана}}
| бір палаталы
| [[Гайана Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| 
| 
| 
|-
| {{Байрақ|Гамбия}}
| бір палаталы
| [[Гамбия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Гана}}
| бір палаталы
| [[Гана парламенті|Парламент]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Гватемала}}
| бір палаталы
| [[Гватемала Республикасының Конгресі|Конгресс]]
| 
| 
| 
|-
| {{Байрақ|Гвинея}}
| бір палаталы
| [[Гвинея Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Гвинея-Бисау}}
| бір палаталы
| [[Гвинея-Бисау Ұлттық халық жиыны|Ұлттық халық жиыны]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Германия}}
| екі палаталы
| [[Федералды жиын (Германия)|Федералды жиын]]
| [[Бундесрат]]
| [[Бундестаг]]
| 
|-
| {{Байрақ|Гондурас}}
| бір палаталы
| [[Гондурас Ұлттық Конгрессі|Конгресс]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Гренада}}
| екі палаталы
| [[Гренада парламенті|Парламент]]
| [[Гренада сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Гренада)|Өкілдер палатасы]]
| 
|-
| {{Байрақ|Грекия}}
| бір палаталы
| [[Грекия парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Грузия}}
| бір палаталы
| [[Грузия парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
|-
| {{Байрақ|Дания}}
| бір палаталы
| [[Фолькетинг]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Конго Демократиялық Республикасы}}
| екі палаталы
| [[Конго ДР парламенті|Парламент]]
| [[Конго ДР сенаты|Сенат]]
| [[Конго ДР Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Джибути}}
| бір палаталы
| [[Джибути Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Доминика}}
| бір палаталы
| [[Доминика жиын палатасы|Жиын палатасы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Доминикан Республикасы}}
| екі палаталы
| [[Доминикан Республикасы парламенті|Конгресс]]
| [[Доминикан Республикасы сенаты|Сенат]]
| [[Доминикан Республикасы депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Мысыр}}
| екі палаталы
| [[Мысыр парламенті|Парламент]]
| [[Мысыр сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Мысыр)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Замбия}}
| бір палаталы
| [[Замбия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| 
| 
| 
|-
| {{Байрақ|Зимбабве}}
| екі палаталы
| [[Зимбабве парламенті|Парламент]]
| [[Зимбабве сенаті|Сенат]]
| [[Зимбабве Жиын палатасы|Жиын палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Израиль}}
| бір палаталы
| [[Кнессет]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Үндістан}}
| екі палаталы
| [[Үндістан парламенті|Сансад]]
| [[Раджия сабха]]
| [[Лок сабха]]
| 
|-
| {{Байрақ|Индонезия}}
| екі палаталы
| [[Халықтық консультативтік конгресс]]
| [[Аймақтық өкілдер кеңесі]]
| [[Халықтық өкілдер кеңесі (Индонезия)|Халықтық өкілдер кеңесі]] 
|
|-
| {{Байрақ|Иордания}}
| екі палаталы
| [[Иордания Халық жиыны|Мәжіліс]]
| [[Иордания Аяндар жиыны|Аяндар жиыны]]
| [[Өкілдер палатасы (Иордания)|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Ирак}}
| бір палаталы (уақытша)
| [[Ирак Өкілдер кеңесі|Өкілдер кеңесі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Иран}}
| бір палаталы
| [[Исламдық Мәжіліс кеңесі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Ирландия}}
| екі палаталы
| [[Ирландия парламенті|Ойряхтас]]
| [[Ирландия сенаты]]
| [[Ирландия Өкілдер палатасы|Дойл Ерен]]
|
|-
| {{Байрақ|Исландия}}
| бір палаталы
| [[Парламент Исландии|Альтинг]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Испания}}
| екі палаталы
| [[Испания Басты кортестері|Басты кортестер]]
| [[Испания сенаты|Сенат]]
| [[Депутаттар конгресі|Депутаттар конгресі]]
|
|-
| {{Байрақ|Италия}}
| екі палаталы
| [[Италия парламенті|Парламент]]
| [[Италия сенаты|Сенат]]
| [[Италия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Йемен}}
| бір палаталы
| [[Өкілдер палатасы (Йемен)|Өкілдер палатасы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Кабо-Верде}}
| бір палаталы
| [[Кабо-Верде Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Қазақстан}}
| екі палаталы
| [[Қазақстан Республикасының Парламенті|Парламент]]
| [[Қазақстан Парламентінің Сенаты|Сенат]]
| [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]]
| 
|-
| {{Байрақ|Камбоджа}}
| екі палаталы
| [[Камбоджа парламенті|Парламент]]
| [[Камбоджа сенаты|Сенат]]
| [[Камбоджа Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Камерун}}
| екі палаталы
| [[Камерун парламенті|Парламент]]
| [[Камерун сенаты|Сенат]]
| [[Камерун Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|-
| {{Байрақ|Канада}}
| екі палаталы
| [[Канада парламенті|Парламент]]
| [[Канада сенаты|Сенат]]
| [[Канада Қауымдары палатасы|Қауымдар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Катар}}
| бір палаталы
| [[Катар Мәжіліс кеңесі|Мәжіліс кеңесі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Кения}}
| екі палаталы
| [[Кения парламенті|Парламент]]
| [[Кения сенаты|Сенат]]
| [[Кения Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Кипр}}
| бір палаталы
| [[Кипр Республикасы парламенті|Өкілдер палатасы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Қырғызстан}}
| бір палаталы
| [[Жоғарғы Кеңес (Қырғызстан)|Жоғарғы Кеңес]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Кирибати}}
| бір палаталы
| [[Жиын палатасы (Кирибати)|Жиын палатасы]]
|
|
|
|- 
| {{Байрақ|Қытай}}
| бір палаталы
| [[Бүкілқытайлық халық өкілдерінің жиналысы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Солтүстік Корея}}
| бір палаталы
| [[КХДР Жоғарғы халық жиыны|Жоғарғы халық жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Оңтүстік Корея}}
| бір палаталы
| [[Корея Республикасының Ұлттық жиналысы|Ұлттық жиын]]
| 
| 
|&gt;
|-
| {{Байрақ|Колумбия}}
| екі палаталы
| [[Колумбия конгрессі|Конгресс]]
| [[Колумбия сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Колумбия)|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Конго Республикасы}}
| екі палаталы
| [[Конго Республикасы парламенті|Парламент]]
| [[Конго Республикасы сенаті|Сенат]]
| [[Конго Республикасы Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|-
| {{Байрақ|Коморлар}}
| бір палаталы
| [[Коморлар одағы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Коста-Рика}}
| бір палаталы
| [[Коста-Рика Заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Кот-д’Ивуар}}
| екі палаталы
| [[Кот-д’Ивуар парламенті|Парламент]]
| [[Кот-д’Ивуар сенаті |Сенат]]
| [[Ұлттық жиын (Кот-д’Ивуар)|Ұлттық жиын]]
|
|-
| {{Байрақ|Куба}}
| бір палаталы
| [[Халық билігінің ұлттық ассамблеясы (Куба)|Халық билігінің ұлттық ассамблеясы]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Кувейт}}
| бір палаталы
| [[Кувейт парламенті|Мәжіліс әл-Умма]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Латвия}}
| бір палаталы
| [[Латвия Сейм|Сейм]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Лаос}}
| бір палаталы
| [[Лаос парламенті|Ұлттық ассамблея]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Лесото}}
| екі палаталы
| [[Лесото парламенті|Парламент]]
| [[Лесото сенаты|Сенат]]
| [[Ұлттық жиын (Лесото)|Ұлттық жиын]]
|
|-
| {{Байрақ|Либерия}}
| екі палаталы
| [[Либерия парламенті|Парламент]]
| [[Либерия сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Либерия)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Ливан}}
| бір палаталы
| [[Ливан парламенті|Өкілдер палатасы]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Ливия}}
| бір палаталы
| [[Ливия өкілдер палатасы|Өкілдер палатасы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Литва}}
| бір палаталы
| [[Литва Сейм|Сейм]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Лихтенштейн}}
| бір палаталы
| [[Лихтенштейн Ландтаг|Ландтаг]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Люксембург}}
| бір палаталы
| [[Люксембург депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Маврикий}}
| бір палаталы
| [[Маврикия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Мавритания}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық жиын (Мавритания)|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Мадагаскар}}
| екі палаталы
| [[Мадагаскар парламенті|Парламент]]
| [[Мадагаскар сенаты|Сенат]]
| [[Мадагаскар Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| 
|-
| {{Байрақ|Солтүстік Македония}}
| бір палаталы
| [[Солтүстік Македония жиыны|Жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Малави}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық жиын (Малави)|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Малайзия}}
| екі палаталы
| [[Малайзия парламенті|Парламент]]
| [[Ұлт Үйі (Малайзия)|Ұлт Үйі]]
| [[Халық Үйі (Малайзия)|Халық Үйі]]
|
|-
| {{Байрақ|Мали}}
| бір палаталы
| [[Мали Ұлттық жиыны|Жиын]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Мальта}}
| бір палаталы
| [[Мальта парламенті|Өкілдер палатасы]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Мальдивтер}}
| бір палаталы
| [[Мальдивтер парламенті|Парламент]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Марокко}}
| екі палаталы
| [[Марокко парламенті|Парламент]]
| [[Кеңесшілер палатасы (Марокко)|Кеңесшілер палатасы]]
| [[Өкілдер палатасы (Марокко)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Маршалл аралдары}}
| бір палаталы
| [[Маршалл аралдарының заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Мексика}}
| екі палаталы
| [[Мексика конгрессі|Одақтас конгресс]]
| [[Мексика сенаты|Сенат]]
| [[Депутаттар палатасы (Мексика)|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Мозамбик}}
| бір палаталы
| [[Республика жиыны (Мозамбик)|Республика жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Молдова}}
| бір палаталы
| [[Молдова парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Монако}}
| бір палаталы
| [[Монако Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Моңғолия}}
| бір палаталы
| [[Мемлекеттік Ұлы хурал]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Мьянма}}
| екі палаталы
| [[Одақ ассамблеясы]]
| [[Ұлттар палатасы]]
| [[Өкілдер палатасы (Мьянма)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Намибия}}
| екі палаталы
| [[Намибия парламенті|Парламент]]
| [[Намибия Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]]
| [[Намибия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Науру}}
| бір палаталы
| [[Науру парламенті|Парламент]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Непал}}
| екі палаталы
| [[Непал парламенті|Парламент]]
| [[Непал Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| [[Өкілдер палатасы (Непал)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Нигер}}
| бір палаталы
| [[Нигер Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Нигерия}}
| екі палаталы
| [[Нигерия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| [[Нигерия сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Нигерия)|Өкілдер палатасы]]
| 
|-
| {{Байрақ|Нидерланд}}
| екі палаталы
| [[Басты штаттар (Нидерланд)|Басты штаттар]]
| [[Нидерланд сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Нидерланд)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Никарагуа}}
| бір палаталы
| [[Никарагуа Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Жаңа Зеландия}}
| бір палаталы
| [[Жаңа Зеландия парламенті|Парламент]]
|
| [[Өкілдер палатасы (Жаңа Зеландия)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Норвегия}}
| бір палаталы
| [[Стортинг]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Оман}}
| бір палаталы
| [[Оман парламенті|Мәжіліс аш-Шура]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Пәкістан}}
| екі палаталы
| [[Пәкістан парламенті|Мәжіліс-е Шура]]
| [[Пәкістан сенаты|Сенат]]
| [[Пәкістан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Палау}}
| екі палаталы
| [[Палау Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]]
| [[Палау сенаты|Сенат]]
| [[Палау делегаттар палатасы|Делегаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Панама}}
| бір палаталы
| [[Панама Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Папуа — Жаңа Гвинея}}
| бір палаталы
| [[Папуа — Жаңа Гвинея Ұлттық парламенті|Ұлттық парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Парагвай}}
| екі палаталы
| [[Парагвай конгрессі|Конгресс]]
| [[Парагвай сенаты|Сенат]]
| [[Парагвай депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Перу}}
| бір палаталы
| [[Перу Республикасы конгрессі|Республика конгрессі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Польша}}
| екі палаталы
| [[Польша Ұлттық жиыны|Ұлттық ассамблея]]
| [[Польша сенаты|Сенат]]
| [[Польша Республикасы Сейм|Сейм]]
|
|-
| {{Байрақ|Португалия}}
| бір палаталы
| [[Португалия Республика ассамблеясы|Республикасы ассамблеясы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Ресей}}
| екі палаталы
| [[Ресей Федералдық жиналысы|Федералдық жиналысы]]
| [[Ресей Федерация Кеңесі]]
| [[Мемлекеттік дума]]
| 
|-
| {{Байрақ|Руанда}}
| екі палаталы
| [[Руанда парламенті|Парламент]]
| [[Руанда сенаты|Сенат]]
| [[Руанда депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Румыния}}
| екі палаталы
| [[Румыния парламенті|Парламент]]
| [[Румыния сенаты|Сенат]]
| [[Румыния депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Сальвадор}}
| бір палаталы
| [[Сальвадор Заң шығарушы ассамблеясы|Заң шығарушы ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Самоа}}
| бір палаталы
| [[Самоа фоно|Фоно]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сан-Марино}}
| бір палаталы
| [[Сан-Мариноның Үлкен және Басты кеңесі|Үлкен және Басты кеңесі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сан-Томе және Принсипи}}
| бір палаталы
| [[Сан-Томе және Принсипи Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сауд Арабиясы}}
| бір палаталы, законосовещательный
| [[Мәжіліс аш-Шура (Сауд Арабиясы)|Мәжіліс аш-Шура]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сейшель аралдары}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық ассамблея (Сейшель аралдары)|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сенегал}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық жиын (Сенегал)|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сент-Винсент және Гренадиндер}}
| бір палаталы
| [[Сент-Винсент және Гренадиндер парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сент-Китс және Невис}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық жиын (Сент-Китс және Невис)|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сент-Люсия}}
| екі палаталы
| [[Сент-Люсия парламенті|Парламент]]
| [[Сент-Люсия сенаты|Сенат]]
| [[Сент-Люсия жиын үйі|Жиын үйі]]
|
|-
| {{Байрақ|Сербия}}
| бір палаталы
| [[Сербия халық жиыны|Скупщина]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сингапур}}
| бір палаталы
| [[Сингапур парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сирия}}
| бір палаталы
| [[Сирия Халық жиыны|Халық жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Словакия}}
| бір палаталы
| [[Словакия Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Словения}}
| екі палаталы
| [[Словения парламенті|Парламент]]
| [[Словения Мемлекеттік кеңесі|Мемлекеттік кеңес]]
| [[Словения Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Соломон аралдары}}
| бір палаталы
| [[Соломон аралдары парламенті|Ұлттық парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сомали}}
| екі палаталы
| [[Сомали федералды парламенті|Федералды парламент]]
| [[Сомали сенаты|Сенат]]
| [[Сомали Адамдар үйі|Адамдар үйі]]
| 
|-
| {{Байрақ|Судан}}
| екі палаталы
| [[Судан Ұлттық заң шығарушы жиыны|Ұлттық заң шығарушы жиыны]]
| [[Судан аймақтары кеңесі|Аймақтар кеңесі]]
| [[Судан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| 
|-
| {{Байрақ|Суринам}}
| бір палаталы
| [[Суринам Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сьерра-Леоне}}
| бір палаталы
| [[Сьерра-Леоне парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Тәжікстан}}
| екі палаталы
| [[Тәжікстан Жоғарғы Жиналысы|Ұлы Мәжіліс]]
| [[Тәжікстан Ұлттық Кеңесі|Ұлттық Мәжіліс]]
| [[Тәжікстан Өкілдер палатасы|Өкілдер Мәжілісі]]
|
|-
| {{Байрақ|Тайланд}}
| екі палаталы
| [[Тайланд Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| [[Тайланд сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Тайланд)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Танзания}}
| бір палаталы
| [[Танзания Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Того}}
| бір палаталы
| [[Того Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Тонга}}
| бір палаталы
| [[Тонга Заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Тринидад және Тобаго}}
| екі палаталы
| [[Тринидад және Тобаго парламенті|Парламент]]
| [[Тринидад және Тобаго сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Тринидад және Тобаго)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Тувалу}}
| бір палаталы
| [[Тувалу парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Тунис}}
| бір палаталы
| [[Тунис Халық өкілдері жиыны|Халық өкілдері жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Түрікменстан}}
| бір палаталы
| [[Түрікменстан Халық Мәслихаты|Халық Мәслихаты]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Түркия}}
| бір палаталы
| [[Түркияның Ұлы Ұлттық жиыны|Ұлы Ұлттық жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Уганда}}
| бір палаталы
| [[Уганда парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Өзбекстан}}
| екі палаталы
| [[Олий Мәжіліс|Ұлы Мәжіліс]]
| [[Олий Мәжілісінің Сенаты|Сенат]]
| [[Олий Мәжілісінің Заң шығару палатасы|Заң шығару палата]]
|
|-
| {{Байрақ|Украина}}
| бір палаталы
| [[Верховна Рада|Жоғарғы Рада]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Уругвай}}
| екі палаталы
| [[Уругвай Басты ассамблеясы|Басты ассамблея]]
| [[Уругвай сенаты|Сенат]]
| [[Уругвай депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Фиджи}}
| бір палаталы
| [[Фиджи парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Филиппиндер}}
| екі палаталы
| [[Филиппиндер конгрессі|Конгресс]]
| [[Филиппиндер сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Филиппиндер)|Өкілдер палатасы]]
| 
|-
| {{Байрақ|Финляндия}}
| бір палаталы
| [[Эдускунта]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Микронезия Федерациялық Штаттары}}
| бір палаталы
| [[Микронезия Федерациялық Штаттары конгрессі|Конгресс]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Франция}}
| екі палаталы
| [[Франция парламенті|Парламент]]
| [[Франция сенаты|Сенат]]
| [[Франция Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| 
|-
| {{Байрақ|Хорватия}}
| бір палаталы
| [[Сабор]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Орталық Африка Республикасы}}
| бір палаталы
| [[Орталық Африка Республикасы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Чад}}
| бір палаталы
| [[Чад парламенті|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Черногория}}
| бір палаталы
| [[Черногория парламенті|Скупщина]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Чехия}}
| екі палаталы
| [[Чехия парламенті|Парламент]]
| [[Чехия сенаты|Сенат]]
| [[Чехия Республикасы Парламентінің депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Чили}}
| екі палаталы
| [[Чили Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]]
| [[Чили сенаты|Сенат]]
| [[Чили депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Швейцария}}
| екі палаталы
| [[Швейцария федералды жиыны|Федералды жиын]]
| [[Швейцария кантондары кеңесі|Кантондар кеңесі]]
| [[Швейцария Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]]
|
|-
| {{Байрақ|Швеция}}
| бір палаталы
| [[Риксдаг]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Шри-Ланка}}
| бір палаталы
| [[Шри-Ланка парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Эквадор}}
| бір палаталы
| [[Эквадор Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Экваторлық Гвинея}}
| екі палаталы
| [[Экваторлық Гвинея парламенті|Парламент]]
| [[Экваторлық Гвинея сенаты|Сенат]]
| [[Депутаттар палатасы (Экваторлық Гвинея)|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Эритрея}}
| бір палаталы
| [[Эритрея парламенті|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Эсватини}}
| екі палаталы
| [[Эсватини парламенті|Парламент]]
| [[Эсватини сенаты|Сенат]]
| [[Эсватини Жиын үйі|Жиын үйі]]
| 
|-
| {{Байрақ|Эстония}}
| бір палаталы
| [[Рийгикогу]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Эфиопия}}
| екі палаталы
| [[Эфиопия парламенті|Парламент]]
| [[Федерация кеңесі (Эфиопия)|Федерация кеңесі]]
| [[Халық өкілдері палатасы (Эфиопия)|Халық өкілдері палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Оңтүстік Африка Республикасы}}
| екі палаталы
| [[Оңтүстік Африка Республикасы парламенті|Парламент]]
| [[Аймақтардың Ұлттық кеңесі]]
| [[Оңтүстік Африка Республикасы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Оңтүстік Судан}}
| екі палаталы
| [[Оңтүстік Судан Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| [[Оңтүстік Судан аймақтары кеңесі|Аймақтар кеңесі]]
| [[Оңтүстік Суданның Ұлттық Заң шығарушы Ассамблеясы|Ұлттық Заң шығарушы ассамблея]]
|
|- 
| {{Байрақ|Ямайка}}
| екі палаталы
| [[Ямайка парламенті|Парламент]]
| [[Ямайка сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Ямайка)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Жапония}}
| екі палаталы
| [[Жапония парламенті|Коккай]]
| [[Жапония Парламентінің Кеңесшілер палатасы|Кеңесшілер палатасы]]
| [[Өкілдер палатасы (Жапония)|Өкілдер палатасы]]
|
|}</text>
      <sha1>nix26294l91or9328iwzpkkf9112vqx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654618</id>
      <parentid>3654617</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T17:08:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3654618</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39996" sha1="53xoxld7dcgr3x3tsnlkjmq5j98imqw" xml:space="preserve">'''Парламенттер''' — тәуелсіз елдеріндегі заң шығарушы органдар.

== Халықаралық деңгейде танылған мемлекеттердің парламенттері ==
{{Ілеспе тақырыпша}}
{| class=&quot;wikitable sortable sticky-header&quot;
|- bgcolor=&quot;#cccccc&quot;
!Мемлекет
!Түрі
!Атауы
!Жоғарғы палата
!Төменгі палата
!Сайлау жүйесі
|-
| {{Байрақ|АҚШ}}
| екі палаталы
| [[АҚШ Конгрессі|Конгресс]]
| [[АҚШ Сенаты|Сенат]]
| [[АҚШ Өкілдер палатасы|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Албания}}
| бір палаталы
| [[Албания парламенті|Кувенд]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Алжир}}
| екі палаталы
| [[Алжир парламенті|Парламент]]
| [[Ұлт кеңесі (Алжир)|Ұлт кеңесі]]
| [[Алжир Ұлттық халық ассамблеясы|Ұлттық халық жиыны]]
|
|-
| {{Байрақ|Ангола}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық ассамблея (Ангола)|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Андорра}}
| бір палаталы
| [[Андорра Генералды кеңесі|Генералды кеңесі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Антигуа және Барбуда}}
| екі палаталы
| [[Антигуа және Барбуда парламенті|Парламент]]
| [[Антигуа және Барбуда сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Антигуа және Барбуда)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Аргентина}}
| екі палаталы
| [[Аргентина Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]]
| [[Аргентина сенаты|Сенат]]
| [[Аргентина депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Армения}}
| бір палаталы
| [[Армения Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Ауғанстан}}
| бір палаталы
| [[Рахбари Шура]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Аустралия}}
| екі палаталы
| [[Аустралия парламенті|Парламент]]
| [[Сенат (Аустралия)|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Аустралия)|Өкілдер палатасы]]
| 
|-
| {{Байрақ|Аустрия}}
| екі палаталы
| [[Аустрия парламенті|Федералды жиын]]
| [[Бундесрат (Аустрия)|Бундесрат]]
| [[Аустрия Ұлттық кеңесі|Ұлтрат]]
|
|-
| {{Байрақ|Әзербайжан}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық Мәжіліс (Әзербайжан)|Милли Мәжіліс]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Біріккен Араб Әмірліктері}}
| бір палаталы
| [[Федералды ұлттық кеңес]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Багам аралдары}}
| екі палаталы
| [[Багам аралдары парламенті|Парламент]]
| [[Багам аралдары сенаты|Сенат]]
| [[Багам аралдары жиын палатасы|Жиын палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Бангладеш}}
| бір палаталы
| [[Бангладеш Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Барбадос}}
| екі палаталы
| [[Барбадос парламенті|Парламент]]
| [[Барбадос сенаты|Сенат]]
| [[Барбадос Жиын палатасы|Жиын палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Бахрейн}}
| екі палаталы
| [[Бахрейн Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| [[Мәжіліс кеңесі (Бахрейн)|Мәжіліс кеңесі]]
| [[Өкілдер кеңесі (Бахрейн)|Өкілдер кеңесі]]
|
|-
| {{Байрақ|Беларусь}}
| екі палаталы
| [[Беларусь Республикасының Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| [[Республика кеңесі (Беларусь)|Республика кеңесі]]
| [[Өкілдер палатасы (Беларусь)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Белиз}}
| екі палаталы
| [[Белиз Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| [[Сенат (Белиз)|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Белиз)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Бельгия}}
| екі палаталы
| [[Бельгия федералды парламенті|Федералды парламенті]]
| [[Бельгия сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Бельгия)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Бенин}}
| бір палаталы
| [[Бенин Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Болгария}}
| бір палаталы
| [[Болгария халық жиыны|Халық жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Боливия}}
| екі палаталы
| [[Боливия парламенті|Заң шығарушы ассамблея]]
| [[Боливия сенаторлар палатасы|Сенат]]
| [[Боливия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Босния және Герцеговина}}
| екі палаталы
| [[Босния және Герцеговина Парламенттік ассамблеясы|Парламенттік ассамблея]]
| [[Халықтар палатасы (Босния және Герцеговина)|Халықтар палатасы]]
| [[Өкілдер палатасы (Босния және Герцеговина)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Ботсвана}}
| бір палаталы
| [[Ботсвана парламенті|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Бразилия}}
| екі палаталы
| [[Бразилия Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]]
| [[Бразилия Федералды сенаты|Федералды сенаты]]
| [[Бразилия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Бруней}}
| бір палаталы
| [[Бруней парламенті|Заң шығарушы кеңес]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Буркина-Фасо}}
| бір палаталы
| [[Буркина-Фасо Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Бурунди}}
| екі палаталы
| [[Бурунди парламенті|Парламент]]
| [[Бурунди сенаты|Сенат]]
| [[Бурунди Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|-
| {{Байрақ|Бутан}}
| екі палаталы
| [[Бутан парламенті|Цонгду]]
| [[Бутан Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]]
| [[Бутан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Вануату}}
| бір палаталы
| [[Вануату парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Ватикан}}
| бір палаталы
| [[Ватикан қала-мемлекеті істері жөніндегі Папа комиссиясы|Ватикан істері жөніндегі Папа комиссиясы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Ұлыбритания}}
| екі палаталы
| [[Ұлыбритания парламенті|Парламент]]
| [[Лордтар палатасы]]
| [[Ұлыбритания Қауымдар палатасы|Қауымдар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Мажарстан}}
| бір палаталы
| [[Мемлекеттік жиын (Мажарстан)|Мемлекеттік жиын]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Венесуэла}}
| бір палаталы
| [[Венесуэла Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Шығыс Тимор}}
| бір палаталы
| [[Шығыс Тимор парламенті|Парламент]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Вьетнам}}
| бір палаталы
| [[Вьетнам Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Габон}}
| екі палаталы
| [[Габон парламенті|Парламент]]
| [[Габон сенаты|Сенат]]
| [[Габон Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| 
|-
| {{Байрақ|Гаити}}
| екі палаталы
| [[Гаити парламенті|Парламент]]
| [[Сенат (Гаити)|Сенат]]
| [[Депутаттар палатасы (Гаити)|Депутаттар палатасы]]
| 
|-
| {{Байрақ|Гайана}}
| бір палаталы
| [[Гайана Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| 
| 
| 
|-
| {{Байрақ|Гамбия}}
| бір палаталы
| [[Гамбия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Гана}}
| бір палаталы
| [[Гана парламенті|Парламент]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Гватемала}}
| бір палаталы
| [[Гватемала Республикасының Конгресі|Конгресс]]
| 
| 
| 
|-
| {{Байрақ|Гвинея}}
| бір палаталы
| [[Гвинея Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Гвинея-Бисау}}
| бір палаталы
| [[Гвинея-Бисау Ұлттық халық жиыны|Ұлттық халық жиыны]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Германия}}
| екі палаталы
| [[Федералды жиын (Германия)|Федералды жиын]]
| [[Бундесрат]]
| [[Бундестаг]]
| 
|-
| {{Байрақ|Гондурас}}
| бір палаталы
| [[Гондурас Ұлттық Конгрессі|Конгресс]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Гренада}}
| екі палаталы
| [[Гренада парламенті|Парламент]]
| [[Гренада сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Гренада)|Өкілдер палатасы]]
| 
|-
| {{Байрақ|Грекия}}
| бір палаталы
| [[Грекия парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Грузия}}
| бір палаталы
| [[Грузия парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
|-
| {{Байрақ|Дания}}
| бір палаталы
| [[Фолькетинг]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Конго Демократиялық Республикасы}}
| екі палаталы
| [[Конго ДР парламенті|Парламент]]
| [[Конго ДР сенаты|Сенат]]
| [[Конго ДР Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Джибути}}
| бір палаталы
| [[Джибути Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Доминика}}
| бір палаталы
| [[Доминика жиын палатасы|Жиын палатасы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Доминикан Республикасы}}
| екі палаталы
| [[Доминикан Республикасы парламенті|Конгресс]]
| [[Доминикан Республикасы сенаты|Сенат]]
| [[Доминикан Республикасы депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Мысыр}}
| екі палаталы
| [[Мысыр парламенті|Парламент]]
| [[Мысыр сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Мысыр)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Замбия}}
| бір палаталы
| [[Замбия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| 
| 
| 
|-
| {{Байрақ|Зимбабве}}
| екі палаталы
| [[Зимбабве парламенті|Парламент]]
| [[Зимбабве сенаті|Сенат]]
| [[Зимбабве Жиын палатасы|Жиын палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Израиль}}
| бір палаталы
| [[Кнессет]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Үндістан}}
| екі палаталы
| [[Үндістан парламенті|Сансад]]
| [[Раджия сабха]]
| [[Лок сабха]]
| 
|-
| {{Байрақ|Индонезия}}
| екі палаталы
| [[Халықтық консультативтік конгресс]]
| [[Аймақтық өкілдер кеңесі]]
| [[Халықтық өкілдер кеңесі (Индонезия)|Халықтық өкілдер кеңесі]] 
|
|-
| {{Байрақ|Иордания}}
| екі палаталы
| [[Иордания Халық жиыны|Мәжіліс]]
| [[Иордания Аяндар жиыны|Аяндар жиыны]]
| [[Өкілдер палатасы (Иордания)|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Ирак}}
| бір палаталы (уақытша)
| [[Ирак Өкілдер кеңесі|Өкілдер кеңесі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Иран}}
| бір палаталы
| [[Исламдық Мәжіліс кеңесі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Ирландия}}
| екі палаталы
| [[Ирландия парламенті|Ойряхтас]]
| [[Ирландия сенаты]]
| [[Ирландия Өкілдер палатасы|Дойл Ерен]]
|
|-
| {{Байрақ|Исландия}}
| бір палаталы
| [[Парламент Исландии|Альтинг]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Испания}}
| екі палаталы
| [[Испания Басты кортестері|Басты кортестер]]
| [[Испания сенаты|Сенат]]
| [[Депутаттар конгресі|Депутаттар конгресі]]
|
|-
| {{Байрақ|Италия}}
| екі палаталы
| [[Италия парламенті|Парламент]]
| [[Италия сенаты|Сенат]]
| [[Италия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Йемен}}
| бір палаталы
| [[Өкілдер палатасы (Йемен)|Өкілдер палатасы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Кабо-Верде}}
| бір палаталы
| [[Кабо-Верде Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Қазақстан}}
| екі палаталы
| [[Қазақстан Республикасының Парламенті|Парламент]]
| [[Қазақстан Парламентінің Сенаты|Сенат]]
| [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]]
| 
|-
| {{Байрақ|Камбоджа}}
| екі палаталы
| [[Камбоджа парламенті|Парламент]]
| [[Камбоджа сенаты|Сенат]]
| [[Камбоджа Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Камерун}}
| екі палаталы
| [[Камерун парламенті|Парламент]]
| [[Камерун сенаты|Сенат]]
| [[Камерун Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|-
| {{Байрақ|Канада}}
| екі палаталы
| [[Канада парламенті|Парламент]]
| [[Канада сенаты|Сенат]]
| [[Канада Қауымдары палатасы|Қауымдар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Катар}}
| бір палаталы
| [[Катар Мәжіліс кеңесі|Мәжіліс кеңесі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Кения}}
| екі палаталы
| [[Кения парламенті|Парламент]]
| [[Кения сенаты|Сенат]]
| [[Кения Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Кипр}}
| бір палаталы
| [[Кипр Республикасы парламенті|Өкілдер палатасы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Қырғызстан}}
| бір палаталы
| [[Жоғарғы Кеңес (Қырғызстан)|Жоғарғы Кеңес]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Кирибати}}
| бір палаталы
| [[Жиын палатасы (Кирибати)|Жиын палатасы]]
|
|
|
|- 
| {{Байрақ|Қытай}}
| бір палаталы
| [[Бүкілқытайлық халық өкілдерінің жиналысы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Солтүстік Корея}}
| бір палаталы
| [[КХДР Жоғарғы халық жиыны|Жоғарғы халық жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Оңтүстік Корея}}
| бір палаталы
| [[Корея Республикасының Ұлттық жиналысы|Ұлттық жиын]]
| 
| 
|&gt;
|-
| {{Байрақ|Колумбия}}
| екі палаталы
| [[Колумбия конгрессі|Конгресс]]
| [[Колумбия сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Колумбия)|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Конго Республикасы}}
| екі палаталы
| [[Конго Республикасы парламенті|Парламент]]
| [[Конго Республикасы сенаті|Сенат]]
| [[Конго Республикасы Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|-
| {{Байрақ|Коморлар}}
| бір палаталы
| [[Коморлар одағы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Коста-Рика}}
| бір палаталы
| [[Коста-Рика Заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Кот-д’Ивуар}}
| екі палаталы
| [[Кот-д’Ивуар парламенті|Парламент]]
| [[Кот-д’Ивуар сенаті |Сенат]]
| [[Ұлттық жиын (Кот-д’Ивуар)|Ұлттық жиын]]
|
|-
| {{Байрақ|Куба}}
| бір палаталы
| [[Халық билігінің ұлттық ассамблеясы (Куба)|Халық билігінің ұлттық ассамблеясы]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Кувейт}}
| бір палаталы
| [[Кувейт парламенті|Мәжіліс әл-Умма]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Латвия}}
| бір палаталы
| [[Латвия Сейм|Сейм]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Лаос}}
| бір палаталы
| [[Лаос парламенті|Ұлттық ассамблея]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Лесото}}
| екі палаталы
| [[Лесото парламенті|Парламент]]
| [[Лесото сенаты|Сенат]]
| [[Ұлттық жиын (Лесото)|Ұлттық жиын]]
|
|-
| {{Байрақ|Либерия}}
| екі палаталы
| [[Либерия парламенті|Парламент]]
| [[Либерия сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Либерия)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Ливан}}
| бір палаталы
| [[Ливан парламенті|Өкілдер палатасы]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Ливия}}
| бір палаталы
| [[Ливия өкілдер палатасы|Өкілдер палатасы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Литва}}
| бір палаталы
| [[Литва Сейм|Сейм]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Лихтенштейн}}
| бір палаталы
| [[Лихтенштейн Ландтаг|Ландтаг]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Люксембург}}
| бір палаталы
| [[Люксембург депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Маврикий}}
| бір палаталы
| [[Маврикия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Мавритания}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық жиын (Мавритания)|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Мадагаскар}}
| екі палаталы
| [[Мадагаскар парламенті|Парламент]]
| [[Мадагаскар сенаты|Сенат]]
| [[Мадагаскар Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| 
|-
| {{Байрақ|Солтүстік Македония}}
| бір палаталы
| [[Солтүстік Македония жиыны|Жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Малави}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық жиын (Малави)|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Малайзия}}
| екі палаталы
| [[Малайзия парламенті|Парламент]]
| [[Ұлт Үйі (Малайзия)|Ұлт Үйі]]
| [[Халық Үйі (Малайзия)|Халық Үйі]]
|
|-
| {{Байрақ|Мали}}
| бір палаталы
| [[Мали Ұлттық жиыны|Жиын]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Мальта}}
| бір палаталы
| [[Мальта парламенті|Өкілдер палатасы]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Мальдивтер}}
| бір палаталы
| [[Мальдивтер парламенті|Парламент]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Марокко}}
| екі палаталы
| [[Марокко парламенті|Парламент]]
| [[Кеңесшілер палатасы (Марокко)|Кеңесшілер палатасы]]
| [[Өкілдер палатасы (Марокко)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Маршалл аралдары}}
| бір палаталы
| [[Маршалл аралдарының заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Мексика}}
| екі палаталы
| [[Мексика конгрессі|Одақтас конгресс]]
| [[Мексика сенаты|Сенат]]
| [[Депутаттар палатасы (Мексика)|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Мозамбик}}
| бір палаталы
| [[Республика жиыны (Мозамбик)|Республика жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Молдова}}
| бір палаталы
| [[Молдова парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Монако}}
| бір палаталы
| [[Монако Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Моңғолия}}
| бір палаталы
| [[Мемлекеттік Ұлы хурал]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Мьянма}}
| екі палаталы
| [[Одақ ассамблеясы]]
| [[Ұлттар палатасы]]
| [[Өкілдер палатасы (Мьянма)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Намибия}}
| екі палаталы
| [[Намибия парламенті|Парламент]]
| [[Намибия Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]]
| [[Намибия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Науру}}
| бір палаталы
| [[Науру парламенті|Парламент]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Непал}}
| екі палаталы
| [[Непал парламенті|Парламент]]
| [[Непал Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| [[Өкілдер палатасы (Непал)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Нигер}}
| бір палаталы
| [[Нигер Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Нигерия}}
| екі палаталы
| [[Нигерия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| [[Нигерия сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Нигерия)|Өкілдер палатасы]]
| 
|-
| {{Байрақ|Нидерланд}}
| екі палаталы
| [[Басты штаттар (Нидерланд)|Басты штаттар]]
| [[Нидерланд сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Нидерланд)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Никарагуа}}
| бір палаталы
| [[Никарагуа Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Жаңа Зеландия}}
| бір палаталы
| [[Жаңа Зеландия парламенті|Парламент]]
|
| [[Өкілдер палатасы (Жаңа Зеландия)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Норвегия}}
| бір палаталы
| [[Стортинг]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Оман}}
| бір палаталы
| [[Оман парламенті|Мәжіліс аш-Шура]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Пәкістан}}
| екі палаталы
| [[Пәкістан парламенті|Мәжіліс-е Шура]]
| [[Пәкістан сенаты|Сенат]]
| [[Пәкістан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Палау}}
| екі палаталы
| [[Палау Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]]
| [[Палау сенаты|Сенат]]
| [[Палау делегаттар палатасы|Делегаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Панама}}
| бір палаталы
| [[Панама Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Папуа — Жаңа Гвинея}}
| бір палаталы
| [[Папуа — Жаңа Гвинея Ұлттық парламенті|Ұлттық парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Парагвай}}
| екі палаталы
| [[Парагвай конгрессі|Конгресс]]
| [[Парагвай сенаты|Сенат]]
| [[Парагвай депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Перу}}
| бір палаталы
| [[Перу Республикасы конгрессі|Республика конгрессі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Польша}}
| екі палаталы
| [[Польша Ұлттық жиыны|Ұлттық ассамблея]]
| [[Польша сенаты|Сенат]]
| [[Польша Республикасы Сейм|Сейм]]
|
|-
| {{Байрақ|Португалия}}
| бір палаталы
| [[Португалия Республика ассамблеясы|Республикасы ассамблеясы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Ресей}}
| екі палаталы
| [[Ресей Федералдық жиналысы|Федералдық жиналысы]]
| [[Ресей Федерация Кеңесі]]
| [[Мемлекеттік дума]]
| 
|-
| {{Байрақ|Руанда}}
| екі палаталы
| [[Руанда парламенті|Парламент]]
| [[Руанда сенаты|Сенат]]
| [[Руанда депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Румыния}}
| екі палаталы
| [[Румыния парламенті|Парламент]]
| [[Румыния сенаты|Сенат]]
| [[Румыния депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Сальвадор}}
| бір палаталы
| [[Сальвадор Заң шығарушы ассамблеясы|Заң шығарушы ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Самоа}}
| бір палаталы
| [[Самоа фоно|Фоно]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сан-Марино}}
| бір палаталы
| [[Сан-Мариноның Үлкен және Басты кеңесі|Үлкен және Басты кеңесі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сан-Томе және Принсипи}}
| бір палаталы
| [[Сан-Томе және Принсипи Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сауд Арабиясы}}
| бір палаталы, законосовещательный
| [[Мәжіліс аш-Шура (Сауд Арабиясы)|Мәжіліс аш-Шура]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сейшель аралдары}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық ассамблея (Сейшель аралдары)|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сенегал}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық жиын (Сенегал)|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сент-Винсент және Гренадиндер}}
| бір палаталы
| [[Сент-Винсент және Гренадиндер парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сент-Китс және Невис}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық жиын (Сент-Китс және Невис)|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сент-Люсия}}
| екі палаталы
| [[Сент-Люсия парламенті|Парламент]]
| [[Сент-Люсия сенаты|Сенат]]
| [[Сент-Люсия жиын үйі|Жиын үйі]]
|
|-
| {{Байрақ|Сербия}}
| бір палаталы
| [[Сербия халық жиыны|Скупщина]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сингапур}}
| бір палаталы
| [[Сингапур парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сирия}}
| бір палаталы
| [[Сирия Халық жиыны|Халық жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Словакия}}
| бір палаталы
| [[Словакия Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Словения}}
| екі палаталы
| [[Словения парламенті|Парламент]]
| [[Словения Мемлекеттік кеңесі|Мемлекеттік кеңес]]
| [[Словения Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Соломон аралдары}}
| бір палаталы
| [[Соломон аралдары парламенті|Ұлттық парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сомали}}
| екі палаталы
| [[Сомали федералды парламенті|Федералды парламент]]
| [[Сомали сенаты|Сенат]]
| [[Сомали Адамдар үйі|Адамдар үйі]]
| 
|-
| {{Байрақ|Судан}}
| екі палаталы
| [[Судан Ұлттық заң шығарушы жиыны|Ұлттық заң шығарушы жиыны]]
| [[Судан аймақтары кеңесі|Аймақтар кеңесі]]
| [[Судан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| 
|-
| {{Байрақ|Суринам}}
| бір палаталы
| [[Суринам Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сьерра-Леоне}}
| бір палаталы
| [[Сьерра-Леоне парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Тәжікстан}}
| екі палаталы
| [[Тәжікстан Жоғарғы Жиналысы|Ұлы Мәжіліс]]
| [[Тәжікстан Ұлттық Кеңесі|Ұлттық Мәжіліс]]
| [[Тәжікстан Өкілдер палатасы|Өкілдер Мәжілісі]]
|
|-
| {{Байрақ|Тайланд}}
| екі палаталы
| [[Тайланд Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| [[Тайланд сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Тайланд)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Танзания}}
| бір палаталы
| [[Танзания Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Того}}
| бір палаталы
| [[Того Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Тонга}}
| бір палаталы
| [[Тонга Заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Тринидад және Тобаго}}
| екі палаталы
| [[Тринидад және Тобаго парламенті|Парламент]]
| [[Тринидад және Тобаго сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Тринидад және Тобаго)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Тувалу}}
| бір палаталы
| [[Тувалу парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Тунис}}
| бір палаталы
| [[Тунис Халық өкілдері жиыны|Халық өкілдері жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Түрікменстан}}
| бір палаталы
| [[Түрікменстан Халық Мәслихаты|Халық Мәслихаты]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Түркия}}
| бір палаталы
| [[Түркияның Ұлы Ұлттық жиыны|Ұлы Ұлттық жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Уганда}}
| бір палаталы
| [[Уганда парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Өзбекстан}}
| екі палаталы
| [[Олий Мәжіліс|Ұлы Мәжіліс]]
| [[Олий Мәжілісінің Сенаты|Сенат]]
| [[Олий Мәжілісінің Заң шығару палатасы|Заң шығару палата]]
|
|-
| {{Байрақ|Украина}}
| бір палаталы
| [[Верховна Рада|Жоғарғы Рада]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Уругвай}}
| екі палаталы
| [[Уругвай Басты ассамблеясы|Басты ассамблея]]
| [[Уругвай сенаты|Сенат]]
| [[Уругвай депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Фиджи}}
| бір палаталы
| [[Фиджи парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Филиппиндер}}
| екі палаталы
| [[Филиппиндер конгрессі|Конгресс]]
| [[Филиппиндер сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Филиппиндер)|Өкілдер палатасы]]
| 
|-
| {{Байрақ|Финляндия}}
| бір палаталы
| [[Эдускунта]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Микронезия Федерациялық Штаттары}}
| бір палаталы
| [[Микронезия Федерациялық Штаттары конгрессі|Конгресс]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Франция}}
| екі палаталы
| [[Франция парламенті|Парламент]]
| [[Франция сенаты|Сенат]]
| [[Франция Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| 
|-
| {{Байрақ|Хорватия}}
| бір палаталы
| [[Сабор]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Орталық Африка Республикасы}}
| бір палаталы
| [[Орталық Африка Республикасы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Чад}}
| бір палаталы
| [[Чад парламенті|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Черногория}}
| бір палаталы
| [[Черногория парламенті|Скупщина]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Чехия}}
| екі палаталы
| [[Чехия парламенті|Парламент]]
| [[Чехия сенаты|Сенат]]
| [[Чехия Республикасы Парламентінің депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Чили}}
| екі палаталы
| [[Чили Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]]
| [[Чили сенаты|Сенат]]
| [[Чили депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Швейцария}}
| екі палаталы
| [[Швейцария федералды жиыны|Федералды жиын]]
| [[Швейцария кантондары кеңесі|Кантондар кеңесі]]
| [[Швейцария Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]]
|
|-
| {{Байрақ|Швеция}}
| бір палаталы
| [[Риксдаг]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Шри-Ланка}}
| бір палаталы
| [[Шри-Ланка парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Эквадор}}
| бір палаталы
| [[Эквадор Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Экваторлық Гвинея}}
| екі палаталы
| [[Экваторлық Гвинея парламенті|Парламент]]
| [[Экваторлық Гвинея сенаты|Сенат]]
| [[Депутаттар палатасы (Экваторлық Гвинея)|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Эритрея}}
| бір палаталы
| [[Эритрея парламенті|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Эсватини}}
| екі палаталы
| [[Эсватини парламенті|Парламент]]
| [[Эсватини сенаты|Сенат]]
| [[Эсватини Жиын үйі|Жиын үйі]]
| 
|-
| {{Байрақ|Эстония}}
| бір палаталы
| [[Рийгикогу]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Эфиопия}}
| екі палаталы
| [[Эфиопия парламенті|Парламент]]
| [[Федерация кеңесі (Эфиопия)|Федерация кеңесі]]
| [[Халық өкілдері палатасы (Эфиопия)|Халық өкілдері палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Оңтүстік Африка Республикасы}}
| екі палаталы
| [[Оңтүстік Африка Республикасы парламенті|Парламент]]
| [[Аймақтардың Ұлттық кеңесі]]
| [[Оңтүстік Африка Республикасы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Оңтүстік Судан}}
| екі палаталы
| [[Оңтүстік Судан Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| [[Оңтүстік Судан аймақтары кеңесі|Аймақтар кеңесі]]
| [[Оңтүстік Суданның Ұлттық Заң шығарушы Ассамблеясы|Ұлттық Заң шығарушы ассамблея]]
|
|- 
| {{Байрақ|Ямайка}}
| екі палаталы
| [[Ямайка парламенті|Парламент]]
| [[Ямайка сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Ямайка)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Жапония}}
| екі палаталы
| [[Жапония парламенті|Коккай]]
| [[Жапония Парламентінің Кеңесшілер палатасы|Кеңесшілер палатасы]]
| [[Өкілдер палатасы (Жапония)|Өкілдер палатасы]]
|
|}</text>
      <sha1>53xoxld7dcgr3x3tsnlkjmq5j98imqw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654619</id>
      <parentid>3654618</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T17:08:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3654619</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39992" sha1="4uto0ksufdjln267x0hm5dvh6fhxyqd" xml:space="preserve">'''Парламенттер''' — егемен елдеріндегі заң шығарушы органдар.

== Халықаралық деңгейде танылған мемлекеттердің парламенттері ==
{{Ілеспе тақырыпша}}
{| class=&quot;wikitable sortable sticky-header&quot;
|- bgcolor=&quot;#cccccc&quot;
!Мемлекет
!Түрі
!Атауы
!Жоғарғы палата
!Төменгі палата
!Сайлау жүйесі
|-
| {{Байрақ|АҚШ}}
| екі палаталы
| [[АҚШ Конгрессі|Конгресс]]
| [[АҚШ Сенаты|Сенат]]
| [[АҚШ Өкілдер палатасы|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Албания}}
| бір палаталы
| [[Албания парламенті|Кувенд]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Алжир}}
| екі палаталы
| [[Алжир парламенті|Парламент]]
| [[Ұлт кеңесі (Алжир)|Ұлт кеңесі]]
| [[Алжир Ұлттық халық ассамблеясы|Ұлттық халық жиыны]]
|
|-
| {{Байрақ|Ангола}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық ассамблея (Ангола)|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Андорра}}
| бір палаталы
| [[Андорра Генералды кеңесі|Генералды кеңесі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Антигуа және Барбуда}}
| екі палаталы
| [[Антигуа және Барбуда парламенті|Парламент]]
| [[Антигуа және Барбуда сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Антигуа және Барбуда)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Аргентина}}
| екі палаталы
| [[Аргентина Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]]
| [[Аргентина сенаты|Сенат]]
| [[Аргентина депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Армения}}
| бір палаталы
| [[Армения Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Ауғанстан}}
| бір палаталы
| [[Рахбари Шура]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Аустралия}}
| екі палаталы
| [[Аустралия парламенті|Парламент]]
| [[Сенат (Аустралия)|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Аустралия)|Өкілдер палатасы]]
| 
|-
| {{Байрақ|Аустрия}}
| екі палаталы
| [[Аустрия парламенті|Федералды жиын]]
| [[Бундесрат (Аустрия)|Бундесрат]]
| [[Аустрия Ұлттық кеңесі|Ұлтрат]]
|
|-
| {{Байрақ|Әзербайжан}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық Мәжіліс (Әзербайжан)|Милли Мәжіліс]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Біріккен Араб Әмірліктері}}
| бір палаталы
| [[Федералды ұлттық кеңес]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Багам аралдары}}
| екі палаталы
| [[Багам аралдары парламенті|Парламент]]
| [[Багам аралдары сенаты|Сенат]]
| [[Багам аралдары жиын палатасы|Жиын палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Бангладеш}}
| бір палаталы
| [[Бангладеш Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Барбадос}}
| екі палаталы
| [[Барбадос парламенті|Парламент]]
| [[Барбадос сенаты|Сенат]]
| [[Барбадос Жиын палатасы|Жиын палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Бахрейн}}
| екі палаталы
| [[Бахрейн Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| [[Мәжіліс кеңесі (Бахрейн)|Мәжіліс кеңесі]]
| [[Өкілдер кеңесі (Бахрейн)|Өкілдер кеңесі]]
|
|-
| {{Байрақ|Беларусь}}
| екі палаталы
| [[Беларусь Республикасының Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| [[Республика кеңесі (Беларусь)|Республика кеңесі]]
| [[Өкілдер палатасы (Беларусь)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Белиз}}
| екі палаталы
| [[Белиз Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| [[Сенат (Белиз)|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Белиз)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Бельгия}}
| екі палаталы
| [[Бельгия федералды парламенті|Федералды парламенті]]
| [[Бельгия сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Бельгия)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Бенин}}
| бір палаталы
| [[Бенин Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Болгария}}
| бір палаталы
| [[Болгария халық жиыны|Халық жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Боливия}}
| екі палаталы
| [[Боливия парламенті|Заң шығарушы ассамблея]]
| [[Боливия сенаторлар палатасы|Сенат]]
| [[Боливия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Босния және Герцеговина}}
| екі палаталы
| [[Босния және Герцеговина Парламенттік ассамблеясы|Парламенттік ассамблея]]
| [[Халықтар палатасы (Босния және Герцеговина)|Халықтар палатасы]]
| [[Өкілдер палатасы (Босния және Герцеговина)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Ботсвана}}
| бір палаталы
| [[Ботсвана парламенті|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Бразилия}}
| екі палаталы
| [[Бразилия Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]]
| [[Бразилия Федералды сенаты|Федералды сенаты]]
| [[Бразилия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Бруней}}
| бір палаталы
| [[Бруней парламенті|Заң шығарушы кеңес]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Буркина-Фасо}}
| бір палаталы
| [[Буркина-Фасо Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Бурунди}}
| екі палаталы
| [[Бурунди парламенті|Парламент]]
| [[Бурунди сенаты|Сенат]]
| [[Бурунди Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|-
| {{Байрақ|Бутан}}
| екі палаталы
| [[Бутан парламенті|Цонгду]]
| [[Бутан Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]]
| [[Бутан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Вануату}}
| бір палаталы
| [[Вануату парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Ватикан}}
| бір палаталы
| [[Ватикан қала-мемлекеті істері жөніндегі Папа комиссиясы|Ватикан істері жөніндегі Папа комиссиясы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Ұлыбритания}}
| екі палаталы
| [[Ұлыбритания парламенті|Парламент]]
| [[Лордтар палатасы]]
| [[Ұлыбритания Қауымдар палатасы|Қауымдар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Мажарстан}}
| бір палаталы
| [[Мемлекеттік жиын (Мажарстан)|Мемлекеттік жиын]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Венесуэла}}
| бір палаталы
| [[Венесуэла Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Шығыс Тимор}}
| бір палаталы
| [[Шығыс Тимор парламенті|Парламент]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Вьетнам}}
| бір палаталы
| [[Вьетнам Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Габон}}
| екі палаталы
| [[Габон парламенті|Парламент]]
| [[Габон сенаты|Сенат]]
| [[Габон Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| 
|-
| {{Байрақ|Гаити}}
| екі палаталы
| [[Гаити парламенті|Парламент]]
| [[Сенат (Гаити)|Сенат]]
| [[Депутаттар палатасы (Гаити)|Депутаттар палатасы]]
| 
|-
| {{Байрақ|Гайана}}
| бір палаталы
| [[Гайана Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| 
| 
| 
|-
| {{Байрақ|Гамбия}}
| бір палаталы
| [[Гамбия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Гана}}
| бір палаталы
| [[Гана парламенті|Парламент]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Гватемала}}
| бір палаталы
| [[Гватемала Республикасының Конгресі|Конгресс]]
| 
| 
| 
|-
| {{Байрақ|Гвинея}}
| бір палаталы
| [[Гвинея Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Гвинея-Бисау}}
| бір палаталы
| [[Гвинея-Бисау Ұлттық халық жиыны|Ұлттық халық жиыны]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Германия}}
| екі палаталы
| [[Федералды жиын (Германия)|Федералды жиын]]
| [[Бундесрат]]
| [[Бундестаг]]
| 
|-
| {{Байрақ|Гондурас}}
| бір палаталы
| [[Гондурас Ұлттық Конгрессі|Конгресс]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Гренада}}
| екі палаталы
| [[Гренада парламенті|Парламент]]
| [[Гренада сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Гренада)|Өкілдер палатасы]]
| 
|-
| {{Байрақ|Грекия}}
| бір палаталы
| [[Грекия парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Грузия}}
| бір палаталы
| [[Грузия парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
|-
| {{Байрақ|Дания}}
| бір палаталы
| [[Фолькетинг]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Конго Демократиялық Республикасы}}
| екі палаталы
| [[Конго ДР парламенті|Парламент]]
| [[Конго ДР сенаты|Сенат]]
| [[Конго ДР Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Джибути}}
| бір палаталы
| [[Джибути Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Доминика}}
| бір палаталы
| [[Доминика жиын палатасы|Жиын палатасы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Доминикан Республикасы}}
| екі палаталы
| [[Доминикан Республикасы парламенті|Конгресс]]
| [[Доминикан Республикасы сенаты|Сенат]]
| [[Доминикан Республикасы депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Мысыр}}
| екі палаталы
| [[Мысыр парламенті|Парламент]]
| [[Мысыр сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Мысыр)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Замбия}}
| бір палаталы
| [[Замбия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| 
| 
| 
|-
| {{Байрақ|Зимбабве}}
| екі палаталы
| [[Зимбабве парламенті|Парламент]]
| [[Зимбабве сенаті|Сенат]]
| [[Зимбабве Жиын палатасы|Жиын палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Израиль}}
| бір палаталы
| [[Кнессет]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Үндістан}}
| екі палаталы
| [[Үндістан парламенті|Сансад]]
| [[Раджия сабха]]
| [[Лок сабха]]
| 
|-
| {{Байрақ|Индонезия}}
| екі палаталы
| [[Халықтық консультативтік конгресс]]
| [[Аймақтық өкілдер кеңесі]]
| [[Халықтық өкілдер кеңесі (Индонезия)|Халықтық өкілдер кеңесі]] 
|
|-
| {{Байрақ|Иордания}}
| екі палаталы
| [[Иордания Халық жиыны|Мәжіліс]]
| [[Иордания Аяндар жиыны|Аяндар жиыны]]
| [[Өкілдер палатасы (Иордания)|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Ирак}}
| бір палаталы (уақытша)
| [[Ирак Өкілдер кеңесі|Өкілдер кеңесі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Иран}}
| бір палаталы
| [[Исламдық Мәжіліс кеңесі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Ирландия}}
| екі палаталы
| [[Ирландия парламенті|Ойряхтас]]
| [[Ирландия сенаты]]
| [[Ирландия Өкілдер палатасы|Дойл Ерен]]
|
|-
| {{Байрақ|Исландия}}
| бір палаталы
| [[Парламент Исландии|Альтинг]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Испания}}
| екі палаталы
| [[Испания Басты кортестері|Басты кортестер]]
| [[Испания сенаты|Сенат]]
| [[Депутаттар конгресі|Депутаттар конгресі]]
|
|-
| {{Байрақ|Италия}}
| екі палаталы
| [[Италия парламенті|Парламент]]
| [[Италия сенаты|Сенат]]
| [[Италия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Йемен}}
| бір палаталы
| [[Өкілдер палатасы (Йемен)|Өкілдер палатасы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Кабо-Верде}}
| бір палаталы
| [[Кабо-Верде Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Қазақстан}}
| екі палаталы
| [[Қазақстан Республикасының Парламенті|Парламент]]
| [[Қазақстан Парламентінің Сенаты|Сенат]]
| [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]]
| 
|-
| {{Байрақ|Камбоджа}}
| екі палаталы
| [[Камбоджа парламенті|Парламент]]
| [[Камбоджа сенаты|Сенат]]
| [[Камбоджа Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Камерун}}
| екі палаталы
| [[Камерун парламенті|Парламент]]
| [[Камерун сенаты|Сенат]]
| [[Камерун Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|-
| {{Байрақ|Канада}}
| екі палаталы
| [[Канада парламенті|Парламент]]
| [[Канада сенаты|Сенат]]
| [[Канада Қауымдары палатасы|Қауымдар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Катар}}
| бір палаталы
| [[Катар Мәжіліс кеңесі|Мәжіліс кеңесі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Кения}}
| екі палаталы
| [[Кения парламенті|Парламент]]
| [[Кения сенаты|Сенат]]
| [[Кения Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Кипр}}
| бір палаталы
| [[Кипр Республикасы парламенті|Өкілдер палатасы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Қырғызстан}}
| бір палаталы
| [[Жоғарғы Кеңес (Қырғызстан)|Жоғарғы Кеңес]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Кирибати}}
| бір палаталы
| [[Жиын палатасы (Кирибати)|Жиын палатасы]]
|
|
|
|- 
| {{Байрақ|Қытай}}
| бір палаталы
| [[Бүкілқытайлық халық өкілдерінің жиналысы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Солтүстік Корея}}
| бір палаталы
| [[КХДР Жоғарғы халық жиыны|Жоғарғы халық жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Оңтүстік Корея}}
| бір палаталы
| [[Корея Республикасының Ұлттық жиналысы|Ұлттық жиын]]
| 
| 
|&gt;
|-
| {{Байрақ|Колумбия}}
| екі палаталы
| [[Колумбия конгрессі|Конгресс]]
| [[Колумбия сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Колумбия)|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Конго Республикасы}}
| екі палаталы
| [[Конго Республикасы парламенті|Парламент]]
| [[Конго Республикасы сенаті|Сенат]]
| [[Конго Республикасы Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|-
| {{Байрақ|Коморлар}}
| бір палаталы
| [[Коморлар одағы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Коста-Рика}}
| бір палаталы
| [[Коста-Рика Заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Кот-д’Ивуар}}
| екі палаталы
| [[Кот-д’Ивуар парламенті|Парламент]]
| [[Кот-д’Ивуар сенаті |Сенат]]
| [[Ұлттық жиын (Кот-д’Ивуар)|Ұлттық жиын]]
|
|-
| {{Байрақ|Куба}}
| бір палаталы
| [[Халық билігінің ұлттық ассамблеясы (Куба)|Халық билігінің ұлттық ассамблеясы]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Кувейт}}
| бір палаталы
| [[Кувейт парламенті|Мәжіліс әл-Умма]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Латвия}}
| бір палаталы
| [[Латвия Сейм|Сейм]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Лаос}}
| бір палаталы
| [[Лаос парламенті|Ұлттық ассамблея]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Лесото}}
| екі палаталы
| [[Лесото парламенті|Парламент]]
| [[Лесото сенаты|Сенат]]
| [[Ұлттық жиын (Лесото)|Ұлттық жиын]]
|
|-
| {{Байрақ|Либерия}}
| екі палаталы
| [[Либерия парламенті|Парламент]]
| [[Либерия сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Либерия)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Ливан}}
| бір палаталы
| [[Ливан парламенті|Өкілдер палатасы]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Ливия}}
| бір палаталы
| [[Ливия өкілдер палатасы|Өкілдер палатасы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Литва}}
| бір палаталы
| [[Литва Сейм|Сейм]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Лихтенштейн}}
| бір палаталы
| [[Лихтенштейн Ландтаг|Ландтаг]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Люксембург}}
| бір палаталы
| [[Люксембург депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Маврикий}}
| бір палаталы
| [[Маврикия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Мавритания}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық жиын (Мавритания)|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Мадагаскар}}
| екі палаталы
| [[Мадагаскар парламенті|Парламент]]
| [[Мадагаскар сенаты|Сенат]]
| [[Мадагаскар Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| 
|-
| {{Байрақ|Солтүстік Македония}}
| бір палаталы
| [[Солтүстік Македония жиыны|Жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Малави}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық жиын (Малави)|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Малайзия}}
| екі палаталы
| [[Малайзия парламенті|Парламент]]
| [[Ұлт Үйі (Малайзия)|Ұлт Үйі]]
| [[Халық Үйі (Малайзия)|Халық Үйі]]
|
|-
| {{Байрақ|Мали}}
| бір палаталы
| [[Мали Ұлттық жиыны|Жиын]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Мальта}}
| бір палаталы
| [[Мальта парламенті|Өкілдер палатасы]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Мальдивтер}}
| бір палаталы
| [[Мальдивтер парламенті|Парламент]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Марокко}}
| екі палаталы
| [[Марокко парламенті|Парламент]]
| [[Кеңесшілер палатасы (Марокко)|Кеңесшілер палатасы]]
| [[Өкілдер палатасы (Марокко)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Маршалл аралдары}}
| бір палаталы
| [[Маршалл аралдарының заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Мексика}}
| екі палаталы
| [[Мексика конгрессі|Одақтас конгресс]]
| [[Мексика сенаты|Сенат]]
| [[Депутаттар палатасы (Мексика)|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Мозамбик}}
| бір палаталы
| [[Республика жиыны (Мозамбик)|Республика жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Молдова}}
| бір палаталы
| [[Молдова парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Монако}}
| бір палаталы
| [[Монако Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Моңғолия}}
| бір палаталы
| [[Мемлекеттік Ұлы хурал]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Мьянма}}
| екі палаталы
| [[Одақ ассамблеясы]]
| [[Ұлттар палатасы]]
| [[Өкілдер палатасы (Мьянма)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Намибия}}
| екі палаталы
| [[Намибия парламенті|Парламент]]
| [[Намибия Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]]
| [[Намибия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Науру}}
| бір палаталы
| [[Науру парламенті|Парламент]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Непал}}
| екі палаталы
| [[Непал парламенті|Парламент]]
| [[Непал Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| [[Өкілдер палатасы (Непал)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Нигер}}
| бір палаталы
| [[Нигер Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Нигерия}}
| екі палаталы
| [[Нигерия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| [[Нигерия сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Нигерия)|Өкілдер палатасы]]
| 
|-
| {{Байрақ|Нидерланд}}
| екі палаталы
| [[Басты штаттар (Нидерланд)|Басты штаттар]]
| [[Нидерланд сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Нидерланд)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Никарагуа}}
| бір палаталы
| [[Никарагуа Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Жаңа Зеландия}}
| бір палаталы
| [[Жаңа Зеландия парламенті|Парламент]]
|
| [[Өкілдер палатасы (Жаңа Зеландия)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Норвегия}}
| бір палаталы
| [[Стортинг]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Оман}}
| бір палаталы
| [[Оман парламенті|Мәжіліс аш-Шура]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Пәкістан}}
| екі палаталы
| [[Пәкістан парламенті|Мәжіліс-е Шура]]
| [[Пәкістан сенаты|Сенат]]
| [[Пәкістан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Палау}}
| екі палаталы
| [[Палау Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]]
| [[Палау сенаты|Сенат]]
| [[Палау делегаттар палатасы|Делегаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Панама}}
| бір палаталы
| [[Панама Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Папуа — Жаңа Гвинея}}
| бір палаталы
| [[Папуа — Жаңа Гвинея Ұлттық парламенті|Ұлттық парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Парагвай}}
| екі палаталы
| [[Парагвай конгрессі|Конгресс]]
| [[Парагвай сенаты|Сенат]]
| [[Парагвай депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Перу}}
| бір палаталы
| [[Перу Республикасы конгрессі|Республика конгрессі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Польша}}
| екі палаталы
| [[Польша Ұлттық жиыны|Ұлттық ассамблея]]
| [[Польша сенаты|Сенат]]
| [[Польша Республикасы Сейм|Сейм]]
|
|-
| {{Байрақ|Португалия}}
| бір палаталы
| [[Португалия Республика ассамблеясы|Республикасы ассамблеясы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Ресей}}
| екі палаталы
| [[Ресей Федералдық жиналысы|Федералдық жиналысы]]
| [[Ресей Федерация Кеңесі]]
| [[Мемлекеттік дума]]
| 
|-
| {{Байрақ|Руанда}}
| екі палаталы
| [[Руанда парламенті|Парламент]]
| [[Руанда сенаты|Сенат]]
| [[Руанда депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Румыния}}
| екі палаталы
| [[Румыния парламенті|Парламент]]
| [[Румыния сенаты|Сенат]]
| [[Румыния депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Сальвадор}}
| бір палаталы
| [[Сальвадор Заң шығарушы ассамблеясы|Заң шығарушы ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Самоа}}
| бір палаталы
| [[Самоа фоно|Фоно]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сан-Марино}}
| бір палаталы
| [[Сан-Мариноның Үлкен және Басты кеңесі|Үлкен және Басты кеңесі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сан-Томе және Принсипи}}
| бір палаталы
| [[Сан-Томе және Принсипи Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сауд Арабиясы}}
| бір палаталы, законосовещательный
| [[Мәжіліс аш-Шура (Сауд Арабиясы)|Мәжіліс аш-Шура]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сейшель аралдары}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық ассамблея (Сейшель аралдары)|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сенегал}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық жиын (Сенегал)|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сент-Винсент және Гренадиндер}}
| бір палаталы
| [[Сент-Винсент және Гренадиндер парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сент-Китс және Невис}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық жиын (Сент-Китс және Невис)|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сент-Люсия}}
| екі палаталы
| [[Сент-Люсия парламенті|Парламент]]
| [[Сент-Люсия сенаты|Сенат]]
| [[Сент-Люсия жиын үйі|Жиын үйі]]
|
|-
| {{Байрақ|Сербия}}
| бір палаталы
| [[Сербия халық жиыны|Скупщина]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сингапур}}
| бір палаталы
| [[Сингапур парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сирия}}
| бір палаталы
| [[Сирия Халық жиыны|Халық жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Словакия}}
| бір палаталы
| [[Словакия Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Словения}}
| екі палаталы
| [[Словения парламенті|Парламент]]
| [[Словения Мемлекеттік кеңесі|Мемлекеттік кеңес]]
| [[Словения Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Соломон аралдары}}
| бір палаталы
| [[Соломон аралдары парламенті|Ұлттық парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сомали}}
| екі палаталы
| [[Сомали федералды парламенті|Федералды парламент]]
| [[Сомали сенаты|Сенат]]
| [[Сомали Адамдар үйі|Адамдар үйі]]
| 
|-
| {{Байрақ|Судан}}
| екі палаталы
| [[Судан Ұлттық заң шығарушы жиыны|Ұлттық заң шығарушы жиыны]]
| [[Судан аймақтары кеңесі|Аймақтар кеңесі]]
| [[Судан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| 
|-
| {{Байрақ|Суринам}}
| бір палаталы
| [[Суринам Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сьерра-Леоне}}
| бір палаталы
| [[Сьерра-Леоне парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Тәжікстан}}
| екі палаталы
| [[Тәжікстан Жоғарғы Жиналысы|Ұлы Мәжіліс]]
| [[Тәжікстан Ұлттық Кеңесі|Ұлттық Мәжіліс]]
| [[Тәжікстан Өкілдер палатасы|Өкілдер Мәжілісі]]
|
|-
| {{Байрақ|Тайланд}}
| екі палаталы
| [[Тайланд Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| [[Тайланд сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Тайланд)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Танзания}}
| бір палаталы
| [[Танзания Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Того}}
| бір палаталы
| [[Того Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Тонга}}
| бір палаталы
| [[Тонга Заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Тринидад және Тобаго}}
| екі палаталы
| [[Тринидад және Тобаго парламенті|Парламент]]
| [[Тринидад және Тобаго сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Тринидад және Тобаго)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Тувалу}}
| бір палаталы
| [[Тувалу парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Тунис}}
| бір палаталы
| [[Тунис Халық өкілдері жиыны|Халық өкілдері жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Түрікменстан}}
| бір палаталы
| [[Түрікменстан Халық Мәслихаты|Халық Мәслихаты]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Түркия}}
| бір палаталы
| [[Түркияның Ұлы Ұлттық жиыны|Ұлы Ұлттық жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Уганда}}
| бір палаталы
| [[Уганда парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Өзбекстан}}
| екі палаталы
| [[Олий Мәжіліс|Ұлы Мәжіліс]]
| [[Олий Мәжілісінің Сенаты|Сенат]]
| [[Олий Мәжілісінің Заң шығару палатасы|Заң шығару палата]]
|
|-
| {{Байрақ|Украина}}
| бір палаталы
| [[Верховна Рада|Жоғарғы Рада]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Уругвай}}
| екі палаталы
| [[Уругвай Басты ассамблеясы|Басты ассамблея]]
| [[Уругвай сенаты|Сенат]]
| [[Уругвай депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Фиджи}}
| бір палаталы
| [[Фиджи парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Филиппиндер}}
| екі палаталы
| [[Филиппиндер конгрессі|Конгресс]]
| [[Филиппиндер сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Филиппиндер)|Өкілдер палатасы]]
| 
|-
| {{Байрақ|Финляндия}}
| бір палаталы
| [[Эдускунта]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Микронезия Федерациялық Штаттары}}
| бір палаталы
| [[Микронезия Федерациялық Штаттары конгрессі|Конгресс]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Франция}}
| екі палаталы
| [[Франция парламенті|Парламент]]
| [[Франция сенаты|Сенат]]
| [[Франция Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| 
|-
| {{Байрақ|Хорватия}}
| бір палаталы
| [[Сабор]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Орталық Африка Республикасы}}
| бір палаталы
| [[Орталық Африка Республикасы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Чад}}
| бір палаталы
| [[Чад парламенті|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Черногория}}
| бір палаталы
| [[Черногория парламенті|Скупщина]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Чехия}}
| екі палаталы
| [[Чехия парламенті|Парламент]]
| [[Чехия сенаты|Сенат]]
| [[Чехия Республикасы Парламентінің депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Чили}}
| екі палаталы
| [[Чили Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]]
| [[Чили сенаты|Сенат]]
| [[Чили депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Швейцария}}
| екі палаталы
| [[Швейцария федералды жиыны|Федералды жиын]]
| [[Швейцария кантондары кеңесі|Кантондар кеңесі]]
| [[Швейцария Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]]
|
|-
| {{Байрақ|Швеция}}
| бір палаталы
| [[Риксдаг]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Шри-Ланка}}
| бір палаталы
| [[Шри-Ланка парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Эквадор}}
| бір палаталы
| [[Эквадор Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Экваторлық Гвинея}}
| екі палаталы
| [[Экваторлық Гвинея парламенті|Парламент]]
| [[Экваторлық Гвинея сенаты|Сенат]]
| [[Депутаттар палатасы (Экваторлық Гвинея)|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Эритрея}}
| бір палаталы
| [[Эритрея парламенті|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Эсватини}}
| екі палаталы
| [[Эсватини парламенті|Парламент]]
| [[Эсватини сенаты|Сенат]]
| [[Эсватини Жиын үйі|Жиын үйі]]
| 
|-
| {{Байрақ|Эстония}}
| бір палаталы
| [[Рийгикогу]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Эфиопия}}
| екі палаталы
| [[Эфиопия парламенті|Парламент]]
| [[Федерация кеңесі (Эфиопия)|Федерация кеңесі]]
| [[Халық өкілдері палатасы (Эфиопия)|Халық өкілдері палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Оңтүстік Африка Республикасы}}
| екі палаталы
| [[Оңтүстік Африка Республикасы парламенті|Парламент]]
| [[Аймақтардың Ұлттық кеңесі]]
| [[Оңтүстік Африка Республикасы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Оңтүстік Судан}}
| екі палаталы
| [[Оңтүстік Судан Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| [[Оңтүстік Судан аймақтары кеңесі|Аймақтар кеңесі]]
| [[Оңтүстік Суданның Ұлттық Заң шығарушы Ассамблеясы|Ұлттық Заң шығарушы ассамблея]]
|
|- 
| {{Байрақ|Ямайка}}
| екі палаталы
| [[Ямайка парламенті|Парламент]]
| [[Ямайка сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Ямайка)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Жапония}}
| екі палаталы
| [[Жапония парламенті|Коккай]]
| [[Жапония Парламентінің Кеңесшілер палатасы|Кеңесшілер палатасы]]
| [[Өкілдер палатасы (Жапония)|Өкілдер палатасы]]
|
|}</text>
      <sha1>4uto0ksufdjln267x0hm5dvh6fhxyqd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654620</id>
      <parentid>3654619</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T17:09:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3654620</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40010" sha1="do1jg3x0g9zbqv0kcyxwnkcwjfeh7z0" xml:space="preserve">'''Парламенттер''' — егемен, тәуелсіз елдеріндегі заң шығарушы органдар.

== Халықаралық деңгейде танылған мемлекеттердің парламенттері ==
{{Ілеспе тақырыпша}}
{| class=&quot;wikitable sortable sticky-header&quot;
|- bgcolor=&quot;#cccccc&quot;
!Мемлекет
!Түрі
!Атауы
!Жоғарғы палата
!Төменгі палата
!Сайлау жүйесі
|-
| {{Байрақ|АҚШ}}
| екі палаталы
| [[АҚШ Конгрессі|Конгресс]]
| [[АҚШ Сенаты|Сенат]]
| [[АҚШ Өкілдер палатасы|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Албания}}
| бір палаталы
| [[Албания парламенті|Кувенд]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Алжир}}
| екі палаталы
| [[Алжир парламенті|Парламент]]
| [[Ұлт кеңесі (Алжир)|Ұлт кеңесі]]
| [[Алжир Ұлттық халық ассамблеясы|Ұлттық халық жиыны]]
|
|-
| {{Байрақ|Ангола}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық ассамблея (Ангола)|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Андорра}}
| бір палаталы
| [[Андорра Генералды кеңесі|Генералды кеңесі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Антигуа және Барбуда}}
| екі палаталы
| [[Антигуа және Барбуда парламенті|Парламент]]
| [[Антигуа және Барбуда сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Антигуа және Барбуда)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Аргентина}}
| екі палаталы
| [[Аргентина Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]]
| [[Аргентина сенаты|Сенат]]
| [[Аргентина депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Армения}}
| бір палаталы
| [[Армения Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Ауғанстан}}
| бір палаталы
| [[Рахбари Шура]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Аустралия}}
| екі палаталы
| [[Аустралия парламенті|Парламент]]
| [[Сенат (Аустралия)|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Аустралия)|Өкілдер палатасы]]
| 
|-
| {{Байрақ|Аустрия}}
| екі палаталы
| [[Аустрия парламенті|Федералды жиын]]
| [[Бундесрат (Аустрия)|Бундесрат]]
| [[Аустрия Ұлттық кеңесі|Ұлтрат]]
|
|-
| {{Байрақ|Әзербайжан}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық Мәжіліс (Әзербайжан)|Милли Мәжіліс]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Біріккен Араб Әмірліктері}}
| бір палаталы
| [[Федералды ұлттық кеңес]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Багам аралдары}}
| екі палаталы
| [[Багам аралдары парламенті|Парламент]]
| [[Багам аралдары сенаты|Сенат]]
| [[Багам аралдары жиын палатасы|Жиын палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Бангладеш}}
| бір палаталы
| [[Бангладеш Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Барбадос}}
| екі палаталы
| [[Барбадос парламенті|Парламент]]
| [[Барбадос сенаты|Сенат]]
| [[Барбадос Жиын палатасы|Жиын палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Бахрейн}}
| екі палаталы
| [[Бахрейн Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| [[Мәжіліс кеңесі (Бахрейн)|Мәжіліс кеңесі]]
| [[Өкілдер кеңесі (Бахрейн)|Өкілдер кеңесі]]
|
|-
| {{Байрақ|Беларусь}}
| екі палаталы
| [[Беларусь Республикасының Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| [[Республика кеңесі (Беларусь)|Республика кеңесі]]
| [[Өкілдер палатасы (Беларусь)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Белиз}}
| екі палаталы
| [[Белиз Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| [[Сенат (Белиз)|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Белиз)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Бельгия}}
| екі палаталы
| [[Бельгия федералды парламенті|Федералды парламенті]]
| [[Бельгия сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Бельгия)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Бенин}}
| бір палаталы
| [[Бенин Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Болгария}}
| бір палаталы
| [[Болгария халық жиыны|Халық жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Боливия}}
| екі палаталы
| [[Боливия парламенті|Заң шығарушы ассамблея]]
| [[Боливия сенаторлар палатасы|Сенат]]
| [[Боливия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Босния және Герцеговина}}
| екі палаталы
| [[Босния және Герцеговина Парламенттік ассамблеясы|Парламенттік ассамблея]]
| [[Халықтар палатасы (Босния және Герцеговина)|Халықтар палатасы]]
| [[Өкілдер палатасы (Босния және Герцеговина)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Ботсвана}}
| бір палаталы
| [[Ботсвана парламенті|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Бразилия}}
| екі палаталы
| [[Бразилия Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]]
| [[Бразилия Федералды сенаты|Федералды сенаты]]
| [[Бразилия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Бруней}}
| бір палаталы
| [[Бруней парламенті|Заң шығарушы кеңес]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Буркина-Фасо}}
| бір палаталы
| [[Буркина-Фасо Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Бурунди}}
| екі палаталы
| [[Бурунди парламенті|Парламент]]
| [[Бурунди сенаты|Сенат]]
| [[Бурунди Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|-
| {{Байрақ|Бутан}}
| екі палаталы
| [[Бутан парламенті|Цонгду]]
| [[Бутан Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]]
| [[Бутан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Вануату}}
| бір палаталы
| [[Вануату парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Ватикан}}
| бір палаталы
| [[Ватикан қала-мемлекеті істері жөніндегі Папа комиссиясы|Ватикан істері жөніндегі Папа комиссиясы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Ұлыбритания}}
| екі палаталы
| [[Ұлыбритания парламенті|Парламент]]
| [[Лордтар палатасы]]
| [[Ұлыбритания Қауымдар палатасы|Қауымдар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Мажарстан}}
| бір палаталы
| [[Мемлекеттік жиын (Мажарстан)|Мемлекеттік жиын]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Венесуэла}}
| бір палаталы
| [[Венесуэла Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Шығыс Тимор}}
| бір палаталы
| [[Шығыс Тимор парламенті|Парламент]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Вьетнам}}
| бір палаталы
| [[Вьетнам Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Габон}}
| екі палаталы
| [[Габон парламенті|Парламент]]
| [[Габон сенаты|Сенат]]
| [[Габон Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| 
|-
| {{Байрақ|Гаити}}
| екі палаталы
| [[Гаити парламенті|Парламент]]
| [[Сенат (Гаити)|Сенат]]
| [[Депутаттар палатасы (Гаити)|Депутаттар палатасы]]
| 
|-
| {{Байрақ|Гайана}}
| бір палаталы
| [[Гайана Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| 
| 
| 
|-
| {{Байрақ|Гамбия}}
| бір палаталы
| [[Гамбия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Гана}}
| бір палаталы
| [[Гана парламенті|Парламент]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Гватемала}}
| бір палаталы
| [[Гватемала Республикасының Конгресі|Конгресс]]
| 
| 
| 
|-
| {{Байрақ|Гвинея}}
| бір палаталы
| [[Гвинея Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Гвинея-Бисау}}
| бір палаталы
| [[Гвинея-Бисау Ұлттық халық жиыны|Ұлттық халық жиыны]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Германия}}
| екі палаталы
| [[Федералды жиын (Германия)|Федералды жиын]]
| [[Бундесрат]]
| [[Бундестаг]]
| 
|-
| {{Байрақ|Гондурас}}
| бір палаталы
| [[Гондурас Ұлттық Конгрессі|Конгресс]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Гренада}}
| екі палаталы
| [[Гренада парламенті|Парламент]]
| [[Гренада сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Гренада)|Өкілдер палатасы]]
| 
|-
| {{Байрақ|Грекия}}
| бір палаталы
| [[Грекия парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Грузия}}
| бір палаталы
| [[Грузия парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
|-
| {{Байрақ|Дания}}
| бір палаталы
| [[Фолькетинг]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Конго Демократиялық Республикасы}}
| екі палаталы
| [[Конго ДР парламенті|Парламент]]
| [[Конго ДР сенаты|Сенат]]
| [[Конго ДР Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Джибути}}
| бір палаталы
| [[Джибути Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Доминика}}
| бір палаталы
| [[Доминика жиын палатасы|Жиын палатасы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Доминикан Республикасы}}
| екі палаталы
| [[Доминикан Республикасы парламенті|Конгресс]]
| [[Доминикан Республикасы сенаты|Сенат]]
| [[Доминикан Республикасы депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Мысыр}}
| екі палаталы
| [[Мысыр парламенті|Парламент]]
| [[Мысыр сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Мысыр)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Замбия}}
| бір палаталы
| [[Замбия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| 
| 
| 
|-
| {{Байрақ|Зимбабве}}
| екі палаталы
| [[Зимбабве парламенті|Парламент]]
| [[Зимбабве сенаті|Сенат]]
| [[Зимбабве Жиын палатасы|Жиын палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Израиль}}
| бір палаталы
| [[Кнессет]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Үндістан}}
| екі палаталы
| [[Үндістан парламенті|Сансад]]
| [[Раджия сабха]]
| [[Лок сабха]]
| 
|-
| {{Байрақ|Индонезия}}
| екі палаталы
| [[Халықтық консультативтік конгресс]]
| [[Аймақтық өкілдер кеңесі]]
| [[Халықтық өкілдер кеңесі (Индонезия)|Халықтық өкілдер кеңесі]] 
|
|-
| {{Байрақ|Иордания}}
| екі палаталы
| [[Иордания Халық жиыны|Мәжіліс]]
| [[Иордания Аяндар жиыны|Аяндар жиыны]]
| [[Өкілдер палатасы (Иордания)|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Ирак}}
| бір палаталы (уақытша)
| [[Ирак Өкілдер кеңесі|Өкілдер кеңесі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Иран}}
| бір палаталы
| [[Исламдық Мәжіліс кеңесі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Ирландия}}
| екі палаталы
| [[Ирландия парламенті|Ойряхтас]]
| [[Ирландия сенаты]]
| [[Ирландия Өкілдер палатасы|Дойл Ерен]]
|
|-
| {{Байрақ|Исландия}}
| бір палаталы
| [[Парламент Исландии|Альтинг]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Испания}}
| екі палаталы
| [[Испания Басты кортестері|Басты кортестер]]
| [[Испания сенаты|Сенат]]
| [[Депутаттар конгресі|Депутаттар конгресі]]
|
|-
| {{Байрақ|Италия}}
| екі палаталы
| [[Италия парламенті|Парламент]]
| [[Италия сенаты|Сенат]]
| [[Италия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Йемен}}
| бір палаталы
| [[Өкілдер палатасы (Йемен)|Өкілдер палатасы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Кабо-Верде}}
| бір палаталы
| [[Кабо-Верде Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Қазақстан}}
| екі палаталы
| [[Қазақстан Республикасының Парламенті|Парламент]]
| [[Қазақстан Парламентінің Сенаты|Сенат]]
| [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]]
| 
|-
| {{Байрақ|Камбоджа}}
| екі палаталы
| [[Камбоджа парламенті|Парламент]]
| [[Камбоджа сенаты|Сенат]]
| [[Камбоджа Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Камерун}}
| екі палаталы
| [[Камерун парламенті|Парламент]]
| [[Камерун сенаты|Сенат]]
| [[Камерун Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|-
| {{Байрақ|Канада}}
| екі палаталы
| [[Канада парламенті|Парламент]]
| [[Канада сенаты|Сенат]]
| [[Канада Қауымдары палатасы|Қауымдар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Катар}}
| бір палаталы
| [[Катар Мәжіліс кеңесі|Мәжіліс кеңесі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Кения}}
| екі палаталы
| [[Кения парламенті|Парламент]]
| [[Кения сенаты|Сенат]]
| [[Кения Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Кипр}}
| бір палаталы
| [[Кипр Республикасы парламенті|Өкілдер палатасы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Қырғызстан}}
| бір палаталы
| [[Жоғарғы Кеңес (Қырғызстан)|Жоғарғы Кеңес]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Кирибати}}
| бір палаталы
| [[Жиын палатасы (Кирибати)|Жиын палатасы]]
|
|
|
|- 
| {{Байрақ|Қытай}}
| бір палаталы
| [[Бүкілқытайлық халық өкілдерінің жиналысы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Солтүстік Корея}}
| бір палаталы
| [[КХДР Жоғарғы халық жиыны|Жоғарғы халық жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Оңтүстік Корея}}
| бір палаталы
| [[Корея Республикасының Ұлттық жиналысы|Ұлттық жиын]]
| 
| 
|&gt;
|-
| {{Байрақ|Колумбия}}
| екі палаталы
| [[Колумбия конгрессі|Конгресс]]
| [[Колумбия сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Колумбия)|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Конго Республикасы}}
| екі палаталы
| [[Конго Республикасы парламенті|Парламент]]
| [[Конго Республикасы сенаті|Сенат]]
| [[Конго Республикасы Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|-
| {{Байрақ|Коморлар}}
| бір палаталы
| [[Коморлар одағы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Коста-Рика}}
| бір палаталы
| [[Коста-Рика Заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Кот-д’Ивуар}}
| екі палаталы
| [[Кот-д’Ивуар парламенті|Парламент]]
| [[Кот-д’Ивуар сенаті |Сенат]]
| [[Ұлттық жиын (Кот-д’Ивуар)|Ұлттық жиын]]
|
|-
| {{Байрақ|Куба}}
| бір палаталы
| [[Халық билігінің ұлттық ассамблеясы (Куба)|Халық билігінің ұлттық ассамблеясы]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Кувейт}}
| бір палаталы
| [[Кувейт парламенті|Мәжіліс әл-Умма]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Латвия}}
| бір палаталы
| [[Латвия Сейм|Сейм]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Лаос}}
| бір палаталы
| [[Лаос парламенті|Ұлттық ассамблея]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Лесото}}
| екі палаталы
| [[Лесото парламенті|Парламент]]
| [[Лесото сенаты|Сенат]]
| [[Ұлттық жиын (Лесото)|Ұлттық жиын]]
|
|-
| {{Байрақ|Либерия}}
| екі палаталы
| [[Либерия парламенті|Парламент]]
| [[Либерия сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Либерия)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Ливан}}
| бір палаталы
| [[Ливан парламенті|Өкілдер палатасы]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Ливия}}
| бір палаталы
| [[Ливия өкілдер палатасы|Өкілдер палатасы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Литва}}
| бір палаталы
| [[Литва Сейм|Сейм]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Лихтенштейн}}
| бір палаталы
| [[Лихтенштейн Ландтаг|Ландтаг]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Люксембург}}
| бір палаталы
| [[Люксембург депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Маврикий}}
| бір палаталы
| [[Маврикия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Мавритания}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық жиын (Мавритания)|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Мадагаскар}}
| екі палаталы
| [[Мадагаскар парламенті|Парламент]]
| [[Мадагаскар сенаты|Сенат]]
| [[Мадагаскар Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| 
|-
| {{Байрақ|Солтүстік Македония}}
| бір палаталы
| [[Солтүстік Македония жиыны|Жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Малави}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық жиын (Малави)|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Малайзия}}
| екі палаталы
| [[Малайзия парламенті|Парламент]]
| [[Ұлт Үйі (Малайзия)|Ұлт Үйі]]
| [[Халық Үйі (Малайзия)|Халық Үйі]]
|
|-
| {{Байрақ|Мали}}
| бір палаталы
| [[Мали Ұлттық жиыны|Жиын]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Мальта}}
| бір палаталы
| [[Мальта парламенті|Өкілдер палатасы]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Мальдивтер}}
| бір палаталы
| [[Мальдивтер парламенті|Парламент]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Марокко}}
| екі палаталы
| [[Марокко парламенті|Парламент]]
| [[Кеңесшілер палатасы (Марокко)|Кеңесшілер палатасы]]
| [[Өкілдер палатасы (Марокко)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Маршалл аралдары}}
| бір палаталы
| [[Маршалл аралдарының заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Мексика}}
| екі палаталы
| [[Мексика конгрессі|Одақтас конгресс]]
| [[Мексика сенаты|Сенат]]
| [[Депутаттар палатасы (Мексика)|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Мозамбик}}
| бір палаталы
| [[Республика жиыны (Мозамбик)|Республика жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Молдова}}
| бір палаталы
| [[Молдова парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Монако}}
| бір палаталы
| [[Монако Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Моңғолия}}
| бір палаталы
| [[Мемлекеттік Ұлы хурал]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Мьянма}}
| екі палаталы
| [[Одақ ассамблеясы]]
| [[Ұлттар палатасы]]
| [[Өкілдер палатасы (Мьянма)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Намибия}}
| екі палаталы
| [[Намибия парламенті|Парламент]]
| [[Намибия Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]]
| [[Намибия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Науру}}
| бір палаталы
| [[Науру парламенті|Парламент]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Непал}}
| екі палаталы
| [[Непал парламенті|Парламент]]
| [[Непал Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| [[Өкілдер палатасы (Непал)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Нигер}}
| бір палаталы
| [[Нигер Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Нигерия}}
| екі палаталы
| [[Нигерия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| [[Нигерия сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Нигерия)|Өкілдер палатасы]]
| 
|-
| {{Байрақ|Нидерланд}}
| екі палаталы
| [[Басты штаттар (Нидерланд)|Басты штаттар]]
| [[Нидерланд сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Нидерланд)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Никарагуа}}
| бір палаталы
| [[Никарагуа Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Жаңа Зеландия}}
| бір палаталы
| [[Жаңа Зеландия парламенті|Парламент]]
|
| [[Өкілдер палатасы (Жаңа Зеландия)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Норвегия}}
| бір палаталы
| [[Стортинг]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Оман}}
| бір палаталы
| [[Оман парламенті|Мәжіліс аш-Шура]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Пәкістан}}
| екі палаталы
| [[Пәкістан парламенті|Мәжіліс-е Шура]]
| [[Пәкістан сенаты|Сенат]]
| [[Пәкістан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Палау}}
| екі палаталы
| [[Палау Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]]
| [[Палау сенаты|Сенат]]
| [[Палау делегаттар палатасы|Делегаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Панама}}
| бір палаталы
| [[Панама Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Папуа — Жаңа Гвинея}}
| бір палаталы
| [[Папуа — Жаңа Гвинея Ұлттық парламенті|Ұлттық парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Парагвай}}
| екі палаталы
| [[Парагвай конгрессі|Конгресс]]
| [[Парагвай сенаты|Сенат]]
| [[Парагвай депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Перу}}
| бір палаталы
| [[Перу Республикасы конгрессі|Республика конгрессі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Польша}}
| екі палаталы
| [[Польша Ұлттық жиыны|Ұлттық ассамблея]]
| [[Польша сенаты|Сенат]]
| [[Польша Республикасы Сейм|Сейм]]
|
|-
| {{Байрақ|Португалия}}
| бір палаталы
| [[Португалия Республика ассамблеясы|Республикасы ассамблеясы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Ресей}}
| екі палаталы
| [[Ресей Федералдық жиналысы|Федералдық жиналысы]]
| [[Ресей Федерация Кеңесі]]
| [[Мемлекеттік дума]]
| 
|-
| {{Байрақ|Руанда}}
| екі палаталы
| [[Руанда парламенті|Парламент]]
| [[Руанда сенаты|Сенат]]
| [[Руанда депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Румыния}}
| екі палаталы
| [[Румыния парламенті|Парламент]]
| [[Румыния сенаты|Сенат]]
| [[Румыния депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Сальвадор}}
| бір палаталы
| [[Сальвадор Заң шығарушы ассамблеясы|Заң шығарушы ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Самоа}}
| бір палаталы
| [[Самоа фоно|Фоно]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сан-Марино}}
| бір палаталы
| [[Сан-Мариноның Үлкен және Басты кеңесі|Үлкен және Басты кеңесі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сан-Томе және Принсипи}}
| бір палаталы
| [[Сан-Томе және Принсипи Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сауд Арабиясы}}
| бір палаталы, законосовещательный
| [[Мәжіліс аш-Шура (Сауд Арабиясы)|Мәжіліс аш-Шура]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сейшель аралдары}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық ассамблея (Сейшель аралдары)|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сенегал}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық жиын (Сенегал)|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сент-Винсент және Гренадиндер}}
| бір палаталы
| [[Сент-Винсент және Гренадиндер парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сент-Китс және Невис}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық жиын (Сент-Китс және Невис)|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сент-Люсия}}
| екі палаталы
| [[Сент-Люсия парламенті|Парламент]]
| [[Сент-Люсия сенаты|Сенат]]
| [[Сент-Люсия жиын үйі|Жиын үйі]]
|
|-
| {{Байрақ|Сербия}}
| бір палаталы
| [[Сербия халық жиыны|Скупщина]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сингапур}}
| бір палаталы
| [[Сингапур парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сирия}}
| бір палаталы
| [[Сирия Халық жиыны|Халық жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Словакия}}
| бір палаталы
| [[Словакия Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Словения}}
| екі палаталы
| [[Словения парламенті|Парламент]]
| [[Словения Мемлекеттік кеңесі|Мемлекеттік кеңес]]
| [[Словения Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Соломон аралдары}}
| бір палаталы
| [[Соломон аралдары парламенті|Ұлттық парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сомали}}
| екі палаталы
| [[Сомали федералды парламенті|Федералды парламент]]
| [[Сомали сенаты|Сенат]]
| [[Сомали Адамдар үйі|Адамдар үйі]]
| 
|-
| {{Байрақ|Судан}}
| екі палаталы
| [[Судан Ұлттық заң шығарушы жиыны|Ұлттық заң шығарушы жиыны]]
| [[Судан аймақтары кеңесі|Аймақтар кеңесі]]
| [[Судан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| 
|-
| {{Байрақ|Суринам}}
| бір палаталы
| [[Суринам Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сьерра-Леоне}}
| бір палаталы
| [[Сьерра-Леоне парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Тәжікстан}}
| екі палаталы
| [[Тәжікстан Жоғарғы Жиналысы|Ұлы Мәжіліс]]
| [[Тәжікстан Ұлттық Кеңесі|Ұлттық Мәжіліс]]
| [[Тәжікстан Өкілдер палатасы|Өкілдер Мәжілісі]]
|
|-
| {{Байрақ|Тайланд}}
| екі палаталы
| [[Тайланд Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| [[Тайланд сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Тайланд)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Танзания}}
| бір палаталы
| [[Танзания Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Того}}
| бір палаталы
| [[Того Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Тонга}}
| бір палаталы
| [[Тонга Заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Тринидад және Тобаго}}
| екі палаталы
| [[Тринидад және Тобаго парламенті|Парламент]]
| [[Тринидад және Тобаго сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Тринидад және Тобаго)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Тувалу}}
| бір палаталы
| [[Тувалу парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Тунис}}
| бір палаталы
| [[Тунис Халық өкілдері жиыны|Халық өкілдері жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Түрікменстан}}
| бір палаталы
| [[Түрікменстан Халық Мәслихаты|Халық Мәслихаты]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Түркия}}
| бір палаталы
| [[Түркияның Ұлы Ұлттық жиыны|Ұлы Ұлттық жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Уганда}}
| бір палаталы
| [[Уганда парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Өзбекстан}}
| екі палаталы
| [[Олий Мәжіліс|Ұлы Мәжіліс]]
| [[Олий Мәжілісінің Сенаты|Сенат]]
| [[Олий Мәжілісінің Заң шығару палатасы|Заң шығару палата]]
|
|-
| {{Байрақ|Украина}}
| бір палаталы
| [[Верховна Рада|Жоғарғы Рада]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Уругвай}}
| екі палаталы
| [[Уругвай Басты ассамблеясы|Басты ассамблея]]
| [[Уругвай сенаты|Сенат]]
| [[Уругвай депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Фиджи}}
| бір палаталы
| [[Фиджи парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Филиппиндер}}
| екі палаталы
| [[Филиппиндер конгрессі|Конгресс]]
| [[Филиппиндер сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Филиппиндер)|Өкілдер палатасы]]
| 
|-
| {{Байрақ|Финляндия}}
| бір палаталы
| [[Эдускунта]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Микронезия Федерациялық Штаттары}}
| бір палаталы
| [[Микронезия Федерациялық Штаттары конгрессі|Конгресс]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Франция}}
| екі палаталы
| [[Франция парламенті|Парламент]]
| [[Франция сенаты|Сенат]]
| [[Франция Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| 
|-
| {{Байрақ|Хорватия}}
| бір палаталы
| [[Сабор]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Орталық Африка Республикасы}}
| бір палаталы
| [[Орталық Африка Республикасы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Чад}}
| бір палаталы
| [[Чад парламенті|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Черногория}}
| бір палаталы
| [[Черногория парламенті|Скупщина]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Чехия}}
| екі палаталы
| [[Чехия парламенті|Парламент]]
| [[Чехия сенаты|Сенат]]
| [[Чехия Республикасы Парламентінің депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Чили}}
| екі палаталы
| [[Чили Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]]
| [[Чили сенаты|Сенат]]
| [[Чили депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Швейцария}}
| екі палаталы
| [[Швейцария федералды жиыны|Федералды жиын]]
| [[Швейцария кантондары кеңесі|Кантондар кеңесі]]
| [[Швейцария Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]]
|
|-
| {{Байрақ|Швеция}}
| бір палаталы
| [[Риксдаг]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Шри-Ланка}}
| бір палаталы
| [[Шри-Ланка парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Эквадор}}
| бір палаталы
| [[Эквадор Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Экваторлық Гвинея}}
| екі палаталы
| [[Экваторлық Гвинея парламенті|Парламент]]
| [[Экваторлық Гвинея сенаты|Сенат]]
| [[Депутаттар палатасы (Экваторлық Гвинея)|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Эритрея}}
| бір палаталы
| [[Эритрея парламенті|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Эсватини}}
| екі палаталы
| [[Эсватини парламенті|Парламент]]
| [[Эсватини сенаты|Сенат]]
| [[Эсватини Жиын үйі|Жиын үйі]]
| 
|-
| {{Байрақ|Эстония}}
| бір палаталы
| [[Рийгикогу]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Эфиопия}}
| екі палаталы
| [[Эфиопия парламенті|Парламент]]
| [[Федерация кеңесі (Эфиопия)|Федерация кеңесі]]
| [[Халық өкілдері палатасы (Эфиопия)|Халық өкілдері палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Оңтүстік Африка Республикасы}}
| екі палаталы
| [[Оңтүстік Африка Республикасы парламенті|Парламент]]
| [[Аймақтардың Ұлттық кеңесі]]
| [[Оңтүстік Африка Республикасы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Оңтүстік Судан}}
| екі палаталы
| [[Оңтүстік Судан Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| [[Оңтүстік Судан аймақтары кеңесі|Аймақтар кеңесі]]
| [[Оңтүстік Суданның Ұлттық Заң шығарушы Ассамблеясы|Ұлттық Заң шығарушы ассамблея]]
|
|- 
| {{Байрақ|Ямайка}}
| екі палаталы
| [[Ямайка парламенті|Парламент]]
| [[Ямайка сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Ямайка)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Жапония}}
| екі палаталы
| [[Жапония парламенті|Коккай]]
| [[Жапония Парламентінің Кеңесшілер палатасы|Кеңесшілер палатасы]]
| [[Өкілдер палатасы (Жапония)|Өкілдер палатасы]]
|
|}</text>
      <sha1>do1jg3x0g9zbqv0kcyxwnkcwjfeh7z0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654621</id>
      <parentid>3654620</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T17:09:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3654621</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40020" sha1="muvq1ppr5hu5zxbyf2vq7ulqnzqxo7s" xml:space="preserve">'''Парламенттер''' — егемен, тәуелсіз жұртшылықтардағы заң шығарушы органдар.

== Халықаралық деңгейде танылған мемлекеттердің парламенттері ==
{{Ілеспе тақырыпша}}
{| class=&quot;wikitable sortable sticky-header&quot;
|- bgcolor=&quot;#cccccc&quot;
!Мемлекет
!Түрі
!Атауы
!Жоғарғы палата
!Төменгі палата
!Сайлау жүйесі
|-
| {{Байрақ|АҚШ}}
| екі палаталы
| [[АҚШ Конгрессі|Конгресс]]
| [[АҚШ Сенаты|Сенат]]
| [[АҚШ Өкілдер палатасы|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Албания}}
| бір палаталы
| [[Албания парламенті|Кувенд]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Алжир}}
| екі палаталы
| [[Алжир парламенті|Парламент]]
| [[Ұлт кеңесі (Алжир)|Ұлт кеңесі]]
| [[Алжир Ұлттық халық ассамблеясы|Ұлттық халық жиыны]]
|
|-
| {{Байрақ|Ангола}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық ассамблея (Ангола)|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Андорра}}
| бір палаталы
| [[Андорра Генералды кеңесі|Генералды кеңесі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Антигуа және Барбуда}}
| екі палаталы
| [[Антигуа және Барбуда парламенті|Парламент]]
| [[Антигуа және Барбуда сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Антигуа және Барбуда)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Аргентина}}
| екі палаталы
| [[Аргентина Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]]
| [[Аргентина сенаты|Сенат]]
| [[Аргентина депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Армения}}
| бір палаталы
| [[Армения Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Ауғанстан}}
| бір палаталы
| [[Рахбари Шура]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Аустралия}}
| екі палаталы
| [[Аустралия парламенті|Парламент]]
| [[Сенат (Аустралия)|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Аустралия)|Өкілдер палатасы]]
| 
|-
| {{Байрақ|Аустрия}}
| екі палаталы
| [[Аустрия парламенті|Федералды жиын]]
| [[Бундесрат (Аустрия)|Бундесрат]]
| [[Аустрия Ұлттық кеңесі|Ұлтрат]]
|
|-
| {{Байрақ|Әзербайжан}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық Мәжіліс (Әзербайжан)|Милли Мәжіліс]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Біріккен Араб Әмірліктері}}
| бір палаталы
| [[Федералды ұлттық кеңес]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Багам аралдары}}
| екі палаталы
| [[Багам аралдары парламенті|Парламент]]
| [[Багам аралдары сенаты|Сенат]]
| [[Багам аралдары жиын палатасы|Жиын палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Бангладеш}}
| бір палаталы
| [[Бангладеш Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Барбадос}}
| екі палаталы
| [[Барбадос парламенті|Парламент]]
| [[Барбадос сенаты|Сенат]]
| [[Барбадос Жиын палатасы|Жиын палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Бахрейн}}
| екі палаталы
| [[Бахрейн Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| [[Мәжіліс кеңесі (Бахрейн)|Мәжіліс кеңесі]]
| [[Өкілдер кеңесі (Бахрейн)|Өкілдер кеңесі]]
|
|-
| {{Байрақ|Беларусь}}
| екі палаталы
| [[Беларусь Республикасының Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| [[Республика кеңесі (Беларусь)|Республика кеңесі]]
| [[Өкілдер палатасы (Беларусь)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Белиз}}
| екі палаталы
| [[Белиз Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| [[Сенат (Белиз)|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Белиз)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Бельгия}}
| екі палаталы
| [[Бельгия федералды парламенті|Федералды парламенті]]
| [[Бельгия сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Бельгия)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Бенин}}
| бір палаталы
| [[Бенин Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Болгария}}
| бір палаталы
| [[Болгария халық жиыны|Халық жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Боливия}}
| екі палаталы
| [[Боливия парламенті|Заң шығарушы ассамблея]]
| [[Боливия сенаторлар палатасы|Сенат]]
| [[Боливия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Босния және Герцеговина}}
| екі палаталы
| [[Босния және Герцеговина Парламенттік ассамблеясы|Парламенттік ассамблея]]
| [[Халықтар палатасы (Босния және Герцеговина)|Халықтар палатасы]]
| [[Өкілдер палатасы (Босния және Герцеговина)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Ботсвана}}
| бір палаталы
| [[Ботсвана парламенті|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Бразилия}}
| екі палаталы
| [[Бразилия Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]]
| [[Бразилия Федералды сенаты|Федералды сенаты]]
| [[Бразилия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Бруней}}
| бір палаталы
| [[Бруней парламенті|Заң шығарушы кеңес]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Буркина-Фасо}}
| бір палаталы
| [[Буркина-Фасо Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Бурунди}}
| екі палаталы
| [[Бурунди парламенті|Парламент]]
| [[Бурунди сенаты|Сенат]]
| [[Бурунди Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|-
| {{Байрақ|Бутан}}
| екі палаталы
| [[Бутан парламенті|Цонгду]]
| [[Бутан Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]]
| [[Бутан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Вануату}}
| бір палаталы
| [[Вануату парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Ватикан}}
| бір палаталы
| [[Ватикан қала-мемлекеті істері жөніндегі Папа комиссиясы|Ватикан істері жөніндегі Папа комиссиясы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Ұлыбритания}}
| екі палаталы
| [[Ұлыбритания парламенті|Парламент]]
| [[Лордтар палатасы]]
| [[Ұлыбритания Қауымдар палатасы|Қауымдар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Мажарстан}}
| бір палаталы
| [[Мемлекеттік жиын (Мажарстан)|Мемлекеттік жиын]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Венесуэла}}
| бір палаталы
| [[Венесуэла Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Шығыс Тимор}}
| бір палаталы
| [[Шығыс Тимор парламенті|Парламент]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Вьетнам}}
| бір палаталы
| [[Вьетнам Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Габон}}
| екі палаталы
| [[Габон парламенті|Парламент]]
| [[Габон сенаты|Сенат]]
| [[Габон Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| 
|-
| {{Байрақ|Гаити}}
| екі палаталы
| [[Гаити парламенті|Парламент]]
| [[Сенат (Гаити)|Сенат]]
| [[Депутаттар палатасы (Гаити)|Депутаттар палатасы]]
| 
|-
| {{Байрақ|Гайана}}
| бір палаталы
| [[Гайана Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| 
| 
| 
|-
| {{Байрақ|Гамбия}}
| бір палаталы
| [[Гамбия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Гана}}
| бір палаталы
| [[Гана парламенті|Парламент]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Гватемала}}
| бір палаталы
| [[Гватемала Республикасының Конгресі|Конгресс]]
| 
| 
| 
|-
| {{Байрақ|Гвинея}}
| бір палаталы
| [[Гвинея Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Гвинея-Бисау}}
| бір палаталы
| [[Гвинея-Бисау Ұлттық халық жиыны|Ұлттық халық жиыны]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Германия}}
| екі палаталы
| [[Федералды жиын (Германия)|Федералды жиын]]
| [[Бундесрат]]
| [[Бундестаг]]
| 
|-
| {{Байрақ|Гондурас}}
| бір палаталы
| [[Гондурас Ұлттық Конгрессі|Конгресс]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Гренада}}
| екі палаталы
| [[Гренада парламенті|Парламент]]
| [[Гренада сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Гренада)|Өкілдер палатасы]]
| 
|-
| {{Байрақ|Грекия}}
| бір палаталы
| [[Грекия парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Грузия}}
| бір палаталы
| [[Грузия парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
|-
| {{Байрақ|Дания}}
| бір палаталы
| [[Фолькетинг]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Конго Демократиялық Республикасы}}
| екі палаталы
| [[Конго ДР парламенті|Парламент]]
| [[Конго ДР сенаты|Сенат]]
| [[Конго ДР Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Джибути}}
| бір палаталы
| [[Джибути Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Доминика}}
| бір палаталы
| [[Доминика жиын палатасы|Жиын палатасы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Доминикан Республикасы}}
| екі палаталы
| [[Доминикан Республикасы парламенті|Конгресс]]
| [[Доминикан Республикасы сенаты|Сенат]]
| [[Доминикан Республикасы депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Мысыр}}
| екі палаталы
| [[Мысыр парламенті|Парламент]]
| [[Мысыр сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Мысыр)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Замбия}}
| бір палаталы
| [[Замбия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| 
| 
| 
|-
| {{Байрақ|Зимбабве}}
| екі палаталы
| [[Зимбабве парламенті|Парламент]]
| [[Зимбабве сенаті|Сенат]]
| [[Зимбабве Жиын палатасы|Жиын палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Израиль}}
| бір палаталы
| [[Кнессет]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Үндістан}}
| екі палаталы
| [[Үндістан парламенті|Сансад]]
| [[Раджия сабха]]
| [[Лок сабха]]
| 
|-
| {{Байрақ|Индонезия}}
| екі палаталы
| [[Халықтық консультативтік конгресс]]
| [[Аймақтық өкілдер кеңесі]]
| [[Халықтық өкілдер кеңесі (Индонезия)|Халықтық өкілдер кеңесі]] 
|
|-
| {{Байрақ|Иордания}}
| екі палаталы
| [[Иордания Халық жиыны|Мәжіліс]]
| [[Иордания Аяндар жиыны|Аяндар жиыны]]
| [[Өкілдер палатасы (Иордания)|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Ирак}}
| бір палаталы (уақытша)
| [[Ирак Өкілдер кеңесі|Өкілдер кеңесі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Иран}}
| бір палаталы
| [[Исламдық Мәжіліс кеңесі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Ирландия}}
| екі палаталы
| [[Ирландия парламенті|Ойряхтас]]
| [[Ирландия сенаты]]
| [[Ирландия Өкілдер палатасы|Дойл Ерен]]
|
|-
| {{Байрақ|Исландия}}
| бір палаталы
| [[Парламент Исландии|Альтинг]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Испания}}
| екі палаталы
| [[Испания Басты кортестері|Басты кортестер]]
| [[Испания сенаты|Сенат]]
| [[Депутаттар конгресі|Депутаттар конгресі]]
|
|-
| {{Байрақ|Италия}}
| екі палаталы
| [[Италия парламенті|Парламент]]
| [[Италия сенаты|Сенат]]
| [[Италия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Йемен}}
| бір палаталы
| [[Өкілдер палатасы (Йемен)|Өкілдер палатасы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Кабо-Верде}}
| бір палаталы
| [[Кабо-Верде Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Қазақстан}}
| екі палаталы
| [[Қазақстан Республикасының Парламенті|Парламент]]
| [[Қазақстан Парламентінің Сенаты|Сенат]]
| [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]]
| 
|-
| {{Байрақ|Камбоджа}}
| екі палаталы
| [[Камбоджа парламенті|Парламент]]
| [[Камбоджа сенаты|Сенат]]
| [[Камбоджа Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Камерун}}
| екі палаталы
| [[Камерун парламенті|Парламент]]
| [[Камерун сенаты|Сенат]]
| [[Камерун Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|-
| {{Байрақ|Канада}}
| екі палаталы
| [[Канада парламенті|Парламент]]
| [[Канада сенаты|Сенат]]
| [[Канада Қауымдары палатасы|Қауымдар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Катар}}
| бір палаталы
| [[Катар Мәжіліс кеңесі|Мәжіліс кеңесі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Кения}}
| екі палаталы
| [[Кения парламенті|Парламент]]
| [[Кения сенаты|Сенат]]
| [[Кения Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Кипр}}
| бір палаталы
| [[Кипр Республикасы парламенті|Өкілдер палатасы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Қырғызстан}}
| бір палаталы
| [[Жоғарғы Кеңес (Қырғызстан)|Жоғарғы Кеңес]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Кирибати}}
| бір палаталы
| [[Жиын палатасы (Кирибати)|Жиын палатасы]]
|
|
|
|- 
| {{Байрақ|Қытай}}
| бір палаталы
| [[Бүкілқытайлық халық өкілдерінің жиналысы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Солтүстік Корея}}
| бір палаталы
| [[КХДР Жоғарғы халық жиыны|Жоғарғы халық жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Оңтүстік Корея}}
| бір палаталы
| [[Корея Республикасының Ұлттық жиналысы|Ұлттық жиын]]
| 
| 
|&gt;
|-
| {{Байрақ|Колумбия}}
| екі палаталы
| [[Колумбия конгрессі|Конгресс]]
| [[Колумбия сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Колумбия)|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Конго Республикасы}}
| екі палаталы
| [[Конго Республикасы парламенті|Парламент]]
| [[Конго Республикасы сенаті|Сенат]]
| [[Конго Республикасы Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|-
| {{Байрақ|Коморлар}}
| бір палаталы
| [[Коморлар одағы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Коста-Рика}}
| бір палаталы
| [[Коста-Рика Заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Кот-д’Ивуар}}
| екі палаталы
| [[Кот-д’Ивуар парламенті|Парламент]]
| [[Кот-д’Ивуар сенаті |Сенат]]
| [[Ұлттық жиын (Кот-д’Ивуар)|Ұлттық жиын]]
|
|-
| {{Байрақ|Куба}}
| бір палаталы
| [[Халық билігінің ұлттық ассамблеясы (Куба)|Халық билігінің ұлттық ассамблеясы]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Кувейт}}
| бір палаталы
| [[Кувейт парламенті|Мәжіліс әл-Умма]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Латвия}}
| бір палаталы
| [[Латвия Сейм|Сейм]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Лаос}}
| бір палаталы
| [[Лаос парламенті|Ұлттық ассамблея]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Лесото}}
| екі палаталы
| [[Лесото парламенті|Парламент]]
| [[Лесото сенаты|Сенат]]
| [[Ұлттық жиын (Лесото)|Ұлттық жиын]]
|
|-
| {{Байрақ|Либерия}}
| екі палаталы
| [[Либерия парламенті|Парламент]]
| [[Либерия сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Либерия)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Ливан}}
| бір палаталы
| [[Ливан парламенті|Өкілдер палатасы]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Ливия}}
| бір палаталы
| [[Ливия өкілдер палатасы|Өкілдер палатасы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Литва}}
| бір палаталы
| [[Литва Сейм|Сейм]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Лихтенштейн}}
| бір палаталы
| [[Лихтенштейн Ландтаг|Ландтаг]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Люксембург}}
| бір палаталы
| [[Люксембург депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Маврикий}}
| бір палаталы
| [[Маврикия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Мавритания}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық жиын (Мавритания)|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Мадагаскар}}
| екі палаталы
| [[Мадагаскар парламенті|Парламент]]
| [[Мадагаскар сенаты|Сенат]]
| [[Мадагаскар Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| 
|-
| {{Байрақ|Солтүстік Македония}}
| бір палаталы
| [[Солтүстік Македония жиыны|Жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Малави}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық жиын (Малави)|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Малайзия}}
| екі палаталы
| [[Малайзия парламенті|Парламент]]
| [[Ұлт Үйі (Малайзия)|Ұлт Үйі]]
| [[Халық Үйі (Малайзия)|Халық Үйі]]
|
|-
| {{Байрақ|Мали}}
| бір палаталы
| [[Мали Ұлттық жиыны|Жиын]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Мальта}}
| бір палаталы
| [[Мальта парламенті|Өкілдер палатасы]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Мальдивтер}}
| бір палаталы
| [[Мальдивтер парламенті|Парламент]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Марокко}}
| екі палаталы
| [[Марокко парламенті|Парламент]]
| [[Кеңесшілер палатасы (Марокко)|Кеңесшілер палатасы]]
| [[Өкілдер палатасы (Марокко)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Маршалл аралдары}}
| бір палаталы
| [[Маршалл аралдарының заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Мексика}}
| екі палаталы
| [[Мексика конгрессі|Одақтас конгресс]]
| [[Мексика сенаты|Сенат]]
| [[Депутаттар палатасы (Мексика)|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Мозамбик}}
| бір палаталы
| [[Республика жиыны (Мозамбик)|Республика жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Молдова}}
| бір палаталы
| [[Молдова парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Монако}}
| бір палаталы
| [[Монако Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Моңғолия}}
| бір палаталы
| [[Мемлекеттік Ұлы хурал]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Мьянма}}
| екі палаталы
| [[Одақ ассамблеясы]]
| [[Ұлттар палатасы]]
| [[Өкілдер палатасы (Мьянма)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Намибия}}
| екі палаталы
| [[Намибия парламенті|Парламент]]
| [[Намибия Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]]
| [[Намибия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Науру}}
| бір палаталы
| [[Науру парламенті|Парламент]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Непал}}
| екі палаталы
| [[Непал парламенті|Парламент]]
| [[Непал Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| [[Өкілдер палатасы (Непал)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Нигер}}
| бір палаталы
| [[Нигер Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Нигерия}}
| екі палаталы
| [[Нигерия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| [[Нигерия сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Нигерия)|Өкілдер палатасы]]
| 
|-
| {{Байрақ|Нидерланд}}
| екі палаталы
| [[Басты штаттар (Нидерланд)|Басты штаттар]]
| [[Нидерланд сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Нидерланд)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Никарагуа}}
| бір палаталы
| [[Никарагуа Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Жаңа Зеландия}}
| бір палаталы
| [[Жаңа Зеландия парламенті|Парламент]]
|
| [[Өкілдер палатасы (Жаңа Зеландия)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Норвегия}}
| бір палаталы
| [[Стортинг]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Оман}}
| бір палаталы
| [[Оман парламенті|Мәжіліс аш-Шура]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Пәкістан}}
| екі палаталы
| [[Пәкістан парламенті|Мәжіліс-е Шура]]
| [[Пәкістан сенаты|Сенат]]
| [[Пәкістан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Палау}}
| екі палаталы
| [[Палау Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]]
| [[Палау сенаты|Сенат]]
| [[Палау делегаттар палатасы|Делегаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Панама}}
| бір палаталы
| [[Панама Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Папуа — Жаңа Гвинея}}
| бір палаталы
| [[Папуа — Жаңа Гвинея Ұлттық парламенті|Ұлттық парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Парагвай}}
| екі палаталы
| [[Парагвай конгрессі|Конгресс]]
| [[Парагвай сенаты|Сенат]]
| [[Парагвай депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Перу}}
| бір палаталы
| [[Перу Республикасы конгрессі|Республика конгрессі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Польша}}
| екі палаталы
| [[Польша Ұлттық жиыны|Ұлттық ассамблея]]
| [[Польша сенаты|Сенат]]
| [[Польша Республикасы Сейм|Сейм]]
|
|-
| {{Байрақ|Португалия}}
| бір палаталы
| [[Португалия Республика ассамблеясы|Республикасы ассамблеясы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Ресей}}
| екі палаталы
| [[Ресей Федералдық жиналысы|Федералдық жиналысы]]
| [[Ресей Федерация Кеңесі]]
| [[Мемлекеттік дума]]
| 
|-
| {{Байрақ|Руанда}}
| екі палаталы
| [[Руанда парламенті|Парламент]]
| [[Руанда сенаты|Сенат]]
| [[Руанда депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Румыния}}
| екі палаталы
| [[Румыния парламенті|Парламент]]
| [[Румыния сенаты|Сенат]]
| [[Румыния депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Сальвадор}}
| бір палаталы
| [[Сальвадор Заң шығарушы ассамблеясы|Заң шығарушы ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Самоа}}
| бір палаталы
| [[Самоа фоно|Фоно]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сан-Марино}}
| бір палаталы
| [[Сан-Мариноның Үлкен және Басты кеңесі|Үлкен және Басты кеңесі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сан-Томе және Принсипи}}
| бір палаталы
| [[Сан-Томе және Принсипи Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сауд Арабиясы}}
| бір палаталы, законосовещательный
| [[Мәжіліс аш-Шура (Сауд Арабиясы)|Мәжіліс аш-Шура]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сейшель аралдары}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық ассамблея (Сейшель аралдары)|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сенегал}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық жиын (Сенегал)|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сент-Винсент және Гренадиндер}}
| бір палаталы
| [[Сент-Винсент және Гренадиндер парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сент-Китс және Невис}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық жиын (Сент-Китс және Невис)|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сент-Люсия}}
| екі палаталы
| [[Сент-Люсия парламенті|Парламент]]
| [[Сент-Люсия сенаты|Сенат]]
| [[Сент-Люсия жиын үйі|Жиын үйі]]
|
|-
| {{Байрақ|Сербия}}
| бір палаталы
| [[Сербия халық жиыны|Скупщина]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сингапур}}
| бір палаталы
| [[Сингапур парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сирия}}
| бір палаталы
| [[Сирия Халық жиыны|Халық жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Словакия}}
| бір палаталы
| [[Словакия Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Словения}}
| екі палаталы
| [[Словения парламенті|Парламент]]
| [[Словения Мемлекеттік кеңесі|Мемлекеттік кеңес]]
| [[Словения Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Соломон аралдары}}
| бір палаталы
| [[Соломон аралдары парламенті|Ұлттық парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сомали}}
| екі палаталы
| [[Сомали федералды парламенті|Федералды парламент]]
| [[Сомали сенаты|Сенат]]
| [[Сомали Адамдар үйі|Адамдар үйі]]
| 
|-
| {{Байрақ|Судан}}
| екі палаталы
| [[Судан Ұлттық заң шығарушы жиыны|Ұлттық заң шығарушы жиыны]]
| [[Судан аймақтары кеңесі|Аймақтар кеңесі]]
| [[Судан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| 
|-
| {{Байрақ|Суринам}}
| бір палаталы
| [[Суринам Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сьерра-Леоне}}
| бір палаталы
| [[Сьерра-Леоне парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Тәжікстан}}
| екі палаталы
| [[Тәжікстан Жоғарғы Жиналысы|Ұлы Мәжіліс]]
| [[Тәжікстан Ұлттық Кеңесі|Ұлттық Мәжіліс]]
| [[Тәжікстан Өкілдер палатасы|Өкілдер Мәжілісі]]
|
|-
| {{Байрақ|Тайланд}}
| екі палаталы
| [[Тайланд Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| [[Тайланд сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Тайланд)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Танзания}}
| бір палаталы
| [[Танзания Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Того}}
| бір палаталы
| [[Того Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Тонга}}
| бір палаталы
| [[Тонга Заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Тринидад және Тобаго}}
| екі палаталы
| [[Тринидад және Тобаго парламенті|Парламент]]
| [[Тринидад және Тобаго сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Тринидад және Тобаго)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Тувалу}}
| бір палаталы
| [[Тувалу парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Тунис}}
| бір палаталы
| [[Тунис Халық өкілдері жиыны|Халық өкілдері жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Түрікменстан}}
| бір палаталы
| [[Түрікменстан Халық Мәслихаты|Халық Мәслихаты]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Түркия}}
| бір палаталы
| [[Түркияның Ұлы Ұлттық жиыны|Ұлы Ұлттық жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Уганда}}
| бір палаталы
| [[Уганда парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Өзбекстан}}
| екі палаталы
| [[Олий Мәжіліс|Ұлы Мәжіліс]]
| [[Олий Мәжілісінің Сенаты|Сенат]]
| [[Олий Мәжілісінің Заң шығару палатасы|Заң шығару палата]]
|
|-
| {{Байрақ|Украина}}
| бір палаталы
| [[Верховна Рада|Жоғарғы Рада]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Уругвай}}
| екі палаталы
| [[Уругвай Басты ассамблеясы|Басты ассамблея]]
| [[Уругвай сенаты|Сенат]]
| [[Уругвай депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Фиджи}}
| бір палаталы
| [[Фиджи парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Филиппиндер}}
| екі палаталы
| [[Филиппиндер конгрессі|Конгресс]]
| [[Филиппиндер сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Филиппиндер)|Өкілдер палатасы]]
| 
|-
| {{Байрақ|Финляндия}}
| бір палаталы
| [[Эдускунта]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Микронезия Федерациялық Штаттары}}
| бір палаталы
| [[Микронезия Федерациялық Штаттары конгрессі|Конгресс]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Франция}}
| екі палаталы
| [[Франция парламенті|Парламент]]
| [[Франция сенаты|Сенат]]
| [[Франция Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| 
|-
| {{Байрақ|Хорватия}}
| бір палаталы
| [[Сабор]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Орталық Африка Республикасы}}
| бір палаталы
| [[Орталық Африка Республикасы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Чад}}
| бір палаталы
| [[Чад парламенті|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Черногория}}
| бір палаталы
| [[Черногория парламенті|Скупщина]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Чехия}}
| екі палаталы
| [[Чехия парламенті|Парламент]]
| [[Чехия сенаты|Сенат]]
| [[Чехия Республикасы Парламентінің депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Чили}}
| екі палаталы
| [[Чили Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]]
| [[Чили сенаты|Сенат]]
| [[Чили депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Швейцария}}
| екі палаталы
| [[Швейцария федералды жиыны|Федералды жиын]]
| [[Швейцария кантондары кеңесі|Кантондар кеңесі]]
| [[Швейцария Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]]
|
|-
| {{Байрақ|Швеция}}
| бір палаталы
| [[Риксдаг]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Шри-Ланка}}
| бір палаталы
| [[Шри-Ланка парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Эквадор}}
| бір палаталы
| [[Эквадор Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Экваторлық Гвинея}}
| екі палаталы
| [[Экваторлық Гвинея парламенті|Парламент]]
| [[Экваторлық Гвинея сенаты|Сенат]]
| [[Депутаттар палатасы (Экваторлық Гвинея)|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Эритрея}}
| бір палаталы
| [[Эритрея парламенті|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Эсватини}}
| екі палаталы
| [[Эсватини парламенті|Парламент]]
| [[Эсватини сенаты|Сенат]]
| [[Эсватини Жиын үйі|Жиын үйі]]
| 
|-
| {{Байрақ|Эстония}}
| бір палаталы
| [[Рийгикогу]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Эфиопия}}
| екі палаталы
| [[Эфиопия парламенті|Парламент]]
| [[Федерация кеңесі (Эфиопия)|Федерация кеңесі]]
| [[Халық өкілдері палатасы (Эфиопия)|Халық өкілдері палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Оңтүстік Африка Республикасы}}
| екі палаталы
| [[Оңтүстік Африка Республикасы парламенті|Парламент]]
| [[Аймақтардың Ұлттық кеңесі]]
| [[Оңтүстік Африка Республикасы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Оңтүстік Судан}}
| екі палаталы
| [[Оңтүстік Судан Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| [[Оңтүстік Судан аймақтары кеңесі|Аймақтар кеңесі]]
| [[Оңтүстік Суданның Ұлттық Заң шығарушы Ассамблеясы|Ұлттық Заң шығарушы ассамблея]]
|
|- 
| {{Байрақ|Ямайка}}
| екі палаталы
| [[Ямайка парламенті|Парламент]]
| [[Ямайка сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Ямайка)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Жапония}}
| екі палаталы
| [[Жапония парламенті|Коккай]]
| [[Жапония Парламентінің Кеңесшілер палатасы|Кеңесшілер палатасы]]
| [[Өкілдер палатасы (Жапония)|Өкілдер палатасы]]
|
|}</text>
      <sha1>muvq1ppr5hu5zxbyf2vq7ulqnzqxo7s</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654662</id>
      <parentid>3654621</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T17:59:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3654662</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40006" sha1="3hjbki2b45qff10gdvd0yx2x2oy22s2" xml:space="preserve">'''Парламенттер''' — тәуелсіз жұртшылықтардағы заң шығарушы органдар.

== Халықаралық деңгейде танылған мемлекеттердің парламенттері ==
{{Ілеспе тақырыпша}}
{| class=&quot;wikitable sortable sticky-header&quot;
|- bgcolor=&quot;#cccccc&quot;
!Мемлекет
!Түрі
!Атауы
!Жоғарғы палата
!Төменгі палата
!Сайлау жүйесі
|-
| {{Байрақ|АҚШ}}
| екі палаталы
| [[АҚШ Конгрессі|Конгресс]]
| [[АҚШ Сенаты|Сенат]]
| [[АҚШ Өкілдер палатасы|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Албания}}
| бір палаталы
| [[Албания парламенті|Кувенд]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Алжир}}
| екі палаталы
| [[Алжир парламенті|Парламент]]
| [[Ұлт кеңесі (Алжир)|Ұлт кеңесі]]
| [[Алжир Ұлттық халық ассамблеясы|Ұлттық халық жиыны]]
|
|-
| {{Байрақ|Ангола}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық ассамблея (Ангола)|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Андорра}}
| бір палаталы
| [[Андорра Генералды кеңесі|Генералды кеңесі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Антигуа және Барбуда}}
| екі палаталы
| [[Антигуа және Барбуда парламенті|Парламент]]
| [[Антигуа және Барбуда сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Антигуа және Барбуда)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Аргентина}}
| екі палаталы
| [[Аргентина Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]]
| [[Аргентина сенаты|Сенат]]
| [[Аргентина депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Армения}}
| бір палаталы
| [[Армения Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Ауғанстан}}
| бір палаталы
| [[Рахбари Шура]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Аустралия}}
| екі палаталы
| [[Аустралия парламенті|Парламент]]
| [[Сенат (Аустралия)|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Аустралия)|Өкілдер палатасы]]
| 
|-
| {{Байрақ|Аустрия}}
| екі палаталы
| [[Аустрия парламенті|Федералды жиын]]
| [[Бундесрат (Аустрия)|Бундесрат]]
| [[Аустрия Ұлттық кеңесі|Ұлтрат]]
|
|-
| {{Байрақ|Әзербайжан}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық Мәжіліс (Әзербайжан)|Милли Мәжіліс]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Біріккен Араб Әмірліктері}}
| бір палаталы
| [[Федералды ұлттық кеңес]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Багам аралдары}}
| екі палаталы
| [[Багам аралдары парламенті|Парламент]]
| [[Багам аралдары сенаты|Сенат]]
| [[Багам аралдары жиын палатасы|Жиын палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Бангладеш}}
| бір палаталы
| [[Бангладеш Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Барбадос}}
| екі палаталы
| [[Барбадос парламенті|Парламент]]
| [[Барбадос сенаты|Сенат]]
| [[Барбадос Жиын палатасы|Жиын палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Бахрейн}}
| екі палаталы
| [[Бахрейн Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| [[Мәжіліс кеңесі (Бахрейн)|Мәжіліс кеңесі]]
| [[Өкілдер кеңесі (Бахрейн)|Өкілдер кеңесі]]
|
|-
| {{Байрақ|Беларусь}}
| екі палаталы
| [[Беларусь Республикасының Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| [[Республика кеңесі (Беларусь)|Республика кеңесі]]
| [[Өкілдер палатасы (Беларусь)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Белиз}}
| екі палаталы
| [[Белиз Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| [[Сенат (Белиз)|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Белиз)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Бельгия}}
| екі палаталы
| [[Бельгия федералды парламенті|Федералды парламенті]]
| [[Бельгия сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Бельгия)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Бенин}}
| бір палаталы
| [[Бенин Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Болгария}}
| бір палаталы
| [[Болгария халық жиыны|Халық жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Боливия}}
| екі палаталы
| [[Боливия парламенті|Заң шығарушы ассамблея]]
| [[Боливия сенаторлар палатасы|Сенат]]
| [[Боливия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Босния және Герцеговина}}
| екі палаталы
| [[Босния және Герцеговина Парламенттік ассамблеясы|Парламенттік ассамблея]]
| [[Халықтар палатасы (Босния және Герцеговина)|Халықтар палатасы]]
| [[Өкілдер палатасы (Босния және Герцеговина)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Ботсвана}}
| бір палаталы
| [[Ботсвана парламенті|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Бразилия}}
| екі палаталы
| [[Бразилия Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]]
| [[Бразилия Федералды сенаты|Федералды сенаты]]
| [[Бразилия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Бруней}}
| бір палаталы
| [[Бруней парламенті|Заң шығарушы кеңес]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Буркина-Фасо}}
| бір палаталы
| [[Буркина-Фасо Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Бурунди}}
| екі палаталы
| [[Бурунди парламенті|Парламент]]
| [[Бурунди сенаты|Сенат]]
| [[Бурунди Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|-
| {{Байрақ|Бутан}}
| екі палаталы
| [[Бутан парламенті|Цонгду]]
| [[Бутан Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]]
| [[Бутан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Вануату}}
| бір палаталы
| [[Вануату парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Ватикан}}
| бір палаталы
| [[Ватикан қала-мемлекеті істері жөніндегі Папа комиссиясы|Ватикан істері жөніндегі Папа комиссиясы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Ұлыбритания}}
| екі палаталы
| [[Ұлыбритания парламенті|Парламент]]
| [[Лордтар палатасы]]
| [[Ұлыбритания Қауымдар палатасы|Қауымдар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Мажарстан}}
| бір палаталы
| [[Мемлекеттік жиын (Мажарстан)|Мемлекеттік жиын]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Венесуэла}}
| бір палаталы
| [[Венесуэла Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Шығыс Тимор}}
| бір палаталы
| [[Шығыс Тимор парламенті|Парламент]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Вьетнам}}
| бір палаталы
| [[Вьетнам Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Габон}}
| екі палаталы
| [[Габон парламенті|Парламент]]
| [[Габон сенаты|Сенат]]
| [[Габон Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| 
|-
| {{Байрақ|Гаити}}
| екі палаталы
| [[Гаити парламенті|Парламент]]
| [[Сенат (Гаити)|Сенат]]
| [[Депутаттар палатасы (Гаити)|Депутаттар палатасы]]
| 
|-
| {{Байрақ|Гайана}}
| бір палаталы
| [[Гайана Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| 
| 
| 
|-
| {{Байрақ|Гамбия}}
| бір палаталы
| [[Гамбия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Гана}}
| бір палаталы
| [[Гана парламенті|Парламент]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Гватемала}}
| бір палаталы
| [[Гватемала Республикасының Конгресі|Конгресс]]
| 
| 
| 
|-
| {{Байрақ|Гвинея}}
| бір палаталы
| [[Гвинея Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Гвинея-Бисау}}
| бір палаталы
| [[Гвинея-Бисау Ұлттық халық жиыны|Ұлттық халық жиыны]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Германия}}
| екі палаталы
| [[Федералды жиын (Германия)|Федералды жиын]]
| [[Бундесрат]]
| [[Бундестаг]]
| 
|-
| {{Байрақ|Гондурас}}
| бір палаталы
| [[Гондурас Ұлттық Конгрессі|Конгресс]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Гренада}}
| екі палаталы
| [[Гренада парламенті|Парламент]]
| [[Гренада сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Гренада)|Өкілдер палатасы]]
| 
|-
| {{Байрақ|Грекия}}
| бір палаталы
| [[Грекия парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Грузия}}
| бір палаталы
| [[Грузия парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
|-
| {{Байрақ|Дания}}
| бір палаталы
| [[Фолькетинг]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Конго Демократиялық Республикасы}}
| екі палаталы
| [[Конго ДР парламенті|Парламент]]
| [[Конго ДР сенаты|Сенат]]
| [[Конго ДР Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Джибути}}
| бір палаталы
| [[Джибути Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Доминика}}
| бір палаталы
| [[Доминика жиын палатасы|Жиын палатасы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Доминикан Республикасы}}
| екі палаталы
| [[Доминикан Республикасы парламенті|Конгресс]]
| [[Доминикан Республикасы сенаты|Сенат]]
| [[Доминикан Республикасы депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Мысыр}}
| екі палаталы
| [[Мысыр парламенті|Парламент]]
| [[Мысыр сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Мысыр)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Замбия}}
| бір палаталы
| [[Замбия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| 
| 
| 
|-
| {{Байрақ|Зимбабве}}
| екі палаталы
| [[Зимбабве парламенті|Парламент]]
| [[Зимбабве сенаті|Сенат]]
| [[Зимбабве Жиын палатасы|Жиын палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Израиль}}
| бір палаталы
| [[Кнессет]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Үндістан}}
| екі палаталы
| [[Үндістан парламенті|Сансад]]
| [[Раджия сабха]]
| [[Лок сабха]]
| 
|-
| {{Байрақ|Индонезия}}
| екі палаталы
| [[Халықтық консультативтік конгресс]]
| [[Аймақтық өкілдер кеңесі]]
| [[Халықтық өкілдер кеңесі (Индонезия)|Халықтық өкілдер кеңесі]] 
|
|-
| {{Байрақ|Иордания}}
| екі палаталы
| [[Иордания Халық жиыны|Мәжіліс]]
| [[Иордания Аяндар жиыны|Аяндар жиыны]]
| [[Өкілдер палатасы (Иордания)|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Ирак}}
| бір палаталы (уақытша)
| [[Ирак Өкілдер кеңесі|Өкілдер кеңесі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Иран}}
| бір палаталы
| [[Исламдық Мәжіліс кеңесі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Ирландия}}
| екі палаталы
| [[Ирландия парламенті|Ойряхтас]]
| [[Ирландия сенаты]]
| [[Ирландия Өкілдер палатасы|Дойл Ерен]]
|
|-
| {{Байрақ|Исландия}}
| бір палаталы
| [[Парламент Исландии|Альтинг]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Испания}}
| екі палаталы
| [[Испания Басты кортестері|Басты кортестер]]
| [[Испания сенаты|Сенат]]
| [[Депутаттар конгресі|Депутаттар конгресі]]
|
|-
| {{Байрақ|Италия}}
| екі палаталы
| [[Италия парламенті|Парламент]]
| [[Италия сенаты|Сенат]]
| [[Италия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Йемен}}
| бір палаталы
| [[Өкілдер палатасы (Йемен)|Өкілдер палатасы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Кабо-Верде}}
| бір палаталы
| [[Кабо-Верде Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Қазақстан}}
| екі палаталы
| [[Қазақстан Республикасының Парламенті|Парламент]]
| [[Қазақстан Парламентінің Сенаты|Сенат]]
| [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]]
| 
|-
| {{Байрақ|Камбоджа}}
| екі палаталы
| [[Камбоджа парламенті|Парламент]]
| [[Камбоджа сенаты|Сенат]]
| [[Камбоджа Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Камерун}}
| екі палаталы
| [[Камерун парламенті|Парламент]]
| [[Камерун сенаты|Сенат]]
| [[Камерун Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|-
| {{Байрақ|Канада}}
| екі палаталы
| [[Канада парламенті|Парламент]]
| [[Канада сенаты|Сенат]]
| [[Канада Қауымдары палатасы|Қауымдар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Катар}}
| бір палаталы
| [[Катар Мәжіліс кеңесі|Мәжіліс кеңесі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Кения}}
| екі палаталы
| [[Кения парламенті|Парламент]]
| [[Кения сенаты|Сенат]]
| [[Кения Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Кипр}}
| бір палаталы
| [[Кипр Республикасы парламенті|Өкілдер палатасы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Қырғызстан}}
| бір палаталы
| [[Жоғарғы Кеңес (Қырғызстан)|Жоғарғы Кеңес]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Кирибати}}
| бір палаталы
| [[Жиын палатасы (Кирибати)|Жиын палатасы]]
|
|
|
|- 
| {{Байрақ|Қытай}}
| бір палаталы
| [[Бүкілқытайлық халық өкілдерінің жиналысы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Солтүстік Корея}}
| бір палаталы
| [[КХДР Жоғарғы халық жиыны|Жоғарғы халық жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Оңтүстік Корея}}
| бір палаталы
| [[Корея Республикасының Ұлттық жиналысы|Ұлттық жиын]]
| 
| 
|&gt;
|-
| {{Байрақ|Колумбия}}
| екі палаталы
| [[Колумбия конгрессі|Конгресс]]
| [[Колумбия сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Колумбия)|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Конго Республикасы}}
| екі палаталы
| [[Конго Республикасы парламенті|Парламент]]
| [[Конго Республикасы сенаті|Сенат]]
| [[Конго Республикасы Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|-
| {{Байрақ|Коморлар}}
| бір палаталы
| [[Коморлар одағы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Коста-Рика}}
| бір палаталы
| [[Коста-Рика Заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Кот-д’Ивуар}}
| екі палаталы
| [[Кот-д’Ивуар парламенті|Парламент]]
| [[Кот-д’Ивуар сенаті |Сенат]]
| [[Ұлттық жиын (Кот-д’Ивуар)|Ұлттық жиын]]
|
|-
| {{Байрақ|Куба}}
| бір палаталы
| [[Халық билігінің ұлттық ассамблеясы (Куба)|Халық билігінің ұлттық ассамблеясы]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Кувейт}}
| бір палаталы
| [[Кувейт парламенті|Мәжіліс әл-Умма]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Латвия}}
| бір палаталы
| [[Латвия Сейм|Сейм]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Лаос}}
| бір палаталы
| [[Лаос парламенті|Ұлттық ассамблея]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Лесото}}
| екі палаталы
| [[Лесото парламенті|Парламент]]
| [[Лесото сенаты|Сенат]]
| [[Ұлттық жиын (Лесото)|Ұлттық жиын]]
|
|-
| {{Байрақ|Либерия}}
| екі палаталы
| [[Либерия парламенті|Парламент]]
| [[Либерия сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Либерия)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Ливан}}
| бір палаталы
| [[Ливан парламенті|Өкілдер палатасы]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Ливия}}
| бір палаталы
| [[Ливия өкілдер палатасы|Өкілдер палатасы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Литва}}
| бір палаталы
| [[Литва Сейм|Сейм]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Лихтенштейн}}
| бір палаталы
| [[Лихтенштейн Ландтаг|Ландтаг]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Люксембург}}
| бір палаталы
| [[Люксембург депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Маврикий}}
| бір палаталы
| [[Маврикия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Мавритания}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық жиын (Мавритания)|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Мадагаскар}}
| екі палаталы
| [[Мадагаскар парламенті|Парламент]]
| [[Мадагаскар сенаты|Сенат]]
| [[Мадагаскар Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| 
|-
| {{Байрақ|Солтүстік Македония}}
| бір палаталы
| [[Солтүстік Македония жиыны|Жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Малави}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық жиын (Малави)|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Малайзия}}
| екі палаталы
| [[Малайзия парламенті|Парламент]]
| [[Ұлт Үйі (Малайзия)|Ұлт Үйі]]
| [[Халық Үйі (Малайзия)|Халық Үйі]]
|
|-
| {{Байрақ|Мали}}
| бір палаталы
| [[Мали Ұлттық жиыны|Жиын]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Мальта}}
| бір палаталы
| [[Мальта парламенті|Өкілдер палатасы]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Мальдивтер}}
| бір палаталы
| [[Мальдивтер парламенті|Парламент]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Марокко}}
| екі палаталы
| [[Марокко парламенті|Парламент]]
| [[Кеңесшілер палатасы (Марокко)|Кеңесшілер палатасы]]
| [[Өкілдер палатасы (Марокко)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Маршалл аралдары}}
| бір палаталы
| [[Маршалл аралдарының заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Мексика}}
| екі палаталы
| [[Мексика конгрессі|Одақтас конгресс]]
| [[Мексика сенаты|Сенат]]
| [[Депутаттар палатасы (Мексика)|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Мозамбик}}
| бір палаталы
| [[Республика жиыны (Мозамбик)|Республика жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Молдова}}
| бір палаталы
| [[Молдова парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Монако}}
| бір палаталы
| [[Монако Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Моңғолия}}
| бір палаталы
| [[Мемлекеттік Ұлы хурал]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Мьянма}}
| екі палаталы
| [[Одақ ассамблеясы]]
| [[Ұлттар палатасы]]
| [[Өкілдер палатасы (Мьянма)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Намибия}}
| екі палаталы
| [[Намибия парламенті|Парламент]]
| [[Намибия Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]]
| [[Намибия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Науру}}
| бір палаталы
| [[Науру парламенті|Парламент]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Непал}}
| екі палаталы
| [[Непал парламенті|Парламент]]
| [[Непал Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| [[Өкілдер палатасы (Непал)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Нигер}}
| бір палаталы
| [[Нигер Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Нигерия}}
| екі палаталы
| [[Нигерия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| [[Нигерия сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Нигерия)|Өкілдер палатасы]]
| 
|-
| {{Байрақ|Нидерланд}}
| екі палаталы
| [[Басты штаттар (Нидерланд)|Басты штаттар]]
| [[Нидерланд сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Нидерланд)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Никарагуа}}
| бір палаталы
| [[Никарагуа Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Жаңа Зеландия}}
| бір палаталы
| [[Жаңа Зеландия парламенті|Парламент]]
|
| [[Өкілдер палатасы (Жаңа Зеландия)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Норвегия}}
| бір палаталы
| [[Стортинг]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Оман}}
| бір палаталы
| [[Оман парламенті|Мәжіліс аш-Шура]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Пәкістан}}
| екі палаталы
| [[Пәкістан парламенті|Мәжіліс-е Шура]]
| [[Пәкістан сенаты|Сенат]]
| [[Пәкістан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Палау}}
| екі палаталы
| [[Палау Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]]
| [[Палау сенаты|Сенат]]
| [[Палау делегаттар палатасы|Делегаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Панама}}
| бір палаталы
| [[Панама Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Папуа — Жаңа Гвинея}}
| бір палаталы
| [[Папуа — Жаңа Гвинея Ұлттық парламенті|Ұлттық парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Парагвай}}
| екі палаталы
| [[Парагвай конгрессі|Конгресс]]
| [[Парагвай сенаты|Сенат]]
| [[Парагвай депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Перу}}
| бір палаталы
| [[Перу Республикасы конгрессі|Республика конгрессі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Польша}}
| екі палаталы
| [[Польша Ұлттық жиыны|Ұлттық ассамблея]]
| [[Польша сенаты|Сенат]]
| [[Польша Республикасы Сейм|Сейм]]
|
|-
| {{Байрақ|Португалия}}
| бір палаталы
| [[Португалия Республика ассамблеясы|Республикасы ассамблеясы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Ресей}}
| екі палаталы
| [[Ресей Федералдық жиналысы|Федералдық жиналысы]]
| [[Ресей Федерация Кеңесі]]
| [[Мемлекеттік дума]]
| 
|-
| {{Байрақ|Руанда}}
| екі палаталы
| [[Руанда парламенті|Парламент]]
| [[Руанда сенаты|Сенат]]
| [[Руанда депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Румыния}}
| екі палаталы
| [[Румыния парламенті|Парламент]]
| [[Румыния сенаты|Сенат]]
| [[Румыния депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Сальвадор}}
| бір палаталы
| [[Сальвадор Заң шығарушы ассамблеясы|Заң шығарушы ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Самоа}}
| бір палаталы
| [[Самоа фоно|Фоно]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сан-Марино}}
| бір палаталы
| [[Сан-Мариноның Үлкен және Басты кеңесі|Үлкен және Басты кеңесі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сан-Томе және Принсипи}}
| бір палаталы
| [[Сан-Томе және Принсипи Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сауд Арабиясы}}
| бір палаталы, законосовещательный
| [[Мәжіліс аш-Шура (Сауд Арабиясы)|Мәжіліс аш-Шура]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сейшель аралдары}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық ассамблея (Сейшель аралдары)|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сенегал}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық жиын (Сенегал)|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сент-Винсент және Гренадиндер}}
| бір палаталы
| [[Сент-Винсент және Гренадиндер парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сент-Китс және Невис}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық жиын (Сент-Китс және Невис)|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сент-Люсия}}
| екі палаталы
| [[Сент-Люсия парламенті|Парламент]]
| [[Сент-Люсия сенаты|Сенат]]
| [[Сент-Люсия жиын үйі|Жиын үйі]]
|
|-
| {{Байрақ|Сербия}}
| бір палаталы
| [[Сербия халық жиыны|Скупщина]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сингапур}}
| бір палаталы
| [[Сингапур парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сирия}}
| бір палаталы
| [[Сирия Халық жиыны|Халық жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Словакия}}
| бір палаталы
| [[Словакия Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Словения}}
| екі палаталы
| [[Словения парламенті|Парламент]]
| [[Словения Мемлекеттік кеңесі|Мемлекеттік кеңес]]
| [[Словения Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Соломон аралдары}}
| бір палаталы
| [[Соломон аралдары парламенті|Ұлттық парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сомали}}
| екі палаталы
| [[Сомали федералды парламенті|Федералды парламент]]
| [[Сомали сенаты|Сенат]]
| [[Сомали Адамдар үйі|Адамдар үйі]]
| 
|-
| {{Байрақ|Судан}}
| екі палаталы
| [[Судан Ұлттық заң шығарушы жиыны|Ұлттық заң шығарушы жиыны]]
| [[Судан аймақтары кеңесі|Аймақтар кеңесі]]
| [[Судан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| 
|-
| {{Байрақ|Суринам}}
| бір палаталы
| [[Суринам Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сьерра-Леоне}}
| бір палаталы
| [[Сьерра-Леоне парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Тәжікстан}}
| екі палаталы
| [[Тәжікстан Жоғарғы Жиналысы|Ұлы Мәжіліс]]
| [[Тәжікстан Ұлттық Кеңесі|Ұлттық Мәжіліс]]
| [[Тәжікстан Өкілдер палатасы|Өкілдер Мәжілісі]]
|
|-
| {{Байрақ|Тайланд}}
| екі палаталы
| [[Тайланд Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| [[Тайланд сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Тайланд)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Танзания}}
| бір палаталы
| [[Танзания Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Того}}
| бір палаталы
| [[Того Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Тонга}}
| бір палаталы
| [[Тонга Заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Тринидад және Тобаго}}
| екі палаталы
| [[Тринидад және Тобаго парламенті|Парламент]]
| [[Тринидад және Тобаго сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Тринидад және Тобаго)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Тувалу}}
| бір палаталы
| [[Тувалу парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Тунис}}
| бір палаталы
| [[Тунис Халық өкілдері жиыны|Халық өкілдері жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Түрікменстан}}
| бір палаталы
| [[Түрікменстан Халық Мәслихаты|Халық Мәслихаты]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Түркия}}
| бір палаталы
| [[Түркияның Ұлы Ұлттық жиыны|Ұлы Ұлттық жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Уганда}}
| бір палаталы
| [[Уганда парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Өзбекстан}}
| екі палаталы
| [[Олий Мәжіліс|Ұлы Мәжіліс]]
| [[Олий Мәжілісінің Сенаты|Сенат]]
| [[Олий Мәжілісінің Заң шығару палатасы|Заң шығару палата]]
|
|-
| {{Байрақ|Украина}}
| бір палаталы
| [[Верховна Рада|Жоғарғы Рада]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Уругвай}}
| екі палаталы
| [[Уругвай Басты ассамблеясы|Басты ассамблея]]
| [[Уругвай сенаты|Сенат]]
| [[Уругвай депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Фиджи}}
| бір палаталы
| [[Фиджи парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Филиппиндер}}
| екі палаталы
| [[Филиппиндер конгрессі|Конгресс]]
| [[Филиппиндер сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Филиппиндер)|Өкілдер палатасы]]
| 
|-
| {{Байрақ|Финляндия}}
| бір палаталы
| [[Эдускунта]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Микронезия Федерациялық Штаттары}}
| бір палаталы
| [[Микронезия Федерациялық Штаттары конгрессі|Конгресс]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Франция}}
| екі палаталы
| [[Франция парламенті|Парламент]]
| [[Франция сенаты|Сенат]]
| [[Франция Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| 
|-
| {{Байрақ|Хорватия}}
| бір палаталы
| [[Сабор]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Орталық Африка Республикасы}}
| бір палаталы
| [[Орталық Африка Республикасы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Чад}}
| бір палаталы
| [[Чад парламенті|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Черногория}}
| бір палаталы
| [[Черногория парламенті|Скупщина]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Чехия}}
| екі палаталы
| [[Чехия парламенті|Парламент]]
| [[Чехия сенаты|Сенат]]
| [[Чехия Республикасы Парламентінің депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Чили}}
| екі палаталы
| [[Чили Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]]
| [[Чили сенаты|Сенат]]
| [[Чили депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Швейцария}}
| екі палаталы
| [[Швейцария федералды жиыны|Федералды жиын]]
| [[Швейцария кантондары кеңесі|Кантондар кеңесі]]
| [[Швейцария Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]]
|
|-
| {{Байрақ|Швеция}}
| бір палаталы
| [[Риксдаг]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Шри-Ланка}}
| бір палаталы
| [[Шри-Ланка парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Эквадор}}
| бір палаталы
| [[Эквадор Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Экваторлық Гвинея}}
| екі палаталы
| [[Экваторлық Гвинея парламенті|Парламент]]
| [[Экваторлық Гвинея сенаты|Сенат]]
| [[Депутаттар палатасы (Экваторлық Гвинея)|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Эритрея}}
| бір палаталы
| [[Эритрея парламенті|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Эсватини}}
| екі палаталы
| [[Эсватини парламенті|Парламент]]
| [[Эсватини сенаты|Сенат]]
| [[Эсватини Жиын үйі|Жиын үйі]]
| 
|-
| {{Байрақ|Эстония}}
| бір палаталы
| [[Рийгикогу]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Эфиопия}}
| екі палаталы
| [[Эфиопия парламенті|Парламент]]
| [[Федерация кеңесі (Эфиопия)|Федерация кеңесі]]
| [[Халық өкілдері палатасы (Эфиопия)|Халық өкілдері палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Оңтүстік Африка Республикасы}}
| екі палаталы
| [[Оңтүстік Африка Республикасы парламенті|Парламент]]
| [[Аймақтардың Ұлттық кеңесі]]
| [[Оңтүстік Африка Республикасы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Оңтүстік Судан}}
| екі палаталы
| [[Оңтүстік Судан Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| [[Оңтүстік Судан аймақтары кеңесі|Аймақтар кеңесі]]
| [[Оңтүстік Суданның Ұлттық Заң шығарушы Ассамблеясы|Ұлттық Заң шығарушы ассамблея]]
|
|- 
| {{Байрақ|Ямайка}}
| екі палаталы
| [[Ямайка парламенті|Парламент]]
| [[Ямайка сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Ямайка)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Жапония}}
| екі палаталы
| [[Жапония парламенті|Коккай]]
| [[Жапония Парламентінің Кеңесшілер палатасы|Кеңесшілер палатасы]]
| [[Өкілдер палатасы (Жапония)|Өкілдер палатасы]]
|
|}</text>
      <sha1>3hjbki2b45qff10gdvd0yx2x2oy22s2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654663</id>
      <parentid>3654662</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T18:00:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <origin>3654663</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40018" sha1="dhakqe3gdivdxse10kr5l13urfyfnga" xml:space="preserve">'''Парламенттер''' — басы байлы емес жұртшылықтардағы заң шығарушы органдар.

== Халықаралық деңгейде танылған мемлекеттердің парламенттері ==
{{Ілеспе тақырыпша}}
{| class=&quot;wikitable sortable sticky-header&quot;
|- bgcolor=&quot;#cccccc&quot;
!Мемлекет
!Түрі
!Атауы
!Жоғарғы палата
!Төменгі палата
!Сайлау жүйесі
|-
| {{Байрақ|АҚШ}}
| екі палаталы
| [[АҚШ Конгрессі|Конгресс]]
| [[АҚШ Сенаты|Сенат]]
| [[АҚШ Өкілдер палатасы|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Албания}}
| бір палаталы
| [[Албания парламенті|Кувенд]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Алжир}}
| екі палаталы
| [[Алжир парламенті|Парламент]]
| [[Ұлт кеңесі (Алжир)|Ұлт кеңесі]]
| [[Алжир Ұлттық халық ассамблеясы|Ұлттық халық жиыны]]
|
|-
| {{Байрақ|Ангола}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық ассамблея (Ангола)|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Андорра}}
| бір палаталы
| [[Андорра Генералды кеңесі|Генералды кеңесі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Антигуа және Барбуда}}
| екі палаталы
| [[Антигуа және Барбуда парламенті|Парламент]]
| [[Антигуа және Барбуда сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Антигуа және Барбуда)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Аргентина}}
| екі палаталы
| [[Аргентина Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]]
| [[Аргентина сенаты|Сенат]]
| [[Аргентина депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Армения}}
| бір палаталы
| [[Армения Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Ауғанстан}}
| бір палаталы
| [[Рахбари Шура]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Аустралия}}
| екі палаталы
| [[Аустралия парламенті|Парламент]]
| [[Сенат (Аустралия)|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Аустралия)|Өкілдер палатасы]]
| 
|-
| {{Байрақ|Аустрия}}
| екі палаталы
| [[Аустрия парламенті|Федералды жиын]]
| [[Бундесрат (Аустрия)|Бундесрат]]
| [[Аустрия Ұлттық кеңесі|Ұлтрат]]
|
|-
| {{Байрақ|Әзербайжан}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық Мәжіліс (Әзербайжан)|Милли Мәжіліс]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Біріккен Араб Әмірліктері}}
| бір палаталы
| [[Федералды ұлттық кеңес]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Багам аралдары}}
| екі палаталы
| [[Багам аралдары парламенті|Парламент]]
| [[Багам аралдары сенаты|Сенат]]
| [[Багам аралдары жиын палатасы|Жиын палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Бангладеш}}
| бір палаталы
| [[Бангладеш Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Барбадос}}
| екі палаталы
| [[Барбадос парламенті|Парламент]]
| [[Барбадос сенаты|Сенат]]
| [[Барбадос Жиын палатасы|Жиын палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Бахрейн}}
| екі палаталы
| [[Бахрейн Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| [[Мәжіліс кеңесі (Бахрейн)|Мәжіліс кеңесі]]
| [[Өкілдер кеңесі (Бахрейн)|Өкілдер кеңесі]]
|
|-
| {{Байрақ|Беларусь}}
| екі палаталы
| [[Беларусь Республикасының Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| [[Республика кеңесі (Беларусь)|Республика кеңесі]]
| [[Өкілдер палатасы (Беларусь)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Белиз}}
| екі палаталы
| [[Белиз Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| [[Сенат (Белиз)|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Белиз)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Бельгия}}
| екі палаталы
| [[Бельгия федералды парламенті|Федералды парламенті]]
| [[Бельгия сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Бельгия)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Бенин}}
| бір палаталы
| [[Бенин Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Болгария}}
| бір палаталы
| [[Болгария халық жиыны|Халық жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Боливия}}
| екі палаталы
| [[Боливия парламенті|Заң шығарушы ассамблея]]
| [[Боливия сенаторлар палатасы|Сенат]]
| [[Боливия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Босния және Герцеговина}}
| екі палаталы
| [[Босния және Герцеговина Парламенттік ассамблеясы|Парламенттік ассамблея]]
| [[Халықтар палатасы (Босния және Герцеговина)|Халықтар палатасы]]
| [[Өкілдер палатасы (Босния және Герцеговина)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Ботсвана}}
| бір палаталы
| [[Ботсвана парламенті|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Бразилия}}
| екі палаталы
| [[Бразилия Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]]
| [[Бразилия Федералды сенаты|Федералды сенаты]]
| [[Бразилия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Бруней}}
| бір палаталы
| [[Бруней парламенті|Заң шығарушы кеңес]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Буркина-Фасо}}
| бір палаталы
| [[Буркина-Фасо Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Бурунди}}
| екі палаталы
| [[Бурунди парламенті|Парламент]]
| [[Бурунди сенаты|Сенат]]
| [[Бурунди Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|-
| {{Байрақ|Бутан}}
| екі палаталы
| [[Бутан парламенті|Цонгду]]
| [[Бутан Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]]
| [[Бутан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Вануату}}
| бір палаталы
| [[Вануату парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Ватикан}}
| бір палаталы
| [[Ватикан қала-мемлекеті істері жөніндегі Папа комиссиясы|Ватикан істері жөніндегі Папа комиссиясы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Ұлыбритания}}
| екі палаталы
| [[Ұлыбритания парламенті|Парламент]]
| [[Лордтар палатасы]]
| [[Ұлыбритания Қауымдар палатасы|Қауымдар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Мажарстан}}
| бір палаталы
| [[Мемлекеттік жиын (Мажарстан)|Мемлекеттік жиын]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Венесуэла}}
| бір палаталы
| [[Венесуэла Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Шығыс Тимор}}
| бір палаталы
| [[Шығыс Тимор парламенті|Парламент]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Вьетнам}}
| бір палаталы
| [[Вьетнам Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Габон}}
| екі палаталы
| [[Габон парламенті|Парламент]]
| [[Габон сенаты|Сенат]]
| [[Габон Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| 
|-
| {{Байрақ|Гаити}}
| екі палаталы
| [[Гаити парламенті|Парламент]]
| [[Сенат (Гаити)|Сенат]]
| [[Депутаттар палатасы (Гаити)|Депутаттар палатасы]]
| 
|-
| {{Байрақ|Гайана}}
| бір палаталы
| [[Гайана Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| 
| 
| 
|-
| {{Байрақ|Гамбия}}
| бір палаталы
| [[Гамбия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Гана}}
| бір палаталы
| [[Гана парламенті|Парламент]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Гватемала}}
| бір палаталы
| [[Гватемала Республикасының Конгресі|Конгресс]]
| 
| 
| 
|-
| {{Байрақ|Гвинея}}
| бір палаталы
| [[Гвинея Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Гвинея-Бисау}}
| бір палаталы
| [[Гвинея-Бисау Ұлттық халық жиыны|Ұлттық халық жиыны]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Германия}}
| екі палаталы
| [[Федералды жиын (Германия)|Федералды жиын]]
| [[Бундесрат]]
| [[Бундестаг]]
| 
|-
| {{Байрақ|Гондурас}}
| бір палаталы
| [[Гондурас Ұлттық Конгрессі|Конгресс]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Гренада}}
| екі палаталы
| [[Гренада парламенті|Парламент]]
| [[Гренада сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Гренада)|Өкілдер палатасы]]
| 
|-
| {{Байрақ|Грекия}}
| бір палаталы
| [[Грекия парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Грузия}}
| бір палаталы
| [[Грузия парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
|-
| {{Байрақ|Дания}}
| бір палаталы
| [[Фолькетинг]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Конго Демократиялық Республикасы}}
| екі палаталы
| [[Конго ДР парламенті|Парламент]]
| [[Конго ДР сенаты|Сенат]]
| [[Конго ДР Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Джибути}}
| бір палаталы
| [[Джибути Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Доминика}}
| бір палаталы
| [[Доминика жиын палатасы|Жиын палатасы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Доминикан Республикасы}}
| екі палаталы
| [[Доминикан Республикасы парламенті|Конгресс]]
| [[Доминикан Республикасы сенаты|Сенат]]
| [[Доминикан Республикасы депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Мысыр}}
| екі палаталы
| [[Мысыр парламенті|Парламент]]
| [[Мысыр сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Мысыр)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Замбия}}
| бір палаталы
| [[Замбия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| 
| 
| 
|-
| {{Байрақ|Зимбабве}}
| екі палаталы
| [[Зимбабве парламенті|Парламент]]
| [[Зимбабве сенаті|Сенат]]
| [[Зимбабве Жиын палатасы|Жиын палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Израиль}}
| бір палаталы
| [[Кнессет]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Үндістан}}
| екі палаталы
| [[Үндістан парламенті|Сансад]]
| [[Раджия сабха]]
| [[Лок сабха]]
| 
|-
| {{Байрақ|Индонезия}}
| екі палаталы
| [[Халықтық консультативтік конгресс]]
| [[Аймақтық өкілдер кеңесі]]
| [[Халықтық өкілдер кеңесі (Индонезия)|Халықтық өкілдер кеңесі]] 
|
|-
| {{Байрақ|Иордания}}
| екі палаталы
| [[Иордания Халық жиыны|Мәжіліс]]
| [[Иордания Аяндар жиыны|Аяндар жиыны]]
| [[Өкілдер палатасы (Иордания)|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Ирак}}
| бір палаталы (уақытша)
| [[Ирак Өкілдер кеңесі|Өкілдер кеңесі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Иран}}
| бір палаталы
| [[Исламдық Мәжіліс кеңесі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Ирландия}}
| екі палаталы
| [[Ирландия парламенті|Ойряхтас]]
| [[Ирландия сенаты]]
| [[Ирландия Өкілдер палатасы|Дойл Ерен]]
|
|-
| {{Байрақ|Исландия}}
| бір палаталы
| [[Парламент Исландии|Альтинг]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Испания}}
| екі палаталы
| [[Испания Басты кортестері|Басты кортестер]]
| [[Испания сенаты|Сенат]]
| [[Депутаттар конгресі|Депутаттар конгресі]]
|
|-
| {{Байрақ|Италия}}
| екі палаталы
| [[Италия парламенті|Парламент]]
| [[Италия сенаты|Сенат]]
| [[Италия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Йемен}}
| бір палаталы
| [[Өкілдер палатасы (Йемен)|Өкілдер палатасы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Кабо-Верде}}
| бір палаталы
| [[Кабо-Верде Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Қазақстан}}
| екі палаталы
| [[Қазақстан Республикасының Парламенті|Парламент]]
| [[Қазақстан Парламентінің Сенаты|Сенат]]
| [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]]
| 
|-
| {{Байрақ|Камбоджа}}
| екі палаталы
| [[Камбоджа парламенті|Парламент]]
| [[Камбоджа сенаты|Сенат]]
| [[Камбоджа Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Камерун}}
| екі палаталы
| [[Камерун парламенті|Парламент]]
| [[Камерун сенаты|Сенат]]
| [[Камерун Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|-
| {{Байрақ|Канада}}
| екі палаталы
| [[Канада парламенті|Парламент]]
| [[Канада сенаты|Сенат]]
| [[Канада Қауымдары палатасы|Қауымдар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Катар}}
| бір палаталы
| [[Катар Мәжіліс кеңесі|Мәжіліс кеңесі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Кения}}
| екі палаталы
| [[Кения парламенті|Парламент]]
| [[Кения сенаты|Сенат]]
| [[Кения Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Кипр}}
| бір палаталы
| [[Кипр Республикасы парламенті|Өкілдер палатасы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Қырғызстан}}
| бір палаталы
| [[Жоғарғы Кеңес (Қырғызстан)|Жоғарғы Кеңес]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Кирибати}}
| бір палаталы
| [[Жиын палатасы (Кирибати)|Жиын палатасы]]
|
|
|
|- 
| {{Байрақ|Қытай}}
| бір палаталы
| [[Бүкілқытайлық халық өкілдерінің жиналысы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Солтүстік Корея}}
| бір палаталы
| [[КХДР Жоғарғы халық жиыны|Жоғарғы халық жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Оңтүстік Корея}}
| бір палаталы
| [[Корея Республикасының Ұлттық жиналысы|Ұлттық жиын]]
| 
| 
|&gt;
|-
| {{Байрақ|Колумбия}}
| екі палаталы
| [[Колумбия конгрессі|Конгресс]]
| [[Колумбия сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Колумбия)|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Конго Республикасы}}
| екі палаталы
| [[Конго Республикасы парламенті|Парламент]]
| [[Конго Республикасы сенаті|Сенат]]
| [[Конго Республикасы Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|-
| {{Байрақ|Коморлар}}
| бір палаталы
| [[Коморлар одағы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Коста-Рика}}
| бір палаталы
| [[Коста-Рика Заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Кот-д’Ивуар}}
| екі палаталы
| [[Кот-д’Ивуар парламенті|Парламент]]
| [[Кот-д’Ивуар сенаті |Сенат]]
| [[Ұлттық жиын (Кот-д’Ивуар)|Ұлттық жиын]]
|
|-
| {{Байрақ|Куба}}
| бір палаталы
| [[Халық билігінің ұлттық ассамблеясы (Куба)|Халық билігінің ұлттық ассамблеясы]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Кувейт}}
| бір палаталы
| [[Кувейт парламенті|Мәжіліс әл-Умма]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Латвия}}
| бір палаталы
| [[Латвия Сейм|Сейм]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Лаос}}
| бір палаталы
| [[Лаос парламенті|Ұлттық ассамблея]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Лесото}}
| екі палаталы
| [[Лесото парламенті|Парламент]]
| [[Лесото сенаты|Сенат]]
| [[Ұлттық жиын (Лесото)|Ұлттық жиын]]
|
|-
| {{Байрақ|Либерия}}
| екі палаталы
| [[Либерия парламенті|Парламент]]
| [[Либерия сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Либерия)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Ливан}}
| бір палаталы
| [[Ливан парламенті|Өкілдер палатасы]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Ливия}}
| бір палаталы
| [[Ливия өкілдер палатасы|Өкілдер палатасы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Литва}}
| бір палаталы
| [[Литва Сейм|Сейм]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Лихтенштейн}}
| бір палаталы
| [[Лихтенштейн Ландтаг|Ландтаг]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Люксембург}}
| бір палаталы
| [[Люксембург депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Маврикий}}
| бір палаталы
| [[Маврикия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Мавритания}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық жиын (Мавритания)|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Мадагаскар}}
| екі палаталы
| [[Мадагаскар парламенті|Парламент]]
| [[Мадагаскар сенаты|Сенат]]
| [[Мадагаскар Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| 
|-
| {{Байрақ|Солтүстік Македония}}
| бір палаталы
| [[Солтүстік Македония жиыны|Жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Малави}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық жиын (Малави)|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Малайзия}}
| екі палаталы
| [[Малайзия парламенті|Парламент]]
| [[Ұлт Үйі (Малайзия)|Ұлт Үйі]]
| [[Халық Үйі (Малайзия)|Халық Үйі]]
|
|-
| {{Байрақ|Мали}}
| бір палаталы
| [[Мали Ұлттық жиыны|Жиын]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Мальта}}
| бір палаталы
| [[Мальта парламенті|Өкілдер палатасы]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Мальдивтер}}
| бір палаталы
| [[Мальдивтер парламенті|Парламент]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Марокко}}
| екі палаталы
| [[Марокко парламенті|Парламент]]
| [[Кеңесшілер палатасы (Марокко)|Кеңесшілер палатасы]]
| [[Өкілдер палатасы (Марокко)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Маршалл аралдары}}
| бір палаталы
| [[Маршалл аралдарының заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Мексика}}
| екі палаталы
| [[Мексика конгрессі|Одақтас конгресс]]
| [[Мексика сенаты|Сенат]]
| [[Депутаттар палатасы (Мексика)|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Мозамбик}}
| бір палаталы
| [[Республика жиыны (Мозамбик)|Республика жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Молдова}}
| бір палаталы
| [[Молдова парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Монако}}
| бір палаталы
| [[Монако Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Моңғолия}}
| бір палаталы
| [[Мемлекеттік Ұлы хурал]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Мьянма}}
| екі палаталы
| [[Одақ ассамблеясы]]
| [[Ұлттар палатасы]]
| [[Өкілдер палатасы (Мьянма)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Намибия}}
| екі палаталы
| [[Намибия парламенті|Парламент]]
| [[Намибия Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]]
| [[Намибия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Науру}}
| бір палаталы
| [[Науру парламенті|Парламент]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Непал}}
| екі палаталы
| [[Непал парламенті|Парламент]]
| [[Непал Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| [[Өкілдер палатасы (Непал)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Нигер}}
| бір палаталы
| [[Нигер Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Нигерия}}
| екі палаталы
| [[Нигерия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| [[Нигерия сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Нигерия)|Өкілдер палатасы]]
| 
|-
| {{Байрақ|Нидерланд}}
| екі палаталы
| [[Басты штаттар (Нидерланд)|Басты штаттар]]
| [[Нидерланд сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Нидерланд)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Никарагуа}}
| бір палаталы
| [[Никарагуа Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Жаңа Зеландия}}
| бір палаталы
| [[Жаңа Зеландия парламенті|Парламент]]
|
| [[Өкілдер палатасы (Жаңа Зеландия)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Норвегия}}
| бір палаталы
| [[Стортинг]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Оман}}
| бір палаталы
| [[Оман парламенті|Мәжіліс аш-Шура]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Пәкістан}}
| екі палаталы
| [[Пәкістан парламенті|Мәжіліс-е Шура]]
| [[Пәкістан сенаты|Сенат]]
| [[Пәкістан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Палау}}
| екі палаталы
| [[Палау Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]]
| [[Палау сенаты|Сенат]]
| [[Палау делегаттар палатасы|Делегаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Панама}}
| бір палаталы
| [[Панама Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Папуа — Жаңа Гвинея}}
| бір палаталы
| [[Папуа — Жаңа Гвинея Ұлттық парламенті|Ұлттық парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Парагвай}}
| екі палаталы
| [[Парагвай конгрессі|Конгресс]]
| [[Парагвай сенаты|Сенат]]
| [[Парагвай депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Перу}}
| бір палаталы
| [[Перу Республикасы конгрессі|Республика конгрессі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Польша}}
| екі палаталы
| [[Польша Ұлттық жиыны|Ұлттық ассамблея]]
| [[Польша сенаты|Сенат]]
| [[Польша Республикасы Сейм|Сейм]]
|
|-
| {{Байрақ|Португалия}}
| бір палаталы
| [[Португалия Республика ассамблеясы|Республикасы ассамблеясы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Ресей}}
| екі палаталы
| [[Ресей Федералдық жиналысы|Федералдық жиналысы]]
| [[Ресей Федерация Кеңесі]]
| [[Мемлекеттік дума]]
| 
|-
| {{Байрақ|Руанда}}
| екі палаталы
| [[Руанда парламенті|Парламент]]
| [[Руанда сенаты|Сенат]]
| [[Руанда депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Румыния}}
| екі палаталы
| [[Румыния парламенті|Парламент]]
| [[Румыния сенаты|Сенат]]
| [[Румыния депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Сальвадор}}
| бір палаталы
| [[Сальвадор Заң шығарушы ассамблеясы|Заң шығарушы ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Самоа}}
| бір палаталы
| [[Самоа фоно|Фоно]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сан-Марино}}
| бір палаталы
| [[Сан-Мариноның Үлкен және Басты кеңесі|Үлкен және Басты кеңесі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сан-Томе және Принсипи}}
| бір палаталы
| [[Сан-Томе және Принсипи Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сауд Арабиясы}}
| бір палаталы, законосовещательный
| [[Мәжіліс аш-Шура (Сауд Арабиясы)|Мәжіліс аш-Шура]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сейшель аралдары}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық ассамблея (Сейшель аралдары)|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сенегал}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық жиын (Сенегал)|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сент-Винсент және Гренадиндер}}
| бір палаталы
| [[Сент-Винсент және Гренадиндер парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сент-Китс және Невис}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық жиын (Сент-Китс және Невис)|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сент-Люсия}}
| екі палаталы
| [[Сент-Люсия парламенті|Парламент]]
| [[Сент-Люсия сенаты|Сенат]]
| [[Сент-Люсия жиын үйі|Жиын үйі]]
|
|-
| {{Байрақ|Сербия}}
| бір палаталы
| [[Сербия халық жиыны|Скупщина]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сингапур}}
| бір палаталы
| [[Сингапур парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сирия}}
| бір палаталы
| [[Сирия Халық жиыны|Халық жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Словакия}}
| бір палаталы
| [[Словакия Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Словения}}
| екі палаталы
| [[Словения парламенті|Парламент]]
| [[Словения Мемлекеттік кеңесі|Мемлекеттік кеңес]]
| [[Словения Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Соломон аралдары}}
| бір палаталы
| [[Соломон аралдары парламенті|Ұлттық парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сомали}}
| екі палаталы
| [[Сомали федералды парламенті|Федералды парламент]]
| [[Сомали сенаты|Сенат]]
| [[Сомали Адамдар үйі|Адамдар үйі]]
| 
|-
| {{Байрақ|Судан}}
| екі палаталы
| [[Судан Ұлттық заң шығарушы жиыны|Ұлттық заң шығарушы жиыны]]
| [[Судан аймақтары кеңесі|Аймақтар кеңесі]]
| [[Судан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| 
|-
| {{Байрақ|Суринам}}
| бір палаталы
| [[Суринам Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сьерра-Леоне}}
| бір палаталы
| [[Сьерра-Леоне парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Тәжікстан}}
| екі палаталы
| [[Тәжікстан Жоғарғы Жиналысы|Ұлы Мәжіліс]]
| [[Тәжікстан Ұлттық Кеңесі|Ұлттық Мәжіліс]]
| [[Тәжікстан Өкілдер палатасы|Өкілдер Мәжілісі]]
|
|-
| {{Байрақ|Тайланд}}
| екі палаталы
| [[Тайланд Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| [[Тайланд сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Тайланд)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Танзания}}
| бір палаталы
| [[Танзания Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Того}}
| бір палаталы
| [[Того Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Тонга}}
| бір палаталы
| [[Тонга Заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Тринидад және Тобаго}}
| екі палаталы
| [[Тринидад және Тобаго парламенті|Парламент]]
| [[Тринидад және Тобаго сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Тринидад және Тобаго)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Тувалу}}
| бір палаталы
| [[Тувалу парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Тунис}}
| бір палаталы
| [[Тунис Халық өкілдері жиыны|Халық өкілдері жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Түрікменстан}}
| бір палаталы
| [[Түрікменстан Халық Мәслихаты|Халық Мәслихаты]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Түркия}}
| бір палаталы
| [[Түркияның Ұлы Ұлттық жиыны|Ұлы Ұлттық жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Уганда}}
| бір палаталы
| [[Уганда парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Өзбекстан}}
| екі палаталы
| [[Олий Мәжіліс|Ұлы Мәжіліс]]
| [[Олий Мәжілісінің Сенаты|Сенат]]
| [[Олий Мәжілісінің Заң шығару палатасы|Заң шығару палата]]
|
|-
| {{Байрақ|Украина}}
| бір палаталы
| [[Верховна Рада|Жоғарғы Рада]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Уругвай}}
| екі палаталы
| [[Уругвай Басты ассамблеясы|Басты ассамблея]]
| [[Уругвай сенаты|Сенат]]
| [[Уругвай депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Фиджи}}
| бір палаталы
| [[Фиджи парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Филиппиндер}}
| екі палаталы
| [[Филиппиндер конгрессі|Конгресс]]
| [[Филиппиндер сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Филиппиндер)|Өкілдер палатасы]]
| 
|-
| {{Байрақ|Финляндия}}
| бір палаталы
| [[Эдускунта]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Микронезия Федерациялық Штаттары}}
| бір палаталы
| [[Микронезия Федерациялық Штаттары конгрессі|Конгресс]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Франция}}
| екі палаталы
| [[Франция парламенті|Парламент]]
| [[Франция сенаты|Сенат]]
| [[Франция Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| 
|-
| {{Байрақ|Хорватия}}
| бір палаталы
| [[Сабор]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Орталық Африка Республикасы}}
| бір палаталы
| [[Орталық Африка Республикасы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Чад}}
| бір палаталы
| [[Чад парламенті|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Черногория}}
| бір палаталы
| [[Черногория парламенті|Скупщина]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Чехия}}
| екі палаталы
| [[Чехия парламенті|Парламент]]
| [[Чехия сенаты|Сенат]]
| [[Чехия Республикасы Парламентінің депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Чили}}
| екі палаталы
| [[Чили Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]]
| [[Чили сенаты|Сенат]]
| [[Чили депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Швейцария}}
| екі палаталы
| [[Швейцария федералды жиыны|Федералды жиын]]
| [[Швейцария кантондары кеңесі|Кантондар кеңесі]]
| [[Швейцария Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]]
|
|-
| {{Байрақ|Швеция}}
| бір палаталы
| [[Риксдаг]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Шри-Ланка}}
| бір палаталы
| [[Шри-Ланка парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Эквадор}}
| бір палаталы
| [[Эквадор Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Экваторлық Гвинея}}
| екі палаталы
| [[Экваторлық Гвинея парламенті|Парламент]]
| [[Экваторлық Гвинея сенаты|Сенат]]
| [[Депутаттар палатасы (Экваторлық Гвинея)|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Эритрея}}
| бір палаталы
| [[Эритрея парламенті|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Эсватини}}
| екі палаталы
| [[Эсватини парламенті|Парламент]]
| [[Эсватини сенаты|Сенат]]
| [[Эсватини Жиын үйі|Жиын үйі]]
| 
|-
| {{Байрақ|Эстония}}
| бір палаталы
| [[Рийгикогу]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Эфиопия}}
| екі палаталы
| [[Эфиопия парламенті|Парламент]]
| [[Федерация кеңесі (Эфиопия)|Федерация кеңесі]]
| [[Халық өкілдері палатасы (Эфиопия)|Халық өкілдері палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Оңтүстік Африка Республикасы}}
| екі палаталы
| [[Оңтүстік Африка Республикасы парламенті|Парламент]]
| [[Аймақтардың Ұлттық кеңесі]]
| [[Оңтүстік Африка Республикасы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Оңтүстік Судан}}
| екі палаталы
| [[Оңтүстік Судан Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| [[Оңтүстік Судан аймақтары кеңесі|Аймақтар кеңесі]]
| [[Оңтүстік Суданның Ұлттық Заң шығарушы Ассамблеясы|Ұлттық Заң шығарушы ассамблея]]
|
|- 
| {{Байрақ|Ямайка}}
| екі палаталы
| [[Ямайка парламенті|Парламент]]
| [[Ямайка сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Ямайка)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Жапония}}
| екі палаталы
| [[Жапония парламенті|Коккай]]
| [[Жапония Парламентінің Кеңесшілер палатасы|Кеңесшілер палатасы]]
| [[Өкілдер палатасы (Жапония)|Өкілдер палатасы]]
|
|}</text>
      <sha1>dhakqe3gdivdxse10kr5l13urfyfnga</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654664</id>
      <parentid>3654663</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T18:00:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3654664</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39986" sha1="4iy32spq099afvkael2r9q6evo89ne1" xml:space="preserve">'''Парламенттер''' — еркін елдердегі заң шығарушы органдар.

== Халықаралық деңгейде танылған мемлекеттердің парламенттері ==
{{Ілеспе тақырыпша}}
{| class=&quot;wikitable sortable sticky-header&quot;
|- bgcolor=&quot;#cccccc&quot;
!Мемлекет
!Түрі
!Атауы
!Жоғарғы палата
!Төменгі палата
!Сайлау жүйесі
|-
| {{Байрақ|АҚШ}}
| екі палаталы
| [[АҚШ Конгрессі|Конгресс]]
| [[АҚШ Сенаты|Сенат]]
| [[АҚШ Өкілдер палатасы|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Албания}}
| бір палаталы
| [[Албания парламенті|Кувенд]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Алжир}}
| екі палаталы
| [[Алжир парламенті|Парламент]]
| [[Ұлт кеңесі (Алжир)|Ұлт кеңесі]]
| [[Алжир Ұлттық халық ассамблеясы|Ұлттық халық жиыны]]
|
|-
| {{Байрақ|Ангола}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық ассамблея (Ангола)|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Андорра}}
| бір палаталы
| [[Андорра Генералды кеңесі|Генералды кеңесі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Антигуа және Барбуда}}
| екі палаталы
| [[Антигуа және Барбуда парламенті|Парламент]]
| [[Антигуа және Барбуда сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Антигуа және Барбуда)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Аргентина}}
| екі палаталы
| [[Аргентина Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]]
| [[Аргентина сенаты|Сенат]]
| [[Аргентина депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Армения}}
| бір палаталы
| [[Армения Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Ауғанстан}}
| бір палаталы
| [[Рахбари Шура]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Аустралия}}
| екі палаталы
| [[Аустралия парламенті|Парламент]]
| [[Сенат (Аустралия)|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Аустралия)|Өкілдер палатасы]]
| 
|-
| {{Байрақ|Аустрия}}
| екі палаталы
| [[Аустрия парламенті|Федералды жиын]]
| [[Бундесрат (Аустрия)|Бундесрат]]
| [[Аустрия Ұлттық кеңесі|Ұлтрат]]
|
|-
| {{Байрақ|Әзербайжан}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық Мәжіліс (Әзербайжан)|Милли Мәжіліс]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Біріккен Араб Әмірліктері}}
| бір палаталы
| [[Федералды ұлттық кеңес]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Багам аралдары}}
| екі палаталы
| [[Багам аралдары парламенті|Парламент]]
| [[Багам аралдары сенаты|Сенат]]
| [[Багам аралдары жиын палатасы|Жиын палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Бангладеш}}
| бір палаталы
| [[Бангладеш Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Барбадос}}
| екі палаталы
| [[Барбадос парламенті|Парламент]]
| [[Барбадос сенаты|Сенат]]
| [[Барбадос Жиын палатасы|Жиын палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Бахрейн}}
| екі палаталы
| [[Бахрейн Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| [[Мәжіліс кеңесі (Бахрейн)|Мәжіліс кеңесі]]
| [[Өкілдер кеңесі (Бахрейн)|Өкілдер кеңесі]]
|
|-
| {{Байрақ|Беларусь}}
| екі палаталы
| [[Беларусь Республикасының Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| [[Республика кеңесі (Беларусь)|Республика кеңесі]]
| [[Өкілдер палатасы (Беларусь)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Белиз}}
| екі палаталы
| [[Белиз Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| [[Сенат (Белиз)|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Белиз)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Бельгия}}
| екі палаталы
| [[Бельгия федералды парламенті|Федералды парламенті]]
| [[Бельгия сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Бельгия)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Бенин}}
| бір палаталы
| [[Бенин Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Болгария}}
| бір палаталы
| [[Болгария халық жиыны|Халық жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Боливия}}
| екі палаталы
| [[Боливия парламенті|Заң шығарушы ассамблея]]
| [[Боливия сенаторлар палатасы|Сенат]]
| [[Боливия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Босния және Герцеговина}}
| екі палаталы
| [[Босния және Герцеговина Парламенттік ассамблеясы|Парламенттік ассамблея]]
| [[Халықтар палатасы (Босния және Герцеговина)|Халықтар палатасы]]
| [[Өкілдер палатасы (Босния және Герцеговина)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Ботсвана}}
| бір палаталы
| [[Ботсвана парламенті|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Бразилия}}
| екі палаталы
| [[Бразилия Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]]
| [[Бразилия Федералды сенаты|Федералды сенаты]]
| [[Бразилия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Бруней}}
| бір палаталы
| [[Бруней парламенті|Заң шығарушы кеңес]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Буркина-Фасо}}
| бір палаталы
| [[Буркина-Фасо Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Бурунди}}
| екі палаталы
| [[Бурунди парламенті|Парламент]]
| [[Бурунди сенаты|Сенат]]
| [[Бурунди Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|-
| {{Байрақ|Бутан}}
| екі палаталы
| [[Бутан парламенті|Цонгду]]
| [[Бутан Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]]
| [[Бутан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Вануату}}
| бір палаталы
| [[Вануату парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Ватикан}}
| бір палаталы
| [[Ватикан қала-мемлекеті істері жөніндегі Папа комиссиясы|Ватикан істері жөніндегі Папа комиссиясы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Ұлыбритания}}
| екі палаталы
| [[Ұлыбритания парламенті|Парламент]]
| [[Лордтар палатасы]]
| [[Ұлыбритания Қауымдар палатасы|Қауымдар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Мажарстан}}
| бір палаталы
| [[Мемлекеттік жиын (Мажарстан)|Мемлекеттік жиын]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Венесуэла}}
| бір палаталы
| [[Венесуэла Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Шығыс Тимор}}
| бір палаталы
| [[Шығыс Тимор парламенті|Парламент]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Вьетнам}}
| бір палаталы
| [[Вьетнам Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Габон}}
| екі палаталы
| [[Габон парламенті|Парламент]]
| [[Габон сенаты|Сенат]]
| [[Габон Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| 
|-
| {{Байрақ|Гаити}}
| екі палаталы
| [[Гаити парламенті|Парламент]]
| [[Сенат (Гаити)|Сенат]]
| [[Депутаттар палатасы (Гаити)|Депутаттар палатасы]]
| 
|-
| {{Байрақ|Гайана}}
| бір палаталы
| [[Гайана Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| 
| 
| 
|-
| {{Байрақ|Гамбия}}
| бір палаталы
| [[Гамбия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Гана}}
| бір палаталы
| [[Гана парламенті|Парламент]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Гватемала}}
| бір палаталы
| [[Гватемала Республикасының Конгресі|Конгресс]]
| 
| 
| 
|-
| {{Байрақ|Гвинея}}
| бір палаталы
| [[Гвинея Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Гвинея-Бисау}}
| бір палаталы
| [[Гвинея-Бисау Ұлттық халық жиыны|Ұлттық халық жиыны]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Германия}}
| екі палаталы
| [[Федералды жиын (Германия)|Федералды жиын]]
| [[Бундесрат]]
| [[Бундестаг]]
| 
|-
| {{Байрақ|Гондурас}}
| бір палаталы
| [[Гондурас Ұлттық Конгрессі|Конгресс]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Гренада}}
| екі палаталы
| [[Гренада парламенті|Парламент]]
| [[Гренада сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Гренада)|Өкілдер палатасы]]
| 
|-
| {{Байрақ|Грекия}}
| бір палаталы
| [[Грекия парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Грузия}}
| бір палаталы
| [[Грузия парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
|-
| {{Байрақ|Дания}}
| бір палаталы
| [[Фолькетинг]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Конго Демократиялық Республикасы}}
| екі палаталы
| [[Конго ДР парламенті|Парламент]]
| [[Конго ДР сенаты|Сенат]]
| [[Конго ДР Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Джибути}}
| бір палаталы
| [[Джибути Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Доминика}}
| бір палаталы
| [[Доминика жиын палатасы|Жиын палатасы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Доминикан Республикасы}}
| екі палаталы
| [[Доминикан Республикасы парламенті|Конгресс]]
| [[Доминикан Республикасы сенаты|Сенат]]
| [[Доминикан Республикасы депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Мысыр}}
| екі палаталы
| [[Мысыр парламенті|Парламент]]
| [[Мысыр сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Мысыр)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Замбия}}
| бір палаталы
| [[Замбия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| 
| 
| 
|-
| {{Байрақ|Зимбабве}}
| екі палаталы
| [[Зимбабве парламенті|Парламент]]
| [[Зимбабве сенаті|Сенат]]
| [[Зимбабве Жиын палатасы|Жиын палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Израиль}}
| бір палаталы
| [[Кнессет]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Үндістан}}
| екі палаталы
| [[Үндістан парламенті|Сансад]]
| [[Раджия сабха]]
| [[Лок сабха]]
| 
|-
| {{Байрақ|Индонезия}}
| екі палаталы
| [[Халықтық консультативтік конгресс]]
| [[Аймақтық өкілдер кеңесі]]
| [[Халықтық өкілдер кеңесі (Индонезия)|Халықтық өкілдер кеңесі]] 
|
|-
| {{Байрақ|Иордания}}
| екі палаталы
| [[Иордания Халық жиыны|Мәжіліс]]
| [[Иордания Аяндар жиыны|Аяндар жиыны]]
| [[Өкілдер палатасы (Иордания)|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Ирак}}
| бір палаталы (уақытша)
| [[Ирак Өкілдер кеңесі|Өкілдер кеңесі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Иран}}
| бір палаталы
| [[Исламдық Мәжіліс кеңесі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Ирландия}}
| екі палаталы
| [[Ирландия парламенті|Ойряхтас]]
| [[Ирландия сенаты]]
| [[Ирландия Өкілдер палатасы|Дойл Ерен]]
|
|-
| {{Байрақ|Исландия}}
| бір палаталы
| [[Парламент Исландии|Альтинг]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Испания}}
| екі палаталы
| [[Испания Басты кортестері|Басты кортестер]]
| [[Испания сенаты|Сенат]]
| [[Депутаттар конгресі|Депутаттар конгресі]]
|
|-
| {{Байрақ|Италия}}
| екі палаталы
| [[Италия парламенті|Парламент]]
| [[Италия сенаты|Сенат]]
| [[Италия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Йемен}}
| бір палаталы
| [[Өкілдер палатасы (Йемен)|Өкілдер палатасы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Кабо-Верде}}
| бір палаталы
| [[Кабо-Верде Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Қазақстан}}
| екі палаталы
| [[Қазақстан Республикасының Парламенті|Парламент]]
| [[Қазақстан Парламентінің Сенаты|Сенат]]
| [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]]
| 
|-
| {{Байрақ|Камбоджа}}
| екі палаталы
| [[Камбоджа парламенті|Парламент]]
| [[Камбоджа сенаты|Сенат]]
| [[Камбоджа Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Камерун}}
| екі палаталы
| [[Камерун парламенті|Парламент]]
| [[Камерун сенаты|Сенат]]
| [[Камерун Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|-
| {{Байрақ|Канада}}
| екі палаталы
| [[Канада парламенті|Парламент]]
| [[Канада сенаты|Сенат]]
| [[Канада Қауымдары палатасы|Қауымдар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Катар}}
| бір палаталы
| [[Катар Мәжіліс кеңесі|Мәжіліс кеңесі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Кения}}
| екі палаталы
| [[Кения парламенті|Парламент]]
| [[Кения сенаты|Сенат]]
| [[Кения Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Кипр}}
| бір палаталы
| [[Кипр Республикасы парламенті|Өкілдер палатасы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Қырғызстан}}
| бір палаталы
| [[Жоғарғы Кеңес (Қырғызстан)|Жоғарғы Кеңес]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Кирибати}}
| бір палаталы
| [[Жиын палатасы (Кирибати)|Жиын палатасы]]
|
|
|
|- 
| {{Байрақ|Қытай}}
| бір палаталы
| [[Бүкілқытайлық халық өкілдерінің жиналысы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Солтүстік Корея}}
| бір палаталы
| [[КХДР Жоғарғы халық жиыны|Жоғарғы халық жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Оңтүстік Корея}}
| бір палаталы
| [[Корея Республикасының Ұлттық жиналысы|Ұлттық жиын]]
| 
| 
|&gt;
|-
| {{Байрақ|Колумбия}}
| екі палаталы
| [[Колумбия конгрессі|Конгресс]]
| [[Колумбия сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Колумбия)|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Конго Республикасы}}
| екі палаталы
| [[Конго Республикасы парламенті|Парламент]]
| [[Конго Республикасы сенаті|Сенат]]
| [[Конго Республикасы Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|-
| {{Байрақ|Коморлар}}
| бір палаталы
| [[Коморлар одағы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Коста-Рика}}
| бір палаталы
| [[Коста-Рика Заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Кот-д’Ивуар}}
| екі палаталы
| [[Кот-д’Ивуар парламенті|Парламент]]
| [[Кот-д’Ивуар сенаті |Сенат]]
| [[Ұлттық жиын (Кот-д’Ивуар)|Ұлттық жиын]]
|
|-
| {{Байрақ|Куба}}
| бір палаталы
| [[Халық билігінің ұлттық ассамблеясы (Куба)|Халық билігінің ұлттық ассамблеясы]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Кувейт}}
| бір палаталы
| [[Кувейт парламенті|Мәжіліс әл-Умма]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Латвия}}
| бір палаталы
| [[Латвия Сейм|Сейм]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Лаос}}
| бір палаталы
| [[Лаос парламенті|Ұлттық ассамблея]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Лесото}}
| екі палаталы
| [[Лесото парламенті|Парламент]]
| [[Лесото сенаты|Сенат]]
| [[Ұлттық жиын (Лесото)|Ұлттық жиын]]
|
|-
| {{Байрақ|Либерия}}
| екі палаталы
| [[Либерия парламенті|Парламент]]
| [[Либерия сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Либерия)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Ливан}}
| бір палаталы
| [[Ливан парламенті|Өкілдер палатасы]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Ливия}}
| бір палаталы
| [[Ливия өкілдер палатасы|Өкілдер палатасы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Литва}}
| бір палаталы
| [[Литва Сейм|Сейм]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Лихтенштейн}}
| бір палаталы
| [[Лихтенштейн Ландтаг|Ландтаг]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Люксембург}}
| бір палаталы
| [[Люксембург депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Маврикий}}
| бір палаталы
| [[Маврикия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Мавритания}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық жиын (Мавритания)|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Мадагаскар}}
| екі палаталы
| [[Мадагаскар парламенті|Парламент]]
| [[Мадагаскар сенаты|Сенат]]
| [[Мадагаскар Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| 
|-
| {{Байрақ|Солтүстік Македония}}
| бір палаталы
| [[Солтүстік Македония жиыны|Жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Малави}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық жиын (Малави)|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Малайзия}}
| екі палаталы
| [[Малайзия парламенті|Парламент]]
| [[Ұлт Үйі (Малайзия)|Ұлт Үйі]]
| [[Халық Үйі (Малайзия)|Халық Үйі]]
|
|-
| {{Байрақ|Мали}}
| бір палаталы
| [[Мали Ұлттық жиыны|Жиын]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Мальта}}
| бір палаталы
| [[Мальта парламенті|Өкілдер палатасы]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Мальдивтер}}
| бір палаталы
| [[Мальдивтер парламенті|Парламент]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Марокко}}
| екі палаталы
| [[Марокко парламенті|Парламент]]
| [[Кеңесшілер палатасы (Марокко)|Кеңесшілер палатасы]]
| [[Өкілдер палатасы (Марокко)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Маршалл аралдары}}
| бір палаталы
| [[Маршалл аралдарының заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Мексика}}
| екі палаталы
| [[Мексика конгрессі|Одақтас конгресс]]
| [[Мексика сенаты|Сенат]]
| [[Депутаттар палатасы (Мексика)|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Мозамбик}}
| бір палаталы
| [[Республика жиыны (Мозамбик)|Республика жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Молдова}}
| бір палаталы
| [[Молдова парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Монако}}
| бір палаталы
| [[Монако Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Моңғолия}}
| бір палаталы
| [[Мемлекеттік Ұлы хурал]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Мьянма}}
| екі палаталы
| [[Одақ ассамблеясы]]
| [[Ұлттар палатасы]]
| [[Өкілдер палатасы (Мьянма)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Намибия}}
| екі палаталы
| [[Намибия парламенті|Парламент]]
| [[Намибия Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]]
| [[Намибия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Науру}}
| бір палаталы
| [[Науру парламенті|Парламент]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Непал}}
| екі палаталы
| [[Непал парламенті|Парламент]]
| [[Непал Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| [[Өкілдер палатасы (Непал)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Нигер}}
| бір палаталы
| [[Нигер Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Нигерия}}
| екі палаталы
| [[Нигерия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| [[Нигерия сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Нигерия)|Өкілдер палатасы]]
| 
|-
| {{Байрақ|Нидерланд}}
| екі палаталы
| [[Басты штаттар (Нидерланд)|Басты штаттар]]
| [[Нидерланд сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Нидерланд)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Никарагуа}}
| бір палаталы
| [[Никарагуа Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Жаңа Зеландия}}
| бір палаталы
| [[Жаңа Зеландия парламенті|Парламент]]
|
| [[Өкілдер палатасы (Жаңа Зеландия)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Норвегия}}
| бір палаталы
| [[Стортинг]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Оман}}
| бір палаталы
| [[Оман парламенті|Мәжіліс аш-Шура]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Пәкістан}}
| екі палаталы
| [[Пәкістан парламенті|Мәжіліс-е Шура]]
| [[Пәкістан сенаты|Сенат]]
| [[Пәкістан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Палау}}
| екі палаталы
| [[Палау Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]]
| [[Палау сенаты|Сенат]]
| [[Палау делегаттар палатасы|Делегаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Панама}}
| бір палаталы
| [[Панама Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Папуа — Жаңа Гвинея}}
| бір палаталы
| [[Папуа — Жаңа Гвинея Ұлттық парламенті|Ұлттық парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Парагвай}}
| екі палаталы
| [[Парагвай конгрессі|Конгресс]]
| [[Парагвай сенаты|Сенат]]
| [[Парагвай депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Перу}}
| бір палаталы
| [[Перу Республикасы конгрессі|Республика конгрессі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Польша}}
| екі палаталы
| [[Польша Ұлттық жиыны|Ұлттық ассамблея]]
| [[Польша сенаты|Сенат]]
| [[Польша Республикасы Сейм|Сейм]]
|
|-
| {{Байрақ|Португалия}}
| бір палаталы
| [[Португалия Республика ассамблеясы|Республикасы ассамблеясы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Ресей}}
| екі палаталы
| [[Ресей Федералдық жиналысы|Федералдық жиналысы]]
| [[Ресей Федерация Кеңесі]]
| [[Мемлекеттік дума]]
| 
|-
| {{Байрақ|Руанда}}
| екі палаталы
| [[Руанда парламенті|Парламент]]
| [[Руанда сенаты|Сенат]]
| [[Руанда депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Румыния}}
| екі палаталы
| [[Румыния парламенті|Парламент]]
| [[Румыния сенаты|Сенат]]
| [[Румыния депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Сальвадор}}
| бір палаталы
| [[Сальвадор Заң шығарушы ассамблеясы|Заң шығарушы ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Самоа}}
| бір палаталы
| [[Самоа фоно|Фоно]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сан-Марино}}
| бір палаталы
| [[Сан-Мариноның Үлкен және Басты кеңесі|Үлкен және Басты кеңесі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сан-Томе және Принсипи}}
| бір палаталы
| [[Сан-Томе және Принсипи Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сауд Арабиясы}}
| бір палаталы, законосовещательный
| [[Мәжіліс аш-Шура (Сауд Арабиясы)|Мәжіліс аш-Шура]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сейшель аралдары}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық ассамблея (Сейшель аралдары)|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сенегал}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық жиын (Сенегал)|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сент-Винсент және Гренадиндер}}
| бір палаталы
| [[Сент-Винсент және Гренадиндер парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сент-Китс және Невис}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық жиын (Сент-Китс және Невис)|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сент-Люсия}}
| екі палаталы
| [[Сент-Люсия парламенті|Парламент]]
| [[Сент-Люсия сенаты|Сенат]]
| [[Сент-Люсия жиын үйі|Жиын үйі]]
|
|-
| {{Байрақ|Сербия}}
| бір палаталы
| [[Сербия халық жиыны|Скупщина]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сингапур}}
| бір палаталы
| [[Сингапур парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сирия}}
| бір палаталы
| [[Сирия Халық жиыны|Халық жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Словакия}}
| бір палаталы
| [[Словакия Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Словения}}
| екі палаталы
| [[Словения парламенті|Парламент]]
| [[Словения Мемлекеттік кеңесі|Мемлекеттік кеңес]]
| [[Словения Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Соломон аралдары}}
| бір палаталы
| [[Соломон аралдары парламенті|Ұлттық парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сомали}}
| екі палаталы
| [[Сомали федералды парламенті|Федералды парламент]]
| [[Сомали сенаты|Сенат]]
| [[Сомали Адамдар үйі|Адамдар үйі]]
| 
|-
| {{Байрақ|Судан}}
| екі палаталы
| [[Судан Ұлттық заң шығарушы жиыны|Ұлттық заң шығарушы жиыны]]
| [[Судан аймақтары кеңесі|Аймақтар кеңесі]]
| [[Судан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| 
|-
| {{Байрақ|Суринам}}
| бір палаталы
| [[Суринам Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сьерра-Леоне}}
| бір палаталы
| [[Сьерра-Леоне парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Тәжікстан}}
| екі палаталы
| [[Тәжікстан Жоғарғы Жиналысы|Ұлы Мәжіліс]]
| [[Тәжікстан Ұлттық Кеңесі|Ұлттық Мәжіліс]]
| [[Тәжікстан Өкілдер палатасы|Өкілдер Мәжілісі]]
|
|-
| {{Байрақ|Тайланд}}
| екі палаталы
| [[Тайланд Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| [[Тайланд сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Тайланд)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Танзания}}
| бір палаталы
| [[Танзания Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Того}}
| бір палаталы
| [[Того Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Тонга}}
| бір палаталы
| [[Тонга Заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Тринидад және Тобаго}}
| екі палаталы
| [[Тринидад және Тобаго парламенті|Парламент]]
| [[Тринидад және Тобаго сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Тринидад және Тобаго)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Тувалу}}
| бір палаталы
| [[Тувалу парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Тунис}}
| бір палаталы
| [[Тунис Халық өкілдері жиыны|Халық өкілдері жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Түрікменстан}}
| бір палаталы
| [[Түрікменстан Халық Мәслихаты|Халық Мәслихаты]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Түркия}}
| бір палаталы
| [[Түркияның Ұлы Ұлттық жиыны|Ұлы Ұлттық жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Уганда}}
| бір палаталы
| [[Уганда парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Өзбекстан}}
| екі палаталы
| [[Олий Мәжіліс|Ұлы Мәжіліс]]
| [[Олий Мәжілісінің Сенаты|Сенат]]
| [[Олий Мәжілісінің Заң шығару палатасы|Заң шығару палата]]
|
|-
| {{Байрақ|Украина}}
| бір палаталы
| [[Верховна Рада|Жоғарғы Рада]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Уругвай}}
| екі палаталы
| [[Уругвай Басты ассамблеясы|Басты ассамблея]]
| [[Уругвай сенаты|Сенат]]
| [[Уругвай депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Фиджи}}
| бір палаталы
| [[Фиджи парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Филиппиндер}}
| екі палаталы
| [[Филиппиндер конгрессі|Конгресс]]
| [[Филиппиндер сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Филиппиндер)|Өкілдер палатасы]]
| 
|-
| {{Байрақ|Финляндия}}
| бір палаталы
| [[Эдускунта]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Микронезия Федерациялық Штаттары}}
| бір палаталы
| [[Микронезия Федерациялық Штаттары конгрессі|Конгресс]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Франция}}
| екі палаталы
| [[Франция парламенті|Парламент]]
| [[Франция сенаты|Сенат]]
| [[Франция Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| 
|-
| {{Байрақ|Хорватия}}
| бір палаталы
| [[Сабор]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Орталық Африка Республикасы}}
| бір палаталы
| [[Орталық Африка Республикасы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Чад}}
| бір палаталы
| [[Чад парламенті|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Черногория}}
| бір палаталы
| [[Черногория парламенті|Скупщина]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Чехия}}
| екі палаталы
| [[Чехия парламенті|Парламент]]
| [[Чехия сенаты|Сенат]]
| [[Чехия Республикасы Парламентінің депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Чили}}
| екі палаталы
| [[Чили Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]]
| [[Чили сенаты|Сенат]]
| [[Чили депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Швейцария}}
| екі палаталы
| [[Швейцария федералды жиыны|Федералды жиын]]
| [[Швейцария кантондары кеңесі|Кантондар кеңесі]]
| [[Швейцария Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]]
|
|-
| {{Байрақ|Швеция}}
| бір палаталы
| [[Риксдаг]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Шри-Ланка}}
| бір палаталы
| [[Шри-Ланка парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Эквадор}}
| бір палаталы
| [[Эквадор Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Экваторлық Гвинея}}
| екі палаталы
| [[Экваторлық Гвинея парламенті|Парламент]]
| [[Экваторлық Гвинея сенаты|Сенат]]
| [[Депутаттар палатасы (Экваторлық Гвинея)|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Эритрея}}
| бір палаталы
| [[Эритрея парламенті|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Эсватини}}
| екі палаталы
| [[Эсватини парламенті|Парламент]]
| [[Эсватини сенаты|Сенат]]
| [[Эсватини Жиын үйі|Жиын үйі]]
| 
|-
| {{Байрақ|Эстония}}
| бір палаталы
| [[Рийгикогу]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Эфиопия}}
| екі палаталы
| [[Эфиопия парламенті|Парламент]]
| [[Федерация кеңесі (Эфиопия)|Федерация кеңесі]]
| [[Халық өкілдері палатасы (Эфиопия)|Халық өкілдері палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Оңтүстік Африка Республикасы}}
| екі палаталы
| [[Оңтүстік Африка Республикасы парламенті|Парламент]]
| [[Аймақтардың Ұлттық кеңесі]]
| [[Оңтүстік Африка Республикасы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Оңтүстік Судан}}
| екі палаталы
| [[Оңтүстік Судан Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| [[Оңтүстік Судан аймақтары кеңесі|Аймақтар кеңесі]]
| [[Оңтүстік Суданның Ұлттық Заң шығарушы Ассамблеясы|Ұлттық Заң шығарушы ассамблея]]
|
|- 
| {{Байрақ|Ямайка}}
| екі палаталы
| [[Ямайка парламенті|Парламент]]
| [[Ямайка сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Ямайка)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Жапония}}
| екі палаталы
| [[Жапония парламенті|Коккай]]
| [[Жапония Парламентінің Кеңесшілер палатасы|Кеңесшілер палатасы]]
| [[Өкілдер палатасы (Жапония)|Өкілдер палатасы]]
|
|}</text>
      <sha1>4iy32spq099afvkael2r9q6evo89ne1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654665</id>
      <parentid>3654664</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T18:00:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3654665</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39998" sha1="7yuo5d4nr9d3r7rloybdlz8lzy4mpyr" xml:space="preserve">'''Парламенттер''' — еркін мемлекеттердегі заң шығарушы органдар.

== Халықаралық деңгейде танылған мемлекеттердің парламенттері ==
{{Ілеспе тақырыпша}}
{| class=&quot;wikitable sortable sticky-header&quot;
|- bgcolor=&quot;#cccccc&quot;
!Мемлекет
!Түрі
!Атауы
!Жоғарғы палата
!Төменгі палата
!Сайлау жүйесі
|-
| {{Байрақ|АҚШ}}
| екі палаталы
| [[АҚШ Конгрессі|Конгресс]]
| [[АҚШ Сенаты|Сенат]]
| [[АҚШ Өкілдер палатасы|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Албания}}
| бір палаталы
| [[Албания парламенті|Кувенд]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Алжир}}
| екі палаталы
| [[Алжир парламенті|Парламент]]
| [[Ұлт кеңесі (Алжир)|Ұлт кеңесі]]
| [[Алжир Ұлттық халық ассамблеясы|Ұлттық халық жиыны]]
|
|-
| {{Байрақ|Ангола}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық ассамблея (Ангола)|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Андорра}}
| бір палаталы
| [[Андорра Генералды кеңесі|Генералды кеңесі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Антигуа және Барбуда}}
| екі палаталы
| [[Антигуа және Барбуда парламенті|Парламент]]
| [[Антигуа және Барбуда сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Антигуа және Барбуда)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Аргентина}}
| екі палаталы
| [[Аргентина Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]]
| [[Аргентина сенаты|Сенат]]
| [[Аргентина депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Армения}}
| бір палаталы
| [[Армения Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Ауғанстан}}
| бір палаталы
| [[Рахбари Шура]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Аустралия}}
| екі палаталы
| [[Аустралия парламенті|Парламент]]
| [[Сенат (Аустралия)|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Аустралия)|Өкілдер палатасы]]
| 
|-
| {{Байрақ|Аустрия}}
| екі палаталы
| [[Аустрия парламенті|Федералды жиын]]
| [[Бундесрат (Аустрия)|Бундесрат]]
| [[Аустрия Ұлттық кеңесі|Ұлтрат]]
|
|-
| {{Байрақ|Әзербайжан}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық Мәжіліс (Әзербайжан)|Милли Мәжіліс]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Біріккен Араб Әмірліктері}}
| бір палаталы
| [[Федералды ұлттық кеңес]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Багам аралдары}}
| екі палаталы
| [[Багам аралдары парламенті|Парламент]]
| [[Багам аралдары сенаты|Сенат]]
| [[Багам аралдары жиын палатасы|Жиын палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Бангладеш}}
| бір палаталы
| [[Бангладеш Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Барбадос}}
| екі палаталы
| [[Барбадос парламенті|Парламент]]
| [[Барбадос сенаты|Сенат]]
| [[Барбадос Жиын палатасы|Жиын палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Бахрейн}}
| екі палаталы
| [[Бахрейн Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| [[Мәжіліс кеңесі (Бахрейн)|Мәжіліс кеңесі]]
| [[Өкілдер кеңесі (Бахрейн)|Өкілдер кеңесі]]
|
|-
| {{Байрақ|Беларусь}}
| екі палаталы
| [[Беларусь Республикасының Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| [[Республика кеңесі (Беларусь)|Республика кеңесі]]
| [[Өкілдер палатасы (Беларусь)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Белиз}}
| екі палаталы
| [[Белиз Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| [[Сенат (Белиз)|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Белиз)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Бельгия}}
| екі палаталы
| [[Бельгия федералды парламенті|Федералды парламенті]]
| [[Бельгия сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Бельгия)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Бенин}}
| бір палаталы
| [[Бенин Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Болгария}}
| бір палаталы
| [[Болгария халық жиыны|Халық жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Боливия}}
| екі палаталы
| [[Боливия парламенті|Заң шығарушы ассамблея]]
| [[Боливия сенаторлар палатасы|Сенат]]
| [[Боливия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Босния және Герцеговина}}
| екі палаталы
| [[Босния және Герцеговина Парламенттік ассамблеясы|Парламенттік ассамблея]]
| [[Халықтар палатасы (Босния және Герцеговина)|Халықтар палатасы]]
| [[Өкілдер палатасы (Босния және Герцеговина)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Ботсвана}}
| бір палаталы
| [[Ботсвана парламенті|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Бразилия}}
| екі палаталы
| [[Бразилия Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]]
| [[Бразилия Федералды сенаты|Федералды сенаты]]
| [[Бразилия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Бруней}}
| бір палаталы
| [[Бруней парламенті|Заң шығарушы кеңес]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Буркина-Фасо}}
| бір палаталы
| [[Буркина-Фасо Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Бурунди}}
| екі палаталы
| [[Бурунди парламенті|Парламент]]
| [[Бурунди сенаты|Сенат]]
| [[Бурунди Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|-
| {{Байрақ|Бутан}}
| екі палаталы
| [[Бутан парламенті|Цонгду]]
| [[Бутан Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]]
| [[Бутан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Вануату}}
| бір палаталы
| [[Вануату парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Ватикан}}
| бір палаталы
| [[Ватикан қала-мемлекеті істері жөніндегі Папа комиссиясы|Ватикан істері жөніндегі Папа комиссиясы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Ұлыбритания}}
| екі палаталы
| [[Ұлыбритания парламенті|Парламент]]
| [[Лордтар палатасы]]
| [[Ұлыбритания Қауымдар палатасы|Қауымдар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Мажарстан}}
| бір палаталы
| [[Мемлекеттік жиын (Мажарстан)|Мемлекеттік жиын]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Венесуэла}}
| бір палаталы
| [[Венесуэла Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Шығыс Тимор}}
| бір палаталы
| [[Шығыс Тимор парламенті|Парламент]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Вьетнам}}
| бір палаталы
| [[Вьетнам Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Габон}}
| екі палаталы
| [[Габон парламенті|Парламент]]
| [[Габон сенаты|Сенат]]
| [[Габон Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| 
|-
| {{Байрақ|Гаити}}
| екі палаталы
| [[Гаити парламенті|Парламент]]
| [[Сенат (Гаити)|Сенат]]
| [[Депутаттар палатасы (Гаити)|Депутаттар палатасы]]
| 
|-
| {{Байрақ|Гайана}}
| бір палаталы
| [[Гайана Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| 
| 
| 
|-
| {{Байрақ|Гамбия}}
| бір палаталы
| [[Гамбия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Гана}}
| бір палаталы
| [[Гана парламенті|Парламент]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Гватемала}}
| бір палаталы
| [[Гватемала Республикасының Конгресі|Конгресс]]
| 
| 
| 
|-
| {{Байрақ|Гвинея}}
| бір палаталы
| [[Гвинея Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Гвинея-Бисау}}
| бір палаталы
| [[Гвинея-Бисау Ұлттық халық жиыны|Ұлттық халық жиыны]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Германия}}
| екі палаталы
| [[Федералды жиын (Германия)|Федералды жиын]]
| [[Бундесрат]]
| [[Бундестаг]]
| 
|-
| {{Байрақ|Гондурас}}
| бір палаталы
| [[Гондурас Ұлттық Конгрессі|Конгресс]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Гренада}}
| екі палаталы
| [[Гренада парламенті|Парламент]]
| [[Гренада сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Гренада)|Өкілдер палатасы]]
| 
|-
| {{Байрақ|Грекия}}
| бір палаталы
| [[Грекия парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Грузия}}
| бір палаталы
| [[Грузия парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
|-
| {{Байрақ|Дания}}
| бір палаталы
| [[Фолькетинг]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Конго Демократиялық Республикасы}}
| екі палаталы
| [[Конго ДР парламенті|Парламент]]
| [[Конго ДР сенаты|Сенат]]
| [[Конго ДР Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Джибути}}
| бір палаталы
| [[Джибути Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Доминика}}
| бір палаталы
| [[Доминика жиын палатасы|Жиын палатасы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Доминикан Республикасы}}
| екі палаталы
| [[Доминикан Республикасы парламенті|Конгресс]]
| [[Доминикан Республикасы сенаты|Сенат]]
| [[Доминикан Республикасы депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Мысыр}}
| екі палаталы
| [[Мысыр парламенті|Парламент]]
| [[Мысыр сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Мысыр)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Замбия}}
| бір палаталы
| [[Замбия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| 
| 
| 
|-
| {{Байрақ|Зимбабве}}
| екі палаталы
| [[Зимбабве парламенті|Парламент]]
| [[Зимбабве сенаті|Сенат]]
| [[Зимбабве Жиын палатасы|Жиын палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Израиль}}
| бір палаталы
| [[Кнессет]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Үндістан}}
| екі палаталы
| [[Үндістан парламенті|Сансад]]
| [[Раджия сабха]]
| [[Лок сабха]]
| 
|-
| {{Байрақ|Индонезия}}
| екі палаталы
| [[Халықтық консультативтік конгресс]]
| [[Аймақтық өкілдер кеңесі]]
| [[Халықтық өкілдер кеңесі (Индонезия)|Халықтық өкілдер кеңесі]] 
|
|-
| {{Байрақ|Иордания}}
| екі палаталы
| [[Иордания Халық жиыны|Мәжіліс]]
| [[Иордания Аяндар жиыны|Аяндар жиыны]]
| [[Өкілдер палатасы (Иордания)|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Ирак}}
| бір палаталы (уақытша)
| [[Ирак Өкілдер кеңесі|Өкілдер кеңесі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Иран}}
| бір палаталы
| [[Исламдық Мәжіліс кеңесі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Ирландия}}
| екі палаталы
| [[Ирландия парламенті|Ойряхтас]]
| [[Ирландия сенаты]]
| [[Ирландия Өкілдер палатасы|Дойл Ерен]]
|
|-
| {{Байрақ|Исландия}}
| бір палаталы
| [[Парламент Исландии|Альтинг]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Испания}}
| екі палаталы
| [[Испания Басты кортестері|Басты кортестер]]
| [[Испания сенаты|Сенат]]
| [[Депутаттар конгресі|Депутаттар конгресі]]
|
|-
| {{Байрақ|Италия}}
| екі палаталы
| [[Италия парламенті|Парламент]]
| [[Италия сенаты|Сенат]]
| [[Италия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Йемен}}
| бір палаталы
| [[Өкілдер палатасы (Йемен)|Өкілдер палатасы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Кабо-Верде}}
| бір палаталы
| [[Кабо-Верде Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Қазақстан}}
| екі палаталы
| [[Қазақстан Республикасының Парламенті|Парламент]]
| [[Қазақстан Парламентінің Сенаты|Сенат]]
| [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]]
| 
|-
| {{Байрақ|Камбоджа}}
| екі палаталы
| [[Камбоджа парламенті|Парламент]]
| [[Камбоджа сенаты|Сенат]]
| [[Камбоджа Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Камерун}}
| екі палаталы
| [[Камерун парламенті|Парламент]]
| [[Камерун сенаты|Сенат]]
| [[Камерун Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|-
| {{Байрақ|Канада}}
| екі палаталы
| [[Канада парламенті|Парламент]]
| [[Канада сенаты|Сенат]]
| [[Канада Қауымдары палатасы|Қауымдар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Катар}}
| бір палаталы
| [[Катар Мәжіліс кеңесі|Мәжіліс кеңесі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Кения}}
| екі палаталы
| [[Кения парламенті|Парламент]]
| [[Кения сенаты|Сенат]]
| [[Кения Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Кипр}}
| бір палаталы
| [[Кипр Республикасы парламенті|Өкілдер палатасы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Қырғызстан}}
| бір палаталы
| [[Жоғарғы Кеңес (Қырғызстан)|Жоғарғы Кеңес]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Кирибати}}
| бір палаталы
| [[Жиын палатасы (Кирибати)|Жиын палатасы]]
|
|
|
|- 
| {{Байрақ|Қытай}}
| бір палаталы
| [[Бүкілқытайлық халық өкілдерінің жиналысы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Солтүстік Корея}}
| бір палаталы
| [[КХДР Жоғарғы халық жиыны|Жоғарғы халық жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Оңтүстік Корея}}
| бір палаталы
| [[Корея Республикасының Ұлттық жиналысы|Ұлттық жиын]]
| 
| 
|&gt;
|-
| {{Байрақ|Колумбия}}
| екі палаталы
| [[Колумбия конгрессі|Конгресс]]
| [[Колумбия сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Колумбия)|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Конго Республикасы}}
| екі палаталы
| [[Конго Республикасы парламенті|Парламент]]
| [[Конго Республикасы сенаті|Сенат]]
| [[Конго Республикасы Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|-
| {{Байрақ|Коморлар}}
| бір палаталы
| [[Коморлар одағы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Коста-Рика}}
| бір палаталы
| [[Коста-Рика Заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Кот-д’Ивуар}}
| екі палаталы
| [[Кот-д’Ивуар парламенті|Парламент]]
| [[Кот-д’Ивуар сенаті |Сенат]]
| [[Ұлттық жиын (Кот-д’Ивуар)|Ұлттық жиын]]
|
|-
| {{Байрақ|Куба}}
| бір палаталы
| [[Халық билігінің ұлттық ассамблеясы (Куба)|Халық билігінің ұлттық ассамблеясы]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Кувейт}}
| бір палаталы
| [[Кувейт парламенті|Мәжіліс әл-Умма]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Латвия}}
| бір палаталы
| [[Латвия Сейм|Сейм]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Лаос}}
| бір палаталы
| [[Лаос парламенті|Ұлттық ассамблея]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Лесото}}
| екі палаталы
| [[Лесото парламенті|Парламент]]
| [[Лесото сенаты|Сенат]]
| [[Ұлттық жиын (Лесото)|Ұлттық жиын]]
|
|-
| {{Байрақ|Либерия}}
| екі палаталы
| [[Либерия парламенті|Парламент]]
| [[Либерия сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Либерия)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Ливан}}
| бір палаталы
| [[Ливан парламенті|Өкілдер палатасы]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Ливия}}
| бір палаталы
| [[Ливия өкілдер палатасы|Өкілдер палатасы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Литва}}
| бір палаталы
| [[Литва Сейм|Сейм]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Лихтенштейн}}
| бір палаталы
| [[Лихтенштейн Ландтаг|Ландтаг]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Люксембург}}
| бір палаталы
| [[Люксембург депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Маврикий}}
| бір палаталы
| [[Маврикия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Мавритания}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық жиын (Мавритания)|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Мадагаскар}}
| екі палаталы
| [[Мадагаскар парламенті|Парламент]]
| [[Мадагаскар сенаты|Сенат]]
| [[Мадагаскар Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| 
|-
| {{Байрақ|Солтүстік Македония}}
| бір палаталы
| [[Солтүстік Македония жиыны|Жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Малави}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық жиын (Малави)|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Малайзия}}
| екі палаталы
| [[Малайзия парламенті|Парламент]]
| [[Ұлт Үйі (Малайзия)|Ұлт Үйі]]
| [[Халық Үйі (Малайзия)|Халық Үйі]]
|
|-
| {{Байрақ|Мали}}
| бір палаталы
| [[Мали Ұлттық жиыны|Жиын]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Мальта}}
| бір палаталы
| [[Мальта парламенті|Өкілдер палатасы]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Мальдивтер}}
| бір палаталы
| [[Мальдивтер парламенті|Парламент]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Марокко}}
| екі палаталы
| [[Марокко парламенті|Парламент]]
| [[Кеңесшілер палатасы (Марокко)|Кеңесшілер палатасы]]
| [[Өкілдер палатасы (Марокко)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Маршалл аралдары}}
| бір палаталы
| [[Маршалл аралдарының заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Мексика}}
| екі палаталы
| [[Мексика конгрессі|Одақтас конгресс]]
| [[Мексика сенаты|Сенат]]
| [[Депутаттар палатасы (Мексика)|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Мозамбик}}
| бір палаталы
| [[Республика жиыны (Мозамбик)|Республика жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Молдова}}
| бір палаталы
| [[Молдова парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Монако}}
| бір палаталы
| [[Монако Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Моңғолия}}
| бір палаталы
| [[Мемлекеттік Ұлы хурал]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Мьянма}}
| екі палаталы
| [[Одақ ассамблеясы]]
| [[Ұлттар палатасы]]
| [[Өкілдер палатасы (Мьянма)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Намибия}}
| екі палаталы
| [[Намибия парламенті|Парламент]]
| [[Намибия Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]]
| [[Намибия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Науру}}
| бір палаталы
| [[Науру парламенті|Парламент]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Непал}}
| екі палаталы
| [[Непал парламенті|Парламент]]
| [[Непал Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| [[Өкілдер палатасы (Непал)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Нигер}}
| бір палаталы
| [[Нигер Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Нигерия}}
| екі палаталы
| [[Нигерия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| [[Нигерия сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Нигерия)|Өкілдер палатасы]]
| 
|-
| {{Байрақ|Нидерланд}}
| екі палаталы
| [[Басты штаттар (Нидерланд)|Басты штаттар]]
| [[Нидерланд сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Нидерланд)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Никарагуа}}
| бір палаталы
| [[Никарагуа Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Жаңа Зеландия}}
| бір палаталы
| [[Жаңа Зеландия парламенті|Парламент]]
|
| [[Өкілдер палатасы (Жаңа Зеландия)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Норвегия}}
| бір палаталы
| [[Стортинг]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Оман}}
| бір палаталы
| [[Оман парламенті|Мәжіліс аш-Шура]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Пәкістан}}
| екі палаталы
| [[Пәкістан парламенті|Мәжіліс-е Шура]]
| [[Пәкістан сенаты|Сенат]]
| [[Пәкістан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Палау}}
| екі палаталы
| [[Палау Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]]
| [[Палау сенаты|Сенат]]
| [[Палау делегаттар палатасы|Делегаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Панама}}
| бір палаталы
| [[Панама Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Папуа — Жаңа Гвинея}}
| бір палаталы
| [[Папуа — Жаңа Гвинея Ұлттық парламенті|Ұлттық парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Парагвай}}
| екі палаталы
| [[Парагвай конгрессі|Конгресс]]
| [[Парагвай сенаты|Сенат]]
| [[Парагвай депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Перу}}
| бір палаталы
| [[Перу Республикасы конгрессі|Республика конгрессі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Польша}}
| екі палаталы
| [[Польша Ұлттық жиыны|Ұлттық ассамблея]]
| [[Польша сенаты|Сенат]]
| [[Польша Республикасы Сейм|Сейм]]
|
|-
| {{Байрақ|Португалия}}
| бір палаталы
| [[Португалия Республика ассамблеясы|Республикасы ассамблеясы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Ресей}}
| екі палаталы
| [[Ресей Федералдық жиналысы|Федералдық жиналысы]]
| [[Ресей Федерация Кеңесі]]
| [[Мемлекеттік дума]]
| 
|-
| {{Байрақ|Руанда}}
| екі палаталы
| [[Руанда парламенті|Парламент]]
| [[Руанда сенаты|Сенат]]
| [[Руанда депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Румыния}}
| екі палаталы
| [[Румыния парламенті|Парламент]]
| [[Румыния сенаты|Сенат]]
| [[Румыния депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Сальвадор}}
| бір палаталы
| [[Сальвадор Заң шығарушы ассамблеясы|Заң шығарушы ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Самоа}}
| бір палаталы
| [[Самоа фоно|Фоно]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сан-Марино}}
| бір палаталы
| [[Сан-Мариноның Үлкен және Басты кеңесі|Үлкен және Басты кеңесі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сан-Томе және Принсипи}}
| бір палаталы
| [[Сан-Томе және Принсипи Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сауд Арабиясы}}
| бір палаталы, законосовещательный
| [[Мәжіліс аш-Шура (Сауд Арабиясы)|Мәжіліс аш-Шура]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сейшель аралдары}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық ассамблея (Сейшель аралдары)|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сенегал}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық жиын (Сенегал)|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сент-Винсент және Гренадиндер}}
| бір палаталы
| [[Сент-Винсент және Гренадиндер парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сент-Китс және Невис}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық жиын (Сент-Китс және Невис)|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сент-Люсия}}
| екі палаталы
| [[Сент-Люсия парламенті|Парламент]]
| [[Сент-Люсия сенаты|Сенат]]
| [[Сент-Люсия жиын үйі|Жиын үйі]]
|
|-
| {{Байрақ|Сербия}}
| бір палаталы
| [[Сербия халық жиыны|Скупщина]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сингапур}}
| бір палаталы
| [[Сингапур парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сирия}}
| бір палаталы
| [[Сирия Халық жиыны|Халық жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Словакия}}
| бір палаталы
| [[Словакия Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Словения}}
| екі палаталы
| [[Словения парламенті|Парламент]]
| [[Словения Мемлекеттік кеңесі|Мемлекеттік кеңес]]
| [[Словения Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Соломон аралдары}}
| бір палаталы
| [[Соломон аралдары парламенті|Ұлттық парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сомали}}
| екі палаталы
| [[Сомали федералды парламенті|Федералды парламент]]
| [[Сомали сенаты|Сенат]]
| [[Сомали Адамдар үйі|Адамдар үйі]]
| 
|-
| {{Байрақ|Судан}}
| екі палаталы
| [[Судан Ұлттық заң шығарушы жиыны|Ұлттық заң шығарушы жиыны]]
| [[Судан аймақтары кеңесі|Аймақтар кеңесі]]
| [[Судан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| 
|-
| {{Байрақ|Суринам}}
| бір палаталы
| [[Суринам Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сьерра-Леоне}}
| бір палаталы
| [[Сьерра-Леоне парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Тәжікстан}}
| екі палаталы
| [[Тәжікстан Жоғарғы Жиналысы|Ұлы Мәжіліс]]
| [[Тәжікстан Ұлттық Кеңесі|Ұлттық Мәжіліс]]
| [[Тәжікстан Өкілдер палатасы|Өкілдер Мәжілісі]]
|
|-
| {{Байрақ|Тайланд}}
| екі палаталы
| [[Тайланд Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| [[Тайланд сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Тайланд)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Танзания}}
| бір палаталы
| [[Танзания Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Того}}
| бір палаталы
| [[Того Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Тонга}}
| бір палаталы
| [[Тонга Заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Тринидад және Тобаго}}
| екі палаталы
| [[Тринидад және Тобаго парламенті|Парламент]]
| [[Тринидад және Тобаго сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Тринидад және Тобаго)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Тувалу}}
| бір палаталы
| [[Тувалу парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Тунис}}
| бір палаталы
| [[Тунис Халық өкілдері жиыны|Халық өкілдері жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Түрікменстан}}
| бір палаталы
| [[Түрікменстан Халық Мәслихаты|Халық Мәслихаты]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Түркия}}
| бір палаталы
| [[Түркияның Ұлы Ұлттық жиыны|Ұлы Ұлттық жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Уганда}}
| бір палаталы
| [[Уганда парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Өзбекстан}}
| екі палаталы
| [[Олий Мәжіліс|Ұлы Мәжіліс]]
| [[Олий Мәжілісінің Сенаты|Сенат]]
| [[Олий Мәжілісінің Заң шығару палатасы|Заң шығару палата]]
|
|-
| {{Байрақ|Украина}}
| бір палаталы
| [[Верховна Рада|Жоғарғы Рада]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Уругвай}}
| екі палаталы
| [[Уругвай Басты ассамблеясы|Басты ассамблея]]
| [[Уругвай сенаты|Сенат]]
| [[Уругвай депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Фиджи}}
| бір палаталы
| [[Фиджи парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Филиппиндер}}
| екі палаталы
| [[Филиппиндер конгрессі|Конгресс]]
| [[Филиппиндер сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Филиппиндер)|Өкілдер палатасы]]
| 
|-
| {{Байрақ|Финляндия}}
| бір палаталы
| [[Эдускунта]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Микронезия Федерациялық Штаттары}}
| бір палаталы
| [[Микронезия Федерациялық Штаттары конгрессі|Конгресс]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Франция}}
| екі палаталы
| [[Франция парламенті|Парламент]]
| [[Франция сенаты|Сенат]]
| [[Франция Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| 
|-
| {{Байрақ|Хорватия}}
| бір палаталы
| [[Сабор]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Орталық Африка Республикасы}}
| бір палаталы
| [[Орталық Африка Республикасы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Чад}}
| бір палаталы
| [[Чад парламенті|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Черногория}}
| бір палаталы
| [[Черногория парламенті|Скупщина]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Чехия}}
| екі палаталы
| [[Чехия парламенті|Парламент]]
| [[Чехия сенаты|Сенат]]
| [[Чехия Республикасы Парламентінің депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Чили}}
| екі палаталы
| [[Чили Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]]
| [[Чили сенаты|Сенат]]
| [[Чили депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Швейцария}}
| екі палаталы
| [[Швейцария федералды жиыны|Федералды жиын]]
| [[Швейцария кантондары кеңесі|Кантондар кеңесі]]
| [[Швейцария Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]]
|
|-
| {{Байрақ|Швеция}}
| бір палаталы
| [[Риксдаг]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Шри-Ланка}}
| бір палаталы
| [[Шри-Ланка парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Эквадор}}
| бір палаталы
| [[Эквадор Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Экваторлық Гвинея}}
| екі палаталы
| [[Экваторлық Гвинея парламенті|Парламент]]
| [[Экваторлық Гвинея сенаты|Сенат]]
| [[Депутаттар палатасы (Экваторлық Гвинея)|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Эритрея}}
| бір палаталы
| [[Эритрея парламенті|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Эсватини}}
| екі палаталы
| [[Эсватини парламенті|Парламент]]
| [[Эсватини сенаты|Сенат]]
| [[Эсватини Жиын үйі|Жиын үйі]]
| 
|-
| {{Байрақ|Эстония}}
| бір палаталы
| [[Рийгикогу]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Эфиопия}}
| екі палаталы
| [[Эфиопия парламенті|Парламент]]
| [[Федерация кеңесі (Эфиопия)|Федерация кеңесі]]
| [[Халық өкілдері палатасы (Эфиопия)|Халық өкілдері палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Оңтүстік Африка Республикасы}}
| екі палаталы
| [[Оңтүстік Африка Республикасы парламенті|Парламент]]
| [[Аймақтардың Ұлттық кеңесі]]
| [[Оңтүстік Африка Республикасы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Оңтүстік Судан}}
| екі палаталы
| [[Оңтүстік Судан Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| [[Оңтүстік Судан аймақтары кеңесі|Аймақтар кеңесі]]
| [[Оңтүстік Суданның Ұлттық Заң шығарушы Ассамблеясы|Ұлттық Заң шығарушы ассамблея]]
|
|- 
| {{Байрақ|Ямайка}}
| екі палаталы
| [[Ямайка парламенті|Парламент]]
| [[Ямайка сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Ямайка)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Жапония}}
| екі палаталы
| [[Жапония парламенті|Коккай]]
| [[Жапония Парламентінің Кеңесшілер палатасы|Кеңесшілер палатасы]]
| [[Өкілдер палатасы (Жапония)|Өкілдер палатасы]]
|
|}</text>
      <sha1>7yuo5d4nr9d3r7rloybdlz8lzy4mpyr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654667</id>
      <parentid>3654665</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T18:01:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3654667</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40028" sha1="ntce1zzehat30f0xq6fweckakm0r9rp" xml:space="preserve">'''Парламенттер''' — өзге елдер мойындаған мемлекеттердегі заң шығарушы органдар.

== Халықаралық деңгейде танылған мемлекеттердің парламенттері ==
{{Ілеспе тақырыпша}}
{| class=&quot;wikitable sortable sticky-header&quot;
|- bgcolor=&quot;#cccccc&quot;
!Мемлекет
!Түрі
!Атауы
!Жоғарғы палата
!Төменгі палата
!Сайлау жүйесі
|-
| {{Байрақ|АҚШ}}
| екі палаталы
| [[АҚШ Конгрессі|Конгресс]]
| [[АҚШ Сенаты|Сенат]]
| [[АҚШ Өкілдер палатасы|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Албания}}
| бір палаталы
| [[Албания парламенті|Кувенд]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Алжир}}
| екі палаталы
| [[Алжир парламенті|Парламент]]
| [[Ұлт кеңесі (Алжир)|Ұлт кеңесі]]
| [[Алжир Ұлттық халық ассамблеясы|Ұлттық халық жиыны]]
|
|-
| {{Байрақ|Ангола}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық ассамблея (Ангола)|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Андорра}}
| бір палаталы
| [[Андорра Генералды кеңесі|Генералды кеңесі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Антигуа және Барбуда}}
| екі палаталы
| [[Антигуа және Барбуда парламенті|Парламент]]
| [[Антигуа және Барбуда сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Антигуа және Барбуда)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Аргентина}}
| екі палаталы
| [[Аргентина Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]]
| [[Аргентина сенаты|Сенат]]
| [[Аргентина депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Армения}}
| бір палаталы
| [[Армения Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Ауғанстан}}
| бір палаталы
| [[Рахбари Шура]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Аустралия}}
| екі палаталы
| [[Аустралия парламенті|Парламент]]
| [[Сенат (Аустралия)|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Аустралия)|Өкілдер палатасы]]
| 
|-
| {{Байрақ|Аустрия}}
| екі палаталы
| [[Аустрия парламенті|Федералды жиын]]
| [[Бундесрат (Аустрия)|Бундесрат]]
| [[Аустрия Ұлттық кеңесі|Ұлтрат]]
|
|-
| {{Байрақ|Әзербайжан}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық Мәжіліс (Әзербайжан)|Милли Мәжіліс]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Біріккен Араб Әмірліктері}}
| бір палаталы
| [[Федералды ұлттық кеңес]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Багам аралдары}}
| екі палаталы
| [[Багам аралдары парламенті|Парламент]]
| [[Багам аралдары сенаты|Сенат]]
| [[Багам аралдары жиын палатасы|Жиын палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Бангладеш}}
| бір палаталы
| [[Бангладеш Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Барбадос}}
| екі палаталы
| [[Барбадос парламенті|Парламент]]
| [[Барбадос сенаты|Сенат]]
| [[Барбадос Жиын палатасы|Жиын палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Бахрейн}}
| екі палаталы
| [[Бахрейн Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| [[Мәжіліс кеңесі (Бахрейн)|Мәжіліс кеңесі]]
| [[Өкілдер кеңесі (Бахрейн)|Өкілдер кеңесі]]
|
|-
| {{Байрақ|Беларусь}}
| екі палаталы
| [[Беларусь Республикасының Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| [[Республика кеңесі (Беларусь)|Республика кеңесі]]
| [[Өкілдер палатасы (Беларусь)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Белиз}}
| екі палаталы
| [[Белиз Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| [[Сенат (Белиз)|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Белиз)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Бельгия}}
| екі палаталы
| [[Бельгия федералды парламенті|Федералды парламенті]]
| [[Бельгия сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Бельгия)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Бенин}}
| бір палаталы
| [[Бенин Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Болгария}}
| бір палаталы
| [[Болгария халық жиыны|Халық жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Боливия}}
| екі палаталы
| [[Боливия парламенті|Заң шығарушы ассамблея]]
| [[Боливия сенаторлар палатасы|Сенат]]
| [[Боливия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Босния және Герцеговина}}
| екі палаталы
| [[Босния және Герцеговина Парламенттік ассамблеясы|Парламенттік ассамблея]]
| [[Халықтар палатасы (Босния және Герцеговина)|Халықтар палатасы]]
| [[Өкілдер палатасы (Босния және Герцеговина)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Ботсвана}}
| бір палаталы
| [[Ботсвана парламенті|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Бразилия}}
| екі палаталы
| [[Бразилия Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]]
| [[Бразилия Федералды сенаты|Федералды сенаты]]
| [[Бразилия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Бруней}}
| бір палаталы
| [[Бруней парламенті|Заң шығарушы кеңес]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Буркина-Фасо}}
| бір палаталы
| [[Буркина-Фасо Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Бурунди}}
| екі палаталы
| [[Бурунди парламенті|Парламент]]
| [[Бурунди сенаты|Сенат]]
| [[Бурунди Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|-
| {{Байрақ|Бутан}}
| екі палаталы
| [[Бутан парламенті|Цонгду]]
| [[Бутан Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]]
| [[Бутан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Вануату}}
| бір палаталы
| [[Вануату парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Ватикан}}
| бір палаталы
| [[Ватикан қала-мемлекеті істері жөніндегі Папа комиссиясы|Ватикан істері жөніндегі Папа комиссиясы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Ұлыбритания}}
| екі палаталы
| [[Ұлыбритания парламенті|Парламент]]
| [[Лордтар палатасы]]
| [[Ұлыбритания Қауымдар палатасы|Қауымдар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Мажарстан}}
| бір палаталы
| [[Мемлекеттік жиын (Мажарстан)|Мемлекеттік жиын]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Венесуэла}}
| бір палаталы
| [[Венесуэла Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Шығыс Тимор}}
| бір палаталы
| [[Шығыс Тимор парламенті|Парламент]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Вьетнам}}
| бір палаталы
| [[Вьетнам Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Габон}}
| екі палаталы
| [[Габон парламенті|Парламент]]
| [[Габон сенаты|Сенат]]
| [[Габон Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| 
|-
| {{Байрақ|Гаити}}
| екі палаталы
| [[Гаити парламенті|Парламент]]
| [[Сенат (Гаити)|Сенат]]
| [[Депутаттар палатасы (Гаити)|Депутаттар палатасы]]
| 
|-
| {{Байрақ|Гайана}}
| бір палаталы
| [[Гайана Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| 
| 
| 
|-
| {{Байрақ|Гамбия}}
| бір палаталы
| [[Гамбия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Гана}}
| бір палаталы
| [[Гана парламенті|Парламент]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Гватемала}}
| бір палаталы
| [[Гватемала Республикасының Конгресі|Конгресс]]
| 
| 
| 
|-
| {{Байрақ|Гвинея}}
| бір палаталы
| [[Гвинея Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Гвинея-Бисау}}
| бір палаталы
| [[Гвинея-Бисау Ұлттық халық жиыны|Ұлттық халық жиыны]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Германия}}
| екі палаталы
| [[Федералды жиын (Германия)|Федералды жиын]]
| [[Бундесрат]]
| [[Бундестаг]]
| 
|-
| {{Байрақ|Гондурас}}
| бір палаталы
| [[Гондурас Ұлттық Конгрессі|Конгресс]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Гренада}}
| екі палаталы
| [[Гренада парламенті|Парламент]]
| [[Гренада сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Гренада)|Өкілдер палатасы]]
| 
|-
| {{Байрақ|Грекия}}
| бір палаталы
| [[Грекия парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Грузия}}
| бір палаталы
| [[Грузия парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
|-
| {{Байрақ|Дания}}
| бір палаталы
| [[Фолькетинг]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Конго Демократиялық Республикасы}}
| екі палаталы
| [[Конго ДР парламенті|Парламент]]
| [[Конго ДР сенаты|Сенат]]
| [[Конго ДР Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Джибути}}
| бір палаталы
| [[Джибути Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Доминика}}
| бір палаталы
| [[Доминика жиын палатасы|Жиын палатасы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Доминикан Республикасы}}
| екі палаталы
| [[Доминикан Республикасы парламенті|Конгресс]]
| [[Доминикан Республикасы сенаты|Сенат]]
| [[Доминикан Республикасы депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Мысыр}}
| екі палаталы
| [[Мысыр парламенті|Парламент]]
| [[Мысыр сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Мысыр)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Замбия}}
| бір палаталы
| [[Замбия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| 
| 
| 
|-
| {{Байрақ|Зимбабве}}
| екі палаталы
| [[Зимбабве парламенті|Парламент]]
| [[Зимбабве сенаті|Сенат]]
| [[Зимбабве Жиын палатасы|Жиын палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Израиль}}
| бір палаталы
| [[Кнессет]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Үндістан}}
| екі палаталы
| [[Үндістан парламенті|Сансад]]
| [[Раджия сабха]]
| [[Лок сабха]]
| 
|-
| {{Байрақ|Индонезия}}
| екі палаталы
| [[Халықтық консультативтік конгресс]]
| [[Аймақтық өкілдер кеңесі]]
| [[Халықтық өкілдер кеңесі (Индонезия)|Халықтық өкілдер кеңесі]] 
|
|-
| {{Байрақ|Иордания}}
| екі палаталы
| [[Иордания Халық жиыны|Мәжіліс]]
| [[Иордания Аяндар жиыны|Аяндар жиыны]]
| [[Өкілдер палатасы (Иордания)|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Ирак}}
| бір палаталы (уақытша)
| [[Ирак Өкілдер кеңесі|Өкілдер кеңесі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Иран}}
| бір палаталы
| [[Исламдық Мәжіліс кеңесі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Ирландия}}
| екі палаталы
| [[Ирландия парламенті|Ойряхтас]]
| [[Ирландия сенаты]]
| [[Ирландия Өкілдер палатасы|Дойл Ерен]]
|
|-
| {{Байрақ|Исландия}}
| бір палаталы
| [[Парламент Исландии|Альтинг]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Испания}}
| екі палаталы
| [[Испания Басты кортестері|Басты кортестер]]
| [[Испания сенаты|Сенат]]
| [[Депутаттар конгресі|Депутаттар конгресі]]
|
|-
| {{Байрақ|Италия}}
| екі палаталы
| [[Италия парламенті|Парламент]]
| [[Италия сенаты|Сенат]]
| [[Италия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Йемен}}
| бір палаталы
| [[Өкілдер палатасы (Йемен)|Өкілдер палатасы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Кабо-Верде}}
| бір палаталы
| [[Кабо-Верде Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Қазақстан}}
| екі палаталы
| [[Қазақстан Республикасының Парламенті|Парламент]]
| [[Қазақстан Парламентінің Сенаты|Сенат]]
| [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]]
| 
|-
| {{Байрақ|Камбоджа}}
| екі палаталы
| [[Камбоджа парламенті|Парламент]]
| [[Камбоджа сенаты|Сенат]]
| [[Камбоджа Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Камерун}}
| екі палаталы
| [[Камерун парламенті|Парламент]]
| [[Камерун сенаты|Сенат]]
| [[Камерун Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|-
| {{Байрақ|Канада}}
| екі палаталы
| [[Канада парламенті|Парламент]]
| [[Канада сенаты|Сенат]]
| [[Канада Қауымдары палатасы|Қауымдар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Катар}}
| бір палаталы
| [[Катар Мәжіліс кеңесі|Мәжіліс кеңесі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Кения}}
| екі палаталы
| [[Кения парламенті|Парламент]]
| [[Кения сенаты|Сенат]]
| [[Кения Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Кипр}}
| бір палаталы
| [[Кипр Республикасы парламенті|Өкілдер палатасы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Қырғызстан}}
| бір палаталы
| [[Жоғарғы Кеңес (Қырғызстан)|Жоғарғы Кеңес]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Кирибати}}
| бір палаталы
| [[Жиын палатасы (Кирибати)|Жиын палатасы]]
|
|
|
|- 
| {{Байрақ|Қытай}}
| бір палаталы
| [[Бүкілқытайлық халық өкілдерінің жиналысы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Солтүстік Корея}}
| бір палаталы
| [[КХДР Жоғарғы халық жиыны|Жоғарғы халық жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Оңтүстік Корея}}
| бір палаталы
| [[Корея Республикасының Ұлттық жиналысы|Ұлттық жиын]]
| 
| 
|&gt;
|-
| {{Байрақ|Колумбия}}
| екі палаталы
| [[Колумбия конгрессі|Конгресс]]
| [[Колумбия сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Колумбия)|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Конго Республикасы}}
| екі палаталы
| [[Конго Республикасы парламенті|Парламент]]
| [[Конго Республикасы сенаті|Сенат]]
| [[Конго Республикасы Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|-
| {{Байрақ|Коморлар}}
| бір палаталы
| [[Коморлар одағы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Коста-Рика}}
| бір палаталы
| [[Коста-Рика Заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Кот-д’Ивуар}}
| екі палаталы
| [[Кот-д’Ивуар парламенті|Парламент]]
| [[Кот-д’Ивуар сенаті |Сенат]]
| [[Ұлттық жиын (Кот-д’Ивуар)|Ұлттық жиын]]
|
|-
| {{Байрақ|Куба}}
| бір палаталы
| [[Халық билігінің ұлттық ассамблеясы (Куба)|Халық билігінің ұлттық ассамблеясы]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Кувейт}}
| бір палаталы
| [[Кувейт парламенті|Мәжіліс әл-Умма]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Латвия}}
| бір палаталы
| [[Латвия Сейм|Сейм]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Лаос}}
| бір палаталы
| [[Лаос парламенті|Ұлттық ассамблея]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Лесото}}
| екі палаталы
| [[Лесото парламенті|Парламент]]
| [[Лесото сенаты|Сенат]]
| [[Ұлттық жиын (Лесото)|Ұлттық жиын]]
|
|-
| {{Байрақ|Либерия}}
| екі палаталы
| [[Либерия парламенті|Парламент]]
| [[Либерия сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Либерия)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Ливан}}
| бір палаталы
| [[Ливан парламенті|Өкілдер палатасы]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Ливия}}
| бір палаталы
| [[Ливия өкілдер палатасы|Өкілдер палатасы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Литва}}
| бір палаталы
| [[Литва Сейм|Сейм]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Лихтенштейн}}
| бір палаталы
| [[Лихтенштейн Ландтаг|Ландтаг]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Люксембург}}
| бір палаталы
| [[Люксембург депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Маврикий}}
| бір палаталы
| [[Маврикия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Мавритания}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық жиын (Мавритания)|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Мадагаскар}}
| екі палаталы
| [[Мадагаскар парламенті|Парламент]]
| [[Мадагаскар сенаты|Сенат]]
| [[Мадагаскар Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| 
|-
| {{Байрақ|Солтүстік Македония}}
| бір палаталы
| [[Солтүстік Македония жиыны|Жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Малави}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық жиын (Малави)|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Малайзия}}
| екі палаталы
| [[Малайзия парламенті|Парламент]]
| [[Ұлт Үйі (Малайзия)|Ұлт Үйі]]
| [[Халық Үйі (Малайзия)|Халық Үйі]]
|
|-
| {{Байрақ|Мали}}
| бір палаталы
| [[Мали Ұлттық жиыны|Жиын]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Мальта}}
| бір палаталы
| [[Мальта парламенті|Өкілдер палатасы]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Мальдивтер}}
| бір палаталы
| [[Мальдивтер парламенті|Парламент]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Марокко}}
| екі палаталы
| [[Марокко парламенті|Парламент]]
| [[Кеңесшілер палатасы (Марокко)|Кеңесшілер палатасы]]
| [[Өкілдер палатасы (Марокко)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Маршалл аралдары}}
| бір палаталы
| [[Маршалл аралдарының заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Мексика}}
| екі палаталы
| [[Мексика конгрессі|Одақтас конгресс]]
| [[Мексика сенаты|Сенат]]
| [[Депутаттар палатасы (Мексика)|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Мозамбик}}
| бір палаталы
| [[Республика жиыны (Мозамбик)|Республика жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Молдова}}
| бір палаталы
| [[Молдова парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Монако}}
| бір палаталы
| [[Монако Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Моңғолия}}
| бір палаталы
| [[Мемлекеттік Ұлы хурал]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Мьянма}}
| екі палаталы
| [[Одақ ассамблеясы]]
| [[Ұлттар палатасы]]
| [[Өкілдер палатасы (Мьянма)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Намибия}}
| екі палаталы
| [[Намибия парламенті|Парламент]]
| [[Намибия Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]]
| [[Намибия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Науру}}
| бір палаталы
| [[Науру парламенті|Парламент]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Непал}}
| екі палаталы
| [[Непал парламенті|Парламент]]
| [[Непал Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| [[Өкілдер палатасы (Непал)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Нигер}}
| бір палаталы
| [[Нигер Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Нигерия}}
| екі палаталы
| [[Нигерия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| [[Нигерия сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Нигерия)|Өкілдер палатасы]]
| 
|-
| {{Байрақ|Нидерланд}}
| екі палаталы
| [[Басты штаттар (Нидерланд)|Басты штаттар]]
| [[Нидерланд сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Нидерланд)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Никарагуа}}
| бір палаталы
| [[Никарагуа Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Жаңа Зеландия}}
| бір палаталы
| [[Жаңа Зеландия парламенті|Парламент]]
|
| [[Өкілдер палатасы (Жаңа Зеландия)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Норвегия}}
| бір палаталы
| [[Стортинг]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Оман}}
| бір палаталы
| [[Оман парламенті|Мәжіліс аш-Шура]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Пәкістан}}
| екі палаталы
| [[Пәкістан парламенті|Мәжіліс-е Шура]]
| [[Пәкістан сенаты|Сенат]]
| [[Пәкістан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Палау}}
| екі палаталы
| [[Палау Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]]
| [[Палау сенаты|Сенат]]
| [[Палау делегаттар палатасы|Делегаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Панама}}
| бір палаталы
| [[Панама Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Папуа — Жаңа Гвинея}}
| бір палаталы
| [[Папуа — Жаңа Гвинея Ұлттық парламенті|Ұлттық парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Парагвай}}
| екі палаталы
| [[Парагвай конгрессі|Конгресс]]
| [[Парагвай сенаты|Сенат]]
| [[Парагвай депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Перу}}
| бір палаталы
| [[Перу Республикасы конгрессі|Республика конгрессі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Польша}}
| екі палаталы
| [[Польша Ұлттық жиыны|Ұлттық ассамблея]]
| [[Польша сенаты|Сенат]]
| [[Польша Республикасы Сейм|Сейм]]
|
|-
| {{Байрақ|Португалия}}
| бір палаталы
| [[Португалия Республика ассамблеясы|Республикасы ассамблеясы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Ресей}}
| екі палаталы
| [[Ресей Федералдық жиналысы|Федералдық жиналысы]]
| [[Ресей Федерация Кеңесі]]
| [[Мемлекеттік дума]]
| 
|-
| {{Байрақ|Руанда}}
| екі палаталы
| [[Руанда парламенті|Парламент]]
| [[Руанда сенаты|Сенат]]
| [[Руанда депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Румыния}}
| екі палаталы
| [[Румыния парламенті|Парламент]]
| [[Румыния сенаты|Сенат]]
| [[Румыния депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Сальвадор}}
| бір палаталы
| [[Сальвадор Заң шығарушы ассамблеясы|Заң шығарушы ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Самоа}}
| бір палаталы
| [[Самоа фоно|Фоно]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сан-Марино}}
| бір палаталы
| [[Сан-Мариноның Үлкен және Басты кеңесі|Үлкен және Басты кеңесі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сан-Томе және Принсипи}}
| бір палаталы
| [[Сан-Томе және Принсипи Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сауд Арабиясы}}
| бір палаталы, законосовещательный
| [[Мәжіліс аш-Шура (Сауд Арабиясы)|Мәжіліс аш-Шура]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сейшель аралдары}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық ассамблея (Сейшель аралдары)|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сенегал}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық жиын (Сенегал)|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сент-Винсент және Гренадиндер}}
| бір палаталы
| [[Сент-Винсент және Гренадиндер парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сент-Китс және Невис}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық жиын (Сент-Китс және Невис)|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сент-Люсия}}
| екі палаталы
| [[Сент-Люсия парламенті|Парламент]]
| [[Сент-Люсия сенаты|Сенат]]
| [[Сент-Люсия жиын үйі|Жиын үйі]]
|
|-
| {{Байрақ|Сербия}}
| бір палаталы
| [[Сербия халық жиыны|Скупщина]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сингапур}}
| бір палаталы
| [[Сингапур парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сирия}}
| бір палаталы
| [[Сирия Халық жиыны|Халық жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Словакия}}
| бір палаталы
| [[Словакия Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Словения}}
| екі палаталы
| [[Словения парламенті|Парламент]]
| [[Словения Мемлекеттік кеңесі|Мемлекеттік кеңес]]
| [[Словения Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Соломон аралдары}}
| бір палаталы
| [[Соломон аралдары парламенті|Ұлттық парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сомали}}
| екі палаталы
| [[Сомали федералды парламенті|Федералды парламент]]
| [[Сомали сенаты|Сенат]]
| [[Сомали Адамдар үйі|Адамдар үйі]]
| 
|-
| {{Байрақ|Судан}}
| екі палаталы
| [[Судан Ұлттық заң шығарушы жиыны|Ұлттық заң шығарушы жиыны]]
| [[Судан аймақтары кеңесі|Аймақтар кеңесі]]
| [[Судан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| 
|-
| {{Байрақ|Суринам}}
| бір палаталы
| [[Суринам Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сьерра-Леоне}}
| бір палаталы
| [[Сьерра-Леоне парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Тәжікстан}}
| екі палаталы
| [[Тәжікстан Жоғарғы Жиналысы|Ұлы Мәжіліс]]
| [[Тәжікстан Ұлттық Кеңесі|Ұлттық Мәжіліс]]
| [[Тәжікстан Өкілдер палатасы|Өкілдер Мәжілісі]]
|
|-
| {{Байрақ|Тайланд}}
| екі палаталы
| [[Тайланд Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| [[Тайланд сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Тайланд)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Танзания}}
| бір палаталы
| [[Танзания Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Того}}
| бір палаталы
| [[Того Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Тонга}}
| бір палаталы
| [[Тонга Заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Тринидад және Тобаго}}
| екі палаталы
| [[Тринидад және Тобаго парламенті|Парламент]]
| [[Тринидад және Тобаго сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Тринидад және Тобаго)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Тувалу}}
| бір палаталы
| [[Тувалу парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Тунис}}
| бір палаталы
| [[Тунис Халық өкілдері жиыны|Халық өкілдері жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Түрікменстан}}
| бір палаталы
| [[Түрікменстан Халық Мәслихаты|Халық Мәслихаты]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Түркия}}
| бір палаталы
| [[Түркияның Ұлы Ұлттық жиыны|Ұлы Ұлттық жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Уганда}}
| бір палаталы
| [[Уганда парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Өзбекстан}}
| екі палаталы
| [[Олий Мәжіліс|Ұлы Мәжіліс]]
| [[Олий Мәжілісінің Сенаты|Сенат]]
| [[Олий Мәжілісінің Заң шығару палатасы|Заң шығару палата]]
|
|-
| {{Байрақ|Украина}}
| бір палаталы
| [[Верховна Рада|Жоғарғы Рада]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Уругвай}}
| екі палаталы
| [[Уругвай Басты ассамблеясы|Басты ассамблея]]
| [[Уругвай сенаты|Сенат]]
| [[Уругвай депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Фиджи}}
| бір палаталы
| [[Фиджи парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Филиппиндер}}
| екі палаталы
| [[Филиппиндер конгрессі|Конгресс]]
| [[Филиппиндер сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Филиппиндер)|Өкілдер палатасы]]
| 
|-
| {{Байрақ|Финляндия}}
| бір палаталы
| [[Эдускунта]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Микронезия Федерациялық Штаттары}}
| бір палаталы
| [[Микронезия Федерациялық Штаттары конгрессі|Конгресс]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Франция}}
| екі палаталы
| [[Франция парламенті|Парламент]]
| [[Франция сенаты|Сенат]]
| [[Франция Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| 
|-
| {{Байрақ|Хорватия}}
| бір палаталы
| [[Сабор]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Орталық Африка Республикасы}}
| бір палаталы
| [[Орталық Африка Республикасы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Чад}}
| бір палаталы
| [[Чад парламенті|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Черногория}}
| бір палаталы
| [[Черногория парламенті|Скупщина]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Чехия}}
| екі палаталы
| [[Чехия парламенті|Парламент]]
| [[Чехия сенаты|Сенат]]
| [[Чехия Республикасы Парламентінің депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Чили}}
| екі палаталы
| [[Чили Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]]
| [[Чили сенаты|Сенат]]
| [[Чили депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Швейцария}}
| екі палаталы
| [[Швейцария федералды жиыны|Федералды жиын]]
| [[Швейцария кантондары кеңесі|Кантондар кеңесі]]
| [[Швейцария Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]]
|
|-
| {{Байрақ|Швеция}}
| бір палаталы
| [[Риксдаг]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Шри-Ланка}}
| бір палаталы
| [[Шри-Ланка парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Эквадор}}
| бір палаталы
| [[Эквадор Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Экваторлық Гвинея}}
| екі палаталы
| [[Экваторлық Гвинея парламенті|Парламент]]
| [[Экваторлық Гвинея сенаты|Сенат]]
| [[Депутаттар палатасы (Экваторлық Гвинея)|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Эритрея}}
| бір палаталы
| [[Эритрея парламенті|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Эсватини}}
| екі палаталы
| [[Эсватини парламенті|Парламент]]
| [[Эсватини сенаты|Сенат]]
| [[Эсватини Жиын үйі|Жиын үйі]]
| 
|-
| {{Байрақ|Эстония}}
| бір палаталы
| [[Рийгикогу]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Эфиопия}}
| екі палаталы
| [[Эфиопия парламенті|Парламент]]
| [[Федерация кеңесі (Эфиопия)|Федерация кеңесі]]
| [[Халық өкілдері палатасы (Эфиопия)|Халық өкілдері палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Оңтүстік Африка Республикасы}}
| екі палаталы
| [[Оңтүстік Африка Республикасы парламенті|Парламент]]
| [[Аймақтардың Ұлттық кеңесі]]
| [[Оңтүстік Африка Республикасы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Оңтүстік Судан}}
| екі палаталы
| [[Оңтүстік Судан Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| [[Оңтүстік Судан аймақтары кеңесі|Аймақтар кеңесі]]
| [[Оңтүстік Суданның Ұлттық Заң шығарушы Ассамблеясы|Ұлттық Заң шығарушы ассамблея]]
|
|- 
| {{Байрақ|Ямайка}}
| екі палаталы
| [[Ямайка парламенті|Парламент]]
| [[Ямайка сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Ямайка)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Жапония}}
| екі палаталы
| [[Жапония парламенті|Коккай]]
| [[Жапония Парламентінің Кеңесшілер палатасы|Кеңесшілер палатасы]]
| [[Өкілдер палатасы (Жапония)|Өкілдер палатасы]]
|
|}</text>
      <sha1>ntce1zzehat30f0xq6fweckakm0r9rp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654671</id>
      <parentid>3654667</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T18:01:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3654671</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40102" sha1="2hev1jhkdod8hohae66wp1on6iixna3" xml:space="preserve">'''Парламенттер''' — өзге елдер мойындаған, шекарасы мен мемлекеттік құрылымы бар жұртшылықтардағы заң шығарушы органдар.

== Халықаралық деңгейде танылған мемлекеттердің парламенттері ==
{{Ілеспе тақырыпша}}
{| class=&quot;wikitable sortable sticky-header&quot;
|- bgcolor=&quot;#cccccc&quot;
!Мемлекет
!Түрі
!Атауы
!Жоғарғы палата
!Төменгі палата
!Сайлау жүйесі
|-
| {{Байрақ|АҚШ}}
| екі палаталы
| [[АҚШ Конгрессі|Конгресс]]
| [[АҚШ Сенаты|Сенат]]
| [[АҚШ Өкілдер палатасы|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Албания}}
| бір палаталы
| [[Албания парламенті|Кувенд]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Алжир}}
| екі палаталы
| [[Алжир парламенті|Парламент]]
| [[Ұлт кеңесі (Алжир)|Ұлт кеңесі]]
| [[Алжир Ұлттық халық ассамблеясы|Ұлттық халық жиыны]]
|
|-
| {{Байрақ|Ангола}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық ассамблея (Ангола)|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Андорра}}
| бір палаталы
| [[Андорра Генералды кеңесі|Генералды кеңесі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Антигуа және Барбуда}}
| екі палаталы
| [[Антигуа және Барбуда парламенті|Парламент]]
| [[Антигуа және Барбуда сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Антигуа және Барбуда)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Аргентина}}
| екі палаталы
| [[Аргентина Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]]
| [[Аргентина сенаты|Сенат]]
| [[Аргентина депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Армения}}
| бір палаталы
| [[Армения Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Ауғанстан}}
| бір палаталы
| [[Рахбари Шура]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Аустралия}}
| екі палаталы
| [[Аустралия парламенті|Парламент]]
| [[Сенат (Аустралия)|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Аустралия)|Өкілдер палатасы]]
| 
|-
| {{Байрақ|Аустрия}}
| екі палаталы
| [[Аустрия парламенті|Федералды жиын]]
| [[Бундесрат (Аустрия)|Бундесрат]]
| [[Аустрия Ұлттық кеңесі|Ұлтрат]]
|
|-
| {{Байрақ|Әзербайжан}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық Мәжіліс (Әзербайжан)|Милли Мәжіліс]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Біріккен Араб Әмірліктері}}
| бір палаталы
| [[Федералды ұлттық кеңес]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Багам аралдары}}
| екі палаталы
| [[Багам аралдары парламенті|Парламент]]
| [[Багам аралдары сенаты|Сенат]]
| [[Багам аралдары жиын палатасы|Жиын палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Бангладеш}}
| бір палаталы
| [[Бангладеш Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Барбадос}}
| екі палаталы
| [[Барбадос парламенті|Парламент]]
| [[Барбадос сенаты|Сенат]]
| [[Барбадос Жиын палатасы|Жиын палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Бахрейн}}
| екі палаталы
| [[Бахрейн Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| [[Мәжіліс кеңесі (Бахрейн)|Мәжіліс кеңесі]]
| [[Өкілдер кеңесі (Бахрейн)|Өкілдер кеңесі]]
|
|-
| {{Байрақ|Беларусь}}
| екі палаталы
| [[Беларусь Республикасының Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| [[Республика кеңесі (Беларусь)|Республика кеңесі]]
| [[Өкілдер палатасы (Беларусь)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Белиз}}
| екі палаталы
| [[Белиз Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| [[Сенат (Белиз)|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Белиз)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Бельгия}}
| екі палаталы
| [[Бельгия федералды парламенті|Федералды парламенті]]
| [[Бельгия сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Бельгия)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Бенин}}
| бір палаталы
| [[Бенин Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Болгария}}
| бір палаталы
| [[Болгария халық жиыны|Халық жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Боливия}}
| екі палаталы
| [[Боливия парламенті|Заң шығарушы ассамблея]]
| [[Боливия сенаторлар палатасы|Сенат]]
| [[Боливия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Босния және Герцеговина}}
| екі палаталы
| [[Босния және Герцеговина Парламенттік ассамблеясы|Парламенттік ассамблея]]
| [[Халықтар палатасы (Босния және Герцеговина)|Халықтар палатасы]]
| [[Өкілдер палатасы (Босния және Герцеговина)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Ботсвана}}
| бір палаталы
| [[Ботсвана парламенті|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Бразилия}}
| екі палаталы
| [[Бразилия Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]]
| [[Бразилия Федералды сенаты|Федералды сенаты]]
| [[Бразилия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Бруней}}
| бір палаталы
| [[Бруней парламенті|Заң шығарушы кеңес]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Буркина-Фасо}}
| бір палаталы
| [[Буркина-Фасо Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Бурунди}}
| екі палаталы
| [[Бурунди парламенті|Парламент]]
| [[Бурунди сенаты|Сенат]]
| [[Бурунди Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|-
| {{Байрақ|Бутан}}
| екі палаталы
| [[Бутан парламенті|Цонгду]]
| [[Бутан Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]]
| [[Бутан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Вануату}}
| бір палаталы
| [[Вануату парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Ватикан}}
| бір палаталы
| [[Ватикан қала-мемлекеті істері жөніндегі Папа комиссиясы|Ватикан істері жөніндегі Папа комиссиясы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Ұлыбритания}}
| екі палаталы
| [[Ұлыбритания парламенті|Парламент]]
| [[Лордтар палатасы]]
| [[Ұлыбритания Қауымдар палатасы|Қауымдар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Мажарстан}}
| бір палаталы
| [[Мемлекеттік жиын (Мажарстан)|Мемлекеттік жиын]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Венесуэла}}
| бір палаталы
| [[Венесуэла Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Шығыс Тимор}}
| бір палаталы
| [[Шығыс Тимор парламенті|Парламент]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Вьетнам}}
| бір палаталы
| [[Вьетнам Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Габон}}
| екі палаталы
| [[Габон парламенті|Парламент]]
| [[Габон сенаты|Сенат]]
| [[Габон Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| 
|-
| {{Байрақ|Гаити}}
| екі палаталы
| [[Гаити парламенті|Парламент]]
| [[Сенат (Гаити)|Сенат]]
| [[Депутаттар палатасы (Гаити)|Депутаттар палатасы]]
| 
|-
| {{Байрақ|Гайана}}
| бір палаталы
| [[Гайана Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| 
| 
| 
|-
| {{Байрақ|Гамбия}}
| бір палаталы
| [[Гамбия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Гана}}
| бір палаталы
| [[Гана парламенті|Парламент]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Гватемала}}
| бір палаталы
| [[Гватемала Республикасының Конгресі|Конгресс]]
| 
| 
| 
|-
| {{Байрақ|Гвинея}}
| бір палаталы
| [[Гвинея Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Гвинея-Бисау}}
| бір палаталы
| [[Гвинея-Бисау Ұлттық халық жиыны|Ұлттық халық жиыны]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Германия}}
| екі палаталы
| [[Федералды жиын (Германия)|Федералды жиын]]
| [[Бундесрат]]
| [[Бундестаг]]
| 
|-
| {{Байрақ|Гондурас}}
| бір палаталы
| [[Гондурас Ұлттық Конгрессі|Конгресс]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Гренада}}
| екі палаталы
| [[Гренада парламенті|Парламент]]
| [[Гренада сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Гренада)|Өкілдер палатасы]]
| 
|-
| {{Байрақ|Грекия}}
| бір палаталы
| [[Грекия парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Грузия}}
| бір палаталы
| [[Грузия парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
|-
| {{Байрақ|Дания}}
| бір палаталы
| [[Фолькетинг]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Конго Демократиялық Республикасы}}
| екі палаталы
| [[Конго ДР парламенті|Парламент]]
| [[Конго ДР сенаты|Сенат]]
| [[Конго ДР Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Джибути}}
| бір палаталы
| [[Джибути Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Доминика}}
| бір палаталы
| [[Доминика жиын палатасы|Жиын палатасы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Доминикан Республикасы}}
| екі палаталы
| [[Доминикан Республикасы парламенті|Конгресс]]
| [[Доминикан Республикасы сенаты|Сенат]]
| [[Доминикан Республикасы депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Мысыр}}
| екі палаталы
| [[Мысыр парламенті|Парламент]]
| [[Мысыр сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Мысыр)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Замбия}}
| бір палаталы
| [[Замбия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| 
| 
| 
|-
| {{Байрақ|Зимбабве}}
| екі палаталы
| [[Зимбабве парламенті|Парламент]]
| [[Зимбабве сенаті|Сенат]]
| [[Зимбабве Жиын палатасы|Жиын палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Израиль}}
| бір палаталы
| [[Кнессет]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Үндістан}}
| екі палаталы
| [[Үндістан парламенті|Сансад]]
| [[Раджия сабха]]
| [[Лок сабха]]
| 
|-
| {{Байрақ|Индонезия}}
| екі палаталы
| [[Халықтық консультативтік конгресс]]
| [[Аймақтық өкілдер кеңесі]]
| [[Халықтық өкілдер кеңесі (Индонезия)|Халықтық өкілдер кеңесі]] 
|
|-
| {{Байрақ|Иордания}}
| екі палаталы
| [[Иордания Халық жиыны|Мәжіліс]]
| [[Иордания Аяндар жиыны|Аяндар жиыны]]
| [[Өкілдер палатасы (Иордания)|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Ирак}}
| бір палаталы (уақытша)
| [[Ирак Өкілдер кеңесі|Өкілдер кеңесі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Иран}}
| бір палаталы
| [[Исламдық Мәжіліс кеңесі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Ирландия}}
| екі палаталы
| [[Ирландия парламенті|Ойряхтас]]
| [[Ирландия сенаты]]
| [[Ирландия Өкілдер палатасы|Дойл Ерен]]
|
|-
| {{Байрақ|Исландия}}
| бір палаталы
| [[Парламент Исландии|Альтинг]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Испания}}
| екі палаталы
| [[Испания Басты кортестері|Басты кортестер]]
| [[Испания сенаты|Сенат]]
| [[Депутаттар конгресі|Депутаттар конгресі]]
|
|-
| {{Байрақ|Италия}}
| екі палаталы
| [[Италия парламенті|Парламент]]
| [[Италия сенаты|Сенат]]
| [[Италия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Йемен}}
| бір палаталы
| [[Өкілдер палатасы (Йемен)|Өкілдер палатасы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Кабо-Верде}}
| бір палаталы
| [[Кабо-Верде Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Қазақстан}}
| екі палаталы
| [[Қазақстан Республикасының Парламенті|Парламент]]
| [[Қазақстан Парламентінің Сенаты|Сенат]]
| [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]]
| 
|-
| {{Байрақ|Камбоджа}}
| екі палаталы
| [[Камбоджа парламенті|Парламент]]
| [[Камбоджа сенаты|Сенат]]
| [[Камбоджа Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Камерун}}
| екі палаталы
| [[Камерун парламенті|Парламент]]
| [[Камерун сенаты|Сенат]]
| [[Камерун Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|-
| {{Байрақ|Канада}}
| екі палаталы
| [[Канада парламенті|Парламент]]
| [[Канада сенаты|Сенат]]
| [[Канада Қауымдары палатасы|Қауымдар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Катар}}
| бір палаталы
| [[Катар Мәжіліс кеңесі|Мәжіліс кеңесі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Кения}}
| екі палаталы
| [[Кения парламенті|Парламент]]
| [[Кения сенаты|Сенат]]
| [[Кения Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Кипр}}
| бір палаталы
| [[Кипр Республикасы парламенті|Өкілдер палатасы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Қырғызстан}}
| бір палаталы
| [[Жоғарғы Кеңес (Қырғызстан)|Жоғарғы Кеңес]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Кирибати}}
| бір палаталы
| [[Жиын палатасы (Кирибати)|Жиын палатасы]]
|
|
|
|- 
| {{Байрақ|Қытай}}
| бір палаталы
| [[Бүкілқытайлық халық өкілдерінің жиналысы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Солтүстік Корея}}
| бір палаталы
| [[КХДР Жоғарғы халық жиыны|Жоғарғы халық жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Оңтүстік Корея}}
| бір палаталы
| [[Корея Республикасының Ұлттық жиналысы|Ұлттық жиын]]
| 
| 
|&gt;
|-
| {{Байрақ|Колумбия}}
| екі палаталы
| [[Колумбия конгрессі|Конгресс]]
| [[Колумбия сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Колумбия)|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Конго Республикасы}}
| екі палаталы
| [[Конго Республикасы парламенті|Парламент]]
| [[Конго Республикасы сенаті|Сенат]]
| [[Конго Республикасы Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|-
| {{Байрақ|Коморлар}}
| бір палаталы
| [[Коморлар одағы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Коста-Рика}}
| бір палаталы
| [[Коста-Рика Заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Кот-д’Ивуар}}
| екі палаталы
| [[Кот-д’Ивуар парламенті|Парламент]]
| [[Кот-д’Ивуар сенаті |Сенат]]
| [[Ұлттық жиын (Кот-д’Ивуар)|Ұлттық жиын]]
|
|-
| {{Байрақ|Куба}}
| бір палаталы
| [[Халық билігінің ұлттық ассамблеясы (Куба)|Халық билігінің ұлттық ассамблеясы]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Кувейт}}
| бір палаталы
| [[Кувейт парламенті|Мәжіліс әл-Умма]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Латвия}}
| бір палаталы
| [[Латвия Сейм|Сейм]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Лаос}}
| бір палаталы
| [[Лаос парламенті|Ұлттық ассамблея]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Лесото}}
| екі палаталы
| [[Лесото парламенті|Парламент]]
| [[Лесото сенаты|Сенат]]
| [[Ұлттық жиын (Лесото)|Ұлттық жиын]]
|
|-
| {{Байрақ|Либерия}}
| екі палаталы
| [[Либерия парламенті|Парламент]]
| [[Либерия сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Либерия)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Ливан}}
| бір палаталы
| [[Ливан парламенті|Өкілдер палатасы]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Ливия}}
| бір палаталы
| [[Ливия өкілдер палатасы|Өкілдер палатасы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Литва}}
| бір палаталы
| [[Литва Сейм|Сейм]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Лихтенштейн}}
| бір палаталы
| [[Лихтенштейн Ландтаг|Ландтаг]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Люксембург}}
| бір палаталы
| [[Люксембург депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Маврикий}}
| бір палаталы
| [[Маврикия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Мавритания}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық жиын (Мавритания)|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Мадагаскар}}
| екі палаталы
| [[Мадагаскар парламенті|Парламент]]
| [[Мадагаскар сенаты|Сенат]]
| [[Мадагаскар Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| 
|-
| {{Байрақ|Солтүстік Македония}}
| бір палаталы
| [[Солтүстік Македония жиыны|Жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Малави}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық жиын (Малави)|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Малайзия}}
| екі палаталы
| [[Малайзия парламенті|Парламент]]
| [[Ұлт Үйі (Малайзия)|Ұлт Үйі]]
| [[Халық Үйі (Малайзия)|Халық Үйі]]
|
|-
| {{Байрақ|Мали}}
| бір палаталы
| [[Мали Ұлттық жиыны|Жиын]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Мальта}}
| бір палаталы
| [[Мальта парламенті|Өкілдер палатасы]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Мальдивтер}}
| бір палаталы
| [[Мальдивтер парламенті|Парламент]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Марокко}}
| екі палаталы
| [[Марокко парламенті|Парламент]]
| [[Кеңесшілер палатасы (Марокко)|Кеңесшілер палатасы]]
| [[Өкілдер палатасы (Марокко)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Маршалл аралдары}}
| бір палаталы
| [[Маршалл аралдарының заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Мексика}}
| екі палаталы
| [[Мексика конгрессі|Одақтас конгресс]]
| [[Мексика сенаты|Сенат]]
| [[Депутаттар палатасы (Мексика)|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Мозамбик}}
| бір палаталы
| [[Республика жиыны (Мозамбик)|Республика жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Молдова}}
| бір палаталы
| [[Молдова парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Монако}}
| бір палаталы
| [[Монако Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Моңғолия}}
| бір палаталы
| [[Мемлекеттік Ұлы хурал]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Мьянма}}
| екі палаталы
| [[Одақ ассамблеясы]]
| [[Ұлттар палатасы]]
| [[Өкілдер палатасы (Мьянма)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Намибия}}
| екі палаталы
| [[Намибия парламенті|Парламент]]
| [[Намибия Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]]
| [[Намибия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Науру}}
| бір палаталы
| [[Науру парламенті|Парламент]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Непал}}
| екі палаталы
| [[Непал парламенті|Парламент]]
| [[Непал Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| [[Өкілдер палатасы (Непал)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Нигер}}
| бір палаталы
| [[Нигер Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Нигерия}}
| екі палаталы
| [[Нигерия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| [[Нигерия сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Нигерия)|Өкілдер палатасы]]
| 
|-
| {{Байрақ|Нидерланд}}
| екі палаталы
| [[Басты штаттар (Нидерланд)|Басты штаттар]]
| [[Нидерланд сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Нидерланд)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Никарагуа}}
| бір палаталы
| [[Никарагуа Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Жаңа Зеландия}}
| бір палаталы
| [[Жаңа Зеландия парламенті|Парламент]]
|
| [[Өкілдер палатасы (Жаңа Зеландия)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Норвегия}}
| бір палаталы
| [[Стортинг]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Оман}}
| бір палаталы
| [[Оман парламенті|Мәжіліс аш-Шура]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Пәкістан}}
| екі палаталы
| [[Пәкістан парламенті|Мәжіліс-е Шура]]
| [[Пәкістан сенаты|Сенат]]
| [[Пәкістан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Палау}}
| екі палаталы
| [[Палау Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]]
| [[Палау сенаты|Сенат]]
| [[Палау делегаттар палатасы|Делегаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Панама}}
| бір палаталы
| [[Панама Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Папуа — Жаңа Гвинея}}
| бір палаталы
| [[Папуа — Жаңа Гвинея Ұлттық парламенті|Ұлттық парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Парагвай}}
| екі палаталы
| [[Парагвай конгрессі|Конгресс]]
| [[Парагвай сенаты|Сенат]]
| [[Парагвай депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Перу}}
| бір палаталы
| [[Перу Республикасы конгрессі|Республика конгрессі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Польша}}
| екі палаталы
| [[Польша Ұлттық жиыны|Ұлттық ассамблея]]
| [[Польша сенаты|Сенат]]
| [[Польша Республикасы Сейм|Сейм]]
|
|-
| {{Байрақ|Португалия}}
| бір палаталы
| [[Португалия Республика ассамблеясы|Республикасы ассамблеясы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Ресей}}
| екі палаталы
| [[Ресей Федералдық жиналысы|Федералдық жиналысы]]
| [[Ресей Федерация Кеңесі]]
| [[Мемлекеттік дума]]
| 
|-
| {{Байрақ|Руанда}}
| екі палаталы
| [[Руанда парламенті|Парламент]]
| [[Руанда сенаты|Сенат]]
| [[Руанда депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Румыния}}
| екі палаталы
| [[Румыния парламенті|Парламент]]
| [[Румыния сенаты|Сенат]]
| [[Румыния депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Сальвадор}}
| бір палаталы
| [[Сальвадор Заң шығарушы ассамблеясы|Заң шығарушы ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Самоа}}
| бір палаталы
| [[Самоа фоно|Фоно]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сан-Марино}}
| бір палаталы
| [[Сан-Мариноның Үлкен және Басты кеңесі|Үлкен және Басты кеңесі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сан-Томе және Принсипи}}
| бір палаталы
| [[Сан-Томе және Принсипи Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сауд Арабиясы}}
| бір палаталы, законосовещательный
| [[Мәжіліс аш-Шура (Сауд Арабиясы)|Мәжіліс аш-Шура]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сейшель аралдары}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық ассамблея (Сейшель аралдары)|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сенегал}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық жиын (Сенегал)|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сент-Винсент және Гренадиндер}}
| бір палаталы
| [[Сент-Винсент және Гренадиндер парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сент-Китс және Невис}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық жиын (Сент-Китс және Невис)|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сент-Люсия}}
| екі палаталы
| [[Сент-Люсия парламенті|Парламент]]
| [[Сент-Люсия сенаты|Сенат]]
| [[Сент-Люсия жиын үйі|Жиын үйі]]
|
|-
| {{Байрақ|Сербия}}
| бір палаталы
| [[Сербия халық жиыны|Скупщина]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сингапур}}
| бір палаталы
| [[Сингапур парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сирия}}
| бір палаталы
| [[Сирия Халық жиыны|Халық жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Словакия}}
| бір палаталы
| [[Словакия Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Словения}}
| екі палаталы
| [[Словения парламенті|Парламент]]
| [[Словения Мемлекеттік кеңесі|Мемлекеттік кеңес]]
| [[Словения Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Соломон аралдары}}
| бір палаталы
| [[Соломон аралдары парламенті|Ұлттық парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сомали}}
| екі палаталы
| [[Сомали федералды парламенті|Федералды парламент]]
| [[Сомали сенаты|Сенат]]
| [[Сомали Адамдар үйі|Адамдар үйі]]
| 
|-
| {{Байрақ|Судан}}
| екі палаталы
| [[Судан Ұлттық заң шығарушы жиыны|Ұлттық заң шығарушы жиыны]]
| [[Судан аймақтары кеңесі|Аймақтар кеңесі]]
| [[Судан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| 
|-
| {{Байрақ|Суринам}}
| бір палаталы
| [[Суринам Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сьерра-Леоне}}
| бір палаталы
| [[Сьерра-Леоне парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Тәжікстан}}
| екі палаталы
| [[Тәжікстан Жоғарғы Жиналысы|Ұлы Мәжіліс]]
| [[Тәжікстан Ұлттық Кеңесі|Ұлттық Мәжіліс]]
| [[Тәжікстан Өкілдер палатасы|Өкілдер Мәжілісі]]
|
|-
| {{Байрақ|Тайланд}}
| екі палаталы
| [[Тайланд Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| [[Тайланд сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Тайланд)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Танзания}}
| бір палаталы
| [[Танзания Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Того}}
| бір палаталы
| [[Того Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Тонга}}
| бір палаталы
| [[Тонга Заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Тринидад және Тобаго}}
| екі палаталы
| [[Тринидад және Тобаго парламенті|Парламент]]
| [[Тринидад және Тобаго сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Тринидад және Тобаго)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Тувалу}}
| бір палаталы
| [[Тувалу парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Тунис}}
| бір палаталы
| [[Тунис Халық өкілдері жиыны|Халық өкілдері жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Түрікменстан}}
| бір палаталы
| [[Түрікменстан Халық Мәслихаты|Халық Мәслихаты]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Түркия}}
| бір палаталы
| [[Түркияның Ұлы Ұлттық жиыны|Ұлы Ұлттық жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Уганда}}
| бір палаталы
| [[Уганда парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Өзбекстан}}
| екі палаталы
| [[Олий Мәжіліс|Ұлы Мәжіліс]]
| [[Олий Мәжілісінің Сенаты|Сенат]]
| [[Олий Мәжілісінің Заң шығару палатасы|Заң шығару палата]]
|
|-
| {{Байрақ|Украина}}
| бір палаталы
| [[Верховна Рада|Жоғарғы Рада]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Уругвай}}
| екі палаталы
| [[Уругвай Басты ассамблеясы|Басты ассамблея]]
| [[Уругвай сенаты|Сенат]]
| [[Уругвай депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Фиджи}}
| бір палаталы
| [[Фиджи парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Филиппиндер}}
| екі палаталы
| [[Филиппиндер конгрессі|Конгресс]]
| [[Филиппиндер сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Филиппиндер)|Өкілдер палатасы]]
| 
|-
| {{Байрақ|Финляндия}}
| бір палаталы
| [[Эдускунта]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Микронезия Федерациялық Штаттары}}
| бір палаталы
| [[Микронезия Федерациялық Штаттары конгрессі|Конгресс]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Франция}}
| екі палаталы
| [[Франция парламенті|Парламент]]
| [[Франция сенаты|Сенат]]
| [[Франция Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| 
|-
| {{Байрақ|Хорватия}}
| бір палаталы
| [[Сабор]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Орталық Африка Республикасы}}
| бір палаталы
| [[Орталық Африка Республикасы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Чад}}
| бір палаталы
| [[Чад парламенті|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Черногория}}
| бір палаталы
| [[Черногория парламенті|Скупщина]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Чехия}}
| екі палаталы
| [[Чехия парламенті|Парламент]]
| [[Чехия сенаты|Сенат]]
| [[Чехия Республикасы Парламентінің депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Чили}}
| екі палаталы
| [[Чили Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]]
| [[Чили сенаты|Сенат]]
| [[Чили депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Швейцария}}
| екі палаталы
| [[Швейцария федералды жиыны|Федералды жиын]]
| [[Швейцария кантондары кеңесі|Кантондар кеңесі]]
| [[Швейцария Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]]
|
|-
| {{Байрақ|Швеция}}
| бір палаталы
| [[Риксдаг]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Шри-Ланка}}
| бір палаталы
| [[Шри-Ланка парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Эквадор}}
| бір палаталы
| [[Эквадор Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Экваторлық Гвинея}}
| екі палаталы
| [[Экваторлық Гвинея парламенті|Парламент]]
| [[Экваторлық Гвинея сенаты|Сенат]]
| [[Депутаттар палатасы (Экваторлық Гвинея)|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Эритрея}}
| бір палаталы
| [[Эритрея парламенті|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Эсватини}}
| екі палаталы
| [[Эсватини парламенті|Парламент]]
| [[Эсватини сенаты|Сенат]]
| [[Эсватини Жиын үйі|Жиын үйі]]
| 
|-
| {{Байрақ|Эстония}}
| бір палаталы
| [[Рийгикогу]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Эфиопия}}
| екі палаталы
| [[Эфиопия парламенті|Парламент]]
| [[Федерация кеңесі (Эфиопия)|Федерация кеңесі]]
| [[Халық өкілдері палатасы (Эфиопия)|Халық өкілдері палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Оңтүстік Африка Республикасы}}
| екі палаталы
| [[Оңтүстік Африка Республикасы парламенті|Парламент]]
| [[Аймақтардың Ұлттық кеңесі]]
| [[Оңтүстік Африка Республикасы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Оңтүстік Судан}}
| екі палаталы
| [[Оңтүстік Судан Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| [[Оңтүстік Судан аймақтары кеңесі|Аймақтар кеңесі]]
| [[Оңтүстік Суданның Ұлттық Заң шығарушы Ассамблеясы|Ұлттық Заң шығарушы ассамблея]]
|
|- 
| {{Байрақ|Ямайка}}
| екі палаталы
| [[Ямайка парламенті|Парламент]]
| [[Ямайка сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Ямайка)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Жапония}}
| екі палаталы
| [[Жапония парламенті|Коккай]]
| [[Жапония Парламентінің Кеңесшілер палатасы|Кеңесшілер палатасы]]
| [[Өкілдер палатасы (Жапония)|Өкілдер палатасы]]
|
|}</text>
      <sha1>2hev1jhkdod8hohae66wp1on6iixna3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654674</id>
      <parentid>3654671</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T18:02:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3654674</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40045" sha1="90o4gkvjildossz36o39rhj4jv0rgoy" xml:space="preserve">'''Парламенттер''' — жергілікті бір жер тұрақтаған жұртшылықтардағы заң шығарушы органдар.

== Халықаралық деңгейде танылған мемлекеттердің парламенттері ==
{{Ілеспе тақырыпша}}
{| class=&quot;wikitable sortable sticky-header&quot;
|- bgcolor=&quot;#cccccc&quot;
!Мемлекет
!Түрі
!Атауы
!Жоғарғы палата
!Төменгі палата
!Сайлау жүйесі
|-
| {{Байрақ|АҚШ}}
| екі палаталы
| [[АҚШ Конгрессі|Конгресс]]
| [[АҚШ Сенаты|Сенат]]
| [[АҚШ Өкілдер палатасы|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Албания}}
| бір палаталы
| [[Албания парламенті|Кувенд]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Алжир}}
| екі палаталы
| [[Алжир парламенті|Парламент]]
| [[Ұлт кеңесі (Алжир)|Ұлт кеңесі]]
| [[Алжир Ұлттық халық ассамблеясы|Ұлттық халық жиыны]]
|
|-
| {{Байрақ|Ангола}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық ассамблея (Ангола)|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Андорра}}
| бір палаталы
| [[Андорра Генералды кеңесі|Генералды кеңесі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Антигуа және Барбуда}}
| екі палаталы
| [[Антигуа және Барбуда парламенті|Парламент]]
| [[Антигуа және Барбуда сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Антигуа және Барбуда)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Аргентина}}
| екі палаталы
| [[Аргентина Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]]
| [[Аргентина сенаты|Сенат]]
| [[Аргентина депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Армения}}
| бір палаталы
| [[Армения Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Ауғанстан}}
| бір палаталы
| [[Рахбари Шура]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Аустралия}}
| екі палаталы
| [[Аустралия парламенті|Парламент]]
| [[Сенат (Аустралия)|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Аустралия)|Өкілдер палатасы]]
| 
|-
| {{Байрақ|Аустрия}}
| екі палаталы
| [[Аустрия парламенті|Федералды жиын]]
| [[Бундесрат (Аустрия)|Бундесрат]]
| [[Аустрия Ұлттық кеңесі|Ұлтрат]]
|
|-
| {{Байрақ|Әзербайжан}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық Мәжіліс (Әзербайжан)|Милли Мәжіліс]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Біріккен Араб Әмірліктері}}
| бір палаталы
| [[Федералды ұлттық кеңес]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Багам аралдары}}
| екі палаталы
| [[Багам аралдары парламенті|Парламент]]
| [[Багам аралдары сенаты|Сенат]]
| [[Багам аралдары жиын палатасы|Жиын палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Бангладеш}}
| бір палаталы
| [[Бангладеш Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Барбадос}}
| екі палаталы
| [[Барбадос парламенті|Парламент]]
| [[Барбадос сенаты|Сенат]]
| [[Барбадос Жиын палатасы|Жиын палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Бахрейн}}
| екі палаталы
| [[Бахрейн Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| [[Мәжіліс кеңесі (Бахрейн)|Мәжіліс кеңесі]]
| [[Өкілдер кеңесі (Бахрейн)|Өкілдер кеңесі]]
|
|-
| {{Байрақ|Беларусь}}
| екі палаталы
| [[Беларусь Республикасының Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| [[Республика кеңесі (Беларусь)|Республика кеңесі]]
| [[Өкілдер палатасы (Беларусь)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Белиз}}
| екі палаталы
| [[Белиз Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| [[Сенат (Белиз)|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Белиз)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Бельгия}}
| екі палаталы
| [[Бельгия федералды парламенті|Федералды парламенті]]
| [[Бельгия сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Бельгия)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Бенин}}
| бір палаталы
| [[Бенин Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Болгария}}
| бір палаталы
| [[Болгария халық жиыны|Халық жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Боливия}}
| екі палаталы
| [[Боливия парламенті|Заң шығарушы ассамблея]]
| [[Боливия сенаторлар палатасы|Сенат]]
| [[Боливия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Босния және Герцеговина}}
| екі палаталы
| [[Босния және Герцеговина Парламенттік ассамблеясы|Парламенттік ассамблея]]
| [[Халықтар палатасы (Босния және Герцеговина)|Халықтар палатасы]]
| [[Өкілдер палатасы (Босния және Герцеговина)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Ботсвана}}
| бір палаталы
| [[Ботсвана парламенті|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Бразилия}}
| екі палаталы
| [[Бразилия Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]]
| [[Бразилия Федералды сенаты|Федералды сенаты]]
| [[Бразилия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Бруней}}
| бір палаталы
| [[Бруней парламенті|Заң шығарушы кеңес]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Буркина-Фасо}}
| бір палаталы
| [[Буркина-Фасо Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Бурунди}}
| екі палаталы
| [[Бурунди парламенті|Парламент]]
| [[Бурунди сенаты|Сенат]]
| [[Бурунди Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|-
| {{Байрақ|Бутан}}
| екі палаталы
| [[Бутан парламенті|Цонгду]]
| [[Бутан Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]]
| [[Бутан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Вануату}}
| бір палаталы
| [[Вануату парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Ватикан}}
| бір палаталы
| [[Ватикан қала-мемлекеті істері жөніндегі Папа комиссиясы|Ватикан істері жөніндегі Папа комиссиясы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Ұлыбритания}}
| екі палаталы
| [[Ұлыбритания парламенті|Парламент]]
| [[Лордтар палатасы]]
| [[Ұлыбритания Қауымдар палатасы|Қауымдар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Мажарстан}}
| бір палаталы
| [[Мемлекеттік жиын (Мажарстан)|Мемлекеттік жиын]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Венесуэла}}
| бір палаталы
| [[Венесуэла Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Шығыс Тимор}}
| бір палаталы
| [[Шығыс Тимор парламенті|Парламент]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Вьетнам}}
| бір палаталы
| [[Вьетнам Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Габон}}
| екі палаталы
| [[Габон парламенті|Парламент]]
| [[Габон сенаты|Сенат]]
| [[Габон Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| 
|-
| {{Байрақ|Гаити}}
| екі палаталы
| [[Гаити парламенті|Парламент]]
| [[Сенат (Гаити)|Сенат]]
| [[Депутаттар палатасы (Гаити)|Депутаттар палатасы]]
| 
|-
| {{Байрақ|Гайана}}
| бір палаталы
| [[Гайана Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| 
| 
| 
|-
| {{Байрақ|Гамбия}}
| бір палаталы
| [[Гамбия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Гана}}
| бір палаталы
| [[Гана парламенті|Парламент]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Гватемала}}
| бір палаталы
| [[Гватемала Республикасының Конгресі|Конгресс]]
| 
| 
| 
|-
| {{Байрақ|Гвинея}}
| бір палаталы
| [[Гвинея Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Гвинея-Бисау}}
| бір палаталы
| [[Гвинея-Бисау Ұлттық халық жиыны|Ұлттық халық жиыны]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Германия}}
| екі палаталы
| [[Федералды жиын (Германия)|Федералды жиын]]
| [[Бундесрат]]
| [[Бундестаг]]
| 
|-
| {{Байрақ|Гондурас}}
| бір палаталы
| [[Гондурас Ұлттық Конгрессі|Конгресс]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Гренада}}
| екі палаталы
| [[Гренада парламенті|Парламент]]
| [[Гренада сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Гренада)|Өкілдер палатасы]]
| 
|-
| {{Байрақ|Грекия}}
| бір палаталы
| [[Грекия парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Грузия}}
| бір палаталы
| [[Грузия парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
|-
| {{Байрақ|Дания}}
| бір палаталы
| [[Фолькетинг]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Конго Демократиялық Республикасы}}
| екі палаталы
| [[Конго ДР парламенті|Парламент]]
| [[Конго ДР сенаты|Сенат]]
| [[Конго ДР Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Джибути}}
| бір палаталы
| [[Джибути Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Доминика}}
| бір палаталы
| [[Доминика жиын палатасы|Жиын палатасы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Доминикан Республикасы}}
| екі палаталы
| [[Доминикан Республикасы парламенті|Конгресс]]
| [[Доминикан Республикасы сенаты|Сенат]]
| [[Доминикан Республикасы депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Мысыр}}
| екі палаталы
| [[Мысыр парламенті|Парламент]]
| [[Мысыр сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Мысыр)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Замбия}}
| бір палаталы
| [[Замбия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| 
| 
| 
|-
| {{Байрақ|Зимбабве}}
| екі палаталы
| [[Зимбабве парламенті|Парламент]]
| [[Зимбабве сенаті|Сенат]]
| [[Зимбабве Жиын палатасы|Жиын палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Израиль}}
| бір палаталы
| [[Кнессет]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Үндістан}}
| екі палаталы
| [[Үндістан парламенті|Сансад]]
| [[Раджия сабха]]
| [[Лок сабха]]
| 
|-
| {{Байрақ|Индонезия}}
| екі палаталы
| [[Халықтық консультативтік конгресс]]
| [[Аймақтық өкілдер кеңесі]]
| [[Халықтық өкілдер кеңесі (Индонезия)|Халықтық өкілдер кеңесі]] 
|
|-
| {{Байрақ|Иордания}}
| екі палаталы
| [[Иордания Халық жиыны|Мәжіліс]]
| [[Иордания Аяндар жиыны|Аяндар жиыны]]
| [[Өкілдер палатасы (Иордания)|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Ирак}}
| бір палаталы (уақытша)
| [[Ирак Өкілдер кеңесі|Өкілдер кеңесі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Иран}}
| бір палаталы
| [[Исламдық Мәжіліс кеңесі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Ирландия}}
| екі палаталы
| [[Ирландия парламенті|Ойряхтас]]
| [[Ирландия сенаты]]
| [[Ирландия Өкілдер палатасы|Дойл Ерен]]
|
|-
| {{Байрақ|Исландия}}
| бір палаталы
| [[Парламент Исландии|Альтинг]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Испания}}
| екі палаталы
| [[Испания Басты кортестері|Басты кортестер]]
| [[Испания сенаты|Сенат]]
| [[Депутаттар конгресі|Депутаттар конгресі]]
|
|-
| {{Байрақ|Италия}}
| екі палаталы
| [[Италия парламенті|Парламент]]
| [[Италия сенаты|Сенат]]
| [[Италия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Йемен}}
| бір палаталы
| [[Өкілдер палатасы (Йемен)|Өкілдер палатасы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Кабо-Верде}}
| бір палаталы
| [[Кабо-Верде Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Қазақстан}}
| екі палаталы
| [[Қазақстан Республикасының Парламенті|Парламент]]
| [[Қазақстан Парламентінің Сенаты|Сенат]]
| [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]]
| 
|-
| {{Байрақ|Камбоджа}}
| екі палаталы
| [[Камбоджа парламенті|Парламент]]
| [[Камбоджа сенаты|Сенат]]
| [[Камбоджа Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Камерун}}
| екі палаталы
| [[Камерун парламенті|Парламент]]
| [[Камерун сенаты|Сенат]]
| [[Камерун Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|-
| {{Байрақ|Канада}}
| екі палаталы
| [[Канада парламенті|Парламент]]
| [[Канада сенаты|Сенат]]
| [[Канада Қауымдары палатасы|Қауымдар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Катар}}
| бір палаталы
| [[Катар Мәжіліс кеңесі|Мәжіліс кеңесі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Кения}}
| екі палаталы
| [[Кения парламенті|Парламент]]
| [[Кения сенаты|Сенат]]
| [[Кения Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Кипр}}
| бір палаталы
| [[Кипр Республикасы парламенті|Өкілдер палатасы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Қырғызстан}}
| бір палаталы
| [[Жоғарғы Кеңес (Қырғызстан)|Жоғарғы Кеңес]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Кирибати}}
| бір палаталы
| [[Жиын палатасы (Кирибати)|Жиын палатасы]]
|
|
|
|- 
| {{Байрақ|Қытай}}
| бір палаталы
| [[Бүкілқытайлық халық өкілдерінің жиналысы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Солтүстік Корея}}
| бір палаталы
| [[КХДР Жоғарғы халық жиыны|Жоғарғы халық жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Оңтүстік Корея}}
| бір палаталы
| [[Корея Республикасының Ұлттық жиналысы|Ұлттық жиын]]
| 
| 
|&gt;
|-
| {{Байрақ|Колумбия}}
| екі палаталы
| [[Колумбия конгрессі|Конгресс]]
| [[Колумбия сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Колумбия)|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Конго Республикасы}}
| екі палаталы
| [[Конго Республикасы парламенті|Парламент]]
| [[Конго Республикасы сенаті|Сенат]]
| [[Конго Республикасы Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|-
| {{Байрақ|Коморлар}}
| бір палаталы
| [[Коморлар одағы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Коста-Рика}}
| бір палаталы
| [[Коста-Рика Заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Кот-д’Ивуар}}
| екі палаталы
| [[Кот-д’Ивуар парламенті|Парламент]]
| [[Кот-д’Ивуар сенаті |Сенат]]
| [[Ұлттық жиын (Кот-д’Ивуар)|Ұлттық жиын]]
|
|-
| {{Байрақ|Куба}}
| бір палаталы
| [[Халық билігінің ұлттық ассамблеясы (Куба)|Халық билігінің ұлттық ассамблеясы]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Кувейт}}
| бір палаталы
| [[Кувейт парламенті|Мәжіліс әл-Умма]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Латвия}}
| бір палаталы
| [[Латвия Сейм|Сейм]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Лаос}}
| бір палаталы
| [[Лаос парламенті|Ұлттық ассамблея]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Лесото}}
| екі палаталы
| [[Лесото парламенті|Парламент]]
| [[Лесото сенаты|Сенат]]
| [[Ұлттық жиын (Лесото)|Ұлттық жиын]]
|
|-
| {{Байрақ|Либерия}}
| екі палаталы
| [[Либерия парламенті|Парламент]]
| [[Либерия сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Либерия)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Ливан}}
| бір палаталы
| [[Ливан парламенті|Өкілдер палатасы]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Ливия}}
| бір палаталы
| [[Ливия өкілдер палатасы|Өкілдер палатасы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Литва}}
| бір палаталы
| [[Литва Сейм|Сейм]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Лихтенштейн}}
| бір палаталы
| [[Лихтенштейн Ландтаг|Ландтаг]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Люксембург}}
| бір палаталы
| [[Люксембург депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Маврикий}}
| бір палаталы
| [[Маврикия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Мавритания}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық жиын (Мавритания)|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Мадагаскар}}
| екі палаталы
| [[Мадагаскар парламенті|Парламент]]
| [[Мадагаскар сенаты|Сенат]]
| [[Мадагаскар Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| 
|-
| {{Байрақ|Солтүстік Македония}}
| бір палаталы
| [[Солтүстік Македония жиыны|Жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Малави}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық жиын (Малави)|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Малайзия}}
| екі палаталы
| [[Малайзия парламенті|Парламент]]
| [[Ұлт Үйі (Малайзия)|Ұлт Үйі]]
| [[Халық Үйі (Малайзия)|Халық Үйі]]
|
|-
| {{Байрақ|Мали}}
| бір палаталы
| [[Мали Ұлттық жиыны|Жиын]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Мальта}}
| бір палаталы
| [[Мальта парламенті|Өкілдер палатасы]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Мальдивтер}}
| бір палаталы
| [[Мальдивтер парламенті|Парламент]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Марокко}}
| екі палаталы
| [[Марокко парламенті|Парламент]]
| [[Кеңесшілер палатасы (Марокко)|Кеңесшілер палатасы]]
| [[Өкілдер палатасы (Марокко)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Маршалл аралдары}}
| бір палаталы
| [[Маршалл аралдарының заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Мексика}}
| екі палаталы
| [[Мексика конгрессі|Одақтас конгресс]]
| [[Мексика сенаты|Сенат]]
| [[Депутаттар палатасы (Мексика)|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Мозамбик}}
| бір палаталы
| [[Республика жиыны (Мозамбик)|Республика жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Молдова}}
| бір палаталы
| [[Молдова парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Монако}}
| бір палаталы
| [[Монако Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Моңғолия}}
| бір палаталы
| [[Мемлекеттік Ұлы хурал]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Мьянма}}
| екі палаталы
| [[Одақ ассамблеясы]]
| [[Ұлттар палатасы]]
| [[Өкілдер палатасы (Мьянма)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Намибия}}
| екі палаталы
| [[Намибия парламенті|Парламент]]
| [[Намибия Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]]
| [[Намибия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Науру}}
| бір палаталы
| [[Науру парламенті|Парламент]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Непал}}
| екі палаталы
| [[Непал парламенті|Парламент]]
| [[Непал Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| [[Өкілдер палатасы (Непал)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Нигер}}
| бір палаталы
| [[Нигер Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Нигерия}}
| екі палаталы
| [[Нигерия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| [[Нигерия сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Нигерия)|Өкілдер палатасы]]
| 
|-
| {{Байрақ|Нидерланд}}
| екі палаталы
| [[Басты штаттар (Нидерланд)|Басты штаттар]]
| [[Нидерланд сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Нидерланд)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Никарагуа}}
| бір палаталы
| [[Никарагуа Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Жаңа Зеландия}}
| бір палаталы
| [[Жаңа Зеландия парламенті|Парламент]]
|
| [[Өкілдер палатасы (Жаңа Зеландия)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Норвегия}}
| бір палаталы
| [[Стортинг]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Оман}}
| бір палаталы
| [[Оман парламенті|Мәжіліс аш-Шура]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Пәкістан}}
| екі палаталы
| [[Пәкістан парламенті|Мәжіліс-е Шура]]
| [[Пәкістан сенаты|Сенат]]
| [[Пәкістан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Палау}}
| екі палаталы
| [[Палау Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]]
| [[Палау сенаты|Сенат]]
| [[Палау делегаттар палатасы|Делегаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Панама}}
| бір палаталы
| [[Панама Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Папуа — Жаңа Гвинея}}
| бір палаталы
| [[Папуа — Жаңа Гвинея Ұлттық парламенті|Ұлттық парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Парагвай}}
| екі палаталы
| [[Парагвай конгрессі|Конгресс]]
| [[Парагвай сенаты|Сенат]]
| [[Парагвай депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Перу}}
| бір палаталы
| [[Перу Республикасы конгрессі|Республика конгрессі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Польша}}
| екі палаталы
| [[Польша Ұлттық жиыны|Ұлттық ассамблея]]
| [[Польша сенаты|Сенат]]
| [[Польша Республикасы Сейм|Сейм]]
|
|-
| {{Байрақ|Португалия}}
| бір палаталы
| [[Португалия Республика ассамблеясы|Республикасы ассамблеясы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Ресей}}
| екі палаталы
| [[Ресей Федералдық жиналысы|Федералдық жиналысы]]
| [[Ресей Федерация Кеңесі]]
| [[Мемлекеттік дума]]
| 
|-
| {{Байрақ|Руанда}}
| екі палаталы
| [[Руанда парламенті|Парламент]]
| [[Руанда сенаты|Сенат]]
| [[Руанда депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Румыния}}
| екі палаталы
| [[Румыния парламенті|Парламент]]
| [[Румыния сенаты|Сенат]]
| [[Румыния депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Сальвадор}}
| бір палаталы
| [[Сальвадор Заң шығарушы ассамблеясы|Заң шығарушы ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Самоа}}
| бір палаталы
| [[Самоа фоно|Фоно]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сан-Марино}}
| бір палаталы
| [[Сан-Мариноның Үлкен және Басты кеңесі|Үлкен және Басты кеңесі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сан-Томе және Принсипи}}
| бір палаталы
| [[Сан-Томе және Принсипи Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сауд Арабиясы}}
| бір палаталы, законосовещательный
| [[Мәжіліс аш-Шура (Сауд Арабиясы)|Мәжіліс аш-Шура]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сейшель аралдары}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық ассамблея (Сейшель аралдары)|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сенегал}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық жиын (Сенегал)|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сент-Винсент және Гренадиндер}}
| бір палаталы
| [[Сент-Винсент және Гренадиндер парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сент-Китс және Невис}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық жиын (Сент-Китс және Невис)|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сент-Люсия}}
| екі палаталы
| [[Сент-Люсия парламенті|Парламент]]
| [[Сент-Люсия сенаты|Сенат]]
| [[Сент-Люсия жиын үйі|Жиын үйі]]
|
|-
| {{Байрақ|Сербия}}
| бір палаталы
| [[Сербия халық жиыны|Скупщина]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сингапур}}
| бір палаталы
| [[Сингапур парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сирия}}
| бір палаталы
| [[Сирия Халық жиыны|Халық жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Словакия}}
| бір палаталы
| [[Словакия Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Словения}}
| екі палаталы
| [[Словения парламенті|Парламент]]
| [[Словения Мемлекеттік кеңесі|Мемлекеттік кеңес]]
| [[Словения Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Соломон аралдары}}
| бір палаталы
| [[Соломон аралдары парламенті|Ұлттық парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сомали}}
| екі палаталы
| [[Сомали федералды парламенті|Федералды парламент]]
| [[Сомали сенаты|Сенат]]
| [[Сомали Адамдар үйі|Адамдар үйі]]
| 
|-
| {{Байрақ|Судан}}
| екі палаталы
| [[Судан Ұлттық заң шығарушы жиыны|Ұлттық заң шығарушы жиыны]]
| [[Судан аймақтары кеңесі|Аймақтар кеңесі]]
| [[Судан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| 
|-
| {{Байрақ|Суринам}}
| бір палаталы
| [[Суринам Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сьерра-Леоне}}
| бір палаталы
| [[Сьерра-Леоне парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Тәжікстан}}
| екі палаталы
| [[Тәжікстан Жоғарғы Жиналысы|Ұлы Мәжіліс]]
| [[Тәжікстан Ұлттық Кеңесі|Ұлттық Мәжіліс]]
| [[Тәжікстан Өкілдер палатасы|Өкілдер Мәжілісі]]
|
|-
| {{Байрақ|Тайланд}}
| екі палаталы
| [[Тайланд Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| [[Тайланд сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Тайланд)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Танзания}}
| бір палаталы
| [[Танзания Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Того}}
| бір палаталы
| [[Того Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Тонга}}
| бір палаталы
| [[Тонга Заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Тринидад және Тобаго}}
| екі палаталы
| [[Тринидад және Тобаго парламенті|Парламент]]
| [[Тринидад және Тобаго сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Тринидад және Тобаго)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Тувалу}}
| бір палаталы
| [[Тувалу парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Тунис}}
| бір палаталы
| [[Тунис Халық өкілдері жиыны|Халық өкілдері жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Түрікменстан}}
| бір палаталы
| [[Түрікменстан Халық Мәслихаты|Халық Мәслихаты]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Түркия}}
| бір палаталы
| [[Түркияның Ұлы Ұлттық жиыны|Ұлы Ұлттық жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Уганда}}
| бір палаталы
| [[Уганда парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Өзбекстан}}
| екі палаталы
| [[Олий Мәжіліс|Ұлы Мәжіліс]]
| [[Олий Мәжілісінің Сенаты|Сенат]]
| [[Олий Мәжілісінің Заң шығару палатасы|Заң шығару палата]]
|
|-
| {{Байрақ|Украина}}
| бір палаталы
| [[Верховна Рада|Жоғарғы Рада]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Уругвай}}
| екі палаталы
| [[Уругвай Басты ассамблеясы|Басты ассамблея]]
| [[Уругвай сенаты|Сенат]]
| [[Уругвай депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Фиджи}}
| бір палаталы
| [[Фиджи парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Филиппиндер}}
| екі палаталы
| [[Филиппиндер конгрессі|Конгресс]]
| [[Филиппиндер сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Филиппиндер)|Өкілдер палатасы]]
| 
|-
| {{Байрақ|Финляндия}}
| бір палаталы
| [[Эдускунта]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Микронезия Федерациялық Штаттары}}
| бір палаталы
| [[Микронезия Федерациялық Штаттары конгрессі|Конгресс]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Франция}}
| екі палаталы
| [[Франция парламенті|Парламент]]
| [[Франция сенаты|Сенат]]
| [[Франция Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| 
|-
| {{Байрақ|Хорватия}}
| бір палаталы
| [[Сабор]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Орталық Африка Республикасы}}
| бір палаталы
| [[Орталық Африка Республикасы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Чад}}
| бір палаталы
| [[Чад парламенті|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Черногория}}
| бір палаталы
| [[Черногория парламенті|Скупщина]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Чехия}}
| екі палаталы
| [[Чехия парламенті|Парламент]]
| [[Чехия сенаты|Сенат]]
| [[Чехия Республикасы Парламентінің депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Чили}}
| екі палаталы
| [[Чили Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]]
| [[Чили сенаты|Сенат]]
| [[Чили депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Швейцария}}
| екі палаталы
| [[Швейцария федералды жиыны|Федералды жиын]]
| [[Швейцария кантондары кеңесі|Кантондар кеңесі]]
| [[Швейцария Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]]
|
|-
| {{Байрақ|Швеция}}
| бір палаталы
| [[Риксдаг]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Шри-Ланка}}
| бір палаталы
| [[Шри-Ланка парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Эквадор}}
| бір палаталы
| [[Эквадор Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Экваторлық Гвинея}}
| екі палаталы
| [[Экваторлық Гвинея парламенті|Парламент]]
| [[Экваторлық Гвинея сенаты|Сенат]]
| [[Депутаттар палатасы (Экваторлық Гвинея)|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Эритрея}}
| бір палаталы
| [[Эритрея парламенті|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Эсватини}}
| екі палаталы
| [[Эсватини парламенті|Парламент]]
| [[Эсватини сенаты|Сенат]]
| [[Эсватини Жиын үйі|Жиын үйі]]
| 
|-
| {{Байрақ|Эстония}}
| бір палаталы
| [[Рийгикогу]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Эфиопия}}
| екі палаталы
| [[Эфиопия парламенті|Парламент]]
| [[Федерация кеңесі (Эфиопия)|Федерация кеңесі]]
| [[Халық өкілдері палатасы (Эфиопия)|Халық өкілдері палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Оңтүстік Африка Республикасы}}
| екі палаталы
| [[Оңтүстік Африка Республикасы парламенті|Парламент]]
| [[Аймақтардың Ұлттық кеңесі]]
| [[Оңтүстік Африка Республикасы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Оңтүстік Судан}}
| екі палаталы
| [[Оңтүстік Судан Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| [[Оңтүстік Судан аймақтары кеңесі|Аймақтар кеңесі]]
| [[Оңтүстік Суданның Ұлттық Заң шығарушы Ассамблеясы|Ұлттық Заң шығарушы ассамблея]]
|
|- 
| {{Байрақ|Ямайка}}
| екі палаталы
| [[Ямайка парламенті|Парламент]]
| [[Ямайка сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Ямайка)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Жапония}}
| екі палаталы
| [[Жапония парламенті|Коккай]]
| [[Жапония Парламентінің Кеңесшілер палатасы|Кеңесшілер палатасы]]
| [[Өкілдер палатасы (Жапония)|Өкілдер палатасы]]
|
|}</text>
      <sha1>90o4gkvjildossz36o39rhj4jv0rgoy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654675</id>
      <parentid>3654674</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T18:02:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3654675</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40043" sha1="k87ngissjwp0i374fr4lbuh8s3oqkoi" xml:space="preserve">'''Парламенттер''' — белгілі бір жерге тұрақтаған жұртшылықтардағы заң шығарушы органдар.

== Халықаралық деңгейде танылған мемлекеттердің парламенттері ==
{{Ілеспе тақырыпша}}
{| class=&quot;wikitable sortable sticky-header&quot;
|- bgcolor=&quot;#cccccc&quot;
!Мемлекет
!Түрі
!Атауы
!Жоғарғы палата
!Төменгі палата
!Сайлау жүйесі
|-
| {{Байрақ|АҚШ}}
| екі палаталы
| [[АҚШ Конгрессі|Конгресс]]
| [[АҚШ Сенаты|Сенат]]
| [[АҚШ Өкілдер палатасы|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Албания}}
| бір палаталы
| [[Албания парламенті|Кувенд]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Алжир}}
| екі палаталы
| [[Алжир парламенті|Парламент]]
| [[Ұлт кеңесі (Алжир)|Ұлт кеңесі]]
| [[Алжир Ұлттық халық ассамблеясы|Ұлттық халық жиыны]]
|
|-
| {{Байрақ|Ангола}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық ассамблея (Ангола)|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Андорра}}
| бір палаталы
| [[Андорра Генералды кеңесі|Генералды кеңесі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Антигуа және Барбуда}}
| екі палаталы
| [[Антигуа және Барбуда парламенті|Парламент]]
| [[Антигуа және Барбуда сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Антигуа және Барбуда)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Аргентина}}
| екі палаталы
| [[Аргентина Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]]
| [[Аргентина сенаты|Сенат]]
| [[Аргентина депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Армения}}
| бір палаталы
| [[Армения Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Ауғанстан}}
| бір палаталы
| [[Рахбари Шура]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Аустралия}}
| екі палаталы
| [[Аустралия парламенті|Парламент]]
| [[Сенат (Аустралия)|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Аустралия)|Өкілдер палатасы]]
| 
|-
| {{Байрақ|Аустрия}}
| екі палаталы
| [[Аустрия парламенті|Федералды жиын]]
| [[Бундесрат (Аустрия)|Бундесрат]]
| [[Аустрия Ұлттық кеңесі|Ұлтрат]]
|
|-
| {{Байрақ|Әзербайжан}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық Мәжіліс (Әзербайжан)|Милли Мәжіліс]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Біріккен Араб Әмірліктері}}
| бір палаталы
| [[Федералды ұлттық кеңес]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Багам аралдары}}
| екі палаталы
| [[Багам аралдары парламенті|Парламент]]
| [[Багам аралдары сенаты|Сенат]]
| [[Багам аралдары жиын палатасы|Жиын палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Бангладеш}}
| бір палаталы
| [[Бангладеш Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Барбадос}}
| екі палаталы
| [[Барбадос парламенті|Парламент]]
| [[Барбадос сенаты|Сенат]]
| [[Барбадос Жиын палатасы|Жиын палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Бахрейн}}
| екі палаталы
| [[Бахрейн Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| [[Мәжіліс кеңесі (Бахрейн)|Мәжіліс кеңесі]]
| [[Өкілдер кеңесі (Бахрейн)|Өкілдер кеңесі]]
|
|-
| {{Байрақ|Беларусь}}
| екі палаталы
| [[Беларусь Республикасының Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| [[Республика кеңесі (Беларусь)|Республика кеңесі]]
| [[Өкілдер палатасы (Беларусь)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Белиз}}
| екі палаталы
| [[Белиз Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| [[Сенат (Белиз)|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Белиз)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Бельгия}}
| екі палаталы
| [[Бельгия федералды парламенті|Федералды парламенті]]
| [[Бельгия сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Бельгия)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Бенин}}
| бір палаталы
| [[Бенин Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Болгария}}
| бір палаталы
| [[Болгария халық жиыны|Халық жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Боливия}}
| екі палаталы
| [[Боливия парламенті|Заң шығарушы ассамблея]]
| [[Боливия сенаторлар палатасы|Сенат]]
| [[Боливия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Босния және Герцеговина}}
| екі палаталы
| [[Босния және Герцеговина Парламенттік ассамблеясы|Парламенттік ассамблея]]
| [[Халықтар палатасы (Босния және Герцеговина)|Халықтар палатасы]]
| [[Өкілдер палатасы (Босния және Герцеговина)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Ботсвана}}
| бір палаталы
| [[Ботсвана парламенті|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Бразилия}}
| екі палаталы
| [[Бразилия Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]]
| [[Бразилия Федералды сенаты|Федералды сенаты]]
| [[Бразилия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Бруней}}
| бір палаталы
| [[Бруней парламенті|Заң шығарушы кеңес]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Буркина-Фасо}}
| бір палаталы
| [[Буркина-Фасо Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Бурунди}}
| екі палаталы
| [[Бурунди парламенті|Парламент]]
| [[Бурунди сенаты|Сенат]]
| [[Бурунди Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|-
| {{Байрақ|Бутан}}
| екі палаталы
| [[Бутан парламенті|Цонгду]]
| [[Бутан Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]]
| [[Бутан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Вануату}}
| бір палаталы
| [[Вануату парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Ватикан}}
| бір палаталы
| [[Ватикан қала-мемлекеті істері жөніндегі Папа комиссиясы|Ватикан істері жөніндегі Папа комиссиясы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Ұлыбритания}}
| екі палаталы
| [[Ұлыбритания парламенті|Парламент]]
| [[Лордтар палатасы]]
| [[Ұлыбритания Қауымдар палатасы|Қауымдар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Мажарстан}}
| бір палаталы
| [[Мемлекеттік жиын (Мажарстан)|Мемлекеттік жиын]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Венесуэла}}
| бір палаталы
| [[Венесуэла Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Шығыс Тимор}}
| бір палаталы
| [[Шығыс Тимор парламенті|Парламент]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Вьетнам}}
| бір палаталы
| [[Вьетнам Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Габон}}
| екі палаталы
| [[Габон парламенті|Парламент]]
| [[Габон сенаты|Сенат]]
| [[Габон Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| 
|-
| {{Байрақ|Гаити}}
| екі палаталы
| [[Гаити парламенті|Парламент]]
| [[Сенат (Гаити)|Сенат]]
| [[Депутаттар палатасы (Гаити)|Депутаттар палатасы]]
| 
|-
| {{Байрақ|Гайана}}
| бір палаталы
| [[Гайана Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| 
| 
| 
|-
| {{Байрақ|Гамбия}}
| бір палаталы
| [[Гамбия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Гана}}
| бір палаталы
| [[Гана парламенті|Парламент]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Гватемала}}
| бір палаталы
| [[Гватемала Республикасының Конгресі|Конгресс]]
| 
| 
| 
|-
| {{Байрақ|Гвинея}}
| бір палаталы
| [[Гвинея Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Гвинея-Бисау}}
| бір палаталы
| [[Гвинея-Бисау Ұлттық халық жиыны|Ұлттық халық жиыны]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Германия}}
| екі палаталы
| [[Федералды жиын (Германия)|Федералды жиын]]
| [[Бундесрат]]
| [[Бундестаг]]
| 
|-
| {{Байрақ|Гондурас}}
| бір палаталы
| [[Гондурас Ұлттық Конгрессі|Конгресс]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Гренада}}
| екі палаталы
| [[Гренада парламенті|Парламент]]
| [[Гренада сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Гренада)|Өкілдер палатасы]]
| 
|-
| {{Байрақ|Грекия}}
| бір палаталы
| [[Грекия парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Грузия}}
| бір палаталы
| [[Грузия парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
|-
| {{Байрақ|Дания}}
| бір палаталы
| [[Фолькетинг]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Конго Демократиялық Республикасы}}
| екі палаталы
| [[Конго ДР парламенті|Парламент]]
| [[Конго ДР сенаты|Сенат]]
| [[Конго ДР Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Джибути}}
| бір палаталы
| [[Джибути Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Доминика}}
| бір палаталы
| [[Доминика жиын палатасы|Жиын палатасы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Доминикан Республикасы}}
| екі палаталы
| [[Доминикан Республикасы парламенті|Конгресс]]
| [[Доминикан Республикасы сенаты|Сенат]]
| [[Доминикан Республикасы депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Мысыр}}
| екі палаталы
| [[Мысыр парламенті|Парламент]]
| [[Мысыр сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Мысыр)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Замбия}}
| бір палаталы
| [[Замбия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| 
| 
| 
|-
| {{Байрақ|Зимбабве}}
| екі палаталы
| [[Зимбабве парламенті|Парламент]]
| [[Зимбабве сенаті|Сенат]]
| [[Зимбабве Жиын палатасы|Жиын палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Израиль}}
| бір палаталы
| [[Кнессет]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Үндістан}}
| екі палаталы
| [[Үндістан парламенті|Сансад]]
| [[Раджия сабха]]
| [[Лок сабха]]
| 
|-
| {{Байрақ|Индонезия}}
| екі палаталы
| [[Халықтық консультативтік конгресс]]
| [[Аймақтық өкілдер кеңесі]]
| [[Халықтық өкілдер кеңесі (Индонезия)|Халықтық өкілдер кеңесі]] 
|
|-
| {{Байрақ|Иордания}}
| екі палаталы
| [[Иордания Халық жиыны|Мәжіліс]]
| [[Иордания Аяндар жиыны|Аяндар жиыны]]
| [[Өкілдер палатасы (Иордания)|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Ирак}}
| бір палаталы (уақытша)
| [[Ирак Өкілдер кеңесі|Өкілдер кеңесі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Иран}}
| бір палаталы
| [[Исламдық Мәжіліс кеңесі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Ирландия}}
| екі палаталы
| [[Ирландия парламенті|Ойряхтас]]
| [[Ирландия сенаты]]
| [[Ирландия Өкілдер палатасы|Дойл Ерен]]
|
|-
| {{Байрақ|Исландия}}
| бір палаталы
| [[Парламент Исландии|Альтинг]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Испания}}
| екі палаталы
| [[Испания Басты кортестері|Басты кортестер]]
| [[Испания сенаты|Сенат]]
| [[Депутаттар конгресі|Депутаттар конгресі]]
|
|-
| {{Байрақ|Италия}}
| екі палаталы
| [[Италия парламенті|Парламент]]
| [[Италия сенаты|Сенат]]
| [[Италия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Йемен}}
| бір палаталы
| [[Өкілдер палатасы (Йемен)|Өкілдер палатасы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Кабо-Верде}}
| бір палаталы
| [[Кабо-Верде Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Қазақстан}}
| екі палаталы
| [[Қазақстан Республикасының Парламенті|Парламент]]
| [[Қазақстан Парламентінің Сенаты|Сенат]]
| [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]]
| 
|-
| {{Байрақ|Камбоджа}}
| екі палаталы
| [[Камбоджа парламенті|Парламент]]
| [[Камбоджа сенаты|Сенат]]
| [[Камбоджа Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Камерун}}
| екі палаталы
| [[Камерун парламенті|Парламент]]
| [[Камерун сенаты|Сенат]]
| [[Камерун Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|-
| {{Байрақ|Канада}}
| екі палаталы
| [[Канада парламенті|Парламент]]
| [[Канада сенаты|Сенат]]
| [[Канада Қауымдары палатасы|Қауымдар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Катар}}
| бір палаталы
| [[Катар Мәжіліс кеңесі|Мәжіліс кеңесі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Кения}}
| екі палаталы
| [[Кения парламенті|Парламент]]
| [[Кения сенаты|Сенат]]
| [[Кения Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Кипр}}
| бір палаталы
| [[Кипр Республикасы парламенті|Өкілдер палатасы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Қырғызстан}}
| бір палаталы
| [[Жоғарғы Кеңес (Қырғызстан)|Жоғарғы Кеңес]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Кирибати}}
| бір палаталы
| [[Жиын палатасы (Кирибати)|Жиын палатасы]]
|
|
|
|- 
| {{Байрақ|Қытай}}
| бір палаталы
| [[Бүкілқытайлық халық өкілдерінің жиналысы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Солтүстік Корея}}
| бір палаталы
| [[КХДР Жоғарғы халық жиыны|Жоғарғы халық жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Оңтүстік Корея}}
| бір палаталы
| [[Корея Республикасының Ұлттық жиналысы|Ұлттық жиын]]
| 
| 
|&gt;
|-
| {{Байрақ|Колумбия}}
| екі палаталы
| [[Колумбия конгрессі|Конгресс]]
| [[Колумбия сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Колумбия)|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Конго Республикасы}}
| екі палаталы
| [[Конго Республикасы парламенті|Парламент]]
| [[Конго Республикасы сенаті|Сенат]]
| [[Конго Республикасы Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|-
| {{Байрақ|Коморлар}}
| бір палаталы
| [[Коморлар одағы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Коста-Рика}}
| бір палаталы
| [[Коста-Рика Заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Кот-д’Ивуар}}
| екі палаталы
| [[Кот-д’Ивуар парламенті|Парламент]]
| [[Кот-д’Ивуар сенаті |Сенат]]
| [[Ұлттық жиын (Кот-д’Ивуар)|Ұлттық жиын]]
|
|-
| {{Байрақ|Куба}}
| бір палаталы
| [[Халық билігінің ұлттық ассамблеясы (Куба)|Халық билігінің ұлттық ассамблеясы]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Кувейт}}
| бір палаталы
| [[Кувейт парламенті|Мәжіліс әл-Умма]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Латвия}}
| бір палаталы
| [[Латвия Сейм|Сейм]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Лаос}}
| бір палаталы
| [[Лаос парламенті|Ұлттық ассамблея]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Лесото}}
| екі палаталы
| [[Лесото парламенті|Парламент]]
| [[Лесото сенаты|Сенат]]
| [[Ұлттық жиын (Лесото)|Ұлттық жиын]]
|
|-
| {{Байрақ|Либерия}}
| екі палаталы
| [[Либерия парламенті|Парламент]]
| [[Либерия сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Либерия)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Ливан}}
| бір палаталы
| [[Ливан парламенті|Өкілдер палатасы]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Ливия}}
| бір палаталы
| [[Ливия өкілдер палатасы|Өкілдер палатасы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Литва}}
| бір палаталы
| [[Литва Сейм|Сейм]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Лихтенштейн}}
| бір палаталы
| [[Лихтенштейн Ландтаг|Ландтаг]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Люксембург}}
| бір палаталы
| [[Люксембург депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Маврикий}}
| бір палаталы
| [[Маврикия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Мавритания}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық жиын (Мавритания)|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Мадагаскар}}
| екі палаталы
| [[Мадагаскар парламенті|Парламент]]
| [[Мадагаскар сенаты|Сенат]]
| [[Мадагаскар Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| 
|-
| {{Байрақ|Солтүстік Македония}}
| бір палаталы
| [[Солтүстік Македония жиыны|Жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Малави}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық жиын (Малави)|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Малайзия}}
| екі палаталы
| [[Малайзия парламенті|Парламент]]
| [[Ұлт Үйі (Малайзия)|Ұлт Үйі]]
| [[Халық Үйі (Малайзия)|Халық Үйі]]
|
|-
| {{Байрақ|Мали}}
| бір палаталы
| [[Мали Ұлттық жиыны|Жиын]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Мальта}}
| бір палаталы
| [[Мальта парламенті|Өкілдер палатасы]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Мальдивтер}}
| бір палаталы
| [[Мальдивтер парламенті|Парламент]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Марокко}}
| екі палаталы
| [[Марокко парламенті|Парламент]]
| [[Кеңесшілер палатасы (Марокко)|Кеңесшілер палатасы]]
| [[Өкілдер палатасы (Марокко)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Маршалл аралдары}}
| бір палаталы
| [[Маршалл аралдарының заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Мексика}}
| екі палаталы
| [[Мексика конгрессі|Одақтас конгресс]]
| [[Мексика сенаты|Сенат]]
| [[Депутаттар палатасы (Мексика)|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Мозамбик}}
| бір палаталы
| [[Республика жиыны (Мозамбик)|Республика жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Молдова}}
| бір палаталы
| [[Молдова парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Монако}}
| бір палаталы
| [[Монако Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Моңғолия}}
| бір палаталы
| [[Мемлекеттік Ұлы хурал]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Мьянма}}
| екі палаталы
| [[Одақ ассамблеясы]]
| [[Ұлттар палатасы]]
| [[Өкілдер палатасы (Мьянма)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Намибия}}
| екі палаталы
| [[Намибия парламенті|Парламент]]
| [[Намибия Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]]
| [[Намибия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Науру}}
| бір палаталы
| [[Науру парламенті|Парламент]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Непал}}
| екі палаталы
| [[Непал парламенті|Парламент]]
| [[Непал Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| [[Өкілдер палатасы (Непал)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Нигер}}
| бір палаталы
| [[Нигер Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Нигерия}}
| екі палаталы
| [[Нигерия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| [[Нигерия сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Нигерия)|Өкілдер палатасы]]
| 
|-
| {{Байрақ|Нидерланд}}
| екі палаталы
| [[Басты штаттар (Нидерланд)|Басты штаттар]]
| [[Нидерланд сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Нидерланд)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Никарагуа}}
| бір палаталы
| [[Никарагуа Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Жаңа Зеландия}}
| бір палаталы
| [[Жаңа Зеландия парламенті|Парламент]]
|
| [[Өкілдер палатасы (Жаңа Зеландия)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Норвегия}}
| бір палаталы
| [[Стортинг]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Оман}}
| бір палаталы
| [[Оман парламенті|Мәжіліс аш-Шура]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Пәкістан}}
| екі палаталы
| [[Пәкістан парламенті|Мәжіліс-е Шура]]
| [[Пәкістан сенаты|Сенат]]
| [[Пәкістан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Палау}}
| екі палаталы
| [[Палау Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]]
| [[Палау сенаты|Сенат]]
| [[Палау делегаттар палатасы|Делегаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Панама}}
| бір палаталы
| [[Панама Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Папуа — Жаңа Гвинея}}
| бір палаталы
| [[Папуа — Жаңа Гвинея Ұлттық парламенті|Ұлттық парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Парагвай}}
| екі палаталы
| [[Парагвай конгрессі|Конгресс]]
| [[Парагвай сенаты|Сенат]]
| [[Парагвай депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Перу}}
| бір палаталы
| [[Перу Республикасы конгрессі|Республика конгрессі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Польша}}
| екі палаталы
| [[Польша Ұлттық жиыны|Ұлттық ассамблея]]
| [[Польша сенаты|Сенат]]
| [[Польша Республикасы Сейм|Сейм]]
|
|-
| {{Байрақ|Португалия}}
| бір палаталы
| [[Португалия Республика ассамблеясы|Республикасы ассамблеясы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Ресей}}
| екі палаталы
| [[Ресей Федералдық жиналысы|Федералдық жиналысы]]
| [[Ресей Федерация Кеңесі]]
| [[Мемлекеттік дума]]
| 
|-
| {{Байрақ|Руанда}}
| екі палаталы
| [[Руанда парламенті|Парламент]]
| [[Руанда сенаты|Сенат]]
| [[Руанда депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Румыния}}
| екі палаталы
| [[Румыния парламенті|Парламент]]
| [[Румыния сенаты|Сенат]]
| [[Румыния депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Сальвадор}}
| бір палаталы
| [[Сальвадор Заң шығарушы ассамблеясы|Заң шығарушы ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Самоа}}
| бір палаталы
| [[Самоа фоно|Фоно]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сан-Марино}}
| бір палаталы
| [[Сан-Мариноның Үлкен және Басты кеңесі|Үлкен және Басты кеңесі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сан-Томе және Принсипи}}
| бір палаталы
| [[Сан-Томе және Принсипи Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сауд Арабиясы}}
| бір палаталы, законосовещательный
| [[Мәжіліс аш-Шура (Сауд Арабиясы)|Мәжіліс аш-Шура]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сейшель аралдары}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық ассамблея (Сейшель аралдары)|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сенегал}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық жиын (Сенегал)|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сент-Винсент және Гренадиндер}}
| бір палаталы
| [[Сент-Винсент және Гренадиндер парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сент-Китс және Невис}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық жиын (Сент-Китс және Невис)|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сент-Люсия}}
| екі палаталы
| [[Сент-Люсия парламенті|Парламент]]
| [[Сент-Люсия сенаты|Сенат]]
| [[Сент-Люсия жиын үйі|Жиын үйі]]
|
|-
| {{Байрақ|Сербия}}
| бір палаталы
| [[Сербия халық жиыны|Скупщина]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сингапур}}
| бір палаталы
| [[Сингапур парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сирия}}
| бір палаталы
| [[Сирия Халық жиыны|Халық жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Словакия}}
| бір палаталы
| [[Словакия Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Словения}}
| екі палаталы
| [[Словения парламенті|Парламент]]
| [[Словения Мемлекеттік кеңесі|Мемлекеттік кеңес]]
| [[Словения Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Соломон аралдары}}
| бір палаталы
| [[Соломон аралдары парламенті|Ұлттық парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сомали}}
| екі палаталы
| [[Сомали федералды парламенті|Федералды парламент]]
| [[Сомали сенаты|Сенат]]
| [[Сомали Адамдар үйі|Адамдар үйі]]
| 
|-
| {{Байрақ|Судан}}
| екі палаталы
| [[Судан Ұлттық заң шығарушы жиыны|Ұлттық заң шығарушы жиыны]]
| [[Судан аймақтары кеңесі|Аймақтар кеңесі]]
| [[Судан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| 
|-
| {{Байрақ|Суринам}}
| бір палаталы
| [[Суринам Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сьерра-Леоне}}
| бір палаталы
| [[Сьерра-Леоне парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Тәжікстан}}
| екі палаталы
| [[Тәжікстан Жоғарғы Жиналысы|Ұлы Мәжіліс]]
| [[Тәжікстан Ұлттық Кеңесі|Ұлттық Мәжіліс]]
| [[Тәжікстан Өкілдер палатасы|Өкілдер Мәжілісі]]
|
|-
| {{Байрақ|Тайланд}}
| екі палаталы
| [[Тайланд Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| [[Тайланд сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Тайланд)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Танзания}}
| бір палаталы
| [[Танзания Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Того}}
| бір палаталы
| [[Того Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Тонга}}
| бір палаталы
| [[Тонга Заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Тринидад және Тобаго}}
| екі палаталы
| [[Тринидад және Тобаго парламенті|Парламент]]
| [[Тринидад және Тобаго сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Тринидад және Тобаго)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Тувалу}}
| бір палаталы
| [[Тувалу парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Тунис}}
| бір палаталы
| [[Тунис Халық өкілдері жиыны|Халық өкілдері жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Түрікменстан}}
| бір палаталы
| [[Түрікменстан Халық Мәслихаты|Халық Мәслихаты]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Түркия}}
| бір палаталы
| [[Түркияның Ұлы Ұлттық жиыны|Ұлы Ұлттық жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Уганда}}
| бір палаталы
| [[Уганда парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Өзбекстан}}
| екі палаталы
| [[Олий Мәжіліс|Ұлы Мәжіліс]]
| [[Олий Мәжілісінің Сенаты|Сенат]]
| [[Олий Мәжілісінің Заң шығару палатасы|Заң шығару палата]]
|
|-
| {{Байрақ|Украина}}
| бір палаталы
| [[Верховна Рада|Жоғарғы Рада]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Уругвай}}
| екі палаталы
| [[Уругвай Басты ассамблеясы|Басты ассамблея]]
| [[Уругвай сенаты|Сенат]]
| [[Уругвай депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Фиджи}}
| бір палаталы
| [[Фиджи парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Филиппиндер}}
| екі палаталы
| [[Филиппиндер конгрессі|Конгресс]]
| [[Филиппиндер сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Филиппиндер)|Өкілдер палатасы]]
| 
|-
| {{Байрақ|Финляндия}}
| бір палаталы
| [[Эдускунта]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Микронезия Федерациялық Штаттары}}
| бір палаталы
| [[Микронезия Федерациялық Штаттары конгрессі|Конгресс]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Франция}}
| екі палаталы
| [[Франция парламенті|Парламент]]
| [[Франция сенаты|Сенат]]
| [[Франция Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| 
|-
| {{Байрақ|Хорватия}}
| бір палаталы
| [[Сабор]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Орталық Африка Республикасы}}
| бір палаталы
| [[Орталық Африка Республикасы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Чад}}
| бір палаталы
| [[Чад парламенті|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Черногория}}
| бір палаталы
| [[Черногория парламенті|Скупщина]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Чехия}}
| екі палаталы
| [[Чехия парламенті|Парламент]]
| [[Чехия сенаты|Сенат]]
| [[Чехия Республикасы Парламентінің депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Чили}}
| екі палаталы
| [[Чили Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]]
| [[Чили сенаты|Сенат]]
| [[Чили депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Швейцария}}
| екі палаталы
| [[Швейцария федералды жиыны|Федералды жиын]]
| [[Швейцария кантондары кеңесі|Кантондар кеңесі]]
| [[Швейцария Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]]
|
|-
| {{Байрақ|Швеция}}
| бір палаталы
| [[Риксдаг]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Шри-Ланка}}
| бір палаталы
| [[Шри-Ланка парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Эквадор}}
| бір палаталы
| [[Эквадор Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Экваторлық Гвинея}}
| екі палаталы
| [[Экваторлық Гвинея парламенті|Парламент]]
| [[Экваторлық Гвинея сенаты|Сенат]]
| [[Депутаттар палатасы (Экваторлық Гвинея)|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Эритрея}}
| бір палаталы
| [[Эритрея парламенті|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Эсватини}}
| екі палаталы
| [[Эсватини парламенті|Парламент]]
| [[Эсватини сенаты|Сенат]]
| [[Эсватини Жиын үйі|Жиын үйі]]
| 
|-
| {{Байрақ|Эстония}}
| бір палаталы
| [[Рийгикогу]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Эфиопия}}
| екі палаталы
| [[Эфиопия парламенті|Парламент]]
| [[Федерация кеңесі (Эфиопия)|Федерация кеңесі]]
| [[Халық өкілдері палатасы (Эфиопия)|Халық өкілдері палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Оңтүстік Африка Республикасы}}
| екі палаталы
| [[Оңтүстік Африка Республикасы парламенті|Парламент]]
| [[Аймақтардың Ұлттық кеңесі]]
| [[Оңтүстік Африка Республикасы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Оңтүстік Судан}}
| екі палаталы
| [[Оңтүстік Судан Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| [[Оңтүстік Судан аймақтары кеңесі|Аймақтар кеңесі]]
| [[Оңтүстік Суданның Ұлттық Заң шығарушы Ассамблеясы|Ұлттық Заң шығарушы ассамблея]]
|
|- 
| {{Байрақ|Ямайка}}
| екі палаталы
| [[Ямайка парламенті|Парламент]]
| [[Ямайка сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Ямайка)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Жапония}}
| екі палаталы
| [[Жапония парламенті|Коккай]]
| [[Жапония Парламентінің Кеңесшілер палатасы|Кеңесшілер палатасы]]
| [[Өкілдер палатасы (Жапония)|Өкілдер палатасы]]
|
|}</text>
      <sha1>k87ngissjwp0i374fr4lbuh8s3oqkoi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654676</id>
      <parentid>3654675</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T18:03:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3654676</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40042" sha1="bwy995aemsg06mlpynhpilgeyewnpzt" xml:space="preserve">'''Парламенттер''' — мемлекеттік құрылымдары бар жұртшылықтардағы заң шығарушы органдар.

== Халықаралық деңгейде танылған мемлекеттердің парламенттері ==
{{Ілеспе тақырыпша}}
{| class=&quot;wikitable sortable sticky-header&quot;
|- bgcolor=&quot;#cccccc&quot;
!Мемлекет
!Түрі
!Атауы
!Жоғарғы палата
!Төменгі палата
!Сайлау жүйесі
|-
| {{Байрақ|АҚШ}}
| екі палаталы
| [[АҚШ Конгрессі|Конгресс]]
| [[АҚШ Сенаты|Сенат]]
| [[АҚШ Өкілдер палатасы|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Албания}}
| бір палаталы
| [[Албания парламенті|Кувенд]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Алжир}}
| екі палаталы
| [[Алжир парламенті|Парламент]]
| [[Ұлт кеңесі (Алжир)|Ұлт кеңесі]]
| [[Алжир Ұлттық халық ассамблеясы|Ұлттық халық жиыны]]
|
|-
| {{Байрақ|Ангола}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық ассамблея (Ангола)|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Андорра}}
| бір палаталы
| [[Андорра Генералды кеңесі|Генералды кеңесі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Антигуа және Барбуда}}
| екі палаталы
| [[Антигуа және Барбуда парламенті|Парламент]]
| [[Антигуа және Барбуда сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Антигуа және Барбуда)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Аргентина}}
| екі палаталы
| [[Аргентина Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]]
| [[Аргентина сенаты|Сенат]]
| [[Аргентина депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Армения}}
| бір палаталы
| [[Армения Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Ауғанстан}}
| бір палаталы
| [[Рахбари Шура]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Аустралия}}
| екі палаталы
| [[Аустралия парламенті|Парламент]]
| [[Сенат (Аустралия)|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Аустралия)|Өкілдер палатасы]]
| 
|-
| {{Байрақ|Аустрия}}
| екі палаталы
| [[Аустрия парламенті|Федералды жиын]]
| [[Бундесрат (Аустрия)|Бундесрат]]
| [[Аустрия Ұлттық кеңесі|Ұлтрат]]
|
|-
| {{Байрақ|Әзербайжан}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық Мәжіліс (Әзербайжан)|Милли Мәжіліс]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Біріккен Араб Әмірліктері}}
| бір палаталы
| [[Федералды ұлттық кеңес]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Багам аралдары}}
| екі палаталы
| [[Багам аралдары парламенті|Парламент]]
| [[Багам аралдары сенаты|Сенат]]
| [[Багам аралдары жиын палатасы|Жиын палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Бангладеш}}
| бір палаталы
| [[Бангладеш Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Барбадос}}
| екі палаталы
| [[Барбадос парламенті|Парламент]]
| [[Барбадос сенаты|Сенат]]
| [[Барбадос Жиын палатасы|Жиын палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Бахрейн}}
| екі палаталы
| [[Бахрейн Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| [[Мәжіліс кеңесі (Бахрейн)|Мәжіліс кеңесі]]
| [[Өкілдер кеңесі (Бахрейн)|Өкілдер кеңесі]]
|
|-
| {{Байрақ|Беларусь}}
| екі палаталы
| [[Беларусь Республикасының Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| [[Республика кеңесі (Беларусь)|Республика кеңесі]]
| [[Өкілдер палатасы (Беларусь)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Белиз}}
| екі палаталы
| [[Белиз Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| [[Сенат (Белиз)|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Белиз)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Бельгия}}
| екі палаталы
| [[Бельгия федералды парламенті|Федералды парламенті]]
| [[Бельгия сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Бельгия)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Бенин}}
| бір палаталы
| [[Бенин Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Болгария}}
| бір палаталы
| [[Болгария халық жиыны|Халық жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Боливия}}
| екі палаталы
| [[Боливия парламенті|Заң шығарушы ассамблея]]
| [[Боливия сенаторлар палатасы|Сенат]]
| [[Боливия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Босния және Герцеговина}}
| екі палаталы
| [[Босния және Герцеговина Парламенттік ассамблеясы|Парламенттік ассамблея]]
| [[Халықтар палатасы (Босния және Герцеговина)|Халықтар палатасы]]
| [[Өкілдер палатасы (Босния және Герцеговина)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Ботсвана}}
| бір палаталы
| [[Ботсвана парламенті|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Бразилия}}
| екі палаталы
| [[Бразилия Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]]
| [[Бразилия Федералды сенаты|Федералды сенаты]]
| [[Бразилия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Бруней}}
| бір палаталы
| [[Бруней парламенті|Заң шығарушы кеңес]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Буркина-Фасо}}
| бір палаталы
| [[Буркина-Фасо Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Бурунди}}
| екі палаталы
| [[Бурунди парламенті|Парламент]]
| [[Бурунди сенаты|Сенат]]
| [[Бурунди Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|-
| {{Байрақ|Бутан}}
| екі палаталы
| [[Бутан парламенті|Цонгду]]
| [[Бутан Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]]
| [[Бутан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Вануату}}
| бір палаталы
| [[Вануату парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Ватикан}}
| бір палаталы
| [[Ватикан қала-мемлекеті істері жөніндегі Папа комиссиясы|Ватикан істері жөніндегі Папа комиссиясы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Ұлыбритания}}
| екі палаталы
| [[Ұлыбритания парламенті|Парламент]]
| [[Лордтар палатасы]]
| [[Ұлыбритания Қауымдар палатасы|Қауымдар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Мажарстан}}
| бір палаталы
| [[Мемлекеттік жиын (Мажарстан)|Мемлекеттік жиын]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Венесуэла}}
| бір палаталы
| [[Венесуэла Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Шығыс Тимор}}
| бір палаталы
| [[Шығыс Тимор парламенті|Парламент]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Вьетнам}}
| бір палаталы
| [[Вьетнам Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Габон}}
| екі палаталы
| [[Габон парламенті|Парламент]]
| [[Габон сенаты|Сенат]]
| [[Габон Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| 
|-
| {{Байрақ|Гаити}}
| екі палаталы
| [[Гаити парламенті|Парламент]]
| [[Сенат (Гаити)|Сенат]]
| [[Депутаттар палатасы (Гаити)|Депутаттар палатасы]]
| 
|-
| {{Байрақ|Гайана}}
| бір палаталы
| [[Гайана Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| 
| 
| 
|-
| {{Байрақ|Гамбия}}
| бір палаталы
| [[Гамбия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Гана}}
| бір палаталы
| [[Гана парламенті|Парламент]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Гватемала}}
| бір палаталы
| [[Гватемала Республикасының Конгресі|Конгресс]]
| 
| 
| 
|-
| {{Байрақ|Гвинея}}
| бір палаталы
| [[Гвинея Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Гвинея-Бисау}}
| бір палаталы
| [[Гвинея-Бисау Ұлттық халық жиыны|Ұлттық халық жиыны]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Германия}}
| екі палаталы
| [[Федералды жиын (Германия)|Федералды жиын]]
| [[Бундесрат]]
| [[Бундестаг]]
| 
|-
| {{Байрақ|Гондурас}}
| бір палаталы
| [[Гондурас Ұлттық Конгрессі|Конгресс]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Гренада}}
| екі палаталы
| [[Гренада парламенті|Парламент]]
| [[Гренада сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Гренада)|Өкілдер палатасы]]
| 
|-
| {{Байрақ|Грекия}}
| бір палаталы
| [[Грекия парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Грузия}}
| бір палаталы
| [[Грузия парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
|-
| {{Байрақ|Дания}}
| бір палаталы
| [[Фолькетинг]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Конго Демократиялық Республикасы}}
| екі палаталы
| [[Конго ДР парламенті|Парламент]]
| [[Конго ДР сенаты|Сенат]]
| [[Конго ДР Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Джибути}}
| бір палаталы
| [[Джибути Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Доминика}}
| бір палаталы
| [[Доминика жиын палатасы|Жиын палатасы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Доминикан Республикасы}}
| екі палаталы
| [[Доминикан Республикасы парламенті|Конгресс]]
| [[Доминикан Республикасы сенаты|Сенат]]
| [[Доминикан Республикасы депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Мысыр}}
| екі палаталы
| [[Мысыр парламенті|Парламент]]
| [[Мысыр сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Мысыр)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Замбия}}
| бір палаталы
| [[Замбия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| 
| 
| 
|-
| {{Байрақ|Зимбабве}}
| екі палаталы
| [[Зимбабве парламенті|Парламент]]
| [[Зимбабве сенаті|Сенат]]
| [[Зимбабве Жиын палатасы|Жиын палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Израиль}}
| бір палаталы
| [[Кнессет]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Үндістан}}
| екі палаталы
| [[Үндістан парламенті|Сансад]]
| [[Раджия сабха]]
| [[Лок сабха]]
| 
|-
| {{Байрақ|Индонезия}}
| екі палаталы
| [[Халықтық консультативтік конгресс]]
| [[Аймақтық өкілдер кеңесі]]
| [[Халықтық өкілдер кеңесі (Индонезия)|Халықтық өкілдер кеңесі]] 
|
|-
| {{Байрақ|Иордания}}
| екі палаталы
| [[Иордания Халық жиыны|Мәжіліс]]
| [[Иордания Аяндар жиыны|Аяндар жиыны]]
| [[Өкілдер палатасы (Иордания)|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Ирак}}
| бір палаталы (уақытша)
| [[Ирак Өкілдер кеңесі|Өкілдер кеңесі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Иран}}
| бір палаталы
| [[Исламдық Мәжіліс кеңесі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Ирландия}}
| екі палаталы
| [[Ирландия парламенті|Ойряхтас]]
| [[Ирландия сенаты]]
| [[Ирландия Өкілдер палатасы|Дойл Ерен]]
|
|-
| {{Байрақ|Исландия}}
| бір палаталы
| [[Парламент Исландии|Альтинг]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Испания}}
| екі палаталы
| [[Испания Басты кортестері|Басты кортестер]]
| [[Испания сенаты|Сенат]]
| [[Депутаттар конгресі|Депутаттар конгресі]]
|
|-
| {{Байрақ|Италия}}
| екі палаталы
| [[Италия парламенті|Парламент]]
| [[Италия сенаты|Сенат]]
| [[Италия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Йемен}}
| бір палаталы
| [[Өкілдер палатасы (Йемен)|Өкілдер палатасы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Кабо-Верде}}
| бір палаталы
| [[Кабо-Верде Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Қазақстан}}
| екі палаталы
| [[Қазақстан Республикасының Парламенті|Парламент]]
| [[Қазақстан Парламентінің Сенаты|Сенат]]
| [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]]
| 
|-
| {{Байрақ|Камбоджа}}
| екі палаталы
| [[Камбоджа парламенті|Парламент]]
| [[Камбоджа сенаты|Сенат]]
| [[Камбоджа Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Камерун}}
| екі палаталы
| [[Камерун парламенті|Парламент]]
| [[Камерун сенаты|Сенат]]
| [[Камерун Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|-
| {{Байрақ|Канада}}
| екі палаталы
| [[Канада парламенті|Парламент]]
| [[Канада сенаты|Сенат]]
| [[Канада Қауымдары палатасы|Қауымдар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Катар}}
| бір палаталы
| [[Катар Мәжіліс кеңесі|Мәжіліс кеңесі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Кения}}
| екі палаталы
| [[Кения парламенті|Парламент]]
| [[Кения сенаты|Сенат]]
| [[Кения Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Кипр}}
| бір палаталы
| [[Кипр Республикасы парламенті|Өкілдер палатасы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Қырғызстан}}
| бір палаталы
| [[Жоғарғы Кеңес (Қырғызстан)|Жоғарғы Кеңес]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Кирибати}}
| бір палаталы
| [[Жиын палатасы (Кирибати)|Жиын палатасы]]
|
|
|
|- 
| {{Байрақ|Қытай}}
| бір палаталы
| [[Бүкілқытайлық халық өкілдерінің жиналысы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Солтүстік Корея}}
| бір палаталы
| [[КХДР Жоғарғы халық жиыны|Жоғарғы халық жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Оңтүстік Корея}}
| бір палаталы
| [[Корея Республикасының Ұлттық жиналысы|Ұлттық жиын]]
| 
| 
|&gt;
|-
| {{Байрақ|Колумбия}}
| екі палаталы
| [[Колумбия конгрессі|Конгресс]]
| [[Колумбия сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Колумбия)|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Конго Республикасы}}
| екі палаталы
| [[Конго Республикасы парламенті|Парламент]]
| [[Конго Республикасы сенаті|Сенат]]
| [[Конго Республикасы Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|-
| {{Байрақ|Коморлар}}
| бір палаталы
| [[Коморлар одағы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Коста-Рика}}
| бір палаталы
| [[Коста-Рика Заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Кот-д’Ивуар}}
| екі палаталы
| [[Кот-д’Ивуар парламенті|Парламент]]
| [[Кот-д’Ивуар сенаті |Сенат]]
| [[Ұлттық жиын (Кот-д’Ивуар)|Ұлттық жиын]]
|
|-
| {{Байрақ|Куба}}
| бір палаталы
| [[Халық билігінің ұлттық ассамблеясы (Куба)|Халық билігінің ұлттық ассамблеясы]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Кувейт}}
| бір палаталы
| [[Кувейт парламенті|Мәжіліс әл-Умма]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Латвия}}
| бір палаталы
| [[Латвия Сейм|Сейм]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Лаос}}
| бір палаталы
| [[Лаос парламенті|Ұлттық ассамблея]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Лесото}}
| екі палаталы
| [[Лесото парламенті|Парламент]]
| [[Лесото сенаты|Сенат]]
| [[Ұлттық жиын (Лесото)|Ұлттық жиын]]
|
|-
| {{Байрақ|Либерия}}
| екі палаталы
| [[Либерия парламенті|Парламент]]
| [[Либерия сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Либерия)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Ливан}}
| бір палаталы
| [[Ливан парламенті|Өкілдер палатасы]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Ливия}}
| бір палаталы
| [[Ливия өкілдер палатасы|Өкілдер палатасы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Литва}}
| бір палаталы
| [[Литва Сейм|Сейм]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Лихтенштейн}}
| бір палаталы
| [[Лихтенштейн Ландтаг|Ландтаг]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Люксембург}}
| бір палаталы
| [[Люксембург депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Маврикий}}
| бір палаталы
| [[Маврикия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Мавритания}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық жиын (Мавритания)|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Мадагаскар}}
| екі палаталы
| [[Мадагаскар парламенті|Парламент]]
| [[Мадагаскар сенаты|Сенат]]
| [[Мадагаскар Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| 
|-
| {{Байрақ|Солтүстік Македония}}
| бір палаталы
| [[Солтүстік Македония жиыны|Жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Малави}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық жиын (Малави)|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Малайзия}}
| екі палаталы
| [[Малайзия парламенті|Парламент]]
| [[Ұлт Үйі (Малайзия)|Ұлт Үйі]]
| [[Халық Үйі (Малайзия)|Халық Үйі]]
|
|-
| {{Байрақ|Мали}}
| бір палаталы
| [[Мали Ұлттық жиыны|Жиын]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Мальта}}
| бір палаталы
| [[Мальта парламенті|Өкілдер палатасы]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Мальдивтер}}
| бір палаталы
| [[Мальдивтер парламенті|Парламент]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Марокко}}
| екі палаталы
| [[Марокко парламенті|Парламент]]
| [[Кеңесшілер палатасы (Марокко)|Кеңесшілер палатасы]]
| [[Өкілдер палатасы (Марокко)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Маршалл аралдары}}
| бір палаталы
| [[Маршалл аралдарының заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Мексика}}
| екі палаталы
| [[Мексика конгрессі|Одақтас конгресс]]
| [[Мексика сенаты|Сенат]]
| [[Депутаттар палатасы (Мексика)|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Мозамбик}}
| бір палаталы
| [[Республика жиыны (Мозамбик)|Республика жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Молдова}}
| бір палаталы
| [[Молдова парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Монако}}
| бір палаталы
| [[Монако Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Моңғолия}}
| бір палаталы
| [[Мемлекеттік Ұлы хурал]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Мьянма}}
| екі палаталы
| [[Одақ ассамблеясы]]
| [[Ұлттар палатасы]]
| [[Өкілдер палатасы (Мьянма)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Намибия}}
| екі палаталы
| [[Намибия парламенті|Парламент]]
| [[Намибия Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]]
| [[Намибия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Науру}}
| бір палаталы
| [[Науру парламенті|Парламент]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Непал}}
| екі палаталы
| [[Непал парламенті|Парламент]]
| [[Непал Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| [[Өкілдер палатасы (Непал)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Нигер}}
| бір палаталы
| [[Нигер Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Нигерия}}
| екі палаталы
| [[Нигерия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| [[Нигерия сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Нигерия)|Өкілдер палатасы]]
| 
|-
| {{Байрақ|Нидерланд}}
| екі палаталы
| [[Басты штаттар (Нидерланд)|Басты штаттар]]
| [[Нидерланд сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Нидерланд)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Никарагуа}}
| бір палаталы
| [[Никарагуа Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Жаңа Зеландия}}
| бір палаталы
| [[Жаңа Зеландия парламенті|Парламент]]
|
| [[Өкілдер палатасы (Жаңа Зеландия)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Норвегия}}
| бір палаталы
| [[Стортинг]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Оман}}
| бір палаталы
| [[Оман парламенті|Мәжіліс аш-Шура]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Пәкістан}}
| екі палаталы
| [[Пәкістан парламенті|Мәжіліс-е Шура]]
| [[Пәкістан сенаты|Сенат]]
| [[Пәкістан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Палау}}
| екі палаталы
| [[Палау Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]]
| [[Палау сенаты|Сенат]]
| [[Палау делегаттар палатасы|Делегаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Панама}}
| бір палаталы
| [[Панама Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Папуа — Жаңа Гвинея}}
| бір палаталы
| [[Папуа — Жаңа Гвинея Ұлттық парламенті|Ұлттық парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Парагвай}}
| екі палаталы
| [[Парагвай конгрессі|Конгресс]]
| [[Парагвай сенаты|Сенат]]
| [[Парагвай депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Перу}}
| бір палаталы
| [[Перу Республикасы конгрессі|Республика конгрессі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Польша}}
| екі палаталы
| [[Польша Ұлттық жиыны|Ұлттық ассамблея]]
| [[Польша сенаты|Сенат]]
| [[Польша Республикасы Сейм|Сейм]]
|
|-
| {{Байрақ|Португалия}}
| бір палаталы
| [[Португалия Республика ассамблеясы|Республикасы ассамблеясы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Ресей}}
| екі палаталы
| [[Ресей Федералдық жиналысы|Федералдық жиналысы]]
| [[Ресей Федерация Кеңесі]]
| [[Мемлекеттік дума]]
| 
|-
| {{Байрақ|Руанда}}
| екі палаталы
| [[Руанда парламенті|Парламент]]
| [[Руанда сенаты|Сенат]]
| [[Руанда депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Румыния}}
| екі палаталы
| [[Румыния парламенті|Парламент]]
| [[Румыния сенаты|Сенат]]
| [[Румыния депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Сальвадор}}
| бір палаталы
| [[Сальвадор Заң шығарушы ассамблеясы|Заң шығарушы ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Самоа}}
| бір палаталы
| [[Самоа фоно|Фоно]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сан-Марино}}
| бір палаталы
| [[Сан-Мариноның Үлкен және Басты кеңесі|Үлкен және Басты кеңесі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сан-Томе және Принсипи}}
| бір палаталы
| [[Сан-Томе және Принсипи Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сауд Арабиясы}}
| бір палаталы, законосовещательный
| [[Мәжіліс аш-Шура (Сауд Арабиясы)|Мәжіліс аш-Шура]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сейшель аралдары}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық ассамблея (Сейшель аралдары)|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сенегал}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық жиын (Сенегал)|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сент-Винсент және Гренадиндер}}
| бір палаталы
| [[Сент-Винсент және Гренадиндер парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сент-Китс және Невис}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық жиын (Сент-Китс және Невис)|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сент-Люсия}}
| екі палаталы
| [[Сент-Люсия парламенті|Парламент]]
| [[Сент-Люсия сенаты|Сенат]]
| [[Сент-Люсия жиын үйі|Жиын үйі]]
|
|-
| {{Байрақ|Сербия}}
| бір палаталы
| [[Сербия халық жиыны|Скупщина]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сингапур}}
| бір палаталы
| [[Сингапур парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сирия}}
| бір палаталы
| [[Сирия Халық жиыны|Халық жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Словакия}}
| бір палаталы
| [[Словакия Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Словения}}
| екі палаталы
| [[Словения парламенті|Парламент]]
| [[Словения Мемлекеттік кеңесі|Мемлекеттік кеңес]]
| [[Словения Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Соломон аралдары}}
| бір палаталы
| [[Соломон аралдары парламенті|Ұлттық парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сомали}}
| екі палаталы
| [[Сомали федералды парламенті|Федералды парламент]]
| [[Сомали сенаты|Сенат]]
| [[Сомали Адамдар үйі|Адамдар үйі]]
| 
|-
| {{Байрақ|Судан}}
| екі палаталы
| [[Судан Ұлттық заң шығарушы жиыны|Ұлттық заң шығарушы жиыны]]
| [[Судан аймақтары кеңесі|Аймақтар кеңесі]]
| [[Судан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| 
|-
| {{Байрақ|Суринам}}
| бір палаталы
| [[Суринам Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сьерра-Леоне}}
| бір палаталы
| [[Сьерра-Леоне парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Тәжікстан}}
| екі палаталы
| [[Тәжікстан Жоғарғы Жиналысы|Ұлы Мәжіліс]]
| [[Тәжікстан Ұлттық Кеңесі|Ұлттық Мәжіліс]]
| [[Тәжікстан Өкілдер палатасы|Өкілдер Мәжілісі]]
|
|-
| {{Байрақ|Тайланд}}
| екі палаталы
| [[Тайланд Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| [[Тайланд сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Тайланд)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Танзания}}
| бір палаталы
| [[Танзания Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Того}}
| бір палаталы
| [[Того Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Тонга}}
| бір палаталы
| [[Тонга Заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Тринидад және Тобаго}}
| екі палаталы
| [[Тринидад және Тобаго парламенті|Парламент]]
| [[Тринидад және Тобаго сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Тринидад және Тобаго)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Тувалу}}
| бір палаталы
| [[Тувалу парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Тунис}}
| бір палаталы
| [[Тунис Халық өкілдері жиыны|Халық өкілдері жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Түрікменстан}}
| бір палаталы
| [[Түрікменстан Халық Мәслихаты|Халық Мәслихаты]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Түркия}}
| бір палаталы
| [[Түркияның Ұлы Ұлттық жиыны|Ұлы Ұлттық жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Уганда}}
| бір палаталы
| [[Уганда парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Өзбекстан}}
| екі палаталы
| [[Олий Мәжіліс|Ұлы Мәжіліс]]
| [[Олий Мәжілісінің Сенаты|Сенат]]
| [[Олий Мәжілісінің Заң шығару палатасы|Заң шығару палата]]
|
|-
| {{Байрақ|Украина}}
| бір палаталы
| [[Верховна Рада|Жоғарғы Рада]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Уругвай}}
| екі палаталы
| [[Уругвай Басты ассамблеясы|Басты ассамблея]]
| [[Уругвай сенаты|Сенат]]
| [[Уругвай депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Фиджи}}
| бір палаталы
| [[Фиджи парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Филиппиндер}}
| екі палаталы
| [[Филиппиндер конгрессі|Конгресс]]
| [[Филиппиндер сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Филиппиндер)|Өкілдер палатасы]]
| 
|-
| {{Байрақ|Финляндия}}
| бір палаталы
| [[Эдускунта]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Микронезия Федерациялық Штаттары}}
| бір палаталы
| [[Микронезия Федерациялық Штаттары конгрессі|Конгресс]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Франция}}
| екі палаталы
| [[Франция парламенті|Парламент]]
| [[Франция сенаты|Сенат]]
| [[Франция Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| 
|-
| {{Байрақ|Хорватия}}
| бір палаталы
| [[Сабор]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Орталық Африка Республикасы}}
| бір палаталы
| [[Орталық Африка Республикасы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Чад}}
| бір палаталы
| [[Чад парламенті|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Черногория}}
| бір палаталы
| [[Черногория парламенті|Скупщина]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Чехия}}
| екі палаталы
| [[Чехия парламенті|Парламент]]
| [[Чехия сенаты|Сенат]]
| [[Чехия Республикасы Парламентінің депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Чили}}
| екі палаталы
| [[Чили Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]]
| [[Чили сенаты|Сенат]]
| [[Чили депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Швейцария}}
| екі палаталы
| [[Швейцария федералды жиыны|Федералды жиын]]
| [[Швейцария кантондары кеңесі|Кантондар кеңесі]]
| [[Швейцария Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]]
|
|-
| {{Байрақ|Швеция}}
| бір палаталы
| [[Риксдаг]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Шри-Ланка}}
| бір палаталы
| [[Шри-Ланка парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Эквадор}}
| бір палаталы
| [[Эквадор Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Экваторлық Гвинея}}
| екі палаталы
| [[Экваторлық Гвинея парламенті|Парламент]]
| [[Экваторлық Гвинея сенаты|Сенат]]
| [[Депутаттар палатасы (Экваторлық Гвинея)|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Эритрея}}
| бір палаталы
| [[Эритрея парламенті|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Эсватини}}
| екі палаталы
| [[Эсватини парламенті|Парламент]]
| [[Эсватини сенаты|Сенат]]
| [[Эсватини Жиын үйі|Жиын үйі]]
| 
|-
| {{Байрақ|Эстония}}
| бір палаталы
| [[Рийгикогу]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Эфиопия}}
| екі палаталы
| [[Эфиопия парламенті|Парламент]]
| [[Федерация кеңесі (Эфиопия)|Федерация кеңесі]]
| [[Халық өкілдері палатасы (Эфиопия)|Халық өкілдері палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Оңтүстік Африка Республикасы}}
| екі палаталы
| [[Оңтүстік Африка Республикасы парламенті|Парламент]]
| [[Аймақтардың Ұлттық кеңесі]]
| [[Оңтүстік Африка Республикасы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Оңтүстік Судан}}
| екі палаталы
| [[Оңтүстік Судан Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| [[Оңтүстік Судан аймақтары кеңесі|Аймақтар кеңесі]]
| [[Оңтүстік Суданның Ұлттық Заң шығарушы Ассамблеясы|Ұлттық Заң шығарушы ассамблея]]
|
|- 
| {{Байрақ|Ямайка}}
| екі палаталы
| [[Ямайка парламенті|Парламент]]
| [[Ямайка сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Ямайка)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Жапония}}
| екі палаталы
| [[Жапония парламенті|Коккай]]
| [[Жапония Парламентінің Кеңесшілер палатасы|Кеңесшілер палатасы]]
| [[Өкілдер палатасы (Жапония)|Өкілдер палатасы]]
|
|}</text>
      <sha1>bwy995aemsg06mlpynhpilgeyewnpzt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654678</id>
      <parentid>3654676</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T18:03:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3654678</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39987" sha1="gdt2icfg0vl6zfumho5y18zyzk5a0vc" xml:space="preserve">'''Парламенттер''' — мемлекеттердегі заң шығарушы органдар.

== Халықаралық деңгейде танылған мемлекеттердің парламенттері ==
{{Ілеспе тақырыпша}}
{| class=&quot;wikitable sortable sticky-header&quot;
|- bgcolor=&quot;#cccccc&quot;
!Мемлекет
!Түрі
!Атауы
!Жоғарғы палата
!Төменгі палата
!Сайлау жүйесі
|-
| {{Байрақ|АҚШ}}
| екі палаталы
| [[АҚШ Конгрессі|Конгресс]]
| [[АҚШ Сенаты|Сенат]]
| [[АҚШ Өкілдер палатасы|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Албания}}
| бір палаталы
| [[Албания парламенті|Кувенд]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Алжир}}
| екі палаталы
| [[Алжир парламенті|Парламент]]
| [[Ұлт кеңесі (Алжир)|Ұлт кеңесі]]
| [[Алжир Ұлттық халық ассамблеясы|Ұлттық халық жиыны]]
|
|-
| {{Байрақ|Ангола}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық ассамблея (Ангола)|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Андорра}}
| бір палаталы
| [[Андорра Генералды кеңесі|Генералды кеңесі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Антигуа және Барбуда}}
| екі палаталы
| [[Антигуа және Барбуда парламенті|Парламент]]
| [[Антигуа және Барбуда сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Антигуа және Барбуда)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Аргентина}}
| екі палаталы
| [[Аргентина Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]]
| [[Аргентина сенаты|Сенат]]
| [[Аргентина депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Армения}}
| бір палаталы
| [[Армения Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Ауғанстан}}
| бір палаталы
| [[Рахбари Шура]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Аустралия}}
| екі палаталы
| [[Аустралия парламенті|Парламент]]
| [[Сенат (Аустралия)|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Аустралия)|Өкілдер палатасы]]
| 
|-
| {{Байрақ|Аустрия}}
| екі палаталы
| [[Аустрия парламенті|Федералды жиын]]
| [[Бундесрат (Аустрия)|Бундесрат]]
| [[Аустрия Ұлттық кеңесі|Ұлтрат]]
|
|-
| {{Байрақ|Әзербайжан}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық Мәжіліс (Әзербайжан)|Милли Мәжіліс]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Біріккен Араб Әмірліктері}}
| бір палаталы
| [[Федералды ұлттық кеңес]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Багам аралдары}}
| екі палаталы
| [[Багам аралдары парламенті|Парламент]]
| [[Багам аралдары сенаты|Сенат]]
| [[Багам аралдары жиын палатасы|Жиын палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Бангладеш}}
| бір палаталы
| [[Бангладеш Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Барбадос}}
| екі палаталы
| [[Барбадос парламенті|Парламент]]
| [[Барбадос сенаты|Сенат]]
| [[Барбадос Жиын палатасы|Жиын палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Бахрейн}}
| екі палаталы
| [[Бахрейн Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| [[Мәжіліс кеңесі (Бахрейн)|Мәжіліс кеңесі]]
| [[Өкілдер кеңесі (Бахрейн)|Өкілдер кеңесі]]
|
|-
| {{Байрақ|Беларусь}}
| екі палаталы
| [[Беларусь Республикасының Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| [[Республика кеңесі (Беларусь)|Республика кеңесі]]
| [[Өкілдер палатасы (Беларусь)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Белиз}}
| екі палаталы
| [[Белиз Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| [[Сенат (Белиз)|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Белиз)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Бельгия}}
| екі палаталы
| [[Бельгия федералды парламенті|Федералды парламенті]]
| [[Бельгия сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Бельгия)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Бенин}}
| бір палаталы
| [[Бенин Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Болгария}}
| бір палаталы
| [[Болгария халық жиыны|Халық жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Боливия}}
| екі палаталы
| [[Боливия парламенті|Заң шығарушы ассамблея]]
| [[Боливия сенаторлар палатасы|Сенат]]
| [[Боливия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Босния және Герцеговина}}
| екі палаталы
| [[Босния және Герцеговина Парламенттік ассамблеясы|Парламенттік ассамблея]]
| [[Халықтар палатасы (Босния және Герцеговина)|Халықтар палатасы]]
| [[Өкілдер палатасы (Босния және Герцеговина)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Ботсвана}}
| бір палаталы
| [[Ботсвана парламенті|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Бразилия}}
| екі палаталы
| [[Бразилия Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]]
| [[Бразилия Федералды сенаты|Федералды сенаты]]
| [[Бразилия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Бруней}}
| бір палаталы
| [[Бруней парламенті|Заң шығарушы кеңес]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Буркина-Фасо}}
| бір палаталы
| [[Буркина-Фасо Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Бурунди}}
| екі палаталы
| [[Бурунди парламенті|Парламент]]
| [[Бурунди сенаты|Сенат]]
| [[Бурунди Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|-
| {{Байрақ|Бутан}}
| екі палаталы
| [[Бутан парламенті|Цонгду]]
| [[Бутан Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]]
| [[Бутан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Вануату}}
| бір палаталы
| [[Вануату парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Ватикан}}
| бір палаталы
| [[Ватикан қала-мемлекеті істері жөніндегі Папа комиссиясы|Ватикан істері жөніндегі Папа комиссиясы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Ұлыбритания}}
| екі палаталы
| [[Ұлыбритания парламенті|Парламент]]
| [[Лордтар палатасы]]
| [[Ұлыбритания Қауымдар палатасы|Қауымдар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Мажарстан}}
| бір палаталы
| [[Мемлекеттік жиын (Мажарстан)|Мемлекеттік жиын]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Венесуэла}}
| бір палаталы
| [[Венесуэла Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Шығыс Тимор}}
| бір палаталы
| [[Шығыс Тимор парламенті|Парламент]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Вьетнам}}
| бір палаталы
| [[Вьетнам Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Габон}}
| екі палаталы
| [[Габон парламенті|Парламент]]
| [[Габон сенаты|Сенат]]
| [[Габон Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| 
|-
| {{Байрақ|Гаити}}
| екі палаталы
| [[Гаити парламенті|Парламент]]
| [[Сенат (Гаити)|Сенат]]
| [[Депутаттар палатасы (Гаити)|Депутаттар палатасы]]
| 
|-
| {{Байрақ|Гайана}}
| бір палаталы
| [[Гайана Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| 
| 
| 
|-
| {{Байрақ|Гамбия}}
| бір палаталы
| [[Гамбия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Гана}}
| бір палаталы
| [[Гана парламенті|Парламент]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Гватемала}}
| бір палаталы
| [[Гватемала Республикасының Конгресі|Конгресс]]
| 
| 
| 
|-
| {{Байрақ|Гвинея}}
| бір палаталы
| [[Гвинея Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Гвинея-Бисау}}
| бір палаталы
| [[Гвинея-Бисау Ұлттық халық жиыны|Ұлттық халық жиыны]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Германия}}
| екі палаталы
| [[Федералды жиын (Германия)|Федералды жиын]]
| [[Бундесрат]]
| [[Бундестаг]]
| 
|-
| {{Байрақ|Гондурас}}
| бір палаталы
| [[Гондурас Ұлттық Конгрессі|Конгресс]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Гренада}}
| екі палаталы
| [[Гренада парламенті|Парламент]]
| [[Гренада сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Гренада)|Өкілдер палатасы]]
| 
|-
| {{Байрақ|Грекия}}
| бір палаталы
| [[Грекия парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Грузия}}
| бір палаталы
| [[Грузия парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
|-
| {{Байрақ|Дания}}
| бір палаталы
| [[Фолькетинг]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Конго Демократиялық Республикасы}}
| екі палаталы
| [[Конго ДР парламенті|Парламент]]
| [[Конго ДР сенаты|Сенат]]
| [[Конго ДР Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Джибути}}
| бір палаталы
| [[Джибути Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Доминика}}
| бір палаталы
| [[Доминика жиын палатасы|Жиын палатасы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Доминикан Республикасы}}
| екі палаталы
| [[Доминикан Республикасы парламенті|Конгресс]]
| [[Доминикан Республикасы сенаты|Сенат]]
| [[Доминикан Республикасы депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Мысыр}}
| екі палаталы
| [[Мысыр парламенті|Парламент]]
| [[Мысыр сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Мысыр)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Замбия}}
| бір палаталы
| [[Замбия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| 
| 
| 
|-
| {{Байрақ|Зимбабве}}
| екі палаталы
| [[Зимбабве парламенті|Парламент]]
| [[Зимбабве сенаті|Сенат]]
| [[Зимбабве Жиын палатасы|Жиын палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Израиль}}
| бір палаталы
| [[Кнессет]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Үндістан}}
| екі палаталы
| [[Үндістан парламенті|Сансад]]
| [[Раджия сабха]]
| [[Лок сабха]]
| 
|-
| {{Байрақ|Индонезия}}
| екі палаталы
| [[Халықтық консультативтік конгресс]]
| [[Аймақтық өкілдер кеңесі]]
| [[Халықтық өкілдер кеңесі (Индонезия)|Халықтық өкілдер кеңесі]] 
|
|-
| {{Байрақ|Иордания}}
| екі палаталы
| [[Иордания Халық жиыны|Мәжіліс]]
| [[Иордания Аяндар жиыны|Аяндар жиыны]]
| [[Өкілдер палатасы (Иордания)|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Ирак}}
| бір палаталы (уақытша)
| [[Ирак Өкілдер кеңесі|Өкілдер кеңесі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Иран}}
| бір палаталы
| [[Исламдық Мәжіліс кеңесі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Ирландия}}
| екі палаталы
| [[Ирландия парламенті|Ойряхтас]]
| [[Ирландия сенаты]]
| [[Ирландия Өкілдер палатасы|Дойл Ерен]]
|
|-
| {{Байрақ|Исландия}}
| бір палаталы
| [[Парламент Исландии|Альтинг]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Испания}}
| екі палаталы
| [[Испания Басты кортестері|Басты кортестер]]
| [[Испания сенаты|Сенат]]
| [[Депутаттар конгресі|Депутаттар конгресі]]
|
|-
| {{Байрақ|Италия}}
| екі палаталы
| [[Италия парламенті|Парламент]]
| [[Италия сенаты|Сенат]]
| [[Италия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Йемен}}
| бір палаталы
| [[Өкілдер палатасы (Йемен)|Өкілдер палатасы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Кабо-Верде}}
| бір палаталы
| [[Кабо-Верде Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Қазақстан}}
| екі палаталы
| [[Қазақстан Республикасының Парламенті|Парламент]]
| [[Қазақстан Парламентінің Сенаты|Сенат]]
| [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]]
| 
|-
| {{Байрақ|Камбоджа}}
| екі палаталы
| [[Камбоджа парламенті|Парламент]]
| [[Камбоджа сенаты|Сенат]]
| [[Камбоджа Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Камерун}}
| екі палаталы
| [[Камерун парламенті|Парламент]]
| [[Камерун сенаты|Сенат]]
| [[Камерун Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|-
| {{Байрақ|Канада}}
| екі палаталы
| [[Канада парламенті|Парламент]]
| [[Канада сенаты|Сенат]]
| [[Канада Қауымдары палатасы|Қауымдар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Катар}}
| бір палаталы
| [[Катар Мәжіліс кеңесі|Мәжіліс кеңесі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Кения}}
| екі палаталы
| [[Кения парламенті|Парламент]]
| [[Кения сенаты|Сенат]]
| [[Кения Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Кипр}}
| бір палаталы
| [[Кипр Республикасы парламенті|Өкілдер палатасы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Қырғызстан}}
| бір палаталы
| [[Жоғарғы Кеңес (Қырғызстан)|Жоғарғы Кеңес]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Кирибати}}
| бір палаталы
| [[Жиын палатасы (Кирибати)|Жиын палатасы]]
|
|
|
|- 
| {{Байрақ|Қытай}}
| бір палаталы
| [[Бүкілқытайлық халық өкілдерінің жиналысы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Солтүстік Корея}}
| бір палаталы
| [[КХДР Жоғарғы халық жиыны|Жоғарғы халық жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Оңтүстік Корея}}
| бір палаталы
| [[Корея Республикасының Ұлттық жиналысы|Ұлттық жиын]]
| 
| 
|&gt;
|-
| {{Байрақ|Колумбия}}
| екі палаталы
| [[Колумбия конгрессі|Конгресс]]
| [[Колумбия сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Колумбия)|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Конго Республикасы}}
| екі палаталы
| [[Конго Республикасы парламенті|Парламент]]
| [[Конго Республикасы сенаті|Сенат]]
| [[Конго Республикасы Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|-
| {{Байрақ|Коморлар}}
| бір палаталы
| [[Коморлар одағы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Коста-Рика}}
| бір палаталы
| [[Коста-Рика Заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Кот-д’Ивуар}}
| екі палаталы
| [[Кот-д’Ивуар парламенті|Парламент]]
| [[Кот-д’Ивуар сенаті |Сенат]]
| [[Ұлттық жиын (Кот-д’Ивуар)|Ұлттық жиын]]
|
|-
| {{Байрақ|Куба}}
| бір палаталы
| [[Халық билігінің ұлттық ассамблеясы (Куба)|Халық билігінің ұлттық ассамблеясы]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Кувейт}}
| бір палаталы
| [[Кувейт парламенті|Мәжіліс әл-Умма]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Латвия}}
| бір палаталы
| [[Латвия Сейм|Сейм]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Лаос}}
| бір палаталы
| [[Лаос парламенті|Ұлттық ассамблея]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Лесото}}
| екі палаталы
| [[Лесото парламенті|Парламент]]
| [[Лесото сенаты|Сенат]]
| [[Ұлттық жиын (Лесото)|Ұлттық жиын]]
|
|-
| {{Байрақ|Либерия}}
| екі палаталы
| [[Либерия парламенті|Парламент]]
| [[Либерия сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Либерия)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Ливан}}
| бір палаталы
| [[Ливан парламенті|Өкілдер палатасы]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Ливия}}
| бір палаталы
| [[Ливия өкілдер палатасы|Өкілдер палатасы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Литва}}
| бір палаталы
| [[Литва Сейм|Сейм]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Лихтенштейн}}
| бір палаталы
| [[Лихтенштейн Ландтаг|Ландтаг]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Люксембург}}
| бір палаталы
| [[Люксембург депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Маврикий}}
| бір палаталы
| [[Маврикия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Мавритания}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық жиын (Мавритания)|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Мадагаскар}}
| екі палаталы
| [[Мадагаскар парламенті|Парламент]]
| [[Мадагаскар сенаты|Сенат]]
| [[Мадагаскар Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| 
|-
| {{Байрақ|Солтүстік Македония}}
| бір палаталы
| [[Солтүстік Македония жиыны|Жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Малави}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық жиын (Малави)|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Малайзия}}
| екі палаталы
| [[Малайзия парламенті|Парламент]]
| [[Ұлт Үйі (Малайзия)|Ұлт Үйі]]
| [[Халық Үйі (Малайзия)|Халық Үйі]]
|
|-
| {{Байрақ|Мали}}
| бір палаталы
| [[Мали Ұлттық жиыны|Жиын]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Мальта}}
| бір палаталы
| [[Мальта парламенті|Өкілдер палатасы]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Мальдивтер}}
| бір палаталы
| [[Мальдивтер парламенті|Парламент]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Марокко}}
| екі палаталы
| [[Марокко парламенті|Парламент]]
| [[Кеңесшілер палатасы (Марокко)|Кеңесшілер палатасы]]
| [[Өкілдер палатасы (Марокко)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Маршалл аралдары}}
| бір палаталы
| [[Маршалл аралдарының заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Мексика}}
| екі палаталы
| [[Мексика конгрессі|Одақтас конгресс]]
| [[Мексика сенаты|Сенат]]
| [[Депутаттар палатасы (Мексика)|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Мозамбик}}
| бір палаталы
| [[Республика жиыны (Мозамбик)|Республика жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Молдова}}
| бір палаталы
| [[Молдова парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Монако}}
| бір палаталы
| [[Монако Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Моңғолия}}
| бір палаталы
| [[Мемлекеттік Ұлы хурал]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Мьянма}}
| екі палаталы
| [[Одақ ассамблеясы]]
| [[Ұлттар палатасы]]
| [[Өкілдер палатасы (Мьянма)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Намибия}}
| екі палаталы
| [[Намибия парламенті|Парламент]]
| [[Намибия Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]]
| [[Намибия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Науру}}
| бір палаталы
| [[Науру парламенті|Парламент]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Непал}}
| екі палаталы
| [[Непал парламенті|Парламент]]
| [[Непал Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| [[Өкілдер палатасы (Непал)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Нигер}}
| бір палаталы
| [[Нигер Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Нигерия}}
| екі палаталы
| [[Нигерия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| [[Нигерия сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Нигерия)|Өкілдер палатасы]]
| 
|-
| {{Байрақ|Нидерланд}}
| екі палаталы
| [[Басты штаттар (Нидерланд)|Басты штаттар]]
| [[Нидерланд сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Нидерланд)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Никарагуа}}
| бір палаталы
| [[Никарагуа Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Жаңа Зеландия}}
| бір палаталы
| [[Жаңа Зеландия парламенті|Парламент]]
|
| [[Өкілдер палатасы (Жаңа Зеландия)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Норвегия}}
| бір палаталы
| [[Стортинг]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Оман}}
| бір палаталы
| [[Оман парламенті|Мәжіліс аш-Шура]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Пәкістан}}
| екі палаталы
| [[Пәкістан парламенті|Мәжіліс-е Шура]]
| [[Пәкістан сенаты|Сенат]]
| [[Пәкістан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Палау}}
| екі палаталы
| [[Палау Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]]
| [[Палау сенаты|Сенат]]
| [[Палау делегаттар палатасы|Делегаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Панама}}
| бір палаталы
| [[Панама Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Папуа — Жаңа Гвинея}}
| бір палаталы
| [[Папуа — Жаңа Гвинея Ұлттық парламенті|Ұлттық парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Парагвай}}
| екі палаталы
| [[Парагвай конгрессі|Конгресс]]
| [[Парагвай сенаты|Сенат]]
| [[Парагвай депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Перу}}
| бір палаталы
| [[Перу Республикасы конгрессі|Республика конгрессі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Польша}}
| екі палаталы
| [[Польша Ұлттық жиыны|Ұлттық ассамблея]]
| [[Польша сенаты|Сенат]]
| [[Польша Республикасы Сейм|Сейм]]
|
|-
| {{Байрақ|Португалия}}
| бір палаталы
| [[Португалия Республика ассамблеясы|Республикасы ассамблеясы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Ресей}}
| екі палаталы
| [[Ресей Федералдық жиналысы|Федералдық жиналысы]]
| [[Ресей Федерация Кеңесі]]
| [[Мемлекеттік дума]]
| 
|-
| {{Байрақ|Руанда}}
| екі палаталы
| [[Руанда парламенті|Парламент]]
| [[Руанда сенаты|Сенат]]
| [[Руанда депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Румыния}}
| екі палаталы
| [[Румыния парламенті|Парламент]]
| [[Румыния сенаты|Сенат]]
| [[Румыния депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Сальвадор}}
| бір палаталы
| [[Сальвадор Заң шығарушы ассамблеясы|Заң шығарушы ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Самоа}}
| бір палаталы
| [[Самоа фоно|Фоно]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сан-Марино}}
| бір палаталы
| [[Сан-Мариноның Үлкен және Басты кеңесі|Үлкен және Басты кеңесі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сан-Томе және Принсипи}}
| бір палаталы
| [[Сан-Томе және Принсипи Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сауд Арабиясы}}
| бір палаталы, законосовещательный
| [[Мәжіліс аш-Шура (Сауд Арабиясы)|Мәжіліс аш-Шура]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сейшель аралдары}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық ассамблея (Сейшель аралдары)|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сенегал}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық жиын (Сенегал)|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сент-Винсент және Гренадиндер}}
| бір палаталы
| [[Сент-Винсент және Гренадиндер парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сент-Китс және Невис}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық жиын (Сент-Китс және Невис)|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сент-Люсия}}
| екі палаталы
| [[Сент-Люсия парламенті|Парламент]]
| [[Сент-Люсия сенаты|Сенат]]
| [[Сент-Люсия жиын үйі|Жиын үйі]]
|
|-
| {{Байрақ|Сербия}}
| бір палаталы
| [[Сербия халық жиыны|Скупщина]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сингапур}}
| бір палаталы
| [[Сингапур парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сирия}}
| бір палаталы
| [[Сирия Халық жиыны|Халық жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Словакия}}
| бір палаталы
| [[Словакия Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Словения}}
| екі палаталы
| [[Словения парламенті|Парламент]]
| [[Словения Мемлекеттік кеңесі|Мемлекеттік кеңес]]
| [[Словения Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Соломон аралдары}}
| бір палаталы
| [[Соломон аралдары парламенті|Ұлттық парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сомали}}
| екі палаталы
| [[Сомали федералды парламенті|Федералды парламент]]
| [[Сомали сенаты|Сенат]]
| [[Сомали Адамдар үйі|Адамдар үйі]]
| 
|-
| {{Байрақ|Судан}}
| екі палаталы
| [[Судан Ұлттық заң шығарушы жиыны|Ұлттық заң шығарушы жиыны]]
| [[Судан аймақтары кеңесі|Аймақтар кеңесі]]
| [[Судан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| 
|-
| {{Байрақ|Суринам}}
| бір палаталы
| [[Суринам Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сьерра-Леоне}}
| бір палаталы
| [[Сьерра-Леоне парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Тәжікстан}}
| екі палаталы
| [[Тәжікстан Жоғарғы Жиналысы|Ұлы Мәжіліс]]
| [[Тәжікстан Ұлттық Кеңесі|Ұлттық Мәжіліс]]
| [[Тәжікстан Өкілдер палатасы|Өкілдер Мәжілісі]]
|
|-
| {{Байрақ|Тайланд}}
| екі палаталы
| [[Тайланд Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| [[Тайланд сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Тайланд)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Танзания}}
| бір палаталы
| [[Танзания Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Того}}
| бір палаталы
| [[Того Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Тонга}}
| бір палаталы
| [[Тонга Заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Тринидад және Тобаго}}
| екі палаталы
| [[Тринидад және Тобаго парламенті|Парламент]]
| [[Тринидад және Тобаго сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Тринидад және Тобаго)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Тувалу}}
| бір палаталы
| [[Тувалу парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Тунис}}
| бір палаталы
| [[Тунис Халық өкілдері жиыны|Халық өкілдері жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Түрікменстан}}
| бір палаталы
| [[Түрікменстан Халық Мәслихаты|Халық Мәслихаты]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Түркия}}
| бір палаталы
| [[Түркияның Ұлы Ұлттық жиыны|Ұлы Ұлттық жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Уганда}}
| бір палаталы
| [[Уганда парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Өзбекстан}}
| екі палаталы
| [[Олий Мәжіліс|Ұлы Мәжіліс]]
| [[Олий Мәжілісінің Сенаты|Сенат]]
| [[Олий Мәжілісінің Заң шығару палатасы|Заң шығару палата]]
|
|-
| {{Байрақ|Украина}}
| бір палаталы
| [[Верховна Рада|Жоғарғы Рада]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Уругвай}}
| екі палаталы
| [[Уругвай Басты ассамблеясы|Басты ассамблея]]
| [[Уругвай сенаты|Сенат]]
| [[Уругвай депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Фиджи}}
| бір палаталы
| [[Фиджи парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Филиппиндер}}
| екі палаталы
| [[Филиппиндер конгрессі|Конгресс]]
| [[Филиппиндер сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Филиппиндер)|Өкілдер палатасы]]
| 
|-
| {{Байрақ|Финляндия}}
| бір палаталы
| [[Эдускунта]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Микронезия Федерациялық Штаттары}}
| бір палаталы
| [[Микронезия Федерациялық Штаттары конгрессі|Конгресс]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Франция}}
| екі палаталы
| [[Франция парламенті|Парламент]]
| [[Франция сенаты|Сенат]]
| [[Франция Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| 
|-
| {{Байрақ|Хорватия}}
| бір палаталы
| [[Сабор]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Орталық Африка Республикасы}}
| бір палаталы
| [[Орталық Африка Республикасы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Чад}}
| бір палаталы
| [[Чад парламенті|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Черногория}}
| бір палаталы
| [[Черногория парламенті|Скупщина]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Чехия}}
| екі палаталы
| [[Чехия парламенті|Парламент]]
| [[Чехия сенаты|Сенат]]
| [[Чехия Республикасы Парламентінің депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Чили}}
| екі палаталы
| [[Чили Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]]
| [[Чили сенаты|Сенат]]
| [[Чили депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Швейцария}}
| екі палаталы
| [[Швейцария федералды жиыны|Федералды жиын]]
| [[Швейцария кантондары кеңесі|Кантондар кеңесі]]
| [[Швейцария Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]]
|
|-
| {{Байрақ|Швеция}}
| бір палаталы
| [[Риксдаг]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Шри-Ланка}}
| бір палаталы
| [[Шри-Ланка парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Эквадор}}
| бір палаталы
| [[Эквадор Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Экваторлық Гвинея}}
| екі палаталы
| [[Экваторлық Гвинея парламенті|Парламент]]
| [[Экваторлық Гвинея сенаты|Сенат]]
| [[Депутаттар палатасы (Экваторлық Гвинея)|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Эритрея}}
| бір палаталы
| [[Эритрея парламенті|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Эсватини}}
| екі палаталы
| [[Эсватини парламенті|Парламент]]
| [[Эсватини сенаты|Сенат]]
| [[Эсватини Жиын үйі|Жиын үйі]]
| 
|-
| {{Байрақ|Эстония}}
| бір палаталы
| [[Рийгикогу]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Эфиопия}}
| екі палаталы
| [[Эфиопия парламенті|Парламент]]
| [[Федерация кеңесі (Эфиопия)|Федерация кеңесі]]
| [[Халық өкілдері палатасы (Эфиопия)|Халық өкілдері палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Оңтүстік Африка Республикасы}}
| екі палаталы
| [[Оңтүстік Африка Республикасы парламенті|Парламент]]
| [[Аймақтардың Ұлттық кеңесі]]
| [[Оңтүстік Африка Республикасы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Оңтүстік Судан}}
| екі палаталы
| [[Оңтүстік Судан Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| [[Оңтүстік Судан аймақтары кеңесі|Аймақтар кеңесі]]
| [[Оңтүстік Суданның Ұлттық Заң шығарушы Ассамблеясы|Ұлттық Заң шығарушы ассамблея]]
|
|- 
| {{Байрақ|Ямайка}}
| екі палаталы
| [[Ямайка парламенті|Парламент]]
| [[Ямайка сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Ямайка)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Жапония}}
| екі палаталы
| [[Жапония парламенті|Коккай]]
| [[Жапония Парламентінің Кеңесшілер палатасы|Кеңесшілер палатасы]]
| [[Өкілдер палатасы (Жапония)|Өкілдер палатасы]]
|
|}</text>
      <sha1>gdt2icfg0vl6zfumho5y18zyzk5a0vc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654679</id>
      <parentid>3654678</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T18:04:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3654679</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40037" sha1="s8ayq1o1tl6i46b5g27gf35pfhytm42" xml:space="preserve">'''Парламенттер''' — мемлекеттердегі заң шығарушы органдар. Екі не бір палаталы болады.

== Халықаралық деңгейде танылған мемлекеттердің парламенттері ==
{{Ілеспе тақырыпша}}
{| class=&quot;wikitable sortable sticky-header&quot;
|- bgcolor=&quot;#cccccc&quot;
!Мемлекет
!Түрі
!Атауы
!Жоғарғы палата
!Төменгі палата
!Сайлау жүйесі
|-
| {{Байрақ|АҚШ}}
| екі палаталы
| [[АҚШ Конгрессі|Конгресс]]
| [[АҚШ Сенаты|Сенат]]
| [[АҚШ Өкілдер палатасы|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Албания}}
| бір палаталы
| [[Албания парламенті|Кувенд]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Алжир}}
| екі палаталы
| [[Алжир парламенті|Парламент]]
| [[Ұлт кеңесі (Алжир)|Ұлт кеңесі]]
| [[Алжир Ұлттық халық ассамблеясы|Ұлттық халық жиыны]]
|
|-
| {{Байрақ|Ангола}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық ассамблея (Ангола)|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Андорра}}
| бір палаталы
| [[Андорра Генералды кеңесі|Генералды кеңесі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Антигуа және Барбуда}}
| екі палаталы
| [[Антигуа және Барбуда парламенті|Парламент]]
| [[Антигуа және Барбуда сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Антигуа және Барбуда)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Аргентина}}
| екі палаталы
| [[Аргентина Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]]
| [[Аргентина сенаты|Сенат]]
| [[Аргентина депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Армения}}
| бір палаталы
| [[Армения Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Ауғанстан}}
| бір палаталы
| [[Рахбари Шура]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Аустралия}}
| екі палаталы
| [[Аустралия парламенті|Парламент]]
| [[Сенат (Аустралия)|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Аустралия)|Өкілдер палатасы]]
| 
|-
| {{Байрақ|Аустрия}}
| екі палаталы
| [[Аустрия парламенті|Федералды жиын]]
| [[Бундесрат (Аустрия)|Бундесрат]]
| [[Аустрия Ұлттық кеңесі|Ұлтрат]]
|
|-
| {{Байрақ|Әзербайжан}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық Мәжіліс (Әзербайжан)|Милли Мәжіліс]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Біріккен Араб Әмірліктері}}
| бір палаталы
| [[Федералды ұлттық кеңес]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Багам аралдары}}
| екі палаталы
| [[Багам аралдары парламенті|Парламент]]
| [[Багам аралдары сенаты|Сенат]]
| [[Багам аралдары жиын палатасы|Жиын палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Бангладеш}}
| бір палаталы
| [[Бангладеш Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Барбадос}}
| екі палаталы
| [[Барбадос парламенті|Парламент]]
| [[Барбадос сенаты|Сенат]]
| [[Барбадос Жиын палатасы|Жиын палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Бахрейн}}
| екі палаталы
| [[Бахрейн Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| [[Мәжіліс кеңесі (Бахрейн)|Мәжіліс кеңесі]]
| [[Өкілдер кеңесі (Бахрейн)|Өкілдер кеңесі]]
|
|-
| {{Байрақ|Беларусь}}
| екі палаталы
| [[Беларусь Республикасының Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| [[Республика кеңесі (Беларусь)|Республика кеңесі]]
| [[Өкілдер палатасы (Беларусь)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Белиз}}
| екі палаталы
| [[Белиз Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| [[Сенат (Белиз)|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Белиз)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Бельгия}}
| екі палаталы
| [[Бельгия федералды парламенті|Федералды парламенті]]
| [[Бельгия сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Бельгия)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Бенин}}
| бір палаталы
| [[Бенин Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Болгария}}
| бір палаталы
| [[Болгария халық жиыны|Халық жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Боливия}}
| екі палаталы
| [[Боливия парламенті|Заң шығарушы ассамблея]]
| [[Боливия сенаторлар палатасы|Сенат]]
| [[Боливия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Босния және Герцеговина}}
| екі палаталы
| [[Босния және Герцеговина Парламенттік ассамблеясы|Парламенттік ассамблея]]
| [[Халықтар палатасы (Босния және Герцеговина)|Халықтар палатасы]]
| [[Өкілдер палатасы (Босния және Герцеговина)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Ботсвана}}
| бір палаталы
| [[Ботсвана парламенті|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Бразилия}}
| екі палаталы
| [[Бразилия Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]]
| [[Бразилия Федералды сенаты|Федералды сенаты]]
| [[Бразилия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Бруней}}
| бір палаталы
| [[Бруней парламенті|Заң шығарушы кеңес]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Буркина-Фасо}}
| бір палаталы
| [[Буркина-Фасо Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Бурунди}}
| екі палаталы
| [[Бурунди парламенті|Парламент]]
| [[Бурунди сенаты|Сенат]]
| [[Бурунди Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|-
| {{Байрақ|Бутан}}
| екі палаталы
| [[Бутан парламенті|Цонгду]]
| [[Бутан Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]]
| [[Бутан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Вануату}}
| бір палаталы
| [[Вануату парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Ватикан}}
| бір палаталы
| [[Ватикан қала-мемлекеті істері жөніндегі Папа комиссиясы|Ватикан істері жөніндегі Папа комиссиясы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Ұлыбритания}}
| екі палаталы
| [[Ұлыбритания парламенті|Парламент]]
| [[Лордтар палатасы]]
| [[Ұлыбритания Қауымдар палатасы|Қауымдар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Мажарстан}}
| бір палаталы
| [[Мемлекеттік жиын (Мажарстан)|Мемлекеттік жиын]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Венесуэла}}
| бір палаталы
| [[Венесуэла Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Шығыс Тимор}}
| бір палаталы
| [[Шығыс Тимор парламенті|Парламент]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Вьетнам}}
| бір палаталы
| [[Вьетнам Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Габон}}
| екі палаталы
| [[Габон парламенті|Парламент]]
| [[Габон сенаты|Сенат]]
| [[Габон Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| 
|-
| {{Байрақ|Гаити}}
| екі палаталы
| [[Гаити парламенті|Парламент]]
| [[Сенат (Гаити)|Сенат]]
| [[Депутаттар палатасы (Гаити)|Депутаттар палатасы]]
| 
|-
| {{Байрақ|Гайана}}
| бір палаталы
| [[Гайана Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| 
| 
| 
|-
| {{Байрақ|Гамбия}}
| бір палаталы
| [[Гамбия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Гана}}
| бір палаталы
| [[Гана парламенті|Парламент]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Гватемала}}
| бір палаталы
| [[Гватемала Республикасының Конгресі|Конгресс]]
| 
| 
| 
|-
| {{Байрақ|Гвинея}}
| бір палаталы
| [[Гвинея Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Гвинея-Бисау}}
| бір палаталы
| [[Гвинея-Бисау Ұлттық халық жиыны|Ұлттық халық жиыны]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Германия}}
| екі палаталы
| [[Федералды жиын (Германия)|Федералды жиын]]
| [[Бундесрат]]
| [[Бундестаг]]
| 
|-
| {{Байрақ|Гондурас}}
| бір палаталы
| [[Гондурас Ұлттық Конгрессі|Конгресс]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Гренада}}
| екі палаталы
| [[Гренада парламенті|Парламент]]
| [[Гренада сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Гренада)|Өкілдер палатасы]]
| 
|-
| {{Байрақ|Грекия}}
| бір палаталы
| [[Грекия парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Грузия}}
| бір палаталы
| [[Грузия парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
|-
| {{Байрақ|Дания}}
| бір палаталы
| [[Фолькетинг]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Конго Демократиялық Республикасы}}
| екі палаталы
| [[Конго ДР парламенті|Парламент]]
| [[Конго ДР сенаты|Сенат]]
| [[Конго ДР Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Джибути}}
| бір палаталы
| [[Джибути Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Доминика}}
| бір палаталы
| [[Доминика жиын палатасы|Жиын палатасы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Доминикан Республикасы}}
| екі палаталы
| [[Доминикан Республикасы парламенті|Конгресс]]
| [[Доминикан Республикасы сенаты|Сенат]]
| [[Доминикан Республикасы депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Мысыр}}
| екі палаталы
| [[Мысыр парламенті|Парламент]]
| [[Мысыр сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Мысыр)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Замбия}}
| бір палаталы
| [[Замбия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| 
| 
| 
|-
| {{Байрақ|Зимбабве}}
| екі палаталы
| [[Зимбабве парламенті|Парламент]]
| [[Зимбабве сенаті|Сенат]]
| [[Зимбабве Жиын палатасы|Жиын палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Израиль}}
| бір палаталы
| [[Кнессет]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Үндістан}}
| екі палаталы
| [[Үндістан парламенті|Сансад]]
| [[Раджия сабха]]
| [[Лок сабха]]
| 
|-
| {{Байрақ|Индонезия}}
| екі палаталы
| [[Халықтық консультативтік конгресс]]
| [[Аймақтық өкілдер кеңесі]]
| [[Халықтық өкілдер кеңесі (Индонезия)|Халықтық өкілдер кеңесі]] 
|
|-
| {{Байрақ|Иордания}}
| екі палаталы
| [[Иордания Халық жиыны|Мәжіліс]]
| [[Иордания Аяндар жиыны|Аяндар жиыны]]
| [[Өкілдер палатасы (Иордания)|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Ирак}}
| бір палаталы (уақытша)
| [[Ирак Өкілдер кеңесі|Өкілдер кеңесі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Иран}}
| бір палаталы
| [[Исламдық Мәжіліс кеңесі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Ирландия}}
| екі палаталы
| [[Ирландия парламенті|Ойряхтас]]
| [[Ирландия сенаты]]
| [[Ирландия Өкілдер палатасы|Дойл Ерен]]
|
|-
| {{Байрақ|Исландия}}
| бір палаталы
| [[Парламент Исландии|Альтинг]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Испания}}
| екі палаталы
| [[Испания Басты кортестері|Басты кортестер]]
| [[Испания сенаты|Сенат]]
| [[Депутаттар конгресі|Депутаттар конгресі]]
|
|-
| {{Байрақ|Италия}}
| екі палаталы
| [[Италия парламенті|Парламент]]
| [[Италия сенаты|Сенат]]
| [[Италия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Йемен}}
| бір палаталы
| [[Өкілдер палатасы (Йемен)|Өкілдер палатасы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Кабо-Верде}}
| бір палаталы
| [[Кабо-Верде Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Қазақстан}}
| екі палаталы
| [[Қазақстан Республикасының Парламенті|Парламент]]
| [[Қазақстан Парламентінің Сенаты|Сенат]]
| [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]]
| 
|-
| {{Байрақ|Камбоджа}}
| екі палаталы
| [[Камбоджа парламенті|Парламент]]
| [[Камбоджа сенаты|Сенат]]
| [[Камбоджа Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Камерун}}
| екі палаталы
| [[Камерун парламенті|Парламент]]
| [[Камерун сенаты|Сенат]]
| [[Камерун Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|-
| {{Байрақ|Канада}}
| екі палаталы
| [[Канада парламенті|Парламент]]
| [[Канада сенаты|Сенат]]
| [[Канада Қауымдары палатасы|Қауымдар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Катар}}
| бір палаталы
| [[Катар Мәжіліс кеңесі|Мәжіліс кеңесі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Кения}}
| екі палаталы
| [[Кения парламенті|Парламент]]
| [[Кения сенаты|Сенат]]
| [[Кения Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Кипр}}
| бір палаталы
| [[Кипр Республикасы парламенті|Өкілдер палатасы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Қырғызстан}}
| бір палаталы
| [[Жоғарғы Кеңес (Қырғызстан)|Жоғарғы Кеңес]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Кирибати}}
| бір палаталы
| [[Жиын палатасы (Кирибати)|Жиын палатасы]]
|
|
|
|- 
| {{Байрақ|Қытай}}
| бір палаталы
| [[Бүкілқытайлық халық өкілдерінің жиналысы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Солтүстік Корея}}
| бір палаталы
| [[КХДР Жоғарғы халық жиыны|Жоғарғы халық жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Оңтүстік Корея}}
| бір палаталы
| [[Корея Республикасының Ұлттық жиналысы|Ұлттық жиын]]
| 
| 
|&gt;
|-
| {{Байрақ|Колумбия}}
| екі палаталы
| [[Колумбия конгрессі|Конгресс]]
| [[Колумбия сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Колумбия)|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Конго Республикасы}}
| екі палаталы
| [[Конго Республикасы парламенті|Парламент]]
| [[Конго Республикасы сенаті|Сенат]]
| [[Конго Республикасы Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|-
| {{Байрақ|Коморлар}}
| бір палаталы
| [[Коморлар одағы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Коста-Рика}}
| бір палаталы
| [[Коста-Рика Заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Кот-д’Ивуар}}
| екі палаталы
| [[Кот-д’Ивуар парламенті|Парламент]]
| [[Кот-д’Ивуар сенаті |Сенат]]
| [[Ұлттық жиын (Кот-д’Ивуар)|Ұлттық жиын]]
|
|-
| {{Байрақ|Куба}}
| бір палаталы
| [[Халық билігінің ұлттық ассамблеясы (Куба)|Халық билігінің ұлттық ассамблеясы]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Кувейт}}
| бір палаталы
| [[Кувейт парламенті|Мәжіліс әл-Умма]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Латвия}}
| бір палаталы
| [[Латвия Сейм|Сейм]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Лаос}}
| бір палаталы
| [[Лаос парламенті|Ұлттық ассамблея]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Лесото}}
| екі палаталы
| [[Лесото парламенті|Парламент]]
| [[Лесото сенаты|Сенат]]
| [[Ұлттық жиын (Лесото)|Ұлттық жиын]]
|
|-
| {{Байрақ|Либерия}}
| екі палаталы
| [[Либерия парламенті|Парламент]]
| [[Либерия сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Либерия)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Ливан}}
| бір палаталы
| [[Ливан парламенті|Өкілдер палатасы]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Ливия}}
| бір палаталы
| [[Ливия өкілдер палатасы|Өкілдер палатасы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Литва}}
| бір палаталы
| [[Литва Сейм|Сейм]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Лихтенштейн}}
| бір палаталы
| [[Лихтенштейн Ландтаг|Ландтаг]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Люксембург}}
| бір палаталы
| [[Люксембург депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Маврикий}}
| бір палаталы
| [[Маврикия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Мавритания}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық жиын (Мавритания)|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Мадагаскар}}
| екі палаталы
| [[Мадагаскар парламенті|Парламент]]
| [[Мадагаскар сенаты|Сенат]]
| [[Мадагаскар Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| 
|-
| {{Байрақ|Солтүстік Македония}}
| бір палаталы
| [[Солтүстік Македония жиыны|Жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Малави}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық жиын (Малави)|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Малайзия}}
| екі палаталы
| [[Малайзия парламенті|Парламент]]
| [[Ұлт Үйі (Малайзия)|Ұлт Үйі]]
| [[Халық Үйі (Малайзия)|Халық Үйі]]
|
|-
| {{Байрақ|Мали}}
| бір палаталы
| [[Мали Ұлттық жиыны|Жиын]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Мальта}}
| бір палаталы
| [[Мальта парламенті|Өкілдер палатасы]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Мальдивтер}}
| бір палаталы
| [[Мальдивтер парламенті|Парламент]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Марокко}}
| екі палаталы
| [[Марокко парламенті|Парламент]]
| [[Кеңесшілер палатасы (Марокко)|Кеңесшілер палатасы]]
| [[Өкілдер палатасы (Марокко)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Маршалл аралдары}}
| бір палаталы
| [[Маршалл аралдарының заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Мексика}}
| екі палаталы
| [[Мексика конгрессі|Одақтас конгресс]]
| [[Мексика сенаты|Сенат]]
| [[Депутаттар палатасы (Мексика)|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Мозамбик}}
| бір палаталы
| [[Республика жиыны (Мозамбик)|Республика жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Молдова}}
| бір палаталы
| [[Молдова парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Монако}}
| бір палаталы
| [[Монако Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Моңғолия}}
| бір палаталы
| [[Мемлекеттік Ұлы хурал]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Мьянма}}
| екі палаталы
| [[Одақ ассамблеясы]]
| [[Ұлттар палатасы]]
| [[Өкілдер палатасы (Мьянма)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Намибия}}
| екі палаталы
| [[Намибия парламенті|Парламент]]
| [[Намибия Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]]
| [[Намибия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Науру}}
| бір палаталы
| [[Науру парламенті|Парламент]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Непал}}
| екі палаталы
| [[Непал парламенті|Парламент]]
| [[Непал Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| [[Өкілдер палатасы (Непал)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Нигер}}
| бір палаталы
| [[Нигер Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Нигерия}}
| екі палаталы
| [[Нигерия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| [[Нигерия сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Нигерия)|Өкілдер палатасы]]
| 
|-
| {{Байрақ|Нидерланд}}
| екі палаталы
| [[Басты штаттар (Нидерланд)|Басты штаттар]]
| [[Нидерланд сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Нидерланд)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Никарагуа}}
| бір палаталы
| [[Никарагуа Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Жаңа Зеландия}}
| бір палаталы
| [[Жаңа Зеландия парламенті|Парламент]]
|
| [[Өкілдер палатасы (Жаңа Зеландия)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Норвегия}}
| бір палаталы
| [[Стортинг]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Оман}}
| бір палаталы
| [[Оман парламенті|Мәжіліс аш-Шура]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Пәкістан}}
| екі палаталы
| [[Пәкістан парламенті|Мәжіліс-е Шура]]
| [[Пәкістан сенаты|Сенат]]
| [[Пәкістан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Палау}}
| екі палаталы
| [[Палау Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]]
| [[Палау сенаты|Сенат]]
| [[Палау делегаттар палатасы|Делегаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Панама}}
| бір палаталы
| [[Панама Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Папуа — Жаңа Гвинея}}
| бір палаталы
| [[Папуа — Жаңа Гвинея Ұлттық парламенті|Ұлттық парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Парагвай}}
| екі палаталы
| [[Парагвай конгрессі|Конгресс]]
| [[Парагвай сенаты|Сенат]]
| [[Парагвай депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Перу}}
| бір палаталы
| [[Перу Республикасы конгрессі|Республика конгрессі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Польша}}
| екі палаталы
| [[Польша Ұлттық жиыны|Ұлттық ассамблея]]
| [[Польша сенаты|Сенат]]
| [[Польша Республикасы Сейм|Сейм]]
|
|-
| {{Байрақ|Португалия}}
| бір палаталы
| [[Португалия Республика ассамблеясы|Республикасы ассамблеясы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Ресей}}
| екі палаталы
| [[Ресей Федералдық жиналысы|Федералдық жиналысы]]
| [[Ресей Федерация Кеңесі]]
| [[Мемлекеттік дума]]
| 
|-
| {{Байрақ|Руанда}}
| екі палаталы
| [[Руанда парламенті|Парламент]]
| [[Руанда сенаты|Сенат]]
| [[Руанда депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Румыния}}
| екі палаталы
| [[Румыния парламенті|Парламент]]
| [[Румыния сенаты|Сенат]]
| [[Румыния депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Сальвадор}}
| бір палаталы
| [[Сальвадор Заң шығарушы ассамблеясы|Заң шығарушы ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Самоа}}
| бір палаталы
| [[Самоа фоно|Фоно]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сан-Марино}}
| бір палаталы
| [[Сан-Мариноның Үлкен және Басты кеңесі|Үлкен және Басты кеңесі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сан-Томе және Принсипи}}
| бір палаталы
| [[Сан-Томе және Принсипи Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сауд Арабиясы}}
| бір палаталы, законосовещательный
| [[Мәжіліс аш-Шура (Сауд Арабиясы)|Мәжіліс аш-Шура]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сейшель аралдары}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық ассамблея (Сейшель аралдары)|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сенегал}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық жиын (Сенегал)|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сент-Винсент және Гренадиндер}}
| бір палаталы
| [[Сент-Винсент және Гренадиндер парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сент-Китс және Невис}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық жиын (Сент-Китс және Невис)|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сент-Люсия}}
| екі палаталы
| [[Сент-Люсия парламенті|Парламент]]
| [[Сент-Люсия сенаты|Сенат]]
| [[Сент-Люсия жиын үйі|Жиын үйі]]
|
|-
| {{Байрақ|Сербия}}
| бір палаталы
| [[Сербия халық жиыны|Скупщина]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сингапур}}
| бір палаталы
| [[Сингапур парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сирия}}
| бір палаталы
| [[Сирия Халық жиыны|Халық жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Словакия}}
| бір палаталы
| [[Словакия Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Словения}}
| екі палаталы
| [[Словения парламенті|Парламент]]
| [[Словения Мемлекеттік кеңесі|Мемлекеттік кеңес]]
| [[Словения Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Соломон аралдары}}
| бір палаталы
| [[Соломон аралдары парламенті|Ұлттық парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сомали}}
| екі палаталы
| [[Сомали федералды парламенті|Федералды парламент]]
| [[Сомали сенаты|Сенат]]
| [[Сомали Адамдар үйі|Адамдар үйі]]
| 
|-
| {{Байрақ|Судан}}
| екі палаталы
| [[Судан Ұлттық заң шығарушы жиыны|Ұлттық заң шығарушы жиыны]]
| [[Судан аймақтары кеңесі|Аймақтар кеңесі]]
| [[Судан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| 
|-
| {{Байрақ|Суринам}}
| бір палаталы
| [[Суринам Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сьерра-Леоне}}
| бір палаталы
| [[Сьерра-Леоне парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Тәжікстан}}
| екі палаталы
| [[Тәжікстан Жоғарғы Жиналысы|Ұлы Мәжіліс]]
| [[Тәжікстан Ұлттық Кеңесі|Ұлттық Мәжіліс]]
| [[Тәжікстан Өкілдер палатасы|Өкілдер Мәжілісі]]
|
|-
| {{Байрақ|Тайланд}}
| екі палаталы
| [[Тайланд Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| [[Тайланд сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Тайланд)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Танзания}}
| бір палаталы
| [[Танзания Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Того}}
| бір палаталы
| [[Того Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Тонга}}
| бір палаталы
| [[Тонга Заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Тринидад және Тобаго}}
| екі палаталы
| [[Тринидад және Тобаго парламенті|Парламент]]
| [[Тринидад және Тобаго сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Тринидад және Тобаго)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Тувалу}}
| бір палаталы
| [[Тувалу парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Тунис}}
| бір палаталы
| [[Тунис Халық өкілдері жиыны|Халық өкілдері жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Түрікменстан}}
| бір палаталы
| [[Түрікменстан Халық Мәслихаты|Халық Мәслихаты]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Түркия}}
| бір палаталы
| [[Түркияның Ұлы Ұлттық жиыны|Ұлы Ұлттық жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Уганда}}
| бір палаталы
| [[Уганда парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Өзбекстан}}
| екі палаталы
| [[Олий Мәжіліс|Ұлы Мәжіліс]]
| [[Олий Мәжілісінің Сенаты|Сенат]]
| [[Олий Мәжілісінің Заң шығару палатасы|Заң шығару палата]]
|
|-
| {{Байрақ|Украина}}
| бір палаталы
| [[Верховна Рада|Жоғарғы Рада]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Уругвай}}
| екі палаталы
| [[Уругвай Басты ассамблеясы|Басты ассамблея]]
| [[Уругвай сенаты|Сенат]]
| [[Уругвай депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Фиджи}}
| бір палаталы
| [[Фиджи парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Филиппиндер}}
| екі палаталы
| [[Филиппиндер конгрессі|Конгресс]]
| [[Филиппиндер сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Филиппиндер)|Өкілдер палатасы]]
| 
|-
| {{Байрақ|Финляндия}}
| бір палаталы
| [[Эдускунта]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Микронезия Федерациялық Штаттары}}
| бір палаталы
| [[Микронезия Федерациялық Штаттары конгрессі|Конгресс]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Франция}}
| екі палаталы
| [[Франция парламенті|Парламент]]
| [[Франция сенаты|Сенат]]
| [[Франция Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| 
|-
| {{Байрақ|Хорватия}}
| бір палаталы
| [[Сабор]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Орталық Африка Республикасы}}
| бір палаталы
| [[Орталық Африка Республикасы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Чад}}
| бір палаталы
| [[Чад парламенті|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Черногория}}
| бір палаталы
| [[Черногория парламенті|Скупщина]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Чехия}}
| екі палаталы
| [[Чехия парламенті|Парламент]]
| [[Чехия сенаты|Сенат]]
| [[Чехия Республикасы Парламентінің депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Чили}}
| екі палаталы
| [[Чили Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]]
| [[Чили сенаты|Сенат]]
| [[Чили депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Швейцария}}
| екі палаталы
| [[Швейцария федералды жиыны|Федералды жиын]]
| [[Швейцария кантондары кеңесі|Кантондар кеңесі]]
| [[Швейцария Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]]
|
|-
| {{Байрақ|Швеция}}
| бір палаталы
| [[Риксдаг]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Шри-Ланка}}
| бір палаталы
| [[Шри-Ланка парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Эквадор}}
| бір палаталы
| [[Эквадор Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Экваторлық Гвинея}}
| екі палаталы
| [[Экваторлық Гвинея парламенті|Парламент]]
| [[Экваторлық Гвинея сенаты|Сенат]]
| [[Депутаттар палатасы (Экваторлық Гвинея)|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Эритрея}}
| бір палаталы
| [[Эритрея парламенті|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Эсватини}}
| екі палаталы
| [[Эсватини парламенті|Парламент]]
| [[Эсватини сенаты|Сенат]]
| [[Эсватини Жиын үйі|Жиын үйі]]
| 
|-
| {{Байрақ|Эстония}}
| бір палаталы
| [[Рийгикогу]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Эфиопия}}
| екі палаталы
| [[Эфиопия парламенті|Парламент]]
| [[Федерация кеңесі (Эфиопия)|Федерация кеңесі]]
| [[Халық өкілдері палатасы (Эфиопия)|Халық өкілдері палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Оңтүстік Африка Республикасы}}
| екі палаталы
| [[Оңтүстік Африка Республикасы парламенті|Парламент]]
| [[Аймақтардың Ұлттық кеңесі]]
| [[Оңтүстік Африка Республикасы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Оңтүстік Судан}}
| екі палаталы
| [[Оңтүстік Судан Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| [[Оңтүстік Судан аймақтары кеңесі|Аймақтар кеңесі]]
| [[Оңтүстік Суданның Ұлттық Заң шығарушы Ассамблеясы|Ұлттық Заң шығарушы ассамблея]]
|
|- 
| {{Байрақ|Ямайка}}
| екі палаталы
| [[Ямайка парламенті|Парламент]]
| [[Ямайка сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Ямайка)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Жапония}}
| екі палаталы
| [[Жапония парламенті|Коккай]]
| [[Жапония Парламентінің Кеңесшілер палатасы|Кеңесшілер палатасы]]
| [[Өкілдер палатасы (Жапония)|Өкілдер палатасы]]
|
|}</text>
      <sha1>s8ayq1o1tl6i46b5g27gf35pfhytm42</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654680</id>
      <parentid>3654679</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T18:04:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3654680</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40091" sha1="691j1ey0k3w07s0izbsbrl06ja8n0gy" xml:space="preserve">'''Парламенттер''' — белгілі бір жерге тұрақтаған мемлекеттердегі заң шығарушы органдар. Екі не бір палаталы болады.

== Халықаралық деңгейде танылған мемлекеттердің парламенттері ==
{{Ілеспе тақырыпша}}
{| class=&quot;wikitable sortable sticky-header&quot;
|- bgcolor=&quot;#cccccc&quot;
!Мемлекет
!Түрі
!Атауы
!Жоғарғы палата
!Төменгі палата
!Сайлау жүйесі
|-
| {{Байрақ|АҚШ}}
| екі палаталы
| [[АҚШ Конгрессі|Конгресс]]
| [[АҚШ Сенаты|Сенат]]
| [[АҚШ Өкілдер палатасы|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Албания}}
| бір палаталы
| [[Албания парламенті|Кувенд]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Алжир}}
| екі палаталы
| [[Алжир парламенті|Парламент]]
| [[Ұлт кеңесі (Алжир)|Ұлт кеңесі]]
| [[Алжир Ұлттық халық ассамблеясы|Ұлттық халық жиыны]]
|
|-
| {{Байрақ|Ангола}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық ассамблея (Ангола)|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Андорра}}
| бір палаталы
| [[Андорра Генералды кеңесі|Генералды кеңесі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Антигуа және Барбуда}}
| екі палаталы
| [[Антигуа және Барбуда парламенті|Парламент]]
| [[Антигуа және Барбуда сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Антигуа және Барбуда)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Аргентина}}
| екі палаталы
| [[Аргентина Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]]
| [[Аргентина сенаты|Сенат]]
| [[Аргентина депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Армения}}
| бір палаталы
| [[Армения Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Ауғанстан}}
| бір палаталы
| [[Рахбари Шура]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Аустралия}}
| екі палаталы
| [[Аустралия парламенті|Парламент]]
| [[Сенат (Аустралия)|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Аустралия)|Өкілдер палатасы]]
| 
|-
| {{Байрақ|Аустрия}}
| екі палаталы
| [[Аустрия парламенті|Федералды жиын]]
| [[Бундесрат (Аустрия)|Бундесрат]]
| [[Аустрия Ұлттық кеңесі|Ұлтрат]]
|
|-
| {{Байрақ|Әзербайжан}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық Мәжіліс (Әзербайжан)|Милли Мәжіліс]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Біріккен Араб Әмірліктері}}
| бір палаталы
| [[Федералды ұлттық кеңес]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Багам аралдары}}
| екі палаталы
| [[Багам аралдары парламенті|Парламент]]
| [[Багам аралдары сенаты|Сенат]]
| [[Багам аралдары жиын палатасы|Жиын палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Бангладеш}}
| бір палаталы
| [[Бангладеш Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Барбадос}}
| екі палаталы
| [[Барбадос парламенті|Парламент]]
| [[Барбадос сенаты|Сенат]]
| [[Барбадос Жиын палатасы|Жиын палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Бахрейн}}
| екі палаталы
| [[Бахрейн Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| [[Мәжіліс кеңесі (Бахрейн)|Мәжіліс кеңесі]]
| [[Өкілдер кеңесі (Бахрейн)|Өкілдер кеңесі]]
|
|-
| {{Байрақ|Беларусь}}
| екі палаталы
| [[Беларусь Республикасының Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| [[Республика кеңесі (Беларусь)|Республика кеңесі]]
| [[Өкілдер палатасы (Беларусь)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Белиз}}
| екі палаталы
| [[Белиз Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| [[Сенат (Белиз)|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Белиз)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Бельгия}}
| екі палаталы
| [[Бельгия федералды парламенті|Федералды парламенті]]
| [[Бельгия сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Бельгия)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Бенин}}
| бір палаталы
| [[Бенин Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Болгария}}
| бір палаталы
| [[Болгария халық жиыны|Халық жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Боливия}}
| екі палаталы
| [[Боливия парламенті|Заң шығарушы ассамблея]]
| [[Боливия сенаторлар палатасы|Сенат]]
| [[Боливия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Босния және Герцеговина}}
| екі палаталы
| [[Босния және Герцеговина Парламенттік ассамблеясы|Парламенттік ассамблея]]
| [[Халықтар палатасы (Босния және Герцеговина)|Халықтар палатасы]]
| [[Өкілдер палатасы (Босния және Герцеговина)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Ботсвана}}
| бір палаталы
| [[Ботсвана парламенті|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Бразилия}}
| екі палаталы
| [[Бразилия Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]]
| [[Бразилия Федералды сенаты|Федералды сенаты]]
| [[Бразилия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Бруней}}
| бір палаталы
| [[Бруней парламенті|Заң шығарушы кеңес]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Буркина-Фасо}}
| бір палаталы
| [[Буркина-Фасо Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Бурунди}}
| екі палаталы
| [[Бурунди парламенті|Парламент]]
| [[Бурунди сенаты|Сенат]]
| [[Бурунди Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|-
| {{Байрақ|Бутан}}
| екі палаталы
| [[Бутан парламенті|Цонгду]]
| [[Бутан Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]]
| [[Бутан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Вануату}}
| бір палаталы
| [[Вануату парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Ватикан}}
| бір палаталы
| [[Ватикан қала-мемлекеті істері жөніндегі Папа комиссиясы|Ватикан істері жөніндегі Папа комиссиясы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Ұлыбритания}}
| екі палаталы
| [[Ұлыбритания парламенті|Парламент]]
| [[Лордтар палатасы]]
| [[Ұлыбритания Қауымдар палатасы|Қауымдар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Мажарстан}}
| бір палаталы
| [[Мемлекеттік жиын (Мажарстан)|Мемлекеттік жиын]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Венесуэла}}
| бір палаталы
| [[Венесуэла Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Шығыс Тимор}}
| бір палаталы
| [[Шығыс Тимор парламенті|Парламент]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Вьетнам}}
| бір палаталы
| [[Вьетнам Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Габон}}
| екі палаталы
| [[Габон парламенті|Парламент]]
| [[Габон сенаты|Сенат]]
| [[Габон Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| 
|-
| {{Байрақ|Гаити}}
| екі палаталы
| [[Гаити парламенті|Парламент]]
| [[Сенат (Гаити)|Сенат]]
| [[Депутаттар палатасы (Гаити)|Депутаттар палатасы]]
| 
|-
| {{Байрақ|Гайана}}
| бір палаталы
| [[Гайана Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| 
| 
| 
|-
| {{Байрақ|Гамбия}}
| бір палаталы
| [[Гамбия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Гана}}
| бір палаталы
| [[Гана парламенті|Парламент]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Гватемала}}
| бір палаталы
| [[Гватемала Республикасының Конгресі|Конгресс]]
| 
| 
| 
|-
| {{Байрақ|Гвинея}}
| бір палаталы
| [[Гвинея Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Гвинея-Бисау}}
| бір палаталы
| [[Гвинея-Бисау Ұлттық халық жиыны|Ұлттық халық жиыны]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Германия}}
| екі палаталы
| [[Федералды жиын (Германия)|Федералды жиын]]
| [[Бундесрат]]
| [[Бундестаг]]
| 
|-
| {{Байрақ|Гондурас}}
| бір палаталы
| [[Гондурас Ұлттық Конгрессі|Конгресс]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Гренада}}
| екі палаталы
| [[Гренада парламенті|Парламент]]
| [[Гренада сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Гренада)|Өкілдер палатасы]]
| 
|-
| {{Байрақ|Грекия}}
| бір палаталы
| [[Грекия парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Грузия}}
| бір палаталы
| [[Грузия парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
|-
| {{Байрақ|Дания}}
| бір палаталы
| [[Фолькетинг]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Конго Демократиялық Республикасы}}
| екі палаталы
| [[Конго ДР парламенті|Парламент]]
| [[Конго ДР сенаты|Сенат]]
| [[Конго ДР Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Джибути}}
| бір палаталы
| [[Джибути Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Доминика}}
| бір палаталы
| [[Доминика жиын палатасы|Жиын палатасы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Доминикан Республикасы}}
| екі палаталы
| [[Доминикан Республикасы парламенті|Конгресс]]
| [[Доминикан Республикасы сенаты|Сенат]]
| [[Доминикан Республикасы депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Мысыр}}
| екі палаталы
| [[Мысыр парламенті|Парламент]]
| [[Мысыр сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Мысыр)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Замбия}}
| бір палаталы
| [[Замбия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| 
| 
| 
|-
| {{Байрақ|Зимбабве}}
| екі палаталы
| [[Зимбабве парламенті|Парламент]]
| [[Зимбабве сенаті|Сенат]]
| [[Зимбабве Жиын палатасы|Жиын палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Израиль}}
| бір палаталы
| [[Кнессет]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Үндістан}}
| екі палаталы
| [[Үндістан парламенті|Сансад]]
| [[Раджия сабха]]
| [[Лок сабха]]
| 
|-
| {{Байрақ|Индонезия}}
| екі палаталы
| [[Халықтық консультативтік конгресс]]
| [[Аймақтық өкілдер кеңесі]]
| [[Халықтық өкілдер кеңесі (Индонезия)|Халықтық өкілдер кеңесі]] 
|
|-
| {{Байрақ|Иордания}}
| екі палаталы
| [[Иордания Халық жиыны|Мәжіліс]]
| [[Иордания Аяндар жиыны|Аяндар жиыны]]
| [[Өкілдер палатасы (Иордания)|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Ирак}}
| бір палаталы (уақытша)
| [[Ирак Өкілдер кеңесі|Өкілдер кеңесі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Иран}}
| бір палаталы
| [[Исламдық Мәжіліс кеңесі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Ирландия}}
| екі палаталы
| [[Ирландия парламенті|Ойряхтас]]
| [[Ирландия сенаты]]
| [[Ирландия Өкілдер палатасы|Дойл Ерен]]
|
|-
| {{Байрақ|Исландия}}
| бір палаталы
| [[Парламент Исландии|Альтинг]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Испания}}
| екі палаталы
| [[Испания Басты кортестері|Басты кортестер]]
| [[Испания сенаты|Сенат]]
| [[Депутаттар конгресі|Депутаттар конгресі]]
|
|-
| {{Байрақ|Италия}}
| екі палаталы
| [[Италия парламенті|Парламент]]
| [[Италия сенаты|Сенат]]
| [[Италия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Йемен}}
| бір палаталы
| [[Өкілдер палатасы (Йемен)|Өкілдер палатасы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Кабо-Верде}}
| бір палаталы
| [[Кабо-Верде Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Қазақстан}}
| екі палаталы
| [[Қазақстан Республикасының Парламенті|Парламент]]
| [[Қазақстан Парламентінің Сенаты|Сенат]]
| [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]]
| 
|-
| {{Байрақ|Камбоджа}}
| екі палаталы
| [[Камбоджа парламенті|Парламент]]
| [[Камбоджа сенаты|Сенат]]
| [[Камбоджа Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Камерун}}
| екі палаталы
| [[Камерун парламенті|Парламент]]
| [[Камерун сенаты|Сенат]]
| [[Камерун Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|-
| {{Байрақ|Канада}}
| екі палаталы
| [[Канада парламенті|Парламент]]
| [[Канада сенаты|Сенат]]
| [[Канада Қауымдары палатасы|Қауымдар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Катар}}
| бір палаталы
| [[Катар Мәжіліс кеңесі|Мәжіліс кеңесі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Кения}}
| екі палаталы
| [[Кения парламенті|Парламент]]
| [[Кения сенаты|Сенат]]
| [[Кения Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Кипр}}
| бір палаталы
| [[Кипр Республикасы парламенті|Өкілдер палатасы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Қырғызстан}}
| бір палаталы
| [[Жоғарғы Кеңес (Қырғызстан)|Жоғарғы Кеңес]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Кирибати}}
| бір палаталы
| [[Жиын палатасы (Кирибати)|Жиын палатасы]]
|
|
|
|- 
| {{Байрақ|Қытай}}
| бір палаталы
| [[Бүкілқытайлық халық өкілдерінің жиналысы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Солтүстік Корея}}
| бір палаталы
| [[КХДР Жоғарғы халық жиыны|Жоғарғы халық жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Оңтүстік Корея}}
| бір палаталы
| [[Корея Республикасының Ұлттық жиналысы|Ұлттық жиын]]
| 
| 
|&gt;
|-
| {{Байрақ|Колумбия}}
| екі палаталы
| [[Колумбия конгрессі|Конгресс]]
| [[Колумбия сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Колумбия)|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Конго Республикасы}}
| екі палаталы
| [[Конго Республикасы парламенті|Парламент]]
| [[Конго Республикасы сенаті|Сенат]]
| [[Конго Республикасы Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|-
| {{Байрақ|Коморлар}}
| бір палаталы
| [[Коморлар одағы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Коста-Рика}}
| бір палаталы
| [[Коста-Рика Заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Кот-д’Ивуар}}
| екі палаталы
| [[Кот-д’Ивуар парламенті|Парламент]]
| [[Кот-д’Ивуар сенаті |Сенат]]
| [[Ұлттық жиын (Кот-д’Ивуар)|Ұлттық жиын]]
|
|-
| {{Байрақ|Куба}}
| бір палаталы
| [[Халық билігінің ұлттық ассамблеясы (Куба)|Халық билігінің ұлттық ассамблеясы]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Кувейт}}
| бір палаталы
| [[Кувейт парламенті|Мәжіліс әл-Умма]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Латвия}}
| бір палаталы
| [[Латвия Сейм|Сейм]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Лаос}}
| бір палаталы
| [[Лаос парламенті|Ұлттық ассамблея]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Лесото}}
| екі палаталы
| [[Лесото парламенті|Парламент]]
| [[Лесото сенаты|Сенат]]
| [[Ұлттық жиын (Лесото)|Ұлттық жиын]]
|
|-
| {{Байрақ|Либерия}}
| екі палаталы
| [[Либерия парламенті|Парламент]]
| [[Либерия сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Либерия)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Ливан}}
| бір палаталы
| [[Ливан парламенті|Өкілдер палатасы]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Ливия}}
| бір палаталы
| [[Ливия өкілдер палатасы|Өкілдер палатасы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Литва}}
| бір палаталы
| [[Литва Сейм|Сейм]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Лихтенштейн}}
| бір палаталы
| [[Лихтенштейн Ландтаг|Ландтаг]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Люксембург}}
| бір палаталы
| [[Люксембург депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Маврикий}}
| бір палаталы
| [[Маврикия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Мавритания}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық жиын (Мавритания)|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Мадагаскар}}
| екі палаталы
| [[Мадагаскар парламенті|Парламент]]
| [[Мадагаскар сенаты|Сенат]]
| [[Мадагаскар Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| 
|-
| {{Байрақ|Солтүстік Македония}}
| бір палаталы
| [[Солтүстік Македония жиыны|Жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Малави}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық жиын (Малави)|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Малайзия}}
| екі палаталы
| [[Малайзия парламенті|Парламент]]
| [[Ұлт Үйі (Малайзия)|Ұлт Үйі]]
| [[Халық Үйі (Малайзия)|Халық Үйі]]
|
|-
| {{Байрақ|Мали}}
| бір палаталы
| [[Мали Ұлттық жиыны|Жиын]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Мальта}}
| бір палаталы
| [[Мальта парламенті|Өкілдер палатасы]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Мальдивтер}}
| бір палаталы
| [[Мальдивтер парламенті|Парламент]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Марокко}}
| екі палаталы
| [[Марокко парламенті|Парламент]]
| [[Кеңесшілер палатасы (Марокко)|Кеңесшілер палатасы]]
| [[Өкілдер палатасы (Марокко)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Маршалл аралдары}}
| бір палаталы
| [[Маршалл аралдарының заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Мексика}}
| екі палаталы
| [[Мексика конгрессі|Одақтас конгресс]]
| [[Мексика сенаты|Сенат]]
| [[Депутаттар палатасы (Мексика)|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Мозамбик}}
| бір палаталы
| [[Республика жиыны (Мозамбик)|Республика жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Молдова}}
| бір палаталы
| [[Молдова парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Монако}}
| бір палаталы
| [[Монако Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Моңғолия}}
| бір палаталы
| [[Мемлекеттік Ұлы хурал]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Мьянма}}
| екі палаталы
| [[Одақ ассамблеясы]]
| [[Ұлттар палатасы]]
| [[Өкілдер палатасы (Мьянма)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Намибия}}
| екі палаталы
| [[Намибия парламенті|Парламент]]
| [[Намибия Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]]
| [[Намибия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Науру}}
| бір палаталы
| [[Науру парламенті|Парламент]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Непал}}
| екі палаталы
| [[Непал парламенті|Парламент]]
| [[Непал Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| [[Өкілдер палатасы (Непал)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Нигер}}
| бір палаталы
| [[Нигер Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Нигерия}}
| екі палаталы
| [[Нигерия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| [[Нигерия сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Нигерия)|Өкілдер палатасы]]
| 
|-
| {{Байрақ|Нидерланд}}
| екі палаталы
| [[Басты штаттар (Нидерланд)|Басты штаттар]]
| [[Нидерланд сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Нидерланд)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Никарагуа}}
| бір палаталы
| [[Никарагуа Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Жаңа Зеландия}}
| бір палаталы
| [[Жаңа Зеландия парламенті|Парламент]]
|
| [[Өкілдер палатасы (Жаңа Зеландия)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Норвегия}}
| бір палаталы
| [[Стортинг]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Оман}}
| бір палаталы
| [[Оман парламенті|Мәжіліс аш-Шура]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Пәкістан}}
| екі палаталы
| [[Пәкістан парламенті|Мәжіліс-е Шура]]
| [[Пәкістан сенаты|Сенат]]
| [[Пәкістан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Палау}}
| екі палаталы
| [[Палау Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]]
| [[Палау сенаты|Сенат]]
| [[Палау делегаттар палатасы|Делегаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Панама}}
| бір палаталы
| [[Панама Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Папуа — Жаңа Гвинея}}
| бір палаталы
| [[Папуа — Жаңа Гвинея Ұлттық парламенті|Ұлттық парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Парагвай}}
| екі палаталы
| [[Парагвай конгрессі|Конгресс]]
| [[Парагвай сенаты|Сенат]]
| [[Парагвай депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Перу}}
| бір палаталы
| [[Перу Республикасы конгрессі|Республика конгрессі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Польша}}
| екі палаталы
| [[Польша Ұлттық жиыны|Ұлттық ассамблея]]
| [[Польша сенаты|Сенат]]
| [[Польша Республикасы Сейм|Сейм]]
|
|-
| {{Байрақ|Португалия}}
| бір палаталы
| [[Португалия Республика ассамблеясы|Республикасы ассамблеясы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Ресей}}
| екі палаталы
| [[Ресей Федералдық жиналысы|Федералдық жиналысы]]
| [[Ресей Федерация Кеңесі]]
| [[Мемлекеттік дума]]
| 
|-
| {{Байрақ|Руанда}}
| екі палаталы
| [[Руанда парламенті|Парламент]]
| [[Руанда сенаты|Сенат]]
| [[Руанда депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Румыния}}
| екі палаталы
| [[Румыния парламенті|Парламент]]
| [[Румыния сенаты|Сенат]]
| [[Румыния депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Сальвадор}}
| бір палаталы
| [[Сальвадор Заң шығарушы ассамблеясы|Заң шығарушы ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Самоа}}
| бір палаталы
| [[Самоа фоно|Фоно]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сан-Марино}}
| бір палаталы
| [[Сан-Мариноның Үлкен және Басты кеңесі|Үлкен және Басты кеңесі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сан-Томе және Принсипи}}
| бір палаталы
| [[Сан-Томе және Принсипи Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сауд Арабиясы}}
| бір палаталы, законосовещательный
| [[Мәжіліс аш-Шура (Сауд Арабиясы)|Мәжіліс аш-Шура]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сейшель аралдары}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық ассамблея (Сейшель аралдары)|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сенегал}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық жиын (Сенегал)|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сент-Винсент және Гренадиндер}}
| бір палаталы
| [[Сент-Винсент және Гренадиндер парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сент-Китс және Невис}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық жиын (Сент-Китс және Невис)|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сент-Люсия}}
| екі палаталы
| [[Сент-Люсия парламенті|Парламент]]
| [[Сент-Люсия сенаты|Сенат]]
| [[Сент-Люсия жиын үйі|Жиын үйі]]
|
|-
| {{Байрақ|Сербия}}
| бір палаталы
| [[Сербия халық жиыны|Скупщина]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сингапур}}
| бір палаталы
| [[Сингапур парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сирия}}
| бір палаталы
| [[Сирия Халық жиыны|Халық жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Словакия}}
| бір палаталы
| [[Словакия Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Словения}}
| екі палаталы
| [[Словения парламенті|Парламент]]
| [[Словения Мемлекеттік кеңесі|Мемлекеттік кеңес]]
| [[Словения Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Соломон аралдары}}
| бір палаталы
| [[Соломон аралдары парламенті|Ұлттық парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сомали}}
| екі палаталы
| [[Сомали федералды парламенті|Федералды парламент]]
| [[Сомали сенаты|Сенат]]
| [[Сомали Адамдар үйі|Адамдар үйі]]
| 
|-
| {{Байрақ|Судан}}
| екі палаталы
| [[Судан Ұлттық заң шығарушы жиыны|Ұлттық заң шығарушы жиыны]]
| [[Судан аймақтары кеңесі|Аймақтар кеңесі]]
| [[Судан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| 
|-
| {{Байрақ|Суринам}}
| бір палаталы
| [[Суринам Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сьерра-Леоне}}
| бір палаталы
| [[Сьерра-Леоне парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Тәжікстан}}
| екі палаталы
| [[Тәжікстан Жоғарғы Жиналысы|Ұлы Мәжіліс]]
| [[Тәжікстан Ұлттық Кеңесі|Ұлттық Мәжіліс]]
| [[Тәжікстан Өкілдер палатасы|Өкілдер Мәжілісі]]
|
|-
| {{Байрақ|Тайланд}}
| екі палаталы
| [[Тайланд Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| [[Тайланд сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Тайланд)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Танзания}}
| бір палаталы
| [[Танзания Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Того}}
| бір палаталы
| [[Того Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Тонга}}
| бір палаталы
| [[Тонга Заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Тринидад және Тобаго}}
| екі палаталы
| [[Тринидад және Тобаго парламенті|Парламент]]
| [[Тринидад және Тобаго сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Тринидад және Тобаго)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Тувалу}}
| бір палаталы
| [[Тувалу парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Тунис}}
| бір палаталы
| [[Тунис Халық өкілдері жиыны|Халық өкілдері жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Түрікменстан}}
| бір палаталы
| [[Түрікменстан Халық Мәслихаты|Халық Мәслихаты]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Түркия}}
| бір палаталы
| [[Түркияның Ұлы Ұлттық жиыны|Ұлы Ұлттық жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Уганда}}
| бір палаталы
| [[Уганда парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Өзбекстан}}
| екі палаталы
| [[Олий Мәжіліс|Ұлы Мәжіліс]]
| [[Олий Мәжілісінің Сенаты|Сенат]]
| [[Олий Мәжілісінің Заң шығару палатасы|Заң шығару палата]]
|
|-
| {{Байрақ|Украина}}
| бір палаталы
| [[Верховна Рада|Жоғарғы Рада]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Уругвай}}
| екі палаталы
| [[Уругвай Басты ассамблеясы|Басты ассамблея]]
| [[Уругвай сенаты|Сенат]]
| [[Уругвай депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Фиджи}}
| бір палаталы
| [[Фиджи парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Филиппиндер}}
| екі палаталы
| [[Филиппиндер конгрессі|Конгресс]]
| [[Филиппиндер сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Филиппиндер)|Өкілдер палатасы]]
| 
|-
| {{Байрақ|Финляндия}}
| бір палаталы
| [[Эдускунта]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Микронезия Федерациялық Штаттары}}
| бір палаталы
| [[Микронезия Федерациялық Штаттары конгрессі|Конгресс]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Франция}}
| екі палаталы
| [[Франция парламенті|Парламент]]
| [[Франция сенаты|Сенат]]
| [[Франция Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| 
|-
| {{Байрақ|Хорватия}}
| бір палаталы
| [[Сабор]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Орталық Африка Республикасы}}
| бір палаталы
| [[Орталық Африка Республикасы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Чад}}
| бір палаталы
| [[Чад парламенті|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Черногория}}
| бір палаталы
| [[Черногория парламенті|Скупщина]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Чехия}}
| екі палаталы
| [[Чехия парламенті|Парламент]]
| [[Чехия сенаты|Сенат]]
| [[Чехия Республикасы Парламентінің депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Чили}}
| екі палаталы
| [[Чили Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]]
| [[Чили сенаты|Сенат]]
| [[Чили депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Швейцария}}
| екі палаталы
| [[Швейцария федералды жиыны|Федералды жиын]]
| [[Швейцария кантондары кеңесі|Кантондар кеңесі]]
| [[Швейцария Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]]
|
|-
| {{Байрақ|Швеция}}
| бір палаталы
| [[Риксдаг]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Шри-Ланка}}
| бір палаталы
| [[Шри-Ланка парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Эквадор}}
| бір палаталы
| [[Эквадор Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Экваторлық Гвинея}}
| екі палаталы
| [[Экваторлық Гвинея парламенті|Парламент]]
| [[Экваторлық Гвинея сенаты|Сенат]]
| [[Депутаттар палатасы (Экваторлық Гвинея)|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Эритрея}}
| бір палаталы
| [[Эритрея парламенті|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Эсватини}}
| екі палаталы
| [[Эсватини парламенті|Парламент]]
| [[Эсватини сенаты|Сенат]]
| [[Эсватини Жиын үйі|Жиын үйі]]
| 
|-
| {{Байрақ|Эстония}}
| бір палаталы
| [[Рийгикогу]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Эфиопия}}
| екі палаталы
| [[Эфиопия парламенті|Парламент]]
| [[Федерация кеңесі (Эфиопия)|Федерация кеңесі]]
| [[Халық өкілдері палатасы (Эфиопия)|Халық өкілдері палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Оңтүстік Африка Республикасы}}
| екі палаталы
| [[Оңтүстік Африка Республикасы парламенті|Парламент]]
| [[Аймақтардың Ұлттық кеңесі]]
| [[Оңтүстік Африка Республикасы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Оңтүстік Судан}}
| екі палаталы
| [[Оңтүстік Судан Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| [[Оңтүстік Судан аймақтары кеңесі|Аймақтар кеңесі]]
| [[Оңтүстік Суданның Ұлттық Заң шығарушы Ассамблеясы|Ұлттық Заң шығарушы ассамблея]]
|
|- 
| {{Байрақ|Ямайка}}
| екі палаталы
| [[Ямайка парламенті|Парламент]]
| [[Ямайка сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Ямайка)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Жапония}}
| екі палаталы
| [[Жапония парламенті|Коккай]]
| [[Жапония Парламентінің Кеңесшілер палатасы|Кеңесшілер палатасы]]
| [[Өкілдер палатасы (Жапония)|Өкілдер палатасы]]
|
|}</text>
      <sha1>691j1ey0k3w07s0izbsbrl06ja8n0gy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654682</id>
      <parentid>3654680</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T18:05:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3654682</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40132" sha1="0q3dloufxci1kd1o5ytwszzzeqv5584" xml:space="preserve">'''Парламенттер''' — белгілі бір жерге тұрақтаған мемлекеттік құрылымдары бар елдердегі заң шығарушы органдар. Екі не бір палаталы болады.

== Халықаралық деңгейде танылған мемлекеттердің парламенттері ==
{{Ілеспе тақырыпша}}
{| class=&quot;wikitable sortable sticky-header&quot;
|- bgcolor=&quot;#cccccc&quot;
!Мемлекет
!Түрі
!Атауы
!Жоғарғы палата
!Төменгі палата
!Сайлау жүйесі
|-
| {{Байрақ|АҚШ}}
| екі палаталы
| [[АҚШ Конгрессі|Конгресс]]
| [[АҚШ Сенаты|Сенат]]
| [[АҚШ Өкілдер палатасы|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Албания}}
| бір палаталы
| [[Албания парламенті|Кувенд]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Алжир}}
| екі палаталы
| [[Алжир парламенті|Парламент]]
| [[Ұлт кеңесі (Алжир)|Ұлт кеңесі]]
| [[Алжир Ұлттық халық ассамблеясы|Ұлттық халық жиыны]]
|
|-
| {{Байрақ|Ангола}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық ассамблея (Ангола)|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Андорра}}
| бір палаталы
| [[Андорра Генералды кеңесі|Генералды кеңесі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Антигуа және Барбуда}}
| екі палаталы
| [[Антигуа және Барбуда парламенті|Парламент]]
| [[Антигуа және Барбуда сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Антигуа және Барбуда)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Аргентина}}
| екі палаталы
| [[Аргентина Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]]
| [[Аргентина сенаты|Сенат]]
| [[Аргентина депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Армения}}
| бір палаталы
| [[Армения Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Ауғанстан}}
| бір палаталы
| [[Рахбари Шура]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Аустралия}}
| екі палаталы
| [[Аустралия парламенті|Парламент]]
| [[Сенат (Аустралия)|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Аустралия)|Өкілдер палатасы]]
| 
|-
| {{Байрақ|Аустрия}}
| екі палаталы
| [[Аустрия парламенті|Федералды жиын]]
| [[Бундесрат (Аустрия)|Бундесрат]]
| [[Аустрия Ұлттық кеңесі|Ұлтрат]]
|
|-
| {{Байрақ|Әзербайжан}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық Мәжіліс (Әзербайжан)|Милли Мәжіліс]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Біріккен Араб Әмірліктері}}
| бір палаталы
| [[Федералды ұлттық кеңес]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Багам аралдары}}
| екі палаталы
| [[Багам аралдары парламенті|Парламент]]
| [[Багам аралдары сенаты|Сенат]]
| [[Багам аралдары жиын палатасы|Жиын палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Бангладеш}}
| бір палаталы
| [[Бангладеш Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Барбадос}}
| екі палаталы
| [[Барбадос парламенті|Парламент]]
| [[Барбадос сенаты|Сенат]]
| [[Барбадос Жиын палатасы|Жиын палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Бахрейн}}
| екі палаталы
| [[Бахрейн Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| [[Мәжіліс кеңесі (Бахрейн)|Мәжіліс кеңесі]]
| [[Өкілдер кеңесі (Бахрейн)|Өкілдер кеңесі]]
|
|-
| {{Байрақ|Беларусь}}
| екі палаталы
| [[Беларусь Республикасының Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| [[Республика кеңесі (Беларусь)|Республика кеңесі]]
| [[Өкілдер палатасы (Беларусь)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Белиз}}
| екі палаталы
| [[Белиз Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| [[Сенат (Белиз)|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Белиз)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Бельгия}}
| екі палаталы
| [[Бельгия федералды парламенті|Федералды парламенті]]
| [[Бельгия сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Бельгия)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Бенин}}
| бір палаталы
| [[Бенин Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Болгария}}
| бір палаталы
| [[Болгария халық жиыны|Халық жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Боливия}}
| екі палаталы
| [[Боливия парламенті|Заң шығарушы ассамблея]]
| [[Боливия сенаторлар палатасы|Сенат]]
| [[Боливия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Босния және Герцеговина}}
| екі палаталы
| [[Босния және Герцеговина Парламенттік ассамблеясы|Парламенттік ассамблея]]
| [[Халықтар палатасы (Босния және Герцеговина)|Халықтар палатасы]]
| [[Өкілдер палатасы (Босния және Герцеговина)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Ботсвана}}
| бір палаталы
| [[Ботсвана парламенті|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Бразилия}}
| екі палаталы
| [[Бразилия Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]]
| [[Бразилия Федералды сенаты|Федералды сенаты]]
| [[Бразилия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Бруней}}
| бір палаталы
| [[Бруней парламенті|Заң шығарушы кеңес]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Буркина-Фасо}}
| бір палаталы
| [[Буркина-Фасо Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Бурунди}}
| екі палаталы
| [[Бурунди парламенті|Парламент]]
| [[Бурунди сенаты|Сенат]]
| [[Бурунди Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|-
| {{Байрақ|Бутан}}
| екі палаталы
| [[Бутан парламенті|Цонгду]]
| [[Бутан Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]]
| [[Бутан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Вануату}}
| бір палаталы
| [[Вануату парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Ватикан}}
| бір палаталы
| [[Ватикан қала-мемлекеті істері жөніндегі Папа комиссиясы|Ватикан істері жөніндегі Папа комиссиясы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Ұлыбритания}}
| екі палаталы
| [[Ұлыбритания парламенті|Парламент]]
| [[Лордтар палатасы]]
| [[Ұлыбритания Қауымдар палатасы|Қауымдар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Мажарстан}}
| бір палаталы
| [[Мемлекеттік жиын (Мажарстан)|Мемлекеттік жиын]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Венесуэла}}
| бір палаталы
| [[Венесуэла Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Шығыс Тимор}}
| бір палаталы
| [[Шығыс Тимор парламенті|Парламент]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Вьетнам}}
| бір палаталы
| [[Вьетнам Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Габон}}
| екі палаталы
| [[Габон парламенті|Парламент]]
| [[Габон сенаты|Сенат]]
| [[Габон Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| 
|-
| {{Байрақ|Гаити}}
| екі палаталы
| [[Гаити парламенті|Парламент]]
| [[Сенат (Гаити)|Сенат]]
| [[Депутаттар палатасы (Гаити)|Депутаттар палатасы]]
| 
|-
| {{Байрақ|Гайана}}
| бір палаталы
| [[Гайана Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| 
| 
| 
|-
| {{Байрақ|Гамбия}}
| бір палаталы
| [[Гамбия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Гана}}
| бір палаталы
| [[Гана парламенті|Парламент]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Гватемала}}
| бір палаталы
| [[Гватемала Республикасының Конгресі|Конгресс]]
| 
| 
| 
|-
| {{Байрақ|Гвинея}}
| бір палаталы
| [[Гвинея Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Гвинея-Бисау}}
| бір палаталы
| [[Гвинея-Бисау Ұлттық халық жиыны|Ұлттық халық жиыны]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Германия}}
| екі палаталы
| [[Федералды жиын (Германия)|Федералды жиын]]
| [[Бундесрат]]
| [[Бундестаг]]
| 
|-
| {{Байрақ|Гондурас}}
| бір палаталы
| [[Гондурас Ұлттық Конгрессі|Конгресс]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Гренада}}
| екі палаталы
| [[Гренада парламенті|Парламент]]
| [[Гренада сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Гренада)|Өкілдер палатасы]]
| 
|-
| {{Байрақ|Грекия}}
| бір палаталы
| [[Грекия парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Грузия}}
| бір палаталы
| [[Грузия парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
|-
| {{Байрақ|Дания}}
| бір палаталы
| [[Фолькетинг]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Конго Демократиялық Республикасы}}
| екі палаталы
| [[Конго ДР парламенті|Парламент]]
| [[Конго ДР сенаты|Сенат]]
| [[Конго ДР Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Джибути}}
| бір палаталы
| [[Джибути Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Доминика}}
| бір палаталы
| [[Доминика жиын палатасы|Жиын палатасы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Доминикан Республикасы}}
| екі палаталы
| [[Доминикан Республикасы парламенті|Конгресс]]
| [[Доминикан Республикасы сенаты|Сенат]]
| [[Доминикан Республикасы депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Мысыр}}
| екі палаталы
| [[Мысыр парламенті|Парламент]]
| [[Мысыр сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Мысыр)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Замбия}}
| бір палаталы
| [[Замбия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| 
| 
| 
|-
| {{Байрақ|Зимбабве}}
| екі палаталы
| [[Зимбабве парламенті|Парламент]]
| [[Зимбабве сенаті|Сенат]]
| [[Зимбабве Жиын палатасы|Жиын палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Израиль}}
| бір палаталы
| [[Кнессет]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Үндістан}}
| екі палаталы
| [[Үндістан парламенті|Сансад]]
| [[Раджия сабха]]
| [[Лок сабха]]
| 
|-
| {{Байрақ|Индонезия}}
| екі палаталы
| [[Халықтық консультативтік конгресс]]
| [[Аймақтық өкілдер кеңесі]]
| [[Халықтық өкілдер кеңесі (Индонезия)|Халықтық өкілдер кеңесі]] 
|
|-
| {{Байрақ|Иордания}}
| екі палаталы
| [[Иордания Халық жиыны|Мәжіліс]]
| [[Иордания Аяндар жиыны|Аяндар жиыны]]
| [[Өкілдер палатасы (Иордания)|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Ирак}}
| бір палаталы (уақытша)
| [[Ирак Өкілдер кеңесі|Өкілдер кеңесі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Иран}}
| бір палаталы
| [[Исламдық Мәжіліс кеңесі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Ирландия}}
| екі палаталы
| [[Ирландия парламенті|Ойряхтас]]
| [[Ирландия сенаты]]
| [[Ирландия Өкілдер палатасы|Дойл Ерен]]
|
|-
| {{Байрақ|Исландия}}
| бір палаталы
| [[Парламент Исландии|Альтинг]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Испания}}
| екі палаталы
| [[Испания Басты кортестері|Басты кортестер]]
| [[Испания сенаты|Сенат]]
| [[Депутаттар конгресі|Депутаттар конгресі]]
|
|-
| {{Байрақ|Италия}}
| екі палаталы
| [[Италия парламенті|Парламент]]
| [[Италия сенаты|Сенат]]
| [[Италия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Йемен}}
| бір палаталы
| [[Өкілдер палатасы (Йемен)|Өкілдер палатасы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Кабо-Верде}}
| бір палаталы
| [[Кабо-Верде Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Қазақстан}}
| екі палаталы
| [[Қазақстан Республикасының Парламенті|Парламент]]
| [[Қазақстан Парламентінің Сенаты|Сенат]]
| [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]]
| 
|-
| {{Байрақ|Камбоджа}}
| екі палаталы
| [[Камбоджа парламенті|Парламент]]
| [[Камбоджа сенаты|Сенат]]
| [[Камбоджа Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Камерун}}
| екі палаталы
| [[Камерун парламенті|Парламент]]
| [[Камерун сенаты|Сенат]]
| [[Камерун Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|-
| {{Байрақ|Канада}}
| екі палаталы
| [[Канада парламенті|Парламент]]
| [[Канада сенаты|Сенат]]
| [[Канада Қауымдары палатасы|Қауымдар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Катар}}
| бір палаталы
| [[Катар Мәжіліс кеңесі|Мәжіліс кеңесі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Кения}}
| екі палаталы
| [[Кения парламенті|Парламент]]
| [[Кения сенаты|Сенат]]
| [[Кения Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Кипр}}
| бір палаталы
| [[Кипр Республикасы парламенті|Өкілдер палатасы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Қырғызстан}}
| бір палаталы
| [[Жоғарғы Кеңес (Қырғызстан)|Жоғарғы Кеңес]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Кирибати}}
| бір палаталы
| [[Жиын палатасы (Кирибати)|Жиын палатасы]]
|
|
|
|- 
| {{Байрақ|Қытай}}
| бір палаталы
| [[Бүкілқытайлық халық өкілдерінің жиналысы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Солтүстік Корея}}
| бір палаталы
| [[КХДР Жоғарғы халық жиыны|Жоғарғы халық жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Оңтүстік Корея}}
| бір палаталы
| [[Корея Республикасының Ұлттық жиналысы|Ұлттық жиын]]
| 
| 
|&gt;
|-
| {{Байрақ|Колумбия}}
| екі палаталы
| [[Колумбия конгрессі|Конгресс]]
| [[Колумбия сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Колумбия)|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Конго Республикасы}}
| екі палаталы
| [[Конго Республикасы парламенті|Парламент]]
| [[Конго Республикасы сенаті|Сенат]]
| [[Конго Республикасы Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|-
| {{Байрақ|Коморлар}}
| бір палаталы
| [[Коморлар одағы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Коста-Рика}}
| бір палаталы
| [[Коста-Рика Заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Кот-д’Ивуар}}
| екі палаталы
| [[Кот-д’Ивуар парламенті|Парламент]]
| [[Кот-д’Ивуар сенаті |Сенат]]
| [[Ұлттық жиын (Кот-д’Ивуар)|Ұлттық жиын]]
|
|-
| {{Байрақ|Куба}}
| бір палаталы
| [[Халық билігінің ұлттық ассамблеясы (Куба)|Халық билігінің ұлттық ассамблеясы]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Кувейт}}
| бір палаталы
| [[Кувейт парламенті|Мәжіліс әл-Умма]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Латвия}}
| бір палаталы
| [[Латвия Сейм|Сейм]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Лаос}}
| бір палаталы
| [[Лаос парламенті|Ұлттық ассамблея]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Лесото}}
| екі палаталы
| [[Лесото парламенті|Парламент]]
| [[Лесото сенаты|Сенат]]
| [[Ұлттық жиын (Лесото)|Ұлттық жиын]]
|
|-
| {{Байрақ|Либерия}}
| екі палаталы
| [[Либерия парламенті|Парламент]]
| [[Либерия сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Либерия)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Ливан}}
| бір палаталы
| [[Ливан парламенті|Өкілдер палатасы]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Ливия}}
| бір палаталы
| [[Ливия өкілдер палатасы|Өкілдер палатасы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Литва}}
| бір палаталы
| [[Литва Сейм|Сейм]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Лихтенштейн}}
| бір палаталы
| [[Лихтенштейн Ландтаг|Ландтаг]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Люксембург}}
| бір палаталы
| [[Люксембург депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Маврикий}}
| бір палаталы
| [[Маврикия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Мавритания}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық жиын (Мавритания)|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Мадагаскар}}
| екі палаталы
| [[Мадагаскар парламенті|Парламент]]
| [[Мадагаскар сенаты|Сенат]]
| [[Мадагаскар Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| 
|-
| {{Байрақ|Солтүстік Македония}}
| бір палаталы
| [[Солтүстік Македония жиыны|Жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Малави}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық жиын (Малави)|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Малайзия}}
| екі палаталы
| [[Малайзия парламенті|Парламент]]
| [[Ұлт Үйі (Малайзия)|Ұлт Үйі]]
| [[Халық Үйі (Малайзия)|Халық Үйі]]
|
|-
| {{Байрақ|Мали}}
| бір палаталы
| [[Мали Ұлттық жиыны|Жиын]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Мальта}}
| бір палаталы
| [[Мальта парламенті|Өкілдер палатасы]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Мальдивтер}}
| бір палаталы
| [[Мальдивтер парламенті|Парламент]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Марокко}}
| екі палаталы
| [[Марокко парламенті|Парламент]]
| [[Кеңесшілер палатасы (Марокко)|Кеңесшілер палатасы]]
| [[Өкілдер палатасы (Марокко)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Маршалл аралдары}}
| бір палаталы
| [[Маршалл аралдарының заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Мексика}}
| екі палаталы
| [[Мексика конгрессі|Одақтас конгресс]]
| [[Мексика сенаты|Сенат]]
| [[Депутаттар палатасы (Мексика)|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Мозамбик}}
| бір палаталы
| [[Республика жиыны (Мозамбик)|Республика жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Молдова}}
| бір палаталы
| [[Молдова парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Монако}}
| бір палаталы
| [[Монако Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Моңғолия}}
| бір палаталы
| [[Мемлекеттік Ұлы хурал]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Мьянма}}
| екі палаталы
| [[Одақ ассамблеясы]]
| [[Ұлттар палатасы]]
| [[Өкілдер палатасы (Мьянма)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Намибия}}
| екі палаталы
| [[Намибия парламенті|Парламент]]
| [[Намибия Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]]
| [[Намибия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Науру}}
| бір палаталы
| [[Науру парламенті|Парламент]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Непал}}
| екі палаталы
| [[Непал парламенті|Парламент]]
| [[Непал Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| [[Өкілдер палатасы (Непал)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Нигер}}
| бір палаталы
| [[Нигер Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Нигерия}}
| екі палаталы
| [[Нигерия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| [[Нигерия сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Нигерия)|Өкілдер палатасы]]
| 
|-
| {{Байрақ|Нидерланд}}
| екі палаталы
| [[Басты штаттар (Нидерланд)|Басты штаттар]]
| [[Нидерланд сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Нидерланд)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Никарагуа}}
| бір палаталы
| [[Никарагуа Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Жаңа Зеландия}}
| бір палаталы
| [[Жаңа Зеландия парламенті|Парламент]]
|
| [[Өкілдер палатасы (Жаңа Зеландия)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Норвегия}}
| бір палаталы
| [[Стортинг]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Оман}}
| бір палаталы
| [[Оман парламенті|Мәжіліс аш-Шура]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Пәкістан}}
| екі палаталы
| [[Пәкістан парламенті|Мәжіліс-е Шура]]
| [[Пәкістан сенаты|Сенат]]
| [[Пәкістан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Палау}}
| екі палаталы
| [[Палау Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]]
| [[Палау сенаты|Сенат]]
| [[Палау делегаттар палатасы|Делегаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Панама}}
| бір палаталы
| [[Панама Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Папуа — Жаңа Гвинея}}
| бір палаталы
| [[Папуа — Жаңа Гвинея Ұлттық парламенті|Ұлттық парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Парагвай}}
| екі палаталы
| [[Парагвай конгрессі|Конгресс]]
| [[Парагвай сенаты|Сенат]]
| [[Парагвай депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Перу}}
| бір палаталы
| [[Перу Республикасы конгрессі|Республика конгрессі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Польша}}
| екі палаталы
| [[Польша Ұлттық жиыны|Ұлттық ассамблея]]
| [[Польша сенаты|Сенат]]
| [[Польша Республикасы Сейм|Сейм]]
|
|-
| {{Байрақ|Португалия}}
| бір палаталы
| [[Португалия Республика ассамблеясы|Республикасы ассамблеясы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Ресей}}
| екі палаталы
| [[Ресей Федералдық жиналысы|Федералдық жиналысы]]
| [[Ресей Федерация Кеңесі]]
| [[Мемлекеттік дума]]
| 
|-
| {{Байрақ|Руанда}}
| екі палаталы
| [[Руанда парламенті|Парламент]]
| [[Руанда сенаты|Сенат]]
| [[Руанда депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Румыния}}
| екі палаталы
| [[Румыния парламенті|Парламент]]
| [[Румыния сенаты|Сенат]]
| [[Румыния депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Сальвадор}}
| бір палаталы
| [[Сальвадор Заң шығарушы ассамблеясы|Заң шығарушы ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Самоа}}
| бір палаталы
| [[Самоа фоно|Фоно]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сан-Марино}}
| бір палаталы
| [[Сан-Мариноның Үлкен және Басты кеңесі|Үлкен және Басты кеңесі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сан-Томе және Принсипи}}
| бір палаталы
| [[Сан-Томе және Принсипи Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сауд Арабиясы}}
| бір палаталы, законосовещательный
| [[Мәжіліс аш-Шура (Сауд Арабиясы)|Мәжіліс аш-Шура]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сейшель аралдары}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық ассамблея (Сейшель аралдары)|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сенегал}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық жиын (Сенегал)|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сент-Винсент және Гренадиндер}}
| бір палаталы
| [[Сент-Винсент және Гренадиндер парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сент-Китс және Невис}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық жиын (Сент-Китс және Невис)|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сент-Люсия}}
| екі палаталы
| [[Сент-Люсия парламенті|Парламент]]
| [[Сент-Люсия сенаты|Сенат]]
| [[Сент-Люсия жиын үйі|Жиын үйі]]
|
|-
| {{Байрақ|Сербия}}
| бір палаталы
| [[Сербия халық жиыны|Скупщина]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сингапур}}
| бір палаталы
| [[Сингапур парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сирия}}
| бір палаталы
| [[Сирия Халық жиыны|Халық жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Словакия}}
| бір палаталы
| [[Словакия Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Словения}}
| екі палаталы
| [[Словения парламенті|Парламент]]
| [[Словения Мемлекеттік кеңесі|Мемлекеттік кеңес]]
| [[Словения Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Соломон аралдары}}
| бір палаталы
| [[Соломон аралдары парламенті|Ұлттық парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сомали}}
| екі палаталы
| [[Сомали федералды парламенті|Федералды парламент]]
| [[Сомали сенаты|Сенат]]
| [[Сомали Адамдар үйі|Адамдар үйі]]
| 
|-
| {{Байрақ|Судан}}
| екі палаталы
| [[Судан Ұлттық заң шығарушы жиыны|Ұлттық заң шығарушы жиыны]]
| [[Судан аймақтары кеңесі|Аймақтар кеңесі]]
| [[Судан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| 
|-
| {{Байрақ|Суринам}}
| бір палаталы
| [[Суринам Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сьерра-Леоне}}
| бір палаталы
| [[Сьерра-Леоне парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Тәжікстан}}
| екі палаталы
| [[Тәжікстан Жоғарғы Жиналысы|Ұлы Мәжіліс]]
| [[Тәжікстан Ұлттық Кеңесі|Ұлттық Мәжіліс]]
| [[Тәжікстан Өкілдер палатасы|Өкілдер Мәжілісі]]
|
|-
| {{Байрақ|Тайланд}}
| екі палаталы
| [[Тайланд Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| [[Тайланд сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Тайланд)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Танзания}}
| бір палаталы
| [[Танзания Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Того}}
| бір палаталы
| [[Того Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Тонга}}
| бір палаталы
| [[Тонга Заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Тринидад және Тобаго}}
| екі палаталы
| [[Тринидад және Тобаго парламенті|Парламент]]
| [[Тринидад және Тобаго сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Тринидад және Тобаго)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Тувалу}}
| бір палаталы
| [[Тувалу парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Тунис}}
| бір палаталы
| [[Тунис Халық өкілдері жиыны|Халық өкілдері жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Түрікменстан}}
| бір палаталы
| [[Түрікменстан Халық Мәслихаты|Халық Мәслихаты]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Түркия}}
| бір палаталы
| [[Түркияның Ұлы Ұлттық жиыны|Ұлы Ұлттық жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Уганда}}
| бір палаталы
| [[Уганда парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Өзбекстан}}
| екі палаталы
| [[Олий Мәжіліс|Ұлы Мәжіліс]]
| [[Олий Мәжілісінің Сенаты|Сенат]]
| [[Олий Мәжілісінің Заң шығару палатасы|Заң шығару палата]]
|
|-
| {{Байрақ|Украина}}
| бір палаталы
| [[Верховна Рада|Жоғарғы Рада]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Уругвай}}
| екі палаталы
| [[Уругвай Басты ассамблеясы|Басты ассамблея]]
| [[Уругвай сенаты|Сенат]]
| [[Уругвай депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Фиджи}}
| бір палаталы
| [[Фиджи парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Филиппиндер}}
| екі палаталы
| [[Филиппиндер конгрессі|Конгресс]]
| [[Филиппиндер сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Филиппиндер)|Өкілдер палатасы]]
| 
|-
| {{Байрақ|Финляндия}}
| бір палаталы
| [[Эдускунта]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Микронезия Федерациялық Штаттары}}
| бір палаталы
| [[Микронезия Федерациялық Штаттары конгрессі|Конгресс]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Франция}}
| екі палаталы
| [[Франция парламенті|Парламент]]
| [[Франция сенаты|Сенат]]
| [[Франция Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| 
|-
| {{Байрақ|Хорватия}}
| бір палаталы
| [[Сабор]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Орталық Африка Республикасы}}
| бір палаталы
| [[Орталық Африка Республикасы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Чад}}
| бір палаталы
| [[Чад парламенті|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Черногория}}
| бір палаталы
| [[Черногория парламенті|Скупщина]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Чехия}}
| екі палаталы
| [[Чехия парламенті|Парламент]]
| [[Чехия сенаты|Сенат]]
| [[Чехия Республикасы Парламентінің депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Чили}}
| екі палаталы
| [[Чили Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]]
| [[Чили сенаты|Сенат]]
| [[Чили депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Швейцария}}
| екі палаталы
| [[Швейцария федералды жиыны|Федералды жиын]]
| [[Швейцария кантондары кеңесі|Кантондар кеңесі]]
| [[Швейцария Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]]
|
|-
| {{Байрақ|Швеция}}
| бір палаталы
| [[Риксдаг]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Шри-Ланка}}
| бір палаталы
| [[Шри-Ланка парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Эквадор}}
| бір палаталы
| [[Эквадор Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Экваторлық Гвинея}}
| екі палаталы
| [[Экваторлық Гвинея парламенті|Парламент]]
| [[Экваторлық Гвинея сенаты|Сенат]]
| [[Депутаттар палатасы (Экваторлық Гвинея)|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Эритрея}}
| бір палаталы
| [[Эритрея парламенті|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Эсватини}}
| екі палаталы
| [[Эсватини парламенті|Парламент]]
| [[Эсватини сенаты|Сенат]]
| [[Эсватини Жиын үйі|Жиын үйі]]
| 
|-
| {{Байрақ|Эстония}}
| бір палаталы
| [[Рийгикогу]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Эфиопия}}
| екі палаталы
| [[Эфиопия парламенті|Парламент]]
| [[Федерация кеңесі (Эфиопия)|Федерация кеңесі]]
| [[Халық өкілдері палатасы (Эфиопия)|Халық өкілдері палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Оңтүстік Африка Республикасы}}
| екі палаталы
| [[Оңтүстік Африка Республикасы парламенті|Парламент]]
| [[Аймақтардың Ұлттық кеңесі]]
| [[Оңтүстік Африка Республикасы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Оңтүстік Судан}}
| екі палаталы
| [[Оңтүстік Судан Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| [[Оңтүстік Судан аймақтары кеңесі|Аймақтар кеңесі]]
| [[Оңтүстік Суданның Ұлттық Заң шығарушы Ассамблеясы|Ұлттық Заң шығарушы ассамблея]]
|
|- 
| {{Байрақ|Ямайка}}
| екі палаталы
| [[Ямайка парламенті|Парламент]]
| [[Ямайка сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Ямайка)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Жапония}}
| екі палаталы
| [[Жапония парламенті|Коккай]]
| [[Жапония Парламентінің Кеңесшілер палатасы|Кеңесшілер палатасы]]
| [[Өкілдер палатасы (Жапония)|Өкілдер палатасы]]
|
|}</text>
      <sha1>0q3dloufxci1kd1o5ytwszzzeqv5584</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654683</id>
      <parentid>3654682</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T18:05:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3654683</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40147" sha1="b7e2gszk1e5ym4ycq1h1v03mxcywji2" xml:space="preserve">'''Парламенттер''' — белгілі бір жерге тұрақтаған, мемлекеттік құрылымдары бар, егемен елдердегі заң шығарушы органдар. Екі не бір палаталы болады.

== Халықаралық деңгейде танылған мемлекеттердің парламенттері ==
{{Ілеспе тақырыпша}}
{| class=&quot;wikitable sortable sticky-header&quot;
|- bgcolor=&quot;#cccccc&quot;
!Мемлекет
!Түрі
!Атауы
!Жоғарғы палата
!Төменгі палата
!Сайлау жүйесі
|-
| {{Байрақ|АҚШ}}
| екі палаталы
| [[АҚШ Конгрессі|Конгресс]]
| [[АҚШ Сенаты|Сенат]]
| [[АҚШ Өкілдер палатасы|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Албания}}
| бір палаталы
| [[Албания парламенті|Кувенд]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Алжир}}
| екі палаталы
| [[Алжир парламенті|Парламент]]
| [[Ұлт кеңесі (Алжир)|Ұлт кеңесі]]
| [[Алжир Ұлттық халық ассамблеясы|Ұлттық халық жиыны]]
|
|-
| {{Байрақ|Ангола}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық ассамблея (Ангола)|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Андорра}}
| бір палаталы
| [[Андорра Генералды кеңесі|Генералды кеңесі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Антигуа және Барбуда}}
| екі палаталы
| [[Антигуа және Барбуда парламенті|Парламент]]
| [[Антигуа және Барбуда сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Антигуа және Барбуда)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Аргентина}}
| екі палаталы
| [[Аргентина Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]]
| [[Аргентина сенаты|Сенат]]
| [[Аргентина депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Армения}}
| бір палаталы
| [[Армения Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Ауғанстан}}
| бір палаталы
| [[Рахбари Шура]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Аустралия}}
| екі палаталы
| [[Аустралия парламенті|Парламент]]
| [[Сенат (Аустралия)|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Аустралия)|Өкілдер палатасы]]
| 
|-
| {{Байрақ|Аустрия}}
| екі палаталы
| [[Аустрия парламенті|Федералды жиын]]
| [[Бундесрат (Аустрия)|Бундесрат]]
| [[Аустрия Ұлттық кеңесі|Ұлтрат]]
|
|-
| {{Байрақ|Әзербайжан}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық Мәжіліс (Әзербайжан)|Милли Мәжіліс]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Біріккен Араб Әмірліктері}}
| бір палаталы
| [[Федералды ұлттық кеңес]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Багам аралдары}}
| екі палаталы
| [[Багам аралдары парламенті|Парламент]]
| [[Багам аралдары сенаты|Сенат]]
| [[Багам аралдары жиын палатасы|Жиын палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Бангладеш}}
| бір палаталы
| [[Бангладеш Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Барбадос}}
| екі палаталы
| [[Барбадос парламенті|Парламент]]
| [[Барбадос сенаты|Сенат]]
| [[Барбадос Жиын палатасы|Жиын палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Бахрейн}}
| екі палаталы
| [[Бахрейн Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| [[Мәжіліс кеңесі (Бахрейн)|Мәжіліс кеңесі]]
| [[Өкілдер кеңесі (Бахрейн)|Өкілдер кеңесі]]
|
|-
| {{Байрақ|Беларусь}}
| екі палаталы
| [[Беларусь Республикасының Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| [[Республика кеңесі (Беларусь)|Республика кеңесі]]
| [[Өкілдер палатасы (Беларусь)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Белиз}}
| екі палаталы
| [[Белиз Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| [[Сенат (Белиз)|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Белиз)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Бельгия}}
| екі палаталы
| [[Бельгия федералды парламенті|Федералды парламенті]]
| [[Бельгия сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Бельгия)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Бенин}}
| бір палаталы
| [[Бенин Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Болгария}}
| бір палаталы
| [[Болгария халық жиыны|Халық жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Боливия}}
| екі палаталы
| [[Боливия парламенті|Заң шығарушы ассамблея]]
| [[Боливия сенаторлар палатасы|Сенат]]
| [[Боливия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Босния және Герцеговина}}
| екі палаталы
| [[Босния және Герцеговина Парламенттік ассамблеясы|Парламенттік ассамблея]]
| [[Халықтар палатасы (Босния және Герцеговина)|Халықтар палатасы]]
| [[Өкілдер палатасы (Босния және Герцеговина)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Ботсвана}}
| бір палаталы
| [[Ботсвана парламенті|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Бразилия}}
| екі палаталы
| [[Бразилия Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]]
| [[Бразилия Федералды сенаты|Федералды сенаты]]
| [[Бразилия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Бруней}}
| бір палаталы
| [[Бруней парламенті|Заң шығарушы кеңес]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Буркина-Фасо}}
| бір палаталы
| [[Буркина-Фасо Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Бурунди}}
| екі палаталы
| [[Бурунди парламенті|Парламент]]
| [[Бурунди сенаты|Сенат]]
| [[Бурунди Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|-
| {{Байрақ|Бутан}}
| екі палаталы
| [[Бутан парламенті|Цонгду]]
| [[Бутан Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]]
| [[Бутан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Вануату}}
| бір палаталы
| [[Вануату парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Ватикан}}
| бір палаталы
| [[Ватикан қала-мемлекеті істері жөніндегі Папа комиссиясы|Ватикан істері жөніндегі Папа комиссиясы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Ұлыбритания}}
| екі палаталы
| [[Ұлыбритания парламенті|Парламент]]
| [[Лордтар палатасы]]
| [[Ұлыбритания Қауымдар палатасы|Қауымдар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Мажарстан}}
| бір палаталы
| [[Мемлекеттік жиын (Мажарстан)|Мемлекеттік жиын]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Венесуэла}}
| бір палаталы
| [[Венесуэла Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Шығыс Тимор}}
| бір палаталы
| [[Шығыс Тимор парламенті|Парламент]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Вьетнам}}
| бір палаталы
| [[Вьетнам Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Габон}}
| екі палаталы
| [[Габон парламенті|Парламент]]
| [[Габон сенаты|Сенат]]
| [[Габон Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| 
|-
| {{Байрақ|Гаити}}
| екі палаталы
| [[Гаити парламенті|Парламент]]
| [[Сенат (Гаити)|Сенат]]
| [[Депутаттар палатасы (Гаити)|Депутаттар палатасы]]
| 
|-
| {{Байрақ|Гайана}}
| бір палаталы
| [[Гайана Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| 
| 
| 
|-
| {{Байрақ|Гамбия}}
| бір палаталы
| [[Гамбия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Гана}}
| бір палаталы
| [[Гана парламенті|Парламент]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Гватемала}}
| бір палаталы
| [[Гватемала Республикасының Конгресі|Конгресс]]
| 
| 
| 
|-
| {{Байрақ|Гвинея}}
| бір палаталы
| [[Гвинея Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Гвинея-Бисау}}
| бір палаталы
| [[Гвинея-Бисау Ұлттық халық жиыны|Ұлттық халық жиыны]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Германия}}
| екі палаталы
| [[Федералды жиын (Германия)|Федералды жиын]]
| [[Бундесрат]]
| [[Бундестаг]]
| 
|-
| {{Байрақ|Гондурас}}
| бір палаталы
| [[Гондурас Ұлттық Конгрессі|Конгресс]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Гренада}}
| екі палаталы
| [[Гренада парламенті|Парламент]]
| [[Гренада сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Гренада)|Өкілдер палатасы]]
| 
|-
| {{Байрақ|Грекия}}
| бір палаталы
| [[Грекия парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Грузия}}
| бір палаталы
| [[Грузия парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
|-
| {{Байрақ|Дания}}
| бір палаталы
| [[Фолькетинг]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Конго Демократиялық Республикасы}}
| екі палаталы
| [[Конго ДР парламенті|Парламент]]
| [[Конго ДР сенаты|Сенат]]
| [[Конго ДР Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Джибути}}
| бір палаталы
| [[Джибути Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Доминика}}
| бір палаталы
| [[Доминика жиын палатасы|Жиын палатасы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Доминикан Республикасы}}
| екі палаталы
| [[Доминикан Республикасы парламенті|Конгресс]]
| [[Доминикан Республикасы сенаты|Сенат]]
| [[Доминикан Республикасы депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Мысыр}}
| екі палаталы
| [[Мысыр парламенті|Парламент]]
| [[Мысыр сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Мысыр)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Замбия}}
| бір палаталы
| [[Замбия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| 
| 
| 
|-
| {{Байрақ|Зимбабве}}
| екі палаталы
| [[Зимбабве парламенті|Парламент]]
| [[Зимбабве сенаті|Сенат]]
| [[Зимбабве Жиын палатасы|Жиын палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Израиль}}
| бір палаталы
| [[Кнессет]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Үндістан}}
| екі палаталы
| [[Үндістан парламенті|Сансад]]
| [[Раджия сабха]]
| [[Лок сабха]]
| 
|-
| {{Байрақ|Индонезия}}
| екі палаталы
| [[Халықтық консультативтік конгресс]]
| [[Аймақтық өкілдер кеңесі]]
| [[Халықтық өкілдер кеңесі (Индонезия)|Халықтық өкілдер кеңесі]] 
|
|-
| {{Байрақ|Иордания}}
| екі палаталы
| [[Иордания Халық жиыны|Мәжіліс]]
| [[Иордания Аяндар жиыны|Аяндар жиыны]]
| [[Өкілдер палатасы (Иордания)|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Ирак}}
| бір палаталы (уақытша)
| [[Ирак Өкілдер кеңесі|Өкілдер кеңесі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Иран}}
| бір палаталы
| [[Исламдық Мәжіліс кеңесі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Ирландия}}
| екі палаталы
| [[Ирландия парламенті|Ойряхтас]]
| [[Ирландия сенаты]]
| [[Ирландия Өкілдер палатасы|Дойл Ерен]]
|
|-
| {{Байрақ|Исландия}}
| бір палаталы
| [[Парламент Исландии|Альтинг]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Испания}}
| екі палаталы
| [[Испания Басты кортестері|Басты кортестер]]
| [[Испания сенаты|Сенат]]
| [[Депутаттар конгресі|Депутаттар конгресі]]
|
|-
| {{Байрақ|Италия}}
| екі палаталы
| [[Италия парламенті|Парламент]]
| [[Италия сенаты|Сенат]]
| [[Италия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Йемен}}
| бір палаталы
| [[Өкілдер палатасы (Йемен)|Өкілдер палатасы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Кабо-Верде}}
| бір палаталы
| [[Кабо-Верде Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Қазақстан}}
| екі палаталы
| [[Қазақстан Республикасының Парламенті|Парламент]]
| [[Қазақстан Парламентінің Сенаты|Сенат]]
| [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]]
| 
|-
| {{Байрақ|Камбоджа}}
| екі палаталы
| [[Камбоджа парламенті|Парламент]]
| [[Камбоджа сенаты|Сенат]]
| [[Камбоджа Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Камерун}}
| екі палаталы
| [[Камерун парламенті|Парламент]]
| [[Камерун сенаты|Сенат]]
| [[Камерун Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|-
| {{Байрақ|Канада}}
| екі палаталы
| [[Канада парламенті|Парламент]]
| [[Канада сенаты|Сенат]]
| [[Канада Қауымдары палатасы|Қауымдар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Катар}}
| бір палаталы
| [[Катар Мәжіліс кеңесі|Мәжіліс кеңесі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Кения}}
| екі палаталы
| [[Кения парламенті|Парламент]]
| [[Кения сенаты|Сенат]]
| [[Кения Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Кипр}}
| бір палаталы
| [[Кипр Республикасы парламенті|Өкілдер палатасы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Қырғызстан}}
| бір палаталы
| [[Жоғарғы Кеңес (Қырғызстан)|Жоғарғы Кеңес]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Кирибати}}
| бір палаталы
| [[Жиын палатасы (Кирибати)|Жиын палатасы]]
|
|
|
|- 
| {{Байрақ|Қытай}}
| бір палаталы
| [[Бүкілқытайлық халық өкілдерінің жиналысы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Солтүстік Корея}}
| бір палаталы
| [[КХДР Жоғарғы халық жиыны|Жоғарғы халық жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Оңтүстік Корея}}
| бір палаталы
| [[Корея Республикасының Ұлттық жиналысы|Ұлттық жиын]]
| 
| 
|&gt;
|-
| {{Байрақ|Колумбия}}
| екі палаталы
| [[Колумбия конгрессі|Конгресс]]
| [[Колумбия сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Колумбия)|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Конго Республикасы}}
| екі палаталы
| [[Конго Республикасы парламенті|Парламент]]
| [[Конго Республикасы сенаті|Сенат]]
| [[Конго Республикасы Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|-
| {{Байрақ|Коморлар}}
| бір палаталы
| [[Коморлар одағы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Коста-Рика}}
| бір палаталы
| [[Коста-Рика Заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Кот-д’Ивуар}}
| екі палаталы
| [[Кот-д’Ивуар парламенті|Парламент]]
| [[Кот-д’Ивуар сенаті |Сенат]]
| [[Ұлттық жиын (Кот-д’Ивуар)|Ұлттық жиын]]
|
|-
| {{Байрақ|Куба}}
| бір палаталы
| [[Халық билігінің ұлттық ассамблеясы (Куба)|Халық билігінің ұлттық ассамблеясы]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Кувейт}}
| бір палаталы
| [[Кувейт парламенті|Мәжіліс әл-Умма]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Латвия}}
| бір палаталы
| [[Латвия Сейм|Сейм]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Лаос}}
| бір палаталы
| [[Лаос парламенті|Ұлттық ассамблея]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Лесото}}
| екі палаталы
| [[Лесото парламенті|Парламент]]
| [[Лесото сенаты|Сенат]]
| [[Ұлттық жиын (Лесото)|Ұлттық жиын]]
|
|-
| {{Байрақ|Либерия}}
| екі палаталы
| [[Либерия парламенті|Парламент]]
| [[Либерия сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Либерия)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Ливан}}
| бір палаталы
| [[Ливан парламенті|Өкілдер палатасы]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Ливия}}
| бір палаталы
| [[Ливия өкілдер палатасы|Өкілдер палатасы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Литва}}
| бір палаталы
| [[Литва Сейм|Сейм]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Лихтенштейн}}
| бір палаталы
| [[Лихтенштейн Ландтаг|Ландтаг]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Люксембург}}
| бір палаталы
| [[Люксембург депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Маврикий}}
| бір палаталы
| [[Маврикия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Мавритания}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық жиын (Мавритания)|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Мадагаскар}}
| екі палаталы
| [[Мадагаскар парламенті|Парламент]]
| [[Мадагаскар сенаты|Сенат]]
| [[Мадагаскар Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| 
|-
| {{Байрақ|Солтүстік Македония}}
| бір палаталы
| [[Солтүстік Македония жиыны|Жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Малави}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық жиын (Малави)|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Малайзия}}
| екі палаталы
| [[Малайзия парламенті|Парламент]]
| [[Ұлт Үйі (Малайзия)|Ұлт Үйі]]
| [[Халық Үйі (Малайзия)|Халық Үйі]]
|
|-
| {{Байрақ|Мали}}
| бір палаталы
| [[Мали Ұлттық жиыны|Жиын]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Мальта}}
| бір палаталы
| [[Мальта парламенті|Өкілдер палатасы]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Мальдивтер}}
| бір палаталы
| [[Мальдивтер парламенті|Парламент]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Марокко}}
| екі палаталы
| [[Марокко парламенті|Парламент]]
| [[Кеңесшілер палатасы (Марокко)|Кеңесшілер палатасы]]
| [[Өкілдер палатасы (Марокко)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Маршалл аралдары}}
| бір палаталы
| [[Маршалл аралдарының заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Мексика}}
| екі палаталы
| [[Мексика конгрессі|Одақтас конгресс]]
| [[Мексика сенаты|Сенат]]
| [[Депутаттар палатасы (Мексика)|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Мозамбик}}
| бір палаталы
| [[Республика жиыны (Мозамбик)|Республика жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Молдова}}
| бір палаталы
| [[Молдова парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Монако}}
| бір палаталы
| [[Монако Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Моңғолия}}
| бір палаталы
| [[Мемлекеттік Ұлы хурал]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Мьянма}}
| екі палаталы
| [[Одақ ассамблеясы]]
| [[Ұлттар палатасы]]
| [[Өкілдер палатасы (Мьянма)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Намибия}}
| екі палаталы
| [[Намибия парламенті|Парламент]]
| [[Намибия Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]]
| [[Намибия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Науру}}
| бір палаталы
| [[Науру парламенті|Парламент]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Непал}}
| екі палаталы
| [[Непал парламенті|Парламент]]
| [[Непал Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| [[Өкілдер палатасы (Непал)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Нигер}}
| бір палаталы
| [[Нигер Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Нигерия}}
| екі палаталы
| [[Нигерия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| [[Нигерия сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Нигерия)|Өкілдер палатасы]]
| 
|-
| {{Байрақ|Нидерланд}}
| екі палаталы
| [[Басты штаттар (Нидерланд)|Басты штаттар]]
| [[Нидерланд сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Нидерланд)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Никарагуа}}
| бір палаталы
| [[Никарагуа Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Жаңа Зеландия}}
| бір палаталы
| [[Жаңа Зеландия парламенті|Парламент]]
|
| [[Өкілдер палатасы (Жаңа Зеландия)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Норвегия}}
| бір палаталы
| [[Стортинг]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Оман}}
| бір палаталы
| [[Оман парламенті|Мәжіліс аш-Шура]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Пәкістан}}
| екі палаталы
| [[Пәкістан парламенті|Мәжіліс-е Шура]]
| [[Пәкістан сенаты|Сенат]]
| [[Пәкістан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Палау}}
| екі палаталы
| [[Палау Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]]
| [[Палау сенаты|Сенат]]
| [[Палау делегаттар палатасы|Делегаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Панама}}
| бір палаталы
| [[Панама Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Папуа — Жаңа Гвинея}}
| бір палаталы
| [[Папуа — Жаңа Гвинея Ұлттық парламенті|Ұлттық парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Парагвай}}
| екі палаталы
| [[Парагвай конгрессі|Конгресс]]
| [[Парагвай сенаты|Сенат]]
| [[Парагвай депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Перу}}
| бір палаталы
| [[Перу Республикасы конгрессі|Республика конгрессі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Польша}}
| екі палаталы
| [[Польша Ұлттық жиыны|Ұлттық ассамблея]]
| [[Польша сенаты|Сенат]]
| [[Польша Республикасы Сейм|Сейм]]
|
|-
| {{Байрақ|Португалия}}
| бір палаталы
| [[Португалия Республика ассамблеясы|Республикасы ассамблеясы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Ресей}}
| екі палаталы
| [[Ресей Федералдық жиналысы|Федералдық жиналысы]]
| [[Ресей Федерация Кеңесі]]
| [[Мемлекеттік дума]]
| 
|-
| {{Байрақ|Руанда}}
| екі палаталы
| [[Руанда парламенті|Парламент]]
| [[Руанда сенаты|Сенат]]
| [[Руанда депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Румыния}}
| екі палаталы
| [[Румыния парламенті|Парламент]]
| [[Румыния сенаты|Сенат]]
| [[Румыния депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Сальвадор}}
| бір палаталы
| [[Сальвадор Заң шығарушы ассамблеясы|Заң шығарушы ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Самоа}}
| бір палаталы
| [[Самоа фоно|Фоно]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сан-Марино}}
| бір палаталы
| [[Сан-Мариноның Үлкен және Басты кеңесі|Үлкен және Басты кеңесі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сан-Томе және Принсипи}}
| бір палаталы
| [[Сан-Томе және Принсипи Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сауд Арабиясы}}
| бір палаталы, законосовещательный
| [[Мәжіліс аш-Шура (Сауд Арабиясы)|Мәжіліс аш-Шура]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сейшель аралдары}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық ассамблея (Сейшель аралдары)|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сенегал}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық жиын (Сенегал)|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сент-Винсент және Гренадиндер}}
| бір палаталы
| [[Сент-Винсент және Гренадиндер парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сент-Китс және Невис}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық жиын (Сент-Китс және Невис)|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сент-Люсия}}
| екі палаталы
| [[Сент-Люсия парламенті|Парламент]]
| [[Сент-Люсия сенаты|Сенат]]
| [[Сент-Люсия жиын үйі|Жиын үйі]]
|
|-
| {{Байрақ|Сербия}}
| бір палаталы
| [[Сербия халық жиыны|Скупщина]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сингапур}}
| бір палаталы
| [[Сингапур парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сирия}}
| бір палаталы
| [[Сирия Халық жиыны|Халық жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Словакия}}
| бір палаталы
| [[Словакия Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Словения}}
| екі палаталы
| [[Словения парламенті|Парламент]]
| [[Словения Мемлекеттік кеңесі|Мемлекеттік кеңес]]
| [[Словения Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Соломон аралдары}}
| бір палаталы
| [[Соломон аралдары парламенті|Ұлттық парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сомали}}
| екі палаталы
| [[Сомали федералды парламенті|Федералды парламент]]
| [[Сомали сенаты|Сенат]]
| [[Сомали Адамдар үйі|Адамдар үйі]]
| 
|-
| {{Байрақ|Судан}}
| екі палаталы
| [[Судан Ұлттық заң шығарушы жиыны|Ұлттық заң шығарушы жиыны]]
| [[Судан аймақтары кеңесі|Аймақтар кеңесі]]
| [[Судан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| 
|-
| {{Байрақ|Суринам}}
| бір палаталы
| [[Суринам Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сьерра-Леоне}}
| бір палаталы
| [[Сьерра-Леоне парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Тәжікстан}}
| екі палаталы
| [[Тәжікстан Жоғарғы Жиналысы|Ұлы Мәжіліс]]
| [[Тәжікстан Ұлттық Кеңесі|Ұлттық Мәжіліс]]
| [[Тәжікстан Өкілдер палатасы|Өкілдер Мәжілісі]]
|
|-
| {{Байрақ|Тайланд}}
| екі палаталы
| [[Тайланд Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| [[Тайланд сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Тайланд)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Танзания}}
| бір палаталы
| [[Танзания Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Того}}
| бір палаталы
| [[Того Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Тонга}}
| бір палаталы
| [[Тонга Заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Тринидад және Тобаго}}
| екі палаталы
| [[Тринидад және Тобаго парламенті|Парламент]]
| [[Тринидад және Тобаго сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Тринидад және Тобаго)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Тувалу}}
| бір палаталы
| [[Тувалу парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Тунис}}
| бір палаталы
| [[Тунис Халық өкілдері жиыны|Халық өкілдері жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Түрікменстан}}
| бір палаталы
| [[Түрікменстан Халық Мәслихаты|Халық Мәслихаты]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Түркия}}
| бір палаталы
| [[Түркияның Ұлы Ұлттық жиыны|Ұлы Ұлттық жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Уганда}}
| бір палаталы
| [[Уганда парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Өзбекстан}}
| екі палаталы
| [[Олий Мәжіліс|Ұлы Мәжіліс]]
| [[Олий Мәжілісінің Сенаты|Сенат]]
| [[Олий Мәжілісінің Заң шығару палатасы|Заң шығару палата]]
|
|-
| {{Байрақ|Украина}}
| бір палаталы
| [[Верховна Рада|Жоғарғы Рада]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Уругвай}}
| екі палаталы
| [[Уругвай Басты ассамблеясы|Басты ассамблея]]
| [[Уругвай сенаты|Сенат]]
| [[Уругвай депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Фиджи}}
| бір палаталы
| [[Фиджи парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Филиппиндер}}
| екі палаталы
| [[Филиппиндер конгрессі|Конгресс]]
| [[Филиппиндер сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Филиппиндер)|Өкілдер палатасы]]
| 
|-
| {{Байрақ|Финляндия}}
| бір палаталы
| [[Эдускунта]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Микронезия Федерациялық Штаттары}}
| бір палаталы
| [[Микронезия Федерациялық Штаттары конгрессі|Конгресс]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Франция}}
| екі палаталы
| [[Франция парламенті|Парламент]]
| [[Франция сенаты|Сенат]]
| [[Франция Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| 
|-
| {{Байрақ|Хорватия}}
| бір палаталы
| [[Сабор]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Орталық Африка Республикасы}}
| бір палаталы
| [[Орталық Африка Республикасы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Чад}}
| бір палаталы
| [[Чад парламенті|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Черногория}}
| бір палаталы
| [[Черногория парламенті|Скупщина]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Чехия}}
| екі палаталы
| [[Чехия парламенті|Парламент]]
| [[Чехия сенаты|Сенат]]
| [[Чехия Республикасы Парламентінің депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Чили}}
| екі палаталы
| [[Чили Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]]
| [[Чили сенаты|Сенат]]
| [[Чили депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Швейцария}}
| екі палаталы
| [[Швейцария федералды жиыны|Федералды жиын]]
| [[Швейцария кантондары кеңесі|Кантондар кеңесі]]
| [[Швейцария Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]]
|
|-
| {{Байрақ|Швеция}}
| бір палаталы
| [[Риксдаг]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Шри-Ланка}}
| бір палаталы
| [[Шри-Ланка парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Эквадор}}
| бір палаталы
| [[Эквадор Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Экваторлық Гвинея}}
| екі палаталы
| [[Экваторлық Гвинея парламенті|Парламент]]
| [[Экваторлық Гвинея сенаты|Сенат]]
| [[Депутаттар палатасы (Экваторлық Гвинея)|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Эритрея}}
| бір палаталы
| [[Эритрея парламенті|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Эсватини}}
| екі палаталы
| [[Эсватини парламенті|Парламент]]
| [[Эсватини сенаты|Сенат]]
| [[Эсватини Жиын үйі|Жиын үйі]]
| 
|-
| {{Байрақ|Эстония}}
| бір палаталы
| [[Рийгикогу]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Эфиопия}}
| екі палаталы
| [[Эфиопия парламенті|Парламент]]
| [[Федерация кеңесі (Эфиопия)|Федерация кеңесі]]
| [[Халық өкілдері палатасы (Эфиопия)|Халық өкілдері палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Оңтүстік Африка Республикасы}}
| екі палаталы
| [[Оңтүстік Африка Республикасы парламенті|Парламент]]
| [[Аймақтардың Ұлттық кеңесі]]
| [[Оңтүстік Африка Республикасы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Оңтүстік Судан}}
| екі палаталы
| [[Оңтүстік Судан Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| [[Оңтүстік Судан аймақтары кеңесі|Аймақтар кеңесі]]
| [[Оңтүстік Суданның Ұлттық Заң шығарушы Ассамблеясы|Ұлттық Заң шығарушы ассамблея]]
|
|- 
| {{Байрақ|Ямайка}}
| екі палаталы
| [[Ямайка парламенті|Парламент]]
| [[Ямайка сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Ямайка)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Жапония}}
| екі палаталы
| [[Жапония парламенті|Коккай]]
| [[Жапония Парламентінің Кеңесшілер палатасы|Кеңесшілер палатасы]]
| [[Өкілдер палатасы (Жапония)|Өкілдер палатасы]]
|
|}</text>
      <sha1>b7e2gszk1e5ym4ycq1h1v03mxcywji2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654684</id>
      <parentid>3654683</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T18:06:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3654684</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40241" sha1="2lym9p915eql6pve35xga9cz8uayyzr" xml:space="preserve">'''Парламенттер''' — белгілі бір жерге тұрақтаған, мемлекеттік құрылымдары бар, егемен, жұртшылықта тәртіп орнататын заңдары қалыптасқан елдердегі заң шығарушы органдар. Екі не бір палаталы болады.

== Халықаралық деңгейде танылған мемлекеттердің парламенттері ==
{{Ілеспе тақырыпша}}
{| class=&quot;wikitable sortable sticky-header&quot;
|- bgcolor=&quot;#cccccc&quot;
!Мемлекет
!Түрі
!Атауы
!Жоғарғы палата
!Төменгі палата
!Сайлау жүйесі
|-
| {{Байрақ|АҚШ}}
| екі палаталы
| [[АҚШ Конгрессі|Конгресс]]
| [[АҚШ Сенаты|Сенат]]
| [[АҚШ Өкілдер палатасы|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Албания}}
| бір палаталы
| [[Албания парламенті|Кувенд]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Алжир}}
| екі палаталы
| [[Алжир парламенті|Парламент]]
| [[Ұлт кеңесі (Алжир)|Ұлт кеңесі]]
| [[Алжир Ұлттық халық ассамблеясы|Ұлттық халық жиыны]]
|
|-
| {{Байрақ|Ангола}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық ассамблея (Ангола)|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Андорра}}
| бір палаталы
| [[Андорра Генералды кеңесі|Генералды кеңесі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Антигуа және Барбуда}}
| екі палаталы
| [[Антигуа және Барбуда парламенті|Парламент]]
| [[Антигуа және Барбуда сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Антигуа және Барбуда)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Аргентина}}
| екі палаталы
| [[Аргентина Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]]
| [[Аргентина сенаты|Сенат]]
| [[Аргентина депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Армения}}
| бір палаталы
| [[Армения Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Ауғанстан}}
| бір палаталы
| [[Рахбари Шура]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Аустралия}}
| екі палаталы
| [[Аустралия парламенті|Парламент]]
| [[Сенат (Аустралия)|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Аустралия)|Өкілдер палатасы]]
| 
|-
| {{Байрақ|Аустрия}}
| екі палаталы
| [[Аустрия парламенті|Федералды жиын]]
| [[Бундесрат (Аустрия)|Бундесрат]]
| [[Аустрия Ұлттық кеңесі|Ұлтрат]]
|
|-
| {{Байрақ|Әзербайжан}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық Мәжіліс (Әзербайжан)|Милли Мәжіліс]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Біріккен Араб Әмірліктері}}
| бір палаталы
| [[Федералды ұлттық кеңес]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Багам аралдары}}
| екі палаталы
| [[Багам аралдары парламенті|Парламент]]
| [[Багам аралдары сенаты|Сенат]]
| [[Багам аралдары жиын палатасы|Жиын палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Бангладеш}}
| бір палаталы
| [[Бангладеш Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Барбадос}}
| екі палаталы
| [[Барбадос парламенті|Парламент]]
| [[Барбадос сенаты|Сенат]]
| [[Барбадос Жиын палатасы|Жиын палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Бахрейн}}
| екі палаталы
| [[Бахрейн Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| [[Мәжіліс кеңесі (Бахрейн)|Мәжіліс кеңесі]]
| [[Өкілдер кеңесі (Бахрейн)|Өкілдер кеңесі]]
|
|-
| {{Байрақ|Беларусь}}
| екі палаталы
| [[Беларусь Республикасының Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| [[Республика кеңесі (Беларусь)|Республика кеңесі]]
| [[Өкілдер палатасы (Беларусь)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Белиз}}
| екі палаталы
| [[Белиз Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| [[Сенат (Белиз)|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Белиз)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Бельгия}}
| екі палаталы
| [[Бельгия федералды парламенті|Федералды парламенті]]
| [[Бельгия сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Бельгия)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Бенин}}
| бір палаталы
| [[Бенин Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Болгария}}
| бір палаталы
| [[Болгария халық жиыны|Халық жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Боливия}}
| екі палаталы
| [[Боливия парламенті|Заң шығарушы ассамблея]]
| [[Боливия сенаторлар палатасы|Сенат]]
| [[Боливия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Босния және Герцеговина}}
| екі палаталы
| [[Босния және Герцеговина Парламенттік ассамблеясы|Парламенттік ассамблея]]
| [[Халықтар палатасы (Босния және Герцеговина)|Халықтар палатасы]]
| [[Өкілдер палатасы (Босния және Герцеговина)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Ботсвана}}
| бір палаталы
| [[Ботсвана парламенті|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Бразилия}}
| екі палаталы
| [[Бразилия Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]]
| [[Бразилия Федералды сенаты|Федералды сенаты]]
| [[Бразилия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Бруней}}
| бір палаталы
| [[Бруней парламенті|Заң шығарушы кеңес]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Буркина-Фасо}}
| бір палаталы
| [[Буркина-Фасо Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Бурунди}}
| екі палаталы
| [[Бурунди парламенті|Парламент]]
| [[Бурунди сенаты|Сенат]]
| [[Бурунди Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|-
| {{Байрақ|Бутан}}
| екі палаталы
| [[Бутан парламенті|Цонгду]]
| [[Бутан Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]]
| [[Бутан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Вануату}}
| бір палаталы
| [[Вануату парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Ватикан}}
| бір палаталы
| [[Ватикан қала-мемлекеті істері жөніндегі Папа комиссиясы|Ватикан істері жөніндегі Папа комиссиясы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Ұлыбритания}}
| екі палаталы
| [[Ұлыбритания парламенті|Парламент]]
| [[Лордтар палатасы]]
| [[Ұлыбритания Қауымдар палатасы|Қауымдар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Мажарстан}}
| бір палаталы
| [[Мемлекеттік жиын (Мажарстан)|Мемлекеттік жиын]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Венесуэла}}
| бір палаталы
| [[Венесуэла Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Шығыс Тимор}}
| бір палаталы
| [[Шығыс Тимор парламенті|Парламент]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Вьетнам}}
| бір палаталы
| [[Вьетнам Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Габон}}
| екі палаталы
| [[Габон парламенті|Парламент]]
| [[Габон сенаты|Сенат]]
| [[Габон Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| 
|-
| {{Байрақ|Гаити}}
| екі палаталы
| [[Гаити парламенті|Парламент]]
| [[Сенат (Гаити)|Сенат]]
| [[Депутаттар палатасы (Гаити)|Депутаттар палатасы]]
| 
|-
| {{Байрақ|Гайана}}
| бір палаталы
| [[Гайана Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| 
| 
| 
|-
| {{Байрақ|Гамбия}}
| бір палаталы
| [[Гамбия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Гана}}
| бір палаталы
| [[Гана парламенті|Парламент]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Гватемала}}
| бір палаталы
| [[Гватемала Республикасының Конгресі|Конгресс]]
| 
| 
| 
|-
| {{Байрақ|Гвинея}}
| бір палаталы
| [[Гвинея Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Гвинея-Бисау}}
| бір палаталы
| [[Гвинея-Бисау Ұлттық халық жиыны|Ұлттық халық жиыны]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Германия}}
| екі палаталы
| [[Федералды жиын (Германия)|Федералды жиын]]
| [[Бундесрат]]
| [[Бундестаг]]
| 
|-
| {{Байрақ|Гондурас}}
| бір палаталы
| [[Гондурас Ұлттық Конгрессі|Конгресс]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Гренада}}
| екі палаталы
| [[Гренада парламенті|Парламент]]
| [[Гренада сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Гренада)|Өкілдер палатасы]]
| 
|-
| {{Байрақ|Грекия}}
| бір палаталы
| [[Грекия парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Грузия}}
| бір палаталы
| [[Грузия парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
|-
| {{Байрақ|Дания}}
| бір палаталы
| [[Фолькетинг]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Конго Демократиялық Республикасы}}
| екі палаталы
| [[Конго ДР парламенті|Парламент]]
| [[Конго ДР сенаты|Сенат]]
| [[Конго ДР Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Джибути}}
| бір палаталы
| [[Джибути Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Доминика}}
| бір палаталы
| [[Доминика жиын палатасы|Жиын палатасы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Доминикан Республикасы}}
| екі палаталы
| [[Доминикан Республикасы парламенті|Конгресс]]
| [[Доминикан Республикасы сенаты|Сенат]]
| [[Доминикан Республикасы депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Мысыр}}
| екі палаталы
| [[Мысыр парламенті|Парламент]]
| [[Мысыр сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Мысыр)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Замбия}}
| бір палаталы
| [[Замбия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| 
| 
| 
|-
| {{Байрақ|Зимбабве}}
| екі палаталы
| [[Зимбабве парламенті|Парламент]]
| [[Зимбабве сенаті|Сенат]]
| [[Зимбабве Жиын палатасы|Жиын палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Израиль}}
| бір палаталы
| [[Кнессет]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Үндістан}}
| екі палаталы
| [[Үндістан парламенті|Сансад]]
| [[Раджия сабха]]
| [[Лок сабха]]
| 
|-
| {{Байрақ|Индонезия}}
| екі палаталы
| [[Халықтық консультативтік конгресс]]
| [[Аймақтық өкілдер кеңесі]]
| [[Халықтық өкілдер кеңесі (Индонезия)|Халықтық өкілдер кеңесі]] 
|
|-
| {{Байрақ|Иордания}}
| екі палаталы
| [[Иордания Халық жиыны|Мәжіліс]]
| [[Иордания Аяндар жиыны|Аяндар жиыны]]
| [[Өкілдер палатасы (Иордания)|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Ирак}}
| бір палаталы (уақытша)
| [[Ирак Өкілдер кеңесі|Өкілдер кеңесі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Иран}}
| бір палаталы
| [[Исламдық Мәжіліс кеңесі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Ирландия}}
| екі палаталы
| [[Ирландия парламенті|Ойряхтас]]
| [[Ирландия сенаты]]
| [[Ирландия Өкілдер палатасы|Дойл Ерен]]
|
|-
| {{Байрақ|Исландия}}
| бір палаталы
| [[Парламент Исландии|Альтинг]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Испания}}
| екі палаталы
| [[Испания Басты кортестері|Басты кортестер]]
| [[Испания сенаты|Сенат]]
| [[Депутаттар конгресі|Депутаттар конгресі]]
|
|-
| {{Байрақ|Италия}}
| екі палаталы
| [[Италия парламенті|Парламент]]
| [[Италия сенаты|Сенат]]
| [[Италия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Йемен}}
| бір палаталы
| [[Өкілдер палатасы (Йемен)|Өкілдер палатасы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Кабо-Верде}}
| бір палаталы
| [[Кабо-Верде Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Қазақстан}}
| екі палаталы
| [[Қазақстан Республикасының Парламенті|Парламент]]
| [[Қазақстан Парламентінің Сенаты|Сенат]]
| [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]]
| 
|-
| {{Байрақ|Камбоджа}}
| екі палаталы
| [[Камбоджа парламенті|Парламент]]
| [[Камбоджа сенаты|Сенат]]
| [[Камбоджа Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Камерун}}
| екі палаталы
| [[Камерун парламенті|Парламент]]
| [[Камерун сенаты|Сенат]]
| [[Камерун Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|-
| {{Байрақ|Канада}}
| екі палаталы
| [[Канада парламенті|Парламент]]
| [[Канада сенаты|Сенат]]
| [[Канада Қауымдары палатасы|Қауымдар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Катар}}
| бір палаталы
| [[Катар Мәжіліс кеңесі|Мәжіліс кеңесі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Кения}}
| екі палаталы
| [[Кения парламенті|Парламент]]
| [[Кения сенаты|Сенат]]
| [[Кения Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Кипр}}
| бір палаталы
| [[Кипр Республикасы парламенті|Өкілдер палатасы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Қырғызстан}}
| бір палаталы
| [[Жоғарғы Кеңес (Қырғызстан)|Жоғарғы Кеңес]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Кирибати}}
| бір палаталы
| [[Жиын палатасы (Кирибати)|Жиын палатасы]]
|
|
|
|- 
| {{Байрақ|Қытай}}
| бір палаталы
| [[Бүкілқытайлық халық өкілдерінің жиналысы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Солтүстік Корея}}
| бір палаталы
| [[КХДР Жоғарғы халық жиыны|Жоғарғы халық жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Оңтүстік Корея}}
| бір палаталы
| [[Корея Республикасының Ұлттық жиналысы|Ұлттық жиын]]
| 
| 
|&gt;
|-
| {{Байрақ|Колумбия}}
| екі палаталы
| [[Колумбия конгрессі|Конгресс]]
| [[Колумбия сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Колумбия)|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Конго Республикасы}}
| екі палаталы
| [[Конго Республикасы парламенті|Парламент]]
| [[Конго Республикасы сенаті|Сенат]]
| [[Конго Республикасы Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|-
| {{Байрақ|Коморлар}}
| бір палаталы
| [[Коморлар одағы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Коста-Рика}}
| бір палаталы
| [[Коста-Рика Заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Кот-д’Ивуар}}
| екі палаталы
| [[Кот-д’Ивуар парламенті|Парламент]]
| [[Кот-д’Ивуар сенаті |Сенат]]
| [[Ұлттық жиын (Кот-д’Ивуар)|Ұлттық жиын]]
|
|-
| {{Байрақ|Куба}}
| бір палаталы
| [[Халық билігінің ұлттық ассамблеясы (Куба)|Халық билігінің ұлттық ассамблеясы]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Кувейт}}
| бір палаталы
| [[Кувейт парламенті|Мәжіліс әл-Умма]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Латвия}}
| бір палаталы
| [[Латвия Сейм|Сейм]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Лаос}}
| бір палаталы
| [[Лаос парламенті|Ұлттық ассамблея]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Лесото}}
| екі палаталы
| [[Лесото парламенті|Парламент]]
| [[Лесото сенаты|Сенат]]
| [[Ұлттық жиын (Лесото)|Ұлттық жиын]]
|
|-
| {{Байрақ|Либерия}}
| екі палаталы
| [[Либерия парламенті|Парламент]]
| [[Либерия сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Либерия)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Ливан}}
| бір палаталы
| [[Ливан парламенті|Өкілдер палатасы]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Ливия}}
| бір палаталы
| [[Ливия өкілдер палатасы|Өкілдер палатасы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Литва}}
| бір палаталы
| [[Литва Сейм|Сейм]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Лихтенштейн}}
| бір палаталы
| [[Лихтенштейн Ландтаг|Ландтаг]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Люксембург}}
| бір палаталы
| [[Люксембург депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Маврикий}}
| бір палаталы
| [[Маврикия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Мавритания}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық жиын (Мавритания)|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Мадагаскар}}
| екі палаталы
| [[Мадагаскар парламенті|Парламент]]
| [[Мадагаскар сенаты|Сенат]]
| [[Мадагаскар Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| 
|-
| {{Байрақ|Солтүстік Македония}}
| бір палаталы
| [[Солтүстік Македония жиыны|Жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Малави}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық жиын (Малави)|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Малайзия}}
| екі палаталы
| [[Малайзия парламенті|Парламент]]
| [[Ұлт Үйі (Малайзия)|Ұлт Үйі]]
| [[Халық Үйі (Малайзия)|Халық Үйі]]
|
|-
| {{Байрақ|Мали}}
| бір палаталы
| [[Мали Ұлттық жиыны|Жиын]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Мальта}}
| бір палаталы
| [[Мальта парламенті|Өкілдер палатасы]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Мальдивтер}}
| бір палаталы
| [[Мальдивтер парламенті|Парламент]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Марокко}}
| екі палаталы
| [[Марокко парламенті|Парламент]]
| [[Кеңесшілер палатасы (Марокко)|Кеңесшілер палатасы]]
| [[Өкілдер палатасы (Марокко)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Маршалл аралдары}}
| бір палаталы
| [[Маршалл аралдарының заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Мексика}}
| екі палаталы
| [[Мексика конгрессі|Одақтас конгресс]]
| [[Мексика сенаты|Сенат]]
| [[Депутаттар палатасы (Мексика)|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Мозамбик}}
| бір палаталы
| [[Республика жиыны (Мозамбик)|Республика жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Молдова}}
| бір палаталы
| [[Молдова парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Монако}}
| бір палаталы
| [[Монако Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Моңғолия}}
| бір палаталы
| [[Мемлекеттік Ұлы хурал]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Мьянма}}
| екі палаталы
| [[Одақ ассамблеясы]]
| [[Ұлттар палатасы]]
| [[Өкілдер палатасы (Мьянма)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Намибия}}
| екі палаталы
| [[Намибия парламенті|Парламент]]
| [[Намибия Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]]
| [[Намибия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Науру}}
| бір палаталы
| [[Науру парламенті|Парламент]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Непал}}
| екі палаталы
| [[Непал парламенті|Парламент]]
| [[Непал Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| [[Өкілдер палатасы (Непал)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Нигер}}
| бір палаталы
| [[Нигер Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Нигерия}}
| екі палаталы
| [[Нигерия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| [[Нигерия сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Нигерия)|Өкілдер палатасы]]
| 
|-
| {{Байрақ|Нидерланд}}
| екі палаталы
| [[Басты штаттар (Нидерланд)|Басты штаттар]]
| [[Нидерланд сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Нидерланд)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Никарагуа}}
| бір палаталы
| [[Никарагуа Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Жаңа Зеландия}}
| бір палаталы
| [[Жаңа Зеландия парламенті|Парламент]]
|
| [[Өкілдер палатасы (Жаңа Зеландия)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Норвегия}}
| бір палаталы
| [[Стортинг]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Оман}}
| бір палаталы
| [[Оман парламенті|Мәжіліс аш-Шура]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Пәкістан}}
| екі палаталы
| [[Пәкістан парламенті|Мәжіліс-е Шура]]
| [[Пәкістан сенаты|Сенат]]
| [[Пәкістан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Палау}}
| екі палаталы
| [[Палау Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]]
| [[Палау сенаты|Сенат]]
| [[Палау делегаттар палатасы|Делегаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Панама}}
| бір палаталы
| [[Панама Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Папуа — Жаңа Гвинея}}
| бір палаталы
| [[Папуа — Жаңа Гвинея Ұлттық парламенті|Ұлттық парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Парагвай}}
| екі палаталы
| [[Парагвай конгрессі|Конгресс]]
| [[Парагвай сенаты|Сенат]]
| [[Парагвай депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Перу}}
| бір палаталы
| [[Перу Республикасы конгрессі|Республика конгрессі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Польша}}
| екі палаталы
| [[Польша Ұлттық жиыны|Ұлттық ассамблея]]
| [[Польша сенаты|Сенат]]
| [[Польша Республикасы Сейм|Сейм]]
|
|-
| {{Байрақ|Португалия}}
| бір палаталы
| [[Португалия Республика ассамблеясы|Республикасы ассамблеясы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Ресей}}
| екі палаталы
| [[Ресей Федералдық жиналысы|Федералдық жиналысы]]
| [[Ресей Федерация Кеңесі]]
| [[Мемлекеттік дума]]
| 
|-
| {{Байрақ|Руанда}}
| екі палаталы
| [[Руанда парламенті|Парламент]]
| [[Руанда сенаты|Сенат]]
| [[Руанда депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Румыния}}
| екі палаталы
| [[Румыния парламенті|Парламент]]
| [[Румыния сенаты|Сенат]]
| [[Румыния депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Сальвадор}}
| бір палаталы
| [[Сальвадор Заң шығарушы ассамблеясы|Заң шығарушы ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Самоа}}
| бір палаталы
| [[Самоа фоно|Фоно]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сан-Марино}}
| бір палаталы
| [[Сан-Мариноның Үлкен және Басты кеңесі|Үлкен және Басты кеңесі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сан-Томе және Принсипи}}
| бір палаталы
| [[Сан-Томе және Принсипи Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сауд Арабиясы}}
| бір палаталы, законосовещательный
| [[Мәжіліс аш-Шура (Сауд Арабиясы)|Мәжіліс аш-Шура]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сейшель аралдары}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық ассамблея (Сейшель аралдары)|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сенегал}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық жиын (Сенегал)|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сент-Винсент және Гренадиндер}}
| бір палаталы
| [[Сент-Винсент және Гренадиндер парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сент-Китс және Невис}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық жиын (Сент-Китс және Невис)|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сент-Люсия}}
| екі палаталы
| [[Сент-Люсия парламенті|Парламент]]
| [[Сент-Люсия сенаты|Сенат]]
| [[Сент-Люсия жиын үйі|Жиын үйі]]
|
|-
| {{Байрақ|Сербия}}
| бір палаталы
| [[Сербия халық жиыны|Скупщина]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сингапур}}
| бір палаталы
| [[Сингапур парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сирия}}
| бір палаталы
| [[Сирия Халық жиыны|Халық жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Словакия}}
| бір палаталы
| [[Словакия Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Словения}}
| екі палаталы
| [[Словения парламенті|Парламент]]
| [[Словения Мемлекеттік кеңесі|Мемлекеттік кеңес]]
| [[Словения Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Соломон аралдары}}
| бір палаталы
| [[Соломон аралдары парламенті|Ұлттық парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сомали}}
| екі палаталы
| [[Сомали федералды парламенті|Федералды парламент]]
| [[Сомали сенаты|Сенат]]
| [[Сомали Адамдар үйі|Адамдар үйі]]
| 
|-
| {{Байрақ|Судан}}
| екі палаталы
| [[Судан Ұлттық заң шығарушы жиыны|Ұлттық заң шығарушы жиыны]]
| [[Судан аймақтары кеңесі|Аймақтар кеңесі]]
| [[Судан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| 
|-
| {{Байрақ|Суринам}}
| бір палаталы
| [[Суринам Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сьерра-Леоне}}
| бір палаталы
| [[Сьерра-Леоне парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Тәжікстан}}
| екі палаталы
| [[Тәжікстан Жоғарғы Жиналысы|Ұлы Мәжіліс]]
| [[Тәжікстан Ұлттық Кеңесі|Ұлттық Мәжіліс]]
| [[Тәжікстан Өкілдер палатасы|Өкілдер Мәжілісі]]
|
|-
| {{Байрақ|Тайланд}}
| екі палаталы
| [[Тайланд Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| [[Тайланд сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Тайланд)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Танзания}}
| бір палаталы
| [[Танзания Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Того}}
| бір палаталы
| [[Того Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Тонга}}
| бір палаталы
| [[Тонга Заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Тринидад және Тобаго}}
| екі палаталы
| [[Тринидад және Тобаго парламенті|Парламент]]
| [[Тринидад және Тобаго сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Тринидад және Тобаго)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Тувалу}}
| бір палаталы
| [[Тувалу парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Тунис}}
| бір палаталы
| [[Тунис Халық өкілдері жиыны|Халық өкілдері жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Түрікменстан}}
| бір палаталы
| [[Түрікменстан Халық Мәслихаты|Халық Мәслихаты]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Түркия}}
| бір палаталы
| [[Түркияның Ұлы Ұлттық жиыны|Ұлы Ұлттық жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Уганда}}
| бір палаталы
| [[Уганда парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Өзбекстан}}
| екі палаталы
| [[Олий Мәжіліс|Ұлы Мәжіліс]]
| [[Олий Мәжілісінің Сенаты|Сенат]]
| [[Олий Мәжілісінің Заң шығару палатасы|Заң шығару палата]]
|
|-
| {{Байрақ|Украина}}
| бір палаталы
| [[Верховна Рада|Жоғарғы Рада]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Уругвай}}
| екі палаталы
| [[Уругвай Басты ассамблеясы|Басты ассамблея]]
| [[Уругвай сенаты|Сенат]]
| [[Уругвай депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Фиджи}}
| бір палаталы
| [[Фиджи парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Филиппиндер}}
| екі палаталы
| [[Филиппиндер конгрессі|Конгресс]]
| [[Филиппиндер сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Филиппиндер)|Өкілдер палатасы]]
| 
|-
| {{Байрақ|Финляндия}}
| бір палаталы
| [[Эдускунта]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Микронезия Федерациялық Штаттары}}
| бір палаталы
| [[Микронезия Федерациялық Штаттары конгрессі|Конгресс]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Франция}}
| екі палаталы
| [[Франция парламенті|Парламент]]
| [[Франция сенаты|Сенат]]
| [[Франция Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| 
|-
| {{Байрақ|Хорватия}}
| бір палаталы
| [[Сабор]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Орталық Африка Республикасы}}
| бір палаталы
| [[Орталық Африка Республикасы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Чад}}
| бір палаталы
| [[Чад парламенті|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Черногория}}
| бір палаталы
| [[Черногория парламенті|Скупщина]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Чехия}}
| екі палаталы
| [[Чехия парламенті|Парламент]]
| [[Чехия сенаты|Сенат]]
| [[Чехия Республикасы Парламентінің депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Чили}}
| екі палаталы
| [[Чили Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]]
| [[Чили сенаты|Сенат]]
| [[Чили депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Швейцария}}
| екі палаталы
| [[Швейцария федералды жиыны|Федералды жиын]]
| [[Швейцария кантондары кеңесі|Кантондар кеңесі]]
| [[Швейцария Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]]
|
|-
| {{Байрақ|Швеция}}
| бір палаталы
| [[Риксдаг]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Шри-Ланка}}
| бір палаталы
| [[Шри-Ланка парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Эквадор}}
| бір палаталы
| [[Эквадор Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Экваторлық Гвинея}}
| екі палаталы
| [[Экваторлық Гвинея парламенті|Парламент]]
| [[Экваторлық Гвинея сенаты|Сенат]]
| [[Депутаттар палатасы (Экваторлық Гвинея)|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Эритрея}}
| бір палаталы
| [[Эритрея парламенті|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Эсватини}}
| екі палаталы
| [[Эсватини парламенті|Парламент]]
| [[Эсватини сенаты|Сенат]]
| [[Эсватини Жиын үйі|Жиын үйі]]
| 
|-
| {{Байрақ|Эстония}}
| бір палаталы
| [[Рийгикогу]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Эфиопия}}
| екі палаталы
| [[Эфиопия парламенті|Парламент]]
| [[Федерация кеңесі (Эфиопия)|Федерация кеңесі]]
| [[Халық өкілдері палатасы (Эфиопия)|Халық өкілдері палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Оңтүстік Африка Республикасы}}
| екі палаталы
| [[Оңтүстік Африка Республикасы парламенті|Парламент]]
| [[Аймақтардың Ұлттық кеңесі]]
| [[Оңтүстік Африка Республикасы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Оңтүстік Судан}}
| екі палаталы
| [[Оңтүстік Судан Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| [[Оңтүстік Судан аймақтары кеңесі|Аймақтар кеңесі]]
| [[Оңтүстік Суданның Ұлттық Заң шығарушы Ассамблеясы|Ұлттық Заң шығарушы ассамблея]]
|
|- 
| {{Байрақ|Ямайка}}
| екі палаталы
| [[Ямайка парламенті|Парламент]]
| [[Ямайка сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Ямайка)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Жапония}}
| екі палаталы
| [[Жапония парламенті|Коккай]]
| [[Жапония Парламентінің Кеңесшілер палатасы|Кеңесшілер палатасы]]
| [[Өкілдер палатасы (Жапония)|Өкілдер палатасы]]
|
|}</text>
      <sha1>2lym9p915eql6pve35xga9cz8uayyzr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654686</id>
      <parentid>3654684</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T18:06:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3654686</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40312" sha1="2i0b8ijtxl8x2oxv6lebchst3h0adxr" xml:space="preserve">'''Парламенттер''' — белгілі бір жерге тұрақтаған, мемлекеттік құрылымдары бар, егемен, жұртшылықта тәртіп орнататын заңдары қалыптасқан, шекаралары көрші елдермен бекітілген елдердегі заң шығарушы органдар. Екі не бір палаталы болады.

== Халықаралық деңгейде танылған мемлекеттердің парламенттері ==
{{Ілеспе тақырыпша}}
{| class=&quot;wikitable sortable sticky-header&quot;
|- bgcolor=&quot;#cccccc&quot;
!Мемлекет
!Түрі
!Атауы
!Жоғарғы палата
!Төменгі палата
!Сайлау жүйесі
|-
| {{Байрақ|АҚШ}}
| екі палаталы
| [[АҚШ Конгрессі|Конгресс]]
| [[АҚШ Сенаты|Сенат]]
| [[АҚШ Өкілдер палатасы|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Албания}}
| бір палаталы
| [[Албания парламенті|Кувенд]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Алжир}}
| екі палаталы
| [[Алжир парламенті|Парламент]]
| [[Ұлт кеңесі (Алжир)|Ұлт кеңесі]]
| [[Алжир Ұлттық халық ассамблеясы|Ұлттық халық жиыны]]
|
|-
| {{Байрақ|Ангола}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық ассамблея (Ангола)|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Андорра}}
| бір палаталы
| [[Андорра Генералды кеңесі|Генералды кеңесі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Антигуа және Барбуда}}
| екі палаталы
| [[Антигуа және Барбуда парламенті|Парламент]]
| [[Антигуа және Барбуда сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Антигуа және Барбуда)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Аргентина}}
| екі палаталы
| [[Аргентина Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]]
| [[Аргентина сенаты|Сенат]]
| [[Аргентина депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Армения}}
| бір палаталы
| [[Армения Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Ауғанстан}}
| бір палаталы
| [[Рахбари Шура]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Аустралия}}
| екі палаталы
| [[Аустралия парламенті|Парламент]]
| [[Сенат (Аустралия)|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Аустралия)|Өкілдер палатасы]]
| 
|-
| {{Байрақ|Аустрия}}
| екі палаталы
| [[Аустрия парламенті|Федералды жиын]]
| [[Бундесрат (Аустрия)|Бундесрат]]
| [[Аустрия Ұлттық кеңесі|Ұлтрат]]
|
|-
| {{Байрақ|Әзербайжан}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық Мәжіліс (Әзербайжан)|Милли Мәжіліс]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Біріккен Араб Әмірліктері}}
| бір палаталы
| [[Федералды ұлттық кеңес]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Багам аралдары}}
| екі палаталы
| [[Багам аралдары парламенті|Парламент]]
| [[Багам аралдары сенаты|Сенат]]
| [[Багам аралдары жиын палатасы|Жиын палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Бангладеш}}
| бір палаталы
| [[Бангладеш Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Барбадос}}
| екі палаталы
| [[Барбадос парламенті|Парламент]]
| [[Барбадос сенаты|Сенат]]
| [[Барбадос Жиын палатасы|Жиын палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Бахрейн}}
| екі палаталы
| [[Бахрейн Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| [[Мәжіліс кеңесі (Бахрейн)|Мәжіліс кеңесі]]
| [[Өкілдер кеңесі (Бахрейн)|Өкілдер кеңесі]]
|
|-
| {{Байрақ|Беларусь}}
| екі палаталы
| [[Беларусь Республикасының Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| [[Республика кеңесі (Беларусь)|Республика кеңесі]]
| [[Өкілдер палатасы (Беларусь)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Белиз}}
| екі палаталы
| [[Белиз Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| [[Сенат (Белиз)|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Белиз)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Бельгия}}
| екі палаталы
| [[Бельгия федералды парламенті|Федералды парламенті]]
| [[Бельгия сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Бельгия)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Бенин}}
| бір палаталы
| [[Бенин Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Болгария}}
| бір палаталы
| [[Болгария халық жиыны|Халық жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Боливия}}
| екі палаталы
| [[Боливия парламенті|Заң шығарушы ассамблея]]
| [[Боливия сенаторлар палатасы|Сенат]]
| [[Боливия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Босния және Герцеговина}}
| екі палаталы
| [[Босния және Герцеговина Парламенттік ассамблеясы|Парламенттік ассамблея]]
| [[Халықтар палатасы (Босния және Герцеговина)|Халықтар палатасы]]
| [[Өкілдер палатасы (Босния және Герцеговина)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Ботсвана}}
| бір палаталы
| [[Ботсвана парламенті|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Бразилия}}
| екі палаталы
| [[Бразилия Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]]
| [[Бразилия Федералды сенаты|Федералды сенаты]]
| [[Бразилия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Бруней}}
| бір палаталы
| [[Бруней парламенті|Заң шығарушы кеңес]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Буркина-Фасо}}
| бір палаталы
| [[Буркина-Фасо Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Бурунди}}
| екі палаталы
| [[Бурунди парламенті|Парламент]]
| [[Бурунди сенаты|Сенат]]
| [[Бурунди Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|-
| {{Байрақ|Бутан}}
| екі палаталы
| [[Бутан парламенті|Цонгду]]
| [[Бутан Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]]
| [[Бутан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Вануату}}
| бір палаталы
| [[Вануату парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Ватикан}}
| бір палаталы
| [[Ватикан қала-мемлекеті істері жөніндегі Папа комиссиясы|Ватикан істері жөніндегі Папа комиссиясы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Ұлыбритания}}
| екі палаталы
| [[Ұлыбритания парламенті|Парламент]]
| [[Лордтар палатасы]]
| [[Ұлыбритания Қауымдар палатасы|Қауымдар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Мажарстан}}
| бір палаталы
| [[Мемлекеттік жиын (Мажарстан)|Мемлекеттік жиын]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Венесуэла}}
| бір палаталы
| [[Венесуэла Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Шығыс Тимор}}
| бір палаталы
| [[Шығыс Тимор парламенті|Парламент]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Вьетнам}}
| бір палаталы
| [[Вьетнам Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Габон}}
| екі палаталы
| [[Габон парламенті|Парламент]]
| [[Габон сенаты|Сенат]]
| [[Габон Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| 
|-
| {{Байрақ|Гаити}}
| екі палаталы
| [[Гаити парламенті|Парламент]]
| [[Сенат (Гаити)|Сенат]]
| [[Депутаттар палатасы (Гаити)|Депутаттар палатасы]]
| 
|-
| {{Байрақ|Гайана}}
| бір палаталы
| [[Гайана Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| 
| 
| 
|-
| {{Байрақ|Гамбия}}
| бір палаталы
| [[Гамбия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Гана}}
| бір палаталы
| [[Гана парламенті|Парламент]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Гватемала}}
| бір палаталы
| [[Гватемала Республикасының Конгресі|Конгресс]]
| 
| 
| 
|-
| {{Байрақ|Гвинея}}
| бір палаталы
| [[Гвинея Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Гвинея-Бисау}}
| бір палаталы
| [[Гвинея-Бисау Ұлттық халық жиыны|Ұлттық халық жиыны]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Германия}}
| екі палаталы
| [[Федералды жиын (Германия)|Федералды жиын]]
| [[Бундесрат]]
| [[Бундестаг]]
| 
|-
| {{Байрақ|Гондурас}}
| бір палаталы
| [[Гондурас Ұлттық Конгрессі|Конгресс]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Гренада}}
| екі палаталы
| [[Гренада парламенті|Парламент]]
| [[Гренада сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Гренада)|Өкілдер палатасы]]
| 
|-
| {{Байрақ|Грекия}}
| бір палаталы
| [[Грекия парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Грузия}}
| бір палаталы
| [[Грузия парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
|-
| {{Байрақ|Дания}}
| бір палаталы
| [[Фолькетинг]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Конго Демократиялық Республикасы}}
| екі палаталы
| [[Конго ДР парламенті|Парламент]]
| [[Конго ДР сенаты|Сенат]]
| [[Конго ДР Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Джибути}}
| бір палаталы
| [[Джибути Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Доминика}}
| бір палаталы
| [[Доминика жиын палатасы|Жиын палатасы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Доминикан Республикасы}}
| екі палаталы
| [[Доминикан Республикасы парламенті|Конгресс]]
| [[Доминикан Республикасы сенаты|Сенат]]
| [[Доминикан Республикасы депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Мысыр}}
| екі палаталы
| [[Мысыр парламенті|Парламент]]
| [[Мысыр сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Мысыр)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Замбия}}
| бір палаталы
| [[Замбия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| 
| 
| 
|-
| {{Байрақ|Зимбабве}}
| екі палаталы
| [[Зимбабве парламенті|Парламент]]
| [[Зимбабве сенаті|Сенат]]
| [[Зимбабве Жиын палатасы|Жиын палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Израиль}}
| бір палаталы
| [[Кнессет]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Үндістан}}
| екі палаталы
| [[Үндістан парламенті|Сансад]]
| [[Раджия сабха]]
| [[Лок сабха]]
| 
|-
| {{Байрақ|Индонезия}}
| екі палаталы
| [[Халықтық консультативтік конгресс]]
| [[Аймақтық өкілдер кеңесі]]
| [[Халықтық өкілдер кеңесі (Индонезия)|Халықтық өкілдер кеңесі]] 
|
|-
| {{Байрақ|Иордания}}
| екі палаталы
| [[Иордания Халық жиыны|Мәжіліс]]
| [[Иордания Аяндар жиыны|Аяндар жиыны]]
| [[Өкілдер палатасы (Иордания)|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Ирак}}
| бір палаталы (уақытша)
| [[Ирак Өкілдер кеңесі|Өкілдер кеңесі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Иран}}
| бір палаталы
| [[Исламдық Мәжіліс кеңесі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Ирландия}}
| екі палаталы
| [[Ирландия парламенті|Ойряхтас]]
| [[Ирландия сенаты]]
| [[Ирландия Өкілдер палатасы|Дойл Ерен]]
|
|-
| {{Байрақ|Исландия}}
| бір палаталы
| [[Парламент Исландии|Альтинг]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Испания}}
| екі палаталы
| [[Испания Басты кортестері|Басты кортестер]]
| [[Испания сенаты|Сенат]]
| [[Депутаттар конгресі|Депутаттар конгресі]]
|
|-
| {{Байрақ|Италия}}
| екі палаталы
| [[Италия парламенті|Парламент]]
| [[Италия сенаты|Сенат]]
| [[Италия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Йемен}}
| бір палаталы
| [[Өкілдер палатасы (Йемен)|Өкілдер палатасы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Кабо-Верде}}
| бір палаталы
| [[Кабо-Верде Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Қазақстан}}
| екі палаталы
| [[Қазақстан Республикасының Парламенті|Парламент]]
| [[Қазақстан Парламентінің Сенаты|Сенат]]
| [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]]
| 
|-
| {{Байрақ|Камбоджа}}
| екі палаталы
| [[Камбоджа парламенті|Парламент]]
| [[Камбоджа сенаты|Сенат]]
| [[Камбоджа Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Камерун}}
| екі палаталы
| [[Камерун парламенті|Парламент]]
| [[Камерун сенаты|Сенат]]
| [[Камерун Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|-
| {{Байрақ|Канада}}
| екі палаталы
| [[Канада парламенті|Парламент]]
| [[Канада сенаты|Сенат]]
| [[Канада Қауымдары палатасы|Қауымдар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Катар}}
| бір палаталы
| [[Катар Мәжіліс кеңесі|Мәжіліс кеңесі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Кения}}
| екі палаталы
| [[Кения парламенті|Парламент]]
| [[Кения сенаты|Сенат]]
| [[Кения Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Кипр}}
| бір палаталы
| [[Кипр Республикасы парламенті|Өкілдер палатасы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Қырғызстан}}
| бір палаталы
| [[Жоғарғы Кеңес (Қырғызстан)|Жоғарғы Кеңес]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Кирибати}}
| бір палаталы
| [[Жиын палатасы (Кирибати)|Жиын палатасы]]
|
|
|
|- 
| {{Байрақ|Қытай}}
| бір палаталы
| [[Бүкілқытайлық халық өкілдерінің жиналысы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Солтүстік Корея}}
| бір палаталы
| [[КХДР Жоғарғы халық жиыны|Жоғарғы халық жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Оңтүстік Корея}}
| бір палаталы
| [[Корея Республикасының Ұлттық жиналысы|Ұлттық жиын]]
| 
| 
|&gt;
|-
| {{Байрақ|Колумбия}}
| екі палаталы
| [[Колумбия конгрессі|Конгресс]]
| [[Колумбия сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Колумбия)|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Конго Республикасы}}
| екі палаталы
| [[Конго Республикасы парламенті|Парламент]]
| [[Конго Республикасы сенаті|Сенат]]
| [[Конго Республикасы Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|-
| {{Байрақ|Коморлар}}
| бір палаталы
| [[Коморлар одағы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Коста-Рика}}
| бір палаталы
| [[Коста-Рика Заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Кот-д’Ивуар}}
| екі палаталы
| [[Кот-д’Ивуар парламенті|Парламент]]
| [[Кот-д’Ивуар сенаті |Сенат]]
| [[Ұлттық жиын (Кот-д’Ивуар)|Ұлттық жиын]]
|
|-
| {{Байрақ|Куба}}
| бір палаталы
| [[Халық билігінің ұлттық ассамблеясы (Куба)|Халық билігінің ұлттық ассамблеясы]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Кувейт}}
| бір палаталы
| [[Кувейт парламенті|Мәжіліс әл-Умма]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Латвия}}
| бір палаталы
| [[Латвия Сейм|Сейм]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Лаос}}
| бір палаталы
| [[Лаос парламенті|Ұлттық ассамблея]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Лесото}}
| екі палаталы
| [[Лесото парламенті|Парламент]]
| [[Лесото сенаты|Сенат]]
| [[Ұлттық жиын (Лесото)|Ұлттық жиын]]
|
|-
| {{Байрақ|Либерия}}
| екі палаталы
| [[Либерия парламенті|Парламент]]
| [[Либерия сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Либерия)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Ливан}}
| бір палаталы
| [[Ливан парламенті|Өкілдер палатасы]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Ливия}}
| бір палаталы
| [[Ливия өкілдер палатасы|Өкілдер палатасы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Литва}}
| бір палаталы
| [[Литва Сейм|Сейм]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Лихтенштейн}}
| бір палаталы
| [[Лихтенштейн Ландтаг|Ландтаг]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Люксембург}}
| бір палаталы
| [[Люксембург депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Маврикий}}
| бір палаталы
| [[Маврикия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Мавритания}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық жиын (Мавритания)|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Мадагаскар}}
| екі палаталы
| [[Мадагаскар парламенті|Парламент]]
| [[Мадагаскар сенаты|Сенат]]
| [[Мадагаскар Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| 
|-
| {{Байрақ|Солтүстік Македония}}
| бір палаталы
| [[Солтүстік Македония жиыны|Жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Малави}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық жиын (Малави)|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Малайзия}}
| екі палаталы
| [[Малайзия парламенті|Парламент]]
| [[Ұлт Үйі (Малайзия)|Ұлт Үйі]]
| [[Халық Үйі (Малайзия)|Халық Үйі]]
|
|-
| {{Байрақ|Мали}}
| бір палаталы
| [[Мали Ұлттық жиыны|Жиын]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Мальта}}
| бір палаталы
| [[Мальта парламенті|Өкілдер палатасы]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Мальдивтер}}
| бір палаталы
| [[Мальдивтер парламенті|Парламент]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Марокко}}
| екі палаталы
| [[Марокко парламенті|Парламент]]
| [[Кеңесшілер палатасы (Марокко)|Кеңесшілер палатасы]]
| [[Өкілдер палатасы (Марокко)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Маршалл аралдары}}
| бір палаталы
| [[Маршалл аралдарының заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Мексика}}
| екі палаталы
| [[Мексика конгрессі|Одақтас конгресс]]
| [[Мексика сенаты|Сенат]]
| [[Депутаттар палатасы (Мексика)|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Мозамбик}}
| бір палаталы
| [[Республика жиыны (Мозамбик)|Республика жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Молдова}}
| бір палаталы
| [[Молдова парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Монако}}
| бір палаталы
| [[Монако Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Моңғолия}}
| бір палаталы
| [[Мемлекеттік Ұлы хурал]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Мьянма}}
| екі палаталы
| [[Одақ ассамблеясы]]
| [[Ұлттар палатасы]]
| [[Өкілдер палатасы (Мьянма)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Намибия}}
| екі палаталы
| [[Намибия парламенті|Парламент]]
| [[Намибия Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]]
| [[Намибия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Науру}}
| бір палаталы
| [[Науру парламенті|Парламент]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Непал}}
| екі палаталы
| [[Непал парламенті|Парламент]]
| [[Непал Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| [[Өкілдер палатасы (Непал)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Нигер}}
| бір палаталы
| [[Нигер Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Нигерия}}
| екі палаталы
| [[Нигерия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| [[Нигерия сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Нигерия)|Өкілдер палатасы]]
| 
|-
| {{Байрақ|Нидерланд}}
| екі палаталы
| [[Басты штаттар (Нидерланд)|Басты штаттар]]
| [[Нидерланд сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Нидерланд)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Никарагуа}}
| бір палаталы
| [[Никарагуа Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Жаңа Зеландия}}
| бір палаталы
| [[Жаңа Зеландия парламенті|Парламент]]
|
| [[Өкілдер палатасы (Жаңа Зеландия)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Норвегия}}
| бір палаталы
| [[Стортинг]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Оман}}
| бір палаталы
| [[Оман парламенті|Мәжіліс аш-Шура]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Пәкістан}}
| екі палаталы
| [[Пәкістан парламенті|Мәжіліс-е Шура]]
| [[Пәкістан сенаты|Сенат]]
| [[Пәкістан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Палау}}
| екі палаталы
| [[Палау Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]]
| [[Палау сенаты|Сенат]]
| [[Палау делегаттар палатасы|Делегаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Панама}}
| бір палаталы
| [[Панама Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Папуа — Жаңа Гвинея}}
| бір палаталы
| [[Папуа — Жаңа Гвинея Ұлттық парламенті|Ұлттық парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Парагвай}}
| екі палаталы
| [[Парагвай конгрессі|Конгресс]]
| [[Парагвай сенаты|Сенат]]
| [[Парагвай депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Перу}}
| бір палаталы
| [[Перу Республикасы конгрессі|Республика конгрессі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Польша}}
| екі палаталы
| [[Польша Ұлттық жиыны|Ұлттық ассамблея]]
| [[Польша сенаты|Сенат]]
| [[Польша Республикасы Сейм|Сейм]]
|
|-
| {{Байрақ|Португалия}}
| бір палаталы
| [[Португалия Республика ассамблеясы|Республикасы ассамблеясы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Ресей}}
| екі палаталы
| [[Ресей Федералдық жиналысы|Федералдық жиналысы]]
| [[Ресей Федерация Кеңесі]]
| [[Мемлекеттік дума]]
| 
|-
| {{Байрақ|Руанда}}
| екі палаталы
| [[Руанда парламенті|Парламент]]
| [[Руанда сенаты|Сенат]]
| [[Руанда депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Румыния}}
| екі палаталы
| [[Румыния парламенті|Парламент]]
| [[Румыния сенаты|Сенат]]
| [[Румыния депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Сальвадор}}
| бір палаталы
| [[Сальвадор Заң шығарушы ассамблеясы|Заң шығарушы ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Самоа}}
| бір палаталы
| [[Самоа фоно|Фоно]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сан-Марино}}
| бір палаталы
| [[Сан-Мариноның Үлкен және Басты кеңесі|Үлкен және Басты кеңесі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сан-Томе және Принсипи}}
| бір палаталы
| [[Сан-Томе және Принсипи Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сауд Арабиясы}}
| бір палаталы, законосовещательный
| [[Мәжіліс аш-Шура (Сауд Арабиясы)|Мәжіліс аш-Шура]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сейшель аралдары}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық ассамблея (Сейшель аралдары)|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сенегал}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық жиын (Сенегал)|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сент-Винсент және Гренадиндер}}
| бір палаталы
| [[Сент-Винсент және Гренадиндер парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сент-Китс және Невис}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық жиын (Сент-Китс және Невис)|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сент-Люсия}}
| екі палаталы
| [[Сент-Люсия парламенті|Парламент]]
| [[Сент-Люсия сенаты|Сенат]]
| [[Сент-Люсия жиын үйі|Жиын үйі]]
|
|-
| {{Байрақ|Сербия}}
| бір палаталы
| [[Сербия халық жиыны|Скупщина]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сингапур}}
| бір палаталы
| [[Сингапур парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сирия}}
| бір палаталы
| [[Сирия Халық жиыны|Халық жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Словакия}}
| бір палаталы
| [[Словакия Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Словения}}
| екі палаталы
| [[Словения парламенті|Парламент]]
| [[Словения Мемлекеттік кеңесі|Мемлекеттік кеңес]]
| [[Словения Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Соломон аралдары}}
| бір палаталы
| [[Соломон аралдары парламенті|Ұлттық парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сомали}}
| екі палаталы
| [[Сомали федералды парламенті|Федералды парламент]]
| [[Сомали сенаты|Сенат]]
| [[Сомали Адамдар үйі|Адамдар үйі]]
| 
|-
| {{Байрақ|Судан}}
| екі палаталы
| [[Судан Ұлттық заң шығарушы жиыны|Ұлттық заң шығарушы жиыны]]
| [[Судан аймақтары кеңесі|Аймақтар кеңесі]]
| [[Судан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| 
|-
| {{Байрақ|Суринам}}
| бір палаталы
| [[Суринам Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сьерра-Леоне}}
| бір палаталы
| [[Сьерра-Леоне парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Тәжікстан}}
| екі палаталы
| [[Тәжікстан Жоғарғы Жиналысы|Ұлы Мәжіліс]]
| [[Тәжікстан Ұлттық Кеңесі|Ұлттық Мәжіліс]]
| [[Тәжікстан Өкілдер палатасы|Өкілдер Мәжілісі]]
|
|-
| {{Байрақ|Тайланд}}
| екі палаталы
| [[Тайланд Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| [[Тайланд сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Тайланд)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Танзания}}
| бір палаталы
| [[Танзания Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Того}}
| бір палаталы
| [[Того Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Тонга}}
| бір палаталы
| [[Тонга Заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Тринидад және Тобаго}}
| екі палаталы
| [[Тринидад және Тобаго парламенті|Парламент]]
| [[Тринидад және Тобаго сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Тринидад және Тобаго)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Тувалу}}
| бір палаталы
| [[Тувалу парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Тунис}}
| бір палаталы
| [[Тунис Халық өкілдері жиыны|Халық өкілдері жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Түрікменстан}}
| бір палаталы
| [[Түрікменстан Халық Мәслихаты|Халық Мәслихаты]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Түркия}}
| бір палаталы
| [[Түркияның Ұлы Ұлттық жиыны|Ұлы Ұлттық жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Уганда}}
| бір палаталы
| [[Уганда парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Өзбекстан}}
| екі палаталы
| [[Олий Мәжіліс|Ұлы Мәжіліс]]
| [[Олий Мәжілісінің Сенаты|Сенат]]
| [[Олий Мәжілісінің Заң шығару палатасы|Заң шығару палата]]
|
|-
| {{Байрақ|Украина}}
| бір палаталы
| [[Верховна Рада|Жоғарғы Рада]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Уругвай}}
| екі палаталы
| [[Уругвай Басты ассамблеясы|Басты ассамблея]]
| [[Уругвай сенаты|Сенат]]
| [[Уругвай депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Фиджи}}
| бір палаталы
| [[Фиджи парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Филиппиндер}}
| екі палаталы
| [[Филиппиндер конгрессі|Конгресс]]
| [[Филиппиндер сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Филиппиндер)|Өкілдер палатасы]]
| 
|-
| {{Байрақ|Финляндия}}
| бір палаталы
| [[Эдускунта]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Микронезия Федерациялық Штаттары}}
| бір палаталы
| [[Микронезия Федерациялық Штаттары конгрессі|Конгресс]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Франция}}
| екі палаталы
| [[Франция парламенті|Парламент]]
| [[Франция сенаты|Сенат]]
| [[Франция Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| 
|-
| {{Байрақ|Хорватия}}
| бір палаталы
| [[Сабор]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Орталық Африка Республикасы}}
| бір палаталы
| [[Орталық Африка Республикасы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Чад}}
| бір палаталы
| [[Чад парламенті|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Черногория}}
| бір палаталы
| [[Черногория парламенті|Скупщина]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Чехия}}
| екі палаталы
| [[Чехия парламенті|Парламент]]
| [[Чехия сенаты|Сенат]]
| [[Чехия Республикасы Парламентінің депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Чили}}
| екі палаталы
| [[Чили Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]]
| [[Чили сенаты|Сенат]]
| [[Чили депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Швейцария}}
| екі палаталы
| [[Швейцария федералды жиыны|Федералды жиын]]
| [[Швейцария кантондары кеңесі|Кантондар кеңесі]]
| [[Швейцария Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]]
|
|-
| {{Байрақ|Швеция}}
| бір палаталы
| [[Риксдаг]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Шри-Ланка}}
| бір палаталы
| [[Шри-Ланка парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Эквадор}}
| бір палаталы
| [[Эквадор Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Экваторлық Гвинея}}
| екі палаталы
| [[Экваторлық Гвинея парламенті|Парламент]]
| [[Экваторлық Гвинея сенаты|Сенат]]
| [[Депутаттар палатасы (Экваторлық Гвинея)|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Эритрея}}
| бір палаталы
| [[Эритрея парламенті|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Эсватини}}
| екі палаталы
| [[Эсватини парламенті|Парламент]]
| [[Эсватини сенаты|Сенат]]
| [[Эсватини Жиын үйі|Жиын үйі]]
| 
|-
| {{Байрақ|Эстония}}
| бір палаталы
| [[Рийгикогу]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Эфиопия}}
| екі палаталы
| [[Эфиопия парламенті|Парламент]]
| [[Федерация кеңесі (Эфиопия)|Федерация кеңесі]]
| [[Халық өкілдері палатасы (Эфиопия)|Халық өкілдері палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Оңтүстік Африка Республикасы}}
| екі палаталы
| [[Оңтүстік Африка Республикасы парламенті|Парламент]]
| [[Аймақтардың Ұлттық кеңесі]]
| [[Оңтүстік Африка Республикасы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Оңтүстік Судан}}
| екі палаталы
| [[Оңтүстік Судан Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| [[Оңтүстік Судан аймақтары кеңесі|Аймақтар кеңесі]]
| [[Оңтүстік Суданның Ұлттық Заң шығарушы Ассамблеясы|Ұлттық Заң шығарушы ассамблея]]
|
|- 
| {{Байрақ|Ямайка}}
| екі палаталы
| [[Ямайка парламенті|Парламент]]
| [[Ямайка сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Ямайка)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Жапония}}
| екі палаталы
| [[Жапония парламенті|Коккай]]
| [[Жапония Парламентінің Кеңесшілер палатасы|Кеңесшілер палатасы]]
| [[Өкілдер палатасы (Жапония)|Өкілдер палатасы]]
|
|}</text>
      <sha1>2i0b8ijtxl8x2oxv6lebchst3h0adxr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654687</id>
      <parentid>3654686</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T18:07:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3654687</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40366" sha1="i7hwwl78s955bh97qwzrzdyjw1a92gq" xml:space="preserve">'''Парламенттер''' — белгілі бір жерге тұрақтаған, мемлекеттік құрылымдары бар, егемен, жұртшылықта тәртіп орнататын заңдары қалыптасқан, шекаралары көрші елдермен бекітілген, бір орталыққа бағындырылған елдердегі заң шығарушы органдар. Екі не бір палаталы болады.

== Халықаралық деңгейде танылған мемлекеттердің парламенттері ==
{{Ілеспе тақырыпша}}
{| class=&quot;wikitable sortable sticky-header&quot;
|- bgcolor=&quot;#cccccc&quot;
!Мемлекет
!Түрі
!Атауы
!Жоғарғы палата
!Төменгі палата
!Сайлау жүйесі
|-
| {{Байрақ|АҚШ}}
| екі палаталы
| [[АҚШ Конгрессі|Конгресс]]
| [[АҚШ Сенаты|Сенат]]
| [[АҚШ Өкілдер палатасы|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Албания}}
| бір палаталы
| [[Албания парламенті|Кувенд]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Алжир}}
| екі палаталы
| [[Алжир парламенті|Парламент]]
| [[Ұлт кеңесі (Алжир)|Ұлт кеңесі]]
| [[Алжир Ұлттық халық ассамблеясы|Ұлттық халық жиыны]]
|
|-
| {{Байрақ|Ангола}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық ассамблея (Ангола)|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Андорра}}
| бір палаталы
| [[Андорра Генералды кеңесі|Генералды кеңесі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Антигуа және Барбуда}}
| екі палаталы
| [[Антигуа және Барбуда парламенті|Парламент]]
| [[Антигуа және Барбуда сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Антигуа және Барбуда)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Аргентина}}
| екі палаталы
| [[Аргентина Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]]
| [[Аргентина сенаты|Сенат]]
| [[Аргентина депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Армения}}
| бір палаталы
| [[Армения Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Ауғанстан}}
| бір палаталы
| [[Рахбари Шура]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Аустралия}}
| екі палаталы
| [[Аустралия парламенті|Парламент]]
| [[Сенат (Аустралия)|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Аустралия)|Өкілдер палатасы]]
| 
|-
| {{Байрақ|Аустрия}}
| екі палаталы
| [[Аустрия парламенті|Федералды жиын]]
| [[Бундесрат (Аустрия)|Бундесрат]]
| [[Аустрия Ұлттық кеңесі|Ұлтрат]]
|
|-
| {{Байрақ|Әзербайжан}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық Мәжіліс (Әзербайжан)|Милли Мәжіліс]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Біріккен Араб Әмірліктері}}
| бір палаталы
| [[Федералды ұлттық кеңес]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Багам аралдары}}
| екі палаталы
| [[Багам аралдары парламенті|Парламент]]
| [[Багам аралдары сенаты|Сенат]]
| [[Багам аралдары жиын палатасы|Жиын палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Бангладеш}}
| бір палаталы
| [[Бангладеш Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Барбадос}}
| екі палаталы
| [[Барбадос парламенті|Парламент]]
| [[Барбадос сенаты|Сенат]]
| [[Барбадос Жиын палатасы|Жиын палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Бахрейн}}
| екі палаталы
| [[Бахрейн Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| [[Мәжіліс кеңесі (Бахрейн)|Мәжіліс кеңесі]]
| [[Өкілдер кеңесі (Бахрейн)|Өкілдер кеңесі]]
|
|-
| {{Байрақ|Беларусь}}
| екі палаталы
| [[Беларусь Республикасының Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| [[Республика кеңесі (Беларусь)|Республика кеңесі]]
| [[Өкілдер палатасы (Беларусь)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Белиз}}
| екі палаталы
| [[Белиз Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| [[Сенат (Белиз)|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Белиз)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Бельгия}}
| екі палаталы
| [[Бельгия федералды парламенті|Федералды парламенті]]
| [[Бельгия сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Бельгия)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Бенин}}
| бір палаталы
| [[Бенин Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Болгария}}
| бір палаталы
| [[Болгария халық жиыны|Халық жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Боливия}}
| екі палаталы
| [[Боливия парламенті|Заң шығарушы ассамблея]]
| [[Боливия сенаторлар палатасы|Сенат]]
| [[Боливия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Босния және Герцеговина}}
| екі палаталы
| [[Босния және Герцеговина Парламенттік ассамблеясы|Парламенттік ассамблея]]
| [[Халықтар палатасы (Босния және Герцеговина)|Халықтар палатасы]]
| [[Өкілдер палатасы (Босния және Герцеговина)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Ботсвана}}
| бір палаталы
| [[Ботсвана парламенті|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Бразилия}}
| екі палаталы
| [[Бразилия Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]]
| [[Бразилия Федералды сенаты|Федералды сенаты]]
| [[Бразилия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Бруней}}
| бір палаталы
| [[Бруней парламенті|Заң шығарушы кеңес]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Буркина-Фасо}}
| бір палаталы
| [[Буркина-Фасо Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Бурунди}}
| екі палаталы
| [[Бурунди парламенті|Парламент]]
| [[Бурунди сенаты|Сенат]]
| [[Бурунди Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|-
| {{Байрақ|Бутан}}
| екі палаталы
| [[Бутан парламенті|Цонгду]]
| [[Бутан Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]]
| [[Бутан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Вануату}}
| бір палаталы
| [[Вануату парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Ватикан}}
| бір палаталы
| [[Ватикан қала-мемлекеті істері жөніндегі Папа комиссиясы|Ватикан істері жөніндегі Папа комиссиясы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Ұлыбритания}}
| екі палаталы
| [[Ұлыбритания парламенті|Парламент]]
| [[Лордтар палатасы]]
| [[Ұлыбритания Қауымдар палатасы|Қауымдар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Мажарстан}}
| бір палаталы
| [[Мемлекеттік жиын (Мажарстан)|Мемлекеттік жиын]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Венесуэла}}
| бір палаталы
| [[Венесуэла Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Шығыс Тимор}}
| бір палаталы
| [[Шығыс Тимор парламенті|Парламент]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Вьетнам}}
| бір палаталы
| [[Вьетнам Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Габон}}
| екі палаталы
| [[Габон парламенті|Парламент]]
| [[Габон сенаты|Сенат]]
| [[Габон Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| 
|-
| {{Байрақ|Гаити}}
| екі палаталы
| [[Гаити парламенті|Парламент]]
| [[Сенат (Гаити)|Сенат]]
| [[Депутаттар палатасы (Гаити)|Депутаттар палатасы]]
| 
|-
| {{Байрақ|Гайана}}
| бір палаталы
| [[Гайана Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| 
| 
| 
|-
| {{Байрақ|Гамбия}}
| бір палаталы
| [[Гамбия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Гана}}
| бір палаталы
| [[Гана парламенті|Парламент]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Гватемала}}
| бір палаталы
| [[Гватемала Республикасының Конгресі|Конгресс]]
| 
| 
| 
|-
| {{Байрақ|Гвинея}}
| бір палаталы
| [[Гвинея Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Гвинея-Бисау}}
| бір палаталы
| [[Гвинея-Бисау Ұлттық халық жиыны|Ұлттық халық жиыны]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Германия}}
| екі палаталы
| [[Федералды жиын (Германия)|Федералды жиын]]
| [[Бундесрат]]
| [[Бундестаг]]
| 
|-
| {{Байрақ|Гондурас}}
| бір палаталы
| [[Гондурас Ұлттық Конгрессі|Конгресс]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Гренада}}
| екі палаталы
| [[Гренада парламенті|Парламент]]
| [[Гренада сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Гренада)|Өкілдер палатасы]]
| 
|-
| {{Байрақ|Грекия}}
| бір палаталы
| [[Грекия парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Грузия}}
| бір палаталы
| [[Грузия парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
|-
| {{Байрақ|Дания}}
| бір палаталы
| [[Фолькетинг]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Конго Демократиялық Республикасы}}
| екі палаталы
| [[Конго ДР парламенті|Парламент]]
| [[Конго ДР сенаты|Сенат]]
| [[Конго ДР Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Джибути}}
| бір палаталы
| [[Джибути Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Доминика}}
| бір палаталы
| [[Доминика жиын палатасы|Жиын палатасы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Доминикан Республикасы}}
| екі палаталы
| [[Доминикан Республикасы парламенті|Конгресс]]
| [[Доминикан Республикасы сенаты|Сенат]]
| [[Доминикан Республикасы депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Мысыр}}
| екі палаталы
| [[Мысыр парламенті|Парламент]]
| [[Мысыр сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Мысыр)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Замбия}}
| бір палаталы
| [[Замбия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| 
| 
| 
|-
| {{Байрақ|Зимбабве}}
| екі палаталы
| [[Зимбабве парламенті|Парламент]]
| [[Зимбабве сенаті|Сенат]]
| [[Зимбабве Жиын палатасы|Жиын палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Израиль}}
| бір палаталы
| [[Кнессет]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Үндістан}}
| екі палаталы
| [[Үндістан парламенті|Сансад]]
| [[Раджия сабха]]
| [[Лок сабха]]
| 
|-
| {{Байрақ|Индонезия}}
| екі палаталы
| [[Халықтық консультативтік конгресс]]
| [[Аймақтық өкілдер кеңесі]]
| [[Халықтық өкілдер кеңесі (Индонезия)|Халықтық өкілдер кеңесі]] 
|
|-
| {{Байрақ|Иордания}}
| екі палаталы
| [[Иордания Халық жиыны|Мәжіліс]]
| [[Иордания Аяндар жиыны|Аяндар жиыны]]
| [[Өкілдер палатасы (Иордания)|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Ирак}}
| бір палаталы (уақытша)
| [[Ирак Өкілдер кеңесі|Өкілдер кеңесі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Иран}}
| бір палаталы
| [[Исламдық Мәжіліс кеңесі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Ирландия}}
| екі палаталы
| [[Ирландия парламенті|Ойряхтас]]
| [[Ирландия сенаты]]
| [[Ирландия Өкілдер палатасы|Дойл Ерен]]
|
|-
| {{Байрақ|Исландия}}
| бір палаталы
| [[Парламент Исландии|Альтинг]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Испания}}
| екі палаталы
| [[Испания Басты кортестері|Басты кортестер]]
| [[Испания сенаты|Сенат]]
| [[Депутаттар конгресі|Депутаттар конгресі]]
|
|-
| {{Байрақ|Италия}}
| екі палаталы
| [[Италия парламенті|Парламент]]
| [[Италия сенаты|Сенат]]
| [[Италия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Йемен}}
| бір палаталы
| [[Өкілдер палатасы (Йемен)|Өкілдер палатасы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Кабо-Верде}}
| бір палаталы
| [[Кабо-Верде Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Қазақстан}}
| екі палаталы
| [[Қазақстан Республикасының Парламенті|Парламент]]
| [[Қазақстан Парламентінің Сенаты|Сенат]]
| [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]]
| 
|-
| {{Байрақ|Камбоджа}}
| екі палаталы
| [[Камбоджа парламенті|Парламент]]
| [[Камбоджа сенаты|Сенат]]
| [[Камбоджа Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Камерун}}
| екі палаталы
| [[Камерун парламенті|Парламент]]
| [[Камерун сенаты|Сенат]]
| [[Камерун Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|-
| {{Байрақ|Канада}}
| екі палаталы
| [[Канада парламенті|Парламент]]
| [[Канада сенаты|Сенат]]
| [[Канада Қауымдары палатасы|Қауымдар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Катар}}
| бір палаталы
| [[Катар Мәжіліс кеңесі|Мәжіліс кеңесі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Кения}}
| екі палаталы
| [[Кения парламенті|Парламент]]
| [[Кения сенаты|Сенат]]
| [[Кения Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Кипр}}
| бір палаталы
| [[Кипр Республикасы парламенті|Өкілдер палатасы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Қырғызстан}}
| бір палаталы
| [[Жоғарғы Кеңес (Қырғызстан)|Жоғарғы Кеңес]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Кирибати}}
| бір палаталы
| [[Жиын палатасы (Кирибати)|Жиын палатасы]]
|
|
|
|- 
| {{Байрақ|Қытай}}
| бір палаталы
| [[Бүкілқытайлық халық өкілдерінің жиналысы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Солтүстік Корея}}
| бір палаталы
| [[КХДР Жоғарғы халық жиыны|Жоғарғы халық жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Оңтүстік Корея}}
| бір палаталы
| [[Корея Республикасының Ұлттық жиналысы|Ұлттық жиын]]
| 
| 
|&gt;
|-
| {{Байрақ|Колумбия}}
| екі палаталы
| [[Колумбия конгрессі|Конгресс]]
| [[Колумбия сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Колумбия)|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Конго Республикасы}}
| екі палаталы
| [[Конго Республикасы парламенті|Парламент]]
| [[Конго Республикасы сенаті|Сенат]]
| [[Конго Республикасы Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|-
| {{Байрақ|Коморлар}}
| бір палаталы
| [[Коморлар одағы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Коста-Рика}}
| бір палаталы
| [[Коста-Рика Заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Кот-д’Ивуар}}
| екі палаталы
| [[Кот-д’Ивуар парламенті|Парламент]]
| [[Кот-д’Ивуар сенаті |Сенат]]
| [[Ұлттық жиын (Кот-д’Ивуар)|Ұлттық жиын]]
|
|-
| {{Байрақ|Куба}}
| бір палаталы
| [[Халық билігінің ұлттық ассамблеясы (Куба)|Халық билігінің ұлттық ассамблеясы]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Кувейт}}
| бір палаталы
| [[Кувейт парламенті|Мәжіліс әл-Умма]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Латвия}}
| бір палаталы
| [[Латвия Сейм|Сейм]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Лаос}}
| бір палаталы
| [[Лаос парламенті|Ұлттық ассамблея]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Лесото}}
| екі палаталы
| [[Лесото парламенті|Парламент]]
| [[Лесото сенаты|Сенат]]
| [[Ұлттық жиын (Лесото)|Ұлттық жиын]]
|
|-
| {{Байрақ|Либерия}}
| екі палаталы
| [[Либерия парламенті|Парламент]]
| [[Либерия сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Либерия)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Ливан}}
| бір палаталы
| [[Ливан парламенті|Өкілдер палатасы]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Ливия}}
| бір палаталы
| [[Ливия өкілдер палатасы|Өкілдер палатасы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Литва}}
| бір палаталы
| [[Литва Сейм|Сейм]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Лихтенштейн}}
| бір палаталы
| [[Лихтенштейн Ландтаг|Ландтаг]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Люксембург}}
| бір палаталы
| [[Люксембург депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Маврикий}}
| бір палаталы
| [[Маврикия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Мавритания}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық жиын (Мавритания)|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Мадагаскар}}
| екі палаталы
| [[Мадагаскар парламенті|Парламент]]
| [[Мадагаскар сенаты|Сенат]]
| [[Мадагаскар Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| 
|-
| {{Байрақ|Солтүстік Македония}}
| бір палаталы
| [[Солтүстік Македония жиыны|Жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Малави}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық жиын (Малави)|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Малайзия}}
| екі палаталы
| [[Малайзия парламенті|Парламент]]
| [[Ұлт Үйі (Малайзия)|Ұлт Үйі]]
| [[Халық Үйі (Малайзия)|Халық Үйі]]
|
|-
| {{Байрақ|Мали}}
| бір палаталы
| [[Мали Ұлттық жиыны|Жиын]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Мальта}}
| бір палаталы
| [[Мальта парламенті|Өкілдер палатасы]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Мальдивтер}}
| бір палаталы
| [[Мальдивтер парламенті|Парламент]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Марокко}}
| екі палаталы
| [[Марокко парламенті|Парламент]]
| [[Кеңесшілер палатасы (Марокко)|Кеңесшілер палатасы]]
| [[Өкілдер палатасы (Марокко)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Маршалл аралдары}}
| бір палаталы
| [[Маршалл аралдарының заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Мексика}}
| екі палаталы
| [[Мексика конгрессі|Одақтас конгресс]]
| [[Мексика сенаты|Сенат]]
| [[Депутаттар палатасы (Мексика)|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Мозамбик}}
| бір палаталы
| [[Республика жиыны (Мозамбик)|Республика жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Молдова}}
| бір палаталы
| [[Молдова парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Монако}}
| бір палаталы
| [[Монако Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Моңғолия}}
| бір палаталы
| [[Мемлекеттік Ұлы хурал]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Мьянма}}
| екі палаталы
| [[Одақ ассамблеясы]]
| [[Ұлттар палатасы]]
| [[Өкілдер палатасы (Мьянма)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Намибия}}
| екі палаталы
| [[Намибия парламенті|Парламент]]
| [[Намибия Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]]
| [[Намибия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Науру}}
| бір палаталы
| [[Науру парламенті|Парламент]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Непал}}
| екі палаталы
| [[Непал парламенті|Парламент]]
| [[Непал Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| [[Өкілдер палатасы (Непал)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Нигер}}
| бір палаталы
| [[Нигер Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Нигерия}}
| екі палаталы
| [[Нигерия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| [[Нигерия сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Нигерия)|Өкілдер палатасы]]
| 
|-
| {{Байрақ|Нидерланд}}
| екі палаталы
| [[Басты штаттар (Нидерланд)|Басты штаттар]]
| [[Нидерланд сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Нидерланд)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Никарагуа}}
| бір палаталы
| [[Никарагуа Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Жаңа Зеландия}}
| бір палаталы
| [[Жаңа Зеландия парламенті|Парламент]]
|
| [[Өкілдер палатасы (Жаңа Зеландия)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Норвегия}}
| бір палаталы
| [[Стортинг]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Оман}}
| бір палаталы
| [[Оман парламенті|Мәжіліс аш-Шура]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Пәкістан}}
| екі палаталы
| [[Пәкістан парламенті|Мәжіліс-е Шура]]
| [[Пәкістан сенаты|Сенат]]
| [[Пәкістан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Палау}}
| екі палаталы
| [[Палау Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]]
| [[Палау сенаты|Сенат]]
| [[Палау делегаттар палатасы|Делегаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Панама}}
| бір палаталы
| [[Панама Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Папуа — Жаңа Гвинея}}
| бір палаталы
| [[Папуа — Жаңа Гвинея Ұлттық парламенті|Ұлттық парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Парагвай}}
| екі палаталы
| [[Парагвай конгрессі|Конгресс]]
| [[Парагвай сенаты|Сенат]]
| [[Парагвай депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Перу}}
| бір палаталы
| [[Перу Республикасы конгрессі|Республика конгрессі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Польша}}
| екі палаталы
| [[Польша Ұлттық жиыны|Ұлттық ассамблея]]
| [[Польша сенаты|Сенат]]
| [[Польша Республикасы Сейм|Сейм]]
|
|-
| {{Байрақ|Португалия}}
| бір палаталы
| [[Португалия Республика ассамблеясы|Республикасы ассамблеясы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Ресей}}
| екі палаталы
| [[Ресей Федералдық жиналысы|Федералдық жиналысы]]
| [[Ресей Федерация Кеңесі]]
| [[Мемлекеттік дума]]
| 
|-
| {{Байрақ|Руанда}}
| екі палаталы
| [[Руанда парламенті|Парламент]]
| [[Руанда сенаты|Сенат]]
| [[Руанда депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Румыния}}
| екі палаталы
| [[Румыния парламенті|Парламент]]
| [[Румыния сенаты|Сенат]]
| [[Румыния депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Сальвадор}}
| бір палаталы
| [[Сальвадор Заң шығарушы ассамблеясы|Заң шығарушы ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Самоа}}
| бір палаталы
| [[Самоа фоно|Фоно]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сан-Марино}}
| бір палаталы
| [[Сан-Мариноның Үлкен және Басты кеңесі|Үлкен және Басты кеңесі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сан-Томе және Принсипи}}
| бір палаталы
| [[Сан-Томе және Принсипи Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сауд Арабиясы}}
| бір палаталы, законосовещательный
| [[Мәжіліс аш-Шура (Сауд Арабиясы)|Мәжіліс аш-Шура]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сейшель аралдары}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық ассамблея (Сейшель аралдары)|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сенегал}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық жиын (Сенегал)|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сент-Винсент және Гренадиндер}}
| бір палаталы
| [[Сент-Винсент және Гренадиндер парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сент-Китс және Невис}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық жиын (Сент-Китс және Невис)|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сент-Люсия}}
| екі палаталы
| [[Сент-Люсия парламенті|Парламент]]
| [[Сент-Люсия сенаты|Сенат]]
| [[Сент-Люсия жиын үйі|Жиын үйі]]
|
|-
| {{Байрақ|Сербия}}
| бір палаталы
| [[Сербия халық жиыны|Скупщина]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сингапур}}
| бір палаталы
| [[Сингапур парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сирия}}
| бір палаталы
| [[Сирия Халық жиыны|Халық жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Словакия}}
| бір палаталы
| [[Словакия Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Словения}}
| екі палаталы
| [[Словения парламенті|Парламент]]
| [[Словения Мемлекеттік кеңесі|Мемлекеттік кеңес]]
| [[Словения Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Соломон аралдары}}
| бір палаталы
| [[Соломон аралдары парламенті|Ұлттық парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сомали}}
| екі палаталы
| [[Сомали федералды парламенті|Федералды парламент]]
| [[Сомали сенаты|Сенат]]
| [[Сомали Адамдар үйі|Адамдар үйі]]
| 
|-
| {{Байрақ|Судан}}
| екі палаталы
| [[Судан Ұлттық заң шығарушы жиыны|Ұлттық заң шығарушы жиыны]]
| [[Судан аймақтары кеңесі|Аймақтар кеңесі]]
| [[Судан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| 
|-
| {{Байрақ|Суринам}}
| бір палаталы
| [[Суринам Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сьерра-Леоне}}
| бір палаталы
| [[Сьерра-Леоне парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Тәжікстан}}
| екі палаталы
| [[Тәжікстан Жоғарғы Жиналысы|Ұлы Мәжіліс]]
| [[Тәжікстан Ұлттық Кеңесі|Ұлттық Мәжіліс]]
| [[Тәжікстан Өкілдер палатасы|Өкілдер Мәжілісі]]
|
|-
| {{Байрақ|Тайланд}}
| екі палаталы
| [[Тайланд Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| [[Тайланд сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Тайланд)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Танзания}}
| бір палаталы
| [[Танзания Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Того}}
| бір палаталы
| [[Того Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Тонга}}
| бір палаталы
| [[Тонга Заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Тринидад және Тобаго}}
| екі палаталы
| [[Тринидад және Тобаго парламенті|Парламент]]
| [[Тринидад және Тобаго сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Тринидад және Тобаго)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Тувалу}}
| бір палаталы
| [[Тувалу парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Тунис}}
| бір палаталы
| [[Тунис Халық өкілдері жиыны|Халық өкілдері жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Түрікменстан}}
| бір палаталы
| [[Түрікменстан Халық Мәслихаты|Халық Мәслихаты]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Түркия}}
| бір палаталы
| [[Түркияның Ұлы Ұлттық жиыны|Ұлы Ұлттық жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Уганда}}
| бір палаталы
| [[Уганда парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Өзбекстан}}
| екі палаталы
| [[Олий Мәжіліс|Ұлы Мәжіліс]]
| [[Олий Мәжілісінің Сенаты|Сенат]]
| [[Олий Мәжілісінің Заң шығару палатасы|Заң шығару палата]]
|
|-
| {{Байрақ|Украина}}
| бір палаталы
| [[Верховна Рада|Жоғарғы Рада]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Уругвай}}
| екі палаталы
| [[Уругвай Басты ассамблеясы|Басты ассамблея]]
| [[Уругвай сенаты|Сенат]]
| [[Уругвай депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Фиджи}}
| бір палаталы
| [[Фиджи парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Филиппиндер}}
| екі палаталы
| [[Филиппиндер конгрессі|Конгресс]]
| [[Филиппиндер сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Филиппиндер)|Өкілдер палатасы]]
| 
|-
| {{Байрақ|Финляндия}}
| бір палаталы
| [[Эдускунта]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Микронезия Федерациялық Штаттары}}
| бір палаталы
| [[Микронезия Федерациялық Штаттары конгрессі|Конгресс]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Франция}}
| екі палаталы
| [[Франция парламенті|Парламент]]
| [[Франция сенаты|Сенат]]
| [[Франция Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| 
|-
| {{Байрақ|Хорватия}}
| бір палаталы
| [[Сабор]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Орталық Африка Республикасы}}
| бір палаталы
| [[Орталық Африка Республикасы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Чад}}
| бір палаталы
| [[Чад парламенті|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Черногория}}
| бір палаталы
| [[Черногория парламенті|Скупщина]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Чехия}}
| екі палаталы
| [[Чехия парламенті|Парламент]]
| [[Чехия сенаты|Сенат]]
| [[Чехия Республикасы Парламентінің депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Чили}}
| екі палаталы
| [[Чили Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]]
| [[Чили сенаты|Сенат]]
| [[Чили депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Швейцария}}
| екі палаталы
| [[Швейцария федералды жиыны|Федералды жиын]]
| [[Швейцария кантондары кеңесі|Кантондар кеңесі]]
| [[Швейцария Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]]
|
|-
| {{Байрақ|Швеция}}
| бір палаталы
| [[Риксдаг]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Шри-Ланка}}
| бір палаталы
| [[Шри-Ланка парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Эквадор}}
| бір палаталы
| [[Эквадор Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Экваторлық Гвинея}}
| екі палаталы
| [[Экваторлық Гвинея парламенті|Парламент]]
| [[Экваторлық Гвинея сенаты|Сенат]]
| [[Депутаттар палатасы (Экваторлық Гвинея)|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Эритрея}}
| бір палаталы
| [[Эритрея парламенті|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Эсватини}}
| екі палаталы
| [[Эсватини парламенті|Парламент]]
| [[Эсватини сенаты|Сенат]]
| [[Эсватини Жиын үйі|Жиын үйі]]
| 
|-
| {{Байрақ|Эстония}}
| бір палаталы
| [[Рийгикогу]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Эфиопия}}
| екі палаталы
| [[Эфиопия парламенті|Парламент]]
| [[Федерация кеңесі (Эфиопия)|Федерация кеңесі]]
| [[Халық өкілдері палатасы (Эфиопия)|Халық өкілдері палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Оңтүстік Африка Республикасы}}
| екі палаталы
| [[Оңтүстік Африка Республикасы парламенті|Парламент]]
| [[Аймақтардың Ұлттық кеңесі]]
| [[Оңтүстік Африка Республикасы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Оңтүстік Судан}}
| екі палаталы
| [[Оңтүстік Судан Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| [[Оңтүстік Судан аймақтары кеңесі|Аймақтар кеңесі]]
| [[Оңтүстік Суданның Ұлттық Заң шығарушы Ассамблеясы|Ұлттық Заң шығарушы ассамблея]]
|
|- 
| {{Байрақ|Ямайка}}
| екі палаталы
| [[Ямайка парламенті|Парламент]]
| [[Ямайка сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Ямайка)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Жапония}}
| екі палаталы
| [[Жапония парламенті|Коккай]]
| [[Жапония Парламентінің Кеңесшілер палатасы|Кеңесшілер палатасы]]
| [[Өкілдер палатасы (Жапония)|Өкілдер палатасы]]
|
|}</text>
      <sha1>i7hwwl78s955bh97qwzrzdyjw1a92gq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654689</id>
      <parentid>3654687</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T18:08:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3654689</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40398" sha1="8tciyj7dsya1qshie1a30hepq8wqb0m" xml:space="preserve">'''Парламенттер''' — белгілі бір жерге тұрақтаған, мемлекеттік құрылымдары бар, егемен, жұртшылықта тәртіп орнататын заңдары қалыптасқан, шекаралары көрші елдермен бекітілген, бір орталыққа бағындырылған, басты қаласы бар елдердегі заң шығарушы органдар. Екі не бір палаталы болады.

== Халықаралық деңгейде танылған мемлекеттердің парламенттері ==
{{Ілеспе тақырыпша}}
{| class=&quot;wikitable sortable sticky-header&quot;
|- bgcolor=&quot;#cccccc&quot;
!Мемлекет
!Түрі
!Атауы
!Жоғарғы палата
!Төменгі палата
!Сайлау жүйесі
|-
| {{Байрақ|АҚШ}}
| екі палаталы
| [[АҚШ Конгрессі|Конгресс]]
| [[АҚШ Сенаты|Сенат]]
| [[АҚШ Өкілдер палатасы|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Албания}}
| бір палаталы
| [[Албания парламенті|Кувенд]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Алжир}}
| екі палаталы
| [[Алжир парламенті|Парламент]]
| [[Ұлт кеңесі (Алжир)|Ұлт кеңесі]]
| [[Алжир Ұлттық халық ассамблеясы|Ұлттық халық жиыны]]
|
|-
| {{Байрақ|Ангола}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық ассамблея (Ангола)|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Андорра}}
| бір палаталы
| [[Андорра Генералды кеңесі|Генералды кеңесі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Антигуа және Барбуда}}
| екі палаталы
| [[Антигуа және Барбуда парламенті|Парламент]]
| [[Антигуа және Барбуда сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Антигуа және Барбуда)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Аргентина}}
| екі палаталы
| [[Аргентина Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]]
| [[Аргентина сенаты|Сенат]]
| [[Аргентина депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Армения}}
| бір палаталы
| [[Армения Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Ауғанстан}}
| бір палаталы
| [[Рахбари Шура]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Аустралия}}
| екі палаталы
| [[Аустралия парламенті|Парламент]]
| [[Сенат (Аустралия)|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Аустралия)|Өкілдер палатасы]]
| 
|-
| {{Байрақ|Аустрия}}
| екі палаталы
| [[Аустрия парламенті|Федералды жиын]]
| [[Бундесрат (Аустрия)|Бундесрат]]
| [[Аустрия Ұлттық кеңесі|Ұлтрат]]
|
|-
| {{Байрақ|Әзербайжан}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық Мәжіліс (Әзербайжан)|Милли Мәжіліс]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Біріккен Араб Әмірліктері}}
| бір палаталы
| [[Федералды ұлттық кеңес]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Багам аралдары}}
| екі палаталы
| [[Багам аралдары парламенті|Парламент]]
| [[Багам аралдары сенаты|Сенат]]
| [[Багам аралдары жиын палатасы|Жиын палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Бангладеш}}
| бір палаталы
| [[Бангладеш Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Барбадос}}
| екі палаталы
| [[Барбадос парламенті|Парламент]]
| [[Барбадос сенаты|Сенат]]
| [[Барбадос Жиын палатасы|Жиын палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Бахрейн}}
| екі палаталы
| [[Бахрейн Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| [[Мәжіліс кеңесі (Бахрейн)|Мәжіліс кеңесі]]
| [[Өкілдер кеңесі (Бахрейн)|Өкілдер кеңесі]]
|
|-
| {{Байрақ|Беларусь}}
| екі палаталы
| [[Беларусь Республикасының Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| [[Республика кеңесі (Беларусь)|Республика кеңесі]]
| [[Өкілдер палатасы (Беларусь)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Белиз}}
| екі палаталы
| [[Белиз Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| [[Сенат (Белиз)|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Белиз)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Бельгия}}
| екі палаталы
| [[Бельгия федералды парламенті|Федералды парламенті]]
| [[Бельгия сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Бельгия)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Бенин}}
| бір палаталы
| [[Бенин Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Болгария}}
| бір палаталы
| [[Болгария халық жиыны|Халық жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Боливия}}
| екі палаталы
| [[Боливия парламенті|Заң шығарушы ассамблея]]
| [[Боливия сенаторлар палатасы|Сенат]]
| [[Боливия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Босния және Герцеговина}}
| екі палаталы
| [[Босния және Герцеговина Парламенттік ассамблеясы|Парламенттік ассамблея]]
| [[Халықтар палатасы (Босния және Герцеговина)|Халықтар палатасы]]
| [[Өкілдер палатасы (Босния және Герцеговина)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Ботсвана}}
| бір палаталы
| [[Ботсвана парламенті|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Бразилия}}
| екі палаталы
| [[Бразилия Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]]
| [[Бразилия Федералды сенаты|Федералды сенаты]]
| [[Бразилия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Бруней}}
| бір палаталы
| [[Бруней парламенті|Заң шығарушы кеңес]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Буркина-Фасо}}
| бір палаталы
| [[Буркина-Фасо Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Бурунди}}
| екі палаталы
| [[Бурунди парламенті|Парламент]]
| [[Бурунди сенаты|Сенат]]
| [[Бурунди Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|-
| {{Байрақ|Бутан}}
| екі палаталы
| [[Бутан парламенті|Цонгду]]
| [[Бутан Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]]
| [[Бутан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Вануату}}
| бір палаталы
| [[Вануату парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Ватикан}}
| бір палаталы
| [[Ватикан қала-мемлекеті істері жөніндегі Папа комиссиясы|Ватикан істері жөніндегі Папа комиссиясы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Ұлыбритания}}
| екі палаталы
| [[Ұлыбритания парламенті|Парламент]]
| [[Лордтар палатасы]]
| [[Ұлыбритания Қауымдар палатасы|Қауымдар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Мажарстан}}
| бір палаталы
| [[Мемлекеттік жиын (Мажарстан)|Мемлекеттік жиын]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Венесуэла}}
| бір палаталы
| [[Венесуэла Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Шығыс Тимор}}
| бір палаталы
| [[Шығыс Тимор парламенті|Парламент]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Вьетнам}}
| бір палаталы
| [[Вьетнам Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Габон}}
| екі палаталы
| [[Габон парламенті|Парламент]]
| [[Габон сенаты|Сенат]]
| [[Габон Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| 
|-
| {{Байрақ|Гаити}}
| екі палаталы
| [[Гаити парламенті|Парламент]]
| [[Сенат (Гаити)|Сенат]]
| [[Депутаттар палатасы (Гаити)|Депутаттар палатасы]]
| 
|-
| {{Байрақ|Гайана}}
| бір палаталы
| [[Гайана Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| 
| 
| 
|-
| {{Байрақ|Гамбия}}
| бір палаталы
| [[Гамбия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Гана}}
| бір палаталы
| [[Гана парламенті|Парламент]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Гватемала}}
| бір палаталы
| [[Гватемала Республикасының Конгресі|Конгресс]]
| 
| 
| 
|-
| {{Байрақ|Гвинея}}
| бір палаталы
| [[Гвинея Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Гвинея-Бисау}}
| бір палаталы
| [[Гвинея-Бисау Ұлттық халық жиыны|Ұлттық халық жиыны]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Германия}}
| екі палаталы
| [[Федералды жиын (Германия)|Федералды жиын]]
| [[Бундесрат]]
| [[Бундестаг]]
| 
|-
| {{Байрақ|Гондурас}}
| бір палаталы
| [[Гондурас Ұлттық Конгрессі|Конгресс]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Гренада}}
| екі палаталы
| [[Гренада парламенті|Парламент]]
| [[Гренада сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Гренада)|Өкілдер палатасы]]
| 
|-
| {{Байрақ|Грекия}}
| бір палаталы
| [[Грекия парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Грузия}}
| бір палаталы
| [[Грузия парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
|-
| {{Байрақ|Дания}}
| бір палаталы
| [[Фолькетинг]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Конго Демократиялық Республикасы}}
| екі палаталы
| [[Конго ДР парламенті|Парламент]]
| [[Конго ДР сенаты|Сенат]]
| [[Конго ДР Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Джибути}}
| бір палаталы
| [[Джибути Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Доминика}}
| бір палаталы
| [[Доминика жиын палатасы|Жиын палатасы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Доминикан Республикасы}}
| екі палаталы
| [[Доминикан Республикасы парламенті|Конгресс]]
| [[Доминикан Республикасы сенаты|Сенат]]
| [[Доминикан Республикасы депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Мысыр}}
| екі палаталы
| [[Мысыр парламенті|Парламент]]
| [[Мысыр сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Мысыр)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Замбия}}
| бір палаталы
| [[Замбия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| 
| 
| 
|-
| {{Байрақ|Зимбабве}}
| екі палаталы
| [[Зимбабве парламенті|Парламент]]
| [[Зимбабве сенаті|Сенат]]
| [[Зимбабве Жиын палатасы|Жиын палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Израиль}}
| бір палаталы
| [[Кнессет]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Үндістан}}
| екі палаталы
| [[Үндістан парламенті|Сансад]]
| [[Раджия сабха]]
| [[Лок сабха]]
| 
|-
| {{Байрақ|Индонезия}}
| екі палаталы
| [[Халықтық консультативтік конгресс]]
| [[Аймақтық өкілдер кеңесі]]
| [[Халықтық өкілдер кеңесі (Индонезия)|Халықтық өкілдер кеңесі]] 
|
|-
| {{Байрақ|Иордания}}
| екі палаталы
| [[Иордания Халық жиыны|Мәжіліс]]
| [[Иордания Аяндар жиыны|Аяндар жиыны]]
| [[Өкілдер палатасы (Иордания)|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Ирак}}
| бір палаталы (уақытша)
| [[Ирак Өкілдер кеңесі|Өкілдер кеңесі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Иран}}
| бір палаталы
| [[Исламдық Мәжіліс кеңесі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Ирландия}}
| екі палаталы
| [[Ирландия парламенті|Ойряхтас]]
| [[Ирландия сенаты]]
| [[Ирландия Өкілдер палатасы|Дойл Ерен]]
|
|-
| {{Байрақ|Исландия}}
| бір палаталы
| [[Парламент Исландии|Альтинг]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Испания}}
| екі палаталы
| [[Испания Басты кортестері|Басты кортестер]]
| [[Испания сенаты|Сенат]]
| [[Депутаттар конгресі|Депутаттар конгресі]]
|
|-
| {{Байрақ|Италия}}
| екі палаталы
| [[Италия парламенті|Парламент]]
| [[Италия сенаты|Сенат]]
| [[Италия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Йемен}}
| бір палаталы
| [[Өкілдер палатасы (Йемен)|Өкілдер палатасы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Кабо-Верде}}
| бір палаталы
| [[Кабо-Верде Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Қазақстан}}
| екі палаталы
| [[Қазақстан Республикасының Парламенті|Парламент]]
| [[Қазақстан Парламентінің Сенаты|Сенат]]
| [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]]
| 
|-
| {{Байрақ|Камбоджа}}
| екі палаталы
| [[Камбоджа парламенті|Парламент]]
| [[Камбоджа сенаты|Сенат]]
| [[Камбоджа Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Камерун}}
| екі палаталы
| [[Камерун парламенті|Парламент]]
| [[Камерун сенаты|Сенат]]
| [[Камерун Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|-
| {{Байрақ|Канада}}
| екі палаталы
| [[Канада парламенті|Парламент]]
| [[Канада сенаты|Сенат]]
| [[Канада Қауымдары палатасы|Қауымдар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Катар}}
| бір палаталы
| [[Катар Мәжіліс кеңесі|Мәжіліс кеңесі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Кения}}
| екі палаталы
| [[Кения парламенті|Парламент]]
| [[Кения сенаты|Сенат]]
| [[Кения Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Кипр}}
| бір палаталы
| [[Кипр Республикасы парламенті|Өкілдер палатасы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Қырғызстан}}
| бір палаталы
| [[Жоғарғы Кеңес (Қырғызстан)|Жоғарғы Кеңес]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Кирибати}}
| бір палаталы
| [[Жиын палатасы (Кирибати)|Жиын палатасы]]
|
|
|
|- 
| {{Байрақ|Қытай}}
| бір палаталы
| [[Бүкілқытайлық халық өкілдерінің жиналысы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Солтүстік Корея}}
| бір палаталы
| [[КХДР Жоғарғы халық жиыны|Жоғарғы халық жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Оңтүстік Корея}}
| бір палаталы
| [[Корея Республикасының Ұлттық жиналысы|Ұлттық жиын]]
| 
| 
|&gt;
|-
| {{Байрақ|Колумбия}}
| екі палаталы
| [[Колумбия конгрессі|Конгресс]]
| [[Колумбия сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Колумбия)|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Конго Республикасы}}
| екі палаталы
| [[Конго Республикасы парламенті|Парламент]]
| [[Конго Республикасы сенаті|Сенат]]
| [[Конго Республикасы Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|-
| {{Байрақ|Коморлар}}
| бір палаталы
| [[Коморлар одағы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Коста-Рика}}
| бір палаталы
| [[Коста-Рика Заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Кот-д’Ивуар}}
| екі палаталы
| [[Кот-д’Ивуар парламенті|Парламент]]
| [[Кот-д’Ивуар сенаті |Сенат]]
| [[Ұлттық жиын (Кот-д’Ивуар)|Ұлттық жиын]]
|
|-
| {{Байрақ|Куба}}
| бір палаталы
| [[Халық билігінің ұлттық ассамблеясы (Куба)|Халық билігінің ұлттық ассамблеясы]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Кувейт}}
| бір палаталы
| [[Кувейт парламенті|Мәжіліс әл-Умма]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Латвия}}
| бір палаталы
| [[Латвия Сейм|Сейм]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Лаос}}
| бір палаталы
| [[Лаос парламенті|Ұлттық ассамблея]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Лесото}}
| екі палаталы
| [[Лесото парламенті|Парламент]]
| [[Лесото сенаты|Сенат]]
| [[Ұлттық жиын (Лесото)|Ұлттық жиын]]
|
|-
| {{Байрақ|Либерия}}
| екі палаталы
| [[Либерия парламенті|Парламент]]
| [[Либерия сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Либерия)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Ливан}}
| бір палаталы
| [[Ливан парламенті|Өкілдер палатасы]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Ливия}}
| бір палаталы
| [[Ливия өкілдер палатасы|Өкілдер палатасы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Литва}}
| бір палаталы
| [[Литва Сейм|Сейм]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Лихтенштейн}}
| бір палаталы
| [[Лихтенштейн Ландтаг|Ландтаг]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Люксембург}}
| бір палаталы
| [[Люксембург депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Маврикий}}
| бір палаталы
| [[Маврикия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Мавритания}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық жиын (Мавритания)|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Мадагаскар}}
| екі палаталы
| [[Мадагаскар парламенті|Парламент]]
| [[Мадагаскар сенаты|Сенат]]
| [[Мадагаскар Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| 
|-
| {{Байрақ|Солтүстік Македония}}
| бір палаталы
| [[Солтүстік Македония жиыны|Жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Малави}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық жиын (Малави)|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Малайзия}}
| екі палаталы
| [[Малайзия парламенті|Парламент]]
| [[Ұлт Үйі (Малайзия)|Ұлт Үйі]]
| [[Халық Үйі (Малайзия)|Халық Үйі]]
|
|-
| {{Байрақ|Мали}}
| бір палаталы
| [[Мали Ұлттық жиыны|Жиын]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Мальта}}
| бір палаталы
| [[Мальта парламенті|Өкілдер палатасы]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Мальдивтер}}
| бір палаталы
| [[Мальдивтер парламенті|Парламент]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Марокко}}
| екі палаталы
| [[Марокко парламенті|Парламент]]
| [[Кеңесшілер палатасы (Марокко)|Кеңесшілер палатасы]]
| [[Өкілдер палатасы (Марокко)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Маршалл аралдары}}
| бір палаталы
| [[Маршалл аралдарының заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Мексика}}
| екі палаталы
| [[Мексика конгрессі|Одақтас конгресс]]
| [[Мексика сенаты|Сенат]]
| [[Депутаттар палатасы (Мексика)|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Мозамбик}}
| бір палаталы
| [[Республика жиыны (Мозамбик)|Республика жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Молдова}}
| бір палаталы
| [[Молдова парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Монако}}
| бір палаталы
| [[Монако Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Моңғолия}}
| бір палаталы
| [[Мемлекеттік Ұлы хурал]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Мьянма}}
| екі палаталы
| [[Одақ ассамблеясы]]
| [[Ұлттар палатасы]]
| [[Өкілдер палатасы (Мьянма)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Намибия}}
| екі палаталы
| [[Намибия парламенті|Парламент]]
| [[Намибия Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]]
| [[Намибия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Науру}}
| бір палаталы
| [[Науру парламенті|Парламент]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Непал}}
| екі палаталы
| [[Непал парламенті|Парламент]]
| [[Непал Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| [[Өкілдер палатасы (Непал)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Нигер}}
| бір палаталы
| [[Нигер Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Нигерия}}
| екі палаталы
| [[Нигерия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| [[Нигерия сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Нигерия)|Өкілдер палатасы]]
| 
|-
| {{Байрақ|Нидерланд}}
| екі палаталы
| [[Басты штаттар (Нидерланд)|Басты штаттар]]
| [[Нидерланд сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Нидерланд)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Никарагуа}}
| бір палаталы
| [[Никарагуа Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Жаңа Зеландия}}
| бір палаталы
| [[Жаңа Зеландия парламенті|Парламент]]
|
| [[Өкілдер палатасы (Жаңа Зеландия)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Норвегия}}
| бір палаталы
| [[Стортинг]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Оман}}
| бір палаталы
| [[Оман парламенті|Мәжіліс аш-Шура]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Пәкістан}}
| екі палаталы
| [[Пәкістан парламенті|Мәжіліс-е Шура]]
| [[Пәкістан сенаты|Сенат]]
| [[Пәкістан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Палау}}
| екі палаталы
| [[Палау Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]]
| [[Палау сенаты|Сенат]]
| [[Палау делегаттар палатасы|Делегаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Панама}}
| бір палаталы
| [[Панама Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Папуа — Жаңа Гвинея}}
| бір палаталы
| [[Папуа — Жаңа Гвинея Ұлттық парламенті|Ұлттық парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Парагвай}}
| екі палаталы
| [[Парагвай конгрессі|Конгресс]]
| [[Парагвай сенаты|Сенат]]
| [[Парагвай депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Перу}}
| бір палаталы
| [[Перу Республикасы конгрессі|Республика конгрессі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Польша}}
| екі палаталы
| [[Польша Ұлттық жиыны|Ұлттық ассамблея]]
| [[Польша сенаты|Сенат]]
| [[Польша Республикасы Сейм|Сейм]]
|
|-
| {{Байрақ|Португалия}}
| бір палаталы
| [[Португалия Республика ассамблеясы|Республикасы ассамблеясы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Ресей}}
| екі палаталы
| [[Ресей Федералдық жиналысы|Федералдық жиналысы]]
| [[Ресей Федерация Кеңесі]]
| [[Мемлекеттік дума]]
| 
|-
| {{Байрақ|Руанда}}
| екі палаталы
| [[Руанда парламенті|Парламент]]
| [[Руанда сенаты|Сенат]]
| [[Руанда депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Румыния}}
| екі палаталы
| [[Румыния парламенті|Парламент]]
| [[Румыния сенаты|Сенат]]
| [[Румыния депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Сальвадор}}
| бір палаталы
| [[Сальвадор Заң шығарушы ассамблеясы|Заң шығарушы ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Самоа}}
| бір палаталы
| [[Самоа фоно|Фоно]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сан-Марино}}
| бір палаталы
| [[Сан-Мариноның Үлкен және Басты кеңесі|Үлкен және Басты кеңесі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сан-Томе және Принсипи}}
| бір палаталы
| [[Сан-Томе және Принсипи Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сауд Арабиясы}}
| бір палаталы, законосовещательный
| [[Мәжіліс аш-Шура (Сауд Арабиясы)|Мәжіліс аш-Шура]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сейшель аралдары}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық ассамблея (Сейшель аралдары)|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сенегал}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық жиын (Сенегал)|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сент-Винсент және Гренадиндер}}
| бір палаталы
| [[Сент-Винсент және Гренадиндер парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сент-Китс және Невис}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық жиын (Сент-Китс және Невис)|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сент-Люсия}}
| екі палаталы
| [[Сент-Люсия парламенті|Парламент]]
| [[Сент-Люсия сенаты|Сенат]]
| [[Сент-Люсия жиын үйі|Жиын үйі]]
|
|-
| {{Байрақ|Сербия}}
| бір палаталы
| [[Сербия халық жиыны|Скупщина]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сингапур}}
| бір палаталы
| [[Сингапур парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сирия}}
| бір палаталы
| [[Сирия Халық жиыны|Халық жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Словакия}}
| бір палаталы
| [[Словакия Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Словения}}
| екі палаталы
| [[Словения парламенті|Парламент]]
| [[Словения Мемлекеттік кеңесі|Мемлекеттік кеңес]]
| [[Словения Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Соломон аралдары}}
| бір палаталы
| [[Соломон аралдары парламенті|Ұлттық парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сомали}}
| екі палаталы
| [[Сомали федералды парламенті|Федералды парламент]]
| [[Сомали сенаты|Сенат]]
| [[Сомали Адамдар үйі|Адамдар үйі]]
| 
|-
| {{Байрақ|Судан}}
| екі палаталы
| [[Судан Ұлттық заң шығарушы жиыны|Ұлттық заң шығарушы жиыны]]
| [[Судан аймақтары кеңесі|Аймақтар кеңесі]]
| [[Судан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| 
|-
| {{Байрақ|Суринам}}
| бір палаталы
| [[Суринам Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сьерра-Леоне}}
| бір палаталы
| [[Сьерра-Леоне парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Тәжікстан}}
| екі палаталы
| [[Тәжікстан Жоғарғы Жиналысы|Ұлы Мәжіліс]]
| [[Тәжікстан Ұлттық Кеңесі|Ұлттық Мәжіліс]]
| [[Тәжікстан Өкілдер палатасы|Өкілдер Мәжілісі]]
|
|-
| {{Байрақ|Тайланд}}
| екі палаталы
| [[Тайланд Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| [[Тайланд сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Тайланд)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Танзания}}
| бір палаталы
| [[Танзания Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Того}}
| бір палаталы
| [[Того Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Тонга}}
| бір палаталы
| [[Тонга Заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Тринидад және Тобаго}}
| екі палаталы
| [[Тринидад және Тобаго парламенті|Парламент]]
| [[Тринидад және Тобаго сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Тринидад және Тобаго)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Тувалу}}
| бір палаталы
| [[Тувалу парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Тунис}}
| бір палаталы
| [[Тунис Халық өкілдері жиыны|Халық өкілдері жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Түрікменстан}}
| бір палаталы
| [[Түрікменстан Халық Мәслихаты|Халық Мәслихаты]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Түркия}}
| бір палаталы
| [[Түркияның Ұлы Ұлттық жиыны|Ұлы Ұлттық жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Уганда}}
| бір палаталы
| [[Уганда парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Өзбекстан}}
| екі палаталы
| [[Олий Мәжіліс|Ұлы Мәжіліс]]
| [[Олий Мәжілісінің Сенаты|Сенат]]
| [[Олий Мәжілісінің Заң шығару палатасы|Заң шығару палата]]
|
|-
| {{Байрақ|Украина}}
| бір палаталы
| [[Верховна Рада|Жоғарғы Рада]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Уругвай}}
| екі палаталы
| [[Уругвай Басты ассамблеясы|Басты ассамблея]]
| [[Уругвай сенаты|Сенат]]
| [[Уругвай депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Фиджи}}
| бір палаталы
| [[Фиджи парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Филиппиндер}}
| екі палаталы
| [[Филиппиндер конгрессі|Конгресс]]
| [[Филиппиндер сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Филиппиндер)|Өкілдер палатасы]]
| 
|-
| {{Байрақ|Финляндия}}
| бір палаталы
| [[Эдускунта]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Микронезия Федерациялық Штаттары}}
| бір палаталы
| [[Микронезия Федерациялық Штаттары конгрессі|Конгресс]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Франция}}
| екі палаталы
| [[Франция парламенті|Парламент]]
| [[Франция сенаты|Сенат]]
| [[Франция Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| 
|-
| {{Байрақ|Хорватия}}
| бір палаталы
| [[Сабор]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Орталық Африка Республикасы}}
| бір палаталы
| [[Орталық Африка Республикасы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Чад}}
| бір палаталы
| [[Чад парламенті|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Черногория}}
| бір палаталы
| [[Черногория парламенті|Скупщина]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Чехия}}
| екі палаталы
| [[Чехия парламенті|Парламент]]
| [[Чехия сенаты|Сенат]]
| [[Чехия Республикасы Парламентінің депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Чили}}
| екі палаталы
| [[Чили Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]]
| [[Чили сенаты|Сенат]]
| [[Чили депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Швейцария}}
| екі палаталы
| [[Швейцария федералды жиыны|Федералды жиын]]
| [[Швейцария кантондары кеңесі|Кантондар кеңесі]]
| [[Швейцария Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]]
|
|-
| {{Байрақ|Швеция}}
| бір палаталы
| [[Риксдаг]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Шри-Ланка}}
| бір палаталы
| [[Шри-Ланка парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Эквадор}}
| бір палаталы
| [[Эквадор Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Экваторлық Гвинея}}
| екі палаталы
| [[Экваторлық Гвинея парламенті|Парламент]]
| [[Экваторлық Гвинея сенаты|Сенат]]
| [[Депутаттар палатасы (Экваторлық Гвинея)|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Эритрея}}
| бір палаталы
| [[Эритрея парламенті|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Эсватини}}
| екі палаталы
| [[Эсватини парламенті|Парламент]]
| [[Эсватини сенаты|Сенат]]
| [[Эсватини Жиын үйі|Жиын үйі]]
| 
|-
| {{Байрақ|Эстония}}
| бір палаталы
| [[Рийгикогу]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Эфиопия}}
| екі палаталы
| [[Эфиопия парламенті|Парламент]]
| [[Федерация кеңесі (Эфиопия)|Федерация кеңесі]]
| [[Халық өкілдері палатасы (Эфиопия)|Халық өкілдері палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Оңтүстік Африка Республикасы}}
| екі палаталы
| [[Оңтүстік Африка Республикасы парламенті|Парламент]]
| [[Аймақтардың Ұлттық кеңесі]]
| [[Оңтүстік Африка Республикасы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Оңтүстік Судан}}
| екі палаталы
| [[Оңтүстік Судан Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| [[Оңтүстік Судан аймақтары кеңесі|Аймақтар кеңесі]]
| [[Оңтүстік Суданның Ұлттық Заң шығарушы Ассамблеясы|Ұлттық Заң шығарушы ассамблея]]
|
|- 
| {{Байрақ|Ямайка}}
| екі палаталы
| [[Ямайка парламенті|Парламент]]
| [[Ямайка сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Ямайка)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Жапония}}
| екі палаталы
| [[Жапония парламенті|Коккай]]
| [[Жапония Парламентінің Кеңесшілер палатасы|Кеңесшілер палатасы]]
| [[Өкілдер палатасы (Жапония)|Өкілдер палатасы]]
|
|}</text>
      <sha1>8tciyj7dsya1qshie1a30hepq8wqb0m</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654692</id>
      <parentid>3654689</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T18:09:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3654692</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40495" sha1="anzd4nmrjjjc06jiixngmokqb6gs36v" xml:space="preserve">'''Парламенттер''' — белгілі бір жерге тұрақтаған, мемлекеттік құрылымдары бар, егемен, жұртшылықта тәртіп орнататын заңдары қалыптасқан, шекаралары көрші елдермен бекітілген, бір орталыққа бағындырылған, басты қаласы бар, халқының қолдауымен іс жүргізетін адамдары өрбіген елдердегі заң шығарушы органдар. Екі не бір палаталы болады.

== Халықаралық деңгейде танылған мемлекеттердің парламенттері ==
{{Ілеспе тақырыпша}}
{| class=&quot;wikitable sortable sticky-header&quot;
|- bgcolor=&quot;#cccccc&quot;
!Мемлекет
!Түрі
!Атауы
!Жоғарғы палата
!Төменгі палата
!Сайлау жүйесі
|-
| {{Байрақ|АҚШ}}
| екі палаталы
| [[АҚШ Конгрессі|Конгресс]]
| [[АҚШ Сенаты|Сенат]]
| [[АҚШ Өкілдер палатасы|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Албания}}
| бір палаталы
| [[Албания парламенті|Кувенд]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Алжир}}
| екі палаталы
| [[Алжир парламенті|Парламент]]
| [[Ұлт кеңесі (Алжир)|Ұлт кеңесі]]
| [[Алжир Ұлттық халық ассамблеясы|Ұлттық халық жиыны]]
|
|-
| {{Байрақ|Ангола}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық ассамблея (Ангола)|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Андорра}}
| бір палаталы
| [[Андорра Генералды кеңесі|Генералды кеңесі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Антигуа және Барбуда}}
| екі палаталы
| [[Антигуа және Барбуда парламенті|Парламент]]
| [[Антигуа және Барбуда сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Антигуа және Барбуда)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Аргентина}}
| екі палаталы
| [[Аргентина Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]]
| [[Аргентина сенаты|Сенат]]
| [[Аргентина депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Армения}}
| бір палаталы
| [[Армения Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Ауғанстан}}
| бір палаталы
| [[Рахбари Шура]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Аустралия}}
| екі палаталы
| [[Аустралия парламенті|Парламент]]
| [[Сенат (Аустралия)|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Аустралия)|Өкілдер палатасы]]
| 
|-
| {{Байрақ|Аустрия}}
| екі палаталы
| [[Аустрия парламенті|Федералды жиын]]
| [[Бундесрат (Аустрия)|Бундесрат]]
| [[Аустрия Ұлттық кеңесі|Ұлтрат]]
|
|-
| {{Байрақ|Әзербайжан}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық Мәжіліс (Әзербайжан)|Милли Мәжіліс]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Біріккен Араб Әмірліктері}}
| бір палаталы
| [[Федералды ұлттық кеңес]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Багам аралдары}}
| екі палаталы
| [[Багам аралдары парламенті|Парламент]]
| [[Багам аралдары сенаты|Сенат]]
| [[Багам аралдары жиын палатасы|Жиын палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Бангладеш}}
| бір палаталы
| [[Бангладеш Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Барбадос}}
| екі палаталы
| [[Барбадос парламенті|Парламент]]
| [[Барбадос сенаты|Сенат]]
| [[Барбадос Жиын палатасы|Жиын палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Бахрейн}}
| екі палаталы
| [[Бахрейн Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| [[Мәжіліс кеңесі (Бахрейн)|Мәжіліс кеңесі]]
| [[Өкілдер кеңесі (Бахрейн)|Өкілдер кеңесі]]
|
|-
| {{Байрақ|Беларусь}}
| екі палаталы
| [[Беларусь Республикасының Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| [[Республика кеңесі (Беларусь)|Республика кеңесі]]
| [[Өкілдер палатасы (Беларусь)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Белиз}}
| екі палаталы
| [[Белиз Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| [[Сенат (Белиз)|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Белиз)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Бельгия}}
| екі палаталы
| [[Бельгия федералды парламенті|Федералды парламенті]]
| [[Бельгия сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Бельгия)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Бенин}}
| бір палаталы
| [[Бенин Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Болгария}}
| бір палаталы
| [[Болгария халық жиыны|Халық жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Боливия}}
| екі палаталы
| [[Боливия парламенті|Заң шығарушы ассамблея]]
| [[Боливия сенаторлар палатасы|Сенат]]
| [[Боливия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Босния және Герцеговина}}
| екі палаталы
| [[Босния және Герцеговина Парламенттік ассамблеясы|Парламенттік ассамблея]]
| [[Халықтар палатасы (Босния және Герцеговина)|Халықтар палатасы]]
| [[Өкілдер палатасы (Босния және Герцеговина)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Ботсвана}}
| бір палаталы
| [[Ботсвана парламенті|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Бразилия}}
| екі палаталы
| [[Бразилия Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]]
| [[Бразилия Федералды сенаты|Федералды сенаты]]
| [[Бразилия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Бруней}}
| бір палаталы
| [[Бруней парламенті|Заң шығарушы кеңес]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Буркина-Фасо}}
| бір палаталы
| [[Буркина-Фасо Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Бурунди}}
| екі палаталы
| [[Бурунди парламенті|Парламент]]
| [[Бурунди сенаты|Сенат]]
| [[Бурунди Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|-
| {{Байрақ|Бутан}}
| екі палаталы
| [[Бутан парламенті|Цонгду]]
| [[Бутан Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]]
| [[Бутан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Вануату}}
| бір палаталы
| [[Вануату парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Ватикан}}
| бір палаталы
| [[Ватикан қала-мемлекеті істері жөніндегі Папа комиссиясы|Ватикан істері жөніндегі Папа комиссиясы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Ұлыбритания}}
| екі палаталы
| [[Ұлыбритания парламенті|Парламент]]
| [[Лордтар палатасы]]
| [[Ұлыбритания Қауымдар палатасы|Қауымдар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Мажарстан}}
| бір палаталы
| [[Мемлекеттік жиын (Мажарстан)|Мемлекеттік жиын]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Венесуэла}}
| бір палаталы
| [[Венесуэла Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Шығыс Тимор}}
| бір палаталы
| [[Шығыс Тимор парламенті|Парламент]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Вьетнам}}
| бір палаталы
| [[Вьетнам Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Габон}}
| екі палаталы
| [[Габон парламенті|Парламент]]
| [[Габон сенаты|Сенат]]
| [[Габон Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| 
|-
| {{Байрақ|Гаити}}
| екі палаталы
| [[Гаити парламенті|Парламент]]
| [[Сенат (Гаити)|Сенат]]
| [[Депутаттар палатасы (Гаити)|Депутаттар палатасы]]
| 
|-
| {{Байрақ|Гайана}}
| бір палаталы
| [[Гайана Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| 
| 
| 
|-
| {{Байрақ|Гамбия}}
| бір палаталы
| [[Гамбия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Гана}}
| бір палаталы
| [[Гана парламенті|Парламент]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Гватемала}}
| бір палаталы
| [[Гватемала Республикасының Конгресі|Конгресс]]
| 
| 
| 
|-
| {{Байрақ|Гвинея}}
| бір палаталы
| [[Гвинея Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Гвинея-Бисау}}
| бір палаталы
| [[Гвинея-Бисау Ұлттық халық жиыны|Ұлттық халық жиыны]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Германия}}
| екі палаталы
| [[Федералды жиын (Германия)|Федералды жиын]]
| [[Бундесрат]]
| [[Бундестаг]]
| 
|-
| {{Байрақ|Гондурас}}
| бір палаталы
| [[Гондурас Ұлттық Конгрессі|Конгресс]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Гренада}}
| екі палаталы
| [[Гренада парламенті|Парламент]]
| [[Гренада сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Гренада)|Өкілдер палатасы]]
| 
|-
| {{Байрақ|Грекия}}
| бір палаталы
| [[Грекия парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Грузия}}
| бір палаталы
| [[Грузия парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
|-
| {{Байрақ|Дания}}
| бір палаталы
| [[Фолькетинг]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Конго Демократиялық Республикасы}}
| екі палаталы
| [[Конго ДР парламенті|Парламент]]
| [[Конго ДР сенаты|Сенат]]
| [[Конго ДР Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Джибути}}
| бір палаталы
| [[Джибути Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Доминика}}
| бір палаталы
| [[Доминика жиын палатасы|Жиын палатасы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Доминикан Республикасы}}
| екі палаталы
| [[Доминикан Республикасы парламенті|Конгресс]]
| [[Доминикан Республикасы сенаты|Сенат]]
| [[Доминикан Республикасы депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Мысыр}}
| екі палаталы
| [[Мысыр парламенті|Парламент]]
| [[Мысыр сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Мысыр)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Замбия}}
| бір палаталы
| [[Замбия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| 
| 
| 
|-
| {{Байрақ|Зимбабве}}
| екі палаталы
| [[Зимбабве парламенті|Парламент]]
| [[Зимбабве сенаті|Сенат]]
| [[Зимбабве Жиын палатасы|Жиын палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Израиль}}
| бір палаталы
| [[Кнессет]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Үндістан}}
| екі палаталы
| [[Үндістан парламенті|Сансад]]
| [[Раджия сабха]]
| [[Лок сабха]]
| 
|-
| {{Байрақ|Индонезия}}
| екі палаталы
| [[Халықтық консультативтік конгресс]]
| [[Аймақтық өкілдер кеңесі]]
| [[Халықтық өкілдер кеңесі (Индонезия)|Халықтық өкілдер кеңесі]] 
|
|-
| {{Байрақ|Иордания}}
| екі палаталы
| [[Иордания Халық жиыны|Мәжіліс]]
| [[Иордания Аяндар жиыны|Аяндар жиыны]]
| [[Өкілдер палатасы (Иордания)|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Ирак}}
| бір палаталы (уақытша)
| [[Ирак Өкілдер кеңесі|Өкілдер кеңесі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Иран}}
| бір палаталы
| [[Исламдық Мәжіліс кеңесі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Ирландия}}
| екі палаталы
| [[Ирландия парламенті|Ойряхтас]]
| [[Ирландия сенаты]]
| [[Ирландия Өкілдер палатасы|Дойл Ерен]]
|
|-
| {{Байрақ|Исландия}}
| бір палаталы
| [[Парламент Исландии|Альтинг]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Испания}}
| екі палаталы
| [[Испания Басты кортестері|Басты кортестер]]
| [[Испания сенаты|Сенат]]
| [[Депутаттар конгресі|Депутаттар конгресі]]
|
|-
| {{Байрақ|Италия}}
| екі палаталы
| [[Италия парламенті|Парламент]]
| [[Италия сенаты|Сенат]]
| [[Италия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Йемен}}
| бір палаталы
| [[Өкілдер палатасы (Йемен)|Өкілдер палатасы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Кабо-Верде}}
| бір палаталы
| [[Кабо-Верде Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Қазақстан}}
| екі палаталы
| [[Қазақстан Республикасының Парламенті|Парламент]]
| [[Қазақстан Парламентінің Сенаты|Сенат]]
| [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]]
| 
|-
| {{Байрақ|Камбоджа}}
| екі палаталы
| [[Камбоджа парламенті|Парламент]]
| [[Камбоджа сенаты|Сенат]]
| [[Камбоджа Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Камерун}}
| екі палаталы
| [[Камерун парламенті|Парламент]]
| [[Камерун сенаты|Сенат]]
| [[Камерун Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|-
| {{Байрақ|Канада}}
| екі палаталы
| [[Канада парламенті|Парламент]]
| [[Канада сенаты|Сенат]]
| [[Канада Қауымдары палатасы|Қауымдар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Катар}}
| бір палаталы
| [[Катар Мәжіліс кеңесі|Мәжіліс кеңесі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Кения}}
| екі палаталы
| [[Кения парламенті|Парламент]]
| [[Кения сенаты|Сенат]]
| [[Кения Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Кипр}}
| бір палаталы
| [[Кипр Республикасы парламенті|Өкілдер палатасы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Қырғызстан}}
| бір палаталы
| [[Жоғарғы Кеңес (Қырғызстан)|Жоғарғы Кеңес]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Кирибати}}
| бір палаталы
| [[Жиын палатасы (Кирибати)|Жиын палатасы]]
|
|
|
|- 
| {{Байрақ|Қытай}}
| бір палаталы
| [[Бүкілқытайлық халық өкілдерінің жиналысы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Солтүстік Корея}}
| бір палаталы
| [[КХДР Жоғарғы халық жиыны|Жоғарғы халық жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Оңтүстік Корея}}
| бір палаталы
| [[Корея Республикасының Ұлттық жиналысы|Ұлттық жиын]]
| 
| 
|&gt;
|-
| {{Байрақ|Колумбия}}
| екі палаталы
| [[Колумбия конгрессі|Конгресс]]
| [[Колумбия сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Колумбия)|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Конго Республикасы}}
| екі палаталы
| [[Конго Республикасы парламенті|Парламент]]
| [[Конго Республикасы сенаті|Сенат]]
| [[Конго Республикасы Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|-
| {{Байрақ|Коморлар}}
| бір палаталы
| [[Коморлар одағы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Коста-Рика}}
| бір палаталы
| [[Коста-Рика Заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Кот-д’Ивуар}}
| екі палаталы
| [[Кот-д’Ивуар парламенті|Парламент]]
| [[Кот-д’Ивуар сенаті |Сенат]]
| [[Ұлттық жиын (Кот-д’Ивуар)|Ұлттық жиын]]
|
|-
| {{Байрақ|Куба}}
| бір палаталы
| [[Халық билігінің ұлттық ассамблеясы (Куба)|Халық билігінің ұлттық ассамблеясы]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Кувейт}}
| бір палаталы
| [[Кувейт парламенті|Мәжіліс әл-Умма]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Латвия}}
| бір палаталы
| [[Латвия Сейм|Сейм]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Лаос}}
| бір палаталы
| [[Лаос парламенті|Ұлттық ассамблея]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Лесото}}
| екі палаталы
| [[Лесото парламенті|Парламент]]
| [[Лесото сенаты|Сенат]]
| [[Ұлттық жиын (Лесото)|Ұлттық жиын]]
|
|-
| {{Байрақ|Либерия}}
| екі палаталы
| [[Либерия парламенті|Парламент]]
| [[Либерия сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Либерия)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Ливан}}
| бір палаталы
| [[Ливан парламенті|Өкілдер палатасы]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Ливия}}
| бір палаталы
| [[Ливия өкілдер палатасы|Өкілдер палатасы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Литва}}
| бір палаталы
| [[Литва Сейм|Сейм]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Лихтенштейн}}
| бір палаталы
| [[Лихтенштейн Ландтаг|Ландтаг]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Люксембург}}
| бір палаталы
| [[Люксембург депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Маврикий}}
| бір палаталы
| [[Маврикия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Мавритания}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық жиын (Мавритания)|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Мадагаскар}}
| екі палаталы
| [[Мадагаскар парламенті|Парламент]]
| [[Мадагаскар сенаты|Сенат]]
| [[Мадагаскар Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| 
|-
| {{Байрақ|Солтүстік Македония}}
| бір палаталы
| [[Солтүстік Македония жиыны|Жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Малави}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық жиын (Малави)|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Малайзия}}
| екі палаталы
| [[Малайзия парламенті|Парламент]]
| [[Ұлт Үйі (Малайзия)|Ұлт Үйі]]
| [[Халық Үйі (Малайзия)|Халық Үйі]]
|
|-
| {{Байрақ|Мали}}
| бір палаталы
| [[Мали Ұлттық жиыны|Жиын]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Мальта}}
| бір палаталы
| [[Мальта парламенті|Өкілдер палатасы]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Мальдивтер}}
| бір палаталы
| [[Мальдивтер парламенті|Парламент]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Марокко}}
| екі палаталы
| [[Марокко парламенті|Парламент]]
| [[Кеңесшілер палатасы (Марокко)|Кеңесшілер палатасы]]
| [[Өкілдер палатасы (Марокко)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Маршалл аралдары}}
| бір палаталы
| [[Маршалл аралдарының заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Мексика}}
| екі палаталы
| [[Мексика конгрессі|Одақтас конгресс]]
| [[Мексика сенаты|Сенат]]
| [[Депутаттар палатасы (Мексика)|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Мозамбик}}
| бір палаталы
| [[Республика жиыны (Мозамбик)|Республика жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Молдова}}
| бір палаталы
| [[Молдова парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Монако}}
| бір палаталы
| [[Монако Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Моңғолия}}
| бір палаталы
| [[Мемлекеттік Ұлы хурал]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Мьянма}}
| екі палаталы
| [[Одақ ассамблеясы]]
| [[Ұлттар палатасы]]
| [[Өкілдер палатасы (Мьянма)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Намибия}}
| екі палаталы
| [[Намибия парламенті|Парламент]]
| [[Намибия Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]]
| [[Намибия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Науру}}
| бір палаталы
| [[Науру парламенті|Парламент]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Непал}}
| екі палаталы
| [[Непал парламенті|Парламент]]
| [[Непал Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| [[Өкілдер палатасы (Непал)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Нигер}}
| бір палаталы
| [[Нигер Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Нигерия}}
| екі палаталы
| [[Нигерия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| [[Нигерия сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Нигерия)|Өкілдер палатасы]]
| 
|-
| {{Байрақ|Нидерланд}}
| екі палаталы
| [[Басты штаттар (Нидерланд)|Басты штаттар]]
| [[Нидерланд сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Нидерланд)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Никарагуа}}
| бір палаталы
| [[Никарагуа Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Жаңа Зеландия}}
| бір палаталы
| [[Жаңа Зеландия парламенті|Парламент]]
|
| [[Өкілдер палатасы (Жаңа Зеландия)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Норвегия}}
| бір палаталы
| [[Стортинг]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Оман}}
| бір палаталы
| [[Оман парламенті|Мәжіліс аш-Шура]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Пәкістан}}
| екі палаталы
| [[Пәкістан парламенті|Мәжіліс-е Шура]]
| [[Пәкістан сенаты|Сенат]]
| [[Пәкістан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Палау}}
| екі палаталы
| [[Палау Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]]
| [[Палау сенаты|Сенат]]
| [[Палау делегаттар палатасы|Делегаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Панама}}
| бір палаталы
| [[Панама Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Папуа — Жаңа Гвинея}}
| бір палаталы
| [[Папуа — Жаңа Гвинея Ұлттық парламенті|Ұлттық парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Парагвай}}
| екі палаталы
| [[Парагвай конгрессі|Конгресс]]
| [[Парагвай сенаты|Сенат]]
| [[Парагвай депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Перу}}
| бір палаталы
| [[Перу Республикасы конгрессі|Республика конгрессі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Польша}}
| екі палаталы
| [[Польша Ұлттық жиыны|Ұлттық ассамблея]]
| [[Польша сенаты|Сенат]]
| [[Польша Республикасы Сейм|Сейм]]
|
|-
| {{Байрақ|Португалия}}
| бір палаталы
| [[Португалия Республика ассамблеясы|Республикасы ассамблеясы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Ресей}}
| екі палаталы
| [[Ресей Федералдық жиналысы|Федералдық жиналысы]]
| [[Ресей Федерация Кеңесі]]
| [[Мемлекеттік дума]]
| 
|-
| {{Байрақ|Руанда}}
| екі палаталы
| [[Руанда парламенті|Парламент]]
| [[Руанда сенаты|Сенат]]
| [[Руанда депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Румыния}}
| екі палаталы
| [[Румыния парламенті|Парламент]]
| [[Румыния сенаты|Сенат]]
| [[Румыния депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Сальвадор}}
| бір палаталы
| [[Сальвадор Заң шығарушы ассамблеясы|Заң шығарушы ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Самоа}}
| бір палаталы
| [[Самоа фоно|Фоно]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сан-Марино}}
| бір палаталы
| [[Сан-Мариноның Үлкен және Басты кеңесі|Үлкен және Басты кеңесі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сан-Томе және Принсипи}}
| бір палаталы
| [[Сан-Томе және Принсипи Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сауд Арабиясы}}
| бір палаталы, законосовещательный
| [[Мәжіліс аш-Шура (Сауд Арабиясы)|Мәжіліс аш-Шура]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сейшель аралдары}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық ассамблея (Сейшель аралдары)|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сенегал}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық жиын (Сенегал)|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сент-Винсент және Гренадиндер}}
| бір палаталы
| [[Сент-Винсент және Гренадиндер парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сент-Китс және Невис}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық жиын (Сент-Китс және Невис)|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сент-Люсия}}
| екі палаталы
| [[Сент-Люсия парламенті|Парламент]]
| [[Сент-Люсия сенаты|Сенат]]
| [[Сент-Люсия жиын үйі|Жиын үйі]]
|
|-
| {{Байрақ|Сербия}}
| бір палаталы
| [[Сербия халық жиыны|Скупщина]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сингапур}}
| бір палаталы
| [[Сингапур парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сирия}}
| бір палаталы
| [[Сирия Халық жиыны|Халық жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Словакия}}
| бір палаталы
| [[Словакия Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Словения}}
| екі палаталы
| [[Словения парламенті|Парламент]]
| [[Словения Мемлекеттік кеңесі|Мемлекеттік кеңес]]
| [[Словения Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Соломон аралдары}}
| бір палаталы
| [[Соломон аралдары парламенті|Ұлттық парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сомали}}
| екі палаталы
| [[Сомали федералды парламенті|Федералды парламент]]
| [[Сомали сенаты|Сенат]]
| [[Сомали Адамдар үйі|Адамдар үйі]]
| 
|-
| {{Байрақ|Судан}}
| екі палаталы
| [[Судан Ұлттық заң шығарушы жиыны|Ұлттық заң шығарушы жиыны]]
| [[Судан аймақтары кеңесі|Аймақтар кеңесі]]
| [[Судан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| 
|-
| {{Байрақ|Суринам}}
| бір палаталы
| [[Суринам Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сьерра-Леоне}}
| бір палаталы
| [[Сьерра-Леоне парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Тәжікстан}}
| екі палаталы
| [[Тәжікстан Жоғарғы Жиналысы|Ұлы Мәжіліс]]
| [[Тәжікстан Ұлттық Кеңесі|Ұлттық Мәжіліс]]
| [[Тәжікстан Өкілдер палатасы|Өкілдер Мәжілісі]]
|
|-
| {{Байрақ|Тайланд}}
| екі палаталы
| [[Тайланд Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| [[Тайланд сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Тайланд)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Танзания}}
| бір палаталы
| [[Танзания Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Того}}
| бір палаталы
| [[Того Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Тонга}}
| бір палаталы
| [[Тонга Заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Тринидад және Тобаго}}
| екі палаталы
| [[Тринидад және Тобаго парламенті|Парламент]]
| [[Тринидад және Тобаго сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Тринидад және Тобаго)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Тувалу}}
| бір палаталы
| [[Тувалу парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Тунис}}
| бір палаталы
| [[Тунис Халық өкілдері жиыны|Халық өкілдері жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Түрікменстан}}
| бір палаталы
| [[Түрікменстан Халық Мәслихаты|Халық Мәслихаты]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Түркия}}
| бір палаталы
| [[Түркияның Ұлы Ұлттық жиыны|Ұлы Ұлттық жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Уганда}}
| бір палаталы
| [[Уганда парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Өзбекстан}}
| екі палаталы
| [[Олий Мәжіліс|Ұлы Мәжіліс]]
| [[Олий Мәжілісінің Сенаты|Сенат]]
| [[Олий Мәжілісінің Заң шығару палатасы|Заң шығару палата]]
|
|-
| {{Байрақ|Украина}}
| бір палаталы
| [[Верховна Рада|Жоғарғы Рада]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Уругвай}}
| екі палаталы
| [[Уругвай Басты ассамблеясы|Басты ассамблея]]
| [[Уругвай сенаты|Сенат]]
| [[Уругвай депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Фиджи}}
| бір палаталы
| [[Фиджи парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Филиппиндер}}
| екі палаталы
| [[Филиппиндер конгрессі|Конгресс]]
| [[Филиппиндер сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Филиппиндер)|Өкілдер палатасы]]
| 
|-
| {{Байрақ|Финляндия}}
| бір палаталы
| [[Эдускунта]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Микронезия Федерациялық Штаттары}}
| бір палаталы
| [[Микронезия Федерациялық Штаттары конгрессі|Конгресс]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Франция}}
| екі палаталы
| [[Франция парламенті|Парламент]]
| [[Франция сенаты|Сенат]]
| [[Франция Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| 
|-
| {{Байрақ|Хорватия}}
| бір палаталы
| [[Сабор]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Орталық Африка Республикасы}}
| бір палаталы
| [[Орталық Африка Республикасы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Чад}}
| бір палаталы
| [[Чад парламенті|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Черногория}}
| бір палаталы
| [[Черногория парламенті|Скупщина]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Чехия}}
| екі палаталы
| [[Чехия парламенті|Парламент]]
| [[Чехия сенаты|Сенат]]
| [[Чехия Республикасы Парламентінің депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Чили}}
| екі палаталы
| [[Чили Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]]
| [[Чили сенаты|Сенат]]
| [[Чили депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Швейцария}}
| екі палаталы
| [[Швейцария федералды жиыны|Федералды жиын]]
| [[Швейцария кантондары кеңесі|Кантондар кеңесі]]
| [[Швейцария Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]]
|
|-
| {{Байрақ|Швеция}}
| бір палаталы
| [[Риксдаг]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Шри-Ланка}}
| бір палаталы
| [[Шри-Ланка парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Эквадор}}
| бір палаталы
| [[Эквадор Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Экваторлық Гвинея}}
| екі палаталы
| [[Экваторлық Гвинея парламенті|Парламент]]
| [[Экваторлық Гвинея сенаты|Сенат]]
| [[Депутаттар палатасы (Экваторлық Гвинея)|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Эритрея}}
| бір палаталы
| [[Эритрея парламенті|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Эсватини}}
| екі палаталы
| [[Эсватини парламенті|Парламент]]
| [[Эсватини сенаты|Сенат]]
| [[Эсватини Жиын үйі|Жиын үйі]]
| 
|-
| {{Байрақ|Эстония}}
| бір палаталы
| [[Рийгикогу]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Эфиопия}}
| екі палаталы
| [[Эфиопия парламенті|Парламент]]
| [[Федерация кеңесі (Эфиопия)|Федерация кеңесі]]
| [[Халық өкілдері палатасы (Эфиопия)|Халық өкілдері палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Оңтүстік Африка Республикасы}}
| екі палаталы
| [[Оңтүстік Африка Республикасы парламенті|Парламент]]
| [[Аймақтардың Ұлттық кеңесі]]
| [[Оңтүстік Африка Республикасы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Оңтүстік Судан}}
| екі палаталы
| [[Оңтүстік Судан Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| [[Оңтүстік Судан аймақтары кеңесі|Аймақтар кеңесі]]
| [[Оңтүстік Суданның Ұлттық Заң шығарушы Ассамблеясы|Ұлттық Заң шығарушы ассамблея]]
|
|- 
| {{Байрақ|Ямайка}}
| екі палаталы
| [[Ямайка парламенті|Парламент]]
| [[Ямайка сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Ямайка)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Жапония}}
| екі палаталы
| [[Жапония парламенті|Коккай]]
| [[Жапония Парламентінің Кеңесшілер палатасы|Кеңесшілер палатасы]]
| [[Өкілдер палатасы (Жапония)|Өкілдер палатасы]]
|
|}</text>
      <sha1>anzd4nmrjjjc06jiixngmokqb6gs36v</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654693</id>
      <parentid>3654692</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T18:09:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3654693</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40579" sha1="ijh4f7qvjt342hbl0qk39yrtmc8na5e" xml:space="preserve">'''Парламенттер''' — белгілі бір жерге тұрақтаған, мемлекеттік құрылымдары бар, егемен, жұртшылықта тәртіп орнататын заңдары қалыптасқан, шекаралары көрші елдермен бекітілген, бір орталыққа бағындырылған, басты қаласы бар, халқының қолдауымен іс жүргізетін адамдары өрбіген, заңға қайшы келетін әрекеттерді тудырмайтын елдердегі заң шығарушы органдар. Екі не бір палаталы болады.

== Халықаралық деңгейде танылған мемлекеттердің парламенттері ==
{{Ілеспе тақырыпша}}
{| class=&quot;wikitable sortable sticky-header&quot;
|- bgcolor=&quot;#cccccc&quot;
!Мемлекет
!Түрі
!Атауы
!Жоғарғы палата
!Төменгі палата
!Сайлау жүйесі
|-
| {{Байрақ|АҚШ}}
| екі палаталы
| [[АҚШ Конгрессі|Конгресс]]
| [[АҚШ Сенаты|Сенат]]
| [[АҚШ Өкілдер палатасы|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Албания}}
| бір палаталы
| [[Албания парламенті|Кувенд]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Алжир}}
| екі палаталы
| [[Алжир парламенті|Парламент]]
| [[Ұлт кеңесі (Алжир)|Ұлт кеңесі]]
| [[Алжир Ұлттық халық ассамблеясы|Ұлттық халық жиыны]]
|
|-
| {{Байрақ|Ангола}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық ассамблея (Ангола)|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Андорра}}
| бір палаталы
| [[Андорра Генералды кеңесі|Генералды кеңесі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Антигуа және Барбуда}}
| екі палаталы
| [[Антигуа және Барбуда парламенті|Парламент]]
| [[Антигуа және Барбуда сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Антигуа және Барбуда)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Аргентина}}
| екі палаталы
| [[Аргентина Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]]
| [[Аргентина сенаты|Сенат]]
| [[Аргентина депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Армения}}
| бір палаталы
| [[Армения Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Ауғанстан}}
| бір палаталы
| [[Рахбари Шура]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Аустралия}}
| екі палаталы
| [[Аустралия парламенті|Парламент]]
| [[Сенат (Аустралия)|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Аустралия)|Өкілдер палатасы]]
| 
|-
| {{Байрақ|Аустрия}}
| екі палаталы
| [[Аустрия парламенті|Федералды жиын]]
| [[Бундесрат (Аустрия)|Бундесрат]]
| [[Аустрия Ұлттық кеңесі|Ұлтрат]]
|
|-
| {{Байрақ|Әзербайжан}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық Мәжіліс (Әзербайжан)|Милли Мәжіліс]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Біріккен Араб Әмірліктері}}
| бір палаталы
| [[Федералды ұлттық кеңес]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Багам аралдары}}
| екі палаталы
| [[Багам аралдары парламенті|Парламент]]
| [[Багам аралдары сенаты|Сенат]]
| [[Багам аралдары жиын палатасы|Жиын палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Бангладеш}}
| бір палаталы
| [[Бангладеш Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Барбадос}}
| екі палаталы
| [[Барбадос парламенті|Парламент]]
| [[Барбадос сенаты|Сенат]]
| [[Барбадос Жиын палатасы|Жиын палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Бахрейн}}
| екі палаталы
| [[Бахрейн Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| [[Мәжіліс кеңесі (Бахрейн)|Мәжіліс кеңесі]]
| [[Өкілдер кеңесі (Бахрейн)|Өкілдер кеңесі]]
|
|-
| {{Байрақ|Беларусь}}
| екі палаталы
| [[Беларусь Республикасының Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| [[Республика кеңесі (Беларусь)|Республика кеңесі]]
| [[Өкілдер палатасы (Беларусь)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Белиз}}
| екі палаталы
| [[Белиз Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| [[Сенат (Белиз)|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Белиз)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Бельгия}}
| екі палаталы
| [[Бельгия федералды парламенті|Федералды парламенті]]
| [[Бельгия сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Бельгия)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Бенин}}
| бір палаталы
| [[Бенин Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Болгария}}
| бір палаталы
| [[Болгария халық жиыны|Халық жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Боливия}}
| екі палаталы
| [[Боливия парламенті|Заң шығарушы ассамблея]]
| [[Боливия сенаторлар палатасы|Сенат]]
| [[Боливия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Босния және Герцеговина}}
| екі палаталы
| [[Босния және Герцеговина Парламенттік ассамблеясы|Парламенттік ассамблея]]
| [[Халықтар палатасы (Босния және Герцеговина)|Халықтар палатасы]]
| [[Өкілдер палатасы (Босния және Герцеговина)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Ботсвана}}
| бір палаталы
| [[Ботсвана парламенті|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Бразилия}}
| екі палаталы
| [[Бразилия Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]]
| [[Бразилия Федералды сенаты|Федералды сенаты]]
| [[Бразилия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Бруней}}
| бір палаталы
| [[Бруней парламенті|Заң шығарушы кеңес]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Буркина-Фасо}}
| бір палаталы
| [[Буркина-Фасо Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Бурунди}}
| екі палаталы
| [[Бурунди парламенті|Парламент]]
| [[Бурунди сенаты|Сенат]]
| [[Бурунди Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|-
| {{Байрақ|Бутан}}
| екі палаталы
| [[Бутан парламенті|Цонгду]]
| [[Бутан Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]]
| [[Бутан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Вануату}}
| бір палаталы
| [[Вануату парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Ватикан}}
| бір палаталы
| [[Ватикан қала-мемлекеті істері жөніндегі Папа комиссиясы|Ватикан істері жөніндегі Папа комиссиясы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Ұлыбритания}}
| екі палаталы
| [[Ұлыбритания парламенті|Парламент]]
| [[Лордтар палатасы]]
| [[Ұлыбритания Қауымдар палатасы|Қауымдар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Мажарстан}}
| бір палаталы
| [[Мемлекеттік жиын (Мажарстан)|Мемлекеттік жиын]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Венесуэла}}
| бір палаталы
| [[Венесуэла Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Шығыс Тимор}}
| бір палаталы
| [[Шығыс Тимор парламенті|Парламент]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Вьетнам}}
| бір палаталы
| [[Вьетнам Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Габон}}
| екі палаталы
| [[Габон парламенті|Парламент]]
| [[Габон сенаты|Сенат]]
| [[Габон Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| 
|-
| {{Байрақ|Гаити}}
| екі палаталы
| [[Гаити парламенті|Парламент]]
| [[Сенат (Гаити)|Сенат]]
| [[Депутаттар палатасы (Гаити)|Депутаттар палатасы]]
| 
|-
| {{Байрақ|Гайана}}
| бір палаталы
| [[Гайана Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| 
| 
| 
|-
| {{Байрақ|Гамбия}}
| бір палаталы
| [[Гамбия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Гана}}
| бір палаталы
| [[Гана парламенті|Парламент]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Гватемала}}
| бір палаталы
| [[Гватемала Республикасының Конгресі|Конгресс]]
| 
| 
| 
|-
| {{Байрақ|Гвинея}}
| бір палаталы
| [[Гвинея Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Гвинея-Бисау}}
| бір палаталы
| [[Гвинея-Бисау Ұлттық халық жиыны|Ұлттық халық жиыны]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Германия}}
| екі палаталы
| [[Федералды жиын (Германия)|Федералды жиын]]
| [[Бундесрат]]
| [[Бундестаг]]
| 
|-
| {{Байрақ|Гондурас}}
| бір палаталы
| [[Гондурас Ұлттық Конгрессі|Конгресс]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Гренада}}
| екі палаталы
| [[Гренада парламенті|Парламент]]
| [[Гренада сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Гренада)|Өкілдер палатасы]]
| 
|-
| {{Байрақ|Грекия}}
| бір палаталы
| [[Грекия парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Грузия}}
| бір палаталы
| [[Грузия парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
|-
| {{Байрақ|Дания}}
| бір палаталы
| [[Фолькетинг]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Конго Демократиялық Республикасы}}
| екі палаталы
| [[Конго ДР парламенті|Парламент]]
| [[Конго ДР сенаты|Сенат]]
| [[Конго ДР Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Джибути}}
| бір палаталы
| [[Джибути Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Доминика}}
| бір палаталы
| [[Доминика жиын палатасы|Жиын палатасы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Доминикан Республикасы}}
| екі палаталы
| [[Доминикан Республикасы парламенті|Конгресс]]
| [[Доминикан Республикасы сенаты|Сенат]]
| [[Доминикан Республикасы депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Мысыр}}
| екі палаталы
| [[Мысыр парламенті|Парламент]]
| [[Мысыр сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Мысыр)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Замбия}}
| бір палаталы
| [[Замбия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| 
| 
| 
|-
| {{Байрақ|Зимбабве}}
| екі палаталы
| [[Зимбабве парламенті|Парламент]]
| [[Зимбабве сенаті|Сенат]]
| [[Зимбабве Жиын палатасы|Жиын палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Израиль}}
| бір палаталы
| [[Кнессет]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Үндістан}}
| екі палаталы
| [[Үндістан парламенті|Сансад]]
| [[Раджия сабха]]
| [[Лок сабха]]
| 
|-
| {{Байрақ|Индонезия}}
| екі палаталы
| [[Халықтық консультативтік конгресс]]
| [[Аймақтық өкілдер кеңесі]]
| [[Халықтық өкілдер кеңесі (Индонезия)|Халықтық өкілдер кеңесі]] 
|
|-
| {{Байрақ|Иордания}}
| екі палаталы
| [[Иордания Халық жиыны|Мәжіліс]]
| [[Иордания Аяндар жиыны|Аяндар жиыны]]
| [[Өкілдер палатасы (Иордания)|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Ирак}}
| бір палаталы (уақытша)
| [[Ирак Өкілдер кеңесі|Өкілдер кеңесі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Иран}}
| бір палаталы
| [[Исламдық Мәжіліс кеңесі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Ирландия}}
| екі палаталы
| [[Ирландия парламенті|Ойряхтас]]
| [[Ирландия сенаты]]
| [[Ирландия Өкілдер палатасы|Дойл Ерен]]
|
|-
| {{Байрақ|Исландия}}
| бір палаталы
| [[Парламент Исландии|Альтинг]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Испания}}
| екі палаталы
| [[Испания Басты кортестері|Басты кортестер]]
| [[Испания сенаты|Сенат]]
| [[Депутаттар конгресі|Депутаттар конгресі]]
|
|-
| {{Байрақ|Италия}}
| екі палаталы
| [[Италия парламенті|Парламент]]
| [[Италия сенаты|Сенат]]
| [[Италия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Йемен}}
| бір палаталы
| [[Өкілдер палатасы (Йемен)|Өкілдер палатасы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Кабо-Верде}}
| бір палаталы
| [[Кабо-Верде Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Қазақстан}}
| екі палаталы
| [[Қазақстан Республикасының Парламенті|Парламент]]
| [[Қазақстан Парламентінің Сенаты|Сенат]]
| [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]]
| 
|-
| {{Байрақ|Камбоджа}}
| екі палаталы
| [[Камбоджа парламенті|Парламент]]
| [[Камбоджа сенаты|Сенат]]
| [[Камбоджа Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Камерун}}
| екі палаталы
| [[Камерун парламенті|Парламент]]
| [[Камерун сенаты|Сенат]]
| [[Камерун Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|-
| {{Байрақ|Канада}}
| екі палаталы
| [[Канада парламенті|Парламент]]
| [[Канада сенаты|Сенат]]
| [[Канада Қауымдары палатасы|Қауымдар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Катар}}
| бір палаталы
| [[Катар Мәжіліс кеңесі|Мәжіліс кеңесі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Кения}}
| екі палаталы
| [[Кения парламенті|Парламент]]
| [[Кения сенаты|Сенат]]
| [[Кения Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Кипр}}
| бір палаталы
| [[Кипр Республикасы парламенті|Өкілдер палатасы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Қырғызстан}}
| бір палаталы
| [[Жоғарғы Кеңес (Қырғызстан)|Жоғарғы Кеңес]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Кирибати}}
| бір палаталы
| [[Жиын палатасы (Кирибати)|Жиын палатасы]]
|
|
|
|- 
| {{Байрақ|Қытай}}
| бір палаталы
| [[Бүкілқытайлық халық өкілдерінің жиналысы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Солтүстік Корея}}
| бір палаталы
| [[КХДР Жоғарғы халық жиыны|Жоғарғы халық жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Оңтүстік Корея}}
| бір палаталы
| [[Корея Республикасының Ұлттық жиналысы|Ұлттық жиын]]
| 
| 
|&gt;
|-
| {{Байрақ|Колумбия}}
| екі палаталы
| [[Колумбия конгрессі|Конгресс]]
| [[Колумбия сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Колумбия)|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Конго Республикасы}}
| екі палаталы
| [[Конго Республикасы парламенті|Парламент]]
| [[Конго Республикасы сенаті|Сенат]]
| [[Конго Республикасы Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|-
| {{Байрақ|Коморлар}}
| бір палаталы
| [[Коморлар одағы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Коста-Рика}}
| бір палаталы
| [[Коста-Рика Заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Кот-д’Ивуар}}
| екі палаталы
| [[Кот-д’Ивуар парламенті|Парламент]]
| [[Кот-д’Ивуар сенаті |Сенат]]
| [[Ұлттық жиын (Кот-д’Ивуар)|Ұлттық жиын]]
|
|-
| {{Байрақ|Куба}}
| бір палаталы
| [[Халық билігінің ұлттық ассамблеясы (Куба)|Халық билігінің ұлттық ассамблеясы]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Кувейт}}
| бір палаталы
| [[Кувейт парламенті|Мәжіліс әл-Умма]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Латвия}}
| бір палаталы
| [[Латвия Сейм|Сейм]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Лаос}}
| бір палаталы
| [[Лаос парламенті|Ұлттық ассамблея]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Лесото}}
| екі палаталы
| [[Лесото парламенті|Парламент]]
| [[Лесото сенаты|Сенат]]
| [[Ұлттық жиын (Лесото)|Ұлттық жиын]]
|
|-
| {{Байрақ|Либерия}}
| екі палаталы
| [[Либерия парламенті|Парламент]]
| [[Либерия сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Либерия)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Ливан}}
| бір палаталы
| [[Ливан парламенті|Өкілдер палатасы]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Ливия}}
| бір палаталы
| [[Ливия өкілдер палатасы|Өкілдер палатасы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Литва}}
| бір палаталы
| [[Литва Сейм|Сейм]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Лихтенштейн}}
| бір палаталы
| [[Лихтенштейн Ландтаг|Ландтаг]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Люксембург}}
| бір палаталы
| [[Люксембург депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Маврикий}}
| бір палаталы
| [[Маврикия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Мавритания}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық жиын (Мавритания)|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Мадагаскар}}
| екі палаталы
| [[Мадагаскар парламенті|Парламент]]
| [[Мадагаскар сенаты|Сенат]]
| [[Мадагаскар Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| 
|-
| {{Байрақ|Солтүстік Македония}}
| бір палаталы
| [[Солтүстік Македония жиыны|Жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Малави}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық жиын (Малави)|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Малайзия}}
| екі палаталы
| [[Малайзия парламенті|Парламент]]
| [[Ұлт Үйі (Малайзия)|Ұлт Үйі]]
| [[Халық Үйі (Малайзия)|Халық Үйі]]
|
|-
| {{Байрақ|Мали}}
| бір палаталы
| [[Мали Ұлттық жиыны|Жиын]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Мальта}}
| бір палаталы
| [[Мальта парламенті|Өкілдер палатасы]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Мальдивтер}}
| бір палаталы
| [[Мальдивтер парламенті|Парламент]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Марокко}}
| екі палаталы
| [[Марокко парламенті|Парламент]]
| [[Кеңесшілер палатасы (Марокко)|Кеңесшілер палатасы]]
| [[Өкілдер палатасы (Марокко)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Маршалл аралдары}}
| бір палаталы
| [[Маршалл аралдарының заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Мексика}}
| екі палаталы
| [[Мексика конгрессі|Одақтас конгресс]]
| [[Мексика сенаты|Сенат]]
| [[Депутаттар палатасы (Мексика)|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Мозамбик}}
| бір палаталы
| [[Республика жиыны (Мозамбик)|Республика жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Молдова}}
| бір палаталы
| [[Молдова парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Монако}}
| бір палаталы
| [[Монако Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Моңғолия}}
| бір палаталы
| [[Мемлекеттік Ұлы хурал]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Мьянма}}
| екі палаталы
| [[Одақ ассамблеясы]]
| [[Ұлттар палатасы]]
| [[Өкілдер палатасы (Мьянма)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Намибия}}
| екі палаталы
| [[Намибия парламенті|Парламент]]
| [[Намибия Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]]
| [[Намибия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Науру}}
| бір палаталы
| [[Науру парламенті|Парламент]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Непал}}
| екі палаталы
| [[Непал парламенті|Парламент]]
| [[Непал Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| [[Өкілдер палатасы (Непал)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Нигер}}
| бір палаталы
| [[Нигер Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Нигерия}}
| екі палаталы
| [[Нигерия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| [[Нигерия сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Нигерия)|Өкілдер палатасы]]
| 
|-
| {{Байрақ|Нидерланд}}
| екі палаталы
| [[Басты штаттар (Нидерланд)|Басты штаттар]]
| [[Нидерланд сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Нидерланд)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Никарагуа}}
| бір палаталы
| [[Никарагуа Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Жаңа Зеландия}}
| бір палаталы
| [[Жаңа Зеландия парламенті|Парламент]]
|
| [[Өкілдер палатасы (Жаңа Зеландия)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Норвегия}}
| бір палаталы
| [[Стортинг]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Оман}}
| бір палаталы
| [[Оман парламенті|Мәжіліс аш-Шура]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Пәкістан}}
| екі палаталы
| [[Пәкістан парламенті|Мәжіліс-е Шура]]
| [[Пәкістан сенаты|Сенат]]
| [[Пәкістан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Палау}}
| екі палаталы
| [[Палау Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]]
| [[Палау сенаты|Сенат]]
| [[Палау делегаттар палатасы|Делегаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Панама}}
| бір палаталы
| [[Панама Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Папуа — Жаңа Гвинея}}
| бір палаталы
| [[Папуа — Жаңа Гвинея Ұлттық парламенті|Ұлттық парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Парагвай}}
| екі палаталы
| [[Парагвай конгрессі|Конгресс]]
| [[Парагвай сенаты|Сенат]]
| [[Парагвай депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Перу}}
| бір палаталы
| [[Перу Республикасы конгрессі|Республика конгрессі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Польша}}
| екі палаталы
| [[Польша Ұлттық жиыны|Ұлттық ассамблея]]
| [[Польша сенаты|Сенат]]
| [[Польша Республикасы Сейм|Сейм]]
|
|-
| {{Байрақ|Португалия}}
| бір палаталы
| [[Португалия Республика ассамблеясы|Республикасы ассамблеясы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Ресей}}
| екі палаталы
| [[Ресей Федералдық жиналысы|Федералдық жиналысы]]
| [[Ресей Федерация Кеңесі]]
| [[Мемлекеттік дума]]
| 
|-
| {{Байрақ|Руанда}}
| екі палаталы
| [[Руанда парламенті|Парламент]]
| [[Руанда сенаты|Сенат]]
| [[Руанда депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Румыния}}
| екі палаталы
| [[Румыния парламенті|Парламент]]
| [[Румыния сенаты|Сенат]]
| [[Румыния депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Сальвадор}}
| бір палаталы
| [[Сальвадор Заң шығарушы ассамблеясы|Заң шығарушы ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Самоа}}
| бір палаталы
| [[Самоа фоно|Фоно]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сан-Марино}}
| бір палаталы
| [[Сан-Мариноның Үлкен және Басты кеңесі|Үлкен және Басты кеңесі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сан-Томе және Принсипи}}
| бір палаталы
| [[Сан-Томе және Принсипи Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сауд Арабиясы}}
| бір палаталы, законосовещательный
| [[Мәжіліс аш-Шура (Сауд Арабиясы)|Мәжіліс аш-Шура]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сейшель аралдары}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық ассамблея (Сейшель аралдары)|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сенегал}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық жиын (Сенегал)|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сент-Винсент және Гренадиндер}}
| бір палаталы
| [[Сент-Винсент және Гренадиндер парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сент-Китс және Невис}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық жиын (Сент-Китс және Невис)|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сент-Люсия}}
| екі палаталы
| [[Сент-Люсия парламенті|Парламент]]
| [[Сент-Люсия сенаты|Сенат]]
| [[Сент-Люсия жиын үйі|Жиын үйі]]
|
|-
| {{Байрақ|Сербия}}
| бір палаталы
| [[Сербия халық жиыны|Скупщина]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сингапур}}
| бір палаталы
| [[Сингапур парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сирия}}
| бір палаталы
| [[Сирия Халық жиыны|Халық жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Словакия}}
| бір палаталы
| [[Словакия Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Словения}}
| екі палаталы
| [[Словения парламенті|Парламент]]
| [[Словения Мемлекеттік кеңесі|Мемлекеттік кеңес]]
| [[Словения Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Соломон аралдары}}
| бір палаталы
| [[Соломон аралдары парламенті|Ұлттық парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сомали}}
| екі палаталы
| [[Сомали федералды парламенті|Федералды парламент]]
| [[Сомали сенаты|Сенат]]
| [[Сомали Адамдар үйі|Адамдар үйі]]
| 
|-
| {{Байрақ|Судан}}
| екі палаталы
| [[Судан Ұлттық заң шығарушы жиыны|Ұлттық заң шығарушы жиыны]]
| [[Судан аймақтары кеңесі|Аймақтар кеңесі]]
| [[Судан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| 
|-
| {{Байрақ|Суринам}}
| бір палаталы
| [[Суринам Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сьерра-Леоне}}
| бір палаталы
| [[Сьерра-Леоне парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Тәжікстан}}
| екі палаталы
| [[Тәжікстан Жоғарғы Жиналысы|Ұлы Мәжіліс]]
| [[Тәжікстан Ұлттық Кеңесі|Ұлттық Мәжіліс]]
| [[Тәжікстан Өкілдер палатасы|Өкілдер Мәжілісі]]
|
|-
| {{Байрақ|Тайланд}}
| екі палаталы
| [[Тайланд Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| [[Тайланд сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Тайланд)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Танзания}}
| бір палаталы
| [[Танзания Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Того}}
| бір палаталы
| [[Того Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Тонга}}
| бір палаталы
| [[Тонга Заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Тринидад және Тобаго}}
| екі палаталы
| [[Тринидад және Тобаго парламенті|Парламент]]
| [[Тринидад және Тобаго сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Тринидад және Тобаго)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Тувалу}}
| бір палаталы
| [[Тувалу парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Тунис}}
| бір палаталы
| [[Тунис Халық өкілдері жиыны|Халық өкілдері жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Түрікменстан}}
| бір палаталы
| [[Түрікменстан Халық Мәслихаты|Халық Мәслихаты]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Түркия}}
| бір палаталы
| [[Түркияның Ұлы Ұлттық жиыны|Ұлы Ұлттық жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Уганда}}
| бір палаталы
| [[Уганда парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Өзбекстан}}
| екі палаталы
| [[Олий Мәжіліс|Ұлы Мәжіліс]]
| [[Олий Мәжілісінің Сенаты|Сенат]]
| [[Олий Мәжілісінің Заң шығару палатасы|Заң шығару палата]]
|
|-
| {{Байрақ|Украина}}
| бір палаталы
| [[Верховна Рада|Жоғарғы Рада]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Уругвай}}
| екі палаталы
| [[Уругвай Басты ассамблеясы|Басты ассамблея]]
| [[Уругвай сенаты|Сенат]]
| [[Уругвай депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Фиджи}}
| бір палаталы
| [[Фиджи парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Филиппиндер}}
| екі палаталы
| [[Филиппиндер конгрессі|Конгресс]]
| [[Филиппиндер сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Филиппиндер)|Өкілдер палатасы]]
| 
|-
| {{Байрақ|Финляндия}}
| бір палаталы
| [[Эдускунта]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Микронезия Федерациялық Штаттары}}
| бір палаталы
| [[Микронезия Федерациялық Штаттары конгрессі|Конгресс]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Франция}}
| екі палаталы
| [[Франция парламенті|Парламент]]
| [[Франция сенаты|Сенат]]
| [[Франция Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| 
|-
| {{Байрақ|Хорватия}}
| бір палаталы
| [[Сабор]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Орталық Африка Республикасы}}
| бір палаталы
| [[Орталық Африка Республикасы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Чад}}
| бір палаталы
| [[Чад парламенті|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Черногория}}
| бір палаталы
| [[Черногория парламенті|Скупщина]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Чехия}}
| екі палаталы
| [[Чехия парламенті|Парламент]]
| [[Чехия сенаты|Сенат]]
| [[Чехия Республикасы Парламентінің депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Чили}}
| екі палаталы
| [[Чили Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]]
| [[Чили сенаты|Сенат]]
| [[Чили депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Швейцария}}
| екі палаталы
| [[Швейцария федералды жиыны|Федералды жиын]]
| [[Швейцария кантондары кеңесі|Кантондар кеңесі]]
| [[Швейцария Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]]
|
|-
| {{Байрақ|Швеция}}
| бір палаталы
| [[Риксдаг]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Шри-Ланка}}
| бір палаталы
| [[Шри-Ланка парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Эквадор}}
| бір палаталы
| [[Эквадор Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Экваторлық Гвинея}}
| екі палаталы
| [[Экваторлық Гвинея парламенті|Парламент]]
| [[Экваторлық Гвинея сенаты|Сенат]]
| [[Депутаттар палатасы (Экваторлық Гвинея)|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Эритрея}}
| бір палаталы
| [[Эритрея парламенті|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Эсватини}}
| екі палаталы
| [[Эсватини парламенті|Парламент]]
| [[Эсватини сенаты|Сенат]]
| [[Эсватини Жиын үйі|Жиын үйі]]
| 
|-
| {{Байрақ|Эстония}}
| бір палаталы
| [[Рийгикогу]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Эфиопия}}
| екі палаталы
| [[Эфиопия парламенті|Парламент]]
| [[Федерация кеңесі (Эфиопия)|Федерация кеңесі]]
| [[Халық өкілдері палатасы (Эфиопия)|Халық өкілдері палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Оңтүстік Африка Республикасы}}
| екі палаталы
| [[Оңтүстік Африка Республикасы парламенті|Парламент]]
| [[Аймақтардың Ұлттық кеңесі]]
| [[Оңтүстік Африка Республикасы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Оңтүстік Судан}}
| екі палаталы
| [[Оңтүстік Судан Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| [[Оңтүстік Судан аймақтары кеңесі|Аймақтар кеңесі]]
| [[Оңтүстік Суданның Ұлттық Заң шығарушы Ассамблеясы|Ұлттық Заң шығарушы ассамблея]]
|
|- 
| {{Байрақ|Ямайка}}
| екі палаталы
| [[Ямайка парламенті|Парламент]]
| [[Ямайка сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Ямайка)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Жапония}}
| екі палаталы
| [[Жапония парламенті|Коккай]]
| [[Жапония Парламентінің Кеңесшілер палатасы|Кеңесшілер палатасы]]
| [[Өкілдер палатасы (Жапония)|Өкілдер палатасы]]
|
|}</text>
      <sha1>ijh4f7qvjt342hbl0qk39yrtmc8na5e</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654713</id>
      <parentid>3654693</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T18:27:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3654713</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40641" sha1="6wkbgosxp4v3qoj0ci2zbuhbu3yeh5a" xml:space="preserve">'''Парламенттер''' — белгілі бір жерге тұрақтаған, мемлекеттік құрылымдары бар, егемен, жұртшылықта тәртіп орнататын заңдары қалыптасқан, шекаралары көрші елдермен бекітілген, бір орталыққа бағындырылған, басты қаласы бар, халқының қолдауымен іс жүргізетін адамдары өрбіген, заңға қайшы келетін әрекеттерді тудырмайтын елдердегі заң шығарушы органдар. Екі не бір палаталы болады.


{{ПозКарта Украина Ровно облысы}}

== Халықаралық деңгейде танылған мемлекеттердің парламенттері ==
{{Ілеспе тақырыпша}}
{| class=&quot;wikitable sortable sticky-header&quot;
|- bgcolor=&quot;#cccccc&quot;
!Мемлекет
!Түрі
!Атауы
!Жоғарғы палата
!Төменгі палата
!Сайлау жүйесі
|-
| {{Байрақ|АҚШ}}
| екі палаталы
| [[АҚШ Конгрессі|Конгресс]]
| [[АҚШ Сенаты|Сенат]]
| [[АҚШ Өкілдер палатасы|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Албания}}
| бір палаталы
| [[Албания парламенті|Кувенд]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Алжир}}
| екі палаталы
| [[Алжир парламенті|Парламент]]
| [[Ұлт кеңесі (Алжир)|Ұлт кеңесі]]
| [[Алжир Ұлттық халық ассамблеясы|Ұлттық халық жиыны]]
|
|-
| {{Байрақ|Ангола}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық ассамблея (Ангола)|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Андорра}}
| бір палаталы
| [[Андорра Генералды кеңесі|Генералды кеңесі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Антигуа және Барбуда}}
| екі палаталы
| [[Антигуа және Барбуда парламенті|Парламент]]
| [[Антигуа және Барбуда сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Антигуа және Барбуда)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Аргентина}}
| екі палаталы
| [[Аргентина Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]]
| [[Аргентина сенаты|Сенат]]
| [[Аргентина депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Армения}}
| бір палаталы
| [[Армения Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Ауғанстан}}
| бір палаталы
| [[Рахбари Шура]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Аустралия}}
| екі палаталы
| [[Аустралия парламенті|Парламент]]
| [[Сенат (Аустралия)|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Аустралия)|Өкілдер палатасы]]
| 
|-
| {{Байрақ|Аустрия}}
| екі палаталы
| [[Аустрия парламенті|Федералды жиын]]
| [[Бундесрат (Аустрия)|Бундесрат]]
| [[Аустрия Ұлттық кеңесі|Ұлтрат]]
|
|-
| {{Байрақ|Әзербайжан}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық Мәжіліс (Әзербайжан)|Милли Мәжіліс]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Біріккен Араб Әмірліктері}}
| бір палаталы
| [[Федералды ұлттық кеңес]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Багам аралдары}}
| екі палаталы
| [[Багам аралдары парламенті|Парламент]]
| [[Багам аралдары сенаты|Сенат]]
| [[Багам аралдары жиын палатасы|Жиын палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Бангладеш}}
| бір палаталы
| [[Бангладеш Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Барбадос}}
| екі палаталы
| [[Барбадос парламенті|Парламент]]
| [[Барбадос сенаты|Сенат]]
| [[Барбадос Жиын палатасы|Жиын палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Бахрейн}}
| екі палаталы
| [[Бахрейн Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| [[Мәжіліс кеңесі (Бахрейн)|Мәжіліс кеңесі]]
| [[Өкілдер кеңесі (Бахрейн)|Өкілдер кеңесі]]
|
|-
| {{Байрақ|Беларусь}}
| екі палаталы
| [[Беларусь Республикасының Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| [[Республика кеңесі (Беларусь)|Республика кеңесі]]
| [[Өкілдер палатасы (Беларусь)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Белиз}}
| екі палаталы
| [[Белиз Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| [[Сенат (Белиз)|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Белиз)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Бельгия}}
| екі палаталы
| [[Бельгия федералды парламенті|Федералды парламенті]]
| [[Бельгия сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Бельгия)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Бенин}}
| бір палаталы
| [[Бенин Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Болгария}}
| бір палаталы
| [[Болгария халық жиыны|Халық жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Боливия}}
| екі палаталы
| [[Боливия парламенті|Заң шығарушы ассамблея]]
| [[Боливия сенаторлар палатасы|Сенат]]
| [[Боливия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Босния және Герцеговина}}
| екі палаталы
| [[Босния және Герцеговина Парламенттік ассамблеясы|Парламенттік ассамблея]]
| [[Халықтар палатасы (Босния және Герцеговина)|Халықтар палатасы]]
| [[Өкілдер палатасы (Босния және Герцеговина)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Ботсвана}}
| бір палаталы
| [[Ботсвана парламенті|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Бразилия}}
| екі палаталы
| [[Бразилия Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]]
| [[Бразилия Федералды сенаты|Федералды сенаты]]
| [[Бразилия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Бруней}}
| бір палаталы
| [[Бруней парламенті|Заң шығарушы кеңес]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Буркина-Фасо}}
| бір палаталы
| [[Буркина-Фасо Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Бурунди}}
| екі палаталы
| [[Бурунди парламенті|Парламент]]
| [[Бурунди сенаты|Сенат]]
| [[Бурунди Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|-
| {{Байрақ|Бутан}}
| екі палаталы
| [[Бутан парламенті|Цонгду]]
| [[Бутан Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]]
| [[Бутан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Вануату}}
| бір палаталы
| [[Вануату парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Ватикан}}
| бір палаталы
| [[Ватикан қала-мемлекеті істері жөніндегі Папа комиссиясы|Ватикан істері жөніндегі Папа комиссиясы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Ұлыбритания}}
| екі палаталы
| [[Ұлыбритания парламенті|Парламент]]
| [[Лордтар палатасы]]
| [[Ұлыбритания Қауымдар палатасы|Қауымдар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Мажарстан}}
| бір палаталы
| [[Мемлекеттік жиын (Мажарстан)|Мемлекеттік жиын]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Венесуэла}}
| бір палаталы
| [[Венесуэла Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Шығыс Тимор}}
| бір палаталы
| [[Шығыс Тимор парламенті|Парламент]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Вьетнам}}
| бір палаталы
| [[Вьетнам Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Габон}}
| екі палаталы
| [[Габон парламенті|Парламент]]
| [[Габон сенаты|Сенат]]
| [[Габон Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| 
|-
| {{Байрақ|Гаити}}
| екі палаталы
| [[Гаити парламенті|Парламент]]
| [[Сенат (Гаити)|Сенат]]
| [[Депутаттар палатасы (Гаити)|Депутаттар палатасы]]
| 
|-
| {{Байрақ|Гайана}}
| бір палаталы
| [[Гайана Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| 
| 
| 
|-
| {{Байрақ|Гамбия}}
| бір палаталы
| [[Гамбия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Гана}}
| бір палаталы
| [[Гана парламенті|Парламент]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Гватемала}}
| бір палаталы
| [[Гватемала Республикасының Конгресі|Конгресс]]
| 
| 
| 
|-
| {{Байрақ|Гвинея}}
| бір палаталы
| [[Гвинея Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Гвинея-Бисау}}
| бір палаталы
| [[Гвинея-Бисау Ұлттық халық жиыны|Ұлттық халық жиыны]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Германия}}
| екі палаталы
| [[Федералды жиын (Германия)|Федералды жиын]]
| [[Бундесрат]]
| [[Бундестаг]]
| 
|-
| {{Байрақ|Гондурас}}
| бір палаталы
| [[Гондурас Ұлттық Конгрессі|Конгресс]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Гренада}}
| екі палаталы
| [[Гренада парламенті|Парламент]]
| [[Гренада сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Гренада)|Өкілдер палатасы]]
| 
|-
| {{Байрақ|Грекия}}
| бір палаталы
| [[Грекия парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Грузия}}
| бір палаталы
| [[Грузия парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
|-
| {{Байрақ|Дания}}
| бір палаталы
| [[Фолькетинг]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Конго Демократиялық Республикасы}}
| екі палаталы
| [[Конго ДР парламенті|Парламент]]
| [[Конго ДР сенаты|Сенат]]
| [[Конго ДР Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Джибути}}
| бір палаталы
| [[Джибути Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Доминика}}
| бір палаталы
| [[Доминика жиын палатасы|Жиын палатасы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Доминикан Республикасы}}
| екі палаталы
| [[Доминикан Республикасы парламенті|Конгресс]]
| [[Доминикан Республикасы сенаты|Сенат]]
| [[Доминикан Республикасы депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Мысыр}}
| екі палаталы
| [[Мысыр парламенті|Парламент]]
| [[Мысыр сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Мысыр)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Замбия}}
| бір палаталы
| [[Замбия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| 
| 
| 
|-
| {{Байрақ|Зимбабве}}
| екі палаталы
| [[Зимбабве парламенті|Парламент]]
| [[Зимбабве сенаті|Сенат]]
| [[Зимбабве Жиын палатасы|Жиын палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Израиль}}
| бір палаталы
| [[Кнессет]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Үндістан}}
| екі палаталы
| [[Үндістан парламенті|Сансад]]
| [[Раджия сабха]]
| [[Лок сабха]]
| 
|-
| {{Байрақ|Индонезия}}
| екі палаталы
| [[Халықтық консультативтік конгресс]]
| [[Аймақтық өкілдер кеңесі]]
| [[Халықтық өкілдер кеңесі (Индонезия)|Халықтық өкілдер кеңесі]] 
|
|-
| {{Байрақ|Иордания}}
| екі палаталы
| [[Иордания Халық жиыны|Мәжіліс]]
| [[Иордания Аяндар жиыны|Аяндар жиыны]]
| [[Өкілдер палатасы (Иордания)|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Ирак}}
| бір палаталы (уақытша)
| [[Ирак Өкілдер кеңесі|Өкілдер кеңесі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Иран}}
| бір палаталы
| [[Исламдық Мәжіліс кеңесі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Ирландия}}
| екі палаталы
| [[Ирландия парламенті|Ойряхтас]]
| [[Ирландия сенаты]]
| [[Ирландия Өкілдер палатасы|Дойл Ерен]]
|
|-
| {{Байрақ|Исландия}}
| бір палаталы
| [[Парламент Исландии|Альтинг]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Испания}}
| екі палаталы
| [[Испания Басты кортестері|Басты кортестер]]
| [[Испания сенаты|Сенат]]
| [[Депутаттар конгресі|Депутаттар конгресі]]
|
|-
| {{Байрақ|Италия}}
| екі палаталы
| [[Италия парламенті|Парламент]]
| [[Италия сенаты|Сенат]]
| [[Италия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Йемен}}
| бір палаталы
| [[Өкілдер палатасы (Йемен)|Өкілдер палатасы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Кабо-Верде}}
| бір палаталы
| [[Кабо-Верде Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Қазақстан}}
| екі палаталы
| [[Қазақстан Республикасының Парламенті|Парламент]]
| [[Қазақстан Парламентінің Сенаты|Сенат]]
| [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]]
| 
|-
| {{Байрақ|Камбоджа}}
| екі палаталы
| [[Камбоджа парламенті|Парламент]]
| [[Камбоджа сенаты|Сенат]]
| [[Камбоджа Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Камерун}}
| екі палаталы
| [[Камерун парламенті|Парламент]]
| [[Камерун сенаты|Сенат]]
| [[Камерун Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|-
| {{Байрақ|Канада}}
| екі палаталы
| [[Канада парламенті|Парламент]]
| [[Канада сенаты|Сенат]]
| [[Канада Қауымдары палатасы|Қауымдар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Катар}}
| бір палаталы
| [[Катар Мәжіліс кеңесі|Мәжіліс кеңесі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Кения}}
| екі палаталы
| [[Кения парламенті|Парламент]]
| [[Кения сенаты|Сенат]]
| [[Кения Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Кипр}}
| бір палаталы
| [[Кипр Республикасы парламенті|Өкілдер палатасы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Қырғызстан}}
| бір палаталы
| [[Жоғарғы Кеңес (Қырғызстан)|Жоғарғы Кеңес]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Кирибати}}
| бір палаталы
| [[Жиын палатасы (Кирибати)|Жиын палатасы]]
|
|
|
|- 
| {{Байрақ|Қытай}}
| бір палаталы
| [[Бүкілқытайлық халық өкілдерінің жиналысы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Солтүстік Корея}}
| бір палаталы
| [[КХДР Жоғарғы халық жиыны|Жоғарғы халық жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Оңтүстік Корея}}
| бір палаталы
| [[Корея Республикасының Ұлттық жиналысы|Ұлттық жиын]]
| 
| 
|&gt;
|-
| {{Байрақ|Колумбия}}
| екі палаталы
| [[Колумбия конгрессі|Конгресс]]
| [[Колумбия сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Колумбия)|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Конго Республикасы}}
| екі палаталы
| [[Конго Республикасы парламенті|Парламент]]
| [[Конго Республикасы сенаті|Сенат]]
| [[Конго Республикасы Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|-
| {{Байрақ|Коморлар}}
| бір палаталы
| [[Коморлар одағы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Коста-Рика}}
| бір палаталы
| [[Коста-Рика Заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Кот-д’Ивуар}}
| екі палаталы
| [[Кот-д’Ивуар парламенті|Парламент]]
| [[Кот-д’Ивуар сенаті |Сенат]]
| [[Ұлттық жиын (Кот-д’Ивуар)|Ұлттық жиын]]
|
|-
| {{Байрақ|Куба}}
| бір палаталы
| [[Халық билігінің ұлттық ассамблеясы (Куба)|Халық билігінің ұлттық ассамблеясы]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Кувейт}}
| бір палаталы
| [[Кувейт парламенті|Мәжіліс әл-Умма]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Латвия}}
| бір палаталы
| [[Латвия Сейм|Сейм]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Лаос}}
| бір палаталы
| [[Лаос парламенті|Ұлттық ассамблея]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Лесото}}
| екі палаталы
| [[Лесото парламенті|Парламент]]
| [[Лесото сенаты|Сенат]]
| [[Ұлттық жиын (Лесото)|Ұлттық жиын]]
|
|-
| {{Байрақ|Либерия}}
| екі палаталы
| [[Либерия парламенті|Парламент]]
| [[Либерия сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Либерия)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Ливан}}
| бір палаталы
| [[Ливан парламенті|Өкілдер палатасы]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Ливия}}
| бір палаталы
| [[Ливия өкілдер палатасы|Өкілдер палатасы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Литва}}
| бір палаталы
| [[Литва Сейм|Сейм]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Лихтенштейн}}
| бір палаталы
| [[Лихтенштейн Ландтаг|Ландтаг]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Люксембург}}
| бір палаталы
| [[Люксембург депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Маврикий}}
| бір палаталы
| [[Маврикия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Мавритания}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық жиын (Мавритания)|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Мадагаскар}}
| екі палаталы
| [[Мадагаскар парламенті|Парламент]]
| [[Мадагаскар сенаты|Сенат]]
| [[Мадагаскар Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| 
|-
| {{Байрақ|Солтүстік Македония}}
| бір палаталы
| [[Солтүстік Македония жиыны|Жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Малави}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық жиын (Малави)|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Малайзия}}
| екі палаталы
| [[Малайзия парламенті|Парламент]]
| [[Ұлт Үйі (Малайзия)|Ұлт Үйі]]
| [[Халық Үйі (Малайзия)|Халық Үйі]]
|
|-
| {{Байрақ|Мали}}
| бір палаталы
| [[Мали Ұлттық жиыны|Жиын]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Мальта}}
| бір палаталы
| [[Мальта парламенті|Өкілдер палатасы]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Мальдивтер}}
| бір палаталы
| [[Мальдивтер парламенті|Парламент]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Марокко}}
| екі палаталы
| [[Марокко парламенті|Парламент]]
| [[Кеңесшілер палатасы (Марокко)|Кеңесшілер палатасы]]
| [[Өкілдер палатасы (Марокко)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Маршалл аралдары}}
| бір палаталы
| [[Маршалл аралдарының заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Мексика}}
| екі палаталы
| [[Мексика конгрессі|Одақтас конгресс]]
| [[Мексика сенаты|Сенат]]
| [[Депутаттар палатасы (Мексика)|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Мозамбик}}
| бір палаталы
| [[Республика жиыны (Мозамбик)|Республика жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Молдова}}
| бір палаталы
| [[Молдова парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Монако}}
| бір палаталы
| [[Монако Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Моңғолия}}
| бір палаталы
| [[Мемлекеттік Ұлы хурал]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Мьянма}}
| екі палаталы
| [[Одақ ассамблеясы]]
| [[Ұлттар палатасы]]
| [[Өкілдер палатасы (Мьянма)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Намибия}}
| екі палаталы
| [[Намибия парламенті|Парламент]]
| [[Намибия Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]]
| [[Намибия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Науру}}
| бір палаталы
| [[Науру парламенті|Парламент]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Непал}}
| екі палаталы
| [[Непал парламенті|Парламент]]
| [[Непал Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| [[Өкілдер палатасы (Непал)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Нигер}}
| бір палаталы
| [[Нигер Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Нигерия}}
| екі палаталы
| [[Нигерия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| [[Нигерия сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Нигерия)|Өкілдер палатасы]]
| 
|-
| {{Байрақ|Нидерланд}}
| екі палаталы
| [[Басты штаттар (Нидерланд)|Басты штаттар]]
| [[Нидерланд сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Нидерланд)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Никарагуа}}
| бір палаталы
| [[Никарагуа Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Жаңа Зеландия}}
| бір палаталы
| [[Жаңа Зеландия парламенті|Парламент]]
|
| [[Өкілдер палатасы (Жаңа Зеландия)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Норвегия}}
| бір палаталы
| [[Стортинг]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Оман}}
| бір палаталы
| [[Оман парламенті|Мәжіліс аш-Шура]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Пәкістан}}
| екі палаталы
| [[Пәкістан парламенті|Мәжіліс-е Шура]]
| [[Пәкістан сенаты|Сенат]]
| [[Пәкістан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Палау}}
| екі палаталы
| [[Палау Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]]
| [[Палау сенаты|Сенат]]
| [[Палау делегаттар палатасы|Делегаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Панама}}
| бір палаталы
| [[Панама Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Папуа — Жаңа Гвинея}}
| бір палаталы
| [[Папуа — Жаңа Гвинея Ұлттық парламенті|Ұлттық парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Парагвай}}
| екі палаталы
| [[Парагвай конгрессі|Конгресс]]
| [[Парагвай сенаты|Сенат]]
| [[Парагвай депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Перу}}
| бір палаталы
| [[Перу Республикасы конгрессі|Республика конгрессі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Польша}}
| екі палаталы
| [[Польша Ұлттық жиыны|Ұлттық ассамблея]]
| [[Польша сенаты|Сенат]]
| [[Польша Республикасы Сейм|Сейм]]
|
|-
| {{Байрақ|Португалия}}
| бір палаталы
| [[Португалия Республика ассамблеясы|Республикасы ассамблеясы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Ресей}}
| екі палаталы
| [[Ресей Федералдық жиналысы|Федералдық жиналысы]]
| [[Ресей Федерация Кеңесі]]
| [[Мемлекеттік дума]]
| 
|-
| {{Байрақ|Руанда}}
| екі палаталы
| [[Руанда парламенті|Парламент]]
| [[Руанда сенаты|Сенат]]
| [[Руанда депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Румыния}}
| екі палаталы
| [[Румыния парламенті|Парламент]]
| [[Румыния сенаты|Сенат]]
| [[Румыния депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Сальвадор}}
| бір палаталы
| [[Сальвадор Заң шығарушы ассамблеясы|Заң шығарушы ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Самоа}}
| бір палаталы
| [[Самоа фоно|Фоно]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сан-Марино}}
| бір палаталы
| [[Сан-Мариноның Үлкен және Басты кеңесі|Үлкен және Басты кеңесі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сан-Томе және Принсипи}}
| бір палаталы
| [[Сан-Томе және Принсипи Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сауд Арабиясы}}
| бір палаталы, законосовещательный
| [[Мәжіліс аш-Шура (Сауд Арабиясы)|Мәжіліс аш-Шура]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сейшель аралдары}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық ассамблея (Сейшель аралдары)|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сенегал}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық жиын (Сенегал)|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сент-Винсент және Гренадиндер}}
| бір палаталы
| [[Сент-Винсент және Гренадиндер парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сент-Китс және Невис}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық жиын (Сент-Китс және Невис)|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сент-Люсия}}
| екі палаталы
| [[Сент-Люсия парламенті|Парламент]]
| [[Сент-Люсия сенаты|Сенат]]
| [[Сент-Люсия жиын үйі|Жиын үйі]]
|
|-
| {{Байрақ|Сербия}}
| бір палаталы
| [[Сербия халық жиыны|Скупщина]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сингапур}}
| бір палаталы
| [[Сингапур парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сирия}}
| бір палаталы
| [[Сирия Халық жиыны|Халық жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Словакия}}
| бір палаталы
| [[Словакия Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Словения}}
| екі палаталы
| [[Словения парламенті|Парламент]]
| [[Словения Мемлекеттік кеңесі|Мемлекеттік кеңес]]
| [[Словения Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Соломон аралдары}}
| бір палаталы
| [[Соломон аралдары парламенті|Ұлттық парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сомали}}
| екі палаталы
| [[Сомали федералды парламенті|Федералды парламент]]
| [[Сомали сенаты|Сенат]]
| [[Сомали Адамдар үйі|Адамдар үйі]]
| 
|-
| {{Байрақ|Судан}}
| екі палаталы
| [[Судан Ұлттық заң шығарушы жиыны|Ұлттық заң шығарушы жиыны]]
| [[Судан аймақтары кеңесі|Аймақтар кеңесі]]
| [[Судан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| 
|-
| {{Байрақ|Суринам}}
| бір палаталы
| [[Суринам Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сьерра-Леоне}}
| бір палаталы
| [[Сьерра-Леоне парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Тәжікстан}}
| екі палаталы
| [[Тәжікстан Жоғарғы Жиналысы|Ұлы Мәжіліс]]
| [[Тәжікстан Ұлттық Кеңесі|Ұлттық Мәжіліс]]
| [[Тәжікстан Өкілдер палатасы|Өкілдер Мәжілісі]]
|
|-
| {{Байрақ|Тайланд}}
| екі палаталы
| [[Тайланд Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| [[Тайланд сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Тайланд)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Танзания}}
| бір палаталы
| [[Танзания Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Того}}
| бір палаталы
| [[Того Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Тонга}}
| бір палаталы
| [[Тонга Заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Тринидад және Тобаго}}
| екі палаталы
| [[Тринидад және Тобаго парламенті|Парламент]]
| [[Тринидад және Тобаго сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Тринидад және Тобаго)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Тувалу}}
| бір палаталы
| [[Тувалу парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Тунис}}
| бір палаталы
| [[Тунис Халық өкілдері жиыны|Халық өкілдері жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Түрікменстан}}
| бір палаталы
| [[Түрікменстан Халық Мәслихаты|Халық Мәслихаты]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Түркия}}
| бір палаталы
| [[Түркияның Ұлы Ұлттық жиыны|Ұлы Ұлттық жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Уганда}}
| бір палаталы
| [[Уганда парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Өзбекстан}}
| екі палаталы
| [[Олий Мәжіліс|Ұлы Мәжіліс]]
| [[Олий Мәжілісінің Сенаты|Сенат]]
| [[Олий Мәжілісінің Заң шығару палатасы|Заң шығару палата]]
|
|-
| {{Байрақ|Украина}}
| бір палаталы
| [[Верховна Рада|Жоғарғы Рада]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Уругвай}}
| екі палаталы
| [[Уругвай Басты ассамблеясы|Басты ассамблея]]
| [[Уругвай сенаты|Сенат]]
| [[Уругвай депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Фиджи}}
| бір палаталы
| [[Фиджи парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Филиппиндер}}
| екі палаталы
| [[Филиппиндер конгрессі|Конгресс]]
| [[Филиппиндер сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Филиппиндер)|Өкілдер палатасы]]
| 
|-
| {{Байрақ|Финляндия}}
| бір палаталы
| [[Эдускунта]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Микронезия Федерациялық Штаттары}}
| бір палаталы
| [[Микронезия Федерациялық Штаттары конгрессі|Конгресс]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Франция}}
| екі палаталы
| [[Франция парламенті|Парламент]]
| [[Франция сенаты|Сенат]]
| [[Франция Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| 
|-
| {{Байрақ|Хорватия}}
| бір палаталы
| [[Сабор]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Орталық Африка Республикасы}}
| бір палаталы
| [[Орталық Африка Республикасы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Чад}}
| бір палаталы
| [[Чад парламенті|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Черногория}}
| бір палаталы
| [[Черногория парламенті|Скупщина]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Чехия}}
| екі палаталы
| [[Чехия парламенті|Парламент]]
| [[Чехия сенаты|Сенат]]
| [[Чехия Республикасы Парламентінің депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Чили}}
| екі палаталы
| [[Чили Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]]
| [[Чили сенаты|Сенат]]
| [[Чили депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Швейцария}}
| екі палаталы
| [[Швейцария федералды жиыны|Федералды жиын]]
| [[Швейцария кантондары кеңесі|Кантондар кеңесі]]
| [[Швейцария Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]]
|
|-
| {{Байрақ|Швеция}}
| бір палаталы
| [[Риксдаг]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Шри-Ланка}}
| бір палаталы
| [[Шри-Ланка парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Эквадор}}
| бір палаталы
| [[Эквадор Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Экваторлық Гвинея}}
| екі палаталы
| [[Экваторлық Гвинея парламенті|Парламент]]
| [[Экваторлық Гвинея сенаты|Сенат]]
| [[Депутаттар палатасы (Экваторлық Гвинея)|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Эритрея}}
| бір палаталы
| [[Эритрея парламенті|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Эсватини}}
| екі палаталы
| [[Эсватини парламенті|Парламент]]
| [[Эсватини сенаты|Сенат]]
| [[Эсватини Жиын үйі|Жиын үйі]]
| 
|-
| {{Байрақ|Эстония}}
| бір палаталы
| [[Рийгикогу]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Эфиопия}}
| екі палаталы
| [[Эфиопия парламенті|Парламент]]
| [[Федерация кеңесі (Эфиопия)|Федерация кеңесі]]
| [[Халық өкілдері палатасы (Эфиопия)|Халық өкілдері палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Оңтүстік Африка Республикасы}}
| екі палаталы
| [[Оңтүстік Африка Республикасы парламенті|Парламент]]
| [[Аймақтардың Ұлттық кеңесі]]
| [[Оңтүстік Африка Республикасы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Оңтүстік Судан}}
| екі палаталы
| [[Оңтүстік Судан Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| [[Оңтүстік Судан аймақтары кеңесі|Аймақтар кеңесі]]
| [[Оңтүстік Суданның Ұлттық Заң шығарушы Ассамблеясы|Ұлттық Заң шығарушы ассамблея]]
|
|- 
| {{Байрақ|Ямайка}}
| екі палаталы
| [[Ямайка парламенті|Парламент]]
| [[Ямайка сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Ямайка)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Жапония}}
| екі палаталы
| [[Жапония парламенті|Коккай]]
| [[Жапония Парламентінің Кеңесшілер палатасы|Кеңесшілер палатасы]]
| [[Өкілдер палатасы (Жапония)|Өкілдер палатасы]]
|
|}</text>
      <sha1>6wkbgosxp4v3qoj0ci2zbuhbu3yeh5a</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654720</id>
      <parentid>3654713</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T18:28:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3654720</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40579" sha1="ijh4f7qvjt342hbl0qk39yrtmc8na5e" xml:space="preserve">'''Парламенттер''' — белгілі бір жерге тұрақтаған, мемлекеттік құрылымдары бар, егемен, жұртшылықта тәртіп орнататын заңдары қалыптасқан, шекаралары көрші елдермен бекітілген, бір орталыққа бағындырылған, басты қаласы бар, халқының қолдауымен іс жүргізетін адамдары өрбіген, заңға қайшы келетін әрекеттерді тудырмайтын елдердегі заң шығарушы органдар. Екі не бір палаталы болады.

== Халықаралық деңгейде танылған мемлекеттердің парламенттері ==
{{Ілеспе тақырыпша}}
{| class=&quot;wikitable sortable sticky-header&quot;
|- bgcolor=&quot;#cccccc&quot;
!Мемлекет
!Түрі
!Атауы
!Жоғарғы палата
!Төменгі палата
!Сайлау жүйесі
|-
| {{Байрақ|АҚШ}}
| екі палаталы
| [[АҚШ Конгрессі|Конгресс]]
| [[АҚШ Сенаты|Сенат]]
| [[АҚШ Өкілдер палатасы|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Албания}}
| бір палаталы
| [[Албания парламенті|Кувенд]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Алжир}}
| екі палаталы
| [[Алжир парламенті|Парламент]]
| [[Ұлт кеңесі (Алжир)|Ұлт кеңесі]]
| [[Алжир Ұлттық халық ассамблеясы|Ұлттық халық жиыны]]
|
|-
| {{Байрақ|Ангола}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық ассамблея (Ангола)|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Андорра}}
| бір палаталы
| [[Андорра Генералды кеңесі|Генералды кеңесі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Антигуа және Барбуда}}
| екі палаталы
| [[Антигуа және Барбуда парламенті|Парламент]]
| [[Антигуа және Барбуда сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Антигуа және Барбуда)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Аргентина}}
| екі палаталы
| [[Аргентина Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]]
| [[Аргентина сенаты|Сенат]]
| [[Аргентина депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Армения}}
| бір палаталы
| [[Армения Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Ауғанстан}}
| бір палаталы
| [[Рахбари Шура]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Аустралия}}
| екі палаталы
| [[Аустралия парламенті|Парламент]]
| [[Сенат (Аустралия)|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Аустралия)|Өкілдер палатасы]]
| 
|-
| {{Байрақ|Аустрия}}
| екі палаталы
| [[Аустрия парламенті|Федералды жиын]]
| [[Бундесрат (Аустрия)|Бундесрат]]
| [[Аустрия Ұлттық кеңесі|Ұлтрат]]
|
|-
| {{Байрақ|Әзербайжан}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық Мәжіліс (Әзербайжан)|Милли Мәжіліс]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Біріккен Араб Әмірліктері}}
| бір палаталы
| [[Федералды ұлттық кеңес]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Багам аралдары}}
| екі палаталы
| [[Багам аралдары парламенті|Парламент]]
| [[Багам аралдары сенаты|Сенат]]
| [[Багам аралдары жиын палатасы|Жиын палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Бангладеш}}
| бір палаталы
| [[Бангладеш Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Барбадос}}
| екі палаталы
| [[Барбадос парламенті|Парламент]]
| [[Барбадос сенаты|Сенат]]
| [[Барбадос Жиын палатасы|Жиын палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Бахрейн}}
| екі палаталы
| [[Бахрейн Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| [[Мәжіліс кеңесі (Бахрейн)|Мәжіліс кеңесі]]
| [[Өкілдер кеңесі (Бахрейн)|Өкілдер кеңесі]]
|
|-
| {{Байрақ|Беларусь}}
| екі палаталы
| [[Беларусь Республикасының Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| [[Республика кеңесі (Беларусь)|Республика кеңесі]]
| [[Өкілдер палатасы (Беларусь)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Белиз}}
| екі палаталы
| [[Белиз Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| [[Сенат (Белиз)|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Белиз)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Бельгия}}
| екі палаталы
| [[Бельгия федералды парламенті|Федералды парламенті]]
| [[Бельгия сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Бельгия)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Бенин}}
| бір палаталы
| [[Бенин Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Болгария}}
| бір палаталы
| [[Болгария халық жиыны|Халық жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Боливия}}
| екі палаталы
| [[Боливия парламенті|Заң шығарушы ассамблея]]
| [[Боливия сенаторлар палатасы|Сенат]]
| [[Боливия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Босния және Герцеговина}}
| екі палаталы
| [[Босния және Герцеговина Парламенттік ассамблеясы|Парламенттік ассамблея]]
| [[Халықтар палатасы (Босния және Герцеговина)|Халықтар палатасы]]
| [[Өкілдер палатасы (Босния және Герцеговина)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Ботсвана}}
| бір палаталы
| [[Ботсвана парламенті|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Бразилия}}
| екі палаталы
| [[Бразилия Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]]
| [[Бразилия Федералды сенаты|Федералды сенаты]]
| [[Бразилия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Бруней}}
| бір палаталы
| [[Бруней парламенті|Заң шығарушы кеңес]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Буркина-Фасо}}
| бір палаталы
| [[Буркина-Фасо Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Бурунди}}
| екі палаталы
| [[Бурунди парламенті|Парламент]]
| [[Бурунди сенаты|Сенат]]
| [[Бурунди Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|-
| {{Байрақ|Бутан}}
| екі палаталы
| [[Бутан парламенті|Цонгду]]
| [[Бутан Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]]
| [[Бутан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Вануату}}
| бір палаталы
| [[Вануату парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Ватикан}}
| бір палаталы
| [[Ватикан қала-мемлекеті істері жөніндегі Папа комиссиясы|Ватикан істері жөніндегі Папа комиссиясы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Ұлыбритания}}
| екі палаталы
| [[Ұлыбритания парламенті|Парламент]]
| [[Лордтар палатасы]]
| [[Ұлыбритания Қауымдар палатасы|Қауымдар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Мажарстан}}
| бір палаталы
| [[Мемлекеттік жиын (Мажарстан)|Мемлекеттік жиын]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Венесуэла}}
| бір палаталы
| [[Венесуэла Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Шығыс Тимор}}
| бір палаталы
| [[Шығыс Тимор парламенті|Парламент]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Вьетнам}}
| бір палаталы
| [[Вьетнам Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Габон}}
| екі палаталы
| [[Габон парламенті|Парламент]]
| [[Габон сенаты|Сенат]]
| [[Габон Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| 
|-
| {{Байрақ|Гаити}}
| екі палаталы
| [[Гаити парламенті|Парламент]]
| [[Сенат (Гаити)|Сенат]]
| [[Депутаттар палатасы (Гаити)|Депутаттар палатасы]]
| 
|-
| {{Байрақ|Гайана}}
| бір палаталы
| [[Гайана Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| 
| 
| 
|-
| {{Байрақ|Гамбия}}
| бір палаталы
| [[Гамбия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Гана}}
| бір палаталы
| [[Гана парламенті|Парламент]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Гватемала}}
| бір палаталы
| [[Гватемала Республикасының Конгресі|Конгресс]]
| 
| 
| 
|-
| {{Байрақ|Гвинея}}
| бір палаталы
| [[Гвинея Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Гвинея-Бисау}}
| бір палаталы
| [[Гвинея-Бисау Ұлттық халық жиыны|Ұлттық халық жиыны]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Германия}}
| екі палаталы
| [[Федералды жиын (Германия)|Федералды жиын]]
| [[Бундесрат]]
| [[Бундестаг]]
| 
|-
| {{Байрақ|Гондурас}}
| бір палаталы
| [[Гондурас Ұлттық Конгрессі|Конгресс]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Гренада}}
| екі палаталы
| [[Гренада парламенті|Парламент]]
| [[Гренада сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Гренада)|Өкілдер палатасы]]
| 
|-
| {{Байрақ|Грекия}}
| бір палаталы
| [[Грекия парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Грузия}}
| бір палаталы
| [[Грузия парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
|-
| {{Байрақ|Дания}}
| бір палаталы
| [[Фолькетинг]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Конго Демократиялық Республикасы}}
| екі палаталы
| [[Конго ДР парламенті|Парламент]]
| [[Конго ДР сенаты|Сенат]]
| [[Конго ДР Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Джибути}}
| бір палаталы
| [[Джибути Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Доминика}}
| бір палаталы
| [[Доминика жиын палатасы|Жиын палатасы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Доминикан Республикасы}}
| екі палаталы
| [[Доминикан Республикасы парламенті|Конгресс]]
| [[Доминикан Республикасы сенаты|Сенат]]
| [[Доминикан Республикасы депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Мысыр}}
| екі палаталы
| [[Мысыр парламенті|Парламент]]
| [[Мысыр сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Мысыр)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Замбия}}
| бір палаталы
| [[Замбия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| 
| 
| 
|-
| {{Байрақ|Зимбабве}}
| екі палаталы
| [[Зимбабве парламенті|Парламент]]
| [[Зимбабве сенаті|Сенат]]
| [[Зимбабве Жиын палатасы|Жиын палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Израиль}}
| бір палаталы
| [[Кнессет]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Үндістан}}
| екі палаталы
| [[Үндістан парламенті|Сансад]]
| [[Раджия сабха]]
| [[Лок сабха]]
| 
|-
| {{Байрақ|Индонезия}}
| екі палаталы
| [[Халықтық консультативтік конгресс]]
| [[Аймақтық өкілдер кеңесі]]
| [[Халықтық өкілдер кеңесі (Индонезия)|Халықтық өкілдер кеңесі]] 
|
|-
| {{Байрақ|Иордания}}
| екі палаталы
| [[Иордания Халық жиыны|Мәжіліс]]
| [[Иордания Аяндар жиыны|Аяндар жиыны]]
| [[Өкілдер палатасы (Иордания)|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Ирак}}
| бір палаталы (уақытша)
| [[Ирак Өкілдер кеңесі|Өкілдер кеңесі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Иран}}
| бір палаталы
| [[Исламдық Мәжіліс кеңесі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Ирландия}}
| екі палаталы
| [[Ирландия парламенті|Ойряхтас]]
| [[Ирландия сенаты]]
| [[Ирландия Өкілдер палатасы|Дойл Ерен]]
|
|-
| {{Байрақ|Исландия}}
| бір палаталы
| [[Парламент Исландии|Альтинг]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Испания}}
| екі палаталы
| [[Испания Басты кортестері|Басты кортестер]]
| [[Испания сенаты|Сенат]]
| [[Депутаттар конгресі|Депутаттар конгресі]]
|
|-
| {{Байрақ|Италия}}
| екі палаталы
| [[Италия парламенті|Парламент]]
| [[Италия сенаты|Сенат]]
| [[Италия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Йемен}}
| бір палаталы
| [[Өкілдер палатасы (Йемен)|Өкілдер палатасы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Кабо-Верде}}
| бір палаталы
| [[Кабо-Верде Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Қазақстан}}
| екі палаталы
| [[Қазақстан Республикасының Парламенті|Парламент]]
| [[Қазақстан Парламентінің Сенаты|Сенат]]
| [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]]
| 
|-
| {{Байрақ|Камбоджа}}
| екі палаталы
| [[Камбоджа парламенті|Парламент]]
| [[Камбоджа сенаты|Сенат]]
| [[Камбоджа Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Камерун}}
| екі палаталы
| [[Камерун парламенті|Парламент]]
| [[Камерун сенаты|Сенат]]
| [[Камерун Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|-
| {{Байрақ|Канада}}
| екі палаталы
| [[Канада парламенті|Парламент]]
| [[Канада сенаты|Сенат]]
| [[Канада Қауымдары палатасы|Қауымдар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Катар}}
| бір палаталы
| [[Катар Мәжіліс кеңесі|Мәжіліс кеңесі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Кения}}
| екі палаталы
| [[Кения парламенті|Парламент]]
| [[Кения сенаты|Сенат]]
| [[Кения Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Кипр}}
| бір палаталы
| [[Кипр Республикасы парламенті|Өкілдер палатасы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Қырғызстан}}
| бір палаталы
| [[Жоғарғы Кеңес (Қырғызстан)|Жоғарғы Кеңес]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Кирибати}}
| бір палаталы
| [[Жиын палатасы (Кирибати)|Жиын палатасы]]
|
|
|
|- 
| {{Байрақ|Қытай}}
| бір палаталы
| [[Бүкілқытайлық халық өкілдерінің жиналысы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Солтүстік Корея}}
| бір палаталы
| [[КХДР Жоғарғы халық жиыны|Жоғарғы халық жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Оңтүстік Корея}}
| бір палаталы
| [[Корея Республикасының Ұлттық жиналысы|Ұлттық жиын]]
| 
| 
|&gt;
|-
| {{Байрақ|Колумбия}}
| екі палаталы
| [[Колумбия конгрессі|Конгресс]]
| [[Колумбия сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Колумбия)|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Конго Республикасы}}
| екі палаталы
| [[Конго Республикасы парламенті|Парламент]]
| [[Конго Республикасы сенаті|Сенат]]
| [[Конго Республикасы Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|-
| {{Байрақ|Коморлар}}
| бір палаталы
| [[Коморлар одағы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Коста-Рика}}
| бір палаталы
| [[Коста-Рика Заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Кот-д’Ивуар}}
| екі палаталы
| [[Кот-д’Ивуар парламенті|Парламент]]
| [[Кот-д’Ивуар сенаті |Сенат]]
| [[Ұлттық жиын (Кот-д’Ивуар)|Ұлттық жиын]]
|
|-
| {{Байрақ|Куба}}
| бір палаталы
| [[Халық билігінің ұлттық ассамблеясы (Куба)|Халық билігінің ұлттық ассамблеясы]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Кувейт}}
| бір палаталы
| [[Кувейт парламенті|Мәжіліс әл-Умма]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Латвия}}
| бір палаталы
| [[Латвия Сейм|Сейм]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Лаос}}
| бір палаталы
| [[Лаос парламенті|Ұлттық ассамблея]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Лесото}}
| екі палаталы
| [[Лесото парламенті|Парламент]]
| [[Лесото сенаты|Сенат]]
| [[Ұлттық жиын (Лесото)|Ұлттық жиын]]
|
|-
| {{Байрақ|Либерия}}
| екі палаталы
| [[Либерия парламенті|Парламент]]
| [[Либерия сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Либерия)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Ливан}}
| бір палаталы
| [[Ливан парламенті|Өкілдер палатасы]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Ливия}}
| бір палаталы
| [[Ливия өкілдер палатасы|Өкілдер палатасы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Литва}}
| бір палаталы
| [[Литва Сейм|Сейм]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Лихтенштейн}}
| бір палаталы
| [[Лихтенштейн Ландтаг|Ландтаг]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Люксембург}}
| бір палаталы
| [[Люксембург депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Маврикий}}
| бір палаталы
| [[Маврикия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Мавритания}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық жиын (Мавритания)|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Мадагаскар}}
| екі палаталы
| [[Мадагаскар парламенті|Парламент]]
| [[Мадагаскар сенаты|Сенат]]
| [[Мадагаскар Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| 
|-
| {{Байрақ|Солтүстік Македония}}
| бір палаталы
| [[Солтүстік Македония жиыны|Жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Малави}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық жиын (Малави)|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Малайзия}}
| екі палаталы
| [[Малайзия парламенті|Парламент]]
| [[Ұлт Үйі (Малайзия)|Ұлт Үйі]]
| [[Халық Үйі (Малайзия)|Халық Үйі]]
|
|-
| {{Байрақ|Мали}}
| бір палаталы
| [[Мали Ұлттық жиыны|Жиын]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Мальта}}
| бір палаталы
| [[Мальта парламенті|Өкілдер палатасы]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Мальдивтер}}
| бір палаталы
| [[Мальдивтер парламенті|Парламент]]
| 
| 
|
|-
| {{Байрақ|Марокко}}
| екі палаталы
| [[Марокко парламенті|Парламент]]
| [[Кеңесшілер палатасы (Марокко)|Кеңесшілер палатасы]]
| [[Өкілдер палатасы (Марокко)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Маршалл аралдары}}
| бір палаталы
| [[Маршалл аралдарының заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Мексика}}
| екі палаталы
| [[Мексика конгрессі|Одақтас конгресс]]
| [[Мексика сенаты|Сенат]]
| [[Депутаттар палатасы (Мексика)|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Мозамбик}}
| бір палаталы
| [[Республика жиыны (Мозамбик)|Республика жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Молдова}}
| бір палаталы
| [[Молдова парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Монако}}
| бір палаталы
| [[Монако Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Моңғолия}}
| бір палаталы
| [[Мемлекеттік Ұлы хурал]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Мьянма}}
| екі палаталы
| [[Одақ ассамблеясы]]
| [[Ұлттар палатасы]]
| [[Өкілдер палатасы (Мьянма)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Намибия}}
| екі палаталы
| [[Намибия парламенті|Парламент]]
| [[Намибия Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]]
| [[Намибия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Науру}}
| бір палаталы
| [[Науру парламенті|Парламент]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Непал}}
| екі палаталы
| [[Непал парламенті|Парламент]]
| [[Непал Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| [[Өкілдер палатасы (Непал)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Нигер}}
| бір палаталы
| [[Нигер Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Нигерия}}
| екі палаталы
| [[Нигерия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| [[Нигерия сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Нигерия)|Өкілдер палатасы]]
| 
|-
| {{Байрақ|Нидерланд}}
| екі палаталы
| [[Басты штаттар (Нидерланд)|Басты штаттар]]
| [[Нидерланд сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Нидерланд)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Никарагуа}}
| бір палаталы
| [[Никарагуа Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Жаңа Зеландия}}
| бір палаталы
| [[Жаңа Зеландия парламенті|Парламент]]
|
| [[Өкілдер палатасы (Жаңа Зеландия)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Норвегия}}
| бір палаталы
| [[Стортинг]]
|
|
| 
|-
| {{Байрақ|Оман}}
| бір палаталы
| [[Оман парламенті|Мәжіліс аш-Шура]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Пәкістан}}
| екі палаталы
| [[Пәкістан парламенті|Мәжіліс-е Шура]]
| [[Пәкістан сенаты|Сенат]]
| [[Пәкістан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Палау}}
| екі палаталы
| [[Палау Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]]
| [[Палау сенаты|Сенат]]
| [[Палау делегаттар палатасы|Делегаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Панама}}
| бір палаталы
| [[Панама Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Папуа — Жаңа Гвинея}}
| бір палаталы
| [[Папуа — Жаңа Гвинея Ұлттық парламенті|Ұлттық парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Парагвай}}
| екі палаталы
| [[Парагвай конгрессі|Конгресс]]
| [[Парагвай сенаты|Сенат]]
| [[Парагвай депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Перу}}
| бір палаталы
| [[Перу Республикасы конгрессі|Республика конгрессі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Польша}}
| екі палаталы
| [[Польша Ұлттық жиыны|Ұлттық ассамблея]]
| [[Польша сенаты|Сенат]]
| [[Польша Республикасы Сейм|Сейм]]
|
|-
| {{Байрақ|Португалия}}
| бір палаталы
| [[Португалия Республика ассамблеясы|Республикасы ассамблеясы]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Ресей}}
| екі палаталы
| [[Ресей Федералдық жиналысы|Федералдық жиналысы]]
| [[Ресей Федерация Кеңесі]]
| [[Мемлекеттік дума]]
| 
|-
| {{Байрақ|Руанда}}
| екі палаталы
| [[Руанда парламенті|Парламент]]
| [[Руанда сенаты|Сенат]]
| [[Руанда депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Румыния}}
| екі палаталы
| [[Румыния парламенті|Парламент]]
| [[Румыния сенаты|Сенат]]
| [[Румыния депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Сальвадор}}
| бір палаталы
| [[Сальвадор Заң шығарушы ассамблеясы|Заң шығарушы ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Самоа}}
| бір палаталы
| [[Самоа фоно|Фоно]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сан-Марино}}
| бір палаталы
| [[Сан-Мариноның Үлкен және Басты кеңесі|Үлкен және Басты кеңесі]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сан-Томе және Принсипи}}
| бір палаталы
| [[Сан-Томе және Принсипи Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сауд Арабиясы}}
| бір палаталы, законосовещательный
| [[Мәжіліс аш-Шура (Сауд Арабиясы)|Мәжіліс аш-Шура]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сейшель аралдары}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық ассамблея (Сейшель аралдары)|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сенегал}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық жиын (Сенегал)|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сент-Винсент және Гренадиндер}}
| бір палаталы
| [[Сент-Винсент және Гренадиндер парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сент-Китс және Невис}}
| бір палаталы
| [[Ұлттық жиын (Сент-Китс және Невис)|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сент-Люсия}}
| екі палаталы
| [[Сент-Люсия парламенті|Парламент]]
| [[Сент-Люсия сенаты|Сенат]]
| [[Сент-Люсия жиын үйі|Жиын үйі]]
|
|-
| {{Байрақ|Сербия}}
| бір палаталы
| [[Сербия халық жиыны|Скупщина]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сингапур}}
| бір палаталы
| [[Сингапур парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сирия}}
| бір палаталы
| [[Сирия Халық жиыны|Халық жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Словакия}}
| бір палаталы
| [[Словакия Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Словения}}
| екі палаталы
| [[Словения парламенті|Парламент]]
| [[Словения Мемлекеттік кеңесі|Мемлекеттік кеңес]]
| [[Словения Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Соломон аралдары}}
| бір палаталы
| [[Соломон аралдары парламенті|Ұлттық парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сомали}}
| екі палаталы
| [[Сомали федералды парламенті|Федералды парламент]]
| [[Сомали сенаты|Сенат]]
| [[Сомали Адамдар үйі|Адамдар үйі]]
| 
|-
| {{Байрақ|Судан}}
| екі палаталы
| [[Судан Ұлттық заң шығарушы жиыны|Ұлттық заң шығарушы жиыны]]
| [[Судан аймақтары кеңесі|Аймақтар кеңесі]]
| [[Судан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| 
|-
| {{Байрақ|Суринам}}
| бір палаталы
| [[Суринам Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Сьерра-Леоне}}
| бір палаталы
| [[Сьерра-Леоне парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Тәжікстан}}
| екі палаталы
| [[Тәжікстан Жоғарғы Жиналысы|Ұлы Мәжіліс]]
| [[Тәжікстан Ұлттық Кеңесі|Ұлттық Мәжіліс]]
| [[Тәжікстан Өкілдер палатасы|Өкілдер Мәжілісі]]
|
|-
| {{Байрақ|Тайланд}}
| екі палаталы
| [[Тайланд Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
| [[Тайланд сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Тайланд)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Танзания}}
| бір палаталы
| [[Танзания Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Того}}
| бір палаталы
| [[Того Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Тонга}}
| бір палаталы
| [[Тонга Заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Тринидад және Тобаго}}
| екі палаталы
| [[Тринидад және Тобаго парламенті|Парламент]]
| [[Тринидад және Тобаго сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Тринидад және Тобаго)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Тувалу}}
| бір палаталы
| [[Тувалу парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Тунис}}
| бір палаталы
| [[Тунис Халық өкілдері жиыны|Халық өкілдері жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Түрікменстан}}
| бір палаталы
| [[Түрікменстан Халық Мәслихаты|Халық Мәслихаты]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Түркия}}
| бір палаталы
| [[Түркияның Ұлы Ұлттық жиыны|Ұлы Ұлттық жиыны]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Уганда}}
| бір палаталы
| [[Уганда парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Өзбекстан}}
| екі палаталы
| [[Олий Мәжіліс|Ұлы Мәжіліс]]
| [[Олий Мәжілісінің Сенаты|Сенат]]
| [[Олий Мәжілісінің Заң шығару палатасы|Заң шығару палата]]
|
|-
| {{Байрақ|Украина}}
| бір палаталы
| [[Верховна Рада|Жоғарғы Рада]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Уругвай}}
| екі палаталы
| [[Уругвай Басты ассамблеясы|Басты ассамблея]]
| [[Уругвай сенаты|Сенат]]
| [[Уругвай депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Фиджи}}
| бір палаталы
| [[Фиджи парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Филиппиндер}}
| екі палаталы
| [[Филиппиндер конгрессі|Конгресс]]
| [[Филиппиндер сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Филиппиндер)|Өкілдер палатасы]]
| 
|-
| {{Байрақ|Финляндия}}
| бір палаталы
| [[Эдускунта]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Микронезия Федерациялық Штаттары}}
| бір палаталы
| [[Микронезия Федерациялық Штаттары конгрессі|Конгресс]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Франция}}
| екі палаталы
| [[Франция парламенті|Парламент]]
| [[Франция сенаты|Сенат]]
| [[Франция Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| 
|-
| {{Байрақ|Хорватия}}
| бір палаталы
| [[Сабор]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Орталық Африка Республикасы}}
| бір палаталы
| [[Орталық Африка Республикасы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Чад}}
| бір палаталы
| [[Чад парламенті|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Черногория}}
| бір палаталы
| [[Черногория парламенті|Скупщина]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Чехия}}
| екі палаталы
| [[Чехия парламенті|Парламент]]
| [[Чехия сенаты|Сенат]]
| [[Чехия Республикасы Парламентінің депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Чили}}
| екі палаталы
| [[Чили Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]]
| [[Чили сенаты|Сенат]]
| [[Чили депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Швейцария}}
| екі палаталы
| [[Швейцария федералды жиыны|Федералды жиын]]
| [[Швейцария кантондары кеңесі|Кантондар кеңесі]]
| [[Швейцария Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]]
|
|-
| {{Байрақ|Швеция}}
| бір палаталы
| [[Риксдаг]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Шри-Ланка}}
| бір палаталы
| [[Шри-Ланка парламенті|Парламент]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Эквадор}}
| бір палаталы
| [[Эквадор Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Экваторлық Гвинея}}
| екі палаталы
| [[Экваторлық Гвинея парламенті|Парламент]]
| [[Экваторлық Гвинея сенаты|Сенат]]
| [[Депутаттар палатасы (Экваторлық Гвинея)|Депутаттар палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Эритрея}}
| бір палаталы
| [[Эритрея парламенті|Ұлттық жиын]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Эсватини}}
| екі палаталы
| [[Эсватини парламенті|Парламент]]
| [[Эсватини сенаты|Сенат]]
| [[Эсватини Жиын үйі|Жиын үйі]]
| 
|-
| {{Байрақ|Эстония}}
| бір палаталы
| [[Рийгикогу]]
|
|
|
|-
| {{Байрақ|Эфиопия}}
| екі палаталы
| [[Эфиопия парламенті|Парламент]]
| [[Федерация кеңесі (Эфиопия)|Федерация кеңесі]]
| [[Халық өкілдері палатасы (Эфиопия)|Халық өкілдері палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Оңтүстік Африка Республикасы}}
| екі палаталы
| [[Оңтүстік Африка Республикасы парламенті|Парламент]]
| [[Аймақтардың Ұлттық кеңесі]]
| [[Оңтүстік Африка Республикасы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]]
|
|-
| {{Байрақ|Оңтүстік Судан}}
| екі палаталы
| [[Оңтүстік Судан Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]]
| [[Оңтүстік Судан аймақтары кеңесі|Аймақтар кеңесі]]
| [[Оңтүстік Суданның Ұлттық Заң шығарушы Ассамблеясы|Ұлттық Заң шығарушы ассамблея]]
|
|- 
| {{Байрақ|Ямайка}}
| екі палаталы
| [[Ямайка парламенті|Парламент]]
| [[Ямайка сенаты|Сенат]]
| [[Өкілдер палатасы (Ямайка)|Өкілдер палатасы]]
|
|-
| {{Байрақ|Жапония}}
| екі палаталы
| [[Жапония парламенті|Коккай]]
| [[Жапония Парламентінің Кеңесшілер палатасы|Кеңесшілер палатасы]]
| [[Өкілдер палатасы (Жапония)|Өкілдер палатасы]]
|
|}</text>
      <sha1>ijh4f7qvjt342hbl0qk39yrtmc8na5e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы талқылауы:Madéquis</title>
    <ns>3</ns>
    <id>718669</id>
    <revision>
      <id>3654745</id>
      <parentid>3231368</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T22:19:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mfield</username>
        <id>175533</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Mfield [[Қатысушы талқылауы:Wheatley2]] бетін [[Қатысушы талқылауы:Madéquis]] бетіне жылжытты: Automatically moved page while renaming the user &quot;[[Special:CentralAuth/Wheatley2|Wheatley2]]&quot; to &quot;[[Special:CentralAuth/Madéquis|Madéquis]]&quot;</comment>
      <origin>3231368</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="230" sha1="aiib04rw27y38oiqw8erm60euy1do2g" xml:space="preserve">{{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Wheatley2}}

-- [[Қатысушы:Салиха|Салиха]] ([[Қатысушы талқылауы:Салиха|талқылауы]]) 22:41, 2023 ж. қарашаның 16 (+06)</text>
      <sha1>aiib04rw27y38oiqw8erm60euy1do2g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қаш (фильм, 2022)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>720284</id>
    <revision>
      <id>3654894</id>
      <parentid>3649195</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T11:30:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>QARA Editor</username>
        <id>185681</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Фильмнің атауы және кейбір сөйлемдер.</comment>
      <origin>3654894</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15629" sha1="28zetc2j6a2jj67hch7y6jt04c6no1y" xml:space="preserve">{{Кино
 |Қазақша атауы    = Қаш
 |Шынайы атауы     = 
 |Суреті           = Qas.webp
 |Сурет ені        = 
 |Жанры            = этно-хоррор, [[драма]], [[тарихи фильм]] 
 |Режиссёрі        = [[Айсұлтан Арсенұлы Сейітов|Айсұлтан Сейітов]]
 |Продюсері        = Еркебұлан Күрішбаев, Евгения Морева
 |Сценарист        = Абылай Нұрманбетов
 |Актерлер         = [[Еркебұлан Мұратұлы Дайыров|Еркебулан Дайыров]]&lt;br /&gt;Толғанай Талғат&lt;br /&gt;[[Александр Паль]]&lt;br /&gt;[[Варвара Шмыкова]]&lt;br /&gt;[[Иісбек Рамазанұлы Әбілмәжінов|Иісбек Әбілмәжінов]]
 |Операторы        = Азамат Дулатов&lt;br /&gt;Бағдат Арғынов&lt;br /&gt;Евгений Козлов
 |Композиторы      = Ақмарал Мерген
 |Компания         = {{KAZ}} [[QARA Production]] 
 |Бюджеті          = 600,000 $
 |Түсім            = 
 |Мемлекет         = 
 |Тілі             = [[қазақ тілі|қазақша]], [[орыс тілі|орысша]]
 |Ұзақтығы         = 113 мин.
 |Жыл              = 2022
 |Алдыңғы фильм    = 
 |Келесі фильм     =  
 |imdb_id          =  22046284
}}
'''ҚАШ''' (QAŞ)— [[2022 жыл]]ы шыққан режиссёр [[Айсұлтан Арсенұлы Сейітов|Айсұлтан Сейітов]]тың дебюттік фильмі. Фильм [[отарлау]]дың қиын кезеңдері мен өткен ғасырдың 30-жылдарындағы [[1930—1933 жылдардағы Қазақстандағы ашаршылық|ашаршылық]] туралы баяндайды. [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]]-дағы мұңды қабір қазушы Исатай бүкіл ауылдың тағдыры тәуелді болатын күрделі таңдау алдында болады&lt;ref&gt;{{Cite web|title=ҚАШ (2022)|url=https://www.kinopoisk.ru/film/4974311/cast/}}&lt;/ref&gt;.

==Тарихы==
Фильм — режиссер [[Айсұлтан Арсенұлы Сейітов|Айсұлтан Сейітовтің]] толықметражды кинодағы дебюті. Бұған дейін әлемдік деңгейдегі клипмейкер ретінде танылған режиссердің бұл жұмысы 2022 жылдың ең көп күтілген қазақстандық тұсаукесері болды. Фильмнің алғашқы көрсетілімі 2022 жылғы 1 желтоқсан күні өтті&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Названа дата премьеры фильма «ҚАШ» Айсултана Сеитова|url=https://www.the-village-kz.com/village/city/news-city/25389-nazvana-data-premiery-filma-ash-aysultana-seitova}}&lt;/ref&gt;. 

== Мазмұны ==
Фильмнің негізгі өзегі өткен ғасырдың 30-жылдарында, ұжымдастыру салдарынан қазақ даласын жайлаған жаппай Ашаршылық (1931-1933) кезеңінде өрбиді. Аштықтан қырылған ауыл тұрғындарын жерлеумен айналысатын көрқазушы Исатай мәйіттерді арбамен тасып, ортақ қабірге айналған үлкен шұңқырға тастап отырады. Ауыл орталығындағы кеңестік әкімшілік ғимаратында азық-түлік қорының таусылғаны талқыланады. Тұрғындарды аман алып қалу үшін басшылық жақын маңдағы Сарқанд қаласынан көмек сұрауды ұйғарады. Бұл сапарға жолды жақсы білетін Исатайды жіберу туралы шешім қабылданады. Бастапқыда бас тартқан Исатайды ауыл ақсақалы Мағай көндіреді.

Исатайдың құпиясы бар. Ол киіз үйдегі үлкен сандықтың ішінде өзінің 8 жасар інісі Әлімді жасырып ұстайды. Мағай Исатайға інісін Сарқандтағы балалар үйіне өткізуге кеңес береді, себебі онда балаларға тамақ берілетініне сендіреді. Келесі күні Исатай, жасырынған Әлім және оларды бақылаушы ретінде қосылған орыс қызметкері Илья жолға шығады.

Сапар барысында түнемелікте жолаушыларға қарулы топ шабуыл жасайды. Осы сәтте Илья жұмбақ жағдайда жоғалып кетеді де, ағайындыларға кенеттен пайда болған Тепе есімді қарт көмекке келеді. Көзінде ағы бар, түр-әлпеті үрей туғызатын Тепе мен ағайындылардың сапары одан әрі қауіп-қатерге, аштық пен мистикалық оқиғаларға толы болады.

Фильмде қазақы наным-сенімдер мен мифологиялық образдар кеңінен қолданылған:

* Кіші інісінің есімі «Әлім» қазақтың «өлім» сөзімен үндес келсе, жолбасшы болған қарт Тепе — Ажалдың (Өлімнің) метафоралық бейнесі ретінде қабылданады.
* Баласын жоғалтқан Айман есімді кейіпкер арқылы қазақ фольклорындағы Жезтырнақ бейнесі сомдалған.
* Сынған шаңырақ — құлдырау мен панасыздықты, қараңғыда естілген шаңқобыз үні — келе жатқан қауіпті білдіреді. Даладағы тас мүсіндер (бәдіздер) мен асықтар да символдық мағынаға ие.

=== Пікірлер мен сын ===
Мамандар фильмнің визуалды және техникалық сапасын жоғары бағалады. Операторлық жұмыс пен жалпы атмосфера, әсіресе халықтың психологиялық жарақатын көрсететін кіріспе сахналар көрерменге ауыр әсер қалдырады. Актерлік құрамнан Еркебұлан Дайыров пен Оңдасын Бесікбасовтың ойыны ерекше атап өтілді.

Кейбір шолушылардың пікірінше, фильмде баяу дамитын «слоубёрнер» ({{lang-en|slow burn}}) жанрының элементтері тым көп қолданылған, бұл көрерменді жалықтырып, хикаяны ауырлатады. Сондай-ақ, танымал комик [[Нұрлан Сабуров|Нұрлан Сабуровтың]] қарақшы рөліндегі эпизодтық көрінісі (камео) фильмнің тұтас атмосферасын бұзатын, орынсыз шешім ретінде сыналды&lt;ref&gt;{{Cite web|title=«Қаш»: в степи никто не услышит твой хрип…(Карим Кадырбаев, 1 декабря 2022)|url=https://orda.kz/қash-v-stepi-nikto-ne-uslyshit-tvoj-hrip/}}&lt;/ref&gt;.

Сыншылар картинадан [[Андрей Тарковский]] мен Кормак Маккарти («Жол») шығармаларының, «A24» студиясының (Роберт Эггерс, Ари Астер) постхоррорларының және якут киносының әсерін байқаған. Жазушы әрі мәдениеттанушы Зира Наурызбаева ''Adamdar/CA'' платформасына жазған эссесінде фильмге қазақ мифологиясы мен ұлттық жарақатты (травманы) қабылдау психологиясы тұрғысынан терең талдау жасады&lt;ref&gt;{{Cite web|title=«ҚАШ»: шаг к исцелению. Зира Наурызбай|url=https://adamdar.ca/post/k-ash-shag-k-istseleniyu/308}}&lt;/ref&gt;. Автор бастапқыда ашаршылық тақырыбына хоррор жанрының таңдалуына күмәнмен қарағанымен, кейіннен бұл жанрдың тарихи қасіретті метафора тілімен жеткізуге қолайлы екенін атап өтті. Оның пайымдауынша, аштықты натуралистік тұрғыда көрсету көрермен психикасына тым ауыр соққы болар еді, ал хоррор жанры үрейді «каналдауға», яғни ұжымдық бейсанадағы қорқынышты сыртқа шығарып, катарсис (рухани тазару) арқылы емделуге мүмкіндік береді.

Мәдениеттанушы фильмдегі бірнеше маңызды символды ерекшелеп көрсетті. 

* Қазақ дүниетанымында кең дала әдетте еркіндікті білдірсе, фильмде ол қақпанға және бос қуысқа айналған. Зира Наурызбай мұны халықтың жылқыдан айырылуымен байланыстырады: астында аты жоқ жаяу қазақ үшін кеңістік қорғаныш емес, қауіп көзіне айналады.
* Тепе кейіпкері түркі мифологиясындағы жалғыз көзді дәу — Төбегөзбен (циклоп) шендестіріледі. Сонымен қатар, ол бас кейіпкер Исатайдың қорқынышы мен аштықтан туындаған ессіздігін бейнелейтін «егізі» (двойник) ретінде қарастырылады.
* Мифологиялық тұрғыдан фильмнің нағыз қаһарманы Исатай емес, кішкентай Әлім. Оның сандықтан (ана құрсағының символы) шығып, қиындықтар арқылы балалар үйіне жету жолы — қатал инициациядан өту және тамырынан ажыраған «жаңа кеңес адамының» дүниеге келу процесі ретінде сипатталады.
* Исатайдың отты ата-баба әдісімен (шақпақ таспен) жаға алмай, орыс солдаты берген сіріңкені пайдалануы — ұрпақ сабақтастығының үзілуі мен мәжбүрлі модернизацияның символы деп бағаланды.

Кейбір шолушылар фильмдегі ашаршылық себептері мен кеңестік жүйенің рөліне қатысты сыни пікірлер білдірді. Атап айтқанда, режиссер ашаршылықтың түпкі себептері — күштеп ұжымдастыру, мал мен астықты тәркілеу және репрессиялық шараларды ашып көрсетпегені үшін сынға ұшырады. Фильмде құрбандармен қатар кеңес өкіметі өкілдерінің де аштықтан зардап шегуі көрсетілген. Сарапшылар мұны жаппай қырылған халық пен сол апатқа себепкер болған билік өкілдерін теңестіру деп бағалап, орынсыз шешім санады. Кеңестік балалар үйлерінің салыстырмалы түрде жайлы етіп көрсетілуі және Исатайдың от жаға алмай, орыс солдатының оған сіріңке қолдануды үйрету сахнасы тарихи шындыққа сәйкес келмейтін, жүйені «ізгілендіруге» (гуманизация) тырысқан әрекет ретінде қабылданды. Пікір білдірушілердің ойынша, фильм цензура шеңберінен шыға алмаған. Ашаршылық тақырыбындағы туынды саяси мәлімдемеден тыс қала алмайды, сондықтан онда трагедияның нақты себепкерлері айқын көрсетілуі тиіс еді деген уәж айтылды&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Фильм «Қаш» об Ашаршылыке: дебют казахстанского режиссёра или политическое высказывание?|url=https://newreporter.org/2023/01/18/film-qash-ob-asharshylyke-debyut-kazaxstanskogo-rezhissyora-ili-politicheskoe-vyskazyvanie/}}&lt;/ref&gt;.

Сыншылар «ҚАШ» фильмін визуалды шешімдері, костюмдері және актерлік ойыны жағынан сапалы артхаус деп танығанымен, оның саяси астары мен тарихи интерпретациясы ұлттық трагедияны терең сезінетін көрермен үшін жеткіліксіз әрі екіұшты әсер қалдырғанын атап өтті.

== Шығармашылық топ ==

=== Актерлік құрам ===

* [[Еркебұлан Мұратұлы Дайыров|Еркебұлан Дайыров]] — ''Исатай''
* [[Оңдасын Бесікбасов]] — ''Тепе''
* [[Иісбек Рамазанұлы Әбілмәжінов|Иісбек Әбілмәжінов]] — ''Мағай''
* [[Сұлтан Нұрмұха]] — ''Әлім''
* [[Толғанай Талғат]] 
* [[Александр Паль]]
* [[Варвара Шмыкова]]

=== Түсірілім тобы ===

* '''Режиссері:''' [[Айсұлтан Арсенұлы Сейітов|Айсұлтан Сейітов]]
* '''Сценарий авторы:''' Абылай Нұрманбетов
* '''Продюсерлері:''' Еркебұлан Құрышбаев, Евгения Морева
* '''Операторлары:''' Азамат Дулатов, Бағдат Арғынов, Евгений Козлов
* '''Композиторы:''' [[Ақмарал Зықаева]]
* '''Қоюшы суретші:''' Назира Байбекова
* '''Костюм суретшісі:''' Ажар Әубәкірова

== Сыртқы сілтемелер ==
* {{imdb title|id=22046284|title=«Қаш»}} {{рейтинг-10|7.5}}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қазақ тіліндегі фильмдер]]
[[Санат:Қазақстан драма фильмдері]]
[[Санат:Айсұлтан Сейітов фильмдері]]</text>
      <sha1>28zetc2j6a2jj67hch7y6jt04c6no1y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы:1nter pares/зертхана</title>
    <ns>2</ns>
    <id>725520</id>
    <revision>
      <id>3654631</id>
      <parentid>3654067</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T17:30:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тізім */</comment>
      <origin>3654631</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8268" sha1="7m611avv7ocv2mdnfis1uftgno2mn03" xml:space="preserve">== Тізім ==
* [[Джеймс Даймон]], [[Стивен Сквери]], [[Генри Уэллс]], [[Уильям Фарго]]
* [[Төлем картасы]], [[Бөлшек банк]], [[Too big to fail]], [[Қаржылық қызметтер]], [[Баламалы қаржылық қызметтер]], [[Қаржылық талдаушы]], [[Қаржылық талдау]], [[Қаржылық есептілік]], [[Қаржылық коэффициент]], [[Пайыздар, салықтар, тозу және амортизация шегерілгенге дейінгі пайда]], [[IFRS 16]]
* [[Қаржылық тұрақтылық жөніндегі кеңес]], [[АҚШ Қаржы министрлігі]], [[Еуропалық қаржылық қадағалау жүйесі]]
* [[2008 жылғы қаржы дағдарысы]], [[Lehman Brothers банкроттығы]], [[1914 жылғы қаржы дағдарысы]]
* [[American Express]], [[Citigroup]], [[Wells Fargo]], [[Қытай Сауда-өнеркәсіп Банкі]], [[Agricultural Bank of China]], [[China Construction Bank]], [[Bank of China]], [[BNP Paribas]], [[Crédit Agricole]], [[Postal Savings Bank of China]], [[Mitsubishi UFJ Financial Group]], [[Banco Santander]], [[Bank of Communications]], [[Barclays]], [[Sumitomo Mitsui Financial Group]], [[Société Générale]], [[Mizuho Financial Group]], [[China Merchants Bank]], [[Groupe BPCE]], [[Royal Bank of Canada]], [[Deutsche Bank]], [[Industrial Bank]], [[Toronto-Dominion Bank]], [[Japan Post Bank]], [[China CITIC Bank]], [[Crédit Mutuel]], [[Shanghai Pudong Development Bank]], [[Lloyds Banking Group]], [[ING Group]], [[Intesa Sanpaolo]], [[China Minsheng Bank]], [[Scotiabank]], [[Bank of Montreal]], [[China Everbright Bank]], [[UniCredit]], [[Banco Bilbao Vizcaya Argentaria]], [[NatWest Group]], [[Commonwealth Bank of Australia]], [[Standard Chartered]], [[State Bank of India]], [[Сбербанк]], [[Australia and New Zealand Banking Group]], [[La Banque postale]], [[Ping An Bank]], [[Canadian Imperial Bank of Commerce]], [[CaixaBank]], [[DZ Bank]], [[Nordea]], [[Rabobank]], [[Westpac]], [[National Australia Bank]], [[DBS Bank]], [[Commerzbank]], [[U.S. Bancorp]], [[Bank of Jiangsu]], [[Bank of Beijing]], [[Huaxia Bank]], [[Capital One]], [[PNC Financial Services]], [[Danske Bank]], [[Itaú Unibanco]], [[KB Financial Group]], [[Truist Financial]], [[Shinhan Financial Group]], [[Norinchukin Bank]], [[OCBC Bank]], [[Sumitomo Mitsui Trust Holdings]], [[Bank of Ningbo]], [[Erste Group]], [[China Guangfa Bank]], [[HDFC Bank]], [[ABN AMRO]], [[Nationwide Building Society]], [[China Zheshang Bank]], [[Resona Holdings]], [[Charles Schwab Corporation]], [[Bank of Shanghai]], [[BNY]], [[KBC Group]], [[Hana Financial Group]], [[ВТБ Банк]], [[Канада Ұлттық банкі]], [[Banco do Brasil]], [[United Overseas Bank]], [[Bank of Nanjing]]

== Жоспар ==
* Хиуа хандары:
** Өзбек-Арабшах хандары — Дайын
*** Өзбек-Қоңырат хандары — Дайын

* Бұхара хандары:
** Өзбек-Шайбани хандары — ?
*** Өзбек-Аштархан хандары — Дайын

* Қоқан хандары:
** Өзбек-Мың хандары — Дайын

== Үлгі ==
{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = 
 | Қазақша есімі        = 
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = 
 | Ту                   = 
 | Ту2                  = 
 | Басқара бастады      = 
 | Басқаруын аяқтады    = 
 | Президент            = 
 | Ізашары              = 
 | Ізбасары             = 
 | Титулы_2             = 
 | Ту_2                 = 
 | Ту2_2                = 
 | Басқара бастады_2    = 
 | Басқаруын аяқтады_2  = 
 | Ізашары_2            = 
 | Ізбасары_2           = 
 | Титулы_3             = 
 | Ту_3                 = 
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = 
 | Басқаруын аяқтады_3  = 
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған кездегі есімі  = 
 | Туған күні           = 
 | Туған жері           = 
 | Қайтыс болған күні   = 
 | Қайтыс болған жері   = 
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = 
 | Білімі               = 
 | Мамандығы            =  
 | Қызмет еткен жылдары = 
 | Құрамында болды      = 
 | Әскер түрі           = 
 | Атағы                = 
 | Басқарды             = 
 | Шайқасы              = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = 
}}

{{Мемлекеттік қызмет
 |қызметі          = 
 |шынайы атауы     = 
 |ел               = 
 |эмблема          = 
 |эмблема ені      = 
 |эмблеманың аты   = 
 |қазіргі          = 
 |тағайындалған    = 
 |портреті         = 
 |портреттің ені   = 
 |портреттің тақырыбы  = 
 |басшылық етеді       = 
 |басқару түрі     = 
 |резиденция       = 
 |бағынады         = 
 |ұсынылады        = 
 |мүше             = 
 |тағайындалды     = 
 |өкілеттігінің мерзімі = 
 |айлығы           = 
 |орынбасары       = 
 |ізашары          = 
 |пайда болды      = 
 |таратылды        = 
 |ізбасары         = 
 |біріншісі        = 
 |соңғысы          = 
 |сайты            = 
}}

== Талқылау // Толықтыру ==
* [[Мэри Робинсон]], [[Мэри Макэлис]], [[Жарық дизайны]], [[Илияна Йотова]], [[Лаура Фернандес Дельгадо]], [[Лаура Чинчилья]].

== WG ==
* [[World of Tanks Blitz]]
* bb
* wrsh bl
* ?

== Белсенді ==
=== Қақтығыстар ===
# [[ДР Конго мен Руанда арасындағы қақтығыс (2022–2025)]]
# [[Израильдің Сирияға басып кіруі (2024 жылдан)]]
# [[Израильдің Батыс жағалаудағы әскери операциясы (2025)]]
# [[Сербиядағы жалпы ереуіл (2025)]]
# [[АҚШ-тың Канада және Мексикамен сауда соғысы (2025 жылдан)]]
# [[Белгород облысындағы шайқастар (2025)]]
# [[Түркиядағы жаппай наразылықтар (2025)]]

== Толықтыру ==
* [[Йоханнесбургтегі G-20 саммиті (2025)]]
* [[Ауғанстандағы жер сілкінісі (2025)]]
* [[Оңтүстік Йемендегі қақтығыстар (2025–2026)]]
* [[Ирандағы наразылықтар (2025–2026)]]
* [[Қатысушы:1nter pares/Мақалалар]]

== Орыс-түрік соғыстары // Жоспар ==
# [[Орыс-түрік соғысы (1568–1570)]]
# [[Орыс-түрік соғысы (1672–1681)]]
# Орыс-түрік соғысы 3
# Орыс-түрік соғысы 4
# Орыс-түрік соғысы 5
# Орыс-түрік соғысы 6
# Орыс-түрік соғысы 7
# Орыс-түрік соғысы 8
# Орыс-түрік соғысы 9
# Орыс-түрік соғысы 10
# Орыс-түрік соғысы 11
# Орыс-түрік соғысы 12</text>
      <sha1>7m611avv7ocv2mdnfis1uftgno2mn03</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654668</id>
      <parentid>3654631</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T18:01:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тізім */</comment>
      <origin>3654668</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8288" sha1="89y9w1wn5q03vz201g4itwe57r4a9n2" xml:space="preserve">== Тізім ==
* [[Джеймс Даймон]], [[Стивен Сквери]], [[Генри Уэллс]], [[Уильям Фарго]]
* [[Төлем картасы]], [[Бөлшек банк]], [[Too big to fail]], [[Қаржылық қызметтер]], [[Баламалы қаржылық қызметтер]], [[Қаржылық талдаушы]], [[Қаржылық талдау]], [[Қаржылық есептілік]], [[Қаржылық коэффициент]], [[Пайыздар, салықтар, тозу және амортизация шегерілгенге дейінгі пайда]], [[IFRS 16]]
* [[Қаржылық тұрақтылық жөніндегі кеңес]], [[АҚШ Қаржы министрлігі]], [[Еуропалық қаржылық қадағалау жүйесі]]
* [[2008 жылғы қаржы дағдарысы]], [[Lehman Brothers банкроттығы]], [[1914 жылғы қаржы дағдарысы]]
* [[American Express]], [[Citigroup]], [[Wells Fargo]], [[Қытай Сауда-өнеркәсіп Банкі]], [[Agricultural Bank of China]], [[China Construction Bank]], [[Bank of China]], [[BNP Paribas]], [[Crédit Agricole]], [[Postal Savings Bank of China]], [[Mitsubishi UFJ Financial Group]], [[Banco Santander]], [[Bank of Communications]], [[Barclays]], [[Sumitomo Mitsui Financial Group]], [[Société Générale]], [[Mizuho Financial Group]], [[China Merchants Bank]], [[Groupe BPCE]], [[Royal Bank of Canada]], [[Deutsche Bank]], [[Industrial Bank]], [[Toronto-Dominion Bank]], [[Japan Post Bank]], [[China CITIC Bank]], [[Crédit Mutuel]], [[Shanghai Pudong Development Bank]], [[Lloyds Banking Group]], [[ING Group]], [[Intesa Sanpaolo]], [[China Minsheng Bank]], [[Scotiabank]], [[Bank of Montreal]], [[China Everbright Bank]], [[UniCredit]], [[Banco Bilbao Vizcaya Argentaria]], [[NatWest Group]], [[Commonwealth Bank of Australia]], [[Standard Chartered]], [[State Bank of India]], [[Сбербанк]], [[Australia and New Zealand Banking Group]], [[La Banque postale]], [[Ping An Bank]], [[Canadian Imperial Bank of Commerce]], [[CaixaBank]], [[DZ Bank]], [[Nordea]], [[Rabobank]], [[Westpac]], [[National Australia Bank]], [[DBS Bank]], [[Commerzbank]], [[U.S. Bancorp]], [[Bank of Jiangsu]], [[Bank of Beijing]], [[Huaxia Bank]], [[Capital One]], [[PNC Financial Services]], [[Danske Bank]], [[Itaú Unibanco]], [[KB Financial Group]], [[Truist Financial]], [[Shinhan Financial Group]], [[Norinchukin Bank]], [[OCBC Bank]], [[Sumitomo Mitsui Trust Holdings]], [[Bank of Ningbo]], [[Erste Group]], [[China Guangfa Bank]], [[HDFC Bank]], [[ABN AMRO]], [[Nationwide Building Society]], [[China Zheshang Bank]], [[Resona Holdings]], [[Charles Schwab Corporation]], [[Bank of Shanghai]], [[BNY]], [[KBC Group]], [[Hana Financial Group]], [[ВТБ Банк]], [[Канада Ұлттық банкі]], [[Banco do Brasil]], [[United Overseas Bank]], [[Bank of Nanjing]], [[Banco Bradesco]]

== Жоспар ==
* Хиуа хандары:
** Өзбек-Арабшах хандары — Дайын
*** Өзбек-Қоңырат хандары — Дайын

* Бұхара хандары:
** Өзбек-Шайбани хандары — ?
*** Өзбек-Аштархан хандары — Дайын

* Қоқан хандары:
** Өзбек-Мың хандары — Дайын

== Үлгі ==
{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = 
 | Қазақша есімі        = 
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = 
 | Ту                   = 
 | Ту2                  = 
 | Басқара бастады      = 
 | Басқаруын аяқтады    = 
 | Президент            = 
 | Ізашары              = 
 | Ізбасары             = 
 | Титулы_2             = 
 | Ту_2                 = 
 | Ту2_2                = 
 | Басқара бастады_2    = 
 | Басқаруын аяқтады_2  = 
 | Ізашары_2            = 
 | Ізбасары_2           = 
 | Титулы_3             = 
 | Ту_3                 = 
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = 
 | Басқаруын аяқтады_3  = 
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған кездегі есімі  = 
 | Туған күні           = 
 | Туған жері           = 
 | Қайтыс болған күні   = 
 | Қайтыс болған жері   = 
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = 
 | Білімі               = 
 | Мамандығы            =  
 | Қызмет еткен жылдары = 
 | Құрамында болды      = 
 | Әскер түрі           = 
 | Атағы                = 
 | Басқарды             = 
 | Шайқасы              = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = 
}}

{{Мемлекеттік қызмет
 |қызметі          = 
 |шынайы атауы     = 
 |ел               = 
 |эмблема          = 
 |эмблема ені      = 
 |эмблеманың аты   = 
 |қазіргі          = 
 |тағайындалған    = 
 |портреті         = 
 |портреттің ені   = 
 |портреттің тақырыбы  = 
 |басшылық етеді       = 
 |басқару түрі     = 
 |резиденция       = 
 |бағынады         = 
 |ұсынылады        = 
 |мүше             = 
 |тағайындалды     = 
 |өкілеттігінің мерзімі = 
 |айлығы           = 
 |орынбасары       = 
 |ізашары          = 
 |пайда болды      = 
 |таратылды        = 
 |ізбасары         = 
 |біріншісі        = 
 |соңғысы          = 
 |сайты            = 
}}

== Талқылау // Толықтыру ==
* [[Мэри Робинсон]], [[Мэри Макэлис]], [[Жарық дизайны]], [[Илияна Йотова]], [[Лаура Фернандес Дельгадо]], [[Лаура Чинчилья]].

== WG ==
* [[World of Tanks Blitz]]
* bb
* wrsh bl
* ?

== Белсенді ==
=== Қақтығыстар ===
# [[ДР Конго мен Руанда арасындағы қақтығыс (2022–2025)]]
# [[Израильдің Сирияға басып кіруі (2024 жылдан)]]
# [[Израильдің Батыс жағалаудағы әскери операциясы (2025)]]
# [[Сербиядағы жалпы ереуіл (2025)]]
# [[АҚШ-тың Канада және Мексикамен сауда соғысы (2025 жылдан)]]
# [[Белгород облысындағы шайқастар (2025)]]
# [[Түркиядағы жаппай наразылықтар (2025)]]

== Толықтыру ==
* [[Йоханнесбургтегі G-20 саммиті (2025)]]
* [[Ауғанстандағы жер сілкінісі (2025)]]
* [[Оңтүстік Йемендегі қақтығыстар (2025–2026)]]
* [[Ирандағы наразылықтар (2025–2026)]]
* [[Қатысушы:1nter pares/Мақалалар]]

== Орыс-түрік соғыстары // Жоспар ==
# [[Орыс-түрік соғысы (1568–1570)]]
# [[Орыс-түрік соғысы (1672–1681)]]
# Орыс-түрік соғысы 3
# Орыс-түрік соғысы 4
# Орыс-түрік соғысы 5
# Орыс-түрік соғысы 6
# Орыс-түрік соғысы 7
# Орыс-түрік соғысы 8
# Орыс-түрік соғысы 9
# Орыс-түрік соғысы 10
# Орыс-түрік соғысы 11
# Орыс-түрік соғысы 12</text>
      <sha1>89y9w1wn5q03vz201g4itwe57r4a9n2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы талқылауы:Vova XIX V</title>
    <ns>3</ns>
    <id>732487</id>
    <redirect title="Қатысушы талқылауы:Rymydolov Vertyslovo" />
    <revision>
      <id>3654749</id>
      <parentid>3294251</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T23:27:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xqbot</username>
        <id>3358</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Бот: Шынжырлы айдатуды түзетті → [[Қатысушы талқылауы:Rymydolov Vertyslovo]]</comment>
      <origin>3654749</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="72" sha1="8w44ohhj56jgu4a7ybm8h02szqe8z39" xml:space="preserve">#АЙДАУ [[Қатысушы талқылауы:Rymydolov Vertyslovo]]</text>
      <sha1>8w44ohhj56jgu4a7ybm8h02szqe8z39</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сумы облысы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>737625</id>
    <revision>
      <id>3654796</id>
      <parentid>3320565</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T07:46:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3654796</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4863" sha1="ci6utr8ar712q832412gzf0i3nia4km" xml:space="preserve">{{Әкімшілік бірлік
 |Қазақша атауы   = Сумы облысы
 |Шынайы атауы    = {{lang-uk|Сумська область}}
 |Суреті          = 
 |Сурет атауы     = 
 |Елтаңба         = Coat of Arms of Sumy Oblast.svg
 |Ту              = Flag of Sumy Oblast.svg
 |Елтаңбаның ені  = 
 |Тудың ені       = 
 |Елтаңбаның аты  = 
 |Тудың аты       = 
 |Ел              = Украина
  |lat_dir = N|lat_deg = 51|lat_min = 00|lat_sec = 00
  |lon_dir = E|lon_deg = 34|lon_min = 00|lon_sec = 00
  |region         = UA
  |type           = 
  |деңгей         = 1
  |CoordScale     =  
 |Әнұраны         = 
 |Статусы         = 
 |Кіреді          = 
  |Әкімшілік құрылыстың түрі       =
 |Кіреді1         = 
  |Әкімшілік құрылыстың түрі1      =
 |Кіреді2         = 
  |Әкімшілік құрылыстың түрі2      =
 |Енеді           = 
  |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі   =
 |Астанасы        = [[Сумы]]
  |Астана түрі    = Әкімш. орт.
 |Ірі қаласы      = 
 |Ірі қалалары    = 
 |Құрылды         = [[10 қаңтар]] [[1939 жыл|1939 жылы]]
 |Таратылған уақыты      = 
 |Басшысы                = Олег Алексеевич Григоров
  |Басшының түрі         = Облыстық мемлекеттік әкімшіліктің төрағасы
 |Басшысы2               = Виктор Михайлович Федорченко
  |Басшының түрі2        = Облыстық кеңестің төрағасы
 |ЖІӨ                    = 
  |ЖІӨ жылы              = 
  |Жан басына шаққанда ЖІӨ       =
  |ЖІӨ бойынша орны              = 
  |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны  = 
 |Тілі                           = 
 |Тілдері                        = 
 |Тұрғыны                        = 
  |Санақ жылы                    = 
  |Пайызы                        = 
  |Халық саны бойынша орны       = 
  |Тығыздығы                     = 
  |Тығыздығы бойынша орны        = 
  |Ұлттық құрамы                 = 
  |Конфессиялық құрамы           = 
 |Жер аумағы                     = 
  |Жер аумағының пайызы          = 
  |Жер аумағы бойынша орны       = 
 |Максималды биіктігі            = 
 |Орташа биіктігі                = 
 |Минималды биіктігі             = 
 |Карта                          = 
  |Карта ені                     = 
 |Әкімшілік бірліктің картасы    = 
  |Әкімшілік бірлік картасының ені  = 
 |Уақыт белдеуі                  = 
 |Аббревиатура                   = 
 |ISO                            = 
 |Сандық идентификаторы          = 
  |Идентификатор түрі            = 
 |Сандық идентификаторы2         = 
  |Идентификатор түрі2           = 
 |Сандық идентификаторы3         = 
  |Идентификатор түрі3           = 
 |FIPS                           = 
 |Телефон коды                   = 
 |Пошта индекстері               = 
 |Интернет-үйшігі                = 
 |Автомобиль коды                = 
 |Сайты                          = 
  |Сайт тілі                     = 
 |Commons санаты                 = Sumy Oblast
 |Кірістірме                     = 
 |Түсініктемелер                 = 
}}
'''Сумы облысы''' ({{lang-uk|Су́мська́ о́бласть}}) — [[Украина]]ның солтүстік-шығысындағы әкімшілік-аумақтық бірлік. Батыста [[Чернигов облысы]]мен, солтүстігінде және шығысында [[Ресей]] Федерациясымен, оңтүстік-шығыста [[Харьков облысы|Харьков]], оңтүстігінде [[Полтава облысы|Полтава]] облыстарымен шектеседі. Облыс 1939 жылы 10 қаңтарда құрылған.&lt;br /&gt;
Әкімшілік орталығы және ең үлкен қаласы – [[Сумы]]. Ауданы 23 832 км², халқы 1 034 364 адам (2022).

{{бастама}}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Украина әкімшілік бөлінісі}}
[[Санат:Сумы облысы]]</text>
      <sha1>ci6utr8ar712q832412gzf0i3nia4km</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654797</id>
      <parentid>3654796</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T07:49:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3654797</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5244" sha1="nx7659zzri8phkg4648kaam37qisukr" xml:space="preserve">{{Әкімшілік бірлік
 |Қазақша атауы   = Сумы облысы
 |Шынайы атауы    = {{lang-uk|Сумська область}}
 |Суреті          = Спасо-Преображенский собор в Сумах, вид с воздуха DJI 002042424.jpg
 |Сурет атауы     = 
 |Елтаңба         = Coat of Arms of Sumy Oblast.svg
 |Ту              = Flag of Sumy Oblast.svg
 |Елтаңбаның ені  = 
 |Тудың ені       = 
 |Елтаңбаның аты  = 
 |Тудың аты       = 
 |Ел              = Украина
  |lat_dir = N|lat_deg = 51|lat_min = 00|lat_sec = 00
  |lon_dir = E|lon_deg = 34|lon_min = 00|lon_sec = 00
  |region         = UA
  |type           = 
  |деңгей         = 1
  |CoordScale     =  
 |Әнұраны         = 
 |Статусы         = 
 |Кіреді          = 5 аудан 
  |Әкімшілік құрылыстың түрі       =
 |Кіреді1         = 
  |Әкімшілік құрылыстың түрі1      =
 |Кіреді2         = 
  |Әкімшілік құрылыстың түрі2      =
 |Енеді           = 
  |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі   =
 |Астанасы        = [[Сумы]]
  |Астана түрі    = Әкімш. орт.
 |Ірі қаласы      = 
 |Ірі қалалары    = [[Конотоп]], [[Шостка]], [[Ахтырка]], [[Ромны]], [[Глухов]], [[Лебедин]], [[Кролевец]], [[Тростянец]], [[Белополье]], [[Путивль]], [[Бурынь]], [[Ворожба]]
 |Құрылды         = [[10 қаңтар]] [[1939 жыл|1939 жылы]]
 |Таратылған уақыты      = 
 |Басшысы                = Олег Алексеевич Григоров
  |Басшының түрі         = Облыстық мемлекеттік әкімшіліктің төрағасы
 |Басшысы2               = Виктор Михайлович Федорченко
  |Басшының түрі2        = Облыстық кеңестің төрағасы
 |ЖІӨ                    = 
  |ЖІӨ жылы              = 
  |Жан басына шаққанда ЖІӨ       =
  |ЖІӨ бойынша орны              = 
  |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны  = 
 |Тілі                           = 
 |Тілдері                        = 
 |Тұрғыны                        = 
  |Санақ жылы                    = 
  |Пайызы                        = 
  |Халық саны бойынша орны       = 
  |Тығыздығы                     = 
  |Тығыздығы бойынша орны        = 
  |Ұлттық құрамы                 = 
  |Конфессиялық құрамы           = 
 |Жер аумағы                     = 23 832
  |Жер аумағының пайызы          = 3,95
  |Жер аумағы бойынша орны       = 16
 |Максималды биіктігі            = 271 
 |Орташа биіктігі                = 170 
 |Минималды биіктігі             = 90
 |Карта                          = 
  |Карта ені                     = 
 |Әкімшілік бірліктің картасы    = 
  |Әкімшілік бірлік картасының ені  = 
 |Уақыт белдеуі                  = 
 |Аббревиатура                   = 
 |ISO                            = 
 |Сандық идентификаторы          = 
  |Идентификатор түрі            = 
 |Сандық идентификаторы2         = 
  |Идентификатор түрі2           = 
 |Сандық идентификаторы3         = 
  |Идентификатор түрі3           = 
 |FIPS                           = 
 |Телефон коды                   = 
 |Пошта индекстері               = 
 |Интернет-үйшігі                = 
 |Автомобиль коды                = 
 |Сайты                          = 
  |Сайт тілі                     = 
 |Commons санаты                 = Sumy Oblast
 |Кірістірме                     = 
 |Түсініктемелер                 = 
}}
'''Сумы облысы''' ({{lang-uk|Су́мська́ о́бласть}}) — [[Украина]]ның солтүстік-шығысындағы әкімшілік-аумақтық бірлік. Батыста [[Чернигов облысы]]мен, солтүстігінде және шығысында [[Ресей]] Федерациясымен, оңтүстік-шығыста [[Харьков облысы|Харьков]], оңтүстігінде [[Полтава облысы|Полтава]] облыстарымен шектеседі. Облыс 1939 жылы 10 қаңтарда құрылған.&lt;br /&gt;
Әкімшілік орталығы және ең үлкен қаласы – [[Сумы]]. Ауданы 23 832 км², халқы 1 034 364 адам (2022).

{{бастама}}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Украина әкімшілік бөлінісі}}
[[Санат:Сумы облысы]]</text>
      <sha1>nx7659zzri8phkg4648kaam37qisukr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654799</id>
      <parentid>3654797</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T07:52:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3654799</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5540" sha1="ha4lrvszpuvcsfvfbbmhn7tcoichwma" xml:space="preserve">{{Әкімшілік бірлік
 |Қазақша атауы   = Сумы облысы
 |Шынайы атауы    = {{lang-uk|Сумська область}}
 |Суреті          = Спасо-Преображенский собор в Сумах, вид с воздуха DJI 002042424.jpg
 |Сурет атауы     = 
 |Елтаңба         = Coat of Arms of Sumy Oblast.svg
 |Ту              = Flag of Sumy Oblast.svg
 |Елтаңбаның ені  = 
 |Тудың ені       = 
 |Елтаңбаның аты  = 
 |Тудың аты       = 
 |Ел              = Украина
  |lat_dir = N|lat_deg = 51|lat_min = 00|lat_sec = 00
  |lon_dir = E|lon_deg = 34|lon_min = 00|lon_sec = 00
  |region         = UA
  |type           = 
  |деңгей         = 1
  |CoordScale     =  
 |Әнұраны         = 
 |Статусы         = 
 |Кіреді          = 5 аудан 
  |Әкімшілік құрылыстың түрі       =
 |Кіреді1         = 
  |Әкімшілік құрылыстың түрі1      =
 |Кіреді2         = 
  |Әкімшілік құрылыстың түрі2      =
 |Енеді           = 
  |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі   =
 |Астанасы        = [[Сумы]]
  |Астана түрі    = Әкімш. орт.
 |Ірі қаласы      = 
 |Ірі қалалары    = [[Конотоп]], [[Шостка]], [[Ахтырка]], [[Ромны]], [[Глухов]], [[Лебедин]], [[Кролевец]], [[Тростянец]], [[Белополье]], [[Путивль]], [[Бурынь]], [[Ворожба]]
 |Құрылды         = [[10 қаңтар]] [[1939 жыл|1939 жылы]]
 |Таратылған уақыты      = 
 |Басшысы                = Олег Алексеевич Григоров
  |Басшының түрі         = Облыстық мемлекеттік әкімшіліктің төрағасы
 |Басшысы2               = Виктор Михайлович Федорченко
  |Басшының түрі2        = Облыстық кеңестің төрағасы
 |ЖІӨ                    = 
  |ЖІӨ жылы              = 
  |Жан басына шаққанда ЖІӨ       =
  |ЖІӨ бойынша орны              = 
  |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны  = 
 |Тілі                           = 
 |Тілдері                        = 
 |Тұрғыны                        = {{Құлдырау}} 1 034 364
  |Санақ жылы                    = 2022
  |Пайызы                        = 2,5
  |Халық саны бойынша орны       = 18
  |Тығыздығы                     = 47,7
  |Тығыздығы бойынша орны        = 
  |Ұлттық құрамы                 = [[Украиндар|украиндар]] — 88,84 %,&lt;br /&gt; [[Орыстар|орыстар]] — 9,38 %,&lt;br /&gt; [[Беларустар|беларустар]] — 0,33 %&lt;br /&gt;([[Украина халық санағы (2001)|2001 жылғы санақ]])
  |Конфессиялық құрамы           = 
 |Жер аумағы                     = 23 832
  |Жер аумағының пайызы          = 3,95
  |Жер аумағы бойынша орны       = 16
 |Максималды биіктігі            = 271 
 |Орташа биіктігі                = 170 
 |Минималды биіктігі             = 90
 |Карта                          = 
  |Карта ені                     = 
 |Әкімшілік бірліктің картасы    = 
  |Әкімшілік бірлік картасының ені  = 
 |Уақыт белдеуі                  = 
 |Аббревиатура                   = 
 |ISO                            = 
 |Сандық идентификаторы          = 
  |Идентификатор түрі            = 
 |Сандық идентификаторы2         = 
  |Идентификатор түрі2           = 
 |Сандық идентификаторы3         = 
  |Идентификатор түрі3           = 
 |FIPS                           = 
 |Телефон коды                   = 
 |Пошта индекстері               = 
 |Интернет-үйшігі                = 
 |Автомобиль коды                = 
 |Сайты                          = 
  |Сайт тілі                     = 
 |Commons санаты                 = Sumy Oblast
 |Кірістірме                     = 
 |Түсініктемелер                 = 
}}
'''Сумы облысы''' ({{lang-uk|Су́мська́ о́бласть}}) — [[Украина]]ның солтүстік-шығысындағы әкімшілік-аумақтық бірлік. Батыста [[Чернигов облысы]]мен, солтүстігінде және шығысында [[Ресей]] Федерациясымен, оңтүстік-шығыста [[Харьков облысы|Харьков]], оңтүстігінде [[Полтава облысы|Полтава]] облыстарымен шектеседі. Облыс 1939 жылы 10 қаңтарда құрылған.&lt;br /&gt;
Әкімшілік орталығы және ең үлкен қаласы – [[Сумы]]. Ауданы 23 832 км², халқы 1 034 364 адам (2022).

{{бастама}}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Украина әкімшілік бөлінісі}}
[[Санат:Сумы облысы]]</text>
      <sha1>ha4lrvszpuvcsfvfbbmhn7tcoichwma</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654800</id>
      <parentid>3654799</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T07:53:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3654800</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5659" sha1="3qi3h51x3yp9w02a5kl2yuz7h36mef0" xml:space="preserve">{{Әкімшілік бірлік
 |Қазақша атауы   = Сумы облысы
 |Шынайы атауы    = {{lang-uk|Сумська область}}
 |Суреті          = Спасо-Преображенский собор в Сумах, вид с воздуха DJI 002042424.jpg
 |Сурет атауы     = 
 |Елтаңба         = Coat of Arms of Sumy Oblast.svg
 |Ту              = Flag of Sumy Oblast.svg
 |Елтаңбаның ені  = 
 |Тудың ені       = 
 |Елтаңбаның аты  = 
 |Тудың аты       = 
 |Ел              = Украина
  |lat_dir = N|lat_deg = 51|lat_min = 00|lat_sec = 00
  |lon_dir = E|lon_deg = 34|lon_min = 00|lon_sec = 00
  |region         = UA
  |type           = 
  |деңгей         = 1
  |CoordScale     =  
 |Әнұраны         = 
 |Статусы         = 
 |Кіреді          = 5 аудан 
  |Әкімшілік құрылыстың түрі       =
 |Кіреді1         = 
  |Әкімшілік құрылыстың түрі1      =
 |Кіреді2         = 
  |Әкімшілік құрылыстың түрі2      =
 |Енеді           = 
  |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі   =
 |Астанасы        = [[Сумы]]
  |Астана түрі    = Әкімш. орт.
 |Ірі қаласы      = 
 |Ірі қалалары    = [[Конотоп]], [[Шостка]], [[Ахтырка]], [[Ромны]], [[Глухов]], [[Лебедин]], [[Кролевец]], [[Тростянец]], [[Белополье]], [[Путивль]], [[Бурынь]], [[Ворожба]]
 |Құрылды         = [[10 қаңтар]] [[1939 жыл|1939 жылы]]
 |Таратылған уақыты      = 
 |Басшысы                = Олег Алексеевич Григоров
  |Басшының түрі         = Облыстық мемлекеттік әкімшіліктің төрағасы
 |Басшысы2               = Виктор Михайлович Федорченко
  |Басшының түрі2        = Облыстық кеңестің төрағасы
 |ЖІӨ                    = 
  |ЖІӨ жылы              = 
  |Жан басына шаққанда ЖІӨ       =
  |ЖІӨ бойынша орны              = 
  |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны  = 
 |Тілі                           = 
 |Тілдері                        = 
 |Тұрғыны                        = {{Құлдырау}} 1 034 364
  |Санақ жылы                    = 2022
  |Пайызы                        = 2,5
  |Халық саны бойынша орны       = 18
  |Тығыздығы                     = 47,7
  |Тығыздығы бойынша орны        = 
  |Ұлттық құрамы                 = [[Украиндар|украиндар]] — 88,84 %,&lt;br /&gt; [[Орыстар|орыстар]] — 9,38 %,&lt;br /&gt; [[Беларустар|беларустар]] — 0,33 %&lt;br /&gt;([[Украина халық санағы (2001)|2001 жылғы санақ]])
  |Конфессиялық құрамы           = 
 |Жер аумағы                     = 23 832
  |Жер аумағының пайызы          = 3,95
  |Жер аумағы бойынша орны       = 16
 |Максималды биіктігі            = 271 
 |Орташа биіктігі                = 170 
 |Минималды биіктігі             = 90
 |Карта                          = Sumy in Ukraine (claims hatched).svg
  |Карта ені                     = 
 |Әкімшілік бірліктің картасы    = 
  |Әкімшілік бірлік картасының ені  = 
 |Уақыт белдеуі                  = 
 |Аббревиатура                   = 
 |ISO                            = UA-59
 |Сандық идентификаторы          = 
  |Идентификатор түрі            = 
 |Сандық идентификаторы2         = 
  |Идентификатор түрі2           = 
 |Сандық идентификаторы3         = 
  |Идентификатор түрі3           = 
 |FIPS                           = 
 |Телефон коды                   = +380 54
 |Пошта индекстері               = 40xxx, 41xxx, 42xxx
 |Интернет-үйшігі                = sumy.ua; sm.ua
 |Автомобиль коды                = BM, HM, XM, EM
 |Сайты                          = https://sorada.gov.ua/
  |Сайт тілі                     = uk
 |Commons санаты                 = Sumy Oblast
 |Кірістірме                     = 
 |Түсініктемелер                 = 
}}
'''Сумы облысы''' ({{lang-uk|Су́мська́ о́бласть}}) — [[Украина]]ның солтүстік-шығысындағы әкімшілік-аумақтық бірлік. Батыста [[Чернигов облысы]]мен, солтүстігінде және шығысында [[Ресей]] Федерациясымен, оңтүстік-шығыста [[Харьков облысы|Харьков]], оңтүстігінде [[Полтава облысы|Полтава]] облыстарымен шектеседі. Облыс 1939 жылы 10 қаңтарда құрылған.&lt;br /&gt;
Әкімшілік орталығы және ең үлкен қаласы – [[Сумы]]. Ауданы 23 832 км², халқы 1 034 364 адам (2022).

{{бастама}}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Украина әкімшілік бөлінісі}}
[[Санат:Сумы облысы]]</text>
      <sha1>3qi3h51x3yp9w02a5kl2yuz7h36mef0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654801</id>
      <parentid>3654800</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T07:55:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3654801</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5760" sha1="nv5g8g6v4ycoyxt2aa9pecg4axvljqe" xml:space="preserve">{{Әкімшілік бірлік
 |Қазақша атауы   = Сумы облысы
 |Шынайы атауы    = {{lang-uk|Сумська область}}
 |Суреті          = Спасо-Преображенский собор в Сумах, вид с воздуха DJI 002042424.jpg
 |Сурет атауы     = 
 |Елтаңба         = Coat of Arms of Sumy Oblast.svg
 |Ту              = Flag of Sumy Oblast.svg
 |Елтаңбаның ені  = 
 |Тудың ені       = 
 |Елтаңбаның аты  = 
 |Тудың аты       = 
 |Ел              = Украина
  |lat_dir = N|lat_deg = 51|lat_min = 00|lat_sec = 00
  |lon_dir = E|lon_deg = 34|lon_min = 00|lon_sec = 00
  |region         = UA
  |type           = 
  |деңгей         = 1
  |CoordScale     =  
 |Әнұраны         = 
 |Статусы         = 
 |Кіреді          = 5 аудан 
  |Әкімшілік құрылыстың түрі       =
 |Кіреді1         = 
  |Әкімшілік құрылыстың түрі1      =
 |Кіреді2         = 
  |Әкімшілік құрылыстың түрі2      =
 |Енеді           = 
  |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі   =
 |Астанасы        = [[Сумы]]
  |Астана түрі    = Әкімш. орт.
 |Ірі қаласы      = 
 |Ірі қалалары    = [[Конотоп]], [[Шостка]], [[Ахтырка]], [[Ромны]], [[Глухов]], [[Лебедин]], [[Кролевец]], [[Тростянец]], [[Белополье]], [[Путивль]], [[Бурынь]], [[Ворожба]]
 |Құрылды         = [[10 қаңтар]] [[1939 жыл|1939 жылы]]
 |Таратылған уақыты      = 
 |Басшысы                = Олег Алексеевич Григоров
  |Басшының түрі         = Облыстық мемлекеттік әкімшіліктің төрағасы
 |Басшысы2               = Виктор Михайлович Федорченко
  |Басшының түрі2        = Облыстық кеңестің төрағасы
 |ЖІӨ                    = 
  |ЖІӨ жылы              = 
  |Жан басына шаққанда ЖІӨ       =
  |ЖІӨ бойынша орны              = 
  |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны  = 
 |Тілі                           = 
 |Тілдері                        = 
 |Тұрғыны                        = {{Құлдырау}} 1 034 364
  |Санақ жылы                    = 2022
  |Пайызы                        = 2,5
  |Халық саны бойынша орны       = 18
  |Тығыздығы                     = 47,7
  |Тығыздығы бойынша орны        = 
  |Ұлттық құрамы                 = [[Украиндар|украиндар]] — 88,84 %,&lt;br /&gt; [[Орыстар|орыстар]] — 9,38 %,&lt;br /&gt; [[Беларустар|беларустар]] — 0,33 %&lt;br /&gt;([[Украина халық санағы (2001)|2001 жылғы санақ]])
  |Конфессиялық құрамы           = 
 |Жер аумағы                     = 23 832
  |Жер аумағының пайызы          = 3,95
  |Жер аумағы бойынша орны       = 16
 |Максималды биіктігі            = 271 
 |Орташа биіктігі                = 170 
 |Минималды биіктігі             = 90
 |Карта                          = Sumy in Ukraine (claims hatched).svg
  |Карта ені                     = 
 |Әкімшілік бірліктің картасы    = Sumskaya oblast location map.svg
  |Әкімшілік бірлік картасының ені  = 
 |Уақыт белдеуі                  = 
 |Аббревиатура                   = 
 |ISO                            = UA-59
 |Сандық идентификаторы          = {{Ленин ордені|түрі=аумақ}}
  |Идентификатор түрі            = Марапаттары
 |Сандық идентификаторы2         = 
  |Идентификатор түрі2           = 
 |Сандық идентификаторы3         = 
  |Идентификатор түрі3           = 
 |FIPS                           = 
 |Телефон коды                   = +380 54
 |Пошта индекстері               = 40xxx, 41xxx, 42xxx
 |Интернет-үйшігі                = sumy.ua; sm.ua
 |Автомобиль коды                = BM, HM, XM, EM
 |Сайты                          = https://sorada.gov.ua/
  |Сайт тілі                     = uk
 |Commons санаты                 = Sumy Oblast
 |Кірістірме                     = 
 |Түсініктемелер                 = 
}}
'''Сумы облысы''' ({{lang-uk|Су́мська́ о́бласть}}) — [[Украина]]ның солтүстік-шығысындағы әкімшілік-аумақтық бірлік. Батыста [[Чернигов облысы]]мен, солтүстігінде және шығысында [[Ресей]] Федерациясымен, оңтүстік-шығыста [[Харьков облысы|Харьков]], оңтүстігінде [[Полтава облысы|Полтава]] облыстарымен шектеседі. Облыс 1939 жылы 10 қаңтарда құрылған.&lt;br /&gt;
Әкімшілік орталығы және ең үлкен қаласы – [[Сумы]]. Ауданы 23 832 км², халқы 1 034 364 адам (2022).

{{бастама}}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Украина әкімшілік бөлінісі}}
[[Санат:Сумы облысы]]</text>
      <sha1>nv5g8g6v4ycoyxt2aa9pecg4axvljqe</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654802</id>
      <parentid>3654801</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T08:00:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3654802</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6404" sha1="mrc1e306dj4g696dxppnpz5dsg64tt3" xml:space="preserve">{{Әкімшілік бірлік
 |Қазақша атауы   = Сумы облысы
 |Шынайы атауы    = {{lang-uk|Сумська область}}
 |Суреті          = Спасо-Преображенский собор в Сумах, вид с воздуха DJI 002042424.jpg
 |Сурет атауы     = 
 |Елтаңба         = Coat of Arms of Sumy Oblast.svg
 |Ту              = Flag of Sumy Oblast.svg
 |Елтаңбаның ені  = 
 |Тудың ені       = 
 |Елтаңбаның аты  = 
 |Тудың аты       = 
 |Ел              = Украина
  |lat_dir = N|lat_deg = 51|lat_min = 00|lat_sec = 00
  |lon_dir = E|lon_deg = 34|lon_min = 00|lon_sec = 00
  |region         = UA
  |type           = 
  |деңгей         = 1
  |CoordScale     =  
 |Әнұраны         = 
 |Статусы         = 
 |Кіреді          = 5 аудан 
  |Әкімшілік құрылыстың түрі       =
 |Кіреді1         = 
  |Әкімшілік құрылыстың түрі1      =
 |Кіреді2         = 
  |Әкімшілік құрылыстың түрі2      =
 |Енеді           = 
  |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі   =
 |Астанасы        = [[Сумы]]
  |Астана түрі    = Әкімш. орт.
 |Ірі қаласы      = 
 |Ірі қалалары    = [[Конотоп]], [[Шостка]], [[Ахтырка]], [[Ромны]], [[Глухов]], [[Лебедин]], [[Кролевец]], [[Тростянец]], [[Белополье]], [[Путивль]], [[Бурынь]], [[Ворожба]]
 |Құрылды         = [[10 қаңтар]] [[1939 жыл|1939 жылы]]
 |Таратылған уақыты      = 
 |Басшысы                = Олег Алексеевич Григоров
  |Басшының түрі         = Облыстық мемлекеттік әкімшіліктің төрағасы
 |Басшысы2               = Виктор Михайлович Федорченко
  |Басшының түрі2        = Облыстық кеңестің төрағасы
 |ЖІӨ                    = 
  |ЖІӨ жылы              = 
  |Жан басына шаққанда ЖІӨ       =
  |ЖІӨ бойынша орны              = 
  |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны  = 
 |Тілі                           = 
 |Тілдері                        = 
 |Тұрғыны                        = {{Құлдырау}} 1 034 364
  |Санақ жылы                    = 2022
  |Пайызы                        = 2,5
  |Халық саны бойынша орны       = 18
  |Тығыздығы                     = 47,7
  |Тығыздығы бойынша орны        = 
  |Ұлттық құрамы                 = [[Украиндар|украиндар]] — 88,84 %,&lt;br /&gt; [[Орыстар|орыстар]] — 9,38 %,&lt;br /&gt; [[Беларустар|беларустар]] — 0,33 %&lt;br /&gt;([[Украина халық санағы (2001)|2001 жылғы санақ]])
  |Конфессиялық құрамы           = 
 |Жер аумағы                     = 23 832
  |Жер аумағының пайызы          = 3,95
  |Жер аумағы бойынша орны       = 16
 |Максималды биіктігі            = 271 
 |Орташа биіктігі                = 170 
 |Минималды биіктігі             = 90
 |Карта                          = Sumy in Ukraine (claims hatched).svg
  |Карта ені                     = 
 |Әкімшілік бірліктің картасы    = Sumskaya oblast location map.svg
  |Әкімшілік бірлік картасының ені  = 
 |Уақыт белдеуі                  = 
 |Аббревиатура                   = 
 |ISO                            = UA-59
 |Сандық идентификаторы          = {{Ленин ордені|түрі=аумақ}}
  |Идентификатор түрі            = Марапаттары
 |Сандық идентификаторы2         = 
  |Идентификатор түрі2           = 
 |Сандық идентификаторы3         = 
  |Идентификатор түрі3           = 
 |FIPS                           = 
 |Телефон коды                   = +380 54
 |Пошта индекстері               = 40xxx, 41xxx, 42xxx
 |Интернет-үйшігі                = sumy.ua; sm.ua
 |Автомобиль коды                = BM, HM, XM, EM
 |Сайты                          = https://sorada.gov.ua/
  |Сайт тілі                     = uk
 |Commons санаты                 = Sumy Oblast
 |Кірістірме                     = 
 |Түсініктемелер                 = 
}}
'''Сумы облысы''' ({{lang-uk|Сумська область}}), ауыз. '''Сумщина''' ({{lang-uk|Сумщина}}) — [[Украина|Украинаның]] солтүстік-шығысында орналасқан облыс. Батысында Украинаның [[Чернигов облысы|Чернигов облысымен]], солтүстігінде және шығысында — Ресей Федерациясының [[Курск облысы|Курск облысымен]], оңтүстік-шығысында — [[Харьков облысы|Харьков облысымен]], оңтүстігінде — [[Полтава облысы|Полтава облысымен]] шектеседі. Облыс 1939 жылғы 10 қаңтарда КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Харьков облысының құрамынан бөлініп шығу арқылы құрылды.

Әкімшілік орталығы әрі ең ірі қаласы — [[Сумы]]. Басқа ірі қалалары — [[Конотоп]], [[Шостка]], [[Ахтырка]], [[Ромны]], [[Глухов]], [[Лебедин]], [[Кролевец]], [[Тростянец]], [[Белополье]], [[Путивль]], [[Бурынь]] және [[Ворожба]].

== Физикалық-географиялық сипаттамасы ==

{{бастама}}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Украина әкімшілік бөлінісі}}
[[Санат:Сумы облысы]]</text>
      <sha1>mrc1e306dj4g696dxppnpz5dsg64tt3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654803</id>
      <parentid>3654802</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T08:01:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Физикалық-географиялық сипаттамасы */</comment>
      <origin>3654803</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6384" sha1="2kpjrsrqxnu4lu5tgbk4spk1sickbvn" xml:space="preserve">{{Әкімшілік бірлік
 |Қазақша атауы   = Сумы облысы
 |Шынайы атауы    = {{lang-uk|Сумська область}}
 |Суреті          = Спасо-Преображенский собор в Сумах, вид с воздуха DJI 002042424.jpg
 |Сурет атауы     = 
 |Елтаңба         = Coat of Arms of Sumy Oblast.svg
 |Ту              = Flag of Sumy Oblast.svg
 |Елтаңбаның ені  = 
 |Тудың ені       = 
 |Елтаңбаның аты  = 
 |Тудың аты       = 
 |Ел              = Украина
  |lat_dir = N|lat_deg = 51|lat_min = 00|lat_sec = 00
  |lon_dir = E|lon_deg = 34|lon_min = 00|lon_sec = 00
  |region         = UA
  |type           = 
  |деңгей         = 1
  |CoordScale     =  
 |Әнұраны         = 
 |Статусы         = 
 |Кіреді          = 5 аудан 
  |Әкімшілік құрылыстың түрі       =
 |Кіреді1         = 
  |Әкімшілік құрылыстың түрі1      =
 |Кіреді2         = 
  |Әкімшілік құрылыстың түрі2      =
 |Енеді           = 
  |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі   =
 |Астанасы        = [[Сумы]]
  |Астана түрі    = Әкімш. орт.
 |Ірі қаласы      = 
 |Ірі қалалары    = [[Конотоп]], [[Шостка]], [[Ахтырка]], [[Ромны]], [[Глухов]], [[Лебедин]], [[Кролевец]], [[Тростянец]], [[Белополье]], [[Путивль]], [[Бурынь]], [[Ворожба]]
 |Құрылды         = [[10 қаңтар]] [[1939 жыл|1939 жылы]]
 |Таратылған уақыты      = 
 |Басшысы                = Олег Алексеевич Григоров
  |Басшының түрі         = Облыстық мемлекеттік әкімшіліктің төрағасы
 |Басшысы2               = Виктор Михайлович Федорченко
  |Басшының түрі2        = Облыстық кеңестің төрағасы
 |ЖІӨ                    = 
  |ЖІӨ жылы              = 
  |Жан басына шаққанда ЖІӨ       =
  |ЖІӨ бойынша орны              = 
  |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны  = 
 |Тілі                           = 
 |Тілдері                        = 
 |Тұрғыны                        = {{Құлдырау}} 1 034 364
  |Санақ жылы                    = 2022
  |Пайызы                        = 2,5
  |Халық саны бойынша орны       = 18
  |Тығыздығы                     = 47,7
  |Тығыздығы бойынша орны        = 
  |Ұлттық құрамы                 = [[Украиндар|украиндар]] — 88,84 %,&lt;br /&gt; [[Орыстар|орыстар]] — 9,38 %,&lt;br /&gt; [[Беларустар|беларустар]] — 0,33 %&lt;br /&gt;([[Украина халық санағы (2001)|2001 жылғы санақ]])
  |Конфессиялық құрамы           = 
 |Жер аумағы                     = 23 832
  |Жер аумағының пайызы          = 3,95
  |Жер аумағы бойынша орны       = 16
 |Максималды биіктігі            = 271 
 |Орташа биіктігі                = 170 
 |Минималды биіктігі             = 90
 |Карта                          = Sumy in Ukraine (claims hatched).svg
  |Карта ені                     = 
 |Әкімшілік бірліктің картасы    = Sumskaya oblast location map.svg
  |Әкімшілік бірлік картасының ені  = 
 |Уақыт белдеуі                  = 
 |Аббревиатура                   = 
 |ISO                            = UA-59
 |Сандық идентификаторы          = {{Ленин ордені|түрі=аумақ}}
  |Идентификатор түрі            = Марапаттары
 |Сандық идентификаторы2         = 
  |Идентификатор түрі2           = 
 |Сандық идентификаторы3         = 
  |Идентификатор түрі3           = 
 |FIPS                           = 
 |Телефон коды                   = +380 54
 |Пошта индекстері               = 40xxx, 41xxx, 42xxx
 |Интернет-үйшігі                = sumy.ua; sm.ua
 |Автомобиль коды                = BM, HM, XM, EM
 |Сайты                          = https://sorada.gov.ua/
  |Сайт тілі                     = uk
 |Commons санаты                 = Sumy Oblast
 |Кірістірме                     = 
 |Түсініктемелер                 = 
}}
'''Сумы облысы''' ({{lang-uk|Сумська область}}), ауыз. '''Сумщина''' ({{lang-uk|Сумщина}}) — [[Украина|Украинаның]] солтүстік-шығысында орналасқан облыс. Батысында Украинаның [[Чернигов облысы|Чернигов облысымен]], солтүстігінде және шығысында — Ресей Федерациясының [[Курск облысы|Курск облысымен]], оңтүстік-шығысында — [[Харьков облысы|Харьков облысымен]], оңтүстігінде — [[Полтава облысы|Полтава облысымен]] шектеседі. Облыс 1939 жылғы 10 қаңтарда КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Харьков облысының құрамынан бөлініп шығу арқылы құрылды.

Әкімшілік орталығы әрі ең ірі қаласы — [[Сумы]]. Басқа ірі қалалары — [[Конотоп]], [[Шостка]], [[Ахтырка]], [[Ромны]], [[Глухов]], [[Лебедин]], [[Кролевец]], [[Тростянец]], [[Белополье]], [[Путивль]], [[Бурынь]] және [[Ворожба]].

== Физикалық-географиялық сипаттамасы ==

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Украина әкімшілік бөлінісі}}
[[Санат:Сумы облысы]]</text>
      <sha1>2kpjrsrqxnu4lu5tgbk4spk1sickbvn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654804</id>
      <parentid>3654803</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T08:01:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Дереккөздер */</comment>
      <origin>3654804</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6406" sha1="f5eba49jimo6t2omy6p193jzcvr44bk" xml:space="preserve">{{Әкімшілік бірлік
 |Қазақша атауы   = Сумы облысы
 |Шынайы атауы    = {{lang-uk|Сумська область}}
 |Суреті          = Спасо-Преображенский собор в Сумах, вид с воздуха DJI 002042424.jpg
 |Сурет атауы     = 
 |Елтаңба         = Coat of Arms of Sumy Oblast.svg
 |Ту              = Flag of Sumy Oblast.svg
 |Елтаңбаның ені  = 
 |Тудың ені       = 
 |Елтаңбаның аты  = 
 |Тудың аты       = 
 |Ел              = Украина
  |lat_dir = N|lat_deg = 51|lat_min = 00|lat_sec = 00
  |lon_dir = E|lon_deg = 34|lon_min = 00|lon_sec = 00
  |region         = UA
  |type           = 
  |деңгей         = 1
  |CoordScale     =  
 |Әнұраны         = 
 |Статусы         = 
 |Кіреді          = 5 аудан 
  |Әкімшілік құрылыстың түрі       =
 |Кіреді1         = 
  |Әкімшілік құрылыстың түрі1      =
 |Кіреді2         = 
  |Әкімшілік құрылыстың түрі2      =
 |Енеді           = 
  |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі   =
 |Астанасы        = [[Сумы]]
  |Астана түрі    = Әкімш. орт.
 |Ірі қаласы      = 
 |Ірі қалалары    = [[Конотоп]], [[Шостка]], [[Ахтырка]], [[Ромны]], [[Глухов]], [[Лебедин]], [[Кролевец]], [[Тростянец]], [[Белополье]], [[Путивль]], [[Бурынь]], [[Ворожба]]
 |Құрылды         = [[10 қаңтар]] [[1939 жыл|1939 жылы]]
 |Таратылған уақыты      = 
 |Басшысы                = Олег Алексеевич Григоров
  |Басшының түрі         = Облыстық мемлекеттік әкімшіліктің төрағасы
 |Басшысы2               = Виктор Михайлович Федорченко
  |Басшының түрі2        = Облыстық кеңестің төрағасы
 |ЖІӨ                    = 
  |ЖІӨ жылы              = 
  |Жан басына шаққанда ЖІӨ       =
  |ЖІӨ бойынша орны              = 
  |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны  = 
 |Тілі                           = 
 |Тілдері                        = 
 |Тұрғыны                        = {{Құлдырау}} 1 034 364
  |Санақ жылы                    = 2022
  |Пайызы                        = 2,5
  |Халық саны бойынша орны       = 18
  |Тығыздығы                     = 47,7
  |Тығыздығы бойынша орны        = 
  |Ұлттық құрамы                 = [[Украиндар|украиндар]] — 88,84 %,&lt;br /&gt; [[Орыстар|орыстар]] — 9,38 %,&lt;br /&gt; [[Беларустар|беларустар]] — 0,33 %&lt;br /&gt;([[Украина халық санағы (2001)|2001 жылғы санақ]])
  |Конфессиялық құрамы           = 
 |Жер аумағы                     = 23 832
  |Жер аумағының пайызы          = 3,95
  |Жер аумағы бойынша орны       = 16
 |Максималды биіктігі            = 271 
 |Орташа биіктігі                = 170 
 |Минималды биіктігі             = 90
 |Карта                          = Sumy in Ukraine (claims hatched).svg
  |Карта ені                     = 
 |Әкімшілік бірліктің картасы    = Sumskaya oblast location map.svg
  |Әкімшілік бірлік картасының ені  = 
 |Уақыт белдеуі                  = 
 |Аббревиатура                   = 
 |ISO                            = UA-59
 |Сандық идентификаторы          = {{Ленин ордені|түрі=аумақ}}
  |Идентификатор түрі            = Марапаттары
 |Сандық идентификаторы2         = 
  |Идентификатор түрі2           = 
 |Сандық идентификаторы3         = 
  |Идентификатор түрі3           = 
 |FIPS                           = 
 |Телефон коды                   = +380 54
 |Пошта индекстері               = 40xxx, 41xxx, 42xxx
 |Интернет-үйшігі                = sumy.ua; sm.ua
 |Автомобиль коды                = BM, HM, XM, EM
 |Сайты                          = https://sorada.gov.ua/
  |Сайт тілі                     = uk
 |Commons санаты                 = Sumy Oblast
 |Кірістірме                     = 
 |Түсініктемелер                 = 
}}
'''Сумы облысы''' ({{lang-uk|Сумська область}}), ауыз. '''Сумщина''' ({{lang-uk|Сумщина}}) — [[Украина|Украинаның]] солтүстік-шығысында орналасқан облыс. Батысында Украинаның [[Чернигов облысы|Чернигов облысымен]], солтүстігінде және шығысында — Ресей Федерациясының [[Курск облысы|Курск облысымен]], оңтүстік-шығысында — [[Харьков облысы|Харьков облысымен]], оңтүстігінде — [[Полтава облысы|Полтава облысымен]] шектеседі. Облыс 1939 жылғы 10 қаңтарда КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Харьков облысының құрамынан бөлініп шығу арқылы құрылды.

Әкімшілік орталығы әрі ең ірі қаласы — [[Сумы]]. Басқа ірі қалалары — [[Конотоп]], [[Шостка]], [[Ахтырка]], [[Ромны]], [[Глухов]], [[Лебедин]], [[Кролевец]], [[Тростянец]], [[Белополье]], [[Путивль]], [[Бурынь]] және [[Ворожба]].

== Физикалық-географиялық сипаттамасы ==

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{бастама}}

{{Украина әкімшілік бөлінісі}}

[[Санат:Сумы облысы]]</text>
      <sha1>f5eba49jimo6t2omy6p193jzcvr44bk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654820</id>
      <parentid>3654804</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T08:42:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Украина облыстары|Украина облыстары]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3654820</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6455" sha1="k6jpzjedxucv1mg7jes1gthcww77i6t" xml:space="preserve">{{Әкімшілік бірлік
 |Қазақша атауы   = Сумы облысы
 |Шынайы атауы    = {{lang-uk|Сумська область}}
 |Суреті          = Спасо-Преображенский собор в Сумах, вид с воздуха DJI 002042424.jpg
 |Сурет атауы     = 
 |Елтаңба         = Coat of Arms of Sumy Oblast.svg
 |Ту              = Flag of Sumy Oblast.svg
 |Елтаңбаның ені  = 
 |Тудың ені       = 
 |Елтаңбаның аты  = 
 |Тудың аты       = 
 |Ел              = Украина
  |lat_dir = N|lat_deg = 51|lat_min = 00|lat_sec = 00
  |lon_dir = E|lon_deg = 34|lon_min = 00|lon_sec = 00
  |region         = UA
  |type           = 
  |деңгей         = 1
  |CoordScale     =  
 |Әнұраны         = 
 |Статусы         = 
 |Кіреді          = 5 аудан 
  |Әкімшілік құрылыстың түрі       =
 |Кіреді1         = 
  |Әкімшілік құрылыстың түрі1      =
 |Кіреді2         = 
  |Әкімшілік құрылыстың түрі2      =
 |Енеді           = 
  |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі   =
 |Астанасы        = [[Сумы]]
  |Астана түрі    = Әкімш. орт.
 |Ірі қаласы      = 
 |Ірі қалалары    = [[Конотоп]], [[Шостка]], [[Ахтырка]], [[Ромны]], [[Глухов]], [[Лебедин]], [[Кролевец]], [[Тростянец]], [[Белополье]], [[Путивль]], [[Бурынь]], [[Ворожба]]
 |Құрылды         = [[10 қаңтар]] [[1939 жыл|1939 жылы]]
 |Таратылған уақыты      = 
 |Басшысы                = Олег Алексеевич Григоров
  |Басшының түрі         = Облыстық мемлекеттік әкімшіліктің төрағасы
 |Басшысы2               = Виктор Михайлович Федорченко
  |Басшының түрі2        = Облыстық кеңестің төрағасы
 |ЖІӨ                    = 
  |ЖІӨ жылы              = 
  |Жан басына шаққанда ЖІӨ       =
  |ЖІӨ бойынша орны              = 
  |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны  = 
 |Тілі                           = 
 |Тілдері                        = 
 |Тұрғыны                        = {{Құлдырау}} 1 034 364
  |Санақ жылы                    = 2022
  |Пайызы                        = 2,5
  |Халық саны бойынша орны       = 18
  |Тығыздығы                     = 47,7
  |Тығыздығы бойынша орны        = 
  |Ұлттық құрамы                 = [[Украиндар|украиндар]] — 88,84 %,&lt;br /&gt; [[Орыстар|орыстар]] — 9,38 %,&lt;br /&gt; [[Беларустар|беларустар]] — 0,33 %&lt;br /&gt;([[Украина халық санағы (2001)|2001 жылғы санақ]])
  |Конфессиялық құрамы           = 
 |Жер аумағы                     = 23 832
  |Жер аумағының пайызы          = 3,95
  |Жер аумағы бойынша орны       = 16
 |Максималды биіктігі            = 271 
 |Орташа биіктігі                = 170 
 |Минималды биіктігі             = 90
 |Карта                          = Sumy in Ukraine (claims hatched).svg
  |Карта ені                     = 
 |Әкімшілік бірліктің картасы    = Sumskaya oblast location map.svg
  |Әкімшілік бірлік картасының ені  = 
 |Уақыт белдеуі                  = 
 |Аббревиатура                   = 
 |ISO                            = UA-59
 |Сандық идентификаторы          = {{Ленин ордені|түрі=аумақ}}
  |Идентификатор түрі            = Марапаттары
 |Сандық идентификаторы2         = 
  |Идентификатор түрі2           = 
 |Сандық идентификаторы3         = 
  |Идентификатор түрі3           = 
 |FIPS                           = 
 |Телефон коды                   = +380 54
 |Пошта индекстері               = 40xxx, 41xxx, 42xxx
 |Интернет-үйшігі                = sumy.ua; sm.ua
 |Автомобиль коды                = BM, HM, XM, EM
 |Сайты                          = https://sorada.gov.ua/
  |Сайт тілі                     = uk
 |Commons санаты                 = Sumy Oblast
 |Кірістірме                     = 
 |Түсініктемелер                 = 
}}
'''Сумы облысы''' ({{lang-uk|Сумська область}}), ауыз. '''Сумщина''' ({{lang-uk|Сумщина}}) — [[Украина|Украинаның]] солтүстік-шығысында орналасқан облыс. Батысында Украинаның [[Чернигов облысы|Чернигов облысымен]], солтүстігінде және шығысында — Ресей Федерациясының [[Курск облысы|Курск облысымен]], оңтүстік-шығысында — [[Харьков облысы|Харьков облысымен]], оңтүстігінде — [[Полтава облысы|Полтава облысымен]] шектеседі. Облыс 1939 жылғы 10 қаңтарда КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Харьков облысының құрамынан бөлініп шығу арқылы құрылды.

Әкімшілік орталығы әрі ең ірі қаласы — [[Сумы]]. Басқа ірі қалалары — [[Конотоп]], [[Шостка]], [[Ахтырка]], [[Ромны]], [[Глухов]], [[Лебедин]], [[Кролевец]], [[Тростянец]], [[Белополье]], [[Путивль]], [[Бурынь]] және [[Ворожба]].

== Физикалық-географиялық сипаттамасы ==

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{бастама}}

{{Украина әкімшілік бөлінісі}}

[[Санат:Сумы облысы]]
[[Санат:Украина облыстары]]</text>
      <sha1>k6jpzjedxucv1mg7jes1gthcww77i6t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654841</id>
      <parentid>3654820</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T10:26:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3654841</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6567" sha1="1tg6xcxch8ldc54f1dhkewrojtn1ob8" xml:space="preserve">{{Әкімшілік бірлік
 |Қазақша атауы   = Сумы облысы
 |Шынайы атауы    = {{lang-uk|Сумська область}}
 |Суреті          = Спасо-Преображенский собор в Сумах, вид с воздуха DJI 002042424.jpg
 |Сурет атауы     = 
 |Елтаңба         = Coat of Arms of Sumy Oblast.svg
 |Ту              = Flag of Sumy Oblast.svg
 |Елтаңбаның ені  = 
 |Тудың ені       = 
 |Елтаңбаның аты  = 
 |Тудың аты       = 
 |Ел              = Украина
  |lat_dir = N|lat_deg = 51|lat_min = 00|lat_sec = 00
  |lon_dir = E|lon_deg = 34|lon_min = 00|lon_sec = 00
  |region         = UA
  |type           = 
  |деңгей         = 1
  |CoordScale     =  
 |Әнұраны         = 
 |Статусы         = 
 |Кіреді          = 5 аудан 
  |Әкімшілік құрылыстың түрі       =
 |Кіреді1         = 
  |Әкімшілік құрылыстың түрі1      =
 |Кіреді2         = 
  |Әкімшілік құрылыстың түрі2      =
 |Енеді           = 
  |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі   =
 |Астанасы        = [[Сумы]]
  |Астана түрі    = Әкімш. орт.
 |Ірі қаласы      = 
 |Ірі қалалары    = [[Конотоп]], [[Шостка]], [[Ахтырка]], [[Ромны]], [[Глухов]], [[Лебедин]], [[Кролевец]], [[Тростянец (қала)|Тростянец]], [[Белополье]], [[Путивль]], [[Бурынь]], [[Ворожба (қала)|Ворожба]]
 |Құрылды         = [[10 қаңтар]] [[1939 жыл|1939 жылы]]
 |Таратылған уақыты      = 
 |Басшысы                = Олег Алексеевич Григоров
  |Басшының түрі         = Облыстық мемлекеттік әкімшіліктің төрағасы
 |Басшысы2               = Виктор Михайлович Федорченко
  |Басшының түрі2        = Облыстық кеңестің төрағасы
 |ЖІӨ                    = 
  |ЖІӨ жылы              = 
  |Жан басына шаққанда ЖІӨ       =
  |ЖІӨ бойынша орны              = 
  |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны  = 
 |Тілі                           = 
 |Тілдері                        = 
 |Тұрғыны                        = {{Құлдырау}} 1 034 364
  |Санақ жылы                    = 2022
  |Пайызы                        = 2,5
  |Халық саны бойынша орны       = 18
  |Тығыздығы                     = 47,7
  |Тығыздығы бойынша орны        = 
  |Ұлттық құрамы                 = [[Украиндар|украиндар]] — 88,84 %,&lt;br /&gt; [[Орыстар|орыстар]] — 9,38 %,&lt;br /&gt; [[Беларустар|беларустар]] — 0,33 %&lt;br /&gt;([[Украина халық санағы (2001)|2001 жылғы санақ]])
  |Конфессиялық құрамы           = 
 |Жер аумағы                     = 23 832
  |Жер аумағының пайызы          = 3,95
  |Жер аумағы бойынша орны       = 16
 |Максималды биіктігі            = 271 
 |Орташа биіктігі                = 170 
 |Минималды биіктігі             = 90
 |Карта                          = Sumy in Ukraine (claims hatched).svg
  |Карта ені                     = 
 |Әкімшілік бірліктің картасы    = Sumskaya oblast location map.svg
  |Әкімшілік бірлік картасының ені  = 
 |Уақыт белдеуі                  = 
 |Аббревиатура                   = 
 |ISO                            = UA-59
 |Сандық идентификаторы          = {{Ленин ордені|түрі=аумақ}}
  |Идентификатор түрі            = Марапаттары
 |Сандық идентификаторы2         = 
  |Идентификатор түрі2           = 
 |Сандық идентификаторы3         = 
  |Идентификатор түрі3           = 
 |FIPS                           = 
 |Телефон коды                   = +380 54
 |Пошта индекстері               = 40xxx, 41xxx, 42xxx
 |Интернет-үйшігі                = sumy.ua; sm.ua
 |Автомобиль коды                = BM, HM, XM, EM
 |Сайты                          = https://sorada.gov.ua/
  |Сайт тілі                     = uk
 |Commons санаты                 = Sumy Oblast
 |Кірістірме                     = 
 |Түсініктемелер                 = 
}}
'''Сумы облысы''' ({{lang-uk|Сумська область}}), ауыз. '''Сумщина''' ({{lang-uk|Сумщина}}) — [[Украина|Украинаның]] солтүстік-шығысында орналасқан облыс. Батысында Украинаның [[Чернигов облысы|Чернигов облысымен]], солтүстігінде және шығысында — Ресей Федерациясының [[Курск облысы|Курск облысымен]], оңтүстік-шығысында — [[Харьков облысы|Харьков облысымен]], оңтүстігінде — [[Полтава облысы|Полтава облысымен]] шектеседі. Облыс 1939 жылғы 10 қаңтарда КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Харьков облысының құрамынан бөлініп шығу арқылы құрылды.

Әкімшілік орталығы әрі ең ірі қаласы — [[Сумы]]. Басқа ірі қалалары — [[Конотоп]], [[Шостка]], [[Ахтырка]], [[Ромны]], [[Глухов]], [[Лебедин]], [[Кролевец]], [[Тростянец (қала)|Тростянец]], [[Белополье]], [[Путивль]], [[Бурынь]] және [[Ворожба (қала)|Ворожба]].

== Физикалық-географиялық сипаттамасы ==

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{бастама}}

{{Украина әкімшілік бөлінісі}}

[[Санат:Сумы облысы]]
[[Санат:Украина облыстары]]</text>
      <sha1>1tg6xcxch8ldc54f1dhkewrojtn1ob8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Тернополь облысы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>737660</id>
    <revision>
      <id>3654843</id>
      <parentid>3518829</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T10:31:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3654843</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4953" sha1="62njieysvbisrsje2rxy07efpuzowum" xml:space="preserve">{{Әкімшілік бірлік
 |Қазақша атауы   = 
 |Шынайы атауы    = 
 |Суреті          = 
 |Сурет атауы     = 
 |Елтаңба         = 
 |Ту              = 
 |Елтаңбаның ені  = 
 |Тудың ені       = 
 |Елтаңбаның аты  = 
 |Тудың аты       = 
 |Ел              = 
  |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = 
  |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = 
  |region         = 
  |type           = 
  |деңгей         = 
  |CoordScale     =  
 |Әнұраны         = 
 |Статусы         = 
 |Кіреді          = 
  |Әкімшілік құрылыстың түрі       =
 |Кіреді1         = 
  |Әкімшілік құрылыстың түрі1      =
 |Кіреді2         = 
  |Әкімшілік құрылыстың түрі2      =
 |Енеді           = 
  |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі   =
 |Астанасы        = 
  |Астана түрі    = 
 |Ірі қаласы      = 
 |Ірі қалалары    = 
 |Құрылды         = 
 |Таратылған уақыты      = 
 |Басшысы                = 
  |Басшының түрі         = 
 |Басшысы2               = 
  |Басшының түрі2        = 
 |ЖІӨ                    = 
  |ЖІӨ жылы              = 
  |Жан басына шаққанда ЖІӨ       =
  |ЖІӨ бойынша орны              = 
  |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны  = 
 |Тілі                           = 
 |Тілдері                        = 
 |Тұрғыны                        = 
  |Санақ жылы                    = 
  |Пайызы                        = 
  |Халық саны бойынша орны       = 
  |Тығыздығы                     = 
  |Тығыздығы бойынша орны        = 
  |Ұлттық құрамы                 = 
  |Конфессиялық құрамы           = 
 |Жер аумағы                     = 
  |Жер аумағының пайызы          = 
  |Жер аумағы бойынша орны       = 
 |Максималды биіктігі            = 
 |Орташа биіктігі                = 
 |Минималды биіктігі             = 
 |Карта                          = 
  |Карта ені                     = 
 |Әкімшілік бірліктің картасы    = 
  |Әкімшілік бірлік картасының ені  = 
 |Уақыт белдеуі                  = 
 |Аббревиатура                   = 
 |ISO                            = 
 |Сандық идентификаторы          = 
  |Идентификатор түрі            = 
 |Сандық идентификаторы2         = 
  |Идентификатор түрі2           = 
 |Сандық идентификаторы3         = 
  |Идентификатор түрі3           = 
 |FIPS                           = 
 |Телефон коды                   = 
 |Пошта индекстері               = 
 |Интернет-үйшігі                = 
 |Автомобиль коды                = 
 |Сайты                          = 
  |Сайт тілі                     = 
 |Commons санаты                 = 
 |Кірістірме                     = 
 |Түсініктемелер                 = 
}}
'''Тернополь облысы''' ({{lang-uk|Тернопільська область}}) — [[Украина]]ның батысындағы әкімшілік-аумақтық бірлік. 1939 жылы 4 желтоқсанда құрылды. Облыс орталығы - [[Тернополь]] қаласы. 1944 жылдың 9 тамызына дейін ол Тарнополь облысы (орталығы — Тарнополь қаласы) деп аталды. 
Географиялық жағынан Подольск таулы аймағында орналасқан. Тернополь облысының оңтүстік шекарасы [[Днестр]] өзенінің бойымен, шығыс шекарасы [[Збруч]] өзенінің бойымен өтеді.

Солтүстігінде [[Ровно облысы|Ровно]], шығысында [[Хмельницкий облысы|Хмельницкий]], оңтүстігінде [[Черновцы облысы|Черновцы]], оңтүстік-батысында [[Ивано-Франковск облысы|Ивано-Франковск]], солтүстік-батысында [[Львов облысы|Львов]] облыстарымен шектеседі.
Ауданы 13 824 км², халқы 1 021 048 адам (2022).

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{бастама}}
{{Украина әкімшілік бөлінісі}}

[[Санат:Тернополь облысы]]</text>
      <sha1>62njieysvbisrsje2rxy07efpuzowum</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654844</id>
      <parentid>3654843</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T10:31:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Дереккөздер */</comment>
      <origin>3654844</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4967" sha1="o09nzf521ljkce1mgc4tefnvg1prahl" xml:space="preserve">{{Әкімшілік бірлік
 |Қазақша атауы   = 
 |Шынайы атауы    = 
 |Суреті          = 
 |Сурет атауы     = 
 |Елтаңба         = 
 |Ту              = 
 |Елтаңбаның ені  = 
 |Тудың ені       = 
 |Елтаңбаның аты  = 
 |Тудың аты       = 
 |Ел              = 
  |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = 
  |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = 
  |region         = 
  |type           = 
  |деңгей         = 
  |CoordScale     =  
 |Әнұраны         = 
 |Статусы         = 
 |Кіреді          = 
  |Әкімшілік құрылыстың түрі       =
 |Кіреді1         = 
  |Әкімшілік құрылыстың түрі1      =
 |Кіреді2         = 
  |Әкімшілік құрылыстың түрі2      =
 |Енеді           = 
  |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі   =
 |Астанасы        = 
  |Астана түрі    = 
 |Ірі қаласы      = 
 |Ірі қалалары    = 
 |Құрылды         = 
 |Таратылған уақыты      = 
 |Басшысы                = 
  |Басшының түрі         = 
 |Басшысы2               = 
  |Басшының түрі2        = 
 |ЖІӨ                    = 
  |ЖІӨ жылы              = 
  |Жан басына шаққанда ЖІӨ       =
  |ЖІӨ бойынша орны              = 
  |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны  = 
 |Тілі                           = 
 |Тілдері                        = 
 |Тұрғыны                        = 
  |Санақ жылы                    = 
  |Пайызы                        = 
  |Халық саны бойынша орны       = 
  |Тығыздығы                     = 
  |Тығыздығы бойынша орны        = 
  |Ұлттық құрамы                 = 
  |Конфессиялық құрамы           = 
 |Жер аумағы                     = 
  |Жер аумағының пайызы          = 
  |Жер аумағы бойынша орны       = 
 |Максималды биіктігі            = 
 |Орташа биіктігі                = 
 |Минималды биіктігі             = 
 |Карта                          = 
  |Карта ені                     = 
 |Әкімшілік бірліктің картасы    = 
  |Әкімшілік бірлік картасының ені  = 
 |Уақыт белдеуі                  = 
 |Аббревиатура                   = 
 |ISO                            = 
 |Сандық идентификаторы          = 
  |Идентификатор түрі            = 
 |Сандық идентификаторы2         = 
  |Идентификатор түрі2           = 
 |Сандық идентификаторы3         = 
  |Идентификатор түрі3           = 
 |FIPS                           = 
 |Телефон коды                   = 
 |Пошта индекстері               = 
 |Интернет-үйшігі                = 
 |Автомобиль коды                = 
 |Сайты                          = 
  |Сайт тілі                     = 
 |Commons санаты                 = 
 |Кірістірме                     = 
 |Түсініктемелер                 = 
}}
'''Тернополь облысы''' ({{lang-uk|Тернопільська область}}) — [[Украина]]ның батысындағы әкімшілік-аумақтық бірлік. 1939 жылы 4 желтоқсанда құрылды. Облыс орталығы - [[Тернополь]] қаласы. 1944 жылдың 9 тамызына дейін ол Тарнополь облысы (орталығы — Тарнополь қаласы) деп аталды. 
Географиялық жағынан Подольск таулы аймағында орналасқан. Тернополь облысының оңтүстік шекарасы [[Днестр]] өзенінің бойымен, шығыс шекарасы [[Збруч]] өзенінің бойымен өтеді.

Солтүстігінде [[Ровно облысы|Ровно]], шығысында [[Хмельницкий облысы|Хмельницкий]], оңтүстігінде [[Черновцы облысы|Черновцы]], оңтүстік-батысында [[Ивано-Франковск облысы|Ивано-Франковск]], солтүстік-батысында [[Львов облысы|Львов]] облыстарымен шектеседі.
Ауданы 13 824 км², халқы 1 021 048 адам (2022).

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{бастама}}

{{wikify}}

{{Украина әкімшілік бөлінісі}}

[[Санат:Тернополь облысы]]</text>
      <sha1>o09nzf521ljkce1mgc4tefnvg1prahl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654847</id>
      <parentid>3654844</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T10:34:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3654847</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5263" sha1="hujgkf6bs173qhgamlie7brz9g00myq" xml:space="preserve">{{Әкімшілік бірлік
 |Қазақша атауы   = Тернополь облысы
 |Шынайы атауы    = {{lang-uk|Тернопільська область}}
 |Суреті          = 
 |Сурет атауы     = 
 |Елтаңба         = Coat of Arms of Ternopil Oblast.svg
 |Ту              = Flag of Ternopil Oblast.svg
 |Елтаңбаның ені  = 
 |Тудың ені       = 
 |Елтаңбаның аты  = 
 |Тудың аты       = 
 |Ел              = Украина
  |lat_dir = N|lat_deg = 49|lat_min = 23|lat_sec = 35
  |lon_dir = E|lon_deg = 25|lon_min = 33|lon_sec = 35
  |region         = 
  |type           = 
  |деңгей         = 
  |CoordScale     =  
 |Әнұраны         = 
 |Статусы         = 
 |Кіреді          = 3 аудан
  |Әкімшілік құрылыстың түрі       =
 |Кіреді1         = 
  |Әкімшілік құрылыстың түрі1      =
 |Кіреді2         = 
  |Әкімшілік құрылыстың түрі2      =
 |Енеді           = 
  |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі   =
 |Астанасы        = [[Тернополь]]
  |Астана түрі    = Әкімш. орт.
 |Ірі қаласы      = 
 |Ірі қалалары    = 
 |Құрылды         = [[4 желтоқсан]] [[1939 жыл|1939 жылы]]
 |Таратылған уақыты      = 
 |Басшысы                = 
  |Басшының түрі         = 
 |Басшысы2               = 
  |Басшының түрі2        = 
 |ЖІӨ                    = 
  |ЖІӨ жылы              = 
  |Жан басына шаққанда ЖІӨ       =
  |ЖІӨ бойынша орны              = 
  |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны  = 
 |Тілі                           = 
 |Тілдері                        = 
 |Тұрғыны                        = 
  |Санақ жылы                    = 
  |Пайызы                        = 
  |Халық саны бойынша орны       = 
  |Тығыздығы                     = 
  |Тығыздығы бойынша орны        = 
  |Ұлттық құрамы                 = 
  |Конфессиялық құрамы           = 
 |Жер аумағы                     = 
  |Жер аумағының пайызы          = 
  |Жер аумағы бойынша орны       = 
 |Максималды биіктігі            = 
 |Орташа биіктігі                = 
 |Минималды биіктігі             = 
 |Карта                          = 
  |Карта ені                     = 
 |Әкімшілік бірліктің картасы    = 
  |Әкімшілік бірлік картасының ені  = 
 |Уақыт белдеуі                  = 
 |Аббревиатура                   = 
 |ISO                            = 
 |Сандық идентификаторы          = 
  |Идентификатор түрі            = 
 |Сандық идентификаторы2         = 
  |Идентификатор түрі2           = 
 |Сандық идентификаторы3         = 
  |Идентификатор түрі3           = 
 |FIPS                           = 
 |Телефон коды                   = 
 |Пошта индекстері               = 
 |Интернет-үйшігі                = 
 |Автомобиль коды                = 
 |Сайты                          = 
  |Сайт тілі                     = 
 |Commons санаты                 = Ternopil Oblast
 |Кірістірме                     = 
 |Түсініктемелер                 = 
}}
'''Тернополь облысы''' ({{lang-uk|Тернопільська область}}) — [[Украина]]ның батысындағы әкімшілік-аумақтық бірлік. 1939 жылы 4 желтоқсанда құрылды. Облыс орталығы - [[Тернополь]] қаласы. 1944 жылдың 9 тамызына дейін ол Тарнополь облысы (орталығы — Тарнополь қаласы) деп аталды. 
Географиялық жағынан Подольск таулы аймағында орналасқан. Тернополь облысының оңтүстік шекарасы [[Днестр]] өзенінің бойымен, шығыс шекарасы [[Збруч]] өзенінің бойымен өтеді.

Солтүстігінде [[Ровно облысы|Ровно]], шығысында [[Хмельницкий облысы|Хмельницкий]], оңтүстігінде [[Черновцы облысы|Черновцы]], оңтүстік-батысында [[Ивано-Франковск облысы|Ивано-Франковск]], солтүстік-батысында [[Львов облысы|Львов]] облыстарымен шектеседі.
Ауданы 13 824 км², халқы 1 021 048 адам (2022).

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{бастама}}

{{wikify}}

{{Украина әкімшілік бөлінісі}}

[[Санат:Тернополь облысы]]</text>
      <sha1>hujgkf6bs173qhgamlie7brz9g00myq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654849</id>
      <parentid>3654847</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T10:35:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3654849</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5507" sha1="qa2bxwuyhyvtpdhwa9cfvz7oifv7jku" xml:space="preserve">{{Әкімшілік бірлік
 |Қазақша атауы   = Тернополь облысы
 |Шынайы атауы    = {{lang-uk|Тернопільська область}}
 |Суреті          = 
 |Сурет атауы     = 
 |Елтаңба         = Coat of Arms of Ternopil Oblast.svg
 |Ту              = Flag of Ternopil Oblast.svg
 |Елтаңбаның ені  = 
 |Тудың ені       = 
 |Елтаңбаның аты  = 
 |Тудың аты       = 
 |Ел              = Украина
  |lat_dir = N|lat_deg = 49|lat_min = 23|lat_sec = 35
  |lon_dir = E|lon_deg = 25|lon_min = 33|lon_sec = 35
  |region         = 
  |type           = 
  |деңгей         = 
  |CoordScale     =  
 |Әнұраны         = 
 |Статусы         = 
 |Кіреді          = 3 аудан
  |Әкімшілік құрылыстың түрі       =
 |Кіреді1         = 
  |Әкімшілік құрылыстың түрі1      =
 |Кіреді2         = 
  |Әкімшілік құрылыстың түрі2      =
 |Енеді           = 
  |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі   =
 |Астанасы        = [[Тернополь]]
  |Астана түрі    = Әкімш. орт.
 |Ірі қаласы      = 
 |Ірі қалалары    = 
 |Құрылды         = [[4 желтоқсан]] [[1939 жыл|1939 жылы]]
 |Таратылған уақыты      = 
 |Басшысы                = Вячеслав Негода
  |Басшының түрі         = Облыстық мемлекеттік әкімшіліктің төрағасы
 |Басшысы2               = Михаил Иосифович Головко
  |Басшының түрі2        = Облыстық кеңестің төрағасы
 |ЖІӨ                    = 
  |ЖІӨ жылы              = 
  |Жан басына шаққанда ЖІӨ       =
  |ЖІӨ бойынша орны              = 
  |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны  = 
 |Тілі                           = [[Украин тілі|украин]]
 |Тілдері                        = 
 |Тұрғыны                        = 
  |Санақ жылы                    = 
  |Пайызы                        = 
  |Халық саны бойынша орны       = 
  |Тығыздығы                     = 
  |Тығыздығы бойынша орны        = 
  |Ұлттық құрамы                 = 
  |Конфессиялық құрамы           = 
 |Жер аумағы                     = 
  |Жер аумағының пайызы          = 
  |Жер аумағы бойынша орны       = 
 |Максималды биіктігі            = 
 |Орташа биіктігі                = 
 |Минималды биіктігі             = 
 |Карта                          = 
  |Карта ені                     = 
 |Әкімшілік бірліктің картасы    = 
  |Әкімшілік бірлік картасының ені  = 
 |Уақыт белдеуі                  = 
 |Аббревиатура                   = 
 |ISO                            = 
 |Сандық идентификаторы          = 
  |Идентификатор түрі            = 
 |Сандық идентификаторы2         = 
  |Идентификатор түрі2           = 
 |Сандық идентификаторы3         = 
  |Идентификатор түрі3           = 
 |FIPS                           = 
 |Телефон коды                   = 
 |Пошта индекстері               = 
 |Интернет-үйшігі                = 
 |Автомобиль коды                = 
 |Сайты                          = 
  |Сайт тілі                     = 
 |Commons санаты                 = Ternopil Oblast
 |Кірістірме                     = 
 |Түсініктемелер                 = 
}}
'''Тернополь облысы''' ({{lang-uk|Тернопільська область}}) — [[Украина]]ның батысындағы әкімшілік-аумақтық бірлік. 1939 жылы 4 желтоқсанда құрылды. Облыс орталығы - [[Тернополь]] қаласы. 1944 жылдың 9 тамызына дейін ол Тарнополь облысы (орталығы — Тарнополь қаласы) деп аталды. 
Географиялық жағынан Подольск таулы аймағында орналасқан. Тернополь облысының оңтүстік шекарасы [[Днестр]] өзенінің бойымен, шығыс шекарасы [[Збруч]] өзенінің бойымен өтеді.

Солтүстігінде [[Ровно облысы|Ровно]], шығысында [[Хмельницкий облысы|Хмельницкий]], оңтүстігінде [[Черновцы облысы|Черновцы]], оңтүстік-батысында [[Ивано-Франковск облысы|Ивано-Франковск]], солтүстік-батысында [[Львов облысы|Львов]] облыстарымен шектеседі.
Ауданы 13 824 км², халқы 1 021 048 адам (2022).

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{бастама}}

{{wikify}}

{{Украина әкімшілік бөлінісі}}

[[Санат:Тернополь облысы]]</text>
      <sha1>qa2bxwuyhyvtpdhwa9cfvz7oifv7jku</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654850</id>
      <parentid>3654849</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T10:37:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3654850</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5570" sha1="56nuujmkql7gntdsdr0uodk0u7m45vs" xml:space="preserve">{{Әкімшілік бірлік
 |Қазақша атауы   = Тернополь облысы
 |Шынайы атауы    = {{lang-uk|Тернопільська область}}
 |Суреті          = 
 |Сурет атауы     = 
 |Елтаңба         = Coat of Arms of Ternopil Oblast.svg
 |Ту              = Flag of Ternopil Oblast.svg
 |Елтаңбаның ені  = 
 |Тудың ені       = 
 |Елтаңбаның аты  = 
 |Тудың аты       = 
 |Ел              = Украина
  |lat_dir = N|lat_deg = 49|lat_min = 23|lat_sec = 35
  |lon_dir = E|lon_deg = 25|lon_min = 33|lon_sec = 35
  |region         = 
  |type           = 
  |деңгей         = 
  |CoordScale     =  
 |Әнұраны         = 
 |Статусы         = 
 |Кіреді          = 3 аудан
  |Әкімшілік құрылыстың түрі       =
 |Кіреді1         = 
  |Әкімшілік құрылыстың түрі1      =
 |Кіреді2         = 
  |Әкімшілік құрылыстың түрі2      =
 |Енеді           = 
  |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі   =
 |Астанасы        = [[Тернополь]]
  |Астана түрі    = Әкімш. орт.
 |Ірі қаласы      = 
 |Ірі қалалары    = 
 |Құрылды         = [[4 желтоқсан]] [[1939 жыл|1939 жылы]]
 |Таратылған уақыты      = 
 |Басшысы                = Вячеслав Негода
  |Басшының түрі         = Облыстық мемлекеттік әкімшіліктің төрағасы
 |Басшысы2               = Михаил Иосифович Головко
  |Басшының түрі2        = Облыстық кеңестің төрағасы
 |ЖІӨ                    = 
  |ЖІӨ жылы              = 
  |Жан басына шаққанда ЖІӨ       =
  |ЖІӨ бойынша орны              = 
  |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны  = 
 |Тілі                           = [[Украин тілі|украин]]
 |Тілдері                        = 
 |Тұрғыны                        = {{құлдырау}} 1 021 048
  |Санақ жылы                    = 2022
  |Пайызы                        = 2,47
  |Халық саны бойынша орны       = 19
  |Тығыздығы                     = 77,14
  |Тығыздығы бойынша орны        = 
  |Ұлттық құрамы                 = 
  |Конфессиялық құрамы           = 
 |Жер аумағы                     = 13 824
  |Жер аумағының пайызы          = 2,29
  |Жер аумағы бойынша орны       = 23
 |Максималды биіктігі            = 443
 |Орташа биіктігі                = 
 |Минималды биіктігі             = 116
 |Карта                          = 
  |Карта ені                     = 
 |Әкімшілік бірліктің картасы    = 
  |Әкімшілік бірлік картасының ені  = 
 |Уақыт белдеуі                  = 
 |Аббревиатура                   = 
 |ISO                            = 
 |Сандық идентификаторы          = 
  |Идентификатор түрі            = 
 |Сандық идентификаторы2         = 
  |Идентификатор түрі2           = 
 |Сандық идентификаторы3         = 
  |Идентификатор түрі3           = 
 |FIPS                           = 
 |Телефон коды                   = 
 |Пошта индекстері               = 
 |Интернет-үйшігі                = 
 |Автомобиль коды                = 
 |Сайты                          = 
  |Сайт тілі                     = 
 |Commons санаты                 = Ternopil Oblast
 |Кірістірме                     = 
 |Түсініктемелер                 = 
}}
'''Тернополь облысы''' ({{lang-uk|Тернопільська область}}) — [[Украина]]ның батысындағы әкімшілік-аумақтық бірлік. 1939 жылы 4 желтоқсанда құрылды. Облыс орталығы - [[Тернополь]] қаласы. 1944 жылдың 9 тамызына дейін ол Тарнополь облысы (орталығы — Тарнополь қаласы) деп аталды. 
Географиялық жағынан Подольск таулы аймағында орналасқан. Тернополь облысының оңтүстік шекарасы [[Днестр]] өзенінің бойымен, шығыс шекарасы [[Збруч]] өзенінің бойымен өтеді.

Солтүстігінде [[Ровно облысы|Ровно]], шығысында [[Хмельницкий облысы|Хмельницкий]], оңтүстігінде [[Черновцы облысы|Черновцы]], оңтүстік-батысында [[Ивано-Франковск облысы|Ивано-Франковск]], солтүстік-батысында [[Львов облысы|Львов]] облыстарымен шектеседі.
Ауданы 13 824 км², халқы 1 021 048 адам (2022).

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{бастама}}

{{wikify}}

{{Украина әкімшілік бөлінісі}}

[[Санат:Тернополь облысы]]</text>
      <sha1>56nuujmkql7gntdsdr0uodk0u7m45vs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654851</id>
      <parentid>3654850</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T10:39:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3654851</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5969" sha1="sqe4bxnavi6kn4ffxdxlbtao255swuc" xml:space="preserve">{{Әкімшілік бірлік
 |Қазақша атауы   = Тернополь облысы
 |Шынайы атауы    = {{lang-uk|Тернопільська область}}
 |Суреті          = 
 |Сурет атауы     = 
 |Елтаңба         = Coat of Arms of Ternopil Oblast.svg
 |Ту              = Flag of Ternopil Oblast.svg
 |Елтаңбаның ені  = 
 |Тудың ені       = 
 |Елтаңбаның аты  = 
 |Тудың аты       = 
 |Ел              = Украина
  |lat_dir = N|lat_deg = 49|lat_min = 23|lat_sec = 35
  |lon_dir = E|lon_deg = 25|lon_min = 33|lon_sec = 35
  |region         = 
  |type           = 
  |деңгей         = 
  |CoordScale     =  
 |Әнұраны         = 
 |Статусы         = 
 |Кіреді          = 3 аудан
  |Әкімшілік құрылыстың түрі       =
 |Кіреді1         = 
  |Әкімшілік құрылыстың түрі1      =
 |Кіреді2         = 
  |Әкімшілік құрылыстың түрі2      =
 |Енеді           = 
  |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі   =
 |Астанасы        = [[Тернополь]]
  |Астана түрі    = Әкімш. орт.
 |Ірі қаласы      = 
 |Ірі қалалары    = 
 |Құрылды         = [[4 желтоқсан]] [[1939 жыл|1939 жылы]]
 |Таратылған уақыты      = 
 |Басшысы                = Вячеслав Негода
  |Басшының түрі         = Облыстық мемлекеттік әкімшіліктің төрағасы
 |Басшысы2               = Михаил Иосифович Головко
  |Басшының түрі2        = Облыстық кеңестің төрағасы
 |ЖІӨ                    = 
  |ЖІӨ жылы              = 
  |Жан басына шаққанда ЖІӨ       =
  |ЖІӨ бойынша орны              = 
  |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны  = 
 |Тілі                           = [[Украин тілі|украин]]
 |Тілдері                        = 
 |Тұрғыны                        = {{құлдырау}} 1 021 048
  |Санақ жылы                    = 2022
  |Пайызы                        = 2,47
  |Халық саны бойынша орны       = 19
  |Тығыздығы                     = 77,14
  |Тығыздығы бойынша орны        = 
  |Ұлттық құрамы                 = [[Украиндар|украиндар]] — 97,81  %,&lt;br /&gt; [[Орыстар|орыстар]] — 1,25 %,&lt;br /&gt; [[Поляктар|поляктар]] — 0,34 %,&lt;br /&gt; [[Беларустар|беларустар]] — 0,08 %&lt;br /&gt;([[Украина халық санағы (2001)|2001 жылғы санақ]])
  |Конфессиялық құрамы           = 
 |Жер аумағы                     = 13 824
  |Жер аумағының пайызы          = 2,29
  |Жер аумағы бойынша орны       = 23
 |Максималды биіктігі            = 443
 |Орташа биіктігі                = 
 |Минималды биіктігі             = 116
 |Карта                          = 
  |Карта ені                     = 
 |Әкімшілік бірліктің картасы    = 
  |Әкімшілік бірлік картасының ені  = 
 |Уақыт белдеуі                  = 
 |Аббревиатура                   = 
 |ISO                            = 
 |Сандық идентификаторы          = 
  |Идентификатор түрі            = 
 |Сандық идентификаторы2         = 
  |Идентификатор түрі2           = 
 |Сандық идентификаторы3         = 
  |Идентификатор түрі3           = 
 |FIPS                           = 
 |Телефон коды                   = +380 35
 |Пошта индекстері               = 46xxx, 47xxx, 48xxx
 |Интернет-үйшігі                = ternopil.ua; te.ua
 |Автомобиль коды                = ВО, НО, XO, EO
 |Сайты                          = http://www.oda.te.gov.ua/
  |Сайт тілі                     = uk
 |Commons санаты                 = Ternopil Oblast
 |Кірістірме                     = 
 |Түсініктемелер                 = 
}}
'''Тернополь облысы''' ({{lang-uk|Тернопільська область}}) — [[Украина]]ның батысындағы әкімшілік-аумақтық бірлік. 1939 жылы 4 желтоқсанда құрылды. Облыс орталығы - [[Тернополь]] қаласы. 1944 жылдың 9 тамызына дейін ол Тарнополь облысы (орталығы — Тарнополь қаласы) деп аталды. 
Географиялық жағынан Подольск таулы аймағында орналасқан. Тернополь облысының оңтүстік шекарасы [[Днестр]] өзенінің бойымен, шығыс шекарасы [[Збруч]] өзенінің бойымен өтеді.

Солтүстігінде [[Ровно облысы|Ровно]], шығысында [[Хмельницкий облысы|Хмельницкий]], оңтүстігінде [[Черновцы облысы|Черновцы]], оңтүстік-батысында [[Ивано-Франковск облысы|Ивано-Франковск]], солтүстік-батысында [[Львов облысы|Львов]] облыстарымен шектеседі.
Ауданы 13 824 км², халқы 1 021 048 адам (2022).

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{бастама}}

{{wikify}}

{{Украина әкімшілік бөлінісі}}

[[Санат:Тернополь облысы]]</text>
      <sha1>sqe4bxnavi6kn4ffxdxlbtao255swuc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654852</id>
      <parentid>3654851</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T10:40:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3654852</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6115" sha1="juo070zffhosnfyv8klfjeytutks0n9" xml:space="preserve">{{Әкімшілік бірлік
 |Қазақша атауы   = Тернополь облысы
 |Шынайы атауы    = {{lang-uk|Тернопільська область}}
 |Суреті          = 
 |Сурет атауы     = 
 |Елтаңба         = Coat of Arms of Ternopil Oblast.svg
 |Ту              = Flag of Ternopil Oblast.svg
 |Елтаңбаның ені  = 
 |Тудың ені       = 
 |Елтаңбаның аты  = 
 |Тудың аты       = 
 |Ел              = Украина
  |lat_dir = N|lat_deg = 49|lat_min = 23|lat_sec = 35
  |lon_dir = E|lon_deg = 25|lon_min = 33|lon_sec = 35
  |region         = 
  |type           = 
  |деңгей         = 
  |CoordScale     =  
 |Әнұраны         = 
 |Статусы         = 
 |Кіреді          = 3 аудан
  |Әкімшілік құрылыстың түрі       =
 |Кіреді1         = 
  |Әкімшілік құрылыстың түрі1      =
 |Кіреді2         = 
  |Әкімшілік құрылыстың түрі2      =
 |Енеді           = 
  |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі   =
 |Астанасы        = [[Тернополь]]
  |Астана түрі    = Әкімш. орт.
 |Ірі қаласы      = 
 |Ірі қалалары    = 
 |Құрылды         = [[4 желтоқсан]] [[1939 жыл|1939 жылы]]
 |Таратылған уақыты      = 
 |Басшысы                = Вячеслав Негода
  |Басшының түрі         = Облыстық мемлекеттік әкімшіліктің төрағасы
 |Басшысы2               = Михаил Иосифович Головко
  |Басшының түрі2        = Облыстық кеңестің төрағасы
 |ЖІӨ                    = 
  |ЖІӨ жылы              = 
  |Жан басына шаққанда ЖІӨ       =
  |ЖІӨ бойынша орны              = 
  |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны  = 
 |Тілі                           = [[Украин тілі|украин]]
 |Тілдері                        = 
 |Тұрғыны                        = {{құлдырау}} 1 021 048
  |Санақ жылы                    = 2022
  |Пайызы                        = 2,47
  |Халық саны бойынша орны       = 19
  |Тығыздығы                     = 77,14
  |Тығыздығы бойынша орны        = 
  |Ұлттық құрамы                 = [[Украиндар|украиндар]] — 97,81  %,&lt;br /&gt; [[Орыстар|орыстар]] — 1,25 %,&lt;br /&gt; [[Поляктар|поляктар]] — 0,34 %,&lt;br /&gt; [[Беларустар|беларустар]] — 0,08 %&lt;br /&gt;([[Украина халық санағы (2001)|2001 жылғы санақ]])
  |Конфессиялық құрамы           = 
 |Жер аумағы                     = 13 824
  |Жер аумағының пайызы          = 2,29
  |Жер аумағы бойынша орны       = 23
 |Максималды биіктігі            = 443
 |Орташа биіктігі                = 
 |Минималды биіктігі             = 116
 |Карта                          = Ternopil in Ukraine (claims hatched).svg
  |Карта ені                     = Ternopolskaya oblast location map.svg
 |Әкімшілік бірліктің картасы    = 
  |Әкімшілік бірлік картасының ені  = 
 |Уақыт белдеуі                  = 
 |Аббревиатура                   = 
 |ISO                            = 
 |Сандық идентификаторы          = {{Ленин ордені|түрі=аумақ}}
  |Идентификатор түрі            = Марапаттары
 |Сандық идентификаторы2         = 
  |Идентификатор түрі2           = 
 |Сандық идентификаторы3         = 
  |Идентификатор түрі3           = 
 |FIPS                           = 
 |Телефон коды                   = +380 35
 |Пошта индекстері               = 46xxx, 47xxx, 48xxx
 |Интернет-үйшігі                = ternopil.ua; te.ua
 |Автомобиль коды                = ВО, НО, XO, EO
 |Сайты                          = http://www.oda.te.gov.ua/
  |Сайт тілі                     = uk
 |Commons санаты                 = Ternopil Oblast
 |Кірістірме                     = 
 |Түсініктемелер                 = 
}}
'''Тернополь облысы''' ({{lang-uk|Тернопільська область}}) — [[Украина]]ның батысындағы әкімшілік-аумақтық бірлік. 1939 жылы 4 желтоқсанда құрылды. Облыс орталығы - [[Тернополь]] қаласы. 1944 жылдың 9 тамызына дейін ол Тарнополь облысы (орталығы — Тарнополь қаласы) деп аталды. 
Географиялық жағынан Подольск таулы аймағында орналасқан. Тернополь облысының оңтүстік шекарасы [[Днестр]] өзенінің бойымен, шығыс шекарасы [[Збруч]] өзенінің бойымен өтеді.

Солтүстігінде [[Ровно облысы|Ровно]], шығысында [[Хмельницкий облысы|Хмельницкий]], оңтүстігінде [[Черновцы облысы|Черновцы]], оңтүстік-батысында [[Ивано-Франковск облысы|Ивано-Франковск]], солтүстік-батысында [[Львов облысы|Львов]] облыстарымен шектеседі.
Ауданы 13 824 км², халқы 1 021 048 адам (2022).

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{бастама}}

{{wikify}}

{{Украина әкімшілік бөлінісі}}

[[Санат:Тернополь облысы]]</text>
      <sha1>juo070zffhosnfyv8klfjeytutks0n9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654853</id>
      <parentid>3654852</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T10:41:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3654853</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6115" sha1="mce1kh5ww0878jyaa693qs77ae5z3rh" xml:space="preserve">{{Әкімшілік бірлік
 |Қазақша атауы   = Тернополь облысы
 |Шынайы атауы    = {{lang-uk|Тернопільська область}}
 |Суреті          = 
 |Сурет атауы     = 
 |Елтаңба         = Coat of Arms of Ternopil Oblast.svg
 |Ту              = Flag of Ternopil Oblast.svg
 |Елтаңбаның ені  = 
 |Тудың ені       = 
 |Елтаңбаның аты  = 
 |Тудың аты       = 
 |Ел              = Украина
  |lat_dir = N|lat_deg = 49|lat_min = 23|lat_sec = 35
  |lon_dir = E|lon_deg = 25|lon_min = 33|lon_sec = 35
  |region         = 
  |type           = 
  |деңгей         = 
  |CoordScale     =  
 |Әнұраны         = 
 |Статусы         = 
 |Кіреді          = 3 аудан
  |Әкімшілік құрылыстың түрі       =
 |Кіреді1         = 
  |Әкімшілік құрылыстың түрі1      =
 |Кіреді2         = 
  |Әкімшілік құрылыстың түрі2      =
 |Енеді           = 
  |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі   =
 |Астанасы        = [[Тернополь]]
  |Астана түрі    = Әкімш. орт.
 |Ірі қаласы      = 
 |Ірі қалалары    = 
 |Құрылды         = [[4 желтоқсан]] [[1939 жыл|1939 жылы]]
 |Таратылған уақыты      = 
 |Басшысы                = Вячеслав Негода
  |Басшының түрі         = Облыстық мемлекеттік әкімшіліктің төрағасы
 |Басшысы2               = Михаил Иосифович Головко
  |Басшының түрі2        = Облыстық кеңестің төрағасы
 |ЖІӨ                    = 
  |ЖІӨ жылы              = 
  |Жан басына шаққанда ЖІӨ       =
  |ЖІӨ бойынша орны              = 
  |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны  = 
 |Тілі                           = [[Украин тілі|украин]]
 |Тілдері                        = 
 |Тұрғыны                        = {{құлдырау}} 1 021 048
  |Санақ жылы                    = 2022
  |Пайызы                        = 2,47
  |Халық саны бойынша орны       = 19
  |Тығыздығы                     = 77,14
  |Тығыздығы бойынша орны        = 
  |Ұлттық құрамы                 = [[Украиндар|украиндар]] — 97,81  %,&lt;br /&gt; [[Орыстар|орыстар]] — 1,25 %,&lt;br /&gt; [[Поляктар|поляктар]] — 0,34 %,&lt;br /&gt; [[Беларустар|беларустар]] — 0,08 %&lt;br /&gt;([[Украина халық санағы (2001)|2001 жылғы санақ]])
  |Конфессиялық құрамы           = 
 |Жер аумағы                     = 13 824
  |Жер аумағының пайызы          = 2,29
  |Жер аумағы бойынша орны       = 23
 |Максималды биіктігі            = 443
 |Орташа биіктігі                = 
 |Минималды биіктігі             = 116
 |Карта                          = Ternopil in Ukraine (claims hatched).svg
  |Карта ені                     = 
 |Әкімшілік бірліктің картасы    = Ternopolskaya oblast location map.svg
  |Әкімшілік бірлік картасының ені  = 
 |Уақыт белдеуі                  = 
 |Аббревиатура                   = 
 |ISO                            = 
 |Сандық идентификаторы          = {{Ленин ордені|түрі=аумақ}}
  |Идентификатор түрі            = Марапаттары
 |Сандық идентификаторы2         = 
  |Идентификатор түрі2           = 
 |Сандық идентификаторы3         = 
  |Идентификатор түрі3           = 
 |FIPS                           = 
 |Телефон коды                   = +380 35
 |Пошта индекстері               = 46xxx, 47xxx, 48xxx
 |Интернет-үйшігі                = ternopil.ua; te.ua
 |Автомобиль коды                = ВО, НО, XO, EO
 |Сайты                          = http://www.oda.te.gov.ua/
  |Сайт тілі                     = uk
 |Commons санаты                 = Ternopil Oblast
 |Кірістірме                     = 
 |Түсініктемелер                 = 
}}
'''Тернополь облысы''' ({{lang-uk|Тернопільська область}}) — [[Украина]]ның батысындағы әкімшілік-аумақтық бірлік. 1939 жылы 4 желтоқсанда құрылды. Облыс орталығы - [[Тернополь]] қаласы. 1944 жылдың 9 тамызына дейін ол Тарнополь облысы (орталығы — Тарнополь қаласы) деп аталды. 
Географиялық жағынан Подольск таулы аймағында орналасқан. Тернополь облысының оңтүстік шекарасы [[Днестр]] өзенінің бойымен, шығыс шекарасы [[Збруч]] өзенінің бойымен өтеді.

Солтүстігінде [[Ровно облысы|Ровно]], шығысында [[Хмельницкий облысы|Хмельницкий]], оңтүстігінде [[Черновцы облысы|Черновцы]], оңтүстік-батысында [[Ивано-Франковск облысы|Ивано-Франковск]], солтүстік-батысында [[Львов облысы|Львов]] облыстарымен шектеседі.
Ауданы 13 824 км², халқы 1 021 048 адам (2022).

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{бастама}}

{{wikify}}

{{Украина әкімшілік бөлінісі}}

[[Санат:Тернополь облысы]]</text>
      <sha1>mce1kh5ww0878jyaa693qs77ae5z3rh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654854</id>
      <parentid>3654853</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T10:42:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3654854</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6155" sha1="d1b1u9mp8nffwv4hm34fkaulbwomf0n" xml:space="preserve">{{Әкімшілік бірлік
 |Қазақша атауы   = Тернополь облысы
 |Шынайы атауы    = {{lang-uk|Тернопільська область}}
 |Суреті          = 
 |Сурет атауы     = 
 |Елтаңба         = Coat of Arms of Ternopil Oblast.svg
 |Ту              = Flag of Ternopil Oblast.svg
 |Елтаңбаның ені  = 
 |Тудың ені       = 
 |Елтаңбаның аты  = 
 |Тудың аты       = 
 |Ел              = Украина
  |lat_dir = N|lat_deg = 49|lat_min = 23|lat_sec = 35
  |lon_dir = E|lon_deg = 25|lon_min = 33|lon_sec = 35
  |region         = 
  |type           = 
  |деңгей         = 
  |CoordScale     =  
 |Әнұраны         = 
 |Статусы         = 
 |Кіреді          = 3 аудан
  |Әкімшілік құрылыстың түрі       =
 |Кіреді1         = 
  |Әкімшілік құрылыстың түрі1      =
 |Кіреді2         = 
  |Әкімшілік құрылыстың түрі2      =
 |Енеді           = 
  |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі   =
 |Астанасы        = [[Тернополь]]
  |Астана түрі    = Әкімш. орт.
 |Ірі қаласы      = 
 |Ірі қалалары    = [[Чортков]], [[Кременец]]
 |Құрылды         = [[4 желтоқсан]] [[1939 жыл|1939 жылы]]
 |Таратылған уақыты      = 
 |Басшысы                = Вячеслав Негода
  |Басшының түрі         = Облыстық мемлекеттік әкімшіліктің төрағасы
 |Басшысы2               = Михаил Иосифович Головко
  |Басшының түрі2        = Облыстық кеңестің төрағасы
 |ЖІӨ                    = 
  |ЖІӨ жылы              = 
  |Жан басына шаққанда ЖІӨ       =
  |ЖІӨ бойынша орны              = 
  |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны  = 
 |Тілі                           = [[Украин тілі|украин]]
 |Тілдері                        = 
 |Тұрғыны                        = {{құлдырау}} 1 021 048
  |Санақ жылы                    = 2022
  |Пайызы                        = 2,47
  |Халық саны бойынша орны       = 19
  |Тығыздығы                     = 77,14
  |Тығыздығы бойынша орны        = 
  |Ұлттық құрамы                 = [[Украиндар|украиндар]] — 97,81  %,&lt;br /&gt; [[Орыстар|орыстар]] — 1,25 %,&lt;br /&gt; [[Поляктар|поляктар]] — 0,34 %,&lt;br /&gt; [[Беларустар|беларустар]] — 0,08 %&lt;br /&gt;([[Украина халық санағы (2001)|2001 жылғы санақ]])
  |Конфессиялық құрамы           = 
 |Жер аумағы                     = 13 824
  |Жер аумағының пайызы          = 2,29
  |Жер аумағы бойынша орны       = 23
 |Максималды биіктігі            = 443
 |Орташа биіктігі                = 
 |Минималды биіктігі             = 116
 |Карта                          = Ternopil in Ukraine (claims hatched).svg
  |Карта ені                     = 
 |Әкімшілік бірліктің картасы    = Ternopolskaya oblast location map.svg
  |Әкімшілік бірлік картасының ені  = 
 |Уақыт белдеуі                  = 
 |Аббревиатура                   = 
 |ISO                            = 
 |Сандық идентификаторы          = {{Ленин ордені|түрі=аумақ}}
  |Идентификатор түрі            = Марапаттары
 |Сандық идентификаторы2         = 
  |Идентификатор түрі2           = 
 |Сандық идентификаторы3         = 
  |Идентификатор түрі3           = 
 |FIPS                           = 
 |Телефон коды                   = +380 35
 |Пошта индекстері               = 46xxx, 47xxx, 48xxx
 |Интернет-үйшігі                = ternopil.ua; te.ua
 |Автомобиль коды                = ВО, НО, XO, EO
 |Сайты                          = http://www.oda.te.gov.ua/
  |Сайт тілі                     = uk
 |Commons санаты                 = Ternopil Oblast
 |Кірістірме                     = 
 |Түсініктемелер                 = 
}}
'''Тернополь облысы''' ({{lang-uk|Тернопільська область}}) — [[Украина]]ның батысындағы әкімшілік-аумақтық бірлік. 1939 жылы 4 желтоқсанда құрылды. Облыс орталығы - [[Тернополь]] қаласы. 1944 жылдың 9 тамызына дейін ол Тарнополь облысы (орталығы — Тарнополь қаласы) деп аталды. 
Географиялық жағынан Подольск таулы аймағында орналасқан. Тернополь облысының оңтүстік шекарасы [[Днестр]] өзенінің бойымен, шығыс шекарасы [[Збруч]] өзенінің бойымен өтеді.

Солтүстігінде [[Ровно облысы|Ровно]], шығысында [[Хмельницкий облысы|Хмельницкий]], оңтүстігінде [[Черновцы облысы|Черновцы]], оңтүстік-батысында [[Ивано-Франковск облысы|Ивано-Франковск]], солтүстік-батысында [[Львов облысы|Львов]] облыстарымен шектеседі.
Ауданы 13 824 км², халқы 1 021 048 адам (2022).

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{бастама}}

{{wikify}}

{{Украина әкімшілік бөлінісі}}

[[Санат:Тернополь облысы]]</text>
      <sha1>d1b1u9mp8nffwv4hm34fkaulbwomf0n</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654855</id>
      <parentid>3654854</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T10:43:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3654855</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6183" sha1="ij47oycjxhfiaed4enl8yym2arhzo9r" xml:space="preserve">{{Әкімшілік бірлік
 |Қазақша атауы   = Тернополь облысы
 |Шынайы атауы    = {{lang-uk|Тернопільська область}}
 |Суреті          = 
 |Сурет атауы     = 
 |Елтаңба         = Coat of Arms of Ternopil Oblast.svg
 |Ту              = Flag of Ternopil Oblast.svg
 |Елтаңбаның ені  = 
 |Тудың ені       = 
 |Елтаңбаның аты  = 
 |Тудың аты       = 
 |Ел              = Украина
  |lat_dir = N|lat_deg = 49|lat_min = 23|lat_sec = 35
  |lon_dir = E|lon_deg = 25|lon_min = 33|lon_sec = 35
  |region         = 
  |type           = 
  |деңгей         = 
  |CoordScale     =  
 |Әнұраны         = 
 |Статусы         = 
 |Кіреді          = 3 аудан
  |Әкімшілік құрылыстың түрі       =
 |Кіреді1         = 
  |Әкімшілік құрылыстың түрі1      =
 |Кіреді2         = 
  |Әкімшілік құрылыстың түрі2      =
 |Енеді           = 
  |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі   =
 |Астанасы        = [[Тернополь]]
  |Астана түрі    = Әкімш. орт.
 |Ірі қаласы      = 
 |Ірі қалалары    = [[Чортков]], [[Кременец (қала)|Кременец]]
 |Құрылды         = [[4 желтоқсан]] [[1939 жыл|1939 жылы]]
 |Таратылған уақыты      = 
 |Басшысы                = Вячеслав Негода
  |Басшының түрі         = Облыстық мемлекеттік әкімшіліктің төрағасы
 |Басшысы2               = Михаил Иосифович Головко
  |Басшының түрі2        = Облыстық кеңестің төрағасы
 |ЖІӨ                    = 
  |ЖІӨ жылы              = 
  |Жан басына шаққанда ЖІӨ       =
  |ЖІӨ бойынша орны              = 
  |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны  = 
 |Тілі                           = [[Украин тілі|украин]]
 |Тілдері                        = 
 |Тұрғыны                        = {{құлдырау}} 1 021 048
  |Санақ жылы                    = 2022
  |Пайызы                        = 2,47
  |Халық саны бойынша орны       = 19
  |Тығыздығы                     = 77,14
  |Тығыздығы бойынша орны        = 
  |Ұлттық құрамы                 = [[Украиндар|украиндар]] — 97,81  %,&lt;br /&gt; [[Орыстар|орыстар]] — 1,25 %,&lt;br /&gt; [[Поляктар|поляктар]] — 0,34 %,&lt;br /&gt; [[Беларустар|беларустар]] — 0,08 %&lt;br /&gt;([[Украина халық санағы (2001)|2001 жылғы санақ]])
  |Конфессиялық құрамы           = 
 |Жер аумағы                     = 13 824
  |Жер аумағының пайызы          = 2,29
  |Жер аумағы бойынша орны       = 23
 |Максималды биіктігі            = 443
 |Орташа биіктігі                = 
 |Минималды биіктігі             = 116
 |Карта                          = Ternopil in Ukraine (claims hatched).svg
  |Карта ені                     = 
 |Әкімшілік бірліктің картасы    = Ternopolskaya oblast location map.svg
  |Әкімшілік бірлік картасының ені  = 
 |Уақыт белдеуі                  = 
 |Аббревиатура                   = 
 |ISO                            = 
 |Сандық идентификаторы          = {{Ленин ордені|түрі=аумақ}}
  |Идентификатор түрі            = Марапаттары
 |Сандық идентификаторы2         = 
  |Идентификатор түрі2           = 
 |Сандық идентификаторы3         = 
  |Идентификатор түрі3           = 
 |FIPS                           = 
 |Телефон коды                   = +380 35
 |Пошта индекстері               = 46xxx, 47xxx, 48xxx
 |Интернет-үйшігі                = ternopil.ua; te.ua
 |Автомобиль коды                = ВО, НО, XO, EO
 |Сайты                          = http://www.oda.te.gov.ua/
  |Сайт тілі                     = uk
 |Commons санаты                 = Ternopil Oblast
 |Кірістірме                     = 
 |Түсініктемелер                 = 
}}
'''Тернополь облысы''' ({{lang-uk|Тернопільська область}}) — [[Украина]]ның батысындағы әкімшілік-аумақтық бірлік. 1939 жылы 4 желтоқсанда құрылды. Облыс орталығы - [[Тернополь]] қаласы. 1944 жылдың 9 тамызына дейін ол Тарнополь облысы (орталығы — Тарнополь қаласы) деп аталды. 
Географиялық жағынан Подольск таулы аймағында орналасқан. Тернополь облысының оңтүстік шекарасы [[Днестр]] өзенінің бойымен, шығыс шекарасы [[Збруч]] өзенінің бойымен өтеді.

Солтүстігінде [[Ровно облысы|Ровно]], шығысында [[Хмельницкий облысы|Хмельницкий]], оңтүстігінде [[Черновцы облысы|Черновцы]], оңтүстік-батысында [[Ивано-Франковск облысы|Ивано-Франковск]], солтүстік-батысында [[Львов облысы|Львов]] облыстарымен шектеседі.
Ауданы 13 824 км², халқы 1 021 048 адам (2022).

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{бастама}}

{{wikify}}

{{Украина әкімшілік бөлінісі}}

[[Санат:Тернополь облысы]]</text>
      <sha1>ij47oycjxhfiaed4enl8yym2arhzo9r</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654856</id>
      <parentid>3654855</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T10:46:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3654856</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6217" sha1="b0vwiz5hql4j7t86vxuh3pbvy6ya6ho" xml:space="preserve">{{Әкімшілік бірлік
 |Қазақша атауы   = Тернополь облысы
 |Шынайы атауы    = {{lang-uk|Тернопільська область}}
 |Суреті          = Viaduk. Terebovlia. Plebanivka.jpg
 |Сурет атауы     = 
 |Елтаңба         = Coat of Arms of Ternopil Oblast.svg
 |Ту              = Flag of Ternopil Oblast.svg
 |Елтаңбаның ені  = 
 |Тудың ені       = 
 |Елтаңбаның аты  = 
 |Тудың аты       = 
 |Ел              = Украина
  |lat_dir = N|lat_deg = 49|lat_min = 23|lat_sec = 35
  |lon_dir = E|lon_deg = 25|lon_min = 33|lon_sec = 35
  |region         = 
  |type           = 
  |деңгей         = 
  |CoordScale     =  
 |Әнұраны         = 
 |Статусы         = 
 |Кіреді          = 3 аудан
  |Әкімшілік құрылыстың түрі       =
 |Кіреді1         = 
  |Әкімшілік құрылыстың түрі1      =
 |Кіреді2         = 
  |Әкімшілік құрылыстың түрі2      =
 |Енеді           = 
  |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі   =
 |Астанасы        = [[Тернополь]]
  |Астана түрі    = Әкімш. орт.
 |Ірі қаласы      = 
 |Ірі қалалары    = [[Чортков]], [[Кременец (қала)|Кременец]]
 |Құрылды         = [[4 желтоқсан]] [[1939 жыл|1939 жылы]]
 |Таратылған уақыты      = 
 |Басшысы                = Вячеслав Негода
  |Басшының түрі         = Облыстық мемлекеттік әкімшіліктің төрағасы
 |Басшысы2               = Михаил Иосифович Головко
  |Басшының түрі2        = Облыстық кеңестің төрағасы
 |ЖІӨ                    = 
  |ЖІӨ жылы              = 
  |Жан басына шаққанда ЖІӨ       =
  |ЖІӨ бойынша орны              = 
  |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны  = 
 |Тілі                           = [[Украин тілі|украин]]
 |Тілдері                        = 
 |Тұрғыны                        = {{құлдырау}} 1 021 048
  |Санақ жылы                    = 2022
  |Пайызы                        = 2,47
  |Халық саны бойынша орны       = 19
  |Тығыздығы                     = 77,14
  |Тығыздығы бойынша орны        = 
  |Ұлттық құрамы                 = [[Украиндар|украиндар]] — 97,81  %,&lt;br /&gt; [[Орыстар|орыстар]] — 1,25 %,&lt;br /&gt; [[Поляктар|поляктар]] — 0,34 %,&lt;br /&gt; [[Беларустар|беларустар]] — 0,08 %&lt;br /&gt;([[Украина халық санағы (2001)|2001 жылғы санақ]])
  |Конфессиялық құрамы           = 
 |Жер аумағы                     = 13 824
  |Жер аумағының пайызы          = 2,29
  |Жер аумағы бойынша орны       = 23
 |Максималды биіктігі            = 443
 |Орташа биіктігі                = 
 |Минималды биіктігі             = 116
 |Карта                          = Ternopil in Ukraine (claims hatched).svg
  |Карта ені                     = 
 |Әкімшілік бірліктің картасы    = Ternopolskaya oblast location map.svg
  |Әкімшілік бірлік картасының ені  = 
 |Уақыт белдеуі                  = 
 |Аббревиатура                   = 
 |ISO                            = 
 |Сандық идентификаторы          = {{Ленин ордені|түрі=аумақ}}
  |Идентификатор түрі            = Марапаттары
 |Сандық идентификаторы2         = 
  |Идентификатор түрі2           = 
 |Сандық идентификаторы3         = 
  |Идентификатор түрі3           = 
 |FIPS                           = 
 |Телефон коды                   = +380 35
 |Пошта индекстері               = 46xxx, 47xxx, 48xxx
 |Интернет-үйшігі                = ternopil.ua; te.ua
 |Автомобиль коды                = ВО, НО, XO, EO
 |Сайты                          = http://www.oda.te.gov.ua/
  |Сайт тілі                     = uk
 |Commons санаты                 = Ternopil Oblast
 |Кірістірме                     = 
 |Түсініктемелер                 = 
}}
'''Тернополь облысы''' ({{lang-uk|Тернопільська область}}) — [[Украина]]ның батысындағы әкімшілік-аумақтық бірлік. 1939 жылы 4 желтоқсанда құрылды. Облыс орталығы - [[Тернополь]] қаласы. 1944 жылдың 9 тамызына дейін ол Тарнополь облысы (орталығы — Тарнополь қаласы) деп аталды. 
Географиялық жағынан Подольск таулы аймағында орналасқан. Тернополь облысының оңтүстік шекарасы [[Днестр]] өзенінің бойымен, шығыс шекарасы [[Збруч]] өзенінің бойымен өтеді.

Солтүстігінде [[Ровно облысы|Ровно]], шығысында [[Хмельницкий облысы|Хмельницкий]], оңтүстігінде [[Черновцы облысы|Черновцы]], оңтүстік-батысында [[Ивано-Франковск облысы|Ивано-Франковск]], солтүстік-батысында [[Львов облысы|Львов]] облыстарымен шектеседі.
Ауданы 13 824 км², халқы 1 021 048 адам (2022).

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{бастама}}

{{wikify}}

{{Украина әкімшілік бөлінісі}}

[[Санат:Тернополь облысы]]</text>
      <sha1>b0vwiz5hql4j7t86vxuh3pbvy6ya6ho</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654862</id>
      <parentid>3654856</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T10:54:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3654862</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7597" sha1="hf76hp4tm0jzhr2st5ks16x2bwbucpj" xml:space="preserve">{{Әкімшілік бірлік
 |Қазақша атауы   = Тернополь облысы
 |Шынайы атауы    = {{lang-uk|Тернопільська область}}
 |Суреті          = Viaduk. Terebovlia. Plebanivka.jpg
 |Сурет атауы     = 
 |Елтаңба         = Coat of Arms of Ternopil Oblast.svg
 |Ту              = Flag of Ternopil Oblast.svg
 |Елтаңбаның ені  = 
 |Тудың ені       = 
 |Елтаңбаның аты  = 
 |Тудың аты       = 
 |Ел              = Украина
  |lat_dir = N|lat_deg = 49|lat_min = 23|lat_sec = 35
  |lon_dir = E|lon_deg = 25|lon_min = 33|lon_sec = 35
  |region         = 
  |type           = 
  |деңгей         = 
  |CoordScale     =  
 |Әнұраны         = 
 |Статусы         = 
 |Кіреді          = 3 аудан
  |Әкімшілік құрылыстың түрі       =
 |Кіреді1         = 
  |Әкімшілік құрылыстың түрі1      =
 |Кіреді2         = 
  |Әкімшілік құрылыстың түрі2      =
 |Енеді           = 
  |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі   =
 |Астанасы        = [[Тернополь]]
  |Астана түрі    = Әкімш. орт.
 |Ірі қаласы      = 
 |Ірі қалалары    = [[Чортков]], [[Кременец (қала)|Кременец]]
 |Құрылды         = [[4 желтоқсан]] [[1939 жыл|1939 жылы]]
 |Таратылған уақыты      = 
 |Басшысы                = Вячеслав Негода
  |Басшының түрі         = Облыстық мемлекеттік әкімшіліктің төрағасы
 |Басшысы2               = Михаил Иосифович Головко
  |Басшының түрі2        = Облыстық кеңестің төрағасы
 |ЖІӨ                    = 
  |ЖІӨ жылы              = 
  |Жан басына шаққанда ЖІӨ       =
  |ЖІӨ бойынша орны              = 
  |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны  = 
 |Тілі                           = [[Украин тілі|украин]]
 |Тілдері                        = 
 |Тұрғыны                        = {{құлдырау}} 1 021 048
  |Санақ жылы                    = 2022
  |Пайызы                        = 2,47
  |Халық саны бойынша орны       = 19
  |Тығыздығы                     = 77,14
  |Тығыздығы бойынша орны        = 
  |Ұлттық құрамы                 = [[Украиндар|украиндар]] — 97,81  %,&lt;br /&gt; [[Орыстар|орыстар]] — 1,25 %,&lt;br /&gt; [[Поляктар|поляктар]] — 0,34 %,&lt;br /&gt; [[Беларустар|беларустар]] — 0,08 %&lt;br /&gt;([[Украина халық санағы (2001)|2001 жылғы санақ]])
  |Конфессиялық құрамы           = 
 |Жер аумағы                     = 13 824
  |Жер аумағының пайызы          = 2,29
  |Жер аумағы бойынша орны       = 23
 |Максималды биіктігі            = 443
 |Орташа биіктігі                = 
 |Минималды биіктігі             = 116
 |Карта                          = Ternopil in Ukraine (claims hatched).svg
  |Карта ені                     = 
 |Әкімшілік бірліктің картасы    = Ternopolskaya oblast location map.svg
  |Әкімшілік бірлік картасының ені  = 
 |Уақыт белдеуі                  = 
 |Аббревиатура                   = 
 |ISO                            = 
 |Сандық идентификаторы          = {{Ленин ордені|түрі=аумақ}}
  |Идентификатор түрі            = Марапаттары
 |Сандық идентификаторы2         = 
  |Идентификатор түрі2           = 
 |Сандық идентификаторы3         = 
  |Идентификатор түрі3           = 
 |FIPS                           = 
 |Телефон коды                   = +380 35
 |Пошта индекстері               = 46xxx, 47xxx, 48xxx
 |Интернет-үйшігі                = ternopil.ua; te.ua
 |Автомобиль коды                = ВО, НО, XO, EO
 |Сайты                          = http://www.oda.te.gov.ua/
  |Сайт тілі                     = uk
 |Commons санаты                 = Ternopil Oblast
 |Кірістірме                     = 
 |Түсініктемелер                 = 
}}
'''Тернополь облысы''' ({{lang-uk|Тернопільська область}}), ауыз. '''Тернопольщина''', '''Тернополье''' ({{lang-uk|Тернопільщина, Тернопілля}}) — [[Украина|Украинаның]] батысында орналасқан облыс, 1939 жылы 4 желтоқсанда құрылған. Облыс орталығы — [[Тернополь]] қаласы.

Тарихи-этнографиялық тұрғыдан Шығыс Галицияны, Подоленің батыс бөлігін және Оңтүстік Волынді қамтиды. Географиялық жағынан [[Подольск қыраты|Подольск қыратының]] аумағында орналасқан; Тернополь облысының оңтүстік шекарасы [[Днестр]] өзені, ал шығыс шекарасы [[Збруч]] өзені арқылы өтеді.

Облыс аумағында әлемдегі ең ұзын гипс үңгірі — ұзындығы 260 километр болатын [[Оптимистикалық үңгір|Оптимистикалық]] үңгірі, сондай-ақ «Украинаның жеті табиғи кереметінің» бірі — [[Днестр шатқалы]] орналасқан. Тернополь өңірі Почаев лаврасымен, Зарваницадағы Құдай Анасының ғажайып иконасымен және [[Зарваница (Тернополь облысы)|Зарваницаның]] рухани орталығымен де танымал. Қамалдар саны бойынша (34) Тернополь өңірі Украинада бірінші орын алады.

Аумағы — 13 824 км² (Украина аумағының 2,29 %-ы), халқы — 1 038 923 адам (2020 жылғы 1 желтоқсандағы жағдай бойынша), оның ішінде қала халқы — 474 992 адам (44,18 %), ауыл халқы — 599 931 адам (55,82 %). Облыста 18 қала, 17 кент, 1022 ауылдық елді мекен, 3 аудан (2020 жылдың 17 шілдесіне дейін — 17 аудан), 580 ауылдық кеңес бар.

[[Украин тілі]] ең кең таралған Украина облысы: [[Украина халық санағы (2001)|2001 жылғы халық санағының]] деректеріне сәйкес, облыс халқының 98,34 %-ы украин тілін ана тілі деп атаған.

== Физикалық-географиялық сипаттамасы ==

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{бастама}}

{{wikify}}

{{Украина әкімшілік бөлінісі}}

[[Санат:Тернополь облысы]]</text>
      <sha1>hf76hp4tm0jzhr2st5ks16x2bwbucpj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654864</id>
      <parentid>3654862</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T10:54:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3654864</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8353" sha1="dse0vtmcb696iy98pnxw6yrxrbbi8ie" xml:space="preserve">{{Әкімшілік бірлік
 |Қазақша атауы   = Тернополь облысы
 |Шынайы атауы    = {{lang-uk|Тернопільська область}}
 |Суреті          = Viaduk. Terebovlia. Plebanivka.jpg
 |Сурет атауы     = 
 |Елтаңба         = Coat of Arms of Ternopil Oblast.svg
 |Ту              = Flag of Ternopil Oblast.svg
 |Елтаңбаның ені  = 
 |Тудың ені       = 
 |Елтаңбаның аты  = 
 |Тудың аты       = 
 |Ел              = Украина
  |lat_dir = N|lat_deg = 49|lat_min = 23|lat_sec = 35
  |lon_dir = E|lon_deg = 25|lon_min = 33|lon_sec = 35
  |region         = 
  |type           = 
  |деңгей         = 
  |CoordScale     =  
 |Әнұраны         = 
 |Статусы         = 
 |Кіреді          = 3 аудан
  |Әкімшілік құрылыстың түрі       =
 |Кіреді1         = 
  |Әкімшілік құрылыстың түрі1      =
 |Кіреді2         = 
  |Әкімшілік құрылыстың түрі2      =
 |Енеді           = 
  |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі   =
 |Астанасы        = [[Тернополь]]
  |Астана түрі    = Әкімш. орт.
 |Ірі қаласы      = 
 |Ірі қалалары    = [[Чортков]], [[Кременец (қала)|Кременец]]
 |Құрылды         = [[4 желтоқсан]] [[1939 жыл|1939 жылы]]
 |Таратылған уақыты      = 
 |Басшысы                = Вячеслав Негода
  |Басшының түрі         = Облыстық мемлекеттік әкімшіліктің төрағасы
 |Басшысы2               = Михаил Иосифович Головко
  |Басшының түрі2        = Облыстық кеңестің төрағасы
 |ЖІӨ                    = 
  |ЖІӨ жылы              = 
  |Жан басына шаққанда ЖІӨ       =
  |ЖІӨ бойынша орны              = 
  |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны  = 
 |Тілі                           = [[Украин тілі|украин]]
 |Тілдері                        = 
 |Тұрғыны                        = {{құлдырау}} 1 021 048
  |Санақ жылы                    = 2022
  |Пайызы                        = 2,47
  |Халық саны бойынша орны       = 19
  |Тығыздығы                     = 77,14
  |Тығыздығы бойынша орны        = 
  |Ұлттық құрамы                 = [[Украиндар|украиндар]] — 97,81  %,&lt;br /&gt; [[Орыстар|орыстар]] — 1,25 %,&lt;br /&gt; [[Поляктар|поляктар]] — 0,34 %,&lt;br /&gt; [[Беларустар|беларустар]] — 0,08 %&lt;br /&gt;([[Украина халық санағы (2001)|2001 жылғы санақ]])
  |Конфессиялық құрамы           = 
 |Жер аумағы                     = 13 824
  |Жер аумағының пайызы          = 2,29
  |Жер аумағы бойынша орны       = 23
 |Максималды биіктігі            = 443
 |Орташа биіктігі                = 
 |Минималды биіктігі             = 116
 |Карта                          = Ternopil in Ukraine (claims hatched).svg
  |Карта ені                     = 
 |Әкімшілік бірліктің картасы    = Ternopolskaya oblast location map.svg
  |Әкімшілік бірлік картасының ені  = 
 |Уақыт белдеуі                  = 
 |Аббревиатура                   = 
 |ISO                            = 
 |Сандық идентификаторы          = {{Ленин ордені|түрі=аумақ}}
  |Идентификатор түрі            = Марапаттары
 |Сандық идентификаторы2         = 
  |Идентификатор түрі2           = 
 |Сандық идентификаторы3         = 
  |Идентификатор түрі3           = 
 |FIPS                           = 
 |Телефон коды                   = +380 35
 |Пошта индекстері               = 46xxx, 47xxx, 48xxx
 |Интернет-үйшігі                = ternopil.ua; te.ua
 |Автомобиль коды                = ВО, НО, XO, EO
 |Сайты                          = http://www.oda.te.gov.ua/
  |Сайт тілі                     = uk
 |Commons санаты                 = Ternopil Oblast
 |Кірістірме                     = 
 |Түсініктемелер                 = 
}}
'''Тернополь облысы''' ({{lang-uk|Тернопільська область}}), ауыз. '''Тернопольщина''', '''Тернополье''' ({{lang-uk|Тернопільщина, Тернопілля}}) — [[Украина|Украинаның]] батысында орналасқан облыс, 1939 жылы 4 желтоқсанда құрылған. Облыс орталығы — [[Тернополь]] қаласы.

Тарихи-этнографиялық тұрғыдан Шығыс Галицияны, Подоленің батыс бөлігін және Оңтүстік Волынді қамтиды. Географиялық жағынан [[Подольск қыраты|Подольск қыратының]] аумағында орналасқан; Тернополь облысының оңтүстік шекарасы [[Днестр]] өзені, ал шығыс шекарасы [[Збруч]] өзені арқылы өтеді.

Облыс аумағында әлемдегі ең ұзын гипс үңгірі — ұзындығы 260 километр болатын [[Оптимистикалық үңгір|Оптимистикалық]] үңгірі, сондай-ақ «Украинаның жеті табиғи кереметінің» бірі — [[Днестр шатқалы]] орналасқан. Тернополь өңірі Почаев лаврасымен, Зарваницадағы Құдай Анасының ғажайып иконасымен және [[Зарваница (Тернополь облысы)|Зарваницаның]] рухани орталығымен де танымал. Қамалдар саны бойынша (34) Тернополь өңірі Украинада бірінші орын алады.

Аумағы — 13 824 км² (Украина аумағының 2,29 %-ы), халқы — 1 038 923 адам (2020 жылғы 1 желтоқсандағы жағдай бойынша), оның ішінде қала халқы — 474 992 адам (44,18 %), ауыл халқы — 599 931 адам (55,82 %). Облыста 18 қала, 17 кент, 1022 ауылдық елді мекен, 3 аудан (2020 жылдың 17 шілдесіне дейін — 17 аудан), 580 ауылдық кеңес бар.

[[Украин тілі]] ең кең таралған Украина облысы: [[Украина халық санағы (2001)|2001 жылғы халық санағының]] деректеріне сәйкес, облыс халқының 98,34 %-ы украин тілін ана тілі деп атаған&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://db.ukrcensus.gov.ua/MULT/Dialog/varval.asp?ma=19A050501_02_061&amp;ti=19A050501_02_061.%20Distribution%20of%20the%20population%20by%20native%20language,%20Ternopilska%20oblast%20(1,2,3,4)&amp;path=../Database/Census/05/02/01/&amp;lang=2&amp;multilang=en |title=Розподіл населення за рідною мовою, Тернопільська область |access-date=2024-05-24 |archive-date=2024-05-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240524135544/http://db.ukrcensus.gov.ua/MULT/Dialog/varval.asp?ma=19A050501_02_061&amp;ti=19A050501_02_061.%20Distribution%20of%20the%20population%20by%20native%20language,%20Ternopilska%20oblast%20(1,2,3,4)&amp;path=../Database/Census/05/02/01/&amp;lang=2&amp;multilang=en |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

== Физикалық-географиялық сипаттамасы ==

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{бастама}}

{{wikify}}

{{Украина әкімшілік бөлінісі}}

[[Санат:Тернополь облысы]]</text>
      <sha1>dse0vtmcb696iy98pnxw6yrxrbbi8ie</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654865</id>
      <parentid>3654864</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T10:56:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3654865</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8353" sha1="m2kdpex6552kc42wmcx0n33gmfvz8hy" xml:space="preserve">{{Әкімшілік бірлік
 |Қазақша атауы   = Тернополь облысы
 |Шынайы атауы    = {{lang-uk|Тернопільська область}}
 |Суреті          = Viaduk. Terebovlia. Plebanivka.jpg
 |Сурет атауы     = 
 |Елтаңба         = Coat of Arms of Ternopil Oblast.svg
 |Ту              = Flag of Ternopil Oblast.svg
 |Елтаңбаның ені  = 
 |Тудың ені       = 
 |Елтаңбаның аты  = 
 |Тудың аты       = 
 |Ел              = Украина
  |lat_dir = N|lat_deg = 49|lat_min = 23|lat_sec = 35
  |lon_dir = E|lon_deg = 25|lon_min = 33|lon_sec = 35
  |region         = 
  |type           = 
  |деңгей         = 
  |CoordScale     =  
 |Әнұраны         = 
 |Статусы         = 
 |Кіреді          = 3 аудан
  |Әкімшілік құрылыстың түрі       =
 |Кіреді1         = 
  |Әкімшілік құрылыстың түрі1      =
 |Кіреді2         = 
  |Әкімшілік құрылыстың түрі2      =
 |Енеді           = 
  |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі   =
 |Астанасы        = [[Тернополь]]
  |Астана түрі    = Әкімш. орт.
 |Ірі қаласы      = 
 |Ірі қалалары    = [[Чортков]], [[Кременец (қала)|Кременец]]
 |Құрылды         = [[4 желтоқсан]] [[1939 жыл|1939 жылы]]
 |Таратылған уақыты      = 
 |Басшысы                = Вячеслав Негода
  |Басшының түрі         = Облыстық мемлекеттік әкімшіліктің төрағасы
 |Басшысы2               = Михаил Иосифович Головко
  |Басшының түрі2        = Облыстық кеңестің төрағасы
 |ЖІӨ                    = 
  |ЖІӨ жылы              = 
  |Жан басына шаққанда ЖІӨ       =
  |ЖІӨ бойынша орны              = 
  |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны  = 
 |Тілі                           = [[Украин тілі|украин]]
 |Тілдері                        = 
 |Тұрғыны                        = {{құлдырау}} 1 021 048
  |Санақ жылы                    = 2022
  |Пайызы                        = 2,47
  |Халық саны бойынша орны       = 19
  |Тығыздығы                     = 77,14
  |Тығыздығы бойынша орны        = 
  |Ұлттық құрамы                 = [[Украиндар|украиндар]] — 97,81  %,&lt;br /&gt; [[Орыстар|орыстар]] — 1,25 %,&lt;br /&gt; [[Поляктар|поляктар]] — 0,34 %,&lt;br /&gt; [[Беларустар|беларустар]] — 0,08 %&lt;br /&gt;([[Украина халық санағы (2001)|2001 жылғы санақ]])
  |Конфессиялық құрамы           = 
 |Жер аумағы                     = 13 824
  |Жер аумағының пайызы          = 2,29
  |Жер аумағы бойынша орны       = 23
 |Максималды биіктігі            = 443
 |Орташа биіктігі                = 
 |Минималды биіктігі             = 116
 |Карта                          = Ternopil in Ukraine (claims hatched).svg
  |Карта ені                     = 
 |Әкімшілік бірліктің картасы    = Ternopolskaya oblast location map.svg
  |Әкімшілік бірлік картасының ені  = 
 |Уақыт белдеуі                  = 
 |Аббревиатура                   = 
 |ISO                            = 
 |Сандық идентификаторы          = {{Ленин ордені|түрі=аумақ}}
  |Идентификатор түрі            = Марапаттары
 |Сандық идентификаторы2         = 
  |Идентификатор түрі2           = 
 |Сандық идентификаторы3         = 
  |Идентификатор түрі3           = 
 |FIPS                           = 
 |Телефон коды                   = +380 35
 |Пошта индекстері               = 46xxx, 47xxx, 48xxx
 |Интернет-үйшігі                = ternopil.ua; te.ua
 |Автомобиль коды                = ВО, НО, XO, EO
 |Сайты                          = http://www.oda.te.gov.ua/
  |Сайт тілі                     = uk
 |Commons санаты                 = Ternopil Oblast
 |Кірістірме                     = 
 |Түсініктемелер                 = 
}}
'''Тернополь облысы''' ({{lang-uk|Тернопільська область}}), ауыз. '''Тернопольщина''', '''Тернополие''' ({{lang-uk|Тернопільщина, Тернопілля}}) — [[Украина|Украинаның]] батысында орналасқан облыс, 1939 жылы 4 желтоқсанда құрылған. Облыс орталығы — [[Тернополь]] қаласы.

Тарихи-этнографиялық тұрғыдан Шығыс Галицияны, Подоленің батыс бөлігін және Оңтүстік Волынді қамтиды. Географиялық жағынан [[Подольск қыраты|Подольск қыратының]] аумағында орналасқан; Тернополь облысының оңтүстік шекарасы [[Днестр]] өзені, ал шығыс шекарасы [[Збруч]] өзені арқылы өтеді.

Облыс аумағында әлемдегі ең ұзын гипс үңгірі — ұзындығы 260 километр болатын [[Оптимистикалық үңгір|Оптимистикалық]] үңгірі, сондай-ақ «Украинаның жеті табиғи кереметінің» бірі — [[Днестр шатқалы]] орналасқан. Тернополь өңірі Почаев лаврасымен, Зарваницадағы Құдай Анасының ғажайып иконасымен және [[Зарваница (Тернополь облысы)|Зарваницаның]] рухани орталығымен де танымал. Қамалдар саны бойынша (34) Тернополь өңірі Украинада бірінші орын алады.

Аумағы — 13 824 км² (Украина аумағының 2,29 %-ы), халқы — 1 038 923 адам (2020 жылғы 1 желтоқсандағы жағдай бойынша), оның ішінде қала халқы — 474 992 адам (44,18 %), ауыл халқы — 599 931 адам (55,82 %). Облыста 18 қала, 17 кент, 1022 ауылдық елді мекен, 3 аудан (2020 жылдың 17 шілдесіне дейін — 17 аудан), 580 ауылдық кеңес бар.

[[Украин тілі]] ең кең таралған Украина облысы: [[Украина халық санағы (2001)|2001 жылғы халық санағының]] деректеріне сәйкес, облыс халқының 98,34 %-ы украин тілін ана тілі деп атаған&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://db.ukrcensus.gov.ua/MULT/Dialog/varval.asp?ma=19A050501_02_061&amp;ti=19A050501_02_061.%20Distribution%20of%20the%20population%20by%20native%20language,%20Ternopilska%20oblast%20(1,2,3,4)&amp;path=../Database/Census/05/02/01/&amp;lang=2&amp;multilang=en |title=Розподіл населення за рідною мовою, Тернопільська область |access-date=2024-05-24 |archive-date=2024-05-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240524135544/http://db.ukrcensus.gov.ua/MULT/Dialog/varval.asp?ma=19A050501_02_061&amp;ti=19A050501_02_061.%20Distribution%20of%20the%20population%20by%20native%20language,%20Ternopilska%20oblast%20(1,2,3,4)&amp;path=../Database/Census/05/02/01/&amp;lang=2&amp;multilang=en |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

== Физикалық-географиялық сипаттамасы ==

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{бастама}}

{{wikify}}

{{Украина әкімшілік бөлінісі}}

[[Санат:Тернополь облысы]]</text>
      <sha1>m2kdpex6552kc42wmcx0n33gmfvz8hy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654866</id>
      <parentid>3654865</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T10:56:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Украина облыстары|Украина облыстары]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3654866</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8402" sha1="2tbgx2jy90y77p9k41v4zg5hj9ffgpe" xml:space="preserve">{{Әкімшілік бірлік
 |Қазақша атауы   = Тернополь облысы
 |Шынайы атауы    = {{lang-uk|Тернопільська область}}
 |Суреті          = Viaduk. Terebovlia. Plebanivka.jpg
 |Сурет атауы     = 
 |Елтаңба         = Coat of Arms of Ternopil Oblast.svg
 |Ту              = Flag of Ternopil Oblast.svg
 |Елтаңбаның ені  = 
 |Тудың ені       = 
 |Елтаңбаның аты  = 
 |Тудың аты       = 
 |Ел              = Украина
  |lat_dir = N|lat_deg = 49|lat_min = 23|lat_sec = 35
  |lon_dir = E|lon_deg = 25|lon_min = 33|lon_sec = 35
  |region         = 
  |type           = 
  |деңгей         = 
  |CoordScale     =  
 |Әнұраны         = 
 |Статусы         = 
 |Кіреді          = 3 аудан
  |Әкімшілік құрылыстың түрі       =
 |Кіреді1         = 
  |Әкімшілік құрылыстың түрі1      =
 |Кіреді2         = 
  |Әкімшілік құрылыстың түрі2      =
 |Енеді           = 
  |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі   =
 |Астанасы        = [[Тернополь]]
  |Астана түрі    = Әкімш. орт.
 |Ірі қаласы      = 
 |Ірі қалалары    = [[Чортков]], [[Кременец (қала)|Кременец]]
 |Құрылды         = [[4 желтоқсан]] [[1939 жыл|1939 жылы]]
 |Таратылған уақыты      = 
 |Басшысы                = Вячеслав Негода
  |Басшының түрі         = Облыстық мемлекеттік әкімшіліктің төрағасы
 |Басшысы2               = Михаил Иосифович Головко
  |Басшының түрі2        = Облыстық кеңестің төрағасы
 |ЖІӨ                    = 
  |ЖІӨ жылы              = 
  |Жан басына шаққанда ЖІӨ       =
  |ЖІӨ бойынша орны              = 
  |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны  = 
 |Тілі                           = [[Украин тілі|украин]]
 |Тілдері                        = 
 |Тұрғыны                        = {{құлдырау}} 1 021 048
  |Санақ жылы                    = 2022
  |Пайызы                        = 2,47
  |Халық саны бойынша орны       = 19
  |Тығыздығы                     = 77,14
  |Тығыздығы бойынша орны        = 
  |Ұлттық құрамы                 = [[Украиндар|украиндар]] — 97,81  %,&lt;br /&gt; [[Орыстар|орыстар]] — 1,25 %,&lt;br /&gt; [[Поляктар|поляктар]] — 0,34 %,&lt;br /&gt; [[Беларустар|беларустар]] — 0,08 %&lt;br /&gt;([[Украина халық санағы (2001)|2001 жылғы санақ]])
  |Конфессиялық құрамы           = 
 |Жер аумағы                     = 13 824
  |Жер аумағының пайызы          = 2,29
  |Жер аумағы бойынша орны       = 23
 |Максималды биіктігі            = 443
 |Орташа биіктігі                = 
 |Минималды биіктігі             = 116
 |Карта                          = Ternopil in Ukraine (claims hatched).svg
  |Карта ені                     = 
 |Әкімшілік бірліктің картасы    = Ternopolskaya oblast location map.svg
  |Әкімшілік бірлік картасының ені  = 
 |Уақыт белдеуі                  = 
 |Аббревиатура                   = 
 |ISO                            = 
 |Сандық идентификаторы          = {{Ленин ордені|түрі=аумақ}}
  |Идентификатор түрі            = Марапаттары
 |Сандық идентификаторы2         = 
  |Идентификатор түрі2           = 
 |Сандық идентификаторы3         = 
  |Идентификатор түрі3           = 
 |FIPS                           = 
 |Телефон коды                   = +380 35
 |Пошта индекстері               = 46xxx, 47xxx, 48xxx
 |Интернет-үйшігі                = ternopil.ua; te.ua
 |Автомобиль коды                = ВО, НО, XO, EO
 |Сайты                          = http://www.oda.te.gov.ua/
  |Сайт тілі                     = uk
 |Commons санаты                 = Ternopil Oblast
 |Кірістірме                     = 
 |Түсініктемелер                 = 
}}
'''Тернополь облысы''' ({{lang-uk|Тернопільська область}}), ауыз. '''Тернопольщина''', '''Тернополие''' ({{lang-uk|Тернопільщина, Тернопілля}}) — [[Украина|Украинаның]] батысында орналасқан облыс, 1939 жылы 4 желтоқсанда құрылған. Облыс орталығы — [[Тернополь]] қаласы.

Тарихи-этнографиялық тұрғыдан Шығыс Галицияны, Подоленің батыс бөлігін және Оңтүстік Волынді қамтиды. Географиялық жағынан [[Подольск қыраты|Подольск қыратының]] аумағында орналасқан; Тернополь облысының оңтүстік шекарасы [[Днестр]] өзені, ал шығыс шекарасы [[Збруч]] өзені арқылы өтеді.

Облыс аумағында әлемдегі ең ұзын гипс үңгірі — ұзындығы 260 километр болатын [[Оптимистикалық үңгір|Оптимистикалық]] үңгірі, сондай-ақ «Украинаның жеті табиғи кереметінің» бірі — [[Днестр шатқалы]] орналасқан. Тернополь өңірі Почаев лаврасымен, Зарваницадағы Құдай Анасының ғажайып иконасымен және [[Зарваница (Тернополь облысы)|Зарваницаның]] рухани орталығымен де танымал. Қамалдар саны бойынша (34) Тернополь өңірі Украинада бірінші орын алады.

Аумағы — 13 824 км² (Украина аумағының 2,29 %-ы), халқы — 1 038 923 адам (2020 жылғы 1 желтоқсандағы жағдай бойынша), оның ішінде қала халқы — 474 992 адам (44,18 %), ауыл халқы — 599 931 адам (55,82 %). Облыста 18 қала, 17 кент, 1022 ауылдық елді мекен, 3 аудан (2020 жылдың 17 шілдесіне дейін — 17 аудан), 580 ауылдық кеңес бар.

[[Украин тілі]] ең кең таралған Украина облысы: [[Украина халық санағы (2001)|2001 жылғы халық санағының]] деректеріне сәйкес, облыс халқының 98,34 %-ы украин тілін ана тілі деп атаған&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://db.ukrcensus.gov.ua/MULT/Dialog/varval.asp?ma=19A050501_02_061&amp;ti=19A050501_02_061.%20Distribution%20of%20the%20population%20by%20native%20language,%20Ternopilska%20oblast%20(1,2,3,4)&amp;path=../Database/Census/05/02/01/&amp;lang=2&amp;multilang=en |title=Розподіл населення за рідною мовою, Тернопільська область |access-date=2024-05-24 |archive-date=2024-05-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240524135544/http://db.ukrcensus.gov.ua/MULT/Dialog/varval.asp?ma=19A050501_02_061&amp;ti=19A050501_02_061.%20Distribution%20of%20the%20population%20by%20native%20language,%20Ternopilska%20oblast%20(1,2,3,4)&amp;path=../Database/Census/05/02/01/&amp;lang=2&amp;multilang=en |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

== Физикалық-географиялық сипаттамасы ==

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{бастама}}

{{wikify}}

{{Украина әкімшілік бөлінісі}}

[[Санат:Тернополь облысы]]
[[Санат:Украина облыстары]]</text>
      <sha1>2tbgx2jy90y77p9k41v4zg5hj9ffgpe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Харьков облысы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>737663</id>
    <revision>
      <id>3654822</id>
      <parentid>3495325</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T08:47:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3654822</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5799" sha1="qatwnlvhdsguh8atlell01fubqqpato" xml:space="preserve">{{Әкімшілік бірлік
 |Қазақша атауы   = Харьков облысы
 |Шынайы атауы    = {{lang-uk|Харківська область}}
 |Суреті          = 
 |Сурет атауы     = 
 |Елтаңба         = COA of Kharkiv Oblast.svg
 |Ту              = Flag_of_Kharkiv_Oblast.svg
 |Елтаңбаның ені  = 
 |Тудың ені       = 
 |Елтаңбаның аты  = 
 |Тудың аты       = 
 |Ел              = Украина
  |lat_dir = N|lat_deg = 49|lat_min = 35|lat_sec = 00
  |lon_dir = E|lon_deg = 36|lon_min = 26|lon_sec = 00
  |region         = 
  |type           = 
  |деңгей         = 
  |CoordScale     =  
 |Әнұраны         = 
 |Статусы         = 
 |Кіреді          = 7 аудан
  |Әкімшілік құрылыстың түрі       =
 |Кіреді1         = 
  |Әкімшілік құрылыстың түрі1      =
 |Кіреді2         = 
  |Әкімшілік құрылыстың түрі2      =
 |Енеді           = 
  |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі   =
 |Астанасы        = [[Харьков]]
  |Астана түрі    = Әкімш. орт.
 |Ірі қаласы      = 
 |Ірі қалалары    = 
 |Құрылды         = [[27 ақпан]] [[1932 жыл|1932 жылы]]
 |Таратылған уақыты      = 
 |Басшысы                = Олег Васильевич Синегубов
  |Басшының түрі         = Облыстық мемлекеттік әкімшіліктің төрағасы
 |Басшысы2               = Татьяна Петровна Егорова-Луценко
  |Басшының түрі2        = Облыстық кеңестің төрағасы
 |ЖІӨ                    = 
  |ЖІӨ жылы              = 
  |Жан басына шаққанда ЖІӨ       =
  |ЖІӨ бойынша орны              = 
  |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны  = 
 |Тілі                           = 
 |Тілдері                        = 
 |Тұрғыны                        = 
  |Санақ жылы                    = 
  |Пайызы                        = 
  |Халық саны бойынша орны       = 
  |Тығыздығы                     = 
  |Тығыздығы бойынша орны        = 
  |Ұлттық құрамы                 = 
  |Конфессиялық құрамы           = 
 |Жер аумағы                     = 
  |Жер аумағының пайызы          = 
  |Жер аумағы бойынша орны       = 
 |Максималды биіктігі            = 
 |Орташа биіктігі                = 
 |Минималды биіктігі             = 
 |Карта                          = 
  |Карта ені                     = 
 |Әкімшілік бірліктің картасы    = 
  |Әкімшілік бірлік картасының ені  = 
 |Уақыт белдеуі                  = 
 |Аббревиатура                   = 
 |ISO                            = 
 |Сандық идентификаторы          = 
  |Идентификатор түрі            = 
 |Сандық идентификаторы2         = 
  |Идентификатор түрі2           = 
 |Сандық идентификаторы3         = 
  |Идентификатор түрі3           = 
 |FIPS                           = 
 |Телефон коды                   = 
 |Пошта индекстері               = 
 |Интернет-үйшігі                = 
 |Автомобиль коды                = 
 |Сайты                          = 
  |Сайт тілі                     = 
 |Commons санаты                 = 
 |Кірістірме                     = 
 |Түсініктемелер                 = 
}}
'''Харьков облысы''' ({{lang-uk|Харківська область}}) — [[Украина]]ның солтүстік-шығысындағы әкімшілік-аумақтық бірлік. 1932 жылы 27 ақпанда құрылған. Әкімшілік орталығы және ең үлкен қаласы — [[Харьков]].

Солтүстігінде және солтүстік-шығысында — [[Ресей]]дің [[Белгород облысы]]мен, шығысында — [[Луганск облысы]]мен, оңтүстік-шығысында — [[Донецк облысы]]мен, оңтүстік-батысында — [[Днепр (облыс)|Днепр облысы]]мен (бұрын — Днепропетровск облысы), батысында және солтүстік-батысында — [[Полтава облысы|Полтава облысы]] және [[Сумы облысы|Сумы облысы]]мен шектеседі.

Ауданы — 31 418 км², халқы — 2 557 900 адам (2023). Экономикасы [[машина жасау]], [[металлургия]], [[химия өнеркәсібі]] және [[ауыл шаруашылығы]]на негізделген.

Облыс [[Ұлы Отан соғысы]] кезінде неміс әскерлерінің басып алуына ұшырап, 1943 жылы азат етілді. Бүгінде аймақ — ірі өнеркәсіптік және ғылыми орталық; мұнда жетекші жоғары оқу орындарының бірі — [[Харьков университеті]] орналасқан.

{{бастама}}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Украина әкімшілік бөлінісі}}

[[Санат:Харьков облысы]]</text>
      <sha1>qatwnlvhdsguh8atlell01fubqqpato</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654823</id>
      <parentid>3654822</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T08:48:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3654823</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5831" sha1="hfrp99myqievflvo3cdxitc4b6qvm4l" xml:space="preserve">{{Әкімшілік бірлік
 |Қазақша атауы   = Харьков облысы
 |Шынайы атауы    = {{lang-uk|Харківська область}}
 |Суреті          = Kharkiv University (cropped).jpg
 |Сурет атауы     = 
 |Елтаңба         = COA of Kharkiv Oblast.svg
 |Ту              = Flag_of_Kharkiv_Oblast.svg
 |Елтаңбаның ені  = 
 |Тудың ені       = 
 |Елтаңбаның аты  = 
 |Тудың аты       = 
 |Ел              = Украина
  |lat_dir = N|lat_deg = 49|lat_min = 35|lat_sec = 00
  |lon_dir = E|lon_deg = 36|lon_min = 26|lon_sec = 00
  |region         = 
  |type           = 
  |деңгей         = 
  |CoordScale     =  
 |Әнұраны         = 
 |Статусы         = 
 |Кіреді          = 7 аудан
  |Әкімшілік құрылыстың түрі       =
 |Кіреді1         = 
  |Әкімшілік құрылыстың түрі1      =
 |Кіреді2         = 
  |Әкімшілік құрылыстың түрі2      =
 |Енеді           = 
  |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі   =
 |Астанасы        = [[Харьков]]
  |Астана түрі    = Әкімш. орт.
 |Ірі қаласы      = 
 |Ірі қалалары    = 
 |Құрылды         = [[27 ақпан]] [[1932 жыл|1932 жылы]]
 |Таратылған уақыты      = 
 |Басшысы                = Олег Васильевич Синегубов
  |Басшының түрі         = Облыстық мемлекеттік әкімшіліктің төрағасы
 |Басшысы2               = Татьяна Петровна Егорова-Луценко
  |Басшының түрі2        = Облыстық кеңестің төрағасы
 |ЖІӨ                    = 
  |ЖІӨ жылы              = 
  |Жан басына шаққанда ЖІӨ       =
  |ЖІӨ бойынша орны              = 
  |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны  = 
 |Тілі                           = 
 |Тілдері                        = 
 |Тұрғыны                        = 
  |Санақ жылы                    = 
  |Пайызы                        = 
  |Халық саны бойынша орны       = 
  |Тығыздығы                     = 
  |Тығыздығы бойынша орны        = 
  |Ұлттық құрамы                 = 
  |Конфессиялық құрамы           = 
 |Жер аумағы                     = 
  |Жер аумағының пайызы          = 
  |Жер аумағы бойынша орны       = 
 |Максималды биіктігі            = 
 |Орташа биіктігі                = 
 |Минималды биіктігі             = 
 |Карта                          = 
  |Карта ені                     = 
 |Әкімшілік бірліктің картасы    = 
  |Әкімшілік бірлік картасының ені  = 
 |Уақыт белдеуі                  = 
 |Аббревиатура                   = 
 |ISO                            = 
 |Сандық идентификаторы          = 
  |Идентификатор түрі            = 
 |Сандық идентификаторы2         = 
  |Идентификатор түрі2           = 
 |Сандық идентификаторы3         = 
  |Идентификатор түрі3           = 
 |FIPS                           = 
 |Телефон коды                   = 
 |Пошта индекстері               = 
 |Интернет-үйшігі                = 
 |Автомобиль коды                = 
 |Сайты                          = 
  |Сайт тілі                     = 
 |Commons санаты                 = 
 |Кірістірме                     = 
 |Түсініктемелер                 = 
}}
'''Харьков облысы''' ({{lang-uk|Харківська область}}) — [[Украина]]ның солтүстік-шығысындағы әкімшілік-аумақтық бірлік. 1932 жылы 27 ақпанда құрылған. Әкімшілік орталығы және ең үлкен қаласы — [[Харьков]].

Солтүстігінде және солтүстік-шығысында — [[Ресей]]дің [[Белгород облысы]]мен, шығысында — [[Луганск облысы]]мен, оңтүстік-шығысында — [[Донецк облысы]]мен, оңтүстік-батысында — [[Днепр (облыс)|Днепр облысы]]мен (бұрын — Днепропетровск облысы), батысында және солтүстік-батысында — [[Полтава облысы|Полтава облысы]] және [[Сумы облысы|Сумы облысы]]мен шектеседі.

Ауданы — 31 418 км², халқы — 2 557 900 адам (2023). Экономикасы [[машина жасау]], [[металлургия]], [[химия өнеркәсібі]] және [[ауыл шаруашылығы]]на негізделген.

Облыс [[Ұлы Отан соғысы]] кезінде неміс әскерлерінің басып алуына ұшырап, 1943 жылы азат етілді. Бүгінде аймақ — ірі өнеркәсіптік және ғылыми орталық; мұнда жетекші жоғары оқу орындарының бірі — [[Харьков университеті]] орналасқан.

{{бастама}}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Украина әкімшілік бөлінісі}}

[[Санат:Харьков облысы]]</text>
      <sha1>hfrp99myqievflvo3cdxitc4b6qvm4l</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654824</id>
      <parentid>3654823</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T08:51:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3654824</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5879" sha1="6eilj1yguf5rlrtx9biqss94socc03f" xml:space="preserve">{{Әкімшілік бірлік
 |Қазақша атауы   = Харьков облысы
 |Шынайы атауы    = {{lang-uk|Харківська область}}
 |Суреті          = Успенський собор взимку, аерофото.jpg
 |Сурет атауы     = 
 |Елтаңба         = COA of Kharkiv Oblast.svg
 |Ту              = Flag_of_Kharkiv_Oblast.svg
 |Елтаңбаның ені  = 
 |Тудың ені       = 
 |Елтаңбаның аты  = 
 |Тудың аты       = 
 |Ел              = Украина
  |lat_dir = N|lat_deg = 49|lat_min = 35|lat_sec = 00
  |lon_dir = E|lon_deg = 36|lon_min = 26|lon_sec = 00
  |region         = 
  |type           = 
  |деңгей         = 
  |CoordScale     =  
 |Әнұраны         = 
 |Статусы         = 
 |Кіреді          = 7 аудан
  |Әкімшілік құрылыстың түрі       =
 |Кіреді1         = 
  |Әкімшілік құрылыстың түрі1      =
 |Кіреді2         = 
  |Әкімшілік құрылыстың түрі2      =
 |Енеді           = 
  |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі   =
 |Астанасы        = [[Харьков]]
  |Астана түрі    = Әкімш. орт.
 |Ірі қаласы      = 
 |Ірі қалалары    = 
 |Құрылды         = [[27 ақпан]] [[1932 жыл|1932 жылы]]
 |Таратылған уақыты      = 
 |Басшысы                = Олег Васильевич Синегубов
  |Басшының түрі         = Облыстық мемлекеттік әкімшіліктің төрағасы
 |Басшысы2               = Татьяна Петровна Егорова-Луценко
  |Басшының түрі2        = Облыстық кеңестің төрағасы
 |ЖІӨ                    = 
  |ЖІӨ жылы              = 
  |Жан басына шаққанда ЖІӨ       =
  |ЖІӨ бойынша орны              = 
  |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны  = 
 |Тілі                           = 
 |Тілдері                        = 
 |Тұрғыны                        = 
  |Санақ жылы                    = 
  |Пайызы                        = 
  |Халық саны бойынша орны       = 
  |Тығыздығы                     = 
  |Тығыздығы бойынша орны        = 
  |Ұлттық құрамы                 = 
  |Конфессиялық құрамы           = 
 |Жер аумағы                     = 
  |Жер аумағының пайызы          = 
  |Жер аумағы бойынша орны       = 
 |Максималды биіктігі            = 
 |Орташа биіктігі                = 
 |Минималды биіктігі             = 
 |Карта                          = 
  |Карта ені                     = 
 |Әкімшілік бірліктің картасы    = 
  |Әкімшілік бірлік картасының ені  = 
 |Уақыт белдеуі                  = 
 |Аббревиатура                   = 
 |ISO                            = 
 |Сандық идентификаторы          = 
  |Идентификатор түрі            = 
 |Сандық идентификаторы2         = 
  |Идентификатор түрі2           = 
 |Сандық идентификаторы3         = 
  |Идентификатор түрі3           = 
 |FIPS                           = 
 |Телефон коды                   = 
 |Пошта индекстері               = 
 |Интернет-үйшігі                = 
 |Автомобиль коды                = 
 |Сайты                          = 
  |Сайт тілі                     = 
 |Commons санаты                 = Kharkiv Oblast
 |Кірістірме                     = 
 |Түсініктемелер                 = 
}}
'''Харьков облысы''' ({{lang-uk|Харківська область}}) — [[Украина]]ның солтүстік-шығысындағы әкімшілік-аумақтық бірлік. 1932 жылы 27 ақпанда құрылған. Әкімшілік орталығы және ең үлкен қаласы — [[Харьков]].

Солтүстігінде және солтүстік-шығысында — [[Ресей]]дің [[Белгород облысы]]мен, шығысында — [[Луганск облысы]]мен, оңтүстік-шығысында — [[Донецк облысы]]мен, оңтүстік-батысында — [[Днепр (облыс)|Днепр облысы]]мен (бұрын — Днепропетровск облысы), батысында және солтүстік-батысында — [[Полтава облысы|Полтава облысы]] және [[Сумы облысы|Сумы облысы]]мен шектеседі.

Ауданы — 31 418 км², халқы — 2 557 900 адам (2023). Экономикасы [[машина жасау]], [[металлургия]], [[химия өнеркәсібі]] және [[ауыл шаруашылығы]]на негізделген.

Облыс [[Ұлы Отан соғысы]] кезінде неміс әскерлерінің басып алуына ұшырап, 1943 жылы азат етілді. Бүгінде аймақ — ірі өнеркәсіптік және ғылыми орталық; мұнда жетекші жоғары оқу орындарының бірі — [[Харьков университеті]] орналасқан.

{{бастама}}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Украина әкімшілік бөлінісі}}

[[Санат:Харьков облысы]]</text>
      <sha1>6eilj1yguf5rlrtx9biqss94socc03f</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654832</id>
      <parentid>3654824</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T10:09:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3654832</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6174" sha1="6686ex0iuz58hu0gweu2nhn28kgbdur" xml:space="preserve">{{Әкімшілік бірлік
 |Қазақша атауы   = Харьков облысы
 |Шынайы атауы    = {{lang-uk|Харківська область}}
 |Суреті          = Успенський собор взимку, аерофото.jpg
 |Сурет атауы     = 
 |Елтаңба         = COA of Kharkiv Oblast.svg
 |Ту              = Flag_of_Kharkiv_Oblast.svg
 |Елтаңбаның ені  = 
 |Тудың ені       = 
 |Елтаңбаның аты  = 
 |Тудың аты       = 
 |Ел              = Украина
  |lat_dir = N|lat_deg = 49|lat_min = 35|lat_sec = 00
  |lon_dir = E|lon_deg = 36|lon_min = 26|lon_sec = 00
  |region         = 
  |type           = 
  |деңгей         = 
  |CoordScale     =  
 |Әнұраны         = 
 |Статусы         = 
 |Кіреді          = 7 аудан
  |Әкімшілік құрылыстың түрі       =
 |Кіреді1         = 
  |Әкімшілік құрылыстың түрі1      =
 |Кіреді2         = 
  |Әкімшілік құрылыстың түрі2      =
 |Енеді           = 
  |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі   =
 |Астанасы        = [[Харьков]]
  |Астана түрі    = Әкімш. орт.
 |Ірі қаласы      = 
 |Ірі қалалары    = 
 |Құрылды         = [[27 ақпан]] [[1932 жыл|1932 жылы]]
 |Таратылған уақыты      = 
 |Басшысы                = Олег Васильевич Синегубов
  |Басшының түрі         = Облыстық мемлекеттік әкімшіліктің төрағасы
 |Басшысы2               = Татьяна Петровна Егорова-Луценко
  |Басшының түрі2        = Облыстық кеңестің төрағасы
 |ЖІӨ                    = 
  |ЖІӨ жылы              = 
  |Жан басына шаққанда ЖІӨ       =
  |ЖІӨ бойынша орны              = 
  |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны  = 
 |Тілі                           = [[Украин тілі|украин]]
 |Тілдері                        = 
 |Тұрғыны                        = {{құлдырау}} 2 557 900
  |Санақ жылы                    = 2023
  |Пайызы                        = 
  |Халық саны бойынша орны       = 
  |Тығыздығы                     = 
  |Тығыздығы бойынша орны        = 
  |Ұлттық құрамы                 = [[Украиндар|украиндар]], [[Орыстар|орыстар]], [[Беларустар|беларустар]], [[Еврейлер|жебірейлер]], [[Армяндар|армяндар]], басқалар
  |Конфессиялық құрамы           = 
 |Жер аумағы                     = 
  |Жер аумағының пайызы          = 
  |Жер аумағы бойынша орны       = 
 |Максималды биіктігі            = 
 |Орташа биіктігі                = 
 |Минималды биіктігі             = 
 |Карта                          = 
  |Карта ені                     = 
 |Әкімшілік бірліктің картасы    = 
  |Әкімшілік бірлік картасының ені  = 
 |Уақыт белдеуі                  = 
 |Аббревиатура                   = 
 |ISO                            = 
 |Сандық идентификаторы          = 
  |Идентификатор түрі            = 
 |Сандық идентификаторы2         = 
  |Идентификатор түрі2           = 
 |Сандық идентификаторы3         = 
  |Идентификатор түрі3           = 
 |FIPS                           = 
 |Телефон коды                   = 
 |Пошта индекстері               = 
 |Интернет-үйшігі                = 
 |Автомобиль коды                = 
 |Сайты                          = 
  |Сайт тілі                     = 
 |Commons санаты                 = Kharkiv Oblast
 |Кірістірме                     = 
 |Түсініктемелер                 = 
}}
'''Харьков облысы''' ({{lang-uk|Харківська область}}) — [[Украина]]ның солтүстік-шығысындағы әкімшілік-аумақтық бірлік. 1932 жылы 27 ақпанда құрылған. Әкімшілік орталығы және ең үлкен қаласы — [[Харьков]].

Солтүстігінде және солтүстік-шығысында — [[Ресей]]дің [[Белгород облысы]]мен, шығысында — [[Луганск облысы]]мен, оңтүстік-шығысында — [[Донецк облысы]]мен, оңтүстік-батысында — [[Днепр (облыс)|Днепр облысы]]мен (бұрын — Днепропетровск облысы), батысында және солтүстік-батысында — [[Полтава облысы|Полтава облысы]] және [[Сумы облысы|Сумы облысы]]мен шектеседі.

Ауданы — 31 418 км², халқы — 2 557 900 адам (2023). Экономикасы [[машина жасау]], [[металлургия]], [[химия өнеркәсібі]] және [[ауыл шаруашылығы]]на негізделген.

Облыс [[Ұлы Отан соғысы]] кезінде неміс әскерлерінің басып алуына ұшырап, 1943 жылы азат етілді. Бүгінде аймақ — ірі өнеркәсіптік және ғылыми орталық; мұнда жетекші жоғары оқу орындарының бірі — [[Харьков университеті]] орналасқан.

{{бастама}}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Украина әкімшілік бөлінісі}}

[[Санат:Харьков облысы]]</text>
      <sha1>6686ex0iuz58hu0gweu2nhn28kgbdur</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654833</id>
      <parentid>3654832</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T10:10:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3654833</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6284" sha1="8moipo65uydql27y2i1v3kjfohwwi80" xml:space="preserve">{{Әкімшілік бірлік
 |Қазақша атауы   = Харьков облысы
 |Шынайы атауы    = {{lang-uk|Харківська область}}
 |Суреті          = Успенський собор взимку, аерофото.jpg
 |Сурет атауы     = 
 |Елтаңба         = COA of Kharkiv Oblast.svg
 |Ту              = Flag_of_Kharkiv_Oblast.svg
 |Елтаңбаның ені  = 
 |Тудың ені       = 
 |Елтаңбаның аты  = 
 |Тудың аты       = 
 |Ел              = Украина
  |lat_dir = N|lat_deg = 49|lat_min = 35|lat_sec = 00
  |lon_dir = E|lon_deg = 36|lon_min = 26|lon_sec = 00
  |region         = 
  |type           = 
  |деңгей         = 
  |CoordScale     =  
 |Әнұраны         = 
 |Статусы         = 
 |Кіреді          = 7 аудан
  |Әкімшілік құрылыстың түрі       =
 |Кіреді1         = 
  |Әкімшілік құрылыстың түрі1      =
 |Кіреді2         = 
  |Әкімшілік құрылыстың түрі2      =
 |Енеді           = 
  |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі   =
 |Астанасы        = [[Харьков]]
  |Астана түрі    = Әкімш. орт.
 |Ірі қаласы      = 
 |Ірі қалалары    = 
 |Құрылды         = [[27 ақпан]] [[1932 жыл|1932 жылы]]
 |Таратылған уақыты      = 
 |Басшысы                = Олег Васильевич Синегубов
  |Басшының түрі         = Облыстық мемлекеттік әкімшіліктің төрағасы
 |Басшысы2               = Татьяна Петровна Егорова-Луценко
  |Басшының түрі2        = Облыстық кеңестің төрағасы
 |ЖІӨ                    = 
  |ЖІӨ жылы              = 
  |Жан басына шаққанда ЖІӨ       =
  |ЖІӨ бойынша орны              = 
  |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны  = 
 |Тілі                           = [[Украин тілі|украин]]
 |Тілдері                        = 
 |Тұрғыны                        = {{құлдырау}} 2 557 900
  |Санақ жылы                    = 2023
  |Пайызы                        = 
  |Халық саны бойынша орны       = 
  |Тығыздығы                     = 
  |Тығыздығы бойынша орны        = 
  |Ұлттық құрамы                 = [[Украиндар|украиндар]], [[Орыстар|орыстар]], [[Беларустар|беларустар]], [[Еврейлер|жебірейлер]], [[Армяндар|армяндар]], басқалар
  |Конфессиялық құрамы           = 
 |Жер аумағы                     = 
  |Жер аумағының пайызы          = 
  |Жер аумағы бойынша орны       = 
 |Максималды биіктігі            = 
 |Орташа биіктігі                = 
 |Минималды биіктігі             = 
 |Карта                          = Kharkiv in Ukraine (claims hatched).svg
  |Карта ені                     = 
 |Әкімшілік бірліктің картасы    = 
  |Әкімшілік бірлік картасының ені  = 
 |Уақыт белдеуі                  = 
 |Аббревиатура                   = 
 |ISO                            = UA-63
 |Сандық идентификаторы          = 
  |Идентификатор түрі            = 
 |Сандық идентификаторы2         = 
  |Идентификатор түрі2           = 
 |Сандық идентификаторы3         = 
  |Идентификатор түрі3           = 
 |FIPS                           = 
 |Телефон коды                   = +380 57
 |Пошта индекстері               = 61xxx, 62xxx, 63xxx, 64xxx
 |Интернет-үйшігі                = kharkiv.ua; kh.ua
 |Автомобиль коды                = АХ, KX, XX, EX
 |Сайты                          = 
  |Сайт тілі                     = 
 |Commons санаты                 = Kharkiv Oblast
 |Кірістірме                     = 
 |Түсініктемелер                 = 
}}
'''Харьков облысы''' ({{lang-uk|Харківська область}}) — [[Украина]]ның солтүстік-шығысындағы әкімшілік-аумақтық бірлік. 1932 жылы 27 ақпанда құрылған. Әкімшілік орталығы және ең үлкен қаласы — [[Харьков]].

Солтүстігінде және солтүстік-шығысында — [[Ресей]]дің [[Белгород облысы]]мен, шығысында — [[Луганск облысы]]мен, оңтүстік-шығысында — [[Донецк облысы]]мен, оңтүстік-батысында — [[Днепр (облыс)|Днепр облысы]]мен (бұрын — Днепропетровск облысы), батысында және солтүстік-батысында — [[Полтава облысы|Полтава облысы]] және [[Сумы облысы|Сумы облысы]]мен шектеседі.

Ауданы — 31 418 км², халқы — 2 557 900 адам (2023). Экономикасы [[машина жасау]], [[металлургия]], [[химия өнеркәсібі]] және [[ауыл шаруашылығы]]на негізделген.

Облыс [[Ұлы Отан соғысы]] кезінде неміс әскерлерінің басып алуына ұшырап, 1943 жылы азат етілді. Бүгінде аймақ — ірі өнеркәсіптік және ғылыми орталық; мұнда жетекші жоғары оқу орындарының бірі — [[Харьков университеті]] орналасқан.

{{бастама}}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Украина әкімшілік бөлінісі}}

[[Санат:Харьков облысы]]</text>
      <sha1>8moipo65uydql27y2i1v3kjfohwwi80</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654834</id>
      <parentid>3654833</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T10:13:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3654834</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6460" sha1="5xkfpt00qst5bvr2nerf8ti8u4yomiv" xml:space="preserve">{{Әкімшілік бірлік
 |Қазақша атауы   = Харьков облысы
 |Шынайы атауы    = {{lang-uk|Харківська область}}
 |Суреті          = Успенський собор взимку, аерофото.jpg
 |Сурет атауы     = 
 |Елтаңба         = COA of Kharkiv Oblast.svg
 |Ту              = Flag_of_Kharkiv_Oblast.svg
 |Елтаңбаның ені  = 
 |Тудың ені       = 
 |Елтаңбаның аты  = 
 |Тудың аты       = 
 |Ел              = Украина
  |lat_dir = N|lat_deg = 49|lat_min = 35|lat_sec = 00
  |lon_dir = E|lon_deg = 36|lon_min = 26|lon_sec = 00
  |region         = 
  |type           = 
  |деңгей         = 
  |CoordScale     =  
 |Әнұраны         = 
 |Статусы         = 
 |Кіреді          = 7 аудан
  |Әкімшілік құрылыстың түрі       =
 |Кіреді1         = 
  |Әкімшілік құрылыстың түрі1      =
 |Кіреді2         = 
  |Әкімшілік құрылыстың түрі2      =
 |Енеді           = 
  |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі   =
 |Астанасы        = [[Харьков]]
  |Астана түрі    = Әкімш. орт.
 |Ірі қаласы      = 
 |Ірі қалалары    = 
 |Құрылды         = [[27 ақпан]] [[1932 жыл|1932 жылы]]
 |Таратылған уақыты      = 
 |Басшысы                = Олег Васильевич Синегубов
  |Басшының түрі         = Облыстық мемлекеттік әкімшіліктің төрағасы
 |Басшысы2               = Татьяна Петровна Егорова-Луценко
  |Басшының түрі2        = Облыстық кеңестің төрағасы
 |ЖІӨ                    = 
  |ЖІӨ жылы              = 
  |Жан басына шаққанда ЖІӨ       =
  |ЖІӨ бойынша орны              = 
  |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны  = 
 |Тілі                           = [[Украин тілі|украин]]
 |Тілдері                        = 
 |Тұрғыны                        = {{құлдырау}} 2 557 900
  |Санақ жылы                    = 2023
  |Пайызы                        = 
  |Халық саны бойынша орны       = 
  |Тығыздығы                     = 
  |Тығыздығы бойынша орны        = 
  |Ұлттық құрамы                 = [[Украиндар|украиндар]], [[Орыстар|орыстар]], [[Беларустар|беларустар]], [[Еврейлер|жебірейлер]], [[Армяндар|армяндар]], басқалар
  |Конфессиялық құрамы           = 
 |Жер аумағы                     = 
  |Жер аумағының пайызы          = 
  |Жер аумағы бойынша орны       = 
 |Максималды биіктігі            = 
 |Орташа биіктігі                = 
 |Минималды биіктігі             = 
 |Карта                          = Kharkiv in Ukraine (claims hatched).svg
  |Карта ені                     = 
 |Әкімшілік бірліктің картасы    = Kharkov oblast location map.svg
  |Әкімшілік бірлік картасының ені  = 
 |Уақыт белдеуі                  = 
 |Аббревиатура                   = 
 |ISO                            = UA-63
 |Сандық идентификаторы          = {{Ленин ордені|түрі=аумақ}} {{Ленин ордені|түрі=аумақ}}
  |Идентификатор түрі            = Марапаттары
 |Сандық идентификаторы2         = 
  |Идентификатор түрі2           = 
 |Сандық идентификаторы3         = 
  |Идентификатор түрі3           = 
 |FIPS                           = 
 |Телефон коды                   = +380 57
 |Пошта индекстері               = 61xxx, 62xxx, 63xxx, 64xxx
 |Интернет-үйшігі                = kharkiv.ua; kh.ua
 |Автомобиль коды                = АХ, KX, XX, EX
 |Сайты                          = https://kharkivoda.gov.ua/
  |Сайт тілі                     = uk
 |Commons санаты                 = Kharkiv Oblast
 |Кірістірме                     = 
 |Түсініктемелер                 = 
}}
'''Харьков облысы''' ({{lang-uk|Харківська область}}) — [[Украина]]ның солтүстік-шығысындағы әкімшілік-аумақтық бірлік. 1932 жылы 27 ақпанда құрылған. Әкімшілік орталығы және ең үлкен қаласы — [[Харьков]].

Солтүстігінде және солтүстік-шығысында — [[Ресей]]дің [[Белгород облысы]]мен, шығысында — [[Луганск облысы]]мен, оңтүстік-шығысында — [[Донецк облысы]]мен, оңтүстік-батысында — [[Днепр (облыс)|Днепр облысы]]мен (бұрын — Днепропетровск облысы), батысында және солтүстік-батысында — [[Полтава облысы|Полтава облысы]] және [[Сумы облысы|Сумы облысы]]мен шектеседі.

Ауданы — 31 418 км², халқы — 2 557 900 адам (2023). Экономикасы [[машина жасау]], [[металлургия]], [[химия өнеркәсібі]] және [[ауыл шаруашылығы]]на негізделген.

Облыс [[Ұлы Отан соғысы]] кезінде неміс әскерлерінің басып алуына ұшырап, 1943 жылы азат етілді. Бүгінде аймақ — ірі өнеркәсіптік және ғылыми орталық; мұнда жетекші жоғары оқу орындарының бірі — [[Харьков университеті]] орналасқан.

{{бастама}}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Украина әкімшілік бөлінісі}}

[[Санат:Харьков облысы]]</text>
      <sha1>5xkfpt00qst5bvr2nerf8ti8u4yomiv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654835</id>
      <parentid>3654834</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T10:13:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3654835</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6440" sha1="p95ggfdxtwqlp6s9drgvoe3ytqam8yw" xml:space="preserve">{{Әкімшілік бірлік
 |Қазақша атауы   = Харьков облысы
 |Шынайы атауы    = {{lang-uk|Харківська область}}
 |Суреті          = Успенський собор взимку, аерофото.jpg
 |Сурет атауы     = 
 |Елтаңба         = COA of Kharkiv Oblast.svg
 |Ту              = Flag_of_Kharkiv_Oblast.svg
 |Елтаңбаның ені  = 
 |Тудың ені       = 
 |Елтаңбаның аты  = 
 |Тудың аты       = 
 |Ел              = Украина
  |lat_dir = N|lat_deg = 49|lat_min = 35|lat_sec = 00
  |lon_dir = E|lon_deg = 36|lon_min = 26|lon_sec = 00
  |region         = 
  |type           = 
  |деңгей         = 
  |CoordScale     =  
 |Әнұраны         = 
 |Статусы         = 
 |Кіреді          = 7 аудан
  |Әкімшілік құрылыстың түрі       =
 |Кіреді1         = 
  |Әкімшілік құрылыстың түрі1      =
 |Кіреді2         = 
  |Әкімшілік құрылыстың түрі2      =
 |Енеді           = 
  |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі   =
 |Астанасы        = [[Харьков]]
  |Астана түрі    = Әкімш. орт.
 |Ірі қаласы      = 
 |Ірі қалалары    = 
 |Құрылды         = [[27 ақпан]] [[1932 жыл|1932 жылы]]
 |Таратылған уақыты      = 
 |Басшысы                = Олег Васильевич Синегубов
  |Басшының түрі         = Облыстық мемлекеттік әкімшіліктің төрағасы
 |Басшысы2               = Татьяна Петровна Егорова-Луценко
  |Басшының түрі2        = Облыстық кеңестің төрағасы
 |ЖІӨ                    = 
  |ЖІӨ жылы              = 
  |Жан басына шаққанда ЖІӨ       =
  |ЖІӨ бойынша орны              = 
  |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны  = 
 |Тілі                           = [[Украин тілі|украин]]
 |Тілдері                        = 
 |Тұрғыны                        = {{құлдырау}} 2 557 900
  |Санақ жылы                    = 2023
  |Пайызы                        = 
  |Халық саны бойынша орны       = 
  |Тығыздығы                     = 
  |Тығыздығы бойынша орны        = 
  |Ұлттық құрамы                 = [[Украиндар|украиндар]], [[Орыстар|орыстар]], [[Беларустар|беларустар]], [[Еврейлер|жебірейлер]], [[Армяндар|армяндар]], басқалар
  |Конфессиялық құрамы           = 
 |Жер аумағы                     = 
  |Жер аумағының пайызы          = 
  |Жер аумағы бойынша орны       = 
 |Максималды биіктігі            = 
 |Орташа биіктігі                = 
 |Минималды биіктігі             = 
 |Карта                          = Kharkiv in Ukraine (claims hatched).svg
  |Карта ені                     = 
 |Әкімшілік бірліктің картасы    = Kharkov oblast location map.svg
  |Әкімшілік бірлік картасының ені  = 
 |Уақыт белдеуі                  = 
 |Аббревиатура                   = 
 |ISO                            = UA-63
 |Сандық идентификаторы          = {{Ленин ордені|түрі=аумақ}} {{Ленин ордені|түрі=аумақ}}
  |Идентификатор түрі            = Марапаттары
 |Сандық идентификаторы2         = 
  |Идентификатор түрі2           = 
 |Сандық идентификаторы3         = 
  |Идентификатор түрі3           = 
 |FIPS                           = 
 |Телефон коды                   = +380 57
 |Пошта индекстері               = 61xxx, 62xxx, 63xxx, 64xxx
 |Интернет-үйшігі                = kharkiv.ua; kh.ua
 |Автомобиль коды                = АХ, KX, XX, EX
 |Сайты                          = https://kharkivoda.gov.ua/
  |Сайт тілі                     = uk
 |Commons санаты                 = Kharkiv Oblast
 |Кірістірме                     = 
 |Түсініктемелер                 = 
}}
'''Харьков облысы''' ({{lang-uk|Харківська область}}) — [[Украина]]ның солтүстік-шығысындағы әкімшілік-аумақтық бірлік. 1932 жылы 27 ақпанда құрылған. Әкімшілік орталығы және ең үлкен қаласы — [[Харьков]].

Солтүстігінде және солтүстік-шығысында — [[Ресей]]дің [[Белгород облысы]]мен, шығысында — [[Луганск облысы]]мен, оңтүстік-шығысында — [[Донецк облысы]]мен, оңтүстік-батысында — [[Днепр (облыс)|Днепр облысы]]мен (бұрын — Днепропетровск облысы), батысында және солтүстік-батысында — [[Полтава облысы|Полтава облысы]] және [[Сумы облысы|Сумы облысы]]мен шектеседі.

Ауданы — 31 418 км², халқы — 2 557 900 адам (2023). Экономикасы [[машина жасау]], [[металлургия]], [[химия өнеркәсібі]] және [[ауыл шаруашылығы]]на негізделген.

Облыс [[Ұлы Отан соғысы]] кезінде неміс әскерлерінің басып алуына ұшырап, 1943 жылы азат етілді. Бүгінде аймақ — ірі өнеркәсіптік және ғылыми орталық; мұнда жетекші жоғары оқу орындарының бірі — [[Харьков университеті]] орналасқан.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Украина әкімшілік бөлінісі}}

[[Санат:Харьков облысы]]</text>
      <sha1>p95ggfdxtwqlp6s9drgvoe3ytqam8yw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654836</id>
      <parentid>3654835</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T10:13:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Дереккөздер */</comment>
      <origin>3654836</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6460" sha1="1tlnczgfxcqdnfgzte3s4z5ys2i7xvf" xml:space="preserve">{{Әкімшілік бірлік
 |Қазақша атауы   = Харьков облысы
 |Шынайы атауы    = {{lang-uk|Харківська область}}
 |Суреті          = Успенський собор взимку, аерофото.jpg
 |Сурет атауы     = 
 |Елтаңба         = COA of Kharkiv Oblast.svg
 |Ту              = Flag_of_Kharkiv_Oblast.svg
 |Елтаңбаның ені  = 
 |Тудың ені       = 
 |Елтаңбаның аты  = 
 |Тудың аты       = 
 |Ел              = Украина
  |lat_dir = N|lat_deg = 49|lat_min = 35|lat_sec = 00
  |lon_dir = E|lon_deg = 36|lon_min = 26|lon_sec = 00
  |region         = 
  |type           = 
  |деңгей         = 
  |CoordScale     =  
 |Әнұраны         = 
 |Статусы         = 
 |Кіреді          = 7 аудан
  |Әкімшілік құрылыстың түрі       =
 |Кіреді1         = 
  |Әкімшілік құрылыстың түрі1      =
 |Кіреді2         = 
  |Әкімшілік құрылыстың түрі2      =
 |Енеді           = 
  |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі   =
 |Астанасы        = [[Харьков]]
  |Астана түрі    = Әкімш. орт.
 |Ірі қаласы      = 
 |Ірі қалалары    = 
 |Құрылды         = [[27 ақпан]] [[1932 жыл|1932 жылы]]
 |Таратылған уақыты      = 
 |Басшысы                = Олег Васильевич Синегубов
  |Басшының түрі         = Облыстық мемлекеттік әкімшіліктің төрағасы
 |Басшысы2               = Татьяна Петровна Егорова-Луценко
  |Басшының түрі2        = Облыстық кеңестің төрағасы
 |ЖІӨ                    = 
  |ЖІӨ жылы              = 
  |Жан басына шаққанда ЖІӨ       =
  |ЖІӨ бойынша орны              = 
  |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны  = 
 |Тілі                           = [[Украин тілі|украин]]
 |Тілдері                        = 
 |Тұрғыны                        = {{құлдырау}} 2 557 900
  |Санақ жылы                    = 2023
  |Пайызы                        = 
  |Халық саны бойынша орны       = 
  |Тығыздығы                     = 
  |Тығыздығы бойынша орны        = 
  |Ұлттық құрамы                 = [[Украиндар|украиндар]], [[Орыстар|орыстар]], [[Беларустар|беларустар]], [[Еврейлер|жебірейлер]], [[Армяндар|армяндар]], басқалар
  |Конфессиялық құрамы           = 
 |Жер аумағы                     = 
  |Жер аумағының пайызы          = 
  |Жер аумағы бойынша орны       = 
 |Максималды биіктігі            = 
 |Орташа биіктігі                = 
 |Минималды биіктігі             = 
 |Карта                          = Kharkiv in Ukraine (claims hatched).svg
  |Карта ені                     = 
 |Әкімшілік бірліктің картасы    = Kharkov oblast location map.svg
  |Әкімшілік бірлік картасының ені  = 
 |Уақыт белдеуі                  = 
 |Аббревиатура                   = 
 |ISO                            = UA-63
 |Сандық идентификаторы          = {{Ленин ордені|түрі=аумақ}} {{Ленин ордені|түрі=аумақ}}
  |Идентификатор түрі            = Марапаттары
 |Сандық идентификаторы2         = 
  |Идентификатор түрі2           = 
 |Сандық идентификаторы3         = 
  |Идентификатор түрі3           = 
 |FIPS                           = 
 |Телефон коды                   = +380 57
 |Пошта индекстері               = 61xxx, 62xxx, 63xxx, 64xxx
 |Интернет-үйшігі                = kharkiv.ua; kh.ua
 |Автомобиль коды                = АХ, KX, XX, EX
 |Сайты                          = https://kharkivoda.gov.ua/
  |Сайт тілі                     = uk
 |Commons санаты                 = Kharkiv Oblast
 |Кірістірме                     = 
 |Түсініктемелер                 = 
}}
'''Харьков облысы''' ({{lang-uk|Харківська область}}) — [[Украина]]ның солтүстік-шығысындағы әкімшілік-аумақтық бірлік. 1932 жылы 27 ақпанда құрылған. Әкімшілік орталығы және ең үлкен қаласы — [[Харьков]].

Солтүстігінде және солтүстік-шығысында — [[Ресей]]дің [[Белгород облысы]]мен, шығысында — [[Луганск облысы]]мен, оңтүстік-шығысында — [[Донецк облысы]]мен, оңтүстік-батысында — [[Днепр (облыс)|Днепр облысы]]мен (бұрын — Днепропетровск облысы), батысында және солтүстік-батысында — [[Полтава облысы|Полтава облысы]] және [[Сумы облысы|Сумы облысы]]мен шектеседі.

Ауданы — 31 418 км², халқы — 2 557 900 адам (2023). Экономикасы [[машина жасау]], [[металлургия]], [[химия өнеркәсібі]] және [[ауыл шаруашылығы]]на негізделген.

Облыс [[Ұлы Отан соғысы]] кезінде неміс әскерлерінің басып алуына ұшырап, 1943 жылы азат етілді. Бүгінде аймақ — ірі өнеркәсіптік және ғылыми орталық; мұнда жетекші жоғары оқу орындарының бірі — [[Харьков университеті]] орналасқан.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{бастама}}

{{Украина әкімшілік бөлінісі}}

[[Санат:Харьков облысы]]</text>
      <sha1>1tlnczgfxcqdnfgzte3s4z5ys2i7xvf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654837</id>
      <parentid>3654836</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T10:19:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3654837</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6194" sha1="fxzc8tkl846dzsbmqth75lovuo7pkbf" xml:space="preserve">{{Әкімшілік бірлік
 |Қазақша атауы   = Харьков облысы
 |Шынайы атауы    = {{lang-uk|Харківська область}}
 |Суреті          = Успенський собор взимку, аерофото.jpg
 |Сурет атауы     = 
 |Елтаңба         = COA of Kharkiv Oblast.svg
 |Ту              = Flag_of_Kharkiv_Oblast.svg
 |Елтаңбаның ені  = 
 |Тудың ені       = 
 |Елтаңбаның аты  = 
 |Тудың аты       = 
 |Ел              = Украина
  |lat_dir = N|lat_deg = 49|lat_min = 35|lat_sec = 00
  |lon_dir = E|lon_deg = 36|lon_min = 26|lon_sec = 00
  |region         = 
  |type           = 
  |деңгей         = 
  |CoordScale     =  
 |Әнұраны         = 
 |Статусы         = 
 |Кіреді          = 7 аудан
  |Әкімшілік құрылыстың түрі       =
 |Кіреді1         = 
  |Әкімшілік құрылыстың түрі1      =
 |Кіреді2         = 
  |Әкімшілік құрылыстың түрі2      =
 |Енеді           = 
  |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі   =
 |Астанасы        = [[Харьков]]
  |Астана түрі    = Әкімш. орт.
 |Ірі қаласы      = 
 |Ірі қалалары    = [[Лозовая]], [[Изюм]], [[Чугуев]], [[Златополь (Харьков облысы)|Златополь]], [[Купянск]], [[Балаклея]], [[Мерефа]], [[Люботин]], [[Берестин]], [[Волчанск (Украина)|Волчанск]], [[Дергачи (қала)|Дергачи]], [[Богодухов]], [[Змиев]]
 |Құрылды         = [[27 ақпан]] [[1932 жыл|1932 жылы]]
 |Таратылған уақыты      = 
 |Басшысы                = Олег Васильевич Синегубов
  |Басшының түрі         = Облыстық мемлекеттік әкімшіліктің төрағасы
 |Басшысы2               = Татьяна Петровна Егорова-Луценко
  |Басшының түрі2        = Облыстық кеңестің төрағасы
 |ЖІӨ                    = 
  |ЖІӨ жылы              = 
  |Жан басына шаққанда ЖІӨ       =
  |ЖІӨ бойынша орны              = 
  |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны  = 
 |Тілі                           = [[Украин тілі|украин]]
 |Тілдері                        = 
 |Тұрғыны                        = {{құлдырау}} 2 557 900
  |Санақ жылы                    = 2023
  |Пайызы                        = 
  |Халық саны бойынша орны       = 
  |Тығыздығы                     = 
  |Тығыздығы бойынша орны        = 
  |Ұлттық құрамы                 = [[Украиндар|украиндар]], [[Орыстар|орыстар]], [[Беларустар|беларустар]], [[Еврейлер|жебірейлер]], [[Армяндар|армяндар]], басқалар
  |Конфессиялық құрамы           = 
 |Жер аумағы                     = 
  |Жер аумағының пайызы          = 
  |Жер аумағы бойынша орны       = 
 |Максималды биіктігі            = 
 |Орташа биіктігі                = 
 |Минималды биіктігі             = 
 |Карта                          = Kharkiv in Ukraine (claims hatched).svg
  |Карта ені                     = 
 |Әкімшілік бірліктің картасы    = Kharkov oblast location map.svg
  |Әкімшілік бірлік картасының ені  = 
 |Уақыт белдеуі                  = 
 |Аббревиатура                   = 
 |ISO                            = UA-63
 |Сандық идентификаторы          = {{Ленин ордені|түрі=аумақ}} {{Ленин ордені|түрі=аумақ}}
  |Идентификатор түрі            = Марапаттары
 |Сандық идентификаторы2         = 
  |Идентификатор түрі2           = 
 |Сандық идентификаторы3         = 
  |Идентификатор түрі3           = 
 |FIPS                           = 
 |Телефон коды                   = +380 57
 |Пошта индекстері               = 61xxx, 62xxx, 63xxx, 64xxx
 |Интернет-үйшігі                = kharkiv.ua; kh.ua
 |Автомобиль коды                = АХ, KX, XX, EX
 |Сайты                          = https://kharkivoda.gov.ua/
  |Сайт тілі                     = uk
 |Commons санаты                 = Kharkiv Oblast
 |Кірістірме                     = 
 |Түсініктемелер                 = 
}}
'''Харьков облысы''' ({{lang-uk|Харківська область}}), ауыз. '''Харьковщина''' ({{lang-uk|Харківщина}}) — [[Украина|Украинаның]] солтүстік-шығысында орналасқан әкімшілік-аумақтық бірлік. 1932 жылы 27 ақпанда құрылған.

Әкімшілік орталығы әрі ең ірі қаласы — қаһарман қала [[Харьков]]. Басқа ірі қалалары — [[Лозовая]], [[Изюм]], [[Чугуев]], [[Златополь (Харьков облысы)|Златополь]], [[Купянск]], [[Балаклея]], [[Мерефа]], [[Люботин]], [[Берестин]], [[Волчанск (Украина)|Волчанск]], [[Дергачи (қала)|Дергачи]], [[Богодухов]], [[Змиев]] және [[Слобожанское (Чугуев ауданы)|Слобожанское]].

== Физикалық-географиялық сипаттамасы ==

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{бастама}}

{{Украина әкімшілік бөлінісі}}

[[Санат:Харьков облысы]]</text>
      <sha1>fxzc8tkl846dzsbmqth75lovuo7pkbf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654845</id>
      <parentid>3654837</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T10:31:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Украина облыстары|Украина облыстары]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3654845</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6243" sha1="grd9rb9pqtomnos2dn9dba95qn3z1xn" xml:space="preserve">{{Әкімшілік бірлік
 |Қазақша атауы   = Харьков облысы
 |Шынайы атауы    = {{lang-uk|Харківська область}}
 |Суреті          = Успенський собор взимку, аерофото.jpg
 |Сурет атауы     = 
 |Елтаңба         = COA of Kharkiv Oblast.svg
 |Ту              = Flag_of_Kharkiv_Oblast.svg
 |Елтаңбаның ені  = 
 |Тудың ені       = 
 |Елтаңбаның аты  = 
 |Тудың аты       = 
 |Ел              = Украина
  |lat_dir = N|lat_deg = 49|lat_min = 35|lat_sec = 00
  |lon_dir = E|lon_deg = 36|lon_min = 26|lon_sec = 00
  |region         = 
  |type           = 
  |деңгей         = 
  |CoordScale     =  
 |Әнұраны         = 
 |Статусы         = 
 |Кіреді          = 7 аудан
  |Әкімшілік құрылыстың түрі       =
 |Кіреді1         = 
  |Әкімшілік құрылыстың түрі1      =
 |Кіреді2         = 
  |Әкімшілік құрылыстың түрі2      =
 |Енеді           = 
  |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі   =
 |Астанасы        = [[Харьков]]
  |Астана түрі    = Әкімш. орт.
 |Ірі қаласы      = 
 |Ірі қалалары    = [[Лозовая]], [[Изюм]], [[Чугуев]], [[Златополь (Харьков облысы)|Златополь]], [[Купянск]], [[Балаклея]], [[Мерефа]], [[Люботин]], [[Берестин]], [[Волчанск (Украина)|Волчанск]], [[Дергачи (қала)|Дергачи]], [[Богодухов]], [[Змиев]]
 |Құрылды         = [[27 ақпан]] [[1932 жыл|1932 жылы]]
 |Таратылған уақыты      = 
 |Басшысы                = Олег Васильевич Синегубов
  |Басшының түрі         = Облыстық мемлекеттік әкімшіліктің төрағасы
 |Басшысы2               = Татьяна Петровна Егорова-Луценко
  |Басшының түрі2        = Облыстық кеңестің төрағасы
 |ЖІӨ                    = 
  |ЖІӨ жылы              = 
  |Жан басына шаққанда ЖІӨ       =
  |ЖІӨ бойынша орны              = 
  |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны  = 
 |Тілі                           = [[Украин тілі|украин]]
 |Тілдері                        = 
 |Тұрғыны                        = {{құлдырау}} 2 557 900
  |Санақ жылы                    = 2023
  |Пайызы                        = 
  |Халық саны бойынша орны       = 
  |Тығыздығы                     = 
  |Тығыздығы бойынша орны        = 
  |Ұлттық құрамы                 = [[Украиндар|украиндар]], [[Орыстар|орыстар]], [[Беларустар|беларустар]], [[Еврейлер|жебірейлер]], [[Армяндар|армяндар]], басқалар
  |Конфессиялық құрамы           = 
 |Жер аумағы                     = 
  |Жер аумағының пайызы          = 
  |Жер аумағы бойынша орны       = 
 |Максималды биіктігі            = 
 |Орташа биіктігі                = 
 |Минималды биіктігі             = 
 |Карта                          = Kharkiv in Ukraine (claims hatched).svg
  |Карта ені                     = 
 |Әкімшілік бірліктің картасы    = Kharkov oblast location map.svg
  |Әкімшілік бірлік картасының ені  = 
 |Уақыт белдеуі                  = 
 |Аббревиатура                   = 
 |ISO                            = UA-63
 |Сандық идентификаторы          = {{Ленин ордені|түрі=аумақ}} {{Ленин ордені|түрі=аумақ}}
  |Идентификатор түрі            = Марапаттары
 |Сандық идентификаторы2         = 
  |Идентификатор түрі2           = 
 |Сандық идентификаторы3         = 
  |Идентификатор түрі3           = 
 |FIPS                           = 
 |Телефон коды                   = +380 57
 |Пошта индекстері               = 61xxx, 62xxx, 63xxx, 64xxx
 |Интернет-үйшігі                = kharkiv.ua; kh.ua
 |Автомобиль коды                = АХ, KX, XX, EX
 |Сайты                          = https://kharkivoda.gov.ua/
  |Сайт тілі                     = uk
 |Commons санаты                 = Kharkiv Oblast
 |Кірістірме                     = 
 |Түсініктемелер                 = 
}}
'''Харьков облысы''' ({{lang-uk|Харківська область}}), ауыз. '''Харьковщина''' ({{lang-uk|Харківщина}}) — [[Украина|Украинаның]] солтүстік-шығысында орналасқан әкімшілік-аумақтық бірлік. 1932 жылы 27 ақпанда құрылған.

Әкімшілік орталығы әрі ең ірі қаласы — қаһарман қала [[Харьков]]. Басқа ірі қалалары — [[Лозовая]], [[Изюм]], [[Чугуев]], [[Златополь (Харьков облысы)|Златополь]], [[Купянск]], [[Балаклея]], [[Мерефа]], [[Люботин]], [[Берестин]], [[Волчанск (Украина)|Волчанск]], [[Дергачи (қала)|Дергачи]], [[Богодухов]], [[Змиев]] және [[Слобожанское (Чугуев ауданы)|Слобожанское]].

== Физикалық-географиялық сипаттамасы ==

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{бастама}}

{{Украина әкімшілік бөлінісі}}

[[Санат:Харьков облысы]]
[[Санат:Украина облыстары]]</text>
      <sha1>grd9rb9pqtomnos2dn9dba95qn3z1xn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Херсон облысы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>737664</id>
    <revision>
      <id>3654867</id>
      <parentid>3320886</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T10:59:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3654867</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4568" sha1="rrn8a0n9vii76pomhhkjip5h6ajrata" xml:space="preserve">{{Әкімшілік бірлік
 |Қазақша атауы   = Херсон облысы
 |Шынайы атауы    = {{lang-uk|Херсонська область}}
 |Суреті          = 
 |Сурет атауы     = 
 |Елтаңба         = Coat of Arms of Kherson Oblast .svg
 |Ту              = Flag of Kherson Oblast .svg
 |Елтаңбаның ені  = 
 |Тудың ені       = 
 |Елтаңбаның аты  = 
 |Тудың аты       = 
 |Ел              = Украина
  |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = 
  |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = 
  |region         = 
  |type           = 
  |деңгей         = 
  |CoordScale     =  
 |Әнұраны         = 
 |Статусы         = 
 |Кіреді          = 
  |Әкімшілік құрылыстың түрі       =
 |Кіреді1         = 
  |Әкімшілік құрылыстың түрі1      =
 |Кіреді2         = 
  |Әкімшілік құрылыстың түрі2      =
 |Енеді           = 
  |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі   =
 |Астанасы        = 
  |Астана түрі    = 
 |Ірі қаласы      = 
 |Ірі қалалары    = 
 |Құрылды         = 
 |Таратылған уақыты      = 
 |Басшысы                = 
  |Басшының түрі         = 
 |Басшысы2               = 
  |Басшының түрі2        = 
 |ЖІӨ                    = 
  |ЖІӨ жылы              = 
  |Жан басына шаққанда ЖІӨ       =
  |ЖІӨ бойынша орны              = 
  |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны  = 
 |Тілі                           = 
 |Тілдері                        = 
 |Тұрғыны                        = 
  |Санақ жылы                    = 
  |Пайызы                        = 
  |Халық саны бойынша орны       = 
  |Тығыздығы                     = 
  |Тығыздығы бойынша орны        = 
  |Ұлттық құрамы                 = 
  |Конфессиялық құрамы           = 
 |Жер аумағы                     = 
  |Жер аумағының пайызы          = 
  |Жер аумағы бойынша орны       = 
 |Максималды биіктігі            = 
 |Орташа биіктігі                = 
 |Минималды биіктігі             = 
 |Карта                          = Kherson in Ukraine (claims hatched).svg
  |Карта ені                     = 
 |Әкімшілік бірліктің картасы    = Kherson oblast location map.svg
  |Әкімшілік бірлік картасының ені  = 
 |Уақыт белдеуі                  = 
 |Аббревиатура                   = 
 |ISO                            = 
 |Сандық идентификаторы          = 
  |Идентификатор түрі            = 
 |Сандық идентификаторы2         = 
  |Идентификатор түрі2           = 
 |Сандық идентификаторы3         = 
  |Идентификатор түрі3           = 
 |FIPS                           = 
 |Телефон коды                   = 
 |Пошта индекстері               = 
 |Интернет-үйшігі                = 
 |Автомобиль коды                = 
 |Сайты                          = 
  |Сайт тілі                     = 
 |Commons санаты                 = Kherson Oblast
 |Кірістірме                     = 
 |Түсініктемелер                 = 
}}
'''Херсон облысы''' ({{lang-uk|Херсонська область}}) — [[Украина]]ның әкімшілік-аумақтық бірлігі, елдің оңтүстігінде, [[Днепр]]дің төменгі ағысының екі жағалауында орналасқан.
Батысында [[Николаев облысы]]мен, солтүстігінде [[Днепропетровск облысы]]мен, шығысында [[Запорожье облысы]]мен, оңтүстігінде [[Қырым Автономиялық Республикасы]]мен шектеседі. Қара және Азов теңіздерінің жағасында орналасқан.

{{бастама}}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Украина әкімшілік бөлінісі}}
[[Санат:Херсон облысы]]</text>
      <sha1>rrn8a0n9vii76pomhhkjip5h6ajrata</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654871</id>
      <parentid>3654867</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T11:02:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3654871</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4977" sha1="3dcd5jf9ke76dl1fyt0ufc14ujvfvgb" xml:space="preserve">{{Әкімшілік бірлік
 |Қазақша атауы   = Херсон облысы
 |Шынайы атауы    = {{lang-uk|Херсонська область}}
 |Суреті          = 
 |Сурет атауы     = 
 |Елтаңба         = Coat of Arms of Kherson Oblast .svg
 |Ту              = Flag of Kherson Oblast .svg
 |Елтаңбаның ені  = 
 |Тудың ені       = 
 |Елтаңбаның аты  = 
 |Тудың аты       = 
 |Ел              = Украина
  |lat_dir = N|lat_deg = 46|lat_min = 30|lat_sec = 00
  |lon_dir = E|lon_deg = 34|lon_min = 00|lon_sec = 00
  |region         = 
  |type           = 
  |деңгей         = 
  |CoordScale     =  
 |Әнұраны         = 
 |Статусы         = 
 |Кіреді          = 5 аудан
  |Әкімшілік құрылыстың түрі       =
 |Кіреді1         = 
  |Әкімшілік құрылыстың түрі1      =
 |Кіреді2         = 
  |Әкімшілік құрылыстың түрі2      =
 |Енеді           = 
  |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі   =
 |Астанасы        = [[Херсон]]
  |Астана түрі    = Әкімш. орт.
 |Ірі қаласы      = 
 |Ірі қалалары    = [[Жаңа Каховка]], [[Алешки]], [[Каховка]]
 |Құрылды         = 
 |Таратылған уақыты      = 
 |Басшысы                = Александр Сергеевич Прокудин
  |Басшының түрі         = Облыстық мемлекеттік әкімшіліктің төрағасы
 |Басшысы2               = Александр Степанович Самойленко
  |Басшының түрі2        = Облыстық кеңестің төрағасы
 |ЖІӨ                    = 
  |ЖІӨ жылы              = 
  |Жан басына шаққанда ЖІӨ       =
  |ЖІӨ бойынша орны              = 
  |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны  = 
 |Тілі                           = [[Украин тілі|украин]]
 |Тілдері                        = 
 |Тұрғыны                        = 
  |Санақ жылы                    = 
  |Пайызы                        = 
  |Халық саны бойынша орны       = 
  |Тығыздығы                     = 
  |Тығыздығы бойынша орны        = 
  |Ұлттық құрамы                 = 
  |Конфессиялық құрамы           = 
 |Жер аумағы                     = 
  |Жер аумағының пайызы          = 
  |Жер аумағы бойынша орны       = 
 |Максималды биіктігі            = 
 |Орташа биіктігі                = 
 |Минималды биіктігі             = 
 |Карта                          = Kherson in Ukraine (claims hatched).svg
  |Карта ені                     = 
 |Әкімшілік бірліктің картасы    = Kherson oblast location map.svg
  |Әкімшілік бірлік картасының ені  = 
 |Уақыт белдеуі                  = 
 |Аббревиатура                   = 
 |ISO                            = 
 |Сандық идентификаторы          = 
  |Идентификатор түрі            = 
 |Сандық идентификаторы2         = 
  |Идентификатор түрі2           = 
 |Сандық идентификаторы3         = 
  |Идентификатор түрі3           = 
 |FIPS                           = 
 |Телефон коды                   = 
 |Пошта индекстері               = 
 |Интернет-үйшігі                = 
 |Автомобиль коды                = 
 |Сайты                          = 
  |Сайт тілі                     = 
 |Commons санаты                 = Kherson Oblast
 |Кірістірме                     = 
 |Түсініктемелер                 = 
}}
'''Херсон облысы''' ({{lang-uk|Херсонська область}}) — [[Украина]]ның әкімшілік-аумақтық бірлігі, елдің оңтүстігінде, [[Днепр]]дің төменгі ағысының екі жағалауында орналасқан.
Батысында [[Николаев облысы]]мен, солтүстігінде [[Днепропетровск облысы]]мен, шығысында [[Запорожье облысы]]мен, оңтүстігінде [[Қырым Автономиялық Республикасы]]мен шектеседі. Қара және Азов теңіздерінің жағасында орналасқан.

{{бастама}}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Украина әкімшілік бөлінісі}}
[[Санат:Херсон облысы]]</text>
      <sha1>3dcd5jf9ke76dl1fyt0ufc14ujvfvgb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654872</id>
      <parentid>3654871</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T11:03:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3654872</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5013" sha1="6j5yi4jlbtzyeouik0i87rv07oy6usf" xml:space="preserve">{{Әкімшілік бірлік
 |Қазақша атауы   = Херсон облысы
 |Шынайы атауы    = {{lang-uk|Херсонська область}}
 |Суреті          = 
 |Сурет атауы     = 
 |Елтаңба         = Coat of Arms of Kherson Oblast .svg
 |Ту              = Flag of Kherson Oblast .svg
 |Елтаңбаның ені  = 
 |Тудың ені       = 
 |Елтаңбаның аты  = 
 |Тудың аты       = 
 |Ел              = Украина
  |lat_dir = N|lat_deg = 46|lat_min = 30|lat_sec = 00
  |lon_dir = E|lon_deg = 34|lon_min = 00|lon_sec = 00
  |region         = 
  |type           = 
  |деңгей         = 
  |CoordScale     =  
 |Әнұраны         = 
 |Статусы         = 
 |Кіреді          = 5 аудан
  |Әкімшілік құрылыстың түрі       =
 |Кіреді1         = 
  |Әкімшілік құрылыстың түрі1      =
 |Кіреді2         = 
  |Әкімшілік құрылыстың түрі2      =
 |Енеді           = 
  |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі   =
 |Астанасы        = [[Херсон]]
  |Астана түрі    = Әкімш. орт.
 |Ірі қаласы      = 
 |Ірі қалалары    = [[Жаңа Каховка]], [[Алешки]], [[Каховка]]
 |Құрылды         = 
 |Таратылған уақыты      = 
 |Басшысы                = Александр Сергеевич Прокудин
  |Басшының түрі         = Облыстық мемлекеттік әкімшіліктің төрағасы
 |Басшысы2               = Александр Степанович Самойленко
  |Басшының түрі2        = Облыстық кеңестің төрағасы
 |ЖІӨ                    = 
  |ЖІӨ жылы              = 
  |Жан басына шаққанда ЖІӨ       =
  |ЖІӨ бойынша орны              = 
  |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны  = 
 |Тілі                           = [[Украин тілі|украин]]
 |Тілдері                        = 
 |Тұрғыны                        = {{құлдырау}} 1 000 370
  |Санақ жылы                    = 2022
  |Пайызы                        = 
  |Халық саны бойынша орны       = 21
  |Тығыздығы                     = 
  |Тығыздығы бойынша орны        = 
  |Ұлттық құрамы                 = 
  |Конфессиялық құрамы           = 
 |Жер аумағы                     = 
  |Жер аумағының пайызы          = 
  |Жер аумағы бойынша орны       = 
 |Максималды биіктігі            = 
 |Орташа биіктігі                = 
 |Минималды биіктігі             = 
 |Карта                          = Kherson in Ukraine (claims hatched).svg
  |Карта ені                     = 
 |Әкімшілік бірліктің картасы    = Kherson oblast location map.svg
  |Әкімшілік бірлік картасының ені  = 
 |Уақыт белдеуі                  = 
 |Аббревиатура                   = 
 |ISO                            = 
 |Сандық идентификаторы          = 
  |Идентификатор түрі            = 
 |Сандық идентификаторы2         = 
  |Идентификатор түрі2           = 
 |Сандық идентификаторы3         = 
  |Идентификатор түрі3           = 
 |FIPS                           = 
 |Телефон коды                   = 
 |Пошта индекстері               = 
 |Интернет-үйшігі                = 
 |Автомобиль коды                = 
 |Сайты                          = 
  |Сайт тілі                     = 
 |Commons санаты                 = Kherson Oblast
 |Кірістірме                     = 
 |Түсініктемелер                 = 
}}
'''Херсон облысы''' ({{lang-uk|Херсонська область}}) — [[Украина]]ның әкімшілік-аумақтық бірлігі, елдің оңтүстігінде, [[Днепр]]дің төменгі ағысының екі жағалауында орналасқан.
Батысында [[Николаев облысы]]мен, солтүстігінде [[Днепропетровск облысы]]мен, шығысында [[Запорожье облысы]]мен, оңтүстігінде [[Қырым Автономиялық Республикасы]]мен шектеседі. Қара және Азов теңіздерінің жағасында орналасқан.

{{бастама}}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Украина әкімшілік бөлінісі}}
[[Санат:Херсон облысы]]</text>
      <sha1>6j5yi4jlbtzyeouik0i87rv07oy6usf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654875</id>
      <parentid>3654872</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T11:06:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3654875</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5347" sha1="6d5spqqyqvogm2spfz1sauunw23xs55" xml:space="preserve">{{Әкімшілік бірлік
 |Қазақша атауы   = Херсон облысы
 |Шынайы атауы    = {{lang-uk|Херсонська область}}
 |Суреті          = 
 |Сурет атауы     = 
 |Елтаңба         = Coat of Arms of Kherson Oblast .svg
 |Ту              = Flag of Kherson Oblast .svg
 |Елтаңбаның ені  = 
 |Тудың ені       = 
 |Елтаңбаның аты  = 
 |Тудың аты       = 
 |Ел              = Украина
  |lat_dir = N|lat_deg = 46|lat_min = 30|lat_sec = 00
  |lon_dir = E|lon_deg = 34|lon_min = 00|lon_sec = 00
  |region         = 
  |type           = 
  |деңгей         = 
  |CoordScale     =  
 |Әнұраны         = 
 |Статусы         = 
 |Кіреді          = 5 аудан
  |Әкімшілік құрылыстың түрі       =
 |Кіреді1         = 
  |Әкімшілік құрылыстың түрі1      =
 |Кіреді2         = 
  |Әкімшілік құрылыстың түрі2      =
 |Енеді           = 
  |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі   =
 |Астанасы        = [[Херсон]]
  |Астана түрі    = Әкімш. орт.
 |Ірі қаласы      = 
 |Ірі қалалары    = [[Жаңа Каховка]], [[Алешки]], [[Каховка]]
 |Құрылды         = 
 |Таратылған уақыты      = 
 |Басшысы                = Александр Сергеевич Прокудин
  |Басшының түрі         = Облыстық мемлекеттік әкімшіліктің төрағасы
 |Басшысы2               = Александр Степанович Самойленко
  |Басшының түрі2        = Облыстық кеңестің төрағасы
 |ЖІӨ                    = 
  |ЖІӨ жылы              = 
  |Жан басына шаққанда ЖІӨ       =
  |ЖІӨ бойынша орны              = 
  |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны  = 
 |Тілі                           = [[Украин тілі|украин]]
 |Тілдері                        = 
 |Тұрғыны                        = {{құлдырау}} 1 000 370
  |Санақ жылы                    = 2022
  |Пайызы                        = 
  |Халық саны бойынша орны       = 21
  |Тығыздығы                     = 
  |Тығыздығы бойынша орны        = 
  |Ұлттық құрамы                 = [[Украиндар|украиндар]] — 82,0 %,&lt;br /&gt; [[Орыстар|орыстар]] — 14,1 %,&lt;br /&gt; [[Беларустар|беларустар]]&lt;br /&gt; [[Қырым татарлары|қырым татарлары]] және т.б.
  |Конфессиялық құрамы           = 
 |Жер аумағы                     = 28 461
  |Жер аумағының пайызы          = 4,72
  |Жер аумағы бойынша орны       = 7
 |Максималды биіктігі            = 102
 |Орташа биіктігі                = 46
 |Минималды биіктігі             = 0
 |Карта                          = Kherson in Ukraine (claims hatched).svg
  |Карта ені                     = 
 |Әкімшілік бірліктің картасы    = Kherson oblast location map.svg
  |Әкімшілік бірлік картасының ені  = 
 |Уақыт белдеуі                  = 
 |Аббревиатура                   = 
 |ISO                            = UA-65
 |Сандық идентификаторы          = 
  |Идентификатор түрі            = 
 |Сандық идентификаторы2         = 
  |Идентификатор түрі2           = 
 |Сандық идентификаторы3         = 
  |Идентификатор түрі3           = 
 |FIPS                           = 
 |Телефон коды                   = +380 55
 |Пошта индекстері               = 73xxx, 74xxx, 75xxx
 |Интернет-үйшігі                = kherson.ua; ks.ua
 |Автомобиль коды                = ВТ
 |Сайты                          = http://khoda.gov.ua/
  |Сайт тілі                     = uk
 |Commons санаты                 = Kherson Oblast
 |Кірістірме                     = 
 |Түсініктемелер                 = 
}}
'''Херсон облысы''' ({{lang-uk|Херсонська область}}) — [[Украина]]ның әкімшілік-аумақтық бірлігі, елдің оңтүстігінде, [[Днепр]]дің төменгі ағысының екі жағалауында орналасқан.
Батысында [[Николаев облысы]]мен, солтүстігінде [[Днепропетровск облысы]]мен, шығысында [[Запорожье облысы]]мен, оңтүстігінде [[Қырым Автономиялық Республикасы]]мен шектеседі. Қара және Азов теңіздерінің жағасында орналасқан.

{{бастама}}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Украина әкімшілік бөлінісі}}
[[Санат:Херсон облысы]]</text>
      <sha1>6d5spqqyqvogm2spfz1sauunw23xs55</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654876</id>
      <parentid>3654875</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T11:07:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3654876</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5396" sha1="oxjyskw79fjikchgz6l745n5ekvpqk4" xml:space="preserve">{{Әкімшілік бірлік
 |Қазақша атауы   = Херсон облысы
 |Шынайы атауы    = {{lang-uk|Херсонська область}}
 |Суреті          = 
 |Сурет атауы     = 
 |Елтаңба         = Coat of Arms of Kherson Oblast .svg
 |Ту              = Flag of Kherson Oblast .svg
 |Елтаңбаның ені  = 
 |Тудың ені       = 
 |Елтаңбаның аты  = 
 |Тудың аты       = 
 |Ел              = Украина
  |lat_dir = N|lat_deg = 46|lat_min = 30|lat_sec = 00
  |lon_dir = E|lon_deg = 34|lon_min = 00|lon_sec = 00
  |region         = 
  |type           = 
  |деңгей         = 
  |CoordScale     =  
 |Әнұраны         = 
 |Статусы         = 
 |Кіреді          = 5 аудан
  |Әкімшілік құрылыстың түрі       =
 |Кіреді1         = 
  |Әкімшілік құрылыстың түрі1      =
 |Кіреді2         = 
  |Әкімшілік құрылыстың түрі2      =
 |Енеді           = 
  |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі   =
 |Астанасы        = [[Херсон]]
  |Астана түрі    = Әкімш. орт.
 |Ірі қаласы      = 
 |Ірі қалалары    = [[Жаңа Каховка]], [[Алешки]], [[Каховка]]
 |Құрылды         = [[30 наурыз]] [[1944 жыл|1944 жылы]]
 |Таратылған уақыты      = 
 |Басшысы                = Александр Сергеевич Прокудин
  |Басшының түрі         = Облыстық мемлекеттік әкімшіліктің төрағасы
 |Басшысы2               = Александр Степанович Самойленко
  |Басшының түрі2        = Облыстық кеңестің төрағасы
 |ЖІӨ                    = 
  |ЖІӨ жылы              = 
  |Жан басына шаққанда ЖІӨ       =
  |ЖІӨ бойынша орны              = 
  |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны  = 
 |Тілі                           = [[Украин тілі|украин]]
 |Тілдері                        = 
 |Тұрғыны                        = {{құлдырау}} 1 000 370
  |Санақ жылы                    = 2022
  |Пайызы                        = 
  |Халық саны бойынша орны       = 21
  |Тығыздығы                     = 
  |Тығыздығы бойынша орны        = 
  |Ұлттық құрамы                 = [[Украиндар|украиндар]] — 82,0 %,&lt;br /&gt; [[Орыстар|орыстар]] — 14,1 %,&lt;br /&gt; [[Беларустар|беларустар]]&lt;br /&gt; [[Қырым татарлары|қырым татарлары]] және т.б.
  |Конфессиялық құрамы           = 
 |Жер аумағы                     = 28 461
  |Жер аумағының пайызы          = 4,72
  |Жер аумағы бойынша орны       = 7
 |Максималды биіктігі            = 102
 |Орташа биіктігі                = 46
 |Минималды биіктігі             = 0
 |Карта                          = Kherson in Ukraine (claims hatched).svg
  |Карта ені                     = 
 |Әкімшілік бірліктің картасы    = Kherson oblast location map.svg
  |Әкімшілік бірлік картасының ені  = 
 |Уақыт белдеуі                  = 
 |Аббревиатура                   = 
 |ISO                            = UA-65
 |Сандық идентификаторы          = 
  |Идентификатор түрі            = 
 |Сандық идентификаторы2         = 
  |Идентификатор түрі2           = 
 |Сандық идентификаторы3         = 
  |Идентификатор түрі3           = 
 |FIPS                           = 
 |Телефон коды                   = +380 55
 |Пошта индекстері               = 73xxx, 74xxx, 75xxx
 |Интернет-үйшігі                = kherson.ua; ks.ua
 |Автомобиль коды                = ВТ
 |Сайты                          = http://khoda.gov.ua/
  |Сайт тілі                     = uk
 |Commons санаты                 = Kherson Oblast
 |Кірістірме                     = 
 |Түсініктемелер                 = 
}}
'''Херсон облысы''' ({{lang-uk|Херсонська область}}) — [[Украина]]ның әкімшілік-аумақтық бірлігі, елдің оңтүстігінде, [[Днепр]]дің төменгі ағысының екі жағалауында орналасқан.
Батысында [[Николаев облысы]]мен, солтүстігінде [[Днепропетровск облысы]]мен, шығысында [[Запорожье облысы]]мен, оңтүстігінде [[Қырым Автономиялық Республикасы]]мен шектеседі. Қара және Азов теңіздерінің жағасында орналасқан.

{{бастама}}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Украина әкімшілік бөлінісі}}
[[Санат:Херсон облысы]]</text>
      <sha1>oxjyskw79fjikchgz6l745n5ekvpqk4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654881</id>
      <parentid>3654876</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T11:13:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3654881</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5448" sha1="2jplzlp7crq4kgizyl22vo0plhd6f1m" xml:space="preserve">{{Әкімшілік бірлік
 |Қазақша атауы   = Херсон облысы
 |Шынайы атауы    = {{lang-uk|Херсонська область}}
 |Суреті          = Typical agricultural landscape of Kherson Oblast.jpg
 |Сурет атауы     = 
 |Елтаңба         = Coat of Arms of Kherson Oblast .svg
 |Ту              = Flag of Kherson Oblast .svg
 |Елтаңбаның ені  = 
 |Тудың ені       = 
 |Елтаңбаның аты  = 
 |Тудың аты       = 
 |Ел              = Украина
  |lat_dir = N|lat_deg = 46|lat_min = 30|lat_sec = 00
  |lon_dir = E|lon_deg = 34|lon_min = 00|lon_sec = 00
  |region         = 
  |type           = 
  |деңгей         = 
  |CoordScale     =  
 |Әнұраны         = 
 |Статусы         = 
 |Кіреді          = 5 аудан
  |Әкімшілік құрылыстың түрі       =
 |Кіреді1         = 
  |Әкімшілік құрылыстың түрі1      =
 |Кіреді2         = 
  |Әкімшілік құрылыстың түрі2      =
 |Енеді           = 
  |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі   =
 |Астанасы        = [[Херсон]]
  |Астана түрі    = Әкімш. орт.
 |Ірі қаласы      = 
 |Ірі қалалары    = [[Жаңа Каховка]], [[Алешки]], [[Каховка]]
 |Құрылды         = [[30 наурыз]] [[1944 жыл|1944 жылы]]
 |Таратылған уақыты      = 
 |Басшысы                = Александр Сергеевич Прокудин
  |Басшының түрі         = Облыстық мемлекеттік әкімшіліктің төрағасы
 |Басшысы2               = Александр Степанович Самойленко
  |Басшының түрі2        = Облыстық кеңестің төрағасы
 |ЖІӨ                    = 
  |ЖІӨ жылы              = 
  |Жан басына шаққанда ЖІӨ       =
  |ЖІӨ бойынша орны              = 
  |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны  = 
 |Тілі                           = [[Украин тілі|украин]]
 |Тілдері                        = 
 |Тұрғыны                        = {{құлдырау}} 1 000 370
  |Санақ жылы                    = 2022
  |Пайызы                        = 
  |Халық саны бойынша орны       = 21
  |Тығыздығы                     = 
  |Тығыздығы бойынша орны        = 
  |Ұлттық құрамы                 = [[Украиндар|украиндар]] — 82,0 %,&lt;br /&gt; [[Орыстар|орыстар]] — 14,1 %,&lt;br /&gt; [[Беларустар|беларустар]]&lt;br /&gt; [[Қырым татарлары|қырым татарлары]] және т.б.
  |Конфессиялық құрамы           = 
 |Жер аумағы                     = 28 461
  |Жер аумағының пайызы          = 4,72
  |Жер аумағы бойынша орны       = 7
 |Максималды биіктігі            = 102
 |Орташа биіктігі                = 46
 |Минималды биіктігі             = 0
 |Карта                          = Kherson in Ukraine (claims hatched).svg
  |Карта ені                     = 
 |Әкімшілік бірліктің картасы    = Kherson oblast location map.svg
  |Әкімшілік бірлік картасының ені  = 
 |Уақыт белдеуі                  = 
 |Аббревиатура                   = 
 |ISO                            = UA-65
 |Сандық идентификаторы          = 
  |Идентификатор түрі            = 
 |Сандық идентификаторы2         = 
  |Идентификатор түрі2           = 
 |Сандық идентификаторы3         = 
  |Идентификатор түрі3           = 
 |FIPS                           = 
 |Телефон коды                   = +380 55
 |Пошта индекстері               = 73xxx, 74xxx, 75xxx
 |Интернет-үйшігі                = kherson.ua; ks.ua
 |Автомобиль коды                = ВТ
 |Сайты                          = http://khoda.gov.ua/
  |Сайт тілі                     = uk
 |Commons санаты                 = Kherson Oblast
 |Кірістірме                     = 
 |Түсініктемелер                 = 
}}
'''Херсон облысы''' ({{lang-uk|Херсонська область}}) — [[Украина]]ның әкімшілік-аумақтық бірлігі, елдің оңтүстігінде, [[Днепр]]дің төменгі ағысының екі жағалауында орналасқан.
Батысында [[Николаев облысы]]мен, солтүстігінде [[Днепропетровск облысы]]мен, шығысында [[Запорожье облысы]]мен, оңтүстігінде [[Қырым Автономиялық Республикасы]]мен шектеседі. Қара және Азов теңіздерінің жағасында орналасқан.

{{бастама}}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Украина әкімшілік бөлінісі}}
[[Санат:Херсон облысы]]</text>
      <sha1>2jplzlp7crq4kgizyl22vo0plhd6f1m</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654882</id>
      <parentid>3654881</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T11:13:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3654882</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5428" sha1="rz5lxude9fb2z5dtkg9jdh31q0juyag" xml:space="preserve">{{Әкімшілік бірлік
 |Қазақша атауы   = Херсон облысы
 |Шынайы атауы    = {{lang-uk|Херсонська область}}
 |Суреті          = Typical agricultural landscape of Kherson Oblast.jpg
 |Сурет атауы     = 
 |Елтаңба         = Coat of Arms of Kherson Oblast .svg
 |Ту              = Flag of Kherson Oblast .svg
 |Елтаңбаның ені  = 
 |Тудың ені       = 
 |Елтаңбаның аты  = 
 |Тудың аты       = 
 |Ел              = Украина
  |lat_dir = N|lat_deg = 46|lat_min = 30|lat_sec = 00
  |lon_dir = E|lon_deg = 34|lon_min = 00|lon_sec = 00
  |region         = 
  |type           = 
  |деңгей         = 
  |CoordScale     =  
 |Әнұраны         = 
 |Статусы         = 
 |Кіреді          = 5 аудан
  |Әкімшілік құрылыстың түрі       =
 |Кіреді1         = 
  |Әкімшілік құрылыстың түрі1      =
 |Кіреді2         = 
  |Әкімшілік құрылыстың түрі2      =
 |Енеді           = 
  |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі   =
 |Астанасы        = [[Херсон]]
  |Астана түрі    = Әкімш. орт.
 |Ірі қаласы      = 
 |Ірі қалалары    = [[Жаңа Каховка]], [[Алешки]], [[Каховка]]
 |Құрылды         = [[30 наурыз]] [[1944 жыл|1944 жылы]]
 |Таратылған уақыты      = 
 |Басшысы                = Александр Сергеевич Прокудин
  |Басшының түрі         = Облыстық мемлекеттік әкімшіліктің төрағасы
 |Басшысы2               = Александр Степанович Самойленко
  |Басшының түрі2        = Облыстық кеңестің төрағасы
 |ЖІӨ                    = 
  |ЖІӨ жылы              = 
  |Жан басына шаққанда ЖІӨ       =
  |ЖІӨ бойынша орны              = 
  |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны  = 
 |Тілі                           = [[Украин тілі|украин]]
 |Тілдері                        = 
 |Тұрғыны                        = {{құлдырау}} 1 000 370
  |Санақ жылы                    = 2022
  |Пайызы                        = 
  |Халық саны бойынша орны       = 21
  |Тығыздығы                     = 
  |Тығыздығы бойынша орны        = 
  |Ұлттық құрамы                 = [[Украиндар|украиндар]] — 82,0 %,&lt;br /&gt; [[Орыстар|орыстар]] — 14,1 %,&lt;br /&gt; [[Беларустар|беларустар]]&lt;br /&gt; [[Қырым татарлары|қырым татарлары]] және т.б.
  |Конфессиялық құрамы           = 
 |Жер аумағы                     = 28 461
  |Жер аумағының пайызы          = 4,72
  |Жер аумағы бойынша орны       = 7
 |Максималды биіктігі            = 102
 |Орташа биіктігі                = 46
 |Минималды биіктігі             = 0
 |Карта                          = Kherson in Ukraine (claims hatched).svg
  |Карта ені                     = 
 |Әкімшілік бірліктің картасы    = Kherson oblast location map.svg
  |Әкімшілік бірлік картасының ені  = 
 |Уақыт белдеуі                  = 
 |Аббревиатура                   = 
 |ISO                            = UA-65
 |Сандық идентификаторы          = 
  |Идентификатор түрі            = 
 |Сандық идентификаторы2         = 
  |Идентификатор түрі2           = 
 |Сандық идентификаторы3         = 
  |Идентификатор түрі3           = 
 |FIPS                           = 
 |Телефон коды                   = +380 55
 |Пошта индекстері               = 73xxx, 74xxx, 75xxx
 |Интернет-үйшігі                = kherson.ua; ks.ua
 |Автомобиль коды                = ВТ
 |Сайты                          = http://khoda.gov.ua/
  |Сайт тілі                     = uk
 |Commons санаты                 = Kherson Oblast
 |Кірістірме                     = 
 |Түсініктемелер                 = 
}}
'''Херсон облысы''' ({{lang-uk|Херсонська область}}) — [[Украина]]ның әкімшілік-аумақтық бірлігі, елдің оңтүстігінде, [[Днепр]]дің төменгі ағысының екі жағалауында орналасқан.
Батысында [[Николаев облысы]]мен, солтүстігінде [[Днепропетровск облысы]]мен, шығысында [[Запорожье облысы]]мен, оңтүстігінде [[Қырым Автономиялық Республикасы]]мен шектеседі. Қара және Азов теңіздерінің жағасында орналасқан.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Украина әкімшілік бөлінісі}}
[[Санат:Херсон облысы]]</text>
      <sha1>rz5lxude9fb2z5dtkg9jdh31q0juyag</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654883</id>
      <parentid>3654882</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T11:14:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Дереккөздер */</comment>
      <origin>3654883</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5448" sha1="t892ngnqb6e4ceto2o4emrariv8pp9o" xml:space="preserve">{{Әкімшілік бірлік
 |Қазақша атауы   = Херсон облысы
 |Шынайы атауы    = {{lang-uk|Херсонська область}}
 |Суреті          = Typical agricultural landscape of Kherson Oblast.jpg
 |Сурет атауы     = 
 |Елтаңба         = Coat of Arms of Kherson Oblast .svg
 |Ту              = Flag of Kherson Oblast .svg
 |Елтаңбаның ені  = 
 |Тудың ені       = 
 |Елтаңбаның аты  = 
 |Тудың аты       = 
 |Ел              = Украина
  |lat_dir = N|lat_deg = 46|lat_min = 30|lat_sec = 00
  |lon_dir = E|lon_deg = 34|lon_min = 00|lon_sec = 00
  |region         = 
  |type           = 
  |деңгей         = 
  |CoordScale     =  
 |Әнұраны         = 
 |Статусы         = 
 |Кіреді          = 5 аудан
  |Әкімшілік құрылыстың түрі       =
 |Кіреді1         = 
  |Әкімшілік құрылыстың түрі1      =
 |Кіреді2         = 
  |Әкімшілік құрылыстың түрі2      =
 |Енеді           = 
  |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі   =
 |Астанасы        = [[Херсон]]
  |Астана түрі    = Әкімш. орт.
 |Ірі қаласы      = 
 |Ірі қалалары    = [[Жаңа Каховка]], [[Алешки]], [[Каховка]]
 |Құрылды         = [[30 наурыз]] [[1944 жыл|1944 жылы]]
 |Таратылған уақыты      = 
 |Басшысы                = Александр Сергеевич Прокудин
  |Басшының түрі         = Облыстық мемлекеттік әкімшіліктің төрағасы
 |Басшысы2               = Александр Степанович Самойленко
  |Басшының түрі2        = Облыстық кеңестің төрағасы
 |ЖІӨ                    = 
  |ЖІӨ жылы              = 
  |Жан басына шаққанда ЖІӨ       =
  |ЖІӨ бойынша орны              = 
  |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны  = 
 |Тілі                           = [[Украин тілі|украин]]
 |Тілдері                        = 
 |Тұрғыны                        = {{құлдырау}} 1 000 370
  |Санақ жылы                    = 2022
  |Пайызы                        = 
  |Халық саны бойынша орны       = 21
  |Тығыздығы                     = 
  |Тығыздығы бойынша орны        = 
  |Ұлттық құрамы                 = [[Украиндар|украиндар]] — 82,0 %,&lt;br /&gt; [[Орыстар|орыстар]] — 14,1 %,&lt;br /&gt; [[Беларустар|беларустар]]&lt;br /&gt; [[Қырым татарлары|қырым татарлары]] және т.б.
  |Конфессиялық құрамы           = 
 |Жер аумағы                     = 28 461
  |Жер аумағының пайызы          = 4,72
  |Жер аумағы бойынша орны       = 7
 |Максималды биіктігі            = 102
 |Орташа биіктігі                = 46
 |Минималды биіктігі             = 0
 |Карта                          = Kherson in Ukraine (claims hatched).svg
  |Карта ені                     = 
 |Әкімшілік бірліктің картасы    = Kherson oblast location map.svg
  |Әкімшілік бірлік картасының ені  = 
 |Уақыт белдеуі                  = 
 |Аббревиатура                   = 
 |ISO                            = UA-65
 |Сандық идентификаторы          = 
  |Идентификатор түрі            = 
 |Сандық идентификаторы2         = 
  |Идентификатор түрі2           = 
 |Сандық идентификаторы3         = 
  |Идентификатор түрі3           = 
 |FIPS                           = 
 |Телефон коды                   = +380 55
 |Пошта индекстері               = 73xxx, 74xxx, 75xxx
 |Интернет-үйшігі                = kherson.ua; ks.ua
 |Автомобиль коды                = ВТ
 |Сайты                          = http://khoda.gov.ua/
  |Сайт тілі                     = uk
 |Commons санаты                 = Kherson Oblast
 |Кірістірме                     = 
 |Түсініктемелер                 = 
}}
'''Херсон облысы''' ({{lang-uk|Херсонська область}}) — [[Украина]]ның әкімшілік-аумақтық бірлігі, елдің оңтүстігінде, [[Днепр]]дің төменгі ағысының екі жағалауында орналасқан.
Батысында [[Николаев облысы]]мен, солтүстігінде [[Днепропетровск облысы]]мен, шығысында [[Запорожье облысы]]мен, оңтүстігінде [[Қырым Автономиялық Республикасы]]мен шектеседі. Қара және Азов теңіздерінің жағасында орналасқан.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{бастама}}

{{Украина әкімшілік бөлінісі}}
[[Санат:Херсон облысы]]</text>
      <sha1>t892ngnqb6e4ceto2o4emrariv8pp9o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654884</id>
      <parentid>3654883</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T11:14:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3654884</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5517" sha1="ebhut44ku17hxci1vm0iytwh2x39i4q" xml:space="preserve">{{Әкімшілік бірлік
 |Қазақша атауы   = Херсон облысы
 |Шынайы атауы    = {{lang-uk|Херсонська область}}
 |Суреті          = Typical agricultural landscape of Kherson Oblast.jpg
 |Сурет атауы     = 
 |Елтаңба         = Coat of Arms of Kherson Oblast .svg
 |Ту              = Flag of Kherson Oblast .svg
 |Елтаңбаның ені  = 
 |Тудың ені       = 
 |Елтаңбаның аты  = 
 |Тудың аты       = 
 |Ел              = Украина
  |lat_dir = N|lat_deg = 46|lat_min = 30|lat_sec = 00
  |lon_dir = E|lon_deg = 34|lon_min = 00|lon_sec = 00
  |region         = 
  |type           = 
  |деңгей         = 
  |CoordScale     =  
 |Әнұраны         = 
 |Статусы         = 
 |Кіреді          = 5 аудан
  |Әкімшілік құрылыстың түрі       =
 |Кіреді1         = 
  |Әкімшілік құрылыстың түрі1      =
 |Кіреді2         = 
  |Әкімшілік құрылыстың түрі2      =
 |Енеді           = 
  |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі   =
 |Астанасы        = [[Херсон]]
  |Астана түрі    = Әкімш. орт.
 |Ірі қаласы      = 
 |Ірі қалалары    = [[Жаңа Каховка]], [[Алешки]], [[Каховка]]
 |Құрылды         = [[30 наурыз]] [[1944 жыл|1944 жылы]]
 |Таратылған уақыты      = 
 |Басшысы                = Александр Сергеевич Прокудин
  |Басшының түрі         = Облыстық мемлекеттік әкімшіліктің төрағасы
 |Басшысы2               = Александр Степанович Самойленко
  |Басшының түрі2        = Облыстық кеңестің төрағасы
 |ЖІӨ                    = 
  |ЖІӨ жылы              = 
  |Жан басына шаққанда ЖІӨ       =
  |ЖІӨ бойынша орны              = 
  |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны  = 
 |Тілі                           = [[Украин тілі|украин]]
 |Тілдері                        = 
 |Тұрғыны                        = {{құлдырау}} 1 000 370
  |Санақ жылы                    = 2022
  |Пайызы                        = 
  |Халық саны бойынша орны       = 21
  |Тығыздығы                     = 
  |Тығыздығы бойынша орны        = 
  |Ұлттық құрамы                 = [[Украиндар|украиндар]] — 82,0 %,&lt;br /&gt; [[Орыстар|орыстар]] — 14,1 %,&lt;br /&gt; [[Беларустар|беларустар]]&lt;br /&gt; [[Қырым татарлары|қырым татарлары]] және т.б.
  |Конфессиялық құрамы           = 
 |Жер аумағы                     = 28 461
  |Жер аумағының пайызы          = 4,72
  |Жер аумағы бойынша орны       = 7
 |Максималды биіктігі            = 102
 |Орташа биіктігі                = 46
 |Минималды биіктігі             = 0
 |Карта                          = Kherson in Ukraine (claims hatched).svg
  |Карта ені                     = 
 |Әкімшілік бірліктің картасы    = Kherson oblast location map.svg
  |Әкімшілік бірлік картасының ені  = 
 |Уақыт белдеуі                  = 
 |Аббревиатура                   = 
 |ISO                            = UA-65
 |Сандық идентификаторы          = {{Ленин ордені|түрі=аумақ}}
  |Идентификатор түрі            = Марапаттары
 |Сандық идентификаторы2         = 
  |Идентификатор түрі2           = 
 |Сандық идентификаторы3         = 
  |Идентификатор түрі3           = 
 |FIPS                           = 
 |Телефон коды                   = +380 55
 |Пошта индекстері               = 73xxx, 74xxx, 75xxx
 |Интернет-үйшігі                = kherson.ua; ks.ua
 |Автомобиль коды                = ВТ
 |Сайты                          = http://khoda.gov.ua/
  |Сайт тілі                     = uk
 |Commons санаты                 = Kherson Oblast
 |Кірістірме                     = 
 |Түсініктемелер                 = 
}}
'''Херсон облысы''' ({{lang-uk|Херсонська область}}) — [[Украина]]ның әкімшілік-аумақтық бірлігі, елдің оңтүстігінде, [[Днепр]]дің төменгі ағысының екі жағалауында орналасқан.
Батысында [[Николаев облысы]]мен, солтүстігінде [[Днепропетровск облысы]]мен, шығысында [[Запорожье облысы]]мен, оңтүстігінде [[Қырым Автономиялық Республикасы]]мен шектеседі. Қара және Азов теңіздерінің жағасында орналасқан.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{бастама}}

{{Украина әкімшілік бөлінісі}}
[[Санат:Херсон облысы]]</text>
      <sha1>ebhut44ku17hxci1vm0iytwh2x39i4q</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654885</id>
      <parentid>3654884</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T11:15:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Украина облыстары|Украина облыстары]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3654885</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5566" sha1="atk3t8jz385l9eppewfic3rzxrxf85r" xml:space="preserve">{{Әкімшілік бірлік
 |Қазақша атауы   = Херсон облысы
 |Шынайы атауы    = {{lang-uk|Херсонська область}}
 |Суреті          = Typical agricultural landscape of Kherson Oblast.jpg
 |Сурет атауы     = 
 |Елтаңба         = Coat of Arms of Kherson Oblast .svg
 |Ту              = Flag of Kherson Oblast .svg
 |Елтаңбаның ені  = 
 |Тудың ені       = 
 |Елтаңбаның аты  = 
 |Тудың аты       = 
 |Ел              = Украина
  |lat_dir = N|lat_deg = 46|lat_min = 30|lat_sec = 00
  |lon_dir = E|lon_deg = 34|lon_min = 00|lon_sec = 00
  |region         = 
  |type           = 
  |деңгей         = 
  |CoordScale     =  
 |Әнұраны         = 
 |Статусы         = 
 |Кіреді          = 5 аудан
  |Әкімшілік құрылыстың түрі       =
 |Кіреді1         = 
  |Әкімшілік құрылыстың түрі1      =
 |Кіреді2         = 
  |Әкімшілік құрылыстың түрі2      =
 |Енеді           = 
  |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі   =
 |Астанасы        = [[Херсон]]
  |Астана түрі    = Әкімш. орт.
 |Ірі қаласы      = 
 |Ірі қалалары    = [[Жаңа Каховка]], [[Алешки]], [[Каховка]]
 |Құрылды         = [[30 наурыз]] [[1944 жыл|1944 жылы]]
 |Таратылған уақыты      = 
 |Басшысы                = Александр Сергеевич Прокудин
  |Басшының түрі         = Облыстық мемлекеттік әкімшіліктің төрағасы
 |Басшысы2               = Александр Степанович Самойленко
  |Басшының түрі2        = Облыстық кеңестің төрағасы
 |ЖІӨ                    = 
  |ЖІӨ жылы              = 
  |Жан басына шаққанда ЖІӨ       =
  |ЖІӨ бойынша орны              = 
  |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны  = 
 |Тілі                           = [[Украин тілі|украин]]
 |Тілдері                        = 
 |Тұрғыны                        = {{құлдырау}} 1 000 370
  |Санақ жылы                    = 2022
  |Пайызы                        = 
  |Халық саны бойынша орны       = 21
  |Тығыздығы                     = 
  |Тығыздығы бойынша орны        = 
  |Ұлттық құрамы                 = [[Украиндар|украиндар]] — 82,0 %,&lt;br /&gt; [[Орыстар|орыстар]] — 14,1 %,&lt;br /&gt; [[Беларустар|беларустар]]&lt;br /&gt; [[Қырым татарлары|қырым татарлары]] және т.б.
  |Конфессиялық құрамы           = 
 |Жер аумағы                     = 28 461
  |Жер аумағының пайызы          = 4,72
  |Жер аумағы бойынша орны       = 7
 |Максималды биіктігі            = 102
 |Орташа биіктігі                = 46
 |Минималды биіктігі             = 0
 |Карта                          = Kherson in Ukraine (claims hatched).svg
  |Карта ені                     = 
 |Әкімшілік бірліктің картасы    = Kherson oblast location map.svg
  |Әкімшілік бірлік картасының ені  = 
 |Уақыт белдеуі                  = 
 |Аббревиатура                   = 
 |ISO                            = UA-65
 |Сандық идентификаторы          = {{Ленин ордені|түрі=аумақ}}
  |Идентификатор түрі            = Марапаттары
 |Сандық идентификаторы2         = 
  |Идентификатор түрі2           = 
 |Сандық идентификаторы3         = 
  |Идентификатор түрі3           = 
 |FIPS                           = 
 |Телефон коды                   = +380 55
 |Пошта индекстері               = 73xxx, 74xxx, 75xxx
 |Интернет-үйшігі                = kherson.ua; ks.ua
 |Автомобиль коды                = ВТ
 |Сайты                          = http://khoda.gov.ua/
  |Сайт тілі                     = uk
 |Commons санаты                 = Kherson Oblast
 |Кірістірме                     = 
 |Түсініктемелер                 = 
}}
'''Херсон облысы''' ({{lang-uk|Херсонська область}}) — [[Украина]]ның әкімшілік-аумақтық бірлігі, елдің оңтүстігінде, [[Днепр]]дің төменгі ағысының екі жағалауында орналасқан.
Батысында [[Николаев облысы]]мен, солтүстігінде [[Днепропетровск облысы]]мен, шығысында [[Запорожье облысы]]мен, оңтүстігінде [[Қырым Автономиялық Республикасы]]мен шектеседі. Қара және Азов теңіздерінің жағасында орналасқан.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{бастама}}

{{Украина әкімшілік бөлінісі}}
[[Санат:Херсон облысы]]
[[Санат:Украина облыстары]]</text>
      <sha1>atk3t8jz385l9eppewfic3rzxrxf85r</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654887</id>
      <parentid>3654885</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T11:16:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3654887</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5639" sha1="ejav7er6tksn3wmsrxxh2rlx3gk43u6" xml:space="preserve">{{Әкімшілік бірлік
 |Қазақша атауы   = Херсон облысы
 |Шынайы атауы    = {{lang-uk|Херсонська область}}
 |Суреті          = Typical agricultural landscape of Kherson Oblast.jpg
 |Сурет атауы     = 
 |Елтаңба         = Coat of Arms of Kherson Oblast .svg
 |Ту              = Flag of Kherson Oblast .svg
 |Елтаңбаның ені  = 
 |Тудың ені       = 
 |Елтаңбаның аты  = 
 |Тудың аты       = 
 |Ел              = Украина
  |lat_dir = N|lat_deg = 46|lat_min = 30|lat_sec = 00
  |lon_dir = E|lon_deg = 34|lon_min = 00|lon_sec = 00
  |region         = 
  |type           = 
  |деңгей         = 
  |CoordScale     =  
 |Әнұраны         = 
 |Статусы         = 
 |Кіреді          = 5 аудан
  |Әкімшілік құрылыстың түрі       =
 |Кіреді1         = 
  |Әкімшілік құрылыстың түрі1      =
 |Кіреді2         = 
  |Әкімшілік құрылыстың түрі2      =
 |Енеді           = 
  |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі   =
 |Астанасы        = [[Херсон]]
  |Астана түрі    = Әкімш. орт.
 |Ірі қаласы      = 
 |Ірі қалалары    = [[Жаңа Каховка]], [[Алешки]], [[Каховка]]
 |Құрылды         = [[30 наурыз]] [[1944 жыл|1944 жылы]]
 |Таратылған уақыты      = 
 |Басшысы                = Александр Сергеевич Прокудин
  |Басшының түрі         = Облыстық мемлекеттік әкімшіліктің төрағасы
 |Басшысы2               = Александр Степанович Самойленко
  |Басшының түрі2        = Облыстық кеңестің төрағасы
 |ЖІӨ                    = 
  |ЖІӨ жылы              = 
  |Жан басына шаққанда ЖІӨ       =
  |ЖІӨ бойынша орны              = 
  |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны  = 
 |Тілі                           = [[Украин тілі|украин]]
 |Тілдері                        = 
 |Тұрғыны                        = {{құлдырау}} 1 000 370
  |Санақ жылы                    = 2022
  |Пайызы                        = 
  |Халық саны бойынша орны       = 21
  |Тығыздығы                     = 
  |Тығыздығы бойынша орны        = 
  |Ұлттық құрамы                 = [[Украиндар|украиндар]] — 82,0 %,&lt;br /&gt; [[Орыстар|орыстар]] — 14,1 %,&lt;br /&gt; [[Беларустар|беларустар]]&lt;br /&gt; [[Қырым татарлары|қырым татарлары]] және т.б.
  |Конфессиялық құрамы           = 
 |Жер аумағы                     = 28 461
  |Жер аумағының пайызы          = 4,72
  |Жер аумағы бойынша орны       = 7
 |Максималды биіктігі            = 102
 |Орташа биіктігі                = 46
 |Минималды биіктігі             = 0
 |Карта                          = Kherson in Ukraine (claims hatched).svg
  |Карта ені                     = 
 |Әкімшілік бірліктің картасы    = Kherson oblast location map.svg
  |Әкімшілік бірлік картасының ені  = 
 |Уақыт белдеуі                  = 
 |Аббревиатура                   = 
 |ISO                            = UA-65
 |Сандық идентификаторы          = {{Ленин ордені|түрі=аумақ}}
  |Идентификатор түрі            = Марапаттары
 |Сандық идентификаторы2         = 
  |Идентификатор түрі2           = 
 |Сандық идентификаторы3         = 
  |Идентификатор түрі3           = 
 |FIPS                           = 
 |Телефон коды                   = +380 55
 |Пошта индекстері               = 73xxx, 74xxx, 75xxx
 |Интернет-үйшігі                = kherson.ua; ks.ua
 |Автомобиль коды                = ВТ
 |Сайты                          = http://khoda.gov.ua/
  |Сайт тілі                     = uk
 |Commons санаты                 = Kherson Oblast
 |Кірістірме                     = 
 |Түсініктемелер                 = 
}}
'''Херсон облысы''' ({{lang-uk|Херсонська область}}), ауыз. '''Херсонщина''' ({{lang-uk|Херсонщина}}) — [[Украина]]ның әкімшілік-аумақтық бірлігі, елдің оңтүстігінде, [[Днепр]]дің төменгі ағысының екі жағалауында орналасқан.
Батысында [[Николаев облысы]]мен, солтүстігінде [[Днепропетровск облысы]]мен, шығысында [[Запорожье облысы]]мен, оңтүстігінде [[Қырым Автономиялық Республикасы]]мен шектеседі. Қара және Азов теңіздерінің жағасында орналасқан.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{бастама}}

{{Украина әкімшілік бөлінісі}}
[[Санат:Херсон облысы]]
[[Санат:Украина облыстары]]</text>
      <sha1>ejav7er6tksn3wmsrxxh2rlx3gk43u6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654888</id>
      <parentid>3654887</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T11:22:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3654888</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7652" sha1="c123fwr8ugcquryol1ora6ue5gqt8zh" xml:space="preserve">{{Әкімшілік бірлік
 |Қазақша атауы   = Херсон облысы
 |Шынайы атауы    = {{lang-uk|Херсонська область}}
 |Суреті          = Typical agricultural landscape of Kherson Oblast.jpg
 |Сурет атауы     = 
 |Елтаңба         = Coat of Arms of Kherson Oblast .svg
 |Ту              = Flag of Kherson Oblast .svg
 |Елтаңбаның ені  = 
 |Тудың ені       = 
 |Елтаңбаның аты  = 
 |Тудың аты       = 
 |Ел              = Украина
  |lat_dir = N|lat_deg = 46|lat_min = 30|lat_sec = 00
  |lon_dir = E|lon_deg = 34|lon_min = 00|lon_sec = 00
  |region         = 
  |type           = 
  |деңгей         = 
  |CoordScale     =  
 |Әнұраны         = 
 |Статусы         = 
 |Кіреді          = 5 аудан
  |Әкімшілік құрылыстың түрі       =
 |Кіреді1         = 
  |Әкімшілік құрылыстың түрі1      =
 |Кіреді2         = 
  |Әкімшілік құрылыстың түрі2      =
 |Енеді           = 
  |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі   =
 |Астанасы        = [[Херсон]]
  |Астана түрі    = Әкімш. орт.
 |Ірі қаласы      = 
 |Ірі қалалары    = [[Жаңа Каховка]], [[Алешки]], [[Каховка]]
 |Құрылды         = [[30 наурыз]] [[1944 жыл|1944 жылы]]
 |Таратылған уақыты      = 
 |Басшысы                = Александр Сергеевич Прокудин
  |Басшының түрі         = Облыстық мемлекеттік әкімшіліктің төрағасы
 |Басшысы2               = Александр Степанович Самойленко
  |Басшының түрі2        = Облыстық кеңестің төрағасы
 |ЖІӨ                    = 
  |ЖІӨ жылы              = 
  |Жан басына шаққанда ЖІӨ       =
  |ЖІӨ бойынша орны              = 
  |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны  = 
 |Тілі                           = [[Украин тілі|украин]]
 |Тілдері                        = 
 |Тұрғыны                        = {{құлдырау}} 1 000 370
  |Санақ жылы                    = 2022
  |Пайызы                        = 
  |Халық саны бойынша орны       = 21
  |Тығыздығы                     = 
  |Тығыздығы бойынша орны        = 
  |Ұлттық құрамы                 = [[Украиндар|украиндар]] — 82,0 %,&lt;br /&gt; [[Орыстар|орыстар]] — 14,1 %,&lt;br /&gt; [[Беларустар|беларустар]]&lt;br /&gt; [[Қырым татарлары|қырым татарлары]] және т.б.
  |Конфессиялық құрамы           = 
 |Жер аумағы                     = 28 461
  |Жер аумағының пайызы          = 4,72
  |Жер аумағы бойынша орны       = 7
 |Максималды биіктігі            = 102
 |Орташа биіктігі                = 46
 |Минималды биіктігі             = 0
 |Карта                          = Kherson in Ukraine (claims hatched).svg
  |Карта ені                     = 
 |Әкімшілік бірліктің картасы    = Kherson oblast location map.svg
  |Әкімшілік бірлік картасының ені  = 
 |Уақыт белдеуі                  = 
 |Аббревиатура                   = 
 |ISO                            = UA-65
 |Сандық идентификаторы          = {{Ленин ордені|түрі=аумақ}}
  |Идентификатор түрі            = Марапаттары
 |Сандық идентификаторы2         = 
  |Идентификатор түрі2           = 
 |Сандық идентификаторы3         = 
  |Идентификатор түрі3           = 
 |FIPS                           = 
 |Телефон коды                   = +380 55
 |Пошта индекстері               = 73xxx, 74xxx, 75xxx
 |Интернет-үйшігі                = kherson.ua; ks.ua
 |Автомобиль коды                = ВТ
 |Сайты                          = http://khoda.gov.ua/
  |Сайт тілі                     = uk
 |Commons санаты                 = Kherson Oblast
 |Кірістірме                     = 
 |Түсініктемелер                 = 
}}
'''Херсон облысы''' ({{lang-uk|Херсонська область}}), ауыз. '''Херсонщина''' ({{lang-uk|Херсонщина}}) — [[Украина|Украинаның]] оңтүстігінде, [[Днепр]] өзенінің төменгі ағысының екі жағалауында орналасқан әкімшілік-аумақтық бірлік.

Батысында [[Николаев облысы|Николаев облысымен]], солтүстігінде — [[Днепропетровск облысы|Днепропетровск облысымен]], шығысында — [[Запорожье облысы|Запорожье облысымен]], оңтүстігінде — [[Қырым Автономиялық Республикасы|Қырым Автономиялық Республикасымен]] шектеседі. [[Қара теңіз]] және [[Азов теңізі|Азов теңіздері]] шайып жатыр.

Облыстың аумағы 28,4 мың км² (Украинада 7-орын), халқы 2022 жылдың басындағы бағалау бойынша 1,0 млн адамды құрады (21-орын). Әкімшілік орталығы әрі ең ірі қаласы — [[Херсон]]. Басқа ірі қалалары — [[Жаңа Каховка]], [[Каховка]] және [[Алешки]].

Облыс 1944 жылы [[Украин Кеңестік Социалистік Республикасы|Украин КСР-інің]] Запорожье облысынан бөлініп, неміс басқыншылығынан азат етілгеннен кейін құрылды.

[[Ресейдің Украинаға басып кіруі]] нәтижесінде 2022 жылы ақпан айының соңынан бастап облыстың басым бөлігі Ресей басқыншылығында болды. Сол жылдың 30 қыркүйегінде Ресей облысты құрамына қосқандығын жариялады. Украина Қарулы Күштерінің қарсы шабуылы барысында 6 қазанға қарай Украина облыстың 400 км²-ден астам аумағын өз бақылауына қайтарды. 11 қарашада украин әскерлері Херсон қаласының өзіне кірді. Қаланы тастап шығар алдында Ресей әскерлері оның негізгі инфрақұрылымын, соның ішінде электр және сумен жабдықтау жүйелерін қиратты.

== Физикалық-географиялық сипаттамасы ==
=== Географиялық жағдайы ===

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{бастама}}

{{Украина әкімшілік бөлінісі}}
[[Санат:Херсон облысы]]
[[Санат:Украина облыстары]]</text>
      <sha1>c123fwr8ugcquryol1ora6ue5gqt8zh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654890</id>
      <parentid>3654888</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T11:24:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3654890</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10264" sha1="7d1wucnd348vvihu71buhen0yk5tebm" xml:space="preserve">{{Әкімшілік бірлік
 |Қазақша атауы   = Херсон облысы
 |Шынайы атауы    = {{lang-uk|Херсонська область}}
 |Суреті          = Typical agricultural landscape of Kherson Oblast.jpg
 |Сурет атауы     = 
 |Елтаңба         = Coat of Arms of Kherson Oblast .svg
 |Ту              = Flag of Kherson Oblast .svg
 |Елтаңбаның ені  = 
 |Тудың ені       = 
 |Елтаңбаның аты  = 
 |Тудың аты       = 
 |Ел              = Украина
  |lat_dir = N|lat_deg = 46|lat_min = 30|lat_sec = 00
  |lon_dir = E|lon_deg = 34|lon_min = 00|lon_sec = 00
  |region         = 
  |type           = 
  |деңгей         = 
  |CoordScale     =  
 |Әнұраны         = 
 |Статусы         = 
 |Кіреді          = 5 аудан
  |Әкімшілік құрылыстың түрі       =
 |Кіреді1         = 
  |Әкімшілік құрылыстың түрі1      =
 |Кіреді2         = 
  |Әкімшілік құрылыстың түрі2      =
 |Енеді           = 
  |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі   =
 |Астанасы        = [[Херсон]]
  |Астана түрі    = Әкімш. орт.
 |Ірі қаласы      = 
 |Ірі қалалары    = [[Жаңа Каховка]], [[Алешки]], [[Каховка]]
 |Құрылды         = [[30 наурыз]] [[1944 жыл|1944 жылы]]
 |Таратылған уақыты      = 
 |Басшысы                = Александр Сергеевич Прокудин
  |Басшының түрі         = Облыстық мемлекеттік әкімшіліктің төрағасы
 |Басшысы2               = Александр Степанович Самойленко
  |Басшының түрі2        = Облыстық кеңестің төрағасы
 |ЖІӨ                    = 
  |ЖІӨ жылы              = 
  |Жан басына шаққанда ЖІӨ       =
  |ЖІӨ бойынша орны              = 
  |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны  = 
 |Тілі                           = [[Украин тілі|украин]]
 |Тілдері                        = 
 |Тұрғыны                        = {{құлдырау}} 1 000 370
  |Санақ жылы                    = 2022
  |Пайызы                        = 
  |Халық саны бойынша орны       = 21
  |Тығыздығы                     = 
  |Тығыздығы бойынша орны        = 
  |Ұлттық құрамы                 = [[Украиндар|украиндар]] — 82,0 %,&lt;br /&gt; [[Орыстар|орыстар]] — 14,1 %,&lt;br /&gt; [[Беларустар|беларустар]]&lt;br /&gt; [[Қырым татарлары|қырым татарлары]] және т.б.
  |Конфессиялық құрамы           = 
 |Жер аумағы                     = 28 461
  |Жер аумағының пайызы          = 4,72
  |Жер аумағы бойынша орны       = 7
 |Максималды биіктігі            = 102
 |Орташа биіктігі                = 46
 |Минималды биіктігі             = 0
 |Карта                          = Kherson in Ukraine (claims hatched).svg
  |Карта ені                     = 
 |Әкімшілік бірліктің картасы    = Kherson oblast location map.svg
  |Әкімшілік бірлік картасының ені  = 
 |Уақыт белдеуі                  = 
 |Аббревиатура                   = 
 |ISO                            = UA-65
 |Сандық идентификаторы          = {{Ленин ордені|түрі=аумақ}}
  |Идентификатор түрі            = Марапаттары
 |Сандық идентификаторы2         = 
  |Идентификатор түрі2           = 
 |Сандық идентификаторы3         = 
  |Идентификатор түрі3           = 
 |FIPS                           = 
 |Телефон коды                   = +380 55
 |Пошта индекстері               = 73xxx, 74xxx, 75xxx
 |Интернет-үйшігі                = kherson.ua; ks.ua
 |Автомобиль коды                = ВТ
 |Сайты                          = http://khoda.gov.ua/
  |Сайт тілі                     = uk
 |Commons санаты                 = Kherson Oblast
 |Кірістірме                     = 
 |Түсініктемелер                 = 
}}
'''Херсон облысы''' ({{lang-uk|Херсонська область}}), ауыз. '''Херсонщина''' ({{lang-uk|Херсонщина}}) — [[Украина|Украинаның]] оңтүстігінде, [[Днепр]] өзенінің төменгі ағысының екі жағалауында орналасқан әкімшілік-аумақтық бірлік.

Батысында [[Николаев облысы|Николаев облысымен]], солтүстігінде — [[Днепропетровск облысы|Днепропетровск облысымен]], шығысында — [[Запорожье облысы|Запорожье облысымен]], оңтүстігінде — [[Қырым Автономиялық Республикасы|Қырым Автономиялық Республикасымен]] шектеседі. [[Қара теңіз]] және [[Азов теңізі|Азов теңіздері]] шайып жатыр.

Облыстың аумағы 28,4 мың км² (Украинада 7-орын), халқы 2022 жылдың басындағы бағалау бойынша 1,0 млн адамды құрады (21-орын). Әкімшілік орталығы әрі ең ірі қаласы — [[Херсон]]. Басқа ірі қалалары — [[Жаңа Каховка]], [[Каховка]] және [[Алешки]].

Облыс 1944 жылы [[Украин Кеңестік Социалистік Республикасы|Украин КСР-інің]] Запорожье облысынан бөлініп, неміс басқыншылығынан азат етілгеннен кейін құрылды.

[[Ресейдің Украинаға басып кіруі]] нәтижесінде 2022 жылы ақпан айының соңынан бастап облыстың басым бөлігі Ресей басқыншылығында болды&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.rferl.org/a/life-in-occupied-kherson/31823429.html|title=Undercover In Ukraine's Occupied Kherson: 'You Don't Know What Will Happen Tomorrow'|website=RadioFreeEurope/RadioLiberty|access-date=2022-05-17|archive-date=2022-05-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20220516223551/https://www.rferl.org/a/life-in-occupied-kherson/31823429.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://apnews.com/article/russia-ukraine-europe-moscow-referendums-crimea-7129a6d1f5ab81279ac7cf1a6be0996b|title=Occupied Ukrainian city fears sham Russian referendum plans|website=AP NEWS|date=2022-04-28|access-date=2022-05-17|archive-date=2022-05-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20220502063539/https://apnews.com/article/russia-ukraine-europe-moscow-referendums-crimea-7129a6d1f5ab81279ac7cf1a6be0996b|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Сол жылдың 30 қыркүйегінде Ресей облысты құрамына қосқандығын жариялады&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.wsj.com/articles/russia-prepares-treaties-to-annex-ukrainian-land-11664536196|title=Russia Announces Annexation of Four Regions of Ukraine|website=[[Wall Street Journal]]|access-date=2022-10-08|archive-date=2022-09-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20220930191608/https://www.wsj.com/articles/russia-prepares-treaties-to-annex-ukrainian-land-11664536196|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Украина Қарулы Күштерінің қарсы шабуылы барысында 6 қазанға қарай Украина облыстың 400 км²-ден астам аумағын өз бақылауына қайтарды&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.euronews.com/2022/10/06/ukraine-war-kyiv-liberates-more-villages-in-kherson-as-russias-annexation-map-shrinks|title=Ukraine 'liberates' more of Kherson and other key developments|website=euronews|date=2022-10-06|access-date=2022-10-06|archive-date=2022-10-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20221006054420/https://www.euronews.com/2022/10/06/ukraine-war-kyiv-liberates-more-villages-in-kherson-as-russias-annexation-map-shrinks|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. 11 қарашада украин әскерлері Херсон қаласының өзіне кірді&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2022-11-11|website=BBC News Україна|title=Українські війська зайшли у Херсон. Їх вітають натовпи містян|url=https://www.bbc.com/ukrainian/features-63597151|access-date=2022-11-19|archive-date=2022-11-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20221123212629/https://www.bbc.com/ukrainian/features-63597151|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Қаланы тастап шығар алдында Ресей әскерлері оның негізгі инфрақұрылымын, соның ішінде электр және сумен жабдықтау жүйелерін қиратты&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.nytimes.com/2022/11/12/world/europe/kherson-ukraine-russia.html |title=Amid Joy in Kherson, a Humanitarian Disaster Looms |publisher=[[The New York Times]] |date=2022-11-12 |access-date=2022-11-19 |archive-date=2022-11-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113031850/https://www.nytimes.com/2022/11/12/world/europe/kherson-ukraine-russia.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

== Физикалық-географиялық сипаттамасы ==
=== Географиялық жағдайы ===

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{бастама}}

{{Украина әкімшілік бөлінісі}}
[[Санат:Херсон облысы]]
[[Санат:Украина облыстары]]</text>
      <sha1>7d1wucnd348vvihu71buhen0yk5tebm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654891</id>
      <parentid>3654890</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T11:24:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3654891</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10260" sha1="n5r2fqtnoq6g087caud9urvndn484w4" xml:space="preserve">{{Әкімшілік бірлік
 |Қазақша атауы   = Херсон облысы
 |Шынайы атауы    = {{lang-uk|Херсонська область}}
 |Суреті          = Typical agricultural landscape of Kherson Oblast.jpg
 |Сурет атауы     = 
 |Елтаңба         = Coat of Arms of Kherson Oblast .svg
 |Ту              = Flag of Kherson Oblast .svg
 |Елтаңбаның ені  = 
 |Тудың ені       = 
 |Елтаңбаның аты  = 
 |Тудың аты       = 
 |Ел              = Украина
  |lat_dir = N|lat_deg = 46|lat_min = 30|lat_sec = 00
  |lon_dir = E|lon_deg = 34|lon_min = 00|lon_sec = 00
  |region         = 
  |type           = 
  |деңгей         = 
  |CoordScale     =  
 |Әнұраны         = 
 |Статусы         = 
 |Кіреді          = 5 аудан
  |Әкімшілік құрылыстың түрі       =
 |Кіреді1         = 
  |Әкімшілік құрылыстың түрі1      =
 |Кіреді2         = 
  |Әкімшілік құрылыстың түрі2      =
 |Енеді           = 
  |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі   =
 |Астанасы        = [[Херсон]]
  |Астана түрі    = Әкімш. орт.
 |Ірі қаласы      = 
 |Ірі қалалары    = [[Жаңа Каховка]], [[Алешки]], [[Каховка]]
 |Құрылды         = [[30 наурыз]] [[1944 жыл|1944 жылы]]
 |Таратылған уақыты      = 
 |Басшысы                = Александр Сергеевич Прокудин
  |Басшының түрі         = Облыстық мемлекеттік әкімшіліктің төрағасы
 |Басшысы2               = Александр Степанович Самойленко
  |Басшының түрі2        = Облыстық кеңестің төрағасы
 |ЖІӨ                    = 
  |ЖІӨ жылы              = 
  |Жан басына шаққанда ЖІӨ       =
  |ЖІӨ бойынша орны              = 
  |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны  = 
 |Тілі                           = [[Украин тілі|украин]]
 |Тілдері                        = 
 |Тұрғыны                        = {{құлдырау}} 1 000 370
  |Санақ жылы                    = 2022
  |Пайызы                        = 
  |Халық саны бойынша орны       = 21
  |Тығыздығы                     = 
  |Тығыздығы бойынша орны        = 
  |Ұлттық құрамы                 = [[Украиндар|украиндар]] — 82,0 %,&lt;br /&gt; [[Орыстар|орыстар]] — 14,1 %,&lt;br /&gt; [[Беларустар|беларустар]]&lt;br /&gt; [[Қырым татарлары|қырым татарлары]] және т.б.
  |Конфессиялық құрамы           = 
 |Жер аумағы                     = 28 461
  |Жер аумағының пайызы          = 4,72
  |Жер аумағы бойынша орны       = 7
 |Максималды биіктігі            = 102
 |Орташа биіктігі                = 46
 |Минималды биіктігі             = 0
 |Карта                          = Kherson in Ukraine (claims hatched).svg
  |Карта ені                     = 
 |Әкімшілік бірліктің картасы    = Kherson oblast location map.svg
  |Әкімшілік бірлік картасының ені  = 
 |Уақыт белдеуі                  = 
 |Аббревиатура                   = 
 |ISO                            = UA-65
 |Сандық идентификаторы          = {{Ленин ордені|түрі=аумақ}}
  |Идентификатор түрі            = Марапаттары
 |Сандық идентификаторы2         = 
  |Идентификатор түрі2           = 
 |Сандық идентификаторы3         = 
  |Идентификатор түрі3           = 
 |FIPS                           = 
 |Телефон коды                   = +380 55
 |Пошта индекстері               = 73xxx, 74xxx, 75xxx
 |Интернет-үйшігі                = kherson.ua; ks.ua
 |Автомобиль коды                = ВТ
 |Сайты                          = http://khoda.gov.ua/
  |Сайт тілі                     = uk
 |Commons санаты                 = Kherson Oblast
 |Кірістірме                     = 
 |Түсініктемелер                 = 
}}
'''Херсон облысы''' ({{lang-uk|Херсонська область}}), ауыз. '''Херсонщина''' ({{lang-uk|Херсонщина}}) — [[Украина|Украинаның]] оңтүстігінде, [[Днепр]] өзенінің төменгі ағысының екі жағалауында орналасқан әкімшілік-аумақтық бірлік.

Батысында [[Николаев облысы|Николаев облысымен]], солтүстігінде — [[Днепропетровск облысы|Днепропетровск облысымен]], шығысында — [[Запорожье облысы|Запорожье облысымен]], оңтүстігінде — [[Қырым Автономиялық Республикасы|Қырым Автономиялық Республикасымен]] шектеседі. [[Қара теңіз]] және [[Азов теңізі|Азов теңіздері]] шайып жатыр.

Облыстың аумағы 28,4 мың км² (Украинада 7-орын), халқы 2022 жылдың басындағы бағалау бойынша 1,0 млн адамды құрады (21-орын). Әкімшілік орталығы әрі ең ірі қаласы — [[Херсон]]. Басқа ірі қалалары — [[Жаңа Каховка]], [[Каховка]] және [[Алешки]].

Облыс 1944 жылы [[Украин Кеңестік Социалистік Республикасы|Украин КСР-інің]] Запорожье облысынан бөлініп, неміс басқыншылығынан азат етілгеннен кейін құрылды.

[[Ресейдің Украинаға басып кіруі]] нәтижесінде 2022 жылы ақпан айының соңынан бастап облыстың басым бөлігі Ресей басқыншылығында болды&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.rferl.org/a/life-in-occupied-kherson/31823429.html|title=Undercover In Ukraine's Occupied Kherson: 'You Don't Know What Will Happen Tomorrow'|website=RadioFreeEurope/RadioLiberty|access-date=2022-05-17|archive-date=2022-05-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20220516223551/https://www.rferl.org/a/life-in-occupied-kherson/31823429.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://apnews.com/article/russia-ukraine-europe-moscow-referendums-crimea-7129a6d1f5ab81279ac7cf1a6be0996b|title=Occupied Ukrainian city fears sham Russian referendum plans|website=AP NEWS|date=2022-04-28|access-date=2022-05-17|archive-date=2022-05-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20220502063539/https://apnews.com/article/russia-ukraine-europe-moscow-referendums-crimea-7129a6d1f5ab81279ac7cf1a6be0996b|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Сол жылдың 30 қыркүйегінде Ресей облысты құрамына қосқандығын жариялады&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.wsj.com/articles/russia-prepares-treaties-to-annex-ukrainian-land-11664536196|title=Russia Announces Annexation of Four Regions of Ukraine|website=Wall Street Journal|access-date=2022-10-08|archive-date=2022-09-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20220930191608/https://www.wsj.com/articles/russia-prepares-treaties-to-annex-ukrainian-land-11664536196|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Украина Қарулы Күштерінің қарсы шабуылы барысында 6 қазанға қарай Украина облыстың 400 км²-ден астам аумағын өз бақылауына қайтарды&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.euronews.com/2022/10/06/ukraine-war-kyiv-liberates-more-villages-in-kherson-as-russias-annexation-map-shrinks|title=Ukraine 'liberates' more of Kherson and other key developments|website=euronews|date=2022-10-06|access-date=2022-10-06|archive-date=2022-10-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20221006054420/https://www.euronews.com/2022/10/06/ukraine-war-kyiv-liberates-more-villages-in-kherson-as-russias-annexation-map-shrinks|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. 11 қарашада украин әскерлері Херсон қаласының өзіне кірді&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2022-11-11|website=BBC News Україна|title=Українські війська зайшли у Херсон. Їх вітають натовпи містян|url=https://www.bbc.com/ukrainian/features-63597151|access-date=2022-11-19|archive-date=2022-11-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20221123212629/https://www.bbc.com/ukrainian/features-63597151|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Қаланы тастап шығар алдында Ресей әскерлері оның негізгі инфрақұрылымын, соның ішінде электр және сумен жабдықтау жүйелерін қиратты&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.nytimes.com/2022/11/12/world/europe/kherson-ukraine-russia.html |title=Amid Joy in Kherson, a Humanitarian Disaster Looms |publisher=[[The New York Times]] |date=2022-11-12 |access-date=2022-11-19 |archive-date=2022-11-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113031850/https://www.nytimes.com/2022/11/12/world/europe/kherson-ukraine-russia.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

== Физикалық-географиялық сипаттамасы ==
=== Географиялық жағдайы ===

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{бастама}}

{{Украина әкімшілік бөлінісі}}
[[Санат:Херсон облысы]]
[[Санат:Украина облыстары]]</text>
      <sha1>n5r2fqtnoq6g087caud9urvndn484w4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Чернигов облысы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>737666</id>
    <revision>
      <id>3654810</id>
      <parentid>3589484</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T08:22:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3654810</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5048" sha1="fsa93t50nkwv9zywkdj405jkqkkfjle" xml:space="preserve">{{Әкімшілік бірлік
 |Қазақша атауы   = Чернигов облысы
 |Шынайы атауы    = {{lang-uk|Чернігівська область}}
 |Суреті          = 
 |Сурет атауы     = 
 |Елтаңба         = Coat of Arms of Chernihiv Oblast.svg
 |Ту              = Prapor Chernihivskoyi oblasti.svg
 |Елтаңбаның ені  = 
 |Тудың ені       = 
 |Елтаңбаның аты  = 
 |Тудың аты       = 
 |Ел              = Украина
  |lat_dir = N|lat_deg = 51|lat_min = 20|lat_sec = 00
  |lon_dir = E|lon_deg = 32|lon_min = 04|lon_sec = 00
  |region         = UA
  |type           = 
  |деңгей         = 1
  |CoordScale     =  
 |Әнұраны         = 
 |Статусы         = 
 |Кіреді          = 
  |Әкімшілік құрылыстың түрі       =
 |Кіреді1         = 
  |Әкімшілік құрылыстың түрі1      =
 |Кіреді2         = 
  |Әкімшілік құрылыстың түрі2      =
 |Енеді           = 
  |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі   =
 |Астанасы        = [[Чернигов]]
  |Астана түрі    = Әкімш. орт.
 |Ірі қаласы      = 
 |Ірі қалалары    = 
 |Құрылды         = 
 |Таратылған уақыты      = 
 |Басшысы                = Вячеслав Анатольевич Чаус
  |Басшының түрі         = Облыстық мемлекеттік әкімшіліктің төрағасы
 |Басшысы2               = Елена Борисовна Дмитренко
  |Басшының түрі2        = Облыстық кеңестің төрағасы
 |ЖІӨ                    = 
  |ЖІӨ жылы              = 
  |Жан басына шаққанда ЖІӨ       =
  |ЖІӨ бойынша орны              = 
  |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны  = 
 |Тілі                           = 
 |Тілдері                        = 
 |Тұрғыны                        = 
  |Санақ жылы                    = 
  |Пайызы                        = 
  |Халық саны бойынша орны       = 
  |Тығыздығы                     = 
  |Тығыздығы бойынша орны        = 
  |Ұлттық құрамы                 = 
  |Конфессиялық құрамы           = 
 |Жер аумағы                     = 
  |Жер аумағының пайызы          = 
  |Жер аумағы бойынша орны       = 
 |Максималды биіктігі            = 
 |Орташа биіктігі                = 
 |Минималды биіктігі             = 
 |Карта                          = 
  |Карта ені                     = 
 |Әкімшілік бірліктің картасы    = 
  |Әкімшілік бірлік картасының ені  = 
 |Уақыт белдеуі                  = 
 |Аббревиатура                   = 
 |ISO                            = 
 |Сандық идентификаторы          = 
  |Идентификатор түрі            = 
 |Сандық идентификаторы2         = 
  |Идентификатор түрі2           = 
 |Сандық идентификаторы3         = 
  |Идентификатор түрі3           = 
 |FIPS                           = 
 |Телефон коды                   = 
 |Пошта индекстері               = 
 |Интернет-үйшігі                = 
 |Автомобиль коды                = 
 |Сайты                          = 
  |Сайт тілі                     = 
 |Commons санаты                 = 
 |Кірістірме                     = 
 |Түсініктемелер                 = 
}}
'''Чернигов облысы''' ({{lang-uk|Чернігівська область}}) — [[Украина]]ның солтүстігіндегі әкімшілік-аумақтық бірлігі. Батысында [[Киев облысы]]мен, шығысында [[Сумы облысы]]мен, оңтүстігінде [[Полтава облысы]]мен, солтүстігінде [[Беларусь]]тың [[Гомель облысы]]мен және [[Ресей]]дің [[Брянск облысы]]мен шектеседі.

Әкімшілік орталығы және ең үлкен қаласы — [[Чернигов]]. Ауданы 31 903 км², халқы 957 665 адам (2022).

Чернигов облысы Украина тарихында ірі рөл атқарған. Тумалары қатарында [[Левко Григорьевич Лукьяненко|Левко Лукьяненко]] сияқты тұлғалар болды.

{{бастама}}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Украина әкімшілік бөлінісі}}

[[Санат:Чернигов облысы]]</text>
      <sha1>fsa93t50nkwv9zywkdj405jkqkkfjle</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654811</id>
      <parentid>3654810</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T08:24:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3654811</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5271" sha1="kk38j88zubax5hdypxg278e0grpvc4j" xml:space="preserve">{{Әкімшілік бірлік
 |Қазақша атауы   = Чернигов облысы
 |Шынайы атауы    = {{lang-uk|Чернігівська область}}
 |Суреті          = Літній ранок у Чернігові.jpg
 |Сурет атауы     = 
 |Елтаңба         = Coat of Arms of Chernihiv Oblast.svg
 |Ту              = Prapor Chernihivskoyi oblasti.svg
 |Елтаңбаның ені  = 
 |Тудың ені       = 
 |Елтаңбаның аты  = 
 |Тудың аты       = 
 |Ел              = Украина
  |lat_dir = N|lat_deg = 51|lat_min = 20|lat_sec = 00
  |lon_dir = E|lon_deg = 32|lon_min = 04|lon_sec = 00
  |region         = UA
  |type           = 
  |деңгей         = 1
  |CoordScale     =  
 |Әнұраны         = 
 |Статусы         = 
 |Кіреді          = 
  |Әкімшілік құрылыстың түрі       =
 |Кіреді1         = 
  |Әкімшілік құрылыстың түрі1      =
 |Кіреді2         = 
  |Әкімшілік құрылыстың түрі2      =
 |Енеді           = 
  |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі   =
 |Астанасы        = [[Чернигов]]
  |Астана түрі    = Әкімш. орт.
 |Ірі қаласы      = 
 |Ірі қалалары    = {{Нежин}}, [[Прилуки]], [[Бахмач]], [[Носовка]], [[Новгород-Северский]]
 |Құрылды         = [[15 қазан]] [[1932 жыл|1932 жылы]]
 |Таратылған уақыты      = 
 |Басшысы                = Вячеслав Анатольевич Чаус
  |Басшының түрі         = Облыстық мемлекеттік әкімшіліктің төрағасы
 |Басшысы2               = Елена Борисовна Дмитренко
  |Басшының түрі2        = Облыстық кеңестің төрағасы
 |ЖІӨ                    = 
  |ЖІӨ жылы              = 
  |Жан басына шаққанда ЖІӨ       =
  |ЖІӨ бойынша орны              = 
  |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны  = 
 |Тілі                           = 
 |Тілдері                        = 
 |Тұрғыны                        = 
  |Санақ жылы                    = 
  |Пайызы                        = 
  |Халық саны бойынша орны       = 
  |Тығыздығы                     = 
  |Тығыздығы бойынша орны        = 
  |Ұлттық құрамы                 = 
  |Конфессиялық құрамы           = 
 |Жер аумағы                     = 31 903
  |Жер аумағының пайызы          = 5,29
  |Жер аумағы бойынша орны       = 3
 |Максималды биіктігі            = 223
 |Орташа биіктігі                = 
 |Минималды биіктігі             = 
 |Карта                          = 
  |Карта ені                     = 
 |Әкімшілік бірліктің картасы    = 
  |Әкімшілік бірлік картасының ені  = 
 |Уақыт белдеуі                  = 
 |Аббревиатура                   = 
 |ISO                            = 
 |Сандық идентификаторы          = 
  |Идентификатор түрі            = 
 |Сандық идентификаторы2         = 
  |Идентификатор түрі2           = 
 |Сандық идентификаторы3         = 
  |Идентификатор түрі3           = 
 |FIPS                           = 
 |Телефон коды                   = 
 |Пошта индекстері               = 
 |Интернет-үйшігі                = 
 |Автомобиль коды                = 
 |Сайты                          = 
  |Сайт тілі                     = 
 |Commons санаты                 = 
 |Кірістірме                     = 
 |Түсініктемелер                 = 
}}
'''Чернигов облысы''' ({{lang-uk|Чернігівська область}}) — [[Украина]]ның солтүстігіндегі әкімшілік-аумақтық бірлігі. Батысында [[Киев облысы]]мен, шығысында [[Сумы облысы]]мен, оңтүстігінде [[Полтава облысы]]мен, солтүстігінде [[Беларусь]]тың [[Гомель облысы]]мен және [[Ресей]]дің [[Брянск облысы]]мен шектеседі.

Әкімшілік орталығы және ең үлкен қаласы — [[Чернигов]]. Ауданы 31 903 км², халқы 957 665 адам (2022).

Чернигов облысы Украина тарихында ірі рөл атқарған. Тумалары қатарында [[Левко Григорьевич Лукьяненко|Левко Лукьяненко]] сияқты тұлғалар болды.

{{бастама}}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Украина әкімшілік бөлінісі}}

[[Санат:Чернигов облысы]]</text>
      <sha1>kk38j88zubax5hdypxg278e0grpvc4j</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654812</id>
      <parentid>3654811</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T08:34:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3654812</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5611" sha1="98ll27ekq9f6vhu85oq4f0kucffwt6r" xml:space="preserve">{{Әкімшілік бірлік
 |Қазақша атауы   = Чернигов облысы
 |Шынайы атауы    = {{lang-uk|Чернігівська область}}
 |Суреті          = Літній ранок у Чернігові.jpg
 |Сурет атауы     = 
 |Елтаңба         = Coat of Arms of Chernihiv Oblast.svg
 |Ту              = Prapor Chernihivskoyi oblasti.svg
 |Елтаңбаның ені  = 
 |Тудың ені       = 
 |Елтаңбаның аты  = 
 |Тудың аты       = 
 |Ел              = Украина
  |lat_dir = N|lat_deg = 51|lat_min = 20|lat_sec = 00
  |lon_dir = E|lon_deg = 32|lon_min = 04|lon_sec = 00
  |region         = UA
  |type           = 
  |деңгей         = 1
  |CoordScale     =  
 |Әнұраны         = 
 |Статусы         = 
 |Кіреді          = 5 аудан
  |Әкімшілік құрылыстың түрі       =
 |Кіреді1         = 
  |Әкімшілік құрылыстың түрі1      =
 |Кіреді2         = 
  |Әкімшілік құрылыстың түрі2      =
 |Енеді           = 
  |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі   =
 |Астанасы        = [[Чернигов]]
  |Астана түрі    = Әкімш. орт.
 |Ірі қаласы      = 
 |Ірі қалалары    = [[Нежин]], [[Прилуки]], [[Бахмач]], [[Носовка]], [[Новгород-Северский]]
 |Құрылды         = [[15 қазан]] [[1932 жыл|1932 жылы]]
 |Таратылған уақыты      = 
 |Басшысы                = Вячеслав Анатольевич Чаус
  |Басшының түрі         = Облыстық мемлекеттік әкімшіліктің төрағасы
 |Басшысы2               = Елена Борисовна Дмитренко
  |Басшының түрі2        = Облыстық кеңестің төрағасы
 |ЖІӨ                    = 
  |ЖІӨ жылы              = 
  |Жан басына шаққанда ЖІӨ       =
  |ЖІӨ бойынша орны              = 
  |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны  = 
 |Тілі                           = [[Украин тілі|украин]]
 |Тілдері                        = 
 |Тұрғыны                        = {{Құлдырау}}  957 665
  |Санақ жылы                    = 2022
  |Пайызы                        = 
  |Халық саны бойынша орны       = 
  |Тығыздығы                     = 31,5
  |Тығыздығы бойынша орны        = 
  |Ұлттық құрамы                 = [[Украиндар|украиндар]] — 93,47 %,&lt;br /&gt; [[Орыстар|орыстар]] — 5,03 %,&lt;br /&gt; [[Беларустар|беларустар]] — 0,58 %&lt;br /&gt;([[Украина халық санағы (2001)|2001 жылғы санақ]])
  |Конфессиялық құрамы           = 
 |Жер аумағы                     = 31 903
  |Жер аумағының пайызы          = 5,29
  |Жер аумағы бойынша орны       = 3
 |Максималды биіктігі            = 223
 |Орташа биіктігі                = 
 |Минималды биіктігі             = 
 |Карта                          = 
  |Карта ені                     = 
 |Әкімшілік бірліктің картасы    = 
  |Әкімшілік бірлік картасының ені  = 
 |Уақыт белдеуі                  = 
 |Аббревиатура                   = 
 |ISO                            = 
 |Сандық идентификаторы          = 
  |Идентификатор түрі            = 
 |Сандық идентификаторы2         = 
  |Идентификатор түрі2           = 
 |Сандық идентификаторы3         = 
  |Идентификатор түрі3           = 
 |FIPS                           = 
 |Телефон коды                   = 
 |Пошта индекстері               = 
 |Интернет-үйшігі                = 
 |Автомобиль коды                = 
 |Сайты                          = 
  |Сайт тілі                     = 
 |Commons санаты                 = 
 |Кірістірме                     = 
 |Түсініктемелер                 = 
}}
'''Чернигов облысы''' ({{lang-uk|Чернігівська область}}) — [[Украина]]ның солтүстігіндегі әкімшілік-аумақтық бірлігі. Батысында [[Киев облысы]]мен, шығысында [[Сумы облысы]]мен, оңтүстігінде [[Полтава облысы]]мен, солтүстігінде [[Беларусь]]тың [[Гомель облысы]]мен және [[Ресей]]дің [[Брянск облысы]]мен шектеседі.

Әкімшілік орталығы және ең үлкен қаласы — [[Чернигов]]. Ауданы 31 903 км², халқы 957 665 адам (2022).

Чернигов облысы Украина тарихында ірі рөл атқарған. Тумалары қатарында [[Левко Григорьевич Лукьяненко|Левко Лукьяненко]] сияқты тұлғалар болды.

{{бастама}}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Украина әкімшілік бөлінісі}}

[[Санат:Чернигов облысы]]</text>
      <sha1>98ll27ekq9f6vhu85oq4f0kucffwt6r</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654814</id>
      <parentid>3654812</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T08:36:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3654814</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5806" sha1="j7226yafd85eglz3et1qtn5et4nil80" xml:space="preserve">{{Әкімшілік бірлік
 |Қазақша атауы   = Чернигов облысы
 |Шынайы атауы    = {{lang-uk|Чернігівська область}}
 |Суреті          = Літній ранок у Чернігові.jpg
 |Сурет атауы     = 
 |Елтаңба         = Coat of Arms of Chernihiv Oblast.svg
 |Ту              = Prapor Chernihivskoyi oblasti.svg
 |Елтаңбаның ені  = 
 |Тудың ені       = 
 |Елтаңбаның аты  = 
 |Тудың аты       = 
 |Ел              = Украина
  |lat_dir = N|lat_deg = 51|lat_min = 20|lat_sec = 00
  |lon_dir = E|lon_deg = 32|lon_min = 04|lon_sec = 00
  |region         = UA
  |type           = 
  |деңгей         = 1
  |CoordScale     =  
 |Әнұраны         = 
 |Статусы         = 
 |Кіреді          = 5 аудан
  |Әкімшілік құрылыстың түрі       =
 |Кіреді1         = 
  |Әкімшілік құрылыстың түрі1      =
 |Кіреді2         = 
  |Әкімшілік құрылыстың түрі2      =
 |Енеді           = 
  |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі   =
 |Астанасы        = [[Чернигов]]
  |Астана түрі    = Әкімш. орт.
 |Ірі қаласы      = 
 |Ірі қалалары    = [[Нежин]], [[Прилуки]], [[Бахмач]], [[Носовка]], [[Новгород-Северский]]
 |Құрылды         = [[15 қазан]] [[1932 жыл|1932 жылы]]
 |Таратылған уақыты      = 
 |Басшысы                = Вячеслав Анатольевич Чаус
  |Басшының түрі         = Облыстық мемлекеттік әкімшіліктің төрағасы
 |Басшысы2               = Елена Борисовна Дмитренко
  |Басшының түрі2        = Облыстық кеңестің төрағасы
 |ЖІӨ                    = 
  |ЖІӨ жылы              = 
  |Жан басына шаққанда ЖІӨ       =
  |ЖІӨ бойынша орны              = 
  |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны  = 
 |Тілі                           = [[Украин тілі|украин]]
 |Тілдері                        = 
 |Тұрғыны                        = {{Құлдырау}}  957 665
  |Санақ жылы                    = 2022
  |Пайызы                        = 
  |Халық саны бойынша орны       = 
  |Тығыздығы                     = 31,5
  |Тығыздығы бойынша орны        = 
  |Ұлттық құрамы                 = [[Украиндар|украиндар]] — 93,47 %,&lt;br /&gt; [[Орыстар|орыстар]] — 5,03 %,&lt;br /&gt; [[Беларустар|беларустар]] — 0,58 %&lt;br /&gt;([[Украина халық санағы (2001)|2001 жылғы санақ]])
  |Конфессиялық құрамы           = 
 |Жер аумағы                     = 31 903
  |Жер аумағының пайызы          = 5,29
  |Жер аумағы бойынша орны       = 3
 |Максималды биіктігі            = 223
 |Орташа биіктігі                = 
 |Минималды биіктігі             = 
 |Карта                          = 
  |Карта ені                     = 
 |Әкімшілік бірліктің картасы    = 
  |Әкімшілік бірлік картасының ені  = 
 |Уақыт белдеуі                  = 
 |Аббревиатура                   = 
 |ISO                            = UA-74
 |Сандық идентификаторы          = {{Ленин ордені|түрі=аумақ}}
  |Идентификатор түрі            = Марапаттары
 |Сандық идентификаторы2         = 
  |Идентификатор түрі2           = 
 |Сандық идентификаторы3         = 
  |Идентификатор түрі3           = 
 |FIPS                           = 
 |Телефон коды                   = +380 46
 |Пошта индекстері               = 14xxx, 15xxx, 16xxx, 17xxx
 |Интернет-үйшігі                = chernigov.ua; cn.ua
 |Автомобиль коды                = СВ, IB, OB, PB
 |Сайты                          = https://cg.gov.ua/index.php?tp=main
  |Сайт тілі                     = uk
 |Commons санаты                 = Chernihiv Oblast
 |Кірістірме                     = 
 |Түсініктемелер                 = 
}}
'''Чернигов облысы''' ({{lang-uk|Чернігівська область}}) — [[Украина]]ның солтүстігіндегі әкімшілік-аумақтық бірлігі. Батысында [[Киев облысы]]мен, шығысында [[Сумы облысы]]мен, оңтүстігінде [[Полтава облысы]]мен, солтүстігінде [[Беларусь]]тың [[Гомель облысы]]мен және [[Ресей]]дің [[Брянск облысы]]мен шектеседі.

Әкімшілік орталығы және ең үлкен қаласы — [[Чернигов]]. Ауданы 31 903 км², халқы 957 665 адам (2022).

Чернигов облысы Украина тарихында ірі рөл атқарған. Тумалары қатарында [[Левко Григорьевич Лукьяненко|Левко Лукьяненко]] сияқты тұлғалар болды.

{{бастама}}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Украина әкімшілік бөлінісі}}

[[Санат:Чернигов облысы]]</text>
      <sha1>j7226yafd85eglz3et1qtn5et4nil80</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654816</id>
      <parentid>3654814</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T08:37:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3654816</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5880" sha1="jz4u9jw2wvpa7n5f04vro021omw7ld1" xml:space="preserve">{{Әкімшілік бірлік
 |Қазақша атауы   = Чернигов облысы
 |Шынайы атауы    = {{lang-uk|Чернігівська область}}
 |Суреті          = Літній ранок у Чернігові.jpg
 |Сурет атауы     = 
 |Елтаңба         = Coat of Arms of Chernihiv Oblast.svg
 |Ту              = Prapor Chernihivskoyi oblasti.svg
 |Елтаңбаның ені  = 
 |Тудың ені       = 
 |Елтаңбаның аты  = 
 |Тудың аты       = 
 |Ел              = Украина
  |lat_dir = N|lat_deg = 51|lat_min = 20|lat_sec = 00
  |lon_dir = E|lon_deg = 32|lon_min = 04|lon_sec = 00
  |region         = UA
  |type           = 
  |деңгей         = 1
  |CoordScale     =  
 |Әнұраны         = 
 |Статусы         = 
 |Кіреді          = 5 аудан
  |Әкімшілік құрылыстың түрі       =
 |Кіреді1         = 
  |Әкімшілік құрылыстың түрі1      =
 |Кіреді2         = 
  |Әкімшілік құрылыстың түрі2      =
 |Енеді           = 
  |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі   =
 |Астанасы        = [[Чернигов]]
  |Астана түрі    = Әкімш. орт.
 |Ірі қаласы      = 
 |Ірі қалалары    = [[Нежин]], [[Прилуки]], [[Бахмач]], [[Носовка]], [[Новгород-Северский]]
 |Құрылды         = [[15 қазан]] [[1932 жыл|1932 жылы]]
 |Таратылған уақыты      = 
 |Басшысы                = Вячеслав Анатольевич Чаус
  |Басшының түрі         = Облыстық мемлекеттік әкімшіліктің төрағасы
 |Басшысы2               = Елена Борисовна Дмитренко
  |Басшының түрі2        = Облыстық кеңестің төрағасы
 |ЖІӨ                    = 
  |ЖІӨ жылы              = 
  |Жан басына шаққанда ЖІӨ       =
  |ЖІӨ бойынша орны              = 
  |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны  = 
 |Тілі                           = [[Украин тілі|украин]]
 |Тілдері                        = 
 |Тұрғыны                        = {{Құлдырау}}  957 665
  |Санақ жылы                    = 2022
  |Пайызы                        = 
  |Халық саны бойынша орны       = 
  |Тығыздығы                     = 31,5
  |Тығыздығы бойынша орны        = 
  |Ұлттық құрамы                 = [[Украиндар|украиндар]] — 93,47 %,&lt;br /&gt; [[Орыстар|орыстар]] — 5,03 %,&lt;br /&gt; [[Беларустар|беларустар]] — 0,58 %&lt;br /&gt;([[Украина халық санағы (2001)|2001 жылғы санақ]])
  |Конфессиялық құрамы           = 
 |Жер аумағы                     = 31 903
  |Жер аумағының пайызы          = 5,29
  |Жер аумағы бойынша орны       = 3
 |Максималды биіктігі            = 223
 |Орташа биіктігі                = 
 |Минималды биіктігі             = 
 |Карта                          = Chernihiv in Ukraine (claims hatched).svg
  |Карта ені                     = 
 |Әкімшілік бірліктің картасы    = Chernigov oblast location map.svg
  |Әкімшілік бірлік картасының ені  = 
 |Уақыт белдеуі                  = 
 |Аббревиатура                   = 
 |ISO                            = UA-74
 |Сандық идентификаторы          = {{Ленин ордені|түрі=аумақ}}
  |Идентификатор түрі            = Марапаттары
 |Сандық идентификаторы2         = 
  |Идентификатор түрі2           = 
 |Сандық идентификаторы3         = 
  |Идентификатор түрі3           = 
 |FIPS                           = 
 |Телефон коды                   = +380 46
 |Пошта индекстері               = 14xxx, 15xxx, 16xxx, 17xxx
 |Интернет-үйшігі                = chernigov.ua; cn.ua
 |Автомобиль коды                = СВ, IB, OB, PB
 |Сайты                          = https://cg.gov.ua/index.php?tp=main
  |Сайт тілі                     = uk
 |Commons санаты                 = Chernihiv Oblast
 |Кірістірме                     = 
 |Түсініктемелер                 = 
}}
'''Чернигов облысы''' ({{lang-uk|Чернігівська область}}) — [[Украина]]ның солтүстігіндегі әкімшілік-аумақтық бірлігі. Батысында [[Киев облысы]]мен, шығысында [[Сумы облысы]]мен, оңтүстігінде [[Полтава облысы]]мен, солтүстігінде [[Беларусь]]тың [[Гомель облысы]]мен және [[Ресей]]дің [[Брянск облысы]]мен шектеседі.

Әкімшілік орталығы және ең үлкен қаласы — [[Чернигов]]. Ауданы 31 903 км², халқы 957 665 адам (2022).

Чернигов облысы Украина тарихында ірі рөл атқарған. Тумалары қатарында [[Левко Григорьевич Лукьяненко|Левко Лукьяненко]] сияқты тұлғалар болды.

{{бастама}}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Украина әкімшілік бөлінісі}}

[[Санат:Чернигов облысы]]</text>
      <sha1>jz4u9jw2wvpa7n5f04vro021omw7ld1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654817</id>
      <parentid>3654816</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T08:41:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3654817</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5942" sha1="tpu0z5xrw6eojdwlqbymb83l5agofzj" xml:space="preserve">{{Әкімшілік бірлік
 |Қазақша атауы   = Чернигов облысы
 |Шынайы атауы    = {{lang-uk|Чернігівська область}}
 |Суреті          = Літній ранок у Чернігові.jpg
 |Сурет атауы     = 
 |Елтаңба         = Coat of Arms of Chernihiv Oblast.svg
 |Ту              = Prapor Chernihivskoyi oblasti.svg
 |Елтаңбаның ені  = 
 |Тудың ені       = 
 |Елтаңбаның аты  = 
 |Тудың аты       = 
 |Ел              = Украина
  |lat_dir = N|lat_deg = 51|lat_min = 20|lat_sec = 00
  |lon_dir = E|lon_deg = 32|lon_min = 04|lon_sec = 00
  |region         = UA
  |type           = 
  |деңгей         = 1
  |CoordScale     =  
 |Әнұраны         = 
 |Статусы         = 
 |Кіреді          = 5 аудан
  |Әкімшілік құрылыстың түрі       =
 |Кіреді1         = 
  |Әкімшілік құрылыстың түрі1      =
 |Кіреді2         = 
  |Әкімшілік құрылыстың түрі2      =
 |Енеді           = 
  |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі   =
 |Астанасы        = [[Чернигов]]
  |Астана түрі    = Әкімш. орт.
 |Ірі қаласы      = 
 |Ірі қалалары    = [[Нежин]], [[Прилуки]], [[Бахмач]], [[Носовка]], [[Новгород-Северский]]
 |Құрылды         = [[15 қазан]] [[1932 жыл|1932 жылы]]
 |Таратылған уақыты      = 
 |Басшысы                = Вячеслав Анатольевич Чаус
  |Басшының түрі         = Облыстық мемлекеттік әкімшіліктің төрағасы
 |Басшысы2               = Елена Борисовна Дмитренко
  |Басшының түрі2        = Облыстық кеңестің төрағасы
 |ЖІӨ                    = 
  |ЖІӨ жылы              = 
  |Жан басына шаққанда ЖІӨ       =
  |ЖІӨ бойынша орны              = 
  |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны  = 
 |Тілі                           = [[Украин тілі|украин]]
 |Тілдері                        = 
 |Тұрғыны                        = {{Құлдырау}}  957 665
  |Санақ жылы                    = 2022
  |Пайызы                        = 
  |Халық саны бойынша орны       = 
  |Тығыздығы                     = 31,5
  |Тығыздығы бойынша орны        = 
  |Ұлттық құрамы                 = [[Украиндар|украиндар]] — 93,47 %,&lt;br /&gt; [[Орыстар|орыстар]] — 5,03 %,&lt;br /&gt; [[Беларустар|беларустар]] — 0,58 %&lt;br /&gt;([[Украина халық санағы (2001)|2001 жылғы санақ]])
  |Конфессиялық құрамы           = 
 |Жер аумағы                     = 31 903
  |Жер аумағының пайызы          = 5,29
  |Жер аумағы бойынша орны       = 3
 |Максималды биіктігі            = 223
 |Орташа биіктігі                = 
 |Минималды биіктігі             = 
 |Карта                          = Chernihiv in Ukraine (claims hatched).svg
  |Карта ені                     = 
 |Әкімшілік бірліктің картасы    = Chernigov oblast location map.svg
  |Әкімшілік бірлік картасының ені  = 
 |Уақыт белдеуі                  = 
 |Аббревиатура                   = 
 |ISO                            = UA-74
 |Сандық идентификаторы          = {{Ленин ордені|түрі=аумақ}}
  |Идентификатор түрі            = Марапаттары
 |Сандық идентификаторы2         = 
  |Идентификатор түрі2           = 
 |Сандық идентификаторы3         = 
  |Идентификатор түрі3           = 
 |FIPS                           = 
 |Телефон коды                   = +380 46
 |Пошта индекстері               = 14xxx, 15xxx, 16xxx, 17xxx
 |Интернет-үйшігі                = chernigov.ua; cn.ua
 |Автомобиль коды                = СВ, IB, OB, PB
 |Сайты                          = https://cg.gov.ua/index.php?tp=main
  |Сайт тілі                     = uk
 |Commons санаты                 = Chernihiv Oblast
 |Кірістірме                     = 
 |Түсініктемелер                 = 
}}
'''Чернигов облысы''' ({{lang-uk|Чернігівська область}}, ауыз. '''Черниговщина''' ({{lang-uk|Чернігівщина}}) — [[Украина|Украинаның]] орталық бөлігінде орналасқан облыс. Батысында [[Киев облысы|Киев облысымен]], шығысында — [[Сумы облысы|Сумы облысымен]], оңтүстігінде — [[Полтава облысы|Полтава облысымен]], солтүстігінде — [[Беларусь|Беларустің]] [[Гомель облысы|Гомель облысымен]] және Ресейдің [[Брянск облысы|Брянск облысымен]] шектеседі.

Әкімшілік орталығы әрі ең ірі қаласы — [[Чернигов]]. Басқа ірі қалалары — [[Нежин]], [[Прилуки]], [[Бахмач]], [[Носовка]] және [[Новгород-Северский]].

== Географиясы ==

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Украина әкімшілік бөлінісі}}

[[Санат:Чернигов облысы]]</text>
      <sha1>tpu0z5xrw6eojdwlqbymb83l5agofzj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654818</id>
      <parentid>3654817</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T08:41:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Дереккөздер */</comment>
      <origin>3654818</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5962" sha1="0ycgurhmra515yfewnbpec0fo0c0ehi" xml:space="preserve">{{Әкімшілік бірлік
 |Қазақша атауы   = Чернигов облысы
 |Шынайы атауы    = {{lang-uk|Чернігівська область}}
 |Суреті          = Літній ранок у Чернігові.jpg
 |Сурет атауы     = 
 |Елтаңба         = Coat of Arms of Chernihiv Oblast.svg
 |Ту              = Prapor Chernihivskoyi oblasti.svg
 |Елтаңбаның ені  = 
 |Тудың ені       = 
 |Елтаңбаның аты  = 
 |Тудың аты       = 
 |Ел              = Украина
  |lat_dir = N|lat_deg = 51|lat_min = 20|lat_sec = 00
  |lon_dir = E|lon_deg = 32|lon_min = 04|lon_sec = 00
  |region         = UA
  |type           = 
  |деңгей         = 1
  |CoordScale     =  
 |Әнұраны         = 
 |Статусы         = 
 |Кіреді          = 5 аудан
  |Әкімшілік құрылыстың түрі       =
 |Кіреді1         = 
  |Әкімшілік құрылыстың түрі1      =
 |Кіреді2         = 
  |Әкімшілік құрылыстың түрі2      =
 |Енеді           = 
  |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі   =
 |Астанасы        = [[Чернигов]]
  |Астана түрі    = Әкімш. орт.
 |Ірі қаласы      = 
 |Ірі қалалары    = [[Нежин]], [[Прилуки]], [[Бахмач]], [[Носовка]], [[Новгород-Северский]]
 |Құрылды         = [[15 қазан]] [[1932 жыл|1932 жылы]]
 |Таратылған уақыты      = 
 |Басшысы                = Вячеслав Анатольевич Чаус
  |Басшының түрі         = Облыстық мемлекеттік әкімшіліктің төрағасы
 |Басшысы2               = Елена Борисовна Дмитренко
  |Басшының түрі2        = Облыстық кеңестің төрағасы
 |ЖІӨ                    = 
  |ЖІӨ жылы              = 
  |Жан басына шаққанда ЖІӨ       =
  |ЖІӨ бойынша орны              = 
  |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны  = 
 |Тілі                           = [[Украин тілі|украин]]
 |Тілдері                        = 
 |Тұрғыны                        = {{Құлдырау}}  957 665
  |Санақ жылы                    = 2022
  |Пайызы                        = 
  |Халық саны бойынша орны       = 
  |Тығыздығы                     = 31,5
  |Тығыздығы бойынша орны        = 
  |Ұлттық құрамы                 = [[Украиндар|украиндар]] — 93,47 %,&lt;br /&gt; [[Орыстар|орыстар]] — 5,03 %,&lt;br /&gt; [[Беларустар|беларустар]] — 0,58 %&lt;br /&gt;([[Украина халық санағы (2001)|2001 жылғы санақ]])
  |Конфессиялық құрамы           = 
 |Жер аумағы                     = 31 903
  |Жер аумағының пайызы          = 5,29
  |Жер аумағы бойынша орны       = 3
 |Максималды биіктігі            = 223
 |Орташа биіктігі                = 
 |Минималды биіктігі             = 
 |Карта                          = Chernihiv in Ukraine (claims hatched).svg
  |Карта ені                     = 
 |Әкімшілік бірліктің картасы    = Chernigov oblast location map.svg
  |Әкімшілік бірлік картасының ені  = 
 |Уақыт белдеуі                  = 
 |Аббревиатура                   = 
 |ISO                            = UA-74
 |Сандық идентификаторы          = {{Ленин ордені|түрі=аумақ}}
  |Идентификатор түрі            = Марапаттары
 |Сандық идентификаторы2         = 
  |Идентификатор түрі2           = 
 |Сандық идентификаторы3         = 
  |Идентификатор түрі3           = 
 |FIPS                           = 
 |Телефон коды                   = +380 46
 |Пошта индекстері               = 14xxx, 15xxx, 16xxx, 17xxx
 |Интернет-үйшігі                = chernigov.ua; cn.ua
 |Автомобиль коды                = СВ, IB, OB, PB
 |Сайты                          = https://cg.gov.ua/index.php?tp=main
  |Сайт тілі                     = uk
 |Commons санаты                 = Chernihiv Oblast
 |Кірістірме                     = 
 |Түсініктемелер                 = 
}}
'''Чернигов облысы''' ({{lang-uk|Чернігівська область}}, ауыз. '''Черниговщина''' ({{lang-uk|Чернігівщина}}) — [[Украина|Украинаның]] орталық бөлігінде орналасқан облыс. Батысында [[Киев облысы|Киев облысымен]], шығысында — [[Сумы облысы|Сумы облысымен]], оңтүстігінде — [[Полтава облысы|Полтава облысымен]], солтүстігінде — [[Беларусь|Беларустің]] [[Гомель облысы|Гомель облысымен]] және Ресейдің [[Брянск облысы|Брянск облысымен]] шектеседі.

Әкімшілік орталығы әрі ең ірі қаласы — [[Чернигов]]. Басқа ірі қалалары — [[Нежин]], [[Прилуки]], [[Бахмач]], [[Носовка]] және [[Новгород-Северский]].

== Географиясы ==

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{бастама}}

{{Украина әкімшілік бөлінісі}}

[[Санат:Чернигов облысы]]</text>
      <sha1>0ycgurhmra515yfewnbpec0fo0c0ehi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654819</id>
      <parentid>3654818</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T08:42:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Украина облыстары|Украина облыстары]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3654819</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6011" sha1="ruw7m95c6tj1wc45szug2azlcovbe48" xml:space="preserve">{{Әкімшілік бірлік
 |Қазақша атауы   = Чернигов облысы
 |Шынайы атауы    = {{lang-uk|Чернігівська область}}
 |Суреті          = Літній ранок у Чернігові.jpg
 |Сурет атауы     = 
 |Елтаңба         = Coat of Arms of Chernihiv Oblast.svg
 |Ту              = Prapor Chernihivskoyi oblasti.svg
 |Елтаңбаның ені  = 
 |Тудың ені       = 
 |Елтаңбаның аты  = 
 |Тудың аты       = 
 |Ел              = Украина
  |lat_dir = N|lat_deg = 51|lat_min = 20|lat_sec = 00
  |lon_dir = E|lon_deg = 32|lon_min = 04|lon_sec = 00
  |region         = UA
  |type           = 
  |деңгей         = 1
  |CoordScale     =  
 |Әнұраны         = 
 |Статусы         = 
 |Кіреді          = 5 аудан
  |Әкімшілік құрылыстың түрі       =
 |Кіреді1         = 
  |Әкімшілік құрылыстың түрі1      =
 |Кіреді2         = 
  |Әкімшілік құрылыстың түрі2      =
 |Енеді           = 
  |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі   =
 |Астанасы        = [[Чернигов]]
  |Астана түрі    = Әкімш. орт.
 |Ірі қаласы      = 
 |Ірі қалалары    = [[Нежин]], [[Прилуки]], [[Бахмач]], [[Носовка]], [[Новгород-Северский]]
 |Құрылды         = [[15 қазан]] [[1932 жыл|1932 жылы]]
 |Таратылған уақыты      = 
 |Басшысы                = Вячеслав Анатольевич Чаус
  |Басшының түрі         = Облыстық мемлекеттік әкімшіліктің төрағасы
 |Басшысы2               = Елена Борисовна Дмитренко
  |Басшының түрі2        = Облыстық кеңестің төрағасы
 |ЖІӨ                    = 
  |ЖІӨ жылы              = 
  |Жан басына шаққанда ЖІӨ       =
  |ЖІӨ бойынша орны              = 
  |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны  = 
 |Тілі                           = [[Украин тілі|украин]]
 |Тілдері                        = 
 |Тұрғыны                        = {{Құлдырау}}  957 665
  |Санақ жылы                    = 2022
  |Пайызы                        = 
  |Халық саны бойынша орны       = 
  |Тығыздығы                     = 31,5
  |Тығыздығы бойынша орны        = 
  |Ұлттық құрамы                 = [[Украиндар|украиндар]] — 93,47 %,&lt;br /&gt; [[Орыстар|орыстар]] — 5,03 %,&lt;br /&gt; [[Беларустар|беларустар]] — 0,58 %&lt;br /&gt;([[Украина халық санағы (2001)|2001 жылғы санақ]])
  |Конфессиялық құрамы           = 
 |Жер аумағы                     = 31 903
  |Жер аумағының пайызы          = 5,29
  |Жер аумағы бойынша орны       = 3
 |Максималды биіктігі            = 223
 |Орташа биіктігі                = 
 |Минималды биіктігі             = 
 |Карта                          = Chernihiv in Ukraine (claims hatched).svg
  |Карта ені                     = 
 |Әкімшілік бірліктің картасы    = Chernigov oblast location map.svg
  |Әкімшілік бірлік картасының ені  = 
 |Уақыт белдеуі                  = 
 |Аббревиатура                   = 
 |ISO                            = UA-74
 |Сандық идентификаторы          = {{Ленин ордені|түрі=аумақ}}
  |Идентификатор түрі            = Марапаттары
 |Сандық идентификаторы2         = 
  |Идентификатор түрі2           = 
 |Сандық идентификаторы3         = 
  |Идентификатор түрі3           = 
 |FIPS                           = 
 |Телефон коды                   = +380 46
 |Пошта индекстері               = 14xxx, 15xxx, 16xxx, 17xxx
 |Интернет-үйшігі                = chernigov.ua; cn.ua
 |Автомобиль коды                = СВ, IB, OB, PB
 |Сайты                          = https://cg.gov.ua/index.php?tp=main
  |Сайт тілі                     = uk
 |Commons санаты                 = Chernihiv Oblast
 |Кірістірме                     = 
 |Түсініктемелер                 = 
}}
'''Чернигов облысы''' ({{lang-uk|Чернігівська область}}, ауыз. '''Черниговщина''' ({{lang-uk|Чернігівщина}}) — [[Украина|Украинаның]] орталық бөлігінде орналасқан облыс. Батысында [[Киев облысы|Киев облысымен]], шығысында — [[Сумы облысы|Сумы облысымен]], оңтүстігінде — [[Полтава облысы|Полтава облысымен]], солтүстігінде — [[Беларусь|Беларустің]] [[Гомель облысы|Гомель облысымен]] және Ресейдің [[Брянск облысы|Брянск облысымен]] шектеседі.

Әкімшілік орталығы әрі ең ірі қаласы — [[Чернигов]]. Басқа ірі қалалары — [[Нежин]], [[Прилуки]], [[Бахмач]], [[Носовка]] және [[Новгород-Северский]].

== Географиясы ==

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{бастама}}

{{Украина әкімшілік бөлінісі}}

[[Санат:Чернигов облысы]]
[[Санат:Украина облыстары]]</text>
      <sha1>ruw7m95c6tj1wc45szug2azlcovbe48</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Виктория Юнайтед</title>
    <ns>0</ns>
    <id>744099</id>
    <revision>
      <id>3654573</id>
      <parentid>3488973</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T15:25:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Makenzis</username>
        <id>71333</id>
      </contributor>
      <origin>3654573</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1719" sha1="mmuc4mdpobj9z6a3uxctipldj54z6ug" xml:space="preserve">{{футбол клубы
| clubname ={{ту|Камерун}} Виктория Юнайтед
| құрылған = 2002
| стадионы = Limbe Stadium&lt;br&gt;[[Лимбе]]
| сыйымдылығы = 20,000
| жарыс = Элита 1
| маусым = 2026
| орын = 8 орын
| pattern_la1 = _blacklines
| pattern_b1 = _greystripes3
| pattern_ra1 = _blacklines
| pattern_sh1 = _adidaswhite
| pattern_so1 = _3_stripes_black
| leftarm1 = _blacklines
| body1 = FFFFFF
| rightarm1 = _blacklines
| shorts1 = 000000
| socks1 = FFFFFF
| pattern_la2 = _shouldersonblack
| pattern_b2 = _thinstripesonblack
| pattern_ra2 = _shouldersonblack
| pattern_sh2 = 
| pattern_so2 = _3_stripes_white
| leftarm2 = _shouldersonblack
| body2 = 000000
| rightarm2 = 000000
| shorts2 = FFFFFF
| socks2 = 000000
| pattern_la3 = 
| pattern_b3 = 
| pattern_ra3 = 
| pattern_sh3 = 
| pattern_so3 = 
| leftarm3 = 
| body3 = 
| rightarm3 = 
| shorts3 = 
| socks3 = 
}}
'''Виктория Юнайтед''' ({{lang-en|Victoria United}}) — [[Камерун]] футбол клубы. Лимбе қаласынан. 2024 жылы тұңғыш рет ел чемпионы атанды.

==Жетістіктері==

=== Ұлттық ===
*'''Камерун чемпионы: 1'''
**2023–24
*'''Элита 2 жеңімпазы: 1'''
**2022–23
*'''Оңтүстік Шығыс аймағының жеңімпазы: 1'''
**2021–22
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
==Сілтемелер==
*[https://www.soccer24.com/team/victoria-united/rczUOCZn/ Soccer24]
*[https://www.sofascore.com/team/football/victoria-united-limbe/294293 SofaScore]
{{бастама}}

[[Санат:Камерун футбол клубтары]]</text>
      <sha1>mmuc4mdpobj9z6a3uxctipldj54z6ug</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Котон Спорт</title>
    <ns>0</ns>
    <id>744124</id>
    <revision>
      <id>3654569</id>
      <parentid>3488990</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T15:13:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Makenzis</username>
        <id>71333</id>
      </contributor>
      <origin>3654569</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1386" sha1="irlqt70nx1co2yn4ggyq6knh45waqq9" xml:space="preserve">{{футбол клубы
| атауы = {{ту|Камерун}} Котон Спорт
| құрылған = 1986
| стадионы = «[[Омниспортс (стадион)|Омниспортс]]»
| сыйымдылығы = 35 000
| жарыс = Камерун чемпионаты
| маусым = 2026
| орын = 4 орын
| pattern_la1 = 
| pattern_b1 = 
| pattern_ra1 = 
| leftarm1 = 008633
| body1 = 008633
| rightarm1 = 008633
| shorts1 = FFFFFF
| socks1 = 008633
| pattern_la2 = 
| pattern_b2 = 
| pattern_ra2 = 
| leftarm2 = FFFFFF
| body2 = FFFFFF
| rightarm2 = FFFFFF
| shorts2 = 008633
| socks2 = FFFFFF
}}
'''«Котон Спорт»''' ({{lang-fr|Cotonsport Garoua}}) — [[Камерун]]ның Гаруа қаласындағы футбол клубы. 

== Жетістіктері ==

=== Ұлттық ===

* Камерун чемпионы (17): 1997, 1998, 2001, 2003, 2004, 2005, 2006, 2007, 2008, 2010, 2011, 2013, 2014, 2015, 2018, 2021, 2022
* Камерун кубогыа (6): 2003, 2004, 2007, 2008, 2011, 2014

=== Халықаралық ===

* КАФ Чемпиондар лигасының финалисі: 2008
* КАФ конфедерциялары кубогының финалисі: 2003

== Сілтемелер ==

* [http://www.cotonsport.com/ Ресми сайты]{{ref-fr}}

[[Санат:Камерун футбол клубтары]]</text>
      <sha1>irlqt70nx1co2yn4ggyq6knh45waqq9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Әбілқайыр Бақтыбайұлы Сқақов</title>
    <ns>0</ns>
    <id>746203</id>
    <revision>
      <id>3654785</id>
      <parentid>3628400</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T06:28:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Nurken [[Әбілқайыр Бақтыбайұлы Ысқақов]] бетін [[Әбілқайыр Бақтыбайұлы Сқақов]] бетіне жылжытты</comment>
      <origin>3628400</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15364" sha1="7f581eizbyl39cfpd9gik8pzj68apqb" xml:space="preserve">{{wikify}}
{{Мемлекеттік қайраткер|Президент=[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]|Commons=|Есімі=Әбілқайыр Бақтыбайұлы Ысқақов

| Титулы                   = [[Қазақстан]]ның [[Қырғызстан]]дағы [[Қазақстан елшілерінің тізімі|Төтенше және Өкілетті Елшісі]]
| Ту                   = Flag of Kyrgyzstan.svg
| Ту2                   = Flag of Kazakhstan.svg
| Басқара бастады                   = 10 шілде 2026 жылдан бастап
| Басқаруын аяқтады                   = 
| Президент                  = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]
| Ізашары                   = [[Рәпіл Сейітханұлы Жошыбаев|Рәпіл Жошыбаев]]
| Ізбасары                  = 

|Титулы_2=[[Павлодар облысы]]ның 10-[[Қазақстан облыстары әкімдерінің тізімі#Павлодар облысы|әкімі]]|Ту_2=Logo Pavlodar region.png|Ту2_2=Flag of Kazakhstan.svg|Басқара бастады_2=21 қаңтар 2020|Басқаруын аяқтады_2=1 желтоқсан 2022|Ізашары_2=[[Болат Жұмабекұлы Бақауов|Болат Бақауов]]|Ізбасары_2=[[Асайын Қуандықұлы Байханов|Асайын Байханов]]|Титулы_3=[[Қазақстан Республикасының Қаржылық мониторинг агенттігі|Қаржы министрлігі Қаржы мониторингі комитетінің]] төрағасы|Ту_3=Қаржылық мониторинг агенттігі эмблема.png|Ту2_3=Flag of Kazakhstan.svg|Басқара бастады_3=25 сәуір 2019|Басқаруын аяқтады_3=21 қаңтар 2020|Президент_3=[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]|Ізашары_3=[[Әнуар Серқұлұлы Жұмаділдаев|Әнуар Жұмаділдаев]]|Ізбасары_3=[[Жанат Қалдыбекұлы Элиманов|Жанат Элиманов]]|Титулы_4=[[Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі|
Қорғаныс министрінің]] орынбасары|Ту_4=Symbol of the Kazakh Ministry of Defense.svg|Ту2_4=Flag of Kazakhstan.svg|Басқара бастады_4=2 желтоқсан 2016|Басқаруын аяқтады_4=23 сәуір 2019|Президент_4=[[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]&lt;br&gt; [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]|Ізбасары_4=Бауыржан Қадірұлы Тортаев|тақырыпша1_4=Министр|мәтін1_4=[[Сәкен Әділханұлы Жасұзақов|Сәкен Жасұзақов]]&lt;br&gt;[[Нұрлан Байұзақұлы Ермекбаев|Нұрлан Ермекбаев]]|Білімі=1. Ақмола қаржы-экономикалық колледжі (1995)&lt;br&gt;2. [[Семей мемлекеттік педагогикалық институты|Шәкәрім атындағы Семей мемлекеттік университеті]] (2000)&lt;br&gt;3. Қазақ құқық және халықаралық қатынастар институты (2004)&lt;br&gt;4. [[Мәскеу мемлекеттік университеті]] (2017)|Мамандығы=1. Салық қаржыгері&lt;br&gt;2. [[Экономист]]&lt;br&gt;3. [[Заңгер]]&lt;br&gt;4. Кәсіп басқару|Партиясы=1. [[Аманат (партия)|Нұр Отан]] → &lt;br&gt;2. [[Аманат (партия)|Аманат]]|Туған жері=[[Павлодар облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]]|Марапаттары={{Ерен еңбегі үшін медалі (Қазақстан)}} {{ҚР тәуелсіздігіне 20 жыл медалі}} {{Құрмет ордені}}|Туған күні=09.7.1974|Суреті=Абылкаир Скаков.jpg|Атауы=Ысқақов, 2022 жыл}}
'''Әбілқайыр Бақтыбайұлы Ысқақов''' ([[9 шілде]] [[1974 жыл]], [[Павлодар облысы]]) — [[қазақстан]]дық саясаткер, экономист, заңгер, 2026 жылдан бастап [[Қазақстан]]ның [[Қырғызстан]]дағы [[Қазақстан елшілерінің тізімі|Төтенше және Өкілетті Елшісі]]. [[Павлодар облысы|Павлодар облысының]] [[Қазақстан облыстары әкімдерінің тізімі|әкімі]] (2020—2022).

== Жеке өмірі == 
[[Павлодар облысы|Павлодар облысының]] құрметті азаматы Бағдат Біләлұлы Балқыбаевтың&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.gov.kz/memleket/entities/pavlodar-pvl/press/article/details/70894?directionId=6070&amp;lang=kk |title= Бағдат Біләлұлы Балқыбаев |date=2021-12-21|lang=kz|work= Павлодар қаласының әкімдігі |accessdate=2024-11-09}}&lt;/ref&gt; қызы Бақыт Ысқақоваға (1974 жылы туған) үйленген. Балалары — ұлы Тарлан Ысқақов (2001 жылы туған), қызы Ділдә Ысқақова (2007 жылы туған) және ұлы Самир Ысқақов (2011 жылы туған).&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://respublika.kz.media/archives/49723?amp=1 |title= Чем владеет сын акима ВКО? |date=2021-07-27|lang=kz|work= respublika.kz.media |accessdate=2024-11-09}}&lt;/ref&gt;

== Еңбек жолы ==
* 1995—1998 — [[Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі|Қазақстан қаржы министрлігі]] [[Павлодар облысы]] бойынша салық инспекциясы жанама салықтар бөлімінің маманы;
* 1998—1999 — [[Павлодар облысы]] бойынша салық комитеті ірі салық төлеушілердің салық аудиті бөлімінің бас салық инспекторы;
* 1999—2000 — [[Павлодар облысы]] бойынша салық комитеті ірі салық төлеушілердің салық аудиті бөлімінің басшысы;
* 2000—2000 — [[Павлодар облысы]] бойынша салық комитетінің тіркелмеген салық төлеушілермен жұмыс бөлімінің басшысы;
* 2000—2001 — [[Павлодар облысы]] бойынша салық комитеті төлемдерді талдау, болжалдау және есепке алу бөлімінің басшысы;
* 2001—2005 — [[Павлодар облысы]] бойынша салық комитеті төрағасының орынбасары;
* 2005—2006 — [[Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі|Қазақстан қаржы министрлігі]] салық комитеті [[Павлодар облысы]] [[Тереңкөл ауданы|Қашыр ауданы]] бойынша салық комитетінің төрағасы;
* 2006—2008 — [[Павлодар облысы|Павлодар облысының]] денсаулық сақтау департаменті директорының экономикалық мәселелер бойынша орынбасары;
* 2008—2010 — [[Павлодар облысы]] бойынша салық департаментінің [[Павлодар|Павлодар қаласы]] бойынша салық басқармасының басшысы;
* 2010—2012 — [[Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі|Қазақстан қаржы министрлігі]] салық комитетінің [[Қостанай облысы]] бойынша салық департаментінің басшысы;
* 2012—2014 — [[Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі|Қазақстан қаржы министрлігі]] салық комитеті төрағасының орынбасары&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://online.zakon.kz/document/?doc_id=31195863#sub_id=0 |title= Назначен заместитель председателя Налогового комитета МФ РК |date=2012-05-13|lang=ru|work= online.zakon.kz |accessdate=2024-11-09}}&lt;/ref&gt;;
* 2014—2016 — [[Астана|Астана қаласы]] бойынша мемлекеттік кірістер департаментінің басшысы&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://online.zakon.kz/document/?doc_id=31630078#sub_id=0 |title= Назначены руководители подразделений Комитета государственных доходов МФ РК |date=2014-11-20|lang=ru|work= online.zakon.kz |accessdate=2024-11-09}}&lt;/ref&gt;;
* 2016—2019 — [[Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі|Қазақстан қорғаныс министрінің]] орынбасары&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/bylaws/memleket-basshysynyn-okimimen-ebilkaiyr-baktybaiuly-skakov-kazakstan-respublikasy-korganys-ministrinin-orynbasary-kyzmetine-tagaiyndaldy |title= Мемлекет басшысының Өкімімен Әбілқайыр Бақтыбайұлы Сқақов Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрінің орынбасары қызметіне тағайындалды |date=2016-12-01|lang=kz|work= [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президент]]інің ресми сайты|accessdate=2024-11-09}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/bylaws/memleket-basshysynyn-okimimen-abilkaiyr-baktybaiuly-skakov-baska-zhumyska-auysuyna-bailanysty-kazakstan-respublikasy-korganys-ministrinin-or |title= Мемлекет басшысының Өкімімен Әбілқайыр Бақтыбайұлы Сқақов басқа жұмысқа ауысуына байланысты Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрінің орынбасары қызметінен босатылды |date=2019-04-23|lang=kz|work= [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президент]]інің ресми сайты|accessdate=2024-11-09}}&lt;/ref&gt;;
* 2019—2020 — [[Қазақстан Республикасының Қаржылық мониторинг агенттігі|Қазақстан Қаржы министрлігі Қаржы мониторингі комитетінің]] [[Қазақстан Республикасының Қаржылық мониторинг агенттігі#Басшылығы|төрағасы]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://primeminister.kz/hrpolitic/appointments/abilkaiir-skakov-kr-karzhi-ministrliginin-karzhi-monitoringi-komitetinin-toragasi-kizmetine-tagaiindaldi-18317 |title= Әбілқайыр Сқақов ҚР Қаржы министрлігінің Қаржы мониторингі комитетінің төрағасы қызметіне тағайындалды |date=2019-04-25|lang=kz|work= [[Қазақстан премьер-министрі]]нің ресми ақпараттық ресурсы |accessdate=2024-11-09}}&lt;/ref&gt;;
* 2020—2022 — [[Павлодар облысы|Павлодар облысының]] [[Қазақстан облыстары әкімдерінің тізімі#Павлодар облысы|әкімі]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/ab-skakovty-pavlodar-oblysynyn-akimi-kyzmetine-tagaiyndau-turaly |title= Ә.Б. Сқақовты Павлодар облысының әкімі қызметіне тағайындау туралы |date=2020-01-21|lang=kz|work= [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президент]]інің ресми сайты |accessdate=2024-11-09}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://forbes.kz/news/newsid_289915/amp |title= Павлодар облысының әкімі Әбілқайыр Сқақов қызметінен босатылды |date=2022-12-01|lang=kz|work= forbes.kz |accessdate=2024-11-09}}&lt;/ref&gt;;
* 2023—2025 — Әлеуметтік медициналық сақтандыру қорының басқарма төрағасы;&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://kaz.inform.kz/news/ablkayir-skakov-amsk-baskarma-toragasi-kizmetne-tagayindaldi-f9937f/ |title= Әбілқайыр Сқақов ӘМСҚ басқарма төрағасы қызметіне тағайындалды |date=2023-09-21|lang=kz|work= kaz.inform.kz |accessdate=2024-11-09}}&lt;/ref&gt;
* 2026 жылдан бастап — Қазақстанның Қырғызстандағы Төтенше және өкілетті елшісі.&lt;ref&gt;[https://kapital.kz/kk/naznacheniya/150271/aebilkhajyr-skhakhov-khazakhstannyng-khyrghyzstandaghy-toetenshe-zhaene-oekiletti-elshisi-bolyp-taghajyndaldy.html Әбілқайыр Сқақов Қазақстанның Қырғызстандағы Төтенше және өкілетті елшісі болып тағайындалды]&lt;/ref&gt;

== Білімі ==
1995 жылы Ақмола қаржы-экономикалық колледжін “салық қаржыгері”, 2000 жылы [[Семей мемлекеттік педагогикалық институты|Шәкәрім атындағы Семей мемлекеттік университеті]]н “[[экономист]]”, 2004 жылы Қазақ құқық және халықаралық қатынастар институтын “[[заңгер]]” және 2017 жылы [[Мәскеу мемлекеттік университеті]]н “кәсіп басқару” мамандығы бойынша тәмамдады.&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://inbusiness.kz/kz/appointment/skakov-abilkajyr-baktybajuly |title= Сқақов Әбілқайыр Бақтыбайұлы |date=2023-09-22|lang=kz|work= inbusiness.kz |accessdate=2024-11-09}}&lt;/ref&gt;

== Марапаттары мен атақтары ==
* “Салық қызметінің үздігі” атағы (2011);
* [[Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 20 жыл медалі]] (2011);
* “Қаржы қызметінің үздігі” төс белгісі (2012);
* “Мемлекеттік қызмет үздігі” атағы (2014);
* [[Ерен еңбегі үшін медалі]] (2014).

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Павлодар облысының әкімдері]]
[[Санат:Мәскеу мемлекеттік университеті түлектері]]</text>
      <sha1>7f581eizbyl39cfpd9gik8pzj68apqb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қасым-Жомарт Тоқаевтың жасаған халықаралық сапарларының тізімі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>746540</id>
    <revision>
      <id>3654525</id>
      <parentid>3654287</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T13:00:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Casserium</username>
        <id>68287</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тізім */</comment>
      <origin>3654525</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37969" sha1="aphogcngm5wfqangrc2k8zjn1l1e59t" xml:space="preserve">Бұл тізімде Қазақстанның президенті '''[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]тың жасаған халықаралық сапарлары''' көрсетілген.

[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]  [[Ресей]]ге 18, [[Қырғызстан]]ға 7 рет сапар жасаған. [[Қытай]], [[Біріккен Араб Әмірліктері|АӘБ]], [[Тәжікстан]], [[Түркия]], [[Өзбекстан]]ға 4 рет, [[Әзірбайжан|Әзербайжан]], [[Германия]] және [[АҚШ]]-қа 3 рет сапар жасады. Ең азы [[Армения]], [[Қатар]] және [[Сауд Арабиясы]]на 2 рет сапар жасады.

2022 жылы [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] 14 елге 24 рет барып рекорды қойды.&lt;ref&gt; https://www.lada.kz/kazakhstan-news/120728-5-let-u-shturvala-skolko-zarubezhnyh-poezdok-sovershil-tokaev-v-kachestve-prezidenta.html&lt;/ref&gt;

[[Сурет:P20251106DT-0134 President Donald Trump meets with President of the Republic of Kazakhstan Kassym-Jomart Tokayev in the Oval Office.jpg|thumb|[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] пен [[Дональд Трамп]] Ақүйде, 6 қараша 2025]]
[[Сурет:Kassym-Jomart Tokayev and Vladimir Putin (2019-04-03) 08.jpg|thumb|[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] пен [[Владимир Владимирович Путин|Владимир Путин]] Кремльде өткен баспасөз мәслихатында.]]
[[Сурет:Zelenskyi and Tokaev.jpg|thumb|[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] пен [[Володимир Олександрович Зеленський|Владимир Зеленский]] БҰҰ Бас кеңсесінде, [[Нью-Йорк]].]]

== Тізім ==
{| class=&quot;wikitable&quot;  
|-
! Күні !! Ел !! Қала !! Сапар түрі
|-
| 3-4 сәуір 2019
|| {{Байрақ|Ресей}}
|| [[Мәскеу]]
|| [[Мемлекеттік сапар]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/tokaev-vstretilsia-s-putinym-v-moskve-366428/ |date=3 апреля 2019|title= Токаев встретился с Путиным в Москве |lang= ru |work= tengrinews.kz |accessdate= 5 қараша 2024}} &lt;/ref&gt;
|-
| 14-15 сәуір 2019
|| {{Байрақ|Өзбекстан}}
|| [[Ташкент]]
|| [[Мемлекеттік сапар]]&lt;ref&gt; {{cite web|url= https://ru.sputnik.kz/20190414/tokaev-uzbekistan-vizit-9827342.html |title= Токаев прибыл с государственным визитом в Ташкент |author=|date= 2019-04-14 |work= ru.sputnik.kz |publisher=|accessdate=2024-11-05|lang=ru}}&lt;/ref&gt;
|-
| 13-14 маусым 2019
|| {{Байрақ|Қырғызстан}}
|| [[Бішкек]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt;[https://www.akorda.kz/kz/events/international_community/foreign_visits/kazakstan-prezidenti-shanhai-yntymaktastyk-uiymynyn-sammitine-katysu-ushin-bishkek-kalasyna-keldi Қазақстан Президенті Шанхай Ынтымақтастық Ұйымының саммитіне қатысу үшін Бішкек қаласына келді]&lt;/ref&gt;
|-
| 14-15 маусым 2019
|| {{Байрақ|Тәжікстан}}
|| [[Душанбе]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt; [https://www.akorda.kz/kz/events/international_community/foreign_visits/kazakstan-prezidenti-kasym-zhomart-tokaev-aziyadagy-ozara-is-kimyl-zhane-senim-sharalary-zhonindegi-kenestin-v-sammitine-katysu-ushin-dushan Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев Азиядағы өзара іс-қимыл және сенім шаралары жөніндегі кеңестің V саммитіне қатысу үшін Душанбе қаласына келді]&lt;/ref&gt;
|-
| 11-12 қыркүйек 2019
|| {{Байрақ|Қытай}}
|| [[Бейжің]] мен [[Ханчжоу]]
|| [[Мемлекеттік сапар]]&lt;ref&gt; https://www.akorda.kz/ru/events/international_community/foreign_visits/prezident-kazahstana-kasym-zhomart-tokaev-vstretilsya-s-premerom-gosudarstvennogo-soveta-knr-li-kecyanom&lt;/ref&gt;
|-
| 23 қыркүйек 2019
|| {{Байрақ|АҚШ}}
|| [[Нью-Йорк]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt; https://www.akorda.kz/kz/events/international_community/foreign_visits/memleket-basshysy-aksh-tyn-sayasi-zhane-sarapshy-top-okilderimen-kezdesu-otkizdi&lt;/ref&gt;
|-
| 1 қазан 2019
|| {{Байрақ|Армения}}
|| [[Ереван]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt; https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/toqaev-armeniiaga-keldi-301467/&lt;/ref&gt;
|-
| 3 қазан 2019
|| {{Байрақ|Ресей}}
|| [[Сочи]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt; https://kaz.zakon.kz/redaktsiia-zakonkz/4988694-to-aev-sochige-keld.html&lt;/ref&gt;
|-
| 11 қазан 2019
|| {{Байрақ|Түрікменстан}}
|| [[Ашхабад]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt; https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/tokaev-vstretilsia-s-prezidentom-turkmenistana-381355/&lt;/ref&gt;
|-
|| 7 қараша 2019
|| {{Байрақ|Ресей}}
|| [[Омбы]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt;https://demo.akorda.kz/ru/events/international_community/foreign_visits/prezidenty-kazahstana-i-rossii-provedut-vstrechu-v-omske {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241226041957/https://demo.akorda.kz/ru/events/international_community/foreign_visits/prezidenty-kazahstana-i-rossii-provedut-vstrechu-v-omske |date=2024-12-26 }}&lt;/ref&gt;
|-
|| 27–28 қараша 2019
|| {{Байрақ|Қырғызстан}}
|| [[Бішкек]]
|| [[Мемлекеттік сапар]]&lt;ref&gt; https://azh.kz/kz/news/view/43431&lt;/ref&gt;
|-
|| 5–6 желтоқсан 2019
|| {{Байрақ|Германия}}
|| [[Берлин]]
|| Мемлекеттік сапар&lt;ref&gt; https://kaz.zakon.kz/redaktsiia-zakonkz/4997749-asym-zhomart-to-aev-germaniya-a-bardy.html&lt;/ref&gt;
|-
|| 28–29 қаңтар 2020
|| {{Байрақ|БАӘ}}
|| [[Абу-Даби]]
|| Мемлекеттік сапар&lt;ref&gt; https://kaz.zakon.kz/redaktsiia-zakonkz/5004451-to-aev-b-r-kken-arab-m-rl-kter-ne-resmi.html&lt;/ref&gt;
|-
|| 15 ақпан 2020
|| {{Байрақ|Германия}}
|| [[Мюнхен]]
|| Мемлекеттік сапар&lt;ref&gt; https://www.akorda.kz/kz/events/international_community/foreign_visits/kasym-zhomart-tokaev-kauipsizdik-zhonindegi-56-shy-myunhen-konferenciyasynyn-resmi-ashylu-rasimine-katysty&lt;/ref&gt;
|-
|| 24 маусым 2020
|| {{Байрақ|Ресей}}
|| [[Мәскеу]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt; https://inbusiness.kz/kz/news/kasym-zhomart-tokaev-maskeuge-zhumys-saparymen-bardy&lt;/ref&gt;
|-
|| 19–20 мамыр 2021
|| {{Байрақ|Тәжікстан}}
|| [[Душанбе]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt; https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-men-tazhikstan-prezidentteri-shagyn-kuramda-ekizhakty-kelissoz-otkizdi-20494&lt;/ref&gt;
|-
|| 5 тамыз 2021
|| {{Байрақ|Түрікменстан}}
|| [[Түрікменбашы]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt; https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-prezidenti-kasym-zhomart-tokaev-ortalyk-aziya-elderi-basshylarynyn-konsultativtik-kezdesuine-katysty-672755&lt;/ref&gt;
|-
|| 16–18 тамыз 2021
|| {{Байрақ|Корея Республикасы}}
|| [[Сеул]]
|| Мемлекеттік сапар&lt;ref&gt; https://kaz.zakon.kz/redaktsiia-zakonkz/5079403-to-aev-seuldeg-otan-sh-n-shey-t-bol.html&lt;/ref&gt;
|-
|| 21 тамыз 2021
|| {{Байрақ|Ресей}}
|| [[Мәскеу]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt; https://www.akorda.kz/ru/vstrecha-s-prezidentom-rossiyskoy-federacii-vladimirom-putinym-217177&lt;/ref&gt;
|-
|| 10–11 мамыр 2022
|| {{Байрақ|Түркия}}
|| [[Анкара]]
|| Мемлекеттік сапар&lt;ref&gt; https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/prezident-kasyim-jomart-tokaev-priletel-v-turtsiyu-468283/&lt;/ref&gt;
|-
|| 15 мамыр 2022
|| {{Байрақ|БАӘ}}
|| [[Абу-Даби]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt; https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/kasyim-jomart-tokaev-vstretilsya-s-prezidentom-oae-468633/&lt;/ref&gt;
|-
|| 16 мамыр 2022
|| {{Байрақ|Ресей}}
|| [[Мәскеу]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt; https://www.akorda.kz/ru/kasym-zhomart-tokaev-provel-vstrechu-s-prezidentom-rossii-vladimirom-putinym-1642354&lt;/ref&gt;
|-
|| 17 маусым 2022
|| {{Байрақ|Ресей}}
|| [[Санкт-Петербург]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt; https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-peterburg-halykaralyk-ekonomikalyk-forumynyn-25-zhyldygyna-arnalgan-zhiynga-katysty-1754832&lt;/ref&gt;
|-
|| 19 маусым 2022
|| {{Байрақ|Иран}}
|| [[Тегеран]]
|| Мемлекеттік сапар&lt;ref&gt; https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-men-iran-prezidentteri-shagyn-kuramda-kelissoz-zhurgizdi-195491&lt;/ref&gt;
|-
|| 21 маусым 2022
|| {{Байрақ|Катар}}
|| [[Доһа]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt; https://www.akorda.kz/kz/prezident-kasym-zhomart-tokaev-katar-amiri-sheyh-tamim-ben-hamad-al-tanimen-kezdesti-2153456&lt;/ref&gt;
|-
|| 29 маусым 2022
|| {{Байрақ|Түрікменстан}}
|| [[Түрікменбашы]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt; https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-turikmenstan-prezidenti-serdar-berdimuhamedovpen-kezdesti-295469&lt;/ref&gt;
|-
|| 21 шілде 2022
|| {{Байрақ|Қырғызстан}}
|| [[Шолпаната]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt; https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaevtyn-ortalyk-aziya-memleketteri-basshylarynyn-iv-konsultativtik-kezdesuinde-soylegen-sozi-2163942&lt;/ref&gt;
|-
|| 24 шілде 2022
|| {{Байрақ|Сауд Арабиясы}}
|| [[Жидда]]
|| Мемлекеттік сапар&lt;ref&gt; https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-prezidenti-men-saud-arabiyasynyn-tak-murageri-kelissoz-zhurgizdi-2465943&lt;/ref&gt;
|-
|| 18 тамыз 2022
|| {{Байрақ|Ресей}}
|| [[Сочи]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt; https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/prezident-tokaev-pribyil-v-sochi-475833/&lt;/ref&gt;
|-
|| 24 тамыз 2022
|| {{Байрақ|Әзербайжан}}
|| [[Баку]]
|| Мемлекеттік сапар&lt;ref&gt; https://akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-pen-ilham-aliev-keneytilgen-kuramda-kelissoz-zhurgizdi-2474643&lt;/ref&gt;
|-
|| 15–16 қыркүйек 2022
|| {{Байрақ|Өзбекстан}}
|| [[Самарқан]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt; https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-shanhay-yntymaktastyk-uyymyna-mushe-memleketter-basshylary-kenesinin-shagyn-kuramdagy-otyrysyna-katysty-168386&lt;/ref&gt;
|-
|| 19–21 қыркүйек 2022
|| {{Байрақ|АҚШ}}
|| [[Нью-Йорк]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt; https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-prezidenti-kasym-zhomart-tokaev-birikken-ulttar-uyymy-bas-assambleyasynyn-77-sessiyasy-zhalpy-debattarynda-soz-soyledi-2082726&lt;/ref&gt;
|-
|| 23 қараша 2022
|| {{Байрақ|Армения}}
|| [[Ереван]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt; https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-ukshu-uzhymdyk-kauipsizdik-kenesinin-sessiyasyna-katysty-2310530&lt;/ref&gt;
|-
|| 29 қараша 2022
|| {{Байрақ|Ресей}}
|| [[Мәскеу]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt; https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-kasym-zhomart-tokaev-resey-federaciyasynyn-prezidenti-vladimir-putinmen-kezdesti-28104031&lt;/ref&gt;
|-
|| 29 қараша 2022
|| {{Байрақ|Франция}}
|| [[Париж]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt; https://www.akorda.kz/kz/birlesken-malimdeme-30103621&lt;/ref&gt;
|-
|| 9 желтоқсан 2022
|| {{Байрақ|Қырғызстан}}
|| [[Бішкек]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt; https://orda.kz/tokaev-pribyl-s-rabochim-vizitom-v-bishkek/&lt;/ref&gt;
|-
|| 22 желтоқсан 2022
|| {{Байрақ|Өзбекстан}}
|| [[Ташкент]]
|| Мемлекеттік сапар&lt;ref&gt; https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-men-ozbekstan-prezidentteri-shagyn-kuramda-kelissoz-zhurgizdi-22113913&lt;/ref&gt;
|-
|| 9 мамыр 2023
|| {{Байрақ|Ресей}}
|| [[Мәскеу]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt; https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-zhenis-kunine-arnalgan-askeri-paradka-bardy-9471&lt;/ref&gt;
|-
|| 17–19 мамыр 2023
|| {{Байрақ|Қытай}}
|| [[Сиань]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt; https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-prezidenti-kasym-zhomart-tokaev-pen-khr-toragasy-si-czinpin-kelissoz-zhurgizdi-174406&lt;/ref&gt;
|-
|| 2 маусым 2023
|| {{Байрақ|Қырғызстан}}
|| [[Шолпаната]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt; https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-ortalyk-aziya-memleketteri-basshylary-men-europalyk-kenes-prezidentinin-ekinshi-kezdesuine-katysty-254251&lt;/ref&gt;
|-
|| 3 маусым 2023
|| {{Байрақ|Түркия}}
|| [[Анкара]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt; https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-kasym-zhomart-tokaev-turkiya-prezidenti-rezhep-tayip-erdogandy-ulyktau-rasimine-katysty-352826&lt;/ref&gt;
|-
|| 21–24 тамыз 2023
|| {{Байрақ|Вьетнам}}
|| [[Ханой]]
|| [[Мемлекеттік сапар]]&lt;ref&gt; https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-respublikasynyn-prezidenti-kk-tokaevtyn-vetnam-socialistik-respublikasyna-resmi-saparynyn-korytyndylary-turaly-birlesken-kommyunike-2172826&lt;/ref&gt;
|-
|| 14–15 қыркүйек 2023
|| {{Байрақ|Тәжікстан}}
|| [[Душанбе]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt; https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-ekspo-ortalyk-aziya-2023-kormesine-bardy-1485023&lt;/ref&gt;
|-
|| 19–21 қыркүйек 2023
|| {{Байрақ|АҚШ}}
|| [[Нью-Йорк]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt; https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-ortalyk-aziya-aksh-memleketteri-basshylarynyn-sammitine-katysty-208393&lt;/ref&gt;
|-
|| 28–29 қыркүйек 2023
|| {{Байрақ|Германия}}
|| [[Берлин]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt; https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-prezidenti-berlin-global-dialogue-forumynda-soz-soyledi-2885636&lt;/ref&gt;
|-
|| 17–18 қазан 2023
|| {{Байрақ|Қытай}}
|| [[Бейжің]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt; https://www.akorda.kz/kz/prezident-kasym-zhomart-tokaev-khr-toragasy-si-czinpinmen-kelissoz-zhurgizdi-1792321&lt;/ref&gt;
|-
|| 25-26 желтоқсан 2023
|| {{Байрақ|Ресей}}
|| [[Санкт-Петербург]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt; https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-zhogary-euraziyalyk-ekonomikalyk-kenestin-shagyn-kuramdagy-otyrysyna-katysty-25111918&lt;/ref&gt;
|-
|| 19 қаңтар 2024
|| {{Байрақ|Ватикан}}
|| [[Ватикан]]
|| [[Мемлекеттік сапар]]&lt;ref&gt; https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/tokaev-vstretilsya-s-papoy-rimskim-v-vatikane-523702/&lt;/ref&gt;
|-
|| 13-14 ақпан 2024
|| {{Байрақ|Катар}}
|| [[Доһа]]
|| [[Мемлекеттік сапар]]&lt;ref&gt; https://www.akorda.kz/kz/prezident-kasym-zhomart-tokaev-katar-memleketinin-amiri-sheyh-tamim-ben-hamad-al-tanimen-kelissoz-zhurgizdi-1411032&lt;/ref&gt;
|-
|| 21 ақпан 2024
|| {{Байрақ|Ресей}}
|| [[Қазан (қала)|Қазан]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt; https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-bolashaktyn-oyyndary-halykaralyk-turnirinin-ashylu-rasimine-katysty-2115628&lt;/ref&gt;
|-
|| 11-12 наурыз 2024
|| {{Байрақ|Әзербайжан}}
|| [[Баку]]
|| [[Мемлекеттік сапар]]&lt;ref&gt; https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/tokaev-posetit-s-gosudarstvennyim-vizitom-azerbaydjan-528756/&lt;/ref&gt;
|-
|| 5 сәуір 2024
|| {{Байрақ|Өзбекстан}}
|| [[Хиуа]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt; https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-hiua-kalasynyn-tarihi-oryndaryn-aralap-kordi-534114&lt;/ref&gt;
|-
|| 9 мамыр 2024
|| {{Байрақ|Ресей}}
|| [[Мәскеу]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt; https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-zhenis-kunine-arnalgan-askeri-paradka-bardy-94744&lt;/ref&gt;
|-
|| 22-24 мамыр 2024
|| {{Байрақ|Сингапур}}
|| [[Сингапур]]
|| [[Мемлекеттік сапар]]&lt;ref&gt; https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/prezident-tokaev-posetit-singapur-535970/&lt;/ref&gt;
|-
|| 28 қазан 2024
|| {{Байрақ|Моңғолия}}
|| [[Ұланбатыр]]
|| [[Мемлекеттік сапар]]&lt;ref&gt;{{Cite|title= Президент Токаев посетит Монголию |url= https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/prezident-tokaev-posetit-mongoliyu-552070/|accessdate=28 қазан 2024|lang=ru|work= tengrinews.kz}}&lt;/ref&gt;
|-
|| 4 қараша 2024
|| {{Байрақ|Франция}}
|| [[Париж]]
|| [[Мемлекеттік сапар]]&lt;ref&gt; {{Cite web|url= https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/prezident-kazahstana-kasyim-jomart-tokaev-pribyil-frantsiyu-552861/ |title= Президент Казахстана Касым-Жомарт Токаев прибыл во Францию |lang= ru |work= tengrinews.kz |accessdate= 5 қараша 2024}} &lt;/ref&gt;
|-
|6 қараша 2024
|| {{Байрақ|Қырғызстан}}
|| [[Бішкек]]
|| [[Мемлекеттік сапар]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/tokaev-priletel-v-kyirgyizstan-553100/|title=Токаев прилетел в Кыргызстан|lang= ru |work= tengrinews.kz|date=2024-11-06|accessdate= 2024-11-19}}&lt;/ref&gt;
|-
|11-12 қараша 2024
|| {{Байрақ|Әзербайжан}}
|| [[Баку]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-prezidenti-bakudegi-duniezhuzilik-klimat-sammitinde-soz-soyledi-121015|title=Қазақстан Президенті Бакудегі Дүниежүзілік климат саммитінде сөз сөйледі|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|date=2024-11-12|accessdate= 2024-11-19}}&lt;/ref&gt;
|-
|18-19 қараша 2024
|| {{Байрақ|Сербия}}
|| [[Белград]]
|| [[Мемлекеттік сапар]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.zakon.kz/politika/6456859-kasymzhomart-tokaev-pribyl-s-ofitsialnym-vizitom-v-serbiyu.html|title=Касым-Жомарт Токаев прибыл с официальным визитом в Сербию|lang= ru |work= zakon.kz |date=2024-11-18|accessdate= 2024-11-19}}&lt;/ref&gt;
|-
|20-21 қараша 2024
|| {{Байрақ|Мажарстан}}
|| [[Будапешт]]
|| [[Мемлекеттік сапар]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-budapeshtte-viktor-orbanmen-kelissoz-zhurgizdi-21101540|title=Қасым-Жомарт Тоқаев Будапештте Виктор Орбанмен келіссөз жүргізді|date=2024-11-21|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2025-02-10}}&lt;/ref&gt;
|-
|6-7 желтоқсан 2024
|| {{Байрақ|Катар}}
|| [[Доһа]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-doha-forumynyn-paneldik-sessiyasyna-katysty-7115429|title= Қасым-Жомарт Тоқаев Доха форумының панельдік сессиясына қатысты |date=2024-12-07|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2025-02-10}}&lt;/ref&gt;
|-
|| 13 қаңтар 2025
|| {{Байрақ|БАӘ}}
|| [[Абу-Даби]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-kasym-zhomart-tokaev-baa-prezidenti-sheyh-muhammed-ben-zaid-al-nahayanmen-kezdesti-130596 |title= Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев БАӘ Президенті шейх Мұхаммед бен Заид Әл Нахаянмен кездесті |date=2025-01-13|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2025-02-10}}&lt;/ref&gt;
|-
|| 4 сәуір 2025
|| {{Байрақ|Өзбекстан}}
|| [[Самарқан]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-ortalyk-aziya-europa-odagy-sammitine-katysty-43589 |title= Қасым-Жомарт Тоқаев «Орталық Азия – Еуропа Одағы» саммитіне қатысты |date=2025-04-04|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2025-11-13}}&lt;/ref&gt;
|-
| 9 мамыр 2025
|| {{Байрақ|Ресей}}
|| [[Мәскеу]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/prezident-kasym-zhomart-tokaev-zhenis-kunine-oray-uyymdastyrylgan-askeri-paradka-bardy-944516 |title= Президент Қасым-Жомарт Тоқаев Жеңіс күніне орай ұйымдастырылған әскери парадқа барды |date=2025-05-09|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2025-11-13}}&lt;/ref&gt;
|-
|21 мамыр 2025
|| {{Байрақ|Мажарстан}}
|| [[Будапешт]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/prezident-turki-memleketteri-uyymynyn-beyresmi-sammitine-katysty-214377 |title= Президент Түркі мемлекеттері ұйымының бейресми саммитіне қатысты |date=2025-05-21|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2025-11-13}}&lt;/ref&gt;
|-
|| 28–30 шілде 2025
|| {{Байрақ|Түркия}}
|| [[Анкара]]
|| [[Мемлекеттік сапар]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-pen-rezhep-tayip-erdogan-kelissoz-zhurgizdi-2965637 |title= Қасым-Жомарт Тоқаев пен Режеп Тайип Ердоған келіссөз жүргізді |date=2025-07-29|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2025-11-13}}&lt;/ref&gt;
|-
| 21–22 тамыз 2025
|| {{Байрақ|Қырғызстан}}
|| [[Бішкек]]
|| [[Мемлекеттік сапар]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-pen-sadyr-zhaparov-kelissoz-zhurgizdi-22765 |title= Қасым-Жомарт Тоқаев пен Садыр Жапаров келіссөз жүргізді |date=2025-08-22|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2025-11-13}}&lt;/ref&gt;
|-
|| 31 тамыз–3 қыркүйек 2025
|| {{Байрақ|Қытай}}
|| [[Тяньцзинь]] мен [[Бейжің]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/prezident-kasym-zhomart-tokaev-shyu-ga-mushe-memleketter-basshylary-kenesinin-otyrysynda-soz-soyledi-184139 |title= Президент Қасым-Жомарт Тоқаев ШЫҰ-ға мүше мемлекеттер басшылары кеңесінің отырысында сөз сөйледі |date=2025-09-01|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2025-11-13}}&lt;/ref&gt;
|-
| 21-24 қыркүйек 2025
|| {{Байрақ|АҚШ}}
|| [[Нью-Йорк]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-cameco-korporaciyasynyn-prezidenti-tim-gitceldi-kabyldady-2184133 |title= Мемлекет басшысы Cameco корпорациясының президенті Тим Гитцельді қабылдады |date=2025-09-21|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2025-11-13}}&lt;/ref&gt;
|-
|| 6-7 қазан 2025
|| {{Байрақ|Әзербайжан}}
|| [[Габала]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/prezident-turki-memleketteri-uyymynyn-hii-sammitinde-soz-soyledi-791141 |title= Президент Түркі мемлекеттері ұйымының ХІІ саммитінде сөз сөйледі |date=2025-10-07|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2025-11-13}}&lt;/ref&gt;
|-
| 9-10 қазан 2025
|| {{Байрақ|Тәжікстан}}
|| [[Душанбе]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-tazhikstan-prezidenti-emomali-rahmonmen-kezdesu-otkizdi-995055 |title= Мемлекет басшысы Тәжікстан Президенті Эмомали Рахмонмен кездесу өткізді |date=2025-10-09|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2026-02-09}}&lt;/ref&gt;
|-
| 6-7 қараша 2025
|| {{Байрақ|АҚШ}}
|| [[Вашингтон]]
|| [[Мемлекеттік сапар]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-aksh-prezidenti-donald-tramppen-kelissoz-zhurgizdi-7105122 |title= Қасым-Жомарт Тоқаев АҚШ Президенті Дональд Трамппен келіссөз жүргізді |date=2025-11-07|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2025-11-13}}&lt;/ref&gt;
|-
| 11-12 қараша 2025
|| {{Байрақ|Ресей}}
|| [[Мәскеу]]
|| [[Мемлекеттік сапар]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaevtyn-resey-federaciyasyna-memlekettik-sapary-bastaldy-11105558 |title= Қасым-Жомарт Тоқаевтың Ресей Федерациясына мемлекеттік сапары басталды |date=2025-11-11|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2025-11-13}}&lt;/ref&gt;
|-
| 15-16 қараша 2025
|| {{Байрақ|Өзбекстан}}
|| [[Ташкент]]
|| [[Мемлекеттік сапар]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-ozbekstan-prezidenti-shavkat-mirziyoevpen-kelissoz-zhurgizdi-1510570 |title= Мемлекет басшысы Өзбекстан Президенті Шавкат Мирзиёевпен келіссөз жүргізді |date=2025-11-15|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2026-02-09}}&lt;/ref&gt;
|-
| 26-27 қараша 2025
|| {{Байрақ|Қырғызстан}}
|| [[Бішкек]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-ukshu-uzhymdyk-kauipsizdik-kenesinin-otyrysyna-katysty-27101134 |title= Мемлекет басшысы ҰҚШҰ Ұжымдық қауіпсіздік кеңесінің отырысына қатысты |date=2025-11-27|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2026-02-09}}&lt;/ref&gt;
|-
| 11-12 желтоқсан 2025
|| {{Байрақ|Түрікменстан}}
|| [[Ашхабад]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/prezident-ashhabad-kalasyna-bardy-11112150 |title= Президент Ашхабад қаласына барды |date=2025-12-11|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2026-02-09}}&lt;/ref&gt;
|-
| 18-20 желтоқсан 2025
|| {{Байрақ|Жапония}}
|| [[Токио]]
|| [[Мемлекеттік сапар]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-zhaponiya-imperatory-naruhitomen-kezdesti-18115114 |title= Мемлекет басшысы Жапония Императоры Нарухитомен кездесті |date=2025-12-18|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2026-02-09}}&lt;/ref&gt;
|-
| 21-22 желтоқсан 2025
|| {{Байрақ|Ресей}}
|| [[Санкт-Петербург]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/prezident-zhogary-euraziyalyk-ekonomikalyk-kenestin-shagyn-kuramdagy-otyrysyna-katysty-21113112 |title= Президент Жоғары Еуразиялық экономикалық кеңестің шағын құрамдағы отырысына қатысты |date=2025-12-21|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2026-02-09}}&lt;/ref&gt;
|-
| 22 қаңтар 2026
|| {{Байрақ|Швейцария}}
|| [[Давос]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/prezident-kasym-zhomart-tokaev-beybitshilik-kenesinin-zhargysyna-kol-koydy-2202512 |title= Президент Қасым-Жомарт Тоқаев Бейбітшілік кеңесінің Жарғысына қол қойды |date=2026-01-22|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2026-02-09}}&lt;/ref&gt;
|-
| 3-4 ақпан 2026
|| {{Байрақ|Пәкістан}}
|| [[Исламабад]]
|| [[Мемлекеттік сапар]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/prezident-kasym-zhomart-tokaev-pakistanga-memlekettik-saparmen-bardy-311934/ |title= Президент Қасым-Жомарт Тоқаев Пәкістанға мемлекеттік сапармен барды |date=2026-02-03|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2026-02-09}}&lt;/ref&gt;
|-
| 19-20 ақпан 2026
|| {{Байрақ|АҚШ}}
|| [[Вашингтон]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-vashingtonda-otandastarymyzben-kezdesti-1911146 |title= Мемлекет басшысы Вашингтонда отандастарымызбен кездесті |date=2026-02-19|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2026-02-19}}&lt;/ref&gt;
|-
| 11 сәуір 2026
|| {{Байрақ|Өзбекстан}}
|| [[Бұхара]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-kasym-zhomart-tokaev-ozbekstanga-zhumys-saparymen-bardy-1135714 |title= Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев Өзбекстанға жұмыс сапарымен барды |date=2026-04-11|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2026-04-11}}&lt;/ref&gt;
|-
| 17 сәуір 2026
|| {{Байрақ|Түркия}}
|| [[Анталия]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-antaliya-diplomatiyalyk-forumynyn-paneldik-sessiyasyna-katysty-173471 |title= Мемлекет басшысы Анталия дипломатиялық форумының панелдік сессиясына қатысты |date=2026-04-17|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2026-04-17}}&lt;/ref&gt;
|-
| 9 мамыр 2026
|| {{Байрақ|Ресей}}
|| [[Мәскеу]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-vladimir-putinmen-kezdesu-otkizdi-94455 |title= Қасым-Жомарт Тоқаев Владимир Путинмен кездесу өткізді |date=2026-05-09|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2026-05-09}}&lt;/ref&gt;
|-
| 22–24 маусым 2026
|| {{Байрақ|Бельгия}}
|| [[Брюссель]]
|| [[Мемлекеттік сапар]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-belgiyada-turatyn-otandastarmen-kezdesti-2252846 |title= Мемлекет басшысы Бельгияда тұратын отандастармен кездесті |date=2026-06-22|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2026-06-22}}&lt;/ref&gt;
|-
| 13 шілде 2026
|| {{Байрақ|Катар}}
|| [[Доһа]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-prezidenti-katar-amiri-sheyh-tamim-ben-hamad-al-tanimen-kezdesti-1362747 |title=Қазақстан Президенті Қатар Әмірі шейх Тәмим бен Хамад Әл Тәнимен кездесті |date=2026-07-13|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2026-07-13}}&lt;/ref&gt;
|-
| 15–17 шілде 2026
|| {{Байрақ|Қытай}}
|| [[Шанхай]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-kytaydyn-zhetekshi-kompaniyalary-basshylarymen-kezdesti-166319 |title= Қасым-Жомарт Тоқаев Қытайдың жетекші компаниялары басшыларымен кездесті |date=2026-07-16|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2026-07-16}}&lt;/ref&gt;
|-
| 25 шілде 2026
|| {{Байрақ|Ресей}}
|| [[Омбы]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-maydanger-kemel-tokaevka-arnalgan-eskertkish-taktaga-gul-shogyn-koydy-2562559 |title= Мемлекет басшысы майдангер Кемел Тоқаевқа арналған ескерткіш тақтаға гүл шоғын қойды |date=2026-07-25|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2026-07-25}}&lt;/ref&gt;
|-
| 31 шілде–1 тамыз 2026
|| {{Байрақ|Қырғызстан}}
|| [[Шолпаната]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/prezident-kasym-zhomart-tokaev-ortalyk-aziya-zhane-azerbayzhan-memleketteri-basshylarynyn-beyresmi-konsultativtik-kezdesuine-katysty-3163914 |title= Президент Қасым-Жомарт Тоқаев Орталық Азия және Әзербайжан мемлекеттері басшыларының бейресми Консультативтік кездесуіне қатысты|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2026-07-31}}&lt;/ref&gt;
|-
| 31 тамыз–1 қыркүйек 2026
|| {{Байрақ|Қырғызстан}}
|| [[Бішкек]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-ilham-alievpen-kezdesti-3171959 |title= Қасым-Жомарт Тоқаев Ильхам Әлиевпен кездесті|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2026-08-31}}&lt;/ref&gt;
|-
| 12–13 қыркүйек 2026
|| {{Байрақ|Үндістан}}
|| [[Нью Дели]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-abu-dabidin-tak-murageri-haled-ben-muhammed-al-nahayanmen-kezdesti-1282246 |title= Мемлекет басшысы Абу Дабидің Тақ мұрагері Халед бен Мұхаммед Әл Наһаянмен кездесті|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|date=2026-09-12|accessdate=2026-09-13}}&lt;/ref&gt;
|-
| 14 қыркүйек 2026
|| {{Байрақ|Оңтүстік Корея}}
|| [[Сеул]]
|| [[Мемлекеттік сапар]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/prezident-kasym-zhomart-tokaev-koreyanyn-birkatar-azamatyn-marapattady-148190 |title= Президент Қасым-Жомарт Тоқаев Кореяның бірқатар азаматын марапаттады|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|date=2026-09-14|accessdate=2026-09-14}}&lt;/ref&gt;
|-
|}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қазақстан сыртқы саясаты]]</text>
      <sha1>aphogcngm5wfqangrc2k8zjn1l1e59t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654546</id>
      <parentid>3654525</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T14:21:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>QazNorth</username>
        <id>168872</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тізім */</comment>
      <origin>3654546</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37974" sha1="fclqqq48q0u0un2zf127z8blksz74ai" xml:space="preserve">Бұл тізімде Қазақстанның президенті '''[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]тың жасаған халықаралық сапарлары''' көрсетілген.

[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]  [[Ресей]]ге 18, [[Қырғызстан]]ға 7 рет сапар жасаған. [[Қытай]], [[Біріккен Араб Әмірліктері|АӘБ]], [[Тәжікстан]], [[Түркия]], [[Өзбекстан]]ға 4 рет, [[Әзірбайжан|Әзербайжан]], [[Германия]] және [[АҚШ]]-қа 3 рет сапар жасады. Ең азы [[Армения]], [[Қатар]] және [[Сауд Арабиясы]]на 2 рет сапар жасады.

2022 жылы [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] 14 елге 24 рет барып рекорды қойды.&lt;ref&gt; https://www.lada.kz/kazakhstan-news/120728-5-let-u-shturvala-skolko-zarubezhnyh-poezdok-sovershil-tokaev-v-kachestve-prezidenta.html&lt;/ref&gt;

[[Сурет:P20251106DT-0134 President Donald Trump meets with President of the Republic of Kazakhstan Kassym-Jomart Tokayev in the Oval Office.jpg|thumb|[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] пен [[Дональд Трамп]] Ақүйде, 6 қараша 2025]]
[[Сурет:Kassym-Jomart Tokayev and Vladimir Putin (2019-04-03) 08.jpg|thumb|[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] пен [[Владимир Владимирович Путин|Владимир Путин]] Кремльде өткен баспасөз мәслихатында.]]
[[Сурет:Zelenskyi and Tokaev.jpg|thumb|[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] пен [[Володимир Олександрович Зеленський|Владимир Зеленский]] БҰҰ Бас кеңсесінде, [[Нью-Йорк]].]]

== Тізім ==
{| class=&quot;wikitable&quot;  
|-
! Күні !! Ел !! Қала !! Сапар түрі
|-
| 3-4 сәуір 2019
|| {{Байрақ|Ресей}}
|| [[Мәскеу]]
|| [[Мемлекеттік сапар]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/tokaev-vstretilsia-s-putinym-v-moskve-366428/ |date=3 апреля 2019|title= Токаев встретился с Путиным в Москве |lang= ru |work= tengrinews.kz |accessdate= 5 қараша 2024}} &lt;/ref&gt;
|-
| 14-15 сәуір 2019
|| {{Байрақ|Өзбекстан}}
|| [[Ташкент]]
|| [[Мемлекеттік сапар]]&lt;ref&gt; {{cite web|url= https://ru.sputnik.kz/20190414/tokaev-uzbekistan-vizit-9827342.html |title= Токаев прибыл с государственным визитом в Ташкент |author=|date= 2019-04-14 |work= ru.sputnik.kz |publisher=|accessdate=2024-11-05|lang=ru}}&lt;/ref&gt;
|-
| 13-14 маусым 2019
|| {{Байрақ|Қырғызстан}}
|| [[Бішкек]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt;[https://www.akorda.kz/kz/events/international_community/foreign_visits/kazakstan-prezidenti-shanhai-yntymaktastyk-uiymynyn-sammitine-katysu-ushin-bishkek-kalasyna-keldi Қазақстан Президенті Шанхай Ынтымақтастық Ұйымының саммитіне қатысу үшін Бішкек қаласына келді]&lt;/ref&gt;
|-
| 14-15 маусым 2019
|| {{Байрақ|Тәжікстан}}
|| [[Душанбе]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt; [https://www.akorda.kz/kz/events/international_community/foreign_visits/kazakstan-prezidenti-kasym-zhomart-tokaev-aziyadagy-ozara-is-kimyl-zhane-senim-sharalary-zhonindegi-kenestin-v-sammitine-katysu-ushin-dushan Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев Азиядағы өзара іс-қимыл және сенім шаралары жөніндегі кеңестің V саммитіне қатысу үшін Душанбе қаласына келді]&lt;/ref&gt;
|-
| 11-12 қыркүйек 2019
|| {{Байрақ|Қытай}}
|| [[Бейжің]] мен [[Ханчжоу]]
|| [[Мемлекеттік сапар]]&lt;ref&gt; https://www.akorda.kz/ru/events/international_community/foreign_visits/prezident-kazahstana-kasym-zhomart-tokaev-vstretilsya-s-premerom-gosudarstvennogo-soveta-knr-li-kecyanom&lt;/ref&gt;
|-
| 23 қыркүйек 2019
|| {{Байрақ|АҚШ}}
|| [[Нью-Йорк]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt; https://www.akorda.kz/kz/events/international_community/foreign_visits/memleket-basshysy-aksh-tyn-sayasi-zhane-sarapshy-top-okilderimen-kezdesu-otkizdi&lt;/ref&gt;
|-
| 1 қазан 2019
|| {{Байрақ|Армения}}
|| [[Ереван]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt; https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/toqaev-armeniiaga-keldi-301467/&lt;/ref&gt;
|-
| 3 қазан 2019
|| {{Байрақ|Ресей}}
|| [[Сочи]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt; https://kaz.zakon.kz/redaktsiia-zakonkz/4988694-to-aev-sochige-keld.html&lt;/ref&gt;
|-
| 11 қазан 2019
|| {{Байрақ|Түрікменстан}}
|| [[Ашхабад]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt; https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/tokaev-vstretilsia-s-prezidentom-turkmenistana-381355/&lt;/ref&gt;
|-
|| 7 қараша 2019
|| {{Байрақ|Ресей}}
|| [[Омбы]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt;https://demo.akorda.kz/ru/events/international_community/foreign_visits/prezidenty-kazahstana-i-rossii-provedut-vstrechu-v-omske {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241226041957/https://demo.akorda.kz/ru/events/international_community/foreign_visits/prezidenty-kazahstana-i-rossii-provedut-vstrechu-v-omske |date=2024-12-26 }}&lt;/ref&gt;
|-
|| 27–28 қараша 2019
|| {{Байрақ|Қырғызстан}}
|| [[Бішкек]]
|| [[Мемлекеттік сапар]]&lt;ref&gt; https://azh.kz/kz/news/view/43431&lt;/ref&gt;
|-
|| 5–6 желтоқсан 2019
|| {{Байрақ|Германия}}
|| [[Берлин]]
|| Мемлекеттік сапар&lt;ref&gt; https://kaz.zakon.kz/redaktsiia-zakonkz/4997749-asym-zhomart-to-aev-germaniya-a-bardy.html&lt;/ref&gt;
|-
|| 28–29 қаңтар 2020
|| {{Байрақ|БАӘ}}
|| [[Абу-Даби]]
|| Мемлекеттік сапар&lt;ref&gt; https://kaz.zakon.kz/redaktsiia-zakonkz/5004451-to-aev-b-r-kken-arab-m-rl-kter-ne-resmi.html&lt;/ref&gt;
|-
|| 15 ақпан 2020
|| {{Байрақ|Германия}}
|| [[Мюнхен]]
|| Мемлекеттік сапар&lt;ref&gt; https://www.akorda.kz/kz/events/international_community/foreign_visits/kasym-zhomart-tokaev-kauipsizdik-zhonindegi-56-shy-myunhen-konferenciyasynyn-resmi-ashylu-rasimine-katysty&lt;/ref&gt;
|-
|| 24 маусым 2020
|| {{Байрақ|Ресей}}
|| [[Мәскеу]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt; https://inbusiness.kz/kz/news/kasym-zhomart-tokaev-maskeuge-zhumys-saparymen-bardy&lt;/ref&gt;
|-
|| 19–20 мамыр 2021
|| {{Байрақ|Тәжікстан}}
|| [[Душанбе]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt; https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-men-tazhikstan-prezidentteri-shagyn-kuramda-ekizhakty-kelissoz-otkizdi-20494&lt;/ref&gt;
|-
|| 5 тамыз 2021
|| {{Байрақ|Түрікменстан}}
|| [[Түрікменбашы]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt; https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-prezidenti-kasym-zhomart-tokaev-ortalyk-aziya-elderi-basshylarynyn-konsultativtik-kezdesuine-katysty-672755&lt;/ref&gt;
|-
|| 16–18 тамыз 2021
|| {{Байрақ|Корея Республикасы}}
|| [[Сеул]]
|| Мемлекеттік сапар&lt;ref&gt; https://kaz.zakon.kz/redaktsiia-zakonkz/5079403-to-aev-seuldeg-otan-sh-n-shey-t-bol.html&lt;/ref&gt;
|-
|| 21 тамыз 2021
|| {{Байрақ|Ресей}}
|| [[Мәскеу]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt; https://www.akorda.kz/ru/vstrecha-s-prezidentom-rossiyskoy-federacii-vladimirom-putinym-217177&lt;/ref&gt;
|-
|| 10–11 мамыр 2022
|| {{Байрақ|Түркия}}
|| [[Анкара]]
|| Мемлекеттік сапар&lt;ref&gt; https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/prezident-kasyim-jomart-tokaev-priletel-v-turtsiyu-468283/&lt;/ref&gt;
|-
|| 15 мамыр 2022
|| {{Байрақ|БАӘ}}
|| [[Абу-Даби]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt; https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/kasyim-jomart-tokaev-vstretilsya-s-prezidentom-oae-468633/&lt;/ref&gt;
|-
|| 16 мамыр 2022
|| {{Байрақ|Ресей}}
|| [[Мәскеу]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt; https://www.akorda.kz/ru/kasym-zhomart-tokaev-provel-vstrechu-s-prezidentom-rossii-vladimirom-putinym-1642354&lt;/ref&gt;
|-
|| 17 маусым 2022
|| {{Байрақ|Ресей}}
|| [[Санкт-Петербург]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt; https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-peterburg-halykaralyk-ekonomikalyk-forumynyn-25-zhyldygyna-arnalgan-zhiynga-katysty-1754832&lt;/ref&gt;
|-
|| 19 маусым 2022
|| {{Байрақ|Иран}}
|| [[Тегеран]]
|| Мемлекеттік сапар&lt;ref&gt; https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-men-iran-prezidentteri-shagyn-kuramda-kelissoz-zhurgizdi-195491&lt;/ref&gt;
|-
|| 21 маусым 2022
|| {{Байрақ|Катар}}
|| [[Доһа]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt; https://www.akorda.kz/kz/prezident-kasym-zhomart-tokaev-katar-amiri-sheyh-tamim-ben-hamad-al-tanimen-kezdesti-2153456&lt;/ref&gt;
|-
|| 29 маусым 2022
|| {{Байрақ|Түрікменстан}}
|| [[Түрікменбашы]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt; https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-turikmenstan-prezidenti-serdar-berdimuhamedovpen-kezdesti-295469&lt;/ref&gt;
|-
|| 21 шілде 2022
|| {{Байрақ|Қырғызстан}}
|| [[Шолпаната]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt; https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaevtyn-ortalyk-aziya-memleketteri-basshylarynyn-iv-konsultativtik-kezdesuinde-soylegen-sozi-2163942&lt;/ref&gt;
|-
|| 24 шілде 2022
|| {{Байрақ|Сауд Арабиясы}}
|| [[Жидда]]
|| Мемлекеттік сапар&lt;ref&gt; https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-prezidenti-men-saud-arabiyasynyn-tak-murageri-kelissoz-zhurgizdi-2465943&lt;/ref&gt;
|-
|| 18 тамыз 2022
|| {{Байрақ|Ресей}}
|| [[Сочи]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt; https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/prezident-tokaev-pribyil-v-sochi-475833/&lt;/ref&gt;
|-
|| 24 тамыз 2022
|| {{Байрақ|Әзербайжан}}
|| [[Баку]]
|| Мемлекеттік сапар&lt;ref&gt; https://akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-pen-ilham-aliev-keneytilgen-kuramda-kelissoz-zhurgizdi-2474643&lt;/ref&gt;
|-
|| 15–16 қыркүйек 2022
|| {{Байрақ|Өзбекстан}}
|| [[Самарқан]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt; https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-shanhay-yntymaktastyk-uyymyna-mushe-memleketter-basshylary-kenesinin-shagyn-kuramdagy-otyrysyna-katysty-168386&lt;/ref&gt;
|-
|| 19–21 қыркүйек 2022
|| {{Байрақ|АҚШ}}
|| [[Нью-Йорк]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt; https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-prezidenti-kasym-zhomart-tokaev-birikken-ulttar-uyymy-bas-assambleyasynyn-77-sessiyasy-zhalpy-debattarynda-soz-soyledi-2082726&lt;/ref&gt;
|-
|| 23 қараша 2022
|| {{Байрақ|Армения}}
|| [[Ереван]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt; https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-ukshu-uzhymdyk-kauipsizdik-kenesinin-sessiyasyna-katysty-2310530&lt;/ref&gt;
|-
|| 29 қараша 2022
|| {{Байрақ|Ресей}}
|| [[Мәскеу]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt; https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-kasym-zhomart-tokaev-resey-federaciyasynyn-prezidenti-vladimir-putinmen-kezdesti-28104031&lt;/ref&gt;
|-
|| 29 қараша 2022
|| {{Байрақ|Франция}}
|| [[Париж]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt; https://www.akorda.kz/kz/birlesken-malimdeme-30103621&lt;/ref&gt;
|-
|| 9 желтоқсан 2022
|| {{Байрақ|Қырғызстан}}
|| [[Бішкек]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt; https://orda.kz/tokaev-pribyl-s-rabochim-vizitom-v-bishkek/&lt;/ref&gt;
|-
|| 22 желтоқсан 2022
|| {{Байрақ|Өзбекстан}}
|| [[Ташкент]]
|| Мемлекеттік сапар&lt;ref&gt; https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-men-ozbekstan-prezidentteri-shagyn-kuramda-kelissoz-zhurgizdi-22113913&lt;/ref&gt;
|-
|| 9 мамыр 2023
|| {{Байрақ|Ресей}}
|| [[Мәскеу]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt; https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-zhenis-kunine-arnalgan-askeri-paradka-bardy-9471&lt;/ref&gt;
|-
|| 17–19 мамыр 2023
|| {{Байрақ|Қытай}}
|| [[Сиань]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt; https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-prezidenti-kasym-zhomart-tokaev-pen-khr-toragasy-si-czinpin-kelissoz-zhurgizdi-174406&lt;/ref&gt;
|-
|| 2 маусым 2023
|| {{Байрақ|Қырғызстан}}
|| [[Шолпаната]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt; https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-ortalyk-aziya-memleketteri-basshylary-men-europalyk-kenes-prezidentinin-ekinshi-kezdesuine-katysty-254251&lt;/ref&gt;
|-
|| 3 маусым 2023
|| {{Байрақ|Түркия}}
|| [[Анкара]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt; https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-kasym-zhomart-tokaev-turkiya-prezidenti-rezhep-tayip-erdogandy-ulyktau-rasimine-katysty-352826&lt;/ref&gt;
|-
|| 21–24 тамыз 2023
|| {{Байрақ|Вьетнам}}
|| [[Ханой]]
|| [[Мемлекеттік сапар]]&lt;ref&gt; https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-respublikasynyn-prezidenti-kk-tokaevtyn-vetnam-socialistik-respublikasyna-resmi-saparynyn-korytyndylary-turaly-birlesken-kommyunike-2172826&lt;/ref&gt;
|-
|| 14–15 қыркүйек 2023
|| {{Байрақ|Тәжікстан}}
|| [[Душанбе]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt; https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-ekspo-ortalyk-aziya-2023-kormesine-bardy-1485023&lt;/ref&gt;
|-
|| 19–21 қыркүйек 2023
|| {{Байрақ|АҚШ}}
|| [[Нью-Йорк]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt; https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-ortalyk-aziya-aksh-memleketteri-basshylarynyn-sammitine-katysty-208393&lt;/ref&gt;
|-
|| 28–29 қыркүйек 2023
|| {{Байрақ|Германия}}
|| [[Берлин]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt; https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-prezidenti-berlin-global-dialogue-forumynda-soz-soyledi-2885636&lt;/ref&gt;
|-
|| 17–18 қазан 2023
|| {{Байрақ|Қытай}}
|| [[Бейжің]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt; https://www.akorda.kz/kz/prezident-kasym-zhomart-tokaev-khr-toragasy-si-czinpinmen-kelissoz-zhurgizdi-1792321&lt;/ref&gt;
|-
|| 25-26 желтоқсан 2023
|| {{Байрақ|Ресей}}
|| [[Санкт-Петербург]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt; https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-zhogary-euraziyalyk-ekonomikalyk-kenestin-shagyn-kuramdagy-otyrysyna-katysty-25111918&lt;/ref&gt;
|-
|| 19 қаңтар 2024
|| {{Байрақ|Ватикан}}
|| [[Ватикан]]
|| [[Мемлекеттік сапар]]&lt;ref&gt; https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/tokaev-vstretilsya-s-papoy-rimskim-v-vatikane-523702/&lt;/ref&gt;
|-
|| 13-14 ақпан 2024
|| {{Байрақ|Катар}}
|| [[Доһа]]
|| [[Мемлекеттік сапар]]&lt;ref&gt; https://www.akorda.kz/kz/prezident-kasym-zhomart-tokaev-katar-memleketinin-amiri-sheyh-tamim-ben-hamad-al-tanimen-kelissoz-zhurgizdi-1411032&lt;/ref&gt;
|-
|| 21 ақпан 2024
|| {{Байрақ|Ресей}}
|| [[Қазан (қала)|Қазан]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt; https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-bolashaktyn-oyyndary-halykaralyk-turnirinin-ashylu-rasimine-katysty-2115628&lt;/ref&gt;
|-
|| 11-12 наурыз 2024
|| {{Байрақ|Әзербайжан}}
|| [[Баку]]
|| [[Мемлекеттік сапар]]&lt;ref&gt; https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/tokaev-posetit-s-gosudarstvennyim-vizitom-azerbaydjan-528756/&lt;/ref&gt;
|-
|| 5 сәуір 2024
|| {{Байрақ|Өзбекстан}}
|| [[Хиуа]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt; https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-hiua-kalasynyn-tarihi-oryndaryn-aralap-kordi-534114&lt;/ref&gt;
|-
|| 9 мамыр 2024
|| {{Байрақ|Ресей}}
|| [[Мәскеу]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt; https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-zhenis-kunine-arnalgan-askeri-paradka-bardy-94744&lt;/ref&gt;
|-
|| 22-24 мамыр 2024
|| {{Байрақ|Сингапур}}
|| [[Сингапур]]
|| [[Мемлекеттік сапар]]&lt;ref&gt; https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/prezident-tokaev-posetit-singapur-535970/&lt;/ref&gt;
|-
|| 28 қазан 2024
|| {{Байрақ|Моңғолия}}
|| [[Ұланбатыр]]
|| [[Мемлекеттік сапар]]&lt;ref&gt;{{Cite|title= Президент Токаев посетит Монголию |url= https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/prezident-tokaev-posetit-mongoliyu-552070/|accessdate=28 қазан 2024|lang=ru|work= tengrinews.kz}}&lt;/ref&gt;
|-
|| 4 қараша 2024
|| {{Байрақ|Франция}}
|| [[Париж]]
|| [[Мемлекеттік сапар]]&lt;ref&gt; {{Cite web|url= https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/prezident-kazahstana-kasyim-jomart-tokaev-pribyil-frantsiyu-552861/ |title= Президент Казахстана Касым-Жомарт Токаев прибыл во Францию |lang= ru |work= tengrinews.kz |accessdate= 5 қараша 2024}} &lt;/ref&gt;
|-
|6 қараша 2024
|| {{Байрақ|Қырғызстан}}
|| [[Бішкек]]
|| [[Мемлекеттік сапар]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/tokaev-priletel-v-kyirgyizstan-553100/|title=Токаев прилетел в Кыргызстан|lang= ru |work= tengrinews.kz|date=2024-11-06|accessdate= 2024-11-19}}&lt;/ref&gt;
|-
|11-12 қараша 2024
|| {{Байрақ|Әзербайжан}}
|| [[Баку]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-prezidenti-bakudegi-duniezhuzilik-klimat-sammitinde-soz-soyledi-121015|title=Қазақстан Президенті Бакудегі Дүниежүзілік климат саммитінде сөз сөйледі|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|date=2024-11-12|accessdate= 2024-11-19}}&lt;/ref&gt;
|-
|18-19 қараша 2024
|| {{Байрақ|Сербия}}
|| [[Белград]]
|| [[Мемлекеттік сапар]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.zakon.kz/politika/6456859-kasymzhomart-tokaev-pribyl-s-ofitsialnym-vizitom-v-serbiyu.html|title=Касым-Жомарт Токаев прибыл с официальным визитом в Сербию|lang= ru |work= zakon.kz |date=2024-11-18|accessdate= 2024-11-19}}&lt;/ref&gt;
|-
|20-21 қараша 2024
|| {{Байрақ|Мажарстан}}
|| [[Будапешт]]
|| [[Мемлекеттік сапар]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-budapeshtte-viktor-orbanmen-kelissoz-zhurgizdi-21101540|title=Қасым-Жомарт Тоқаев Будапештте Виктор Орбанмен келіссөз жүргізді|date=2024-11-21|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2025-02-10}}&lt;/ref&gt;
|-
|6-7 желтоқсан 2024
|| {{Байрақ|Катар}}
|| [[Доһа]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-doha-forumynyn-paneldik-sessiyasyna-katysty-7115429|title= Қасым-Жомарт Тоқаев Доха форумының панельдік сессиясына қатысты |date=2024-12-07|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2025-02-10}}&lt;/ref&gt;
|-
|| 13 қаңтар 2025
|| {{Байрақ|БАӘ}}
|| [[Абу-Даби]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-kasym-zhomart-tokaev-baa-prezidenti-sheyh-muhammed-ben-zaid-al-nahayanmen-kezdesti-130596 |title= Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев БАӘ Президенті шейх Мұхаммед бен Заид Әл Нахаянмен кездесті |date=2025-01-13|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2025-02-10}}&lt;/ref&gt;
|-
|| 4 сәуір 2025
|| {{Байрақ|Өзбекстан}}
|| [[Самарқан]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-ortalyk-aziya-europa-odagy-sammitine-katysty-43589 |title= Қасым-Жомарт Тоқаев «Орталық Азия – Еуропа Одағы» саммитіне қатысты |date=2025-04-04|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2025-11-13}}&lt;/ref&gt;
|-
| 9 мамыр 2025
|| {{Байрақ|Ресей}}
|| [[Мәскеу]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/prezident-kasym-zhomart-tokaev-zhenis-kunine-oray-uyymdastyrylgan-askeri-paradka-bardy-944516 |title= Президент Қасым-Жомарт Тоқаев Жеңіс күніне орай ұйымдастырылған әскери парадқа барды |date=2025-05-09|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2025-11-13}}&lt;/ref&gt;
|-
|21 мамыр 2025
|| {{Байрақ|Мажарстан}}
|| [[Будапешт]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/prezident-turki-memleketteri-uyymynyn-beyresmi-sammitine-katysty-214377 |title= Президент Түркі мемлекеттері ұйымының бейресми саммитіне қатысты |date=2025-05-21|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2025-11-13}}&lt;/ref&gt;
|-
|| 28–30 шілде 2025
|| {{Байрақ|Түркия}}
|| [[Анкара]]
|| [[Мемлекеттік сапар]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-pen-rezhep-tayip-erdogan-kelissoz-zhurgizdi-2965637 |title= Қасым-Жомарт Тоқаев пен Режеп Тайип Ердоған келіссөз жүргізді |date=2025-07-29|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2025-11-13}}&lt;/ref&gt;
|-
| 21–22 тамыз 2025
|| {{Байрақ|Қырғызстан}}
|| [[Бішкек]]
|| [[Мемлекеттік сапар]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-pen-sadyr-zhaparov-kelissoz-zhurgizdi-22765 |title= Қасым-Жомарт Тоқаев пен Садыр Жапаров келіссөз жүргізді |date=2025-08-22|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2025-11-13}}&lt;/ref&gt;
|-
|| 31 тамыз–3 қыркүйек 2025
|| {{Байрақ|Қытай}}
|| [[Тяньцзинь]] мен [[Бейжің]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/prezident-kasym-zhomart-tokaev-shyu-ga-mushe-memleketter-basshylary-kenesinin-otyrysynda-soz-soyledi-184139 |title= Президент Қасым-Жомарт Тоқаев ШЫҰ-ға мүше мемлекеттер басшылары кеңесінің отырысында сөз сөйледі |date=2025-09-01|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2025-11-13}}&lt;/ref&gt;
|-
| 21-24 қыркүйек 2025
|| {{Байрақ|АҚШ}}
|| [[Нью-Йорк]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-cameco-korporaciyasynyn-prezidenti-tim-gitceldi-kabyldady-2184133 |title= Мемлекет басшысы Cameco корпорациясының президенті Тим Гитцельді қабылдады |date=2025-09-21|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2025-11-13}}&lt;/ref&gt;
|-
|| 6-7 қазан 2025
|| {{Байрақ|Әзербайжан}}
|| [[Габала]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/prezident-turki-memleketteri-uyymynyn-hii-sammitinde-soz-soyledi-791141 |title= Президент Түркі мемлекеттері ұйымының ХІІ саммитінде сөз сөйледі |date=2025-10-07|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2025-11-13}}&lt;/ref&gt;
|-
| 9-10 қазан 2025
|| {{Байрақ|Тәжікстан}}
|| [[Душанбе]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-tazhikstan-prezidenti-emomali-rahmonmen-kezdesu-otkizdi-995055 |title= Мемлекет басшысы Тәжікстан Президенті Эмомали Рахмонмен кездесу өткізді |date=2025-10-09|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2026-02-09}}&lt;/ref&gt;
|-
| 6-7 қараша 2025
|| {{Байрақ|АҚШ}}
|| [[Вашингтон]]
|| [[Мемлекеттік сапар]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-aksh-prezidenti-donald-tramppen-kelissoz-zhurgizdi-7105122 |title= Қасым-Жомарт Тоқаев АҚШ Президенті Дональд Трамппен келіссөз жүргізді |date=2025-11-07|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2025-11-13}}&lt;/ref&gt;
|-
| 11-12 қараша 2025
|| {{Байрақ|Ресей}}
|| [[Мәскеу]]
|| [[Мемлекеттік сапар]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaevtyn-resey-federaciyasyna-memlekettik-sapary-bastaldy-11105558 |title= Қасым-Жомарт Тоқаевтың Ресей Федерациясына мемлекеттік сапары басталды |date=2025-11-11|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2025-11-13}}&lt;/ref&gt;
|-
| 15-16 қараша 2025
|| {{Байрақ|Өзбекстан}}
|| [[Ташкент]]
|| [[Мемлекеттік сапар]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-ozbekstan-prezidenti-shavkat-mirziyoevpen-kelissoz-zhurgizdi-1510570 |title= Мемлекет басшысы Өзбекстан Президенті Шавкат Мирзиёевпен келіссөз жүргізді |date=2025-11-15|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2026-02-09}}&lt;/ref&gt;
|-
| 26-27 қараша 2025
|| {{Байрақ|Қырғызстан}}
|| [[Бішкек]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-ukshu-uzhymdyk-kauipsizdik-kenesinin-otyrysyna-katysty-27101134 |title= Мемлекет басшысы ҰҚШҰ Ұжымдық қауіпсіздік кеңесінің отырысына қатысты |date=2025-11-27|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2026-02-09}}&lt;/ref&gt;
|-
| 11-12 желтоқсан 2025
|| {{Байрақ|Түрікменстан}}
|| [[Ашхабад]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/prezident-ashhabad-kalasyna-bardy-11112150 |title= Президент Ашхабад қаласына барды |date=2025-12-11|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2026-02-09}}&lt;/ref&gt;
|-
| 18-20 желтоқсан 2025
|| {{Байрақ|Жапония}}
|| [[Токио]]
|| [[Мемлекеттік сапар]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-zhaponiya-imperatory-naruhitomen-kezdesti-18115114 |title= Мемлекет басшысы Жапония Императоры Нарухитомен кездесті |date=2025-12-18|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2026-02-09}}&lt;/ref&gt;
|-
| 21-22 желтоқсан 2025
|| {{Байрақ|Ресей}}
|| [[Санкт-Петербург]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/prezident-zhogary-euraziyalyk-ekonomikalyk-kenestin-shagyn-kuramdagy-otyrysyna-katysty-21113112 |title= Президент Жоғары Еуразиялық экономикалық кеңестің шағын құрамдағы отырысына қатысты |date=2025-12-21|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2026-02-09}}&lt;/ref&gt;
|-
| 22 қаңтар 2026
|| {{Байрақ|Швейцария}}
|| [[Давос]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/prezident-kasym-zhomart-tokaev-beybitshilik-kenesinin-zhargysyna-kol-koydy-2202512 |title= Президент Қасым-Жомарт Тоқаев Бейбітшілік кеңесінің Жарғысына қол қойды |date=2026-01-22|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2026-02-09}}&lt;/ref&gt;
|-
| 3-4 ақпан 2026
|| {{Байрақ|Пәкістан}}
|| [[Исламабад]]
|| [[Мемлекеттік сапар]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/prezident-kasym-zhomart-tokaev-pakistanga-memlekettik-saparmen-bardy-311934/ |title= Президент Қасым-Жомарт Тоқаев Пәкістанға мемлекеттік сапармен барды |date=2026-02-03|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2026-02-09}}&lt;/ref&gt;
|-
| 19-20 ақпан 2026
|| {{Байрақ|АҚШ}}
|| [[Вашингтон]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-vashingtonda-otandastarymyzben-kezdesti-1911146 |title= Мемлекет басшысы Вашингтонда отандастарымызбен кездесті |date=2026-02-19|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2026-02-19}}&lt;/ref&gt;
|-
| 11 сәуір 2026
|| {{Байрақ|Өзбекстан}}
|| [[Бұхара]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-kasym-zhomart-tokaev-ozbekstanga-zhumys-saparymen-bardy-1135714 |title= Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев Өзбекстанға жұмыс сапарымен барды |date=2026-04-11|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2026-04-11}}&lt;/ref&gt;
|-
| 17 сәуір 2026
|| {{Байрақ|Түркия}}
|| [[Анталия]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-antaliya-diplomatiyalyk-forumynyn-paneldik-sessiyasyna-katysty-173471 |title= Мемлекет басшысы Анталия дипломатиялық форумының панелдік сессиясына қатысты |date=2026-04-17|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2026-04-17}}&lt;/ref&gt;
|-
| 9 мамыр 2026
|| {{Байрақ|Ресей}}
|| [[Мәскеу]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-vladimir-putinmen-kezdesu-otkizdi-94455 |title= Қасым-Жомарт Тоқаев Владимир Путинмен кездесу өткізді |date=2026-05-09|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2026-05-09}}&lt;/ref&gt;
|-
| 22–24 маусым 2026
|| {{Байрақ|Бельгия}}
|| [[Брюссель]]
|| [[Мемлекеттік сапар]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-belgiyada-turatyn-otandastarmen-kezdesti-2252846 |title= Мемлекет басшысы Бельгияда тұратын отандастармен кездесті |date=2026-06-22|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2026-06-22}}&lt;/ref&gt;
|-
| 13 шілде 2026
|| {{Байрақ|Катар}}
|| [[Доһа]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-prezidenti-katar-amiri-sheyh-tamim-ben-hamad-al-tanimen-kezdesti-1362747 |title=Қазақстан Президенті Қатар Әмірі шейх Тәмим бен Хамад Әл Тәнимен кездесті |date=2026-07-13|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2026-07-13}}&lt;/ref&gt;
|-
| 15–17 шілде 2026
|| {{Байрақ|Қытай}}
|| [[Шанхай]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-kytaydyn-zhetekshi-kompaniyalary-basshylarymen-kezdesti-166319 |title= Қасым-Жомарт Тоқаев Қытайдың жетекші компаниялары басшыларымен кездесті |date=2026-07-16|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2026-07-16}}&lt;/ref&gt;
|-
| 25 шілде 2026
|| {{Байрақ|Ресей}}
|| [[Омбы]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-maydanger-kemel-tokaevka-arnalgan-eskertkish-taktaga-gul-shogyn-koydy-2562559 |title= Мемлекет басшысы майдангер Кемел Тоқаевқа арналған ескерткіш тақтаға гүл шоғын қойды |date=2026-07-25|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2026-07-25}}&lt;/ref&gt;
|-
| 31 шілде–1 тамыз 2026
|| {{Байрақ|Қырғызстан}}
|| [[Шолпаната]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/prezident-kasym-zhomart-tokaev-ortalyk-aziya-zhane-azerbayzhan-memleketteri-basshylarynyn-beyresmi-konsultativtik-kezdesuine-katysty-3163914 |title= Президент Қасым-Жомарт Тоқаев Орталық Азия және Әзербайжан мемлекеттері басшыларының бейресми Консультативтік кездесуіне қатысты|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2026-07-31}}&lt;/ref&gt;
|-
| 31 тамыз–1 қыркүйек 2026
|| {{Байрақ|Қырғызстан}}
|| [[Бішкек]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-ilham-alievpen-kezdesti-3171959 |title= Қасым-Жомарт Тоқаев Ильхам Әлиевпен кездесті|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2026-08-31}}&lt;/ref&gt;
|-
| 12–13 қыркүйек 2026
|| {{Байрақ|Үндістан}}
|| [[Нью Дели]]
|| Жұмыс сапары&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-abu-dabidin-tak-murageri-haled-ben-muhammed-al-nahayanmen-kezdesti-1282246 |title= Мемлекет басшысы Абу Дабидің Тақ мұрагері Халед бен Мұхаммед Әл Наһаянмен кездесті|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|date=2026-09-12|accessdate=2026-09-13}}&lt;/ref&gt;
|-
| 14–16 қыркүйек 2026
|| {{Байрақ|Оңтүстік Корея}}
|| [[Сеул]]
|| [[Мемлекеттік сапар]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/prezident-kasym-zhomart-tokaev-koreyanyn-birkatar-azamatyn-marapattady-148190 |title= Президент Қасым-Жомарт Тоқаев Кореяның бірқатар азаматын марапаттады|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|date=2026-09-14|accessdate=2026-09-14}}&lt;/ref&gt;
|-
|}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қазақстан сыртқы саясаты]]</text>
      <sha1>fclqqq48q0u0un2zf127z8blksz74ai</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ровно</title>
    <ns>0</ns>
    <id>753077</id>
    <revision>
      <id>3654793</id>
      <parentid>3430898</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T07:39:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3654793</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25025" sha1="t8iaui3ds692o9agqp0pje7s4hskkvm" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Ровно
 |шынайы атауы            = {{lang-uk|Рівне}}
 |сурет                   = Рівне.Костел..jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Украина
 |елтаңба                 = Coat of arms Rivne.svg
 |ту                      = Flag of Rivne.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =50 |lat_min =37 |lat_sec =11
  |lon_dir =E |lon_deg =26 |lon_min =15 |lon_sec = 05
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Облыс
 |аймағы                  = Ровно облысы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Аудан
 |ауданы                  = Ровно
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1283
 |алғашқы дерек           = 1434
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 63
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 187
 |климаты                 = қоңыржай континенттік
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 243 873
  |санақ жылы             = 2022
  |тығыздығы              = 3871
  |шоғырлануы             = 583,3
  |ұлттық құрамы          = [[украиндар]] — 91,56 %, [[орыстар]] — 6,77 % (халық санағы 2001 ж.)
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +2:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +380 362
 |пошта индексі           = 33000-33499
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = Rivne
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Ровно''' ({{lang-uk|Рівне}}) — [[Украина]]ның солтүстік-батысындағы қала. [[Ровно облысы]]ның және Ровно ауданының әкімшілік орталығы. Волынь қыратында, Устье өзенінің бойында орналасқан. Маңызды көлік торабы.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/%D0%A0%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%BE|title=Ровно|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-05 |lang=}}&lt;/ref&gt;
Халқы 246 003 (2020 ж.) адам.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://ru.wikibrief.org/wiki/Rivne|title=Ровно - Rivne|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-05 |lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
1283 жылдан бері ежелгі тарихи материалдардан белгілі қала. Ол кезде Галиция-Волынь княздігінің елді мекендерінің бірі болатын. Тарихи деректер бойынша бұл жерлерге 6 ғасырдың соңы мен 7 ғасырдың басында Волын және Дулеб тайпалары қоныстанғанын білуге ​​болады. Тек 10 ғасырда бұл жерлер сол кездегі қуатты мемлекет - Киев Русінің иелігіне өтті.
[[Сурет:Zamek ks. Ludomirskich, Równe.jpg|нобай|солға|200px|Любомир сарайы, XIX ғ.]]      
Қазіргі қала орналасқан жерлер 1569 жылдан кейін Поляк-Литва Достастығына кірді. Одан кейінгі кезеңде Ровне татар ордаларының жойқын шабуылдарына бірнеше рет ұшырады.
18 ғасырдың бірінші жартысында қала поляк магнаты Любомирскийдің меншігінде болды. Оның билігі кезінде, кейінірек оның ұрпағы кезінде қамалды жаһандық қайта құру басталды, нәтижесінде ол бекініс ретінде өзінің қорғаныстық маңызын жоғалтып, тамаша сарайға айналды. Қайта қалпына келтіру жұмыстарының нәтижесінде бекініс қабырғалары мен оның айналасындағы топырақ бекіністер қирап, бұзылды.

Тарихи деректерге қарағанда, 18 ғасырдың аяғында Ровно Ресей мемлекетінің иелігіне өтіп, округтік қала мәртебесін алған. 1921 жылдан 1939 жылға дейін қысқа мерзім ішінде қала қайтадан Польшаның құрамына кірді. Ал 1939 жылдан бастап Ровно Украина Кеңестік Социалистік Республикасының толыққанды қаласына айналды.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/1527-Rovno.html|title=Украина. Ровно облысы Ровно қаласы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-05 |lang=}}&lt;/ref&gt;

== Климаты ==
Ровно қаласының климаты қалыпты салқын. Ровнода жыл бойы жауын-шашын айтарлықтай болады. Ең құрғақ айдың өзінде жауын-шашын көп болады. Бұл климат Кеппен-Гейгер климаттық классификациясына сәйкес Dfb ретінде жіктеледі. Ровнадағы орташа жылдық температура 8,7°C. Жауын-шашынның жылдық орташа мөлшері 746 мм.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://ru.climate-data.org/%D0%B5%D0%B2%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0/%D1%83%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BD%D0%B0/%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F-%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C/%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%BE-1390/|title=Ровноның климаты|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-05 |lang=}}&lt;/ref&gt;

Ровнода ең жылы ауа-райы маусым, шілде, тамыз айларында 25,5°C-қа дейін жетеді. Қоршаған ортаның ең төменгі температурасы қаңтар, ақпан және желтоқсан айларында байқалады, -1,8°С дейін. Түнде -5,4°С пен 14,7°C аралығында.
Ең жауын-шашынды кезеңдері мамыр, маусым, шілдеде ауа райының қолайсыздығы 16 күнге созылып, 40,58 мм-ге дейін жауын-шашын түседі. Ақпан, қаңтар, желтоқсан, осы кезеңде орта есеппен айына 6 күн ғана жауады, жауын-шашынның айлық мөлшері 19,66 мм.Ең жауын-шашынды кезеңдері мамыр, маусым, шілдеде ауа райының қолайсыздығы 16 күнге созылып, 40,58 мм-ге дейін жауын-шашын түседі.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://pogoda.365c.ru/ukraine/rivne/po_mesyacam|title=Ай бойынша Ровнодағы ауа райы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-05 |lang=}}&lt;/ref&gt;

== Халқы ==
2025 жылдың 1 ақпанындағы жағдай бойынша Ровно халқының саны 249 477 адамды құрайды.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://bdex.ru/naselenie/ukraine/rovno/|title=Ровно халқы (Украина)|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-09 |lang=}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Ровно қаласындағы халық саны 2011 жылдан 2022 жылға дейін&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://index.minfin.com.ua/reference/people/town/vinnica/|title=Винница қаласындағы халық саны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-06-12|lang=}}&lt;/ref&gt;
|-
! 2011 !! 2012 !! 2013 !! 2014 !! 2015 !! 2016 !! 2017 !! 2018 !! 2019 !!2020 !! 2021 !! 2022
|-
|  249840|| 250174 || 250333 || 249912 || 249639 || 248307 ||247356 ||246574 || 246535 || 246003 || 245289||243873
|}

== Экономикасы ==
Ровнода «Ривнеазот» ЖАҚ және жоғары вольтты жабдықтар зауыты сияқты кәсіпорындар бар.

Жеңіл өнеркәсіп кәсіпорындарына: тігін және тоқыма емес материалдар фабрикалары жатады.

Құрылыс кешенінің келесі кәсіпорындары жұмыс істейді: темір-бетон және ірі панельді тұрғын үй құрылысы зауыттары, Ровне «Железобетон» өндірістік бірлестігі, «Адинол» құрғақ құрылыс қоспалары зауыты. Ағаш өңдеу өнеркәсібі «Ривнодерев» өндірістік бірлестігімен ұсынылған, «Ривно» сыра зауыты жұмыс істейді.

Кәріптас өңдеу және зергерлік бұйымдарды шығаратын «Укрбурштин» фабрикасы бар.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://ua-city.com/infocity/rovno.html|title=Ровно|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-05 |lang=}}&lt;/ref&gt;

== Транспорт ==
[[Сурет:Railway Station-Rivne.JPG|нобай|солға|200px|Ровно теміржол вокзалы]]      
Автобус қызметін «Ровно» және «Чайка» автовокзалдары қамтамасыз етеді (негізінен қызмет Сарнин бағыты). Қалалық әуежай Ровно орталығынан 8 км қашықтықта, іс жүзінде қала шегінде орналасқан. Әуежайдың жанында автомобиль жолдары (соның ішінде E40) бар, бұл теміржол вокзалын, автовокзалын және қала орталығын жалғастырады.
Теміржол вокзалы Здольбунив - Ковель желісінде орналасқан. Станса арқылы өтетін барлық қалааралық және қалаішілік пойыздар стансаға тоқтайды. Стансаға Киев пен Львовтан аймақтық электр пойыздары және Ковель – Тернополь аймақтық локомотив пойызы да қатынайды.
Троллейбус жүйесі 1974 жылдан бастап Ровно қаласында жұмыс істейді. Бір желі Луцк бағытындағы Обаров және Городок ауылдарын қаламен байланыстырады. Жылжымалы құрамның көп бөлігін модернизацияланған Škoda 9Tr (39 бірлік) құрайды, оның 2-і 1974 жылы шығарылған. 1994 жылдан бастап ЮМЗ-Т1 бірнеше жыл бойы тоқтап тұрды. Кейіннен No116 троллейбус пайдаланудан шығарылды. Сондай-ақ 3 ЮМЗ-Т2 жұмыс істейді. 2008 жылдың 21 қарашасында 2011 жылғы жалғыз троллейбус ЭлектроЛАЗ-12 пайдалануға берілді. 2008 жылы техникалық көмекші КТГ-5 троллейбусы қолданыстан шығарылды, оның орнына қазір борттық нөмірі 66 болған Škoda 9Tr троллейбусы қолданылады.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/%D0%A0%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D1%83%D1%81|title=Ровно троллейбусы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-05 |lang=}}&lt;/ref&gt;

== Мәдениеті ==
=== Театрлары ===
'''Ровно облыстық музыкалық-драма театры''' — Ровно облыстық украин музыкалық-драма театры 1939 жылы құрылған. Театрдың шығармашылық өмірінің басы Константин Треневтің «Махаббат Яровая» пьесасымен белгіленді. Одан кейін театрда Островскийдің «Дауыл», И.Чабаненконың «Тәтті Украинада» және т.б. пьесалары қойылды.
Бүгінде театр қарқынды дамып келеді. Репертуар жаңа қызықты қойылымдармен, ал компания талантты жастармен толығуды. Үлкен сахнадан бөлек, 100 көрерменге арналған шағын сахна да бар. Жарықтандыру және дыбыстық жабдық бойынша бұл Украинадағы ең жақсы жабдықталған театрдың бірі.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.kino-teatr.ru/teatr/960/|title=Ровно облыстық музыкалық-драма театры|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-05 |lang=}}&lt;/ref&gt;
[[Сурет:Рівненський обласний академічний український музично-драматичний театр P1570524.jpg|нобай|оңға|200px|Ровно облыстық музыкалық-драма театры]]     
'''Ровно облыстық филармониясы''' — 1939 жылы құрылды және ғасырға жуық бірнеше буыны тәрбиеленді. Филармонияда 1987 жылы камералық және органдық музыкалық зал ашылып - сол кезден бастап онда негізгі концерттік алаң пайда болды.
&quot;Ригер-Клосс&quot; компаниясының органы 1989 жылы орнатылды, содан бері Украинаның және әлемнің үздік органшылары Ровно облыстық филармониясының жыл сайынғы орган музыкасы фестиваліне қатысты. Камералық-органдық музыка залының ғимараты жергілікті маңызы бар сәулет ескерткіштерінің тізіміне енгізілген.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://restplace.com.ua/ru/placeofculture/rovenskaya-filarmoniya.html|title=Ровно филармониясы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-05 |lang=}}&lt;/ref&gt;

'''Ровно академиялық облыстық қуыршақ театры''' — Қуыршақ театры 1975 жылы құрылған. Сол жылдары театрдың шығармашылық ұжымының жеке үй-жайлары болмағандықтан, труппа мобильді болды және Ровно облысының қалалары мен ауылдарында көп өнер көрсетті.&lt;br /&gt;
Тұрақты қуыршақ театры 1979 жылы салынған. Театр ғимараты заманауи үлгіде жасалған. Көрермен залы 256 келушілерді қабылдай алады.
2007 жылы театр «Академиялық» мәртебесін алды. Бүгінгі таңда қуыршақ театрының репертуарында украиндық және шетелдік балалар әдебиетінің классикалық шығармалары, сондай-ақ қазіргі заманғы авторлардың қойылымдары бар.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.ua-1.com/locations/Akademicheskij-oblastnoj-teatr-kukol-Rovno/MTczMw==|title=Ровно академиялық облыстық қуыршақ театры|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-05 |lang=}}&lt;/ref&gt;

=== Мұражайлар ===
'''Ровно тарихи-өлкетану мұражайы''' — қалада құрылған ең алғашқы мұражай, Ровнаның орталығында орналасқан. Мұражайда 140 мыңға жуық экспонат бар, мұражайда 23 зал орналасқан. Мұнда ескі кітаптар, ескі иконалар, мүсіндер және Запорожье Сеч дәуіріндегі заттар жинақтары бар.
[[Сурет:Ровно. Краеведческий музей..JPG|нобай|оңға|300px|Ровно тарихи-өлкетану мұражайы]]     
'''Кәріптас мұражайы''' — Украинада олардың бірнешеуі ғана бар. Ол кәріптас зауытының аумағында орналасқан. Мұнда Ровно аймағынан табылған янтарь кесектері қойылған. Кейбір үлгілердің жасы шамамен 40 миллион жыл. Ежелгі жәндіктер кристалданған кәріптас тастар бар. Мұражайда Украинадағы кәріптас өңдейтін жалғыз кәсіпорын туралы да айтылады.

'''Бірінші кітап мұражайы''' — Пересопницкий Евангелия құрылу тарихы осы мұражайда қамтылған. Мұражайдың мақтанышы – Пересопница Евангелия 9 келілік факсимилдік көшірмесі және ежелгі орыс қонысы Переспонцияның макеттері. Ғимаратта конференц-зал мен археологтарға арналған бөлмелер де бар.

'''Украин халық өнерінің мұражайы''' — Ровноның орталығында орналасқан. Мұнда өте бай коллекция бар – украиндық кестеленген жейделер, Ровно облысының украин шаруаларының ұлттық киімдері, тұрмыстық заттар. Мұнда үнемі заманауи халық өнерінің көрмелері өткізіліп тұрады.

'''«Зуза» көркем галереясы''' — 2006 жылы құрылған. Мұнда қазіргі заманғы Ровно суретшілерінің картиналары ұсынылған.

'''Кеңестік барлаушы Николай Кузнецовтың пәтер мұражайы''' — Ровнода аты аңызға айналған кеңестік барлаушы Николай Кузнецов тұрған жер. Үйде Кузнецов кезіндегі барлық жиһаздар сақталған.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://goldengorod.ru/rivne/#more-4415|title=Ровно|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-05 |lang=}}&lt;/ref&gt;

== Көрікті жерлері ==
Дамудың қиын да күрделі жолын басынан өткерген Ровно бүгінде облыстың жоғары мәдени орталығы болып табылады. Ровнаның архитектуралық көрнекті орындары туралы айтқанда, оның ағаш қоңырау мұнарасы бар Успен шіркеуін, Әулие Антони шіркеуі және Воскресенский соборын атап өтуге болады. Қаланың тарихи бөлігінің көшелерінде бірнеше модерн стиліндегі ғимараттар сақталған.&lt;br /&gt;
Туристерді Ровна хайуанаттар бағы қызықтырады. Ішінара қалпына келтірілген қала орталығы мен айналма жолда көптеген жақсы қонақүйлер мен мейрамханалар бар.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://culttourism.ru/ukraine/rovnenskaya/rovno/|title=Ровно|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-05 |lang=}}&lt;/ref&gt;

== Білім беру ісі ==
[[Сурет:Рівненський державний гуманітарний університет.jpg|нобай|оңға|200px|Ровно мемлекеттік гуманитарлық университеті]]   
Ровнода университеттер, гимназиялар, колледждер, орта және жоғары мектептер желісі бар, білім беру жүйесі жақсы дамыған.

'''Университеттер'''  
*Су және табиғатты пайдалану ұлттық университеті.
*Ровно мемлекеттік гуманитарлық университеті.
*Академик Степан Демьянчук атындағы Халықаралық экономикалық-гуманитарлық университеті.
*Ровно облыстық жоғары оқу орнынан кейінгі педагогикалық білім беру институты.
*Ровно теологиялық семинариясы.
*Киев славянтану университетінің Ровна славянтану институты.

== Спорт ==
[[Сурет:Стадіон «Авангард» у Рівному.jpg|нобай|оңға|200px|Стадион «Авангард»]]     
&quot;Авангард&quot; көпфункционалды стадионы &quot;Верес&quot; футбол командасының өз алаңы болып табылады (1957 жылы құрылған).

Сонымен қатар футзал (МФК Кардинал-Ровно), баскетбол (Пульсар, 2017 ж. бастап Ровно), волейбол (Регина-МЕГУ), регби (Ровно), бейсбол (Батыс оты), хоккей («Фаворит») т.б. өнер көрсетті.

Спидвей жарыстарын өткізу үшін 1959 жылы ашылған автотрек (Ровно техникалық спорт стадионы) КСРО-дағы ең жақсы және Еуропадағы ең үздіктердің бірі болып саналды. Оның сиымдылығы 15 мың адамға арналған. «Сигнал» спидвей командасы КСРО командалық чемпионатын үш рет жеңіп алды (1985–87).

2011 жылы Ровнода әйелдер арасында, 1997 жылы ерлер арасында халықаралық шашкадан әлем чемпионаты өтті.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://old.bigenc.ru/geography/text/5743954?ysclid=m6rjwxqisi282764936|title=Үлкен Ресей энциклопедиясы 2004–2017|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-05 |lang=}}&lt;/ref&gt;

== Бауырлас қалалар ==
* {{Ту|Болгария}} [[Видин]] ([[Болгария]])
* {{Ту|Польша}} [[Гданьск]] ([[Польша]])
* {{Ту|Польша}} [[Забже]] ([[Польша]])
* {{Ту|Словакия}} [[Зволен]] ([[Словакия]])
* {{Ту|Германия}} [[Оберфихтах]] ([[Германия]])
* {{Ту|Польша}} [[Люблин]] ([[Польша]])
* {{Ту|Ресей}} [[Кострома]] ([[Ресей]])
* {{Ту|Польша}} [[Пётркув-Трыбунальский]] ([[Польша]])
* {{Ту|Польша}} [[Радомщанский повят]] ([[Польша]])
* {{Ту|Украина}} [[Северодонецк]] ([[Украина]])
* {{Ту|Литва}} [[Биржай]] ([[Литва]])

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Украина әкімшілік бөлінісі}}
[[Санат:Украина қалалары]]</text>
      <sha1>t8iaui3ds692o9agqp0pje7s4hskkvm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654794</id>
      <parentid>3654793</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T07:39:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3654794</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25038" sha1="ij164xj4pstnyf9rcqv7q765wb431zn" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Ровно
 |шынайы атауы            = {{lang-uk|Рівне}}
 |сурет                   = Рівне.Костел..jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Украина
 |елтаңба                 = Coat of arms Rivne.svg
 |ту                      = Flag of Rivne.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =50 |lat_min =37 |lat_sec =11
  |lon_dir =E |lon_deg =26 |lon_min =15 |lon_sec = 05
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Облыс
 |аймағы                  = Ровно облысы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Аудан
 |ауданы                  = Ровно ауданы
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1283
 |алғашқы дерек           = 1434
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 63
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 187
 |климаты                 = қоңыржай континенттік
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 243 873
  |санақ жылы             = 2022
  |тығыздығы              = 3871
  |шоғырлануы             = 583,3
  |ұлттық құрамы          = [[украиндар]] — 91,56 %, [[орыстар]] — 6,77 % (халық санағы 2001 ж.)
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +2:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +380 362
 |пошта индексі           = 33000-33499
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = Rivne
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Ровно''' ({{lang-uk|Рівне}}) — [[Украина]]ның солтүстік-батысындағы қала. [[Ровно облысы]]ның және Ровно ауданының әкімшілік орталығы. Волынь қыратында, Устье өзенінің бойында орналасқан. Маңызды көлік торабы.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/%D0%A0%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%BE|title=Ровно|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-05 |lang=}}&lt;/ref&gt;
Халқы 246 003 (2020 ж.) адам.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://ru.wikibrief.org/wiki/Rivne|title=Ровно - Rivne|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-05 |lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
1283 жылдан бері ежелгі тарихи материалдардан белгілі қала. Ол кезде Галиция-Волынь княздігінің елді мекендерінің бірі болатын. Тарихи деректер бойынша бұл жерлерге 6 ғасырдың соңы мен 7 ғасырдың басында Волын және Дулеб тайпалары қоныстанғанын білуге ​​болады. Тек 10 ғасырда бұл жерлер сол кездегі қуатты мемлекет - Киев Русінің иелігіне өтті.
[[Сурет:Zamek ks. Ludomirskich, Równe.jpg|нобай|солға|200px|Любомир сарайы, XIX ғ.]]      
Қазіргі қала орналасқан жерлер 1569 жылдан кейін Поляк-Литва Достастығына кірді. Одан кейінгі кезеңде Ровне татар ордаларының жойқын шабуылдарына бірнеше рет ұшырады.
18 ғасырдың бірінші жартысында қала поляк магнаты Любомирскийдің меншігінде болды. Оның билігі кезінде, кейінірек оның ұрпағы кезінде қамалды жаһандық қайта құру басталды, нәтижесінде ол бекініс ретінде өзінің қорғаныстық маңызын жоғалтып, тамаша сарайға айналды. Қайта қалпына келтіру жұмыстарының нәтижесінде бекініс қабырғалары мен оның айналасындағы топырақ бекіністер қирап, бұзылды.

Тарихи деректерге қарағанда, 18 ғасырдың аяғында Ровно Ресей мемлекетінің иелігіне өтіп, округтік қала мәртебесін алған. 1921 жылдан 1939 жылға дейін қысқа мерзім ішінде қала қайтадан Польшаның құрамына кірді. Ал 1939 жылдан бастап Ровно Украина Кеңестік Социалистік Республикасының толыққанды қаласына айналды.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/1527-Rovno.html|title=Украина. Ровно облысы Ровно қаласы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-05 |lang=}}&lt;/ref&gt;

== Климаты ==
Ровно қаласының климаты қалыпты салқын. Ровнода жыл бойы жауын-шашын айтарлықтай болады. Ең құрғақ айдың өзінде жауын-шашын көп болады. Бұл климат Кеппен-Гейгер климаттық классификациясына сәйкес Dfb ретінде жіктеледі. Ровнадағы орташа жылдық температура 8,7°C. Жауын-шашынның жылдық орташа мөлшері 746 мм.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://ru.climate-data.org/%D0%B5%D0%B2%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0/%D1%83%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BD%D0%B0/%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F-%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C/%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%BE-1390/|title=Ровноның климаты|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-05 |lang=}}&lt;/ref&gt;

Ровнода ең жылы ауа-райы маусым, шілде, тамыз айларында 25,5°C-қа дейін жетеді. Қоршаған ортаның ең төменгі температурасы қаңтар, ақпан және желтоқсан айларында байқалады, -1,8°С дейін. Түнде -5,4°С пен 14,7°C аралығында.
Ең жауын-шашынды кезеңдері мамыр, маусым, шілдеде ауа райының қолайсыздығы 16 күнге созылып, 40,58 мм-ге дейін жауын-шашын түседі. Ақпан, қаңтар, желтоқсан, осы кезеңде орта есеппен айына 6 күн ғана жауады, жауын-шашынның айлық мөлшері 19,66 мм.Ең жауын-шашынды кезеңдері мамыр, маусым, шілдеде ауа райының қолайсыздығы 16 күнге созылып, 40,58 мм-ге дейін жауын-шашын түседі.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://pogoda.365c.ru/ukraine/rivne/po_mesyacam|title=Ай бойынша Ровнодағы ауа райы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-05 |lang=}}&lt;/ref&gt;

== Халқы ==
2025 жылдың 1 ақпанындағы жағдай бойынша Ровно халқының саны 249 477 адамды құрайды.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://bdex.ru/naselenie/ukraine/rovno/|title=Ровно халқы (Украина)|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-09 |lang=}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Ровно қаласындағы халық саны 2011 жылдан 2022 жылға дейін&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://index.minfin.com.ua/reference/people/town/vinnica/|title=Винница қаласындағы халық саны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-06-12|lang=}}&lt;/ref&gt;
|-
! 2011 !! 2012 !! 2013 !! 2014 !! 2015 !! 2016 !! 2017 !! 2018 !! 2019 !!2020 !! 2021 !! 2022
|-
|  249840|| 250174 || 250333 || 249912 || 249639 || 248307 ||247356 ||246574 || 246535 || 246003 || 245289||243873
|}

== Экономикасы ==
Ровнода «Ривнеазот» ЖАҚ және жоғары вольтты жабдықтар зауыты сияқты кәсіпорындар бар.

Жеңіл өнеркәсіп кәсіпорындарына: тігін және тоқыма емес материалдар фабрикалары жатады.

Құрылыс кешенінің келесі кәсіпорындары жұмыс істейді: темір-бетон және ірі панельді тұрғын үй құрылысы зауыттары, Ровне «Железобетон» өндірістік бірлестігі, «Адинол» құрғақ құрылыс қоспалары зауыты. Ағаш өңдеу өнеркәсібі «Ривнодерев» өндірістік бірлестігімен ұсынылған, «Ривно» сыра зауыты жұмыс істейді.

Кәріптас өңдеу және зергерлік бұйымдарды шығаратын «Укрбурштин» фабрикасы бар.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://ua-city.com/infocity/rovno.html|title=Ровно|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-05 |lang=}}&lt;/ref&gt;

== Транспорт ==
[[Сурет:Railway Station-Rivne.JPG|нобай|солға|200px|Ровно теміржол вокзалы]]      
Автобус қызметін «Ровно» және «Чайка» автовокзалдары қамтамасыз етеді (негізінен қызмет Сарнин бағыты). Қалалық әуежай Ровно орталығынан 8 км қашықтықта, іс жүзінде қала шегінде орналасқан. Әуежайдың жанында автомобиль жолдары (соның ішінде E40) бар, бұл теміржол вокзалын, автовокзалын және қала орталығын жалғастырады.
Теміржол вокзалы Здольбунив - Ковель желісінде орналасқан. Станса арқылы өтетін барлық қалааралық және қалаішілік пойыздар стансаға тоқтайды. Стансаға Киев пен Львовтан аймақтық электр пойыздары және Ковель – Тернополь аймақтық локомотив пойызы да қатынайды.
Троллейбус жүйесі 1974 жылдан бастап Ровно қаласында жұмыс істейді. Бір желі Луцк бағытындағы Обаров және Городок ауылдарын қаламен байланыстырады. Жылжымалы құрамның көп бөлігін модернизацияланған Škoda 9Tr (39 бірлік) құрайды, оның 2-і 1974 жылы шығарылған. 1994 жылдан бастап ЮМЗ-Т1 бірнеше жыл бойы тоқтап тұрды. Кейіннен No116 троллейбус пайдаланудан шығарылды. Сондай-ақ 3 ЮМЗ-Т2 жұмыс істейді. 2008 жылдың 21 қарашасында 2011 жылғы жалғыз троллейбус ЭлектроЛАЗ-12 пайдалануға берілді. 2008 жылы техникалық көмекші КТГ-5 троллейбусы қолданыстан шығарылды, оның орнына қазір борттық нөмірі 66 болған Škoda 9Tr троллейбусы қолданылады.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/%D0%A0%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D1%83%D1%81|title=Ровно троллейбусы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-05 |lang=}}&lt;/ref&gt;

== Мәдениеті ==
=== Театрлары ===
'''Ровно облыстық музыкалық-драма театры''' — Ровно облыстық украин музыкалық-драма театры 1939 жылы құрылған. Театрдың шығармашылық өмірінің басы Константин Треневтің «Махаббат Яровая» пьесасымен белгіленді. Одан кейін театрда Островскийдің «Дауыл», И.Чабаненконың «Тәтті Украинада» және т.б. пьесалары қойылды.
Бүгінде театр қарқынды дамып келеді. Репертуар жаңа қызықты қойылымдармен, ал компания талантты жастармен толығуды. Үлкен сахнадан бөлек, 100 көрерменге арналған шағын сахна да бар. Жарықтандыру және дыбыстық жабдық бойынша бұл Украинадағы ең жақсы жабдықталған театрдың бірі.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.kino-teatr.ru/teatr/960/|title=Ровно облыстық музыкалық-драма театры|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-05 |lang=}}&lt;/ref&gt;
[[Сурет:Рівненський обласний академічний український музично-драматичний театр P1570524.jpg|нобай|оңға|200px|Ровно облыстық музыкалық-драма театры]]     
'''Ровно облыстық филармониясы''' — 1939 жылы құрылды және ғасырға жуық бірнеше буыны тәрбиеленді. Филармонияда 1987 жылы камералық және органдық музыкалық зал ашылып - сол кезден бастап онда негізгі концерттік алаң пайда болды.
&quot;Ригер-Клосс&quot; компаниясының органы 1989 жылы орнатылды, содан бері Украинаның және әлемнің үздік органшылары Ровно облыстық филармониясының жыл сайынғы орган музыкасы фестиваліне қатысты. Камералық-органдық музыка залының ғимараты жергілікті маңызы бар сәулет ескерткіштерінің тізіміне енгізілген.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://restplace.com.ua/ru/placeofculture/rovenskaya-filarmoniya.html|title=Ровно филармониясы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-05 |lang=}}&lt;/ref&gt;

'''Ровно академиялық облыстық қуыршақ театры''' — Қуыршақ театры 1975 жылы құрылған. Сол жылдары театрдың шығармашылық ұжымының жеке үй-жайлары болмағандықтан, труппа мобильді болды және Ровно облысының қалалары мен ауылдарында көп өнер көрсетті.&lt;br /&gt;
Тұрақты қуыршақ театры 1979 жылы салынған. Театр ғимараты заманауи үлгіде жасалған. Көрермен залы 256 келушілерді қабылдай алады.
2007 жылы театр «Академиялық» мәртебесін алды. Бүгінгі таңда қуыршақ театрының репертуарында украиндық және шетелдік балалар әдебиетінің классикалық шығармалары, сондай-ақ қазіргі заманғы авторлардың қойылымдары бар.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.ua-1.com/locations/Akademicheskij-oblastnoj-teatr-kukol-Rovno/MTczMw==|title=Ровно академиялық облыстық қуыршақ театры|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-05 |lang=}}&lt;/ref&gt;

=== Мұражайлар ===
'''Ровно тарихи-өлкетану мұражайы''' — қалада құрылған ең алғашқы мұражай, Ровнаның орталығында орналасқан. Мұражайда 140 мыңға жуық экспонат бар, мұражайда 23 зал орналасқан. Мұнда ескі кітаптар, ескі иконалар, мүсіндер және Запорожье Сеч дәуіріндегі заттар жинақтары бар.
[[Сурет:Ровно. Краеведческий музей..JPG|нобай|оңға|300px|Ровно тарихи-өлкетану мұражайы]]     
'''Кәріптас мұражайы''' — Украинада олардың бірнешеуі ғана бар. Ол кәріптас зауытының аумағында орналасқан. Мұнда Ровно аймағынан табылған янтарь кесектері қойылған. Кейбір үлгілердің жасы шамамен 40 миллион жыл. Ежелгі жәндіктер кристалданған кәріптас тастар бар. Мұражайда Украинадағы кәріптас өңдейтін жалғыз кәсіпорын туралы да айтылады.

'''Бірінші кітап мұражайы''' — Пересопницкий Евангелия құрылу тарихы осы мұражайда қамтылған. Мұражайдың мақтанышы – Пересопница Евангелия 9 келілік факсимилдік көшірмесі және ежелгі орыс қонысы Переспонцияның макеттері. Ғимаратта конференц-зал мен археологтарға арналған бөлмелер де бар.

'''Украин халық өнерінің мұражайы''' — Ровноның орталығында орналасқан. Мұнда өте бай коллекция бар – украиндық кестеленген жейделер, Ровно облысының украин шаруаларының ұлттық киімдері, тұрмыстық заттар. Мұнда үнемі заманауи халық өнерінің көрмелері өткізіліп тұрады.

'''«Зуза» көркем галереясы''' — 2006 жылы құрылған. Мұнда қазіргі заманғы Ровно суретшілерінің картиналары ұсынылған.

'''Кеңестік барлаушы Николай Кузнецовтың пәтер мұражайы''' — Ровнода аты аңызға айналған кеңестік барлаушы Николай Кузнецов тұрған жер. Үйде Кузнецов кезіндегі барлық жиһаздар сақталған.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://goldengorod.ru/rivne/#more-4415|title=Ровно|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-05 |lang=}}&lt;/ref&gt;

== Көрікті жерлері ==
Дамудың қиын да күрделі жолын басынан өткерген Ровно бүгінде облыстың жоғары мәдени орталығы болып табылады. Ровнаның архитектуралық көрнекті орындары туралы айтқанда, оның ағаш қоңырау мұнарасы бар Успен шіркеуін, Әулие Антони шіркеуі және Воскресенский соборын атап өтуге болады. Қаланың тарихи бөлігінің көшелерінде бірнеше модерн стиліндегі ғимараттар сақталған.&lt;br /&gt;
Туристерді Ровна хайуанаттар бағы қызықтырады. Ішінара қалпына келтірілген қала орталығы мен айналма жолда көптеген жақсы қонақүйлер мен мейрамханалар бар.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://culttourism.ru/ukraine/rovnenskaya/rovno/|title=Ровно|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-05 |lang=}}&lt;/ref&gt;

== Білім беру ісі ==
[[Сурет:Рівненський державний гуманітарний університет.jpg|нобай|оңға|200px|Ровно мемлекеттік гуманитарлық университеті]]   
Ровнода университеттер, гимназиялар, колледждер, орта және жоғары мектептер желісі бар, білім беру жүйесі жақсы дамыған.

'''Университеттер'''  
*Су және табиғатты пайдалану ұлттық университеті.
*Ровно мемлекеттік гуманитарлық университеті.
*Академик Степан Демьянчук атындағы Халықаралық экономикалық-гуманитарлық университеті.
*Ровно облыстық жоғары оқу орнынан кейінгі педагогикалық білім беру институты.
*Ровно теологиялық семинариясы.
*Киев славянтану университетінің Ровна славянтану институты.

== Спорт ==
[[Сурет:Стадіон «Авангард» у Рівному.jpg|нобай|оңға|200px|Стадион «Авангард»]]     
&quot;Авангард&quot; көпфункционалды стадионы &quot;Верес&quot; футбол командасының өз алаңы болып табылады (1957 жылы құрылған).

Сонымен қатар футзал (МФК Кардинал-Ровно), баскетбол (Пульсар, 2017 ж. бастап Ровно), волейбол (Регина-МЕГУ), регби (Ровно), бейсбол (Батыс оты), хоккей («Фаворит») т.б. өнер көрсетті.

Спидвей жарыстарын өткізу үшін 1959 жылы ашылған автотрек (Ровно техникалық спорт стадионы) КСРО-дағы ең жақсы және Еуропадағы ең үздіктердің бірі болып саналды. Оның сиымдылығы 15 мың адамға арналған. «Сигнал» спидвей командасы КСРО командалық чемпионатын үш рет жеңіп алды (1985–87).

2011 жылы Ровнода әйелдер арасында, 1997 жылы ерлер арасында халықаралық шашкадан әлем чемпионаты өтті.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://old.bigenc.ru/geography/text/5743954?ysclid=m6rjwxqisi282764936|title=Үлкен Ресей энциклопедиясы 2004–2017|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-02-05 |lang=}}&lt;/ref&gt;

== Бауырлас қалалар ==
* {{Ту|Болгария}} [[Видин]] ([[Болгария]])
* {{Ту|Польша}} [[Гданьск]] ([[Польша]])
* {{Ту|Польша}} [[Забже]] ([[Польша]])
* {{Ту|Словакия}} [[Зволен]] ([[Словакия]])
* {{Ту|Германия}} [[Оберфихтах]] ([[Германия]])
* {{Ту|Польша}} [[Люблин]] ([[Польша]])
* {{Ту|Ресей}} [[Кострома]] ([[Ресей]])
* {{Ту|Польша}} [[Пётркув-Трыбунальский]] ([[Польша]])
* {{Ту|Польша}} [[Радомщанский повят]] ([[Польша]])
* {{Ту|Украина}} [[Северодонецк]] ([[Украина]])
* {{Ту|Литва}} [[Биржай]] ([[Литва]])

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Украина әкімшілік бөлінісі}}
[[Санат:Украина қалалары]]</text>
      <sha1>ij164xj4pstnyf9rcqv7q765wb431zn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Никол Воваевич Пашинян</title>
    <ns>0</ns>
    <id>754595</id>
    <revision>
      <id>3654774</id>
      <parentid>3652498</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T06:01:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aldogarov</username>
        <id>95591</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Өмірбаяны{{Cite web|url=https://www.primeminister.am/ru/pm-pashinyan/|title=Никол Пашинян Арменияның өмірбаяны}} */</comment>
      <origin>3654774</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16064" sha1="05ttsppbk8qc997ulv1dy2yf8td3vj7" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
|Шынайы есімі   = {{lang-hy|Նիկոլ Վովայի Փաշինյան}}
|Қазақша есімі  = 
|Сурет ені      = 
|Суреті         = Kätlemine Armeenia peaminister Pashinyan'iga (552477480461).jpg
|Атауы          = Пашинян, 2026 жыл
|Титулы          = [[Армения]]ның 16-[[Арменияның премьер-министрі|Премьер-министрі]]
|Ту              = Coat of arms of Armenia.svg
|Ту2             = Flag of Armenia.svg
|Басқара бастады = 8 мамыр 2018 жылдан бастап
|Басқаруын аяқтады =
|Президент = [[Армен Варданович Саркисян|Армен Саркисян]] (2018–2022)&lt;br&gt;[[Ален Симонян]] (2022 {{м.а.}})&lt;br&gt;[[Ваагн Хачатурян]] (2022 жылдан бастап)
|Ізашары       = [[Серж Саргсян]]&lt;br&gt;[[Карен Карапетян]] ({{м.а.}})
|Титулы_2       = Арменияның Қауіпсіздік кеңесінің төрағасы
|Ту_2           = Coat of arms of Armenia.svg
|Ту2_2          = Flag of Armenia.svg
|Басқара бастады_2 = 2018 жылдан бастап
|Басқаруын аяқтады_2 = 
|Президент_2 = 
|Ізашары_2        = [[Серж Саргсян]]
|Ізбасары_2       = 
|Титулы_3       = 
| Басқара бастады_3    = 
| Басқаруын аяқтады_3  = 
| Ізашары_3            = 
| Ізбасары_3           = 
|Титулы_4         = [[ҰҚШҰ]] Ұжымдық қауіпсіздік кеңесінің төрағасы
|Ту_4             = Emblem of the Collective Security Treaty Organization.svg
|Ту2_4            = Flag of the Collective Security Treaty Organization.svg
|Басқара бастады_4 = 2021
|Басқаруын аяқтады_4 = 2022
|Ізашары_4        = 
|Ізбасары_4       = 	
|Титулы_5         = Армения Республикасы Ұлттық жиналысының депутаты
|Ту_5             = Logo parliament of Armenia.png
|Ту2_5            = Flag_of_Armenia.svg
|Басқара бастады_5 = 6 мамыр 2012 
|Басқаруын аяқтады_5 = 9 мамыр 2018
|Титулы_6         = [[Азаматтық келісімшарт]] партияның төрағасы
|Ту_6             = Civil Contract (Armenia) logo.png
|Ту2_6            = Flag_of_Armenia.svg
|Басқара бастады_6 = 30 қазан 2022 жылдан бастап
|Басқаруын аяқтады_6 = 
|Діні           = [[Армяндық апостол шіркеуі]]
|Партиясы       = [[Импичмент партиясы|Импичмент]] (2007)&lt;br&gt;[[Арменияның ұлттық конгресс]] (2008—2013)&lt;br&gt;[[Азаматтық келсімшарт]] (2013 жылдан бастап)
| Білімі        = [[Ереван мемлекеттік университеті]]
|Балалары       = 4
|Анасы          = Светлана Пашинян
|Жұбайы         = [[Анна Вачиковна Акопян|Анна Акопян]]
|Әкесі          = Вова Пашинян
|Туған күні     = 1.06.1975
|Туған жері     = [[Иджеван]], [[Иджеван ауданы]], [[Армян Кеңестік Социалистік Республикасы|Армян КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]
|Сайты          = [https://www.primeminister.am/ru/ primeminister.am] {{ref-ru}}
|Марапаттары    = {{Алтын Қыран ордені}} 
|Қолтаңба ені   = 
|Қолтаңбасы     = Signature of Nikol Pashinyan.svg
|Commons        =
 | Атағы                 = [[Жоғарғы Бас Қолбасшы]]
| Әскер түрі            = [[Армения Республикасы Қарулы Күштері]]
| Басқарды             = 
| Шайқасы              = [[Карабақ соғысы]]&lt;br&gt;[[2022 жылғы Қазақстандағы наразылық шаралары]]
}} 
'''Никол Воваевич Пашинян''' ({{lang-hy|Նիկոլ Վովայի Փաշինյան}}; [[1 маусым]] [[1975 жыл|1975]], [[Иджеван]]) — [[армения]]лық мемлекеттік қайраткер мен саясаткер, 2018 жылдан бері қызметтегі [[Армения премьер-министрі]].&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://kaz.tengrinews.kz/world_news/nikol-pashinyan-armeniyanyin-premer-ministr-bolyip-325469/|title=Никол Пашинян Арменияның премьер-министрі болып тағайындалды}}&lt;/ref&gt; 2015 жылдан бері «Азаматтық келісімшарт» партиясының төрағасы.

Оған қоса, Пашинян — Арменияның Қарулы күштерінің Жоғарғы Қолбасшысы және Арменияның қауіпсіздік кеңесінің төрағасы.

Армениядағы барқыт революциясының көшбасшысы. Армения Ұлттық жиналысының депутаты (2012–2018). «Елк» фракциясының жетекшісі (2017–2018).

== Өмірбаяны&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.primeminister.am/ru/pm-pashinyan/|title=Никол Пашинян Арменияның өмірбаяны}}&lt;/ref&gt;==
1975 жылғы 1 маусымда [[Иджеван]] қаласында дүниеге келген. Әкесі – Вова Пашинян кеңес ғасырдың интеллигенті, дене шынықтыру пәннің мұғалімі, қоғамдық қайраткер. Шешесі – Светик Ованесян.

Иджеван қаласындағы №1 орта мектепті бітірген.

1991–1995 жылдары Ереван мемлекеттік университетінде білім алған. Бесінші курста саяси себептермен университеттен шығарылған.

1992 жылдан бастап белсенді түрде журналистикамен айналысты. «Дпрутюн», «Айастан», «Лрагир», «Лрагир ор», «Молорак» газеттерінде жұмыс істеген. 1998 жылы «Орагир» күнделікті газетін құрды, алайда 1999 жылы саяси себептермен сот шешімі бойынша жабылды. 1999 жылы «Айкакан жаманак» газетінің бас редакторы болып тағайындалып, бұл қызметті 2012 жылға дейін атқарды.

1999 жылдың тамыз айында саяси себептермен бір жылға бас бостандығынан айыру жазасына кесілді. Кейін халықаралық және армян журналистік қауымдастықтарының талап етуімен апелляциялық сот жазаны орындауды бір жылға кейінге қалдырды, нәтижесінде жаза орындалмады.

2006 жылы «Альтернатива» қоғамдық-саяси бастамасының құрылтайшы мүшелерінің бірі болды. 2007 жылғы парламенттік сайлауда «Импичмент» альянсының пропорционалды тізімінде бірінші нөмірмен қатысты. 2008 жылғы президенттік сайлауда Армения Республикасының президенттігіне кандидат Левон Тер-Петросянның сайлауалды штабының мүшесі болды.

2008 жылғы 1 наурыз оқиғаларынан кейін іздеуде жүріп, бір жыл төрт ай бойы жасырын өмір сүрді. 2009 жылғы 1 шілдеде Армения Республикасының Бас прокуратурасына өз еркімен келіп, қамауға алынды. 2010 жылдың қаңтарында 2008 жылғы 1 наурыздағы жаппай тәртіпсіздіктерді ұйымдастырды деген айыппен 7 жылға бас бостандығынан айырылды. Армян және халықаралық қоғамдастық тарапынан саяси тұтқын, ар-ождан тұтқыны ретінде кеңінен танылды. Түрмеде 1 жыл 11 ай отырғаннан кейін, 2011 жылғы 27 мамырда рақымшылық шешімімен босатылды.

2012 жылғы парламенттік сайлауда «Армян ұлттық конгресі» фракциясының пропорционалды тізімі бойынша Ұлттық Жиналыстың депутаты болып сайланды. 2012–2013 жылдары Ұлттық Жиналыстың әдеп жөніндегі комиссиясының төрағасы болды.

2013 жылы «Азаматтық келісім» қоғамдық-саяси бірлестігін құрды. 2013–2015 жылдары осы бірлестіктің басқарма кеңесінің мүшесі болды, ал 2015 жылдан бастап оның негізінде құрылған аттас партияның басқарма мүшесі.

2016 жылдың мамыр айында «Азаматтық келісім» партиясының еріктілер жасағының командирі болды.

2017 жылғы 2 сәуірде өткен парламенттік сайлауда «ЕЛК» («Шығу») блогының тізімі бойынша Ереван қаласының Кентрон, Эребуни, Норк-Мараш және Нубарашен әкімшілік аудандарын қамтитын №4 сайлау округінен депутат болып сайланды.

2017 жылдың мамыр айынан бастап «ЕЛК» парламенттік фракциясының жетекшісі болды.

[[File:Nikol Pashinyan April 18 Tigran Mets Avenue.jpg|thumb|left|Пашинян Бархат революция кезінде]]

2018 жылғы 31 наурызда Гюмри қаласындағы Вардананц алаңынан «Менің қадамым» қозғалысын бастады. Бұл қозғалыс сол жылдың сәуір–мамыр айларында бейбіт халықтық барқыт революцияға алып келді.

2018 жылғы 8 мамырда жалпыхалықтық қозғалыстың талап етуімен Ұлттық Жиналыс тарапынан Армения Республикасының Премьер-министрі болып сайланды.

2018 жылғы 16 қазанда кезектен тыс сайлау өткізу мақсатында сайлауалды уәдесіне сәйкес отставкаға кетіп, Премьер-министрдің міндетін уақытша атқарушы ретінде қызметін жалғастырды.

[[File:Նիկոլ Փաշինյանի հարցազրույց.jpg|thumb|left|Пашинян Бархат революция кезінде]]

2018 жылғы 9 желтоқсанда өткен кезектен тыс парламенттік сайлауда «Менің қадамым» альянсының пропорционалды тізімін бастап, Премьер-министрлікке кандидат болды. Сайлау нәтижесінде альянс сайлаушылардың шамамен 70% дауысын жинады.

Осыған байланысты 2019 жылғы 14 қаңтарда Конституцияның 149-бабының 1-бөлігіне және 89-бабында белгіленген тәртіпке сәйкес Никол Пашинян Армения Республикасының Премьер-министрі болып тағайындалды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://kaz.tengrinews.kz/world_news/nikol-pasinian-armeniia-premer-ministri-bolyp-tagaiyndaldy-294860/|title=Никол Пашинян Армения премьер-министрі болып тағайындалды}}&lt;/ref&gt;

2021 жылғы 25 сәуірде елдегі ішкі саяси жағдайды реттеу мақсатында отставкаға кетіп, Премьер-министрдің міндетін атқарушы болып қалды.

2021 жылғы 20 маусымда өткен кезектен тыс парламенттік сайлауда «Азаматтық келісім» партиясының тізімін бастап, Премьер-министрлікке кандидат болды. Сайлау нәтижесінде партия 53,91% дауыс жинады.

Конституцияның 149-бабының 1-бөлігіне сәйкес 2021 жылғы 2 тамызда Армения Республикасының Премьер-министрі болып қайта тағайындалды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://admin.egemen.kz/article/283498-nikol-pashinyan-armeniyanynh-premer-ministri-bolyp-qayta-taghayyndaldy|title=Никол Пашинян Арменияның Премьер-Министрі болып қайта тағайындалды}}&lt;/ref&gt;

2026 жылғы 2 тамызда Никол Пашинянды Армения премьер-министрі лауазымына қайта тағайындалды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://sputnik.kz/20260802/pashinyan-armeniya-premer-ministri-bolyp-qayta-tagayyndaldy-65404634.html|title=Пашинян Армения премьер-министрі болып қайта тағайындалды}}&lt;/ref&gt;

== Жеке өмірі&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.zakon.kz/mir/6508165-grazhdanskaya-zhena-50letnego-nikola-pashinyana-obyavila-o-rasstavanii.html|title=Гражданская жена 50-летнего Никола Пашиняна объявила о расставании}}&lt;/ref&gt; ==
Никол Пашинян ажырасқан, бұрын Анна Акопянмен некеде болған. Оның Мариам, Шушанна, Арпине есімді қыздары және Ашот есімді ұлы бар. Туған армян тілінен бөлек, орыс, ағылшын және француз тілдерін меңгерген.

== Марапаттары ==
* 2025 жылы [[Қазақстан Республикасы]]ның «[[Алтын Қыран]]» орденімен марапатталған.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://kaz.orda.kz/tokaev-pashinjanga-altyn-kyran-ordenin-tabystady-136191/|title=Тоқаев Пашинянға «Алтын Қыран» орденін табыстады}}&lt;/ref&gt;
* 2023 жылы [[Ватикан]] тарапынан Пий IX орденінің Үлкен Кресті дәрежесімен марапатталған.
* 2026 жылы Адамзаттық бауырластық үшін Заид сыйлығының лауреаты атанды.
* 2026 жылы Бейбітшілік пен татуласу үшін Герника сыйлығына ие болды.
* 2026 жылы [[Франция]]ның Құрметті легион орденімен табысталды.

== Тағы қараңыз ==
* [[Армения]]

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Армения премьер-министрлері]]
[[Санат:XXI ғасыр саясаткерлері]]
[[Санат:Қазіргі мемлекет басшылары]]</text>
      <sha1>05ttsppbk8qc997ulv1dy2yf8td3vj7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654775</id>
      <parentid>3654774</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T06:04:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aldogarov</username>
        <id>95591</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>3654775</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16068" sha1="ep3wrg0ajyp2nkgjixbgcpc2fc4jrvk" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
|Шынайы есімі   = {{lang-hy|Նիկոլ Վովայի Փաշինյան}}
|Қазақша есімі  = 
|Сурет ені      = 
|Суреті         = Kätlemine Armeenia peaminister Pashinyan'iga (552477480461).jpg
|Атауы          = Пашинян, 2026 жыл
|Титулы          = [[Армения]]ның 16-[[Арменияның премьер-министрі|Премьер-министрі]]
|Ту              = Coat of arms of Armenia.svg
|Ту2             = Flag of Armenia.svg
|Басқара бастады = 8 мамыр 2018 жылдан бастап
|Басқаруын аяқтады =
|Президент = [[Армен Варданович Саркисян|Армен Саркисян]] (2018–2022)&lt;br&gt;[[Ален Симонян]] (2022 {{м.а.}})&lt;br&gt;[[Ваагн Хачатурян]] (2022 жылдан бастап)
|Ізашары       = [[Серж Саргсян]]&lt;br&gt;[[Карен Карапетян]] ({{м.а.}})
|Титулы_2       = Арменияның Қауіпсіздік кеңесінің төрағасы
|Ту_2           = Coat of arms of Armenia.svg
|Ту2_2          = Flag of Armenia.svg
|Басқара бастады_2 = 2018 жылдан бастап
|Басқаруын аяқтады_2 = 
|Президент_2 = 
|Ізашары_2        = [[Серж Саргсян]]
|Ізбасары_2       = 
|Титулы_3       = 
| Басқара бастады_3    = 
| Басқаруын аяқтады_3  = 
| Ізашары_3            = 
| Ізбасары_3           = 
|Титулы_4         = [[ҰҚШҰ]] Ұжымдық қауіпсіздік кеңесінің төрағасы
|Ту_4             = Emblem of the Collective Security Treaty Organization.svg
|Ту2_4            = Flag of the Collective Security Treaty Organization.svg
|Басқара бастады_4 = 2021
|Басқаруын аяқтады_4 = 2022
|Ізашары_4        = 
|Ізбасары_4       = 	
|Титулы_5         = Армения Республикасы Ұлттық жиналысының депутаты
|Ту_5             = Logo parliament of Armenia.png
|Ту2_5            = Flag_of_Armenia.svg
|Басқара бастады_5 = 6 мамыр 2012 
|Басқаруын аяқтады_5 = 9 мамыр 2018
|Титулы_6         = [[Азаматтық келісімшарт]] партияның төрағасы
|Ту_6             = Civil Contract (Armenia) logo.png
|Ту2_6            = Flag_of_Armenia.svg
|Басқара бастады_6 = 30 қазан 2022 жылдан бастап
|Басқаруын аяқтады_6 = 
|Діні           = [[Армяндық апостол шіркеуі]]
|Партиясы       = [[Импичмент партиясы|Импичмент]] (2007)&lt;br&gt;[[Арменияның ұлттық конгресс]] (2008—2013)&lt;br&gt;[[Азаматтық келсімшарт]] (2013 жылдан бастап)
| Білімі        = [[Ереван мемлекеттік университеті]]
|Балалары       = 4
|Анасы          = Светлана Пашинян
|Жұбайы         = [[Анна Вачиковна Акопян|Анна Акопян]]
|Әкесі          = Вова Пашинян
|Туған күні     = 1.06.1975
|Туған жері     = [[Иджеван]], [[Иджеван ауданы]], [[Армян Кеңестік Социалистік Республикасы|Армян КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]
|Сайты          = [https://www.primeminister.am/ru/ primeminister.am] {{ref-ru}}
|Марапаттары    = {{Алтын Қыран ордені}} 
|Қолтаңба ені   = 
|Қолтаңбасы     = Signature of Nikol Pashinyan.svg
|Commons        =
 | Атағы                 = [[Жоғарғы Бас Қолбасшы]]
| Әскер түрі            = [[Армения Республикасы Қарулы Күштері]]
| Басқарды             = 
| Шайқасы              = [[Карабақ соғысы]]&lt;br&gt;[[2022 жылғы Қазақстандағы наразылық шаралары]]
}} 
'''Никол Воваевич Пашинян''' ({{lang-hy|Նիկոլ Վովայի Փաշինյան}}; [[1 маусым]] [[1975 жыл|1975]], [[Иджеван]]) — [[армения]]лық мемлекеттік қайраткер мен саясаткер, 2018 жылдан бері қызметтегі [[Армения премьер-министрі]].&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://kaz.tengrinews.kz/world_news/nikol-pashinyan-armeniyanyin-premer-ministr-bolyip-325469/|title=Никол Пашинян Арменияның премьер-министрі болып тағайындалды}}&lt;/ref&gt; 2015 жылдан бері «Азаматтық келісімшарт» партиясының төрағасы.

Оған қоса, Пашинян — Арменияның Қарулы күштерінің Жоғарғы Қолбасшысы және Арменияның қауіпсіздік кеңесінің төрағасы.

Армениядағы барқыт революциясының көшбасшысы. Армения Ұлттық жиналысының депутаты (2012–2018). «Елк» фракциясының жетекшісі (2017–2018).

== Өмірбаяны&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.primeminister.am/ru/pm-pashinyan/|title=Никол Пашинян Арменияның өмірбаяны}}&lt;/ref&gt;==
1975 жылғы 1 маусымда [[Иджеван]] қаласында дүниеге келген. Әкесі – Вова Пашинян кеңес ғасырдың интеллигенті, дене шынықтыру пәннің мұғалімі, қоғамдық қайраткер. Шешесі – Светлана Ованесян.

Иджеван қаласындағы №1 орта мектепті бітірген.

1991–1995 жылдары Ереван мемлекеттік университетінде білім алған. Бесінші курста саяси себептермен университеттен шығарылған.

1992 жылдан бастап белсенді түрде журналистикамен айналысты. «Дпрутюн», «Айастан», «Лрагир», «Лрагир ор», «Молорак» газеттерінде жұмыс істеген. 1998 жылы «Орагир» күнделікті газетін құрды, алайда 1999 жылы саяси себептермен сот шешімі бойынша жабылды. 1999 жылы «Айкакан жаманак» газетінің бас редакторы болып тағайындалып, бұл қызметті 2012 жылға дейін атқарды.

1999 жылдың тамыз айында саяси себептермен бір жылға бас бостандығынан айыру жазасына кесілді. Кейін халықаралық және армян журналистік қауымдастықтарының талап етуімен апелляциялық сот жазаны орындауды бір жылға кейінге қалдырды, нәтижесінде жаза орындалмады.

2006 жылы «Альтернатива» қоғамдық-саяси бастамасының құрылтайшы мүшелерінің бірі болды. 2007 жылғы парламенттік сайлауда «Импичмент» альянсының пропорционалды тізімінде бірінші нөмірмен қатысты. 2008 жылғы президенттік сайлауда Армения Республикасының президенттігіне кандидат Левон Тер-Петросянның сайлауалды штабының мүшесі болды.

2008 жылғы 1 наурыз оқиғаларынан кейін іздеуде жүріп, бір жыл төрт ай бойы жасырын өмір сүрді. 2009 жылғы 1 шілдеде Армения Республикасының Бас прокуратурасына өз еркімен келіп, қамауға алынды. 2010 жылдың қаңтарында 2008 жылғы 1 наурыздағы жаппай тәртіпсіздіктерді ұйымдастырды деген айыппен 7 жылға бас бостандығынан айырылды. Армян және халықаралық қоғамдастық тарапынан саяси тұтқын, ар-ождан тұтқыны ретінде кеңінен танылды. Түрмеде 1 жыл 11 ай отырғаннан кейін, 2011 жылғы 27 мамырда рақымшылық шешімімен босатылды.

2012 жылғы парламенттік сайлауда «Армян ұлттық конгресі» фракциясының пропорционалды тізімі бойынша Ұлттық Жиналыстың депутаты болып сайланды. 2012–2013 жылдары Ұлттық Жиналыстың әдеп жөніндегі комиссиясының төрағасы болды.

2013 жылы «Азаматтық келісім» қоғамдық-саяси бірлестігін құрды. 2013–2015 жылдары осы бірлестіктің басқарма кеңесінің мүшесі болды, ал 2015 жылдан бастап оның негізінде құрылған аттас партияның басқарма мүшесі.

2016 жылдың мамыр айында «Азаматтық келісім» партиясының еріктілер жасағының командирі болды.

2017 жылғы 2 сәуірде өткен парламенттік сайлауда «ЕЛК» («Шығу») блогының тізімі бойынша Ереван қаласының Кентрон, Эребуни, Норк-Мараш және Нубарашен әкімшілік аудандарын қамтитын №4 сайлау округінен депутат болып сайланды.

2017 жылдың мамыр айынан бастап «ЕЛК» парламенттік фракциясының жетекшісі болды.

[[File:Nikol Pashinyan April 18 Tigran Mets Avenue.jpg|thumb|left|Пашинян Бархат революция кезінде]]

2018 жылғы 31 наурызда Гюмри қаласындағы Вардананц алаңынан «Менің қадамым» қозғалысын бастады. Бұл қозғалыс сол жылдың сәуір–мамыр айларында бейбіт халықтық барқыт революцияға алып келді.

2018 жылғы 8 мамырда жалпыхалықтық қозғалыстың талап етуімен Ұлттық Жиналыс тарапынан Армения Республикасының Премьер-министрі болып сайланды.

2018 жылғы 16 қазанда кезектен тыс сайлау өткізу мақсатында сайлауалды уәдесіне сәйкес отставкаға кетіп, Премьер-министрдің міндетін уақытша атқарушы ретінде қызметін жалғастырды.

[[File:Նիկոլ Փաշինյանի հարցազրույց.jpg|thumb|left|Пашинян Бархат революция кезінде]]

2018 жылғы 9 желтоқсанда өткен кезектен тыс парламенттік сайлауда «Менің қадамым» альянсының пропорционалды тізімін бастап, Премьер-министрлікке кандидат болды. Сайлау нәтижесінде альянс сайлаушылардың шамамен 70% дауысын жинады.

Осыған байланысты 2019 жылғы 14 қаңтарда Конституцияның 149-бабының 1-бөлігіне және 89-бабында белгіленген тәртіпке сәйкес Никол Пашинян Армения Республикасының Премьер-министрі болып тағайындалды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://kaz.tengrinews.kz/world_news/nikol-pasinian-armeniia-premer-ministri-bolyp-tagaiyndaldy-294860/|title=Никол Пашинян Армения премьер-министрі болып тағайындалды}}&lt;/ref&gt;

2021 жылғы 25 сәуірде елдегі ішкі саяси жағдайды реттеу мақсатында отставкаға кетіп, Премьер-министрдің міндетін атқарушы болып қалды.

2021 жылғы 20 маусымда өткен кезектен тыс парламенттік сайлауда «Азаматтық келісім» партиясының тізімін бастап, Премьер-министрлікке кандидат болды. Сайлау нәтижесінде партия 53,91% дауыс жинады.

Конституцияның 149-бабының 1-бөлігіне сәйкес 2021 жылғы 2 тамызда Армения Республикасының Премьер-министрі болып қайта тағайындалды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://admin.egemen.kz/article/283498-nikol-pashinyan-armeniyanynh-premer-ministri-bolyp-qayta-taghayyndaldy|title=Никол Пашинян Арменияның Премьер-Министрі болып қайта тағайындалды}}&lt;/ref&gt;

2026 жылғы 2 тамызда Никол Пашинянды Армения премьер-министрі лауазымына қайта тағайындалды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://sputnik.kz/20260802/pashinyan-armeniya-premer-ministri-bolyp-qayta-tagayyndaldy-65404634.html|title=Пашинян Армения премьер-министрі болып қайта тағайындалды}}&lt;/ref&gt;

== Жеке өмірі&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.zakon.kz/mir/6508165-grazhdanskaya-zhena-50letnego-nikola-pashinyana-obyavila-o-rasstavanii.html|title=Гражданская жена 50-летнего Никола Пашиняна объявила о расставании}}&lt;/ref&gt; ==
Никол Пашинян ажырасқан, бұрын Анна Акопянмен некеде болған. Оның Мариам, Шушанна, Арпине есімді қыздары және Ашот есімді ұлы бар. Туған армян тілінен бөлек, орыс, ағылшын және француз тілдерін меңгерген.

== Марапаттары ==
* 2025 жылы [[Қазақстан Республикасы]]ның «[[Алтын Қыран]]» орденімен марапатталған.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://kaz.orda.kz/tokaev-pashinjanga-altyn-kyran-ordenin-tabystady-136191/|title=Тоқаев Пашинянға «Алтын Қыран» орденін табыстады}}&lt;/ref&gt;
* 2023 жылы [[Ватикан]] тарапынан Пий IX орденінің Үлкен Кресті дәрежесімен марапатталған.
* 2026 жылы Адамзаттық бауырластық үшін Заид сыйлығының лауреаты атанды.
* 2026 жылы Бейбітшілік пен татуласу үшін Герника сыйлығына ие болды.
* 2026 жылы [[Франция]]ның Құрметті легион орденімен табысталды.

== Тағы қараңыз ==
* [[Армения]]

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Армения премьер-министрлері]]
[[Санат:XXI ғасыр саясаткерлері]]
[[Санат:Қазіргі мемлекет басшылары]]</text>
      <sha1>ep3wrg0ajyp2nkgjixbgcpc2fc4jrvk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654776</id>
      <parentid>3654775</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T06:05:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aldogarov</username>
        <id>95591</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>3654776</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16070" sha1="6r0cotz0yw5fqx86rioqru2jyher508" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
|Шынайы есімі   = {{lang-hy|Նիկոլ Վովայի Փաշինյան}}
|Қазақша есімі  = 
|Сурет ені      = 
|Суреті         = Kätlemine Armeenia peaminister Pashinyan'iga (552477480461).jpg
|Атауы          = Пашинян, 2026 жыл
|Титулы          = [[Армения]]ның 16-[[Арменияның премьер-министрі|Премьер-министрі]]
|Ту              = Coat of arms of Armenia.svg
|Ту2             = Flag of Armenia.svg
|Басқара бастады = 8 мамыр 2018 жылдан бастап
|Басқаруын аяқтады =
|Президент = [[Армен Варданович Саркисян|Армен Саркисян]] (2018–2022)&lt;br&gt;[[Ален Симонян]] (2022 {{м.а.}})&lt;br&gt;[[Ваагн Хачатурян]] (2022 жылдан бастап)
|Ізашары       = [[Серж Саргсян]]&lt;br&gt;[[Карен Карапетян]] ({{м.а.}})
|Титулы_2       = Арменияның Қауіпсіздік кеңесінің төрағасы
|Ту_2           = Coat of arms of Armenia.svg
|Ту2_2          = Flag of Armenia.svg
|Басқара бастады_2 = 2018 жылдан бастап
|Басқаруын аяқтады_2 = 
|Президент_2 = 
|Ізашары_2        = [[Серж Саргсян]]
|Ізбасары_2       = 
|Титулы_3       = 
| Басқара бастады_3    = 
| Басқаруын аяқтады_3  = 
| Ізашары_3            = 
| Ізбасары_3           = 
|Титулы_4         = [[ҰҚШҰ]] Ұжымдық қауіпсіздік кеңесінің төрағасы
|Ту_4             = Emblem of the Collective Security Treaty Organization.svg
|Ту2_4            = Flag of the Collective Security Treaty Organization.svg
|Басқара бастады_4 = 2021
|Басқаруын аяқтады_4 = 2022
|Ізашары_4        = 
|Ізбасары_4       = 	
|Титулы_5         = Армения Республикасы Ұлттық жиналысының депутаты
|Ту_5             = Logo parliament of Armenia.png
|Ту2_5            = Flag_of_Armenia.svg
|Басқара бастады_5 = 6 мамыр 2012 
|Басқаруын аяқтады_5 = 9 мамыр 2018
|Титулы_6         = [[Азаматтық келісімшарт]] партияның төрағасы
|Ту_6             = Civil Contract (Armenia) logo.png
|Ту2_6            = Flag_of_Armenia.svg
|Басқара бастады_6 = 30 қазан 2022 жылдан бастап
|Басқаруын аяқтады_6 = 
|Діні           = [[Армяндық апостол шіркеуі]]
|Партиясы       = [[Импичмент партиясы|Импичмент]] (2007)&lt;br&gt;[[Арменияның ұлттық конгресс]] (2008—2013)&lt;br&gt;[[Азаматтық келсімшарт]] (2013 жылдан бастап)
| Білімі        = [[Ереван мемлекеттік университеті]]
|Балалары       = 4
|Анасы          = Светлана Ованесян
|Жұбайы         = [[Анна Вачиковна Акопян|Анна Акопян]]
|Әкесі          = Вова Пашинян
|Туған күні     = 1.06.1975
|Туған жері     = [[Иджеван]], [[Иджеван ауданы]], [[Армян Кеңестік Социалистік Республикасы|Армян КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]
|Сайты          = [https://www.primeminister.am/ru/ primeminister.am] {{ref-ru}}
|Марапаттары    = {{Алтын Қыран ордені}} 
|Қолтаңба ені   = 
|Қолтаңбасы     = Signature of Nikol Pashinyan.svg
|Commons        =
 | Атағы                 = [[Жоғарғы Бас Қолбасшы]]
| Әскер түрі            = [[Армения Республикасы Қарулы Күштері]]
| Басқарды             = 
| Шайқасы              = [[Карабақ соғысы]]&lt;br&gt;[[2022 жылғы Қазақстандағы наразылық шаралары]]
}} 
'''Никол Воваевич Пашинян''' ({{lang-hy|Նիկոլ Վովայի Փաշինյան}}; [[1 маусым]] [[1975 жыл|1975]], [[Иджеван]]) — [[армения]]лық мемлекеттік қайраткер мен саясаткер, 2018 жылдан бері қызметтегі [[Армения премьер-министрі]].&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://kaz.tengrinews.kz/world_news/nikol-pashinyan-armeniyanyin-premer-ministr-bolyip-325469/|title=Никол Пашинян Арменияның премьер-министрі болып тағайындалды}}&lt;/ref&gt; 2015 жылдан бері «Азаматтық келісімшарт» партиясының төрағасы.

Оған қоса, Пашинян — Арменияның Қарулы күштерінің Жоғарғы Қолбасшысы және Арменияның қауіпсіздік кеңесінің төрағасы.

Армениядағы барқыт революциясының көшбасшысы. Армения Ұлттық жиналысының депутаты (2012–2018). «Елк» фракциясының жетекшісі (2017–2018).

== Өмірбаяны&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.primeminister.am/ru/pm-pashinyan/|title=Никол Пашинян Арменияның өмірбаяны}}&lt;/ref&gt;==
1975 жылғы 1 маусымда [[Иджеван]] қаласында дүниеге келген. Әкесі – Вова Пашинян кеңес ғасырдың интеллигенті, дене шынықтыру пәннің мұғалімі, қоғамдық қайраткер. Шешесі – Светлана Ованесян.

Иджеван қаласындағы №1 орта мектепті бітірген.

1991–1995 жылдары Ереван мемлекеттік университетінде білім алған. Бесінші курста саяси себептермен университеттен шығарылған.

1992 жылдан бастап белсенді түрде журналистикамен айналысты. «Дпрутюн», «Айастан», «Лрагир», «Лрагир ор», «Молорак» газеттерінде жұмыс істеген. 1998 жылы «Орагир» күнделікті газетін құрды, алайда 1999 жылы саяси себептермен сот шешімі бойынша жабылды. 1999 жылы «Айкакан жаманак» газетінің бас редакторы болып тағайындалып, бұл қызметті 2012 жылға дейін атқарды.

1999 жылдың тамыз айында саяси себептермен бір жылға бас бостандығынан айыру жазасына кесілді. Кейін халықаралық және армян журналистік қауымдастықтарының талап етуімен апелляциялық сот жазаны орындауды бір жылға кейінге қалдырды, нәтижесінде жаза орындалмады.

2006 жылы «Альтернатива» қоғамдық-саяси бастамасының құрылтайшы мүшелерінің бірі болды. 2007 жылғы парламенттік сайлауда «Импичмент» альянсының пропорционалды тізімінде бірінші нөмірмен қатысты. 2008 жылғы президенттік сайлауда Армения Республикасының президенттігіне кандидат Левон Тер-Петросянның сайлауалды штабының мүшесі болды.

2008 жылғы 1 наурыз оқиғаларынан кейін іздеуде жүріп, бір жыл төрт ай бойы жасырын өмір сүрді. 2009 жылғы 1 шілдеде Армения Республикасының Бас прокуратурасына өз еркімен келіп, қамауға алынды. 2010 жылдың қаңтарында 2008 жылғы 1 наурыздағы жаппай тәртіпсіздіктерді ұйымдастырды деген айыппен 7 жылға бас бостандығынан айырылды. Армян және халықаралық қоғамдастық тарапынан саяси тұтқын, ар-ождан тұтқыны ретінде кеңінен танылды. Түрмеде 1 жыл 11 ай отырғаннан кейін, 2011 жылғы 27 мамырда рақымшылық шешімімен босатылды.

2012 жылғы парламенттік сайлауда «Армян ұлттық конгресі» фракциясының пропорционалды тізімі бойынша Ұлттық Жиналыстың депутаты болып сайланды. 2012–2013 жылдары Ұлттық Жиналыстың әдеп жөніндегі комиссиясының төрағасы болды.

2013 жылы «Азаматтық келісім» қоғамдық-саяси бірлестігін құрды. 2013–2015 жылдары осы бірлестіктің басқарма кеңесінің мүшесі болды, ал 2015 жылдан бастап оның негізінде құрылған аттас партияның басқарма мүшесі.

2016 жылдың мамыр айында «Азаматтық келісім» партиясының еріктілер жасағының командирі болды.

2017 жылғы 2 сәуірде өткен парламенттік сайлауда «ЕЛК» («Шығу») блогының тізімі бойынша Ереван қаласының Кентрон, Эребуни, Норк-Мараш және Нубарашен әкімшілік аудандарын қамтитын №4 сайлау округінен депутат болып сайланды.

2017 жылдың мамыр айынан бастап «ЕЛК» парламенттік фракциясының жетекшісі болды.

[[File:Nikol Pashinyan April 18 Tigran Mets Avenue.jpg|thumb|left|Пашинян Бархат революция кезінде]]

2018 жылғы 31 наурызда Гюмри қаласындағы Вардананц алаңынан «Менің қадамым» қозғалысын бастады. Бұл қозғалыс сол жылдың сәуір–мамыр айларында бейбіт халықтық барқыт революцияға алып келді.

2018 жылғы 8 мамырда жалпыхалықтық қозғалыстың талап етуімен Ұлттық Жиналыс тарапынан Армения Республикасының Премьер-министрі болып сайланды.

2018 жылғы 16 қазанда кезектен тыс сайлау өткізу мақсатында сайлауалды уәдесіне сәйкес отставкаға кетіп, Премьер-министрдің міндетін уақытша атқарушы ретінде қызметін жалғастырды.

[[File:Նիկոլ Փաշինյանի հարցազրույց.jpg|thumb|left|Пашинян Бархат революция кезінде]]

2018 жылғы 9 желтоқсанда өткен кезектен тыс парламенттік сайлауда «Менің қадамым» альянсының пропорционалды тізімін бастап, Премьер-министрлікке кандидат болды. Сайлау нәтижесінде альянс сайлаушылардың шамамен 70% дауысын жинады.

Осыған байланысты 2019 жылғы 14 қаңтарда Конституцияның 149-бабының 1-бөлігіне және 89-бабында белгіленген тәртіпке сәйкес Никол Пашинян Армения Республикасының Премьер-министрі болып тағайындалды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://kaz.tengrinews.kz/world_news/nikol-pasinian-armeniia-premer-ministri-bolyp-tagaiyndaldy-294860/|title=Никол Пашинян Армения премьер-министрі болып тағайындалды}}&lt;/ref&gt;

2021 жылғы 25 сәуірде елдегі ішкі саяси жағдайды реттеу мақсатында отставкаға кетіп, Премьер-министрдің міндетін атқарушы болып қалды.

2021 жылғы 20 маусымда өткен кезектен тыс парламенттік сайлауда «Азаматтық келісім» партиясының тізімін бастап, Премьер-министрлікке кандидат болды. Сайлау нәтижесінде партия 53,91% дауыс жинады.

Конституцияның 149-бабының 1-бөлігіне сәйкес 2021 жылғы 2 тамызда Армения Республикасының Премьер-министрі болып қайта тағайындалды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://admin.egemen.kz/article/283498-nikol-pashinyan-armeniyanynh-premer-ministri-bolyp-qayta-taghayyndaldy|title=Никол Пашинян Арменияның Премьер-Министрі болып қайта тағайындалды}}&lt;/ref&gt;

2026 жылғы 2 тамызда Никол Пашинянды Армения премьер-министрі лауазымына қайта тағайындалды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://sputnik.kz/20260802/pashinyan-armeniya-premer-ministri-bolyp-qayta-tagayyndaldy-65404634.html|title=Пашинян Армения премьер-министрі болып қайта тағайындалды}}&lt;/ref&gt;

== Жеке өмірі&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.zakon.kz/mir/6508165-grazhdanskaya-zhena-50letnego-nikola-pashinyana-obyavila-o-rasstavanii.html|title=Гражданская жена 50-летнего Никола Пашиняна объявила о расставании}}&lt;/ref&gt; ==
Никол Пашинян ажырасқан, бұрын Анна Акопянмен некеде болған. Оның Мариам, Шушанна, Арпине есімді қыздары және Ашот есімді ұлы бар. Туған армян тілінен бөлек, орыс, ағылшын және француз тілдерін меңгерген.

== Марапаттары ==
* 2025 жылы [[Қазақстан Республикасы]]ның «[[Алтын Қыран]]» орденімен марапатталған.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://kaz.orda.kz/tokaev-pashinjanga-altyn-kyran-ordenin-tabystady-136191/|title=Тоқаев Пашинянға «Алтын Қыран» орденін табыстады}}&lt;/ref&gt;
* 2023 жылы [[Ватикан]] тарапынан Пий IX орденінің Үлкен Кресті дәрежесімен марапатталған.
* 2026 жылы Адамзаттық бауырластық үшін Заид сыйлығының лауреаты атанды.
* 2026 жылы Бейбітшілік пен татуласу үшін Герника сыйлығына ие болды.
* 2026 жылы [[Франция]]ның Құрметті легион орденімен табысталды.

== Тағы қараңыз ==
* [[Армения]]

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Армения премьер-министрлері]]
[[Санат:XXI ғасыр саясаткерлері]]
[[Санат:Қазіргі мемлекет басшылары]]</text>
      <sha1>6r0cotz0yw5fqx86rioqru2jyher508</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654784</id>
      <parentid>3654776</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T06:26:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aldogarov</username>
        <id>95591</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Өмірбаяны{{Cite web|url=https://www.primeminister.am/ru/pm-pashinyan/|title=Никол Пашинян Арменияның өмірбаяны}} */</comment>
      <origin>3654784</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16068" sha1="mcg9y2ban78o4dwj299bwg82hnwdkmu" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
|Шынайы есімі   = {{lang-hy|Նիկոլ Վովայի Փաշինյան}}
|Қазақша есімі  = 
|Сурет ені      = 
|Суреті         = Kätlemine Armeenia peaminister Pashinyan'iga (552477480461).jpg
|Атауы          = Пашинян, 2026 жыл
|Титулы          = [[Армения]]ның 16-[[Арменияның премьер-министрі|Премьер-министрі]]
|Ту              = Coat of arms of Armenia.svg
|Ту2             = Flag of Armenia.svg
|Басқара бастады = 8 мамыр 2018 жылдан бастап
|Басқаруын аяқтады =
|Президент = [[Армен Варданович Саркисян|Армен Саркисян]] (2018–2022)&lt;br&gt;[[Ален Симонян]] (2022 {{м.а.}})&lt;br&gt;[[Ваагн Хачатурян]] (2022 жылдан бастап)
|Ізашары       = [[Серж Саргсян]]&lt;br&gt;[[Карен Карапетян]] ({{м.а.}})
|Титулы_2       = Арменияның Қауіпсіздік кеңесінің төрағасы
|Ту_2           = Coat of arms of Armenia.svg
|Ту2_2          = Flag of Armenia.svg
|Басқара бастады_2 = 2018 жылдан бастап
|Басқаруын аяқтады_2 = 
|Президент_2 = 
|Ізашары_2        = [[Серж Саргсян]]
|Ізбасары_2       = 
|Титулы_3       = 
| Басқара бастады_3    = 
| Басқаруын аяқтады_3  = 
| Ізашары_3            = 
| Ізбасары_3           = 
|Титулы_4         = [[ҰҚШҰ]] Ұжымдық қауіпсіздік кеңесінің төрағасы
|Ту_4             = Emblem of the Collective Security Treaty Organization.svg
|Ту2_4            = Flag of the Collective Security Treaty Organization.svg
|Басқара бастады_4 = 2021
|Басқаруын аяқтады_4 = 2022
|Ізашары_4        = 
|Ізбасары_4       = 	
|Титулы_5         = Армения Республикасы Ұлттық жиналысының депутаты
|Ту_5             = Logo parliament of Armenia.png
|Ту2_5            = Flag_of_Armenia.svg
|Басқара бастады_5 = 6 мамыр 2012 
|Басқаруын аяқтады_5 = 9 мамыр 2018
|Титулы_6         = [[Азаматтық келісімшарт]] партияның төрағасы
|Ту_6             = Civil Contract (Armenia) logo.png
|Ту2_6            = Flag_of_Armenia.svg
|Басқара бастады_6 = 30 қазан 2022 жылдан бастап
|Басқаруын аяқтады_6 = 
|Діні           = [[Армяндық апостол шіркеуі]]
|Партиясы       = [[Импичмент партиясы|Импичмент]] (2007)&lt;br&gt;[[Арменияның ұлттық конгресс]] (2008—2013)&lt;br&gt;[[Азаматтық келсімшарт]] (2013 жылдан бастап)
| Білімі        = [[Ереван мемлекеттік университеті]]
|Балалары       = 4
|Анасы          = Светлана Ованесян
|Жұбайы         = [[Анна Вачиковна Акопян|Анна Акопян]]
|Әкесі          = Вова Пашинян
|Туған күні     = 1.06.1975
|Туған жері     = [[Иджеван]], [[Иджеван ауданы]], [[Армян Кеңестік Социалистік Республикасы|Армян КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]
|Сайты          = [https://www.primeminister.am/ru/ primeminister.am] {{ref-ru}}
|Марапаттары    = {{Алтын Қыран ордені}} 
|Қолтаңба ені   = 
|Қолтаңбасы     = Signature of Nikol Pashinyan.svg
|Commons        =
 | Атағы                 = [[Жоғарғы Бас Қолбасшы]]
| Әскер түрі            = [[Армения Республикасы Қарулы Күштері]]
| Басқарды             = 
| Шайқасы              = [[Карабақ соғысы]]&lt;br&gt;[[2022 жылғы Қазақстандағы наразылық шаралары]]
}} 
'''Никол Воваевич Пашинян''' ({{lang-hy|Նիկոլ Վովայի Փաշինյան}}; [[1 маусым]] [[1975 жыл|1975]], [[Иджеван]]) — [[армения]]лық мемлекеттік қайраткер мен саясаткер, 2018 жылдан бері қызметтегі [[Армения премьер-министрі]].&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://kaz.tengrinews.kz/world_news/nikol-pashinyan-armeniyanyin-premer-ministr-bolyip-325469/|title=Никол Пашинян Арменияның премьер-министрі болып тағайындалды}}&lt;/ref&gt; 2015 жылдан бері «Азаматтық келісімшарт» партиясының төрағасы.

Оған қоса, Пашинян — Арменияның Қарулы күштерінің Жоғарғы Қолбасшысы және Арменияның қауіпсіздік кеңесінің төрағасы.

Армениядағы барқыт революциясының көшбасшысы. Армения Ұлттық жиналысының депутаты (2012–2018). «Елк» фракциясының жетекшісі (2017–2018).

== Өмірбаяны&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.primeminister.am/ru/pm-pashinyan/|title=Никол Пашинян Арменияның өмірбаяны}}&lt;/ref&gt;==
1975 жылы 1 маусымда [[Иджеван]] қаласында дүниеге келген. Әкесі – Вова Пашинян кеңес ғасырдың интеллигенті, дене шынықтыру пәннің мұғалімі, қоғамдық қайраткер. Шешесі – Светлана Ованесян.

Иджеван қаласындағы №1 орта мектепті бітірген.

1991–1995 жылдары Ереван мемлекеттік университетінде білім алған. Бесінші курста саяси себептермен университеттен шығарылған.

1992 жылдан бастап белсенді түрде журналистикамен айналысты. «Дпрутюн», «Айастан», «Лрагир», «Лрагир ор», «Молорак» газеттерінде жұмыс істеген. 1998 жылы «Орагир» күнделікті газетін құрды, алайда 1999 жылы саяси себептермен сот шешімі бойынша жабылды. 1999 жылы «Айкакан жаманак» газетінің бас редакторы болып тағайындалып, бұл қызметті 2012 жылға дейін атқарды.

1999 жылдың тамыз айында саяси себептермен бір жылға бас бостандығынан айыру жазасына кесілді. Кейін халықаралық және армян журналистік қауымдастықтарының талап етуімен апелляциялық сот жазаны орындауды бір жылға кейінге қалдырды, нәтижесінде жаза орындалмады.

2006 жылы «Альтернатива» қоғамдық-саяси бастамасының құрылтайшы мүшелерінің бірі болды. 2007 жылғы парламенттік сайлауда «Импичмент» альянсының пропорционалды тізімінде бірінші нөмірмен қатысты. 2008 жылғы президенттік сайлауда Армения Республикасының президенттігіне кандидат Левон Тер-Петросянның сайлауалды штабының мүшесі болды.

2008 жылғы 1 наурыз оқиғаларынан кейін іздеуде жүріп, бір жыл төрт ай бойы жасырын өмір сүрді. 2009 жылғы 1 шілдеде Армения Республикасының Бас прокуратурасына өз еркімен келіп, қамауға алынды. 2010 жылдың қаңтарында 2008 жылғы 1 наурыздағы жаппай тәртіпсіздіктерді ұйымдастырды деген айыппен 7 жылға бас бостандығынан айырылды. Армян және халықаралық қоғамдастық тарапынан саяси тұтқын, ар-ождан тұтқыны ретінде кеңінен танылды. Түрмеде 1 жыл 11 ай отырғаннан кейін, 2011 жылғы 27 мамырда рақымшылық шешімімен босатылды.

2012 жылғы парламенттік сайлауда «Армян ұлттық конгресі» фракциясының пропорционалды тізімі бойынша Ұлттық Жиналыстың депутаты болып сайланды. 2012–2013 жылдары Ұлттық Жиналыстың әдеп жөніндегі комиссиясының төрағасы болды.

2013 жылы «Азаматтық келісім» қоғамдық-саяси бірлестігін құрды. 2013–2015 жылдары осы бірлестіктің басқарма кеңесінің мүшесі болды, ал 2015 жылдан бастап оның негізінде құрылған аттас партияның басқарма мүшесі.

2016 жылдың мамыр айында «Азаматтық келісім» партиясының еріктілер жасағының командирі болды.

2017 жылғы 2 сәуірде өткен парламенттік сайлауда «ЕЛК» («Шығу») блогының тізімі бойынша Ереван қаласының Кентрон, Эребуни, Норк-Мараш және Нубарашен әкімшілік аудандарын қамтитын №4 сайлау округінен депутат болып сайланды.

2017 жылдың мамыр айынан бастап «ЕЛК» парламенттік фракциясының жетекшісі болды.

[[File:Nikol Pashinyan April 18 Tigran Mets Avenue.jpg|thumb|left|Пашинян Бархат революция кезінде]]

2018 жылғы 31 наурызда Гюмри қаласындағы Вардананц алаңынан «Менің қадамым» қозғалысын бастады. Бұл қозғалыс сол жылдың сәуір–мамыр айларында бейбіт халықтық барқыт революцияға алып келді.

2018 жылғы 8 мамырда жалпыхалықтық қозғалыстың талап етуімен Ұлттық Жиналыс тарапынан Армения Республикасының Премьер-министрі болып сайланды.

2018 жылғы 16 қазанда кезектен тыс сайлау өткізу мақсатында сайлауалды уәдесіне сәйкес отставкаға кетіп, Премьер-министрдің міндетін уақытша атқарушы ретінде қызметін жалғастырды.

[[File:Նիկոլ Փաշինյանի հարցազրույց.jpg|thumb|left|Пашинян Бархат революция кезінде]]

2018 жылғы 9 желтоқсанда өткен кезектен тыс парламенттік сайлауда «Менің қадамым» альянсының пропорционалды тізімін бастап, Премьер-министрлікке кандидат болды. Сайлау нәтижесінде альянс сайлаушылардың шамамен 70% дауысын жинады.

Осыған байланысты 2019 жылғы 14 қаңтарда Конституцияның 149-бабының 1-бөлігіне және 89-бабында белгіленген тәртіпке сәйкес Никол Пашинян Армения Республикасының Премьер-министрі болып тағайындалды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://kaz.tengrinews.kz/world_news/nikol-pasinian-armeniia-premer-ministri-bolyp-tagaiyndaldy-294860/|title=Никол Пашинян Армения премьер-министрі болып тағайындалды}}&lt;/ref&gt;

2021 жылғы 25 сәуірде елдегі ішкі саяси жағдайды реттеу мақсатында отставкаға кетіп, Премьер-министрдің міндетін атқарушы болып қалды.

2021 жылғы 20 маусымда өткен кезектен тыс парламенттік сайлауда «Азаматтық келісім» партиясының тізімін бастап, Премьер-министрлікке кандидат болды. Сайлау нәтижесінде партия 53,91% дауыс жинады.

Конституцияның 149-бабының 1-бөлігіне сәйкес 2021 жылғы 2 тамызда Армения Республикасының Премьер-министрі болып қайта тағайындалды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://admin.egemen.kz/article/283498-nikol-pashinyan-armeniyanynh-premer-ministri-bolyp-qayta-taghayyndaldy|title=Никол Пашинян Арменияның Премьер-Министрі болып қайта тағайындалды}}&lt;/ref&gt;

2026 жылғы 2 тамызда Никол Пашинянды Армения премьер-министрі лауазымына қайта тағайындалды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://sputnik.kz/20260802/pashinyan-armeniya-premer-ministri-bolyp-qayta-tagayyndaldy-65404634.html|title=Пашинян Армения премьер-министрі болып қайта тағайындалды}}&lt;/ref&gt;

== Жеке өмірі&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.zakon.kz/mir/6508165-grazhdanskaya-zhena-50letnego-nikola-pashinyana-obyavila-o-rasstavanii.html|title=Гражданская жена 50-летнего Никола Пашиняна объявила о расставании}}&lt;/ref&gt; ==
Никол Пашинян ажырасқан, бұрын Анна Акопянмен некеде болған. Оның Мариам, Шушанна, Арпине есімді қыздары және Ашот есімді ұлы бар. Туған армян тілінен бөлек, орыс, ағылшын және француз тілдерін меңгерген.

== Марапаттары ==
* 2025 жылы [[Қазақстан Республикасы]]ның «[[Алтын Қыран]]» орденімен марапатталған.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://kaz.orda.kz/tokaev-pashinjanga-altyn-kyran-ordenin-tabystady-136191/|title=Тоқаев Пашинянға «Алтын Қыран» орденін табыстады}}&lt;/ref&gt;
* 2023 жылы [[Ватикан]] тарапынан Пий IX орденінің Үлкен Кресті дәрежесімен марапатталған.
* 2026 жылы Адамзаттық бауырластық үшін Заид сыйлығының лауреаты атанды.
* 2026 жылы Бейбітшілік пен татуласу үшін Герника сыйлығына ие болды.
* 2026 жылы [[Франция]]ның Құрметті легион орденімен табысталды.

== Тағы қараңыз ==
* [[Армения]]

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Армения премьер-министрлері]]
[[Санат:XXI ғасыр саясаткерлері]]
[[Санат:Қазіргі мемлекет басшылары]]</text>
      <sha1>mcg9y2ban78o4dwj299bwg82hnwdkmu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дастан Сәтбаев</title>
    <ns>0</ns>
    <id>758982</id>
    <redirect title="Дастан Талғатұлы Сатпаев" />
    <revision>
      <id>3654750</id>
      <parentid>3469156</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T23:27:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xqbot</username>
        <id>3358</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Бот: Шынжырлы айдатуды түзетті → [[Дастан Талғатұлы Сатпаев]]</comment>
      <origin>3654750</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="62" sha1="t4vug7idtwssoy8h2jhbainey1j7nx9" xml:space="preserve">#АЙДАУ [[Дастан Талғатұлы Сатпаев]]</text>
      <sha1>t4vug7idtwssoy8h2jhbainey1j7nx9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Орхон өзені</title>
    <ns>0</ns>
    <id>761842</id>
    <revision>
      <id>3654515</id>
      <parentid>3642555</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T12:49:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tilaqtobe</username>
        <id>183640</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>3654515</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6896" sha1="32ispa9iaqm6owvxyrv7js7lpbby2zc" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=шілде 2025}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;

* Орхон аңғары Орталық Азиядағы ежелгі өркениеттердің маңызды орталықтарының бірі саналады.
* '''Орхон аңғарының мәдени ландшафты''' 2004 жылы ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұралар тізіміне енгізілді.
* Орхон аңғарында '''Ұйғыр қағанатының астанасы болған Қарабалғас (Хар-Балғас)''' қаласының археологиялық қалдықтары сақталған.
* '''Қарақорым''' XIII–XIV ғасырларда Моңғол империясының саяси орталығы болған. Кейін астана Ханбалыққа (қазіргі Бейжіңге) көшірілді.
* Орхон аңғары көшпелі халықтардың мәдениеті мен саяси тарихын зерттеу үшін аса құнды археологиялық аймақ болып табылады.
* Өзен алабында ежелгі түркілерден бөлек, '''Ұйғыр қағанаты мен Моңғол империясына''' қатысты көптеген тарихи ескерткіштер бар.
* Орхон аңғарындағы тарихи ескерткіштердің арасында '''Эрдэнэ-Зуу монастырі''' де бар. Ол XVI ғасырда салынған және Моңғолиядағы буддизм тарихымен байланысты маңызды нысан.
* Орхон өзені Селенгаға қосылғаннан кейін оның суы Ресей аумағы арқылы '''Байкал көліне''' жетеді.
* Орхон аңғары қазіргі кезде де дәстүрлі '''көшпелі мал шаруашылығы''' жүргізілетін аймақтардың бірі болып табылады.
* Орхон аңғарының археологиялық және мәдени мұрасы түркі халықтарының тарихын, көне түркі жазуын және Орталық Азиядағы мемлекеттердің қалыптасуын зерттеуде маңызды дерек көзі болып саналады.
* Орхон аңғарындағы тарихи орындар '''түркі, ұйғыр және моңғол дәуірлерінің бір жерде тоғысқанын''' көрсетеді.
* Орхонның төменгі ағысы Селенга жүйесіне кіретіндіктен, өзен '''Байкал алабының''' құрамына жатады.
{{Өзен
 |атауы                   = Орхон
 |шынайы атауы            = Орхон гол
 |сурет                   = Orchon-mongolei.JPG
 |сурет ені               = 
 |сурет атауы             = Орхон өзені
 |карта                   = Selengerivermap.png
 |карта ені               = 
 |карта атауы             = Орхон өзенінің алабы
 |ұзындығы                = 1124
 |су алабының ауданы      = 132 835
 |су алабы                = [[Сэлэнгэ]]
 |өзендердің су алабы     = [[Байкал|Байкал көлі]]не дейін
 |су шығыны               = 66
 |өлшеу орны              = сағасы
 |бастауы                 = [[Суврага Хайрхан]]
 |бастауының орны         = [[Цэнхэр]], [[Архангай облысы]]
 |s_lat_dir = N|s_lat_deg = 47|s_lat_min = 02|s_lat_sec = 59
 |s_lon_dir = E|s_lon_deg = 101|s_lon_min = 20|s_lon_sec = 30
 |сағасы                  = [[Селенга (өзен)|Селенга]]
 |сағасының орны          = [[Сүхбаатар]], [[Сэлэнгэ облысы]]
 |m_lat_dir = N|m_lat_deg = 50|m_lat_min = 15|m_lat_sec = 00
 |m_lon_dir = E|m_lon_deg = 106|m_lon_min = 08|m_lon_sec = 20
 |еңістігі                = 
 |ел                      = {{MNG}}
 |аймақ                   = [[Архангай облысы]], [[Өвөрхангай облысы]], [[Булган облысы]], [[Дархан-Уул облысы]], [[Сэлэнгэ облысы]]
 |ортаққордағы санаты     = Orkhon River
}}
'''Орхон''' — [[Моңғолия]]дағы ең ұзын өзен. [[Хангай|Хангай тауларынан]] басталып, [[Селенга (өзен)|Селенга өзені]]не қосылады. Ұзындығы – 1124 км, су алабы – шамамен 132 835 км². Өзен [[Архангай облысы]], [[Өвөрхангай облысы]], [[Булган облысы]], [[Дархан-Уул облысы]] мен [[Сэлэнгэ облысы]] арқылы ағып өтеді.

== Бастауы ==
Орхон өзені [[Архангай облысы]]ның [[Цэнхэр|Цэнхэр ауданындағы]] [[Суврага Хайрхан]] тауынан бастау алады. 

== Гидрологиясы ==
Орхон негізінен қар, мұздық және жаңбыр суларымен қоректенеді. Су тасу кезеңі — көктемнің соңынан жаз ортасына дейін. Орташа жылдық су шығыны – шамамен 66 м³/сек. Жоғарғы бөлігіне [[Улаан Цутгалан сарқырамасы]] орналасқан.

== Маңызы ==
Өзен бойында [[Қарақорым]] және [[Қара Балғас]] секілді тарихи қалалар орналасқан. Ауыл шаруашылығы мен ирригациялық мақсатта пайдаланылады. [[ЮНЕСКО]] Орхон аңғарын [[Бүкіләлемдік мұра]]лар қатарына қосқан.

== Салалары ==
Орхон өзенінің негізгі салалары:
* [[Тамир өзені]]
* [[Туул өзені]]
* [[Хараа өзені]]

== Қызықты дерек ==
Орхон атауы көне түркі жазуларында кездеседі. Осы өзен бойынан [[Күлтегін]], [[Білге қаған]] ескерткіштері табылған.

== Дереккөздер ==
&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Orkhon_River&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;https://www.adb.org/sites/default/files/institutional-document/618776/mongolia-country-water-security-assessment_0.pdf&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;Монгол Улсын усны нөөцийн тайлан, 2021&lt;/ref&gt;

[[Санат:Моңғолия өзендері]]</text>
      <sha1>32ispa9iaqm6owvxyrv7js7lpbby2zc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654588</id>
      <parentid>3654515</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T16:40:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/Tilaqtobe|Tilaqtobe]] ([[User talk:Tilaqtobe|т]]) өңдемелерінен [[User:Kasymov|Kasymov]] соңғы нұсқасына қайтарды</comment>
      <origin>3579157</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4183" sha1="ogm044kwcpzc801myrvjnumhqfnhpmb" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=шілде 2025}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
{{Өзен
 |атауы                   = Орхон
 |шынайы атауы            = Орхон гол
 |сурет                   = Orchon-mongolei.JPG
 |сурет ені               = 
 |сурет атауы             = Орхон өзені
 |карта                   = Selengerivermap.png
 |карта ені               = 
 |карта атауы             = Орхон өзенінің алабы
 |ұзындығы                = 1124
 |су алабының ауданы      = 132 835
 |су алабы                = [[Сэлэнгэ]]
 |өзендердің су алабы     = [[Байкал|Байкал көлі]]не дейін
 |су шығыны               = 66
 |өлшеу орны              = сағасы
 |бастауы                 = [[Суврага Хайрхан]]
 |бастауының орны         = [[Цэнхэр]], [[Архангай облысы]]
 |s_lat_dir = N|s_lat_deg = 47|s_lat_min = 02|s_lat_sec = 59
 |s_lon_dir = E|s_lon_deg = 101|s_lon_min = 20|s_lon_sec = 30
 |сағасы                  = [[Селенга (өзен)|Селенга]]
 |сағасының орны          = [[Сүхбаатар]], [[Сэлэнгэ облысы]]
 |m_lat_dir = N|m_lat_deg = 50|m_lat_min = 15|m_lat_sec = 00
 |m_lon_dir = E|m_lon_deg = 106|m_lon_min = 08|m_lon_sec = 20
 |еңістігі                = 
 |ел                      = {{MNG}}
 |аймақ                   = [[Архангай облысы]], [[Өвөрхангай облысы]], [[Булган облысы]], [[Дархан-Уул облысы]], [[Сэлэнгэ облысы]]
 |ортаққордағы санаты     = Orkhon River
}}
'''Орхон''' — [[Моңғолия]]дағы ең ұзын өзен. [[Хангай|Хангай тауларынан]] басталып, [[Селенга (өзен)|Селенга өзені]]не қосылады. Ұзындығы – 1124 км, су алабы – шамамен 132 835 км². Өзен [[Архангай облысы]], [[Өвөрхангай облысы]], [[Булган облысы]], [[Дархан-Уул облысы]] мен [[Сэлэнгэ облысы]] арқылы ағып өтеді.

== Бастауы ==
Орхон өзені [[Архангай облысы]]ның [[Цэнхэр|Цэнхэр ауданындағы]] [[Суврага Хайрхан]] тауынан бастау алады. 

== Гидрологиясы ==
Орхон негізінен қар, мұздық және жаңбыр суларымен қоректенеді. Су тасу кезеңі — көктемнің соңынан жаз ортасына дейін. Орташа жылдық су шығыны – шамамен 66 м³/сек. Жоғарғы бөлігіне [[Улаан Цутгалан сарқырамасы]] орналасқан.

== Маңызы ==
Өзен бойында [[Қарақорым]] және [[Қара Балғас]] секілді тарихи қалалар орналасқан. Ауыл шаруашылығы мен ирригациялық мақсатта пайдаланылады. [[ЮНЕСКО]] Орхон аңғарын [[Бүкіләлемдік мұра]]лар қатарына қосқан.

== Салалары ==
Орхон өзенінің негізгі салалары:
* [[Тамир өзені]]
* [[Туул өзені]]
* [[Хараа өзені]]

== Қызықты дерек ==
Орхон атауы көне түркі жазуларында кездеседі. Осы өзен бойынан [[Күлтегін]], [[Білге қаған]] ескерткіштері табылған.

== Дереккөздер ==
&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Orkhon_River&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;https://www.adb.org/sites/default/files/institutional-document/618776/mongolia-country-water-security-assessment_0.pdf&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;Монгол Улсын усны нөөцийн тайлан, 2021&lt;/ref&gt;

[[Санат:Моңғолия өзендері]]</text>
      <sha1>ogm044kwcpzc801myrvjnumhqfnhpmb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Нысана көздеуден Еуропа чемпионаты</title>
    <ns>0</ns>
    <id>762927</id>
    <revision>
      <id>3654747</id>
      <parentid>3495960</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T23:02:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 5 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>3654747</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6794" sha1="c5rhmsf49vkbb5k5qmh8b21he314ofn" xml:space="preserve">'''Нысану көздеуден Еуропа чемпионаты''' ({{lang-en|European Shooting Championships}}) — [[Еуропа нысану көздеуден конфедерация]]мен ({{lang-en|European Shooting Confederation (ESC)}}) ұйымдастырылатын халықаралық жарыс. Чемпионат [[1955]] жылдан бастап өткізіледі.Винтовка 25м, тапанша 50м, винтовка 300м, мылтық, Жүгіру нысанаға ату

== Чемпионаттар тізімі==
{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
!Жыл
!Қала
!Ел
|-
|'''[[1955]]''' || [[Бухарест]] || {{ROM}}
|-
|'''[[1957]]''' || [[Белград]] || {{YUG}}
|-
|'''[[1959]]''' || [[Брешиа]]/[[Милан]] || {{ITA}}
|-
|'''[[1961]]''' || [[Будапешт]] || {{HUN}}
|-
|'''[[1963]]''' || [[Стокгольм]]/[[Осло]] || {{SWE}}/{{NOR}}
|-
|'''[[1965]]''' || [[Бухарест]]/[[Каир]] || {{ROM}}/{{EGY}}
|-
|'''[[1969]]''' || [[Пльзен]] || {{TCH}}
|-
|'''[[1971]]''' || [[Зуль]] || {{DDR}}
|-
|'''[[1975]]''' || [[Бухарест]]/[[Мадрид]]  || {{ROM}}/{{ESP}}
|-
|'''[[1977]]''' || [[Бухарест]] || {{ROM}}
|-
|'''[[1979]]''' || [[Львов]]/[[Франкфурт]] || {{URS}}/{{FRG}}
|-
|'''[[1980]]''' || [[Мадрид]] || {{ESP}}
|-
|'''[[1981]]''' || [[Подгорица|Титоград]] || {{YUG}}
|-
|'''[[1983]]''' || [[Бухарест]] || {{ROM}}
|-
|'''[[1985]]''' || [[Осиек]] || {{YUG}}
|-
|'''[[1987]]''' || [[Лахти]] || {{FIN}}
|-
|'''[[1989]]''' || [[Загреб]] || {{YUG}}
|-
|'''[[1991]]''' || [[Болонья]] || {{ITA}}
|-
|'''[[1993]]''' || [[Брно]] || {{CZE}}
|-
|'''[[1995]]''' || [[Цюрих]] || {{CHE}}
|-
|'''[[1997]]''' || [[Коувола]] || {{FIN}}
|-
|'''[[1999]]''' || [[Бордо]] || {{FRA}}
|-
|'''[[2001]]''' || [[Загреб]] || {{CRO}}
|-
|'''[[2003]]''' || [[Пльзен]] || {{CZE}}
|-
|'''[[2005]]''' || [[Белград]] || {{SRB}}
|-
|'''[[2007]]''' || [[Гранада]] || {{ESP}}
|-
|'''[[2009]]''' || [[Осиек]] || {{CRO}}
|-
|'''[[2011]]''' || [[Белград]] || {{SRB}}
|-
|'''[[2013]]''' || [[Осиек]] || {{CRO}}
|-
|'''[[2015]]''' || [[Марибор]] || {{SVN}}
|-
|'''[[2017]]''' || [[Баку]] || {{AZE}}
|-
|'''[[2019]]''' || [[Болонья]]/[[Тольмеццо]] || {{ITA}}
|-
|'''[[2021]]''' || [[Осиек]] || {{CRO}}
|-
|'''[[2025]]''' || [[Шатору]] || {{FRA}}
|-
|}

==Жалпы медальдар саны (2005-2025)==

 {| {{RankedMedalTable|nation-width=200px}}
|- 
| 1 ||align=left| {{RUS}} || 84 || 71 || 55 || 210
|- 
| 2 ||align=left| {{ITA}} || 53 || 43 || 25 || 121
|- 
| 3 ||align=left| {{GER}} || 45 || 49 || 42 || 136
|- 
| 4 ||align=left| {{FRA}} || 39 || 26 || 41 || 106
|- 
| 5 ||align=left| {{CZE}} || 27 || 17 || 18 || 30
|- 
| 6 ||align=left| {{CHE}} || 25 || 17 || 20 || 62
|- 
| 7 ||align=left| {{UKR}} || 23 || 30 || 29 || 82
|- 
| 8 ||align=left| {{SWE}} || 16 || 24 || 17 || 57
|-
| 9 ||align=left| {{NOR}} || 13 || 25 || 13 || 51
|- 
| 10 ||align=left| {{HUN}} || 12 || 13 || 22 || 47
|-
| 11 ||align=left| {{AUT}} || 11 || 19 || 15 || 45
|-
| 12 ||align=left| {{GBR}} || 9 || 7 || 8 || 24
|-
| 13 ||align=left| {{BLR}} || 8 || 8 || 11 || 25
|-
| 14 ||align=left| {{DEN}} || 8 || 6 || 10 || 24
|-
| 14 ||align=left| {{SVK}} || 7 || 6 || 8 ||  21
|- 
| 15 ||align=left| {{POL}} || 6 || 11 || 8 || 24
|- 
| 16 ||align=left| {{TUR}} || 6 || 7 || 3 || 16
|- 
| 17 ||align=left| {{ESP}} || 5 || 7 || 7 || 19
|- 
| 18 ||align=left| {{BUL}} || 5 || 4 || 8 || 17
|- 
| 19 ||align=left| {{SRB}} || 4 || 5 || 7 || 16
|- 
| 20 ||align=left| {{POR}} || 4 || 2 || 5 || 11
|-
| 21 ||align=left| {{FIN}} || 3 || 9 || 18 || 30
|-
| 22 ||align=left| {{SVN}} || 3 || 6 || 10 || 19
|- 
| 23 ||align=left| {{EST}} || 3 || 1 || 6 || 10
|- 
| 24 ||align=left| {{CYP}} || 2 || 7 || 7 || 16
|- 
| 25 ||align=left| {{LAT}} || 2 || 0 || 4 || 6
|- 
| 26 ||align=left| {{CRO}} || 1 || 8 || 5 || 14
|-
| 27 ||align=left| {{SMR}} || 1 || 1 || 1 || 3
|-
| 27 ||align=left| {{GRE}} || 1 || 2 || 0 || 3
|-
| 28 ||align=left| {{ISR}} || 1 || 1 || 0 || 2
|- 
|rowspan=2| 29 ||align=left| {{AZE}} || 1 || 0 || 1 || 2
|-
|align=left| {{SCG}} || 1 || 0 || 1 || 2
|- 
| 31 ||align=left| {{ALB}} || 1 || 0 || 0 || 1
|-
|  32 ||align=left| {{LTU}} || 0 || 2 || 0 || 2
|- 
| 33 || align=left| {{BEL}} || 0 || 1 || 0 || 1
|-
| 34 ||align=left| {{ROU}} || 0 || 0 || 2 || 2
|-
|rowspan=3| 35 ||align=left| {{MLT}} || 0 || 0 || 1 || 1
|-
|align=left| {{ARM}} || 0 || 0 || 1 || 1
|-
|align=left| {{NED}} || 0 || 0 || 1 || 1
|-
|}

== Сыртқы сілтемелер ==

*[http://www.issf-sports.org/results/results_overview.ashx ISSF Results Overview] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140529231531/http://www.issf-sports.org/results/results_overview.ashx |date=2014-05-29 }}
*[http://www.esc-shooting.org/u/calendar_result/20140528_ech_history_table_complete_list1.pdf European Championships in all Shooting disciplines and events] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210119140645/http://www.esc-shooting.org/u/calendar_result/20140528_ech_history_table_complete_list1.pdf |date=2021-01-19 }}
*[http://www.esc-shooting.org/archive/documents/european_championships/?y=2018&amp;i=8 European Championships complete archive results] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250605013540/https://esc-shooting.org/archive/documents/european_championships?y=2018&amp;i=8 |date=2025-06-05 }} (2010-2020) at [[European Shooting Confederation]]
*https://esc-shooting.org/news/read/discover-the-history-of-european-championships-706 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250906124444/https://esc-shooting.org/news/read/discover-the-history-of-european-championships-706 |date=2025-09-06 }}
*https://esc-shooting.org/documents/european_championships {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260711032046/https://esc-shooting.org/documents/european_championships |date=2026-07-11 }}
*https://esc-shooting.org/storage/2022/02/03/ef39be93512c26f5c17ad278a0d67e6432635f67.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260703170849/https://esc-shooting.org/storage/2022/02/03/ef39be93512c26f5c17ad278a0d67e6432635f67.pdf |date=2026-07-03 }}
*https://esc-shooting.org/storage/2022/02/03/7a18d67d261e3a2d60d63e5825b56ff33f3b3d09.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250806060555/https://esc-shooting.org/storage/2022/02/03/7a18d67d261e3a2d60d63e5825b56ff33f3b3d09.pdf |date=2025-08-06 }}
*https://esc-shooting.org/storage/2022/02/03/79199b0d095d359f2840791488cc8287adf6da11.pdf{{Deadlink|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

[[Санат:Еуропа чемпионаттары]]
[[Санат:Нысану көздеу]]</text>
      <sha1>c5rhmsf49vkbb5k5qmh8b21he314ofn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Үлгі:Қазақша Уикипедия статистикасы/Кеше.json</title>
    <ns>10</ns>
    <id>764845</id>
    <revision>
      <id>3654734</id>
      <parentid>3654331</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T19:01:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ArystanbekBot</username>
        <id>33174</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bot: Кешегі деректерді жаңарту</comment>
      <origin>3654734</origin>
      <model>json</model>
      <format>application/json</format>
      <text bytes="130" sha1="iv7gug2rzv4wzhkllw9rbhv5adwgrx8" xml:space="preserve">{
	&quot;articles&quot;: 245146,
	&quot;pages&quot;: 671238,
	&quot;edits&quot;: 3651019,
	&quot;users&quot;: 181807,
	&quot;activeusers&quot;: 330,
	&quot;admins&quot;: 15,
	&quot;files&quot;: 8774
}</text>
      <sha1>iv7gug2rzv4wzhkllw9rbhv5adwgrx8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қазақстан Президенті Әкімшілігінің бөлімдері</title>
    <ns>0</ns>
    <id>767016</id>
    <revision>
      <id>3654748</id>
      <parentid>3653866</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T23:23:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Casserium</username>
        <id>68287</id>
      </contributor>
      <comment>/* Президент Әкімшілігінің хатшылықтары */</comment>
      <origin>3654748</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="60541" sha1="dld6qo201qnfti0hr9tfh2ro57cl93b" xml:space="preserve">Мақалада [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Қазақстан Президенті Әкімшілігінің]] құрылымдық бөлімшелері мен олардың басшылары көрсетілген.

Президент Әкімшілігінің негізін 1990 жылдан бастап оның бөлімдері құрайды. 2026 жылы Президент Әкімшілігінде 14 бөлім болды.

Одан бөлек Президент Әкімшілігінің құрамына жеке бөлім ретінде Президенттің кеңсесі, баспасөз қызметі, протокол қызметі, Құрылтайдағы өкілдігі, Президент Әкімшілігі басшысының хатшылығы кіреді.

== Президент Әкімшілігінің бөлімдері мен орталықтары ==
; Ақпараттық ресурстарды қорғау бөлімі
2004 жылы Мемлекеттік құпияларды қорғау және ақпараттандыру бөлімі болып құрылып, 2005 жылға дейін Президент кеңсесінің құрамында болды. 2008 жылдың басында қысқартылды.&lt;ref name=&quot;bolim1&quot; /&gt; 2008 жылы қайта құрылып, 2024 жылға дейін Ақпараттандыру және ақпараттық ресурстарды қорғау бөлімі деп аталды.
# Мұратхан Жуат (2004—2008)
# [[Ғани Өтенұлы Тілеубеков|Ғани Тілеубеков]] (2008—2023)
# Ержан Сейітқұлов (2023 бастап)

; Әлеуметтік-экономикалық саясат бөлімі
1998 жылы Әлеуметтік-экономикалық реформалар бөлімі болып құрылды.  1999—2008 жылдары Әлеуметтік-экономикалық талдау бөлімі, 2008—2023 жылдары Әлеуметтік-экономикалық мониторинг бөлімі деп аталды. 2004—2005 жылдары Экономикалық саясат басқармасының құрамында болды.&lt;ref&gt;[https://nomad.su/?a=3-202210270030 Они окружают президентов. Часть 1. Экономисты (начало)]&lt;/ref&gt;
# [[Қайрат Нематұлы Келімбетов|Қайрат Келімбетов]] (1998)
# Ескендір Бейсембетов (2000—2002)
# Батырхан Исаев (2002)
# Марлен Ысқақов (2002—2003)
# [[Мақсат Нұрдәулетұлы Мұқанов|Мақсат Мұханов]] (2003—2005)
# [[Ербол Тұрмаханұлы Орынбаев|Ербол Орынбаев]] (2005—2006)
# [[Мақсат Нұрдәулетұлы Мұқанов|Мақсат Мұханов]] (2006)
# Анар Мешімбаева (2006—2007)
# [[Еділ Құламқадырұлы Мамытбеков|Еділ Мамытбеков]] (2007—2008)
# [[Қуандық Уәлиханұлы Бишімбаев|Қуандық Бишімбаев]] (2008—2009)
# [[Серік Нөгербекұлы Нөгербеков|Серік Нөгербеков]] (2009—2012)
# [[Дәулет Еділұлы Ерғожин|Дәулет Ерғожин]] (2012—2014)
# [[Данияр Талғатұлы Ақышев|Данияр Ақышев]] (2014—2015)
# [[Ерұлан Кенжебекұлы Жамаубаев|Ерұлан Жамаубаев]] (2015—2018)
# [[Мақсат Нұрдәулетұлы Мұқанов|Мақсат Мұханов]] (2018—2020)
# [[Мәди Төкешұлы Такиев|Мәди Такиев]] (2020—2023)
# Айдын Құлсейітов (2023—2025)
# Рақымжан Ерназар (2025 бастап)

; Жалпы бөлім
1990 жылы құрылып, 2002 жылы қысқартылды. 2004 жылы қайта құрылып, 2005 жылға дейін Президент кеңсесінің құрамында болды. 2008 жылы бірнеше ай Құжаттамалық қамтамасыз ету бөлімі деп аталды.
# [[Махмұд Базарқұлұлы Қасымбеков|Махмұд Қасымбеков]] (1990—1996)
# [[Мейірболат Хабиұлы Жақыпов|Мірболат Жақыпов]] (1996—2002, 2004—2018)
# Бақытжан Темірболат (2018—2019)
# Нұрдәулет Төлеев (2019—2025)
# [[Ербол Дәненұлы Адаев|Ербол Адаев]] (2025–2026)
# Ринат Мұхаметқали (2026 бастап)

; Инвестициялар және сауда бөлімі
2025 жылы құрылды.&lt;ref&gt;[https://stan.kz/eks-ministr-nyrlan-baybazarov-prezident-akimshiliginde-424849/ Экс-министр Нұрлан Байбазаров Президент әкімшілігіне қызметке тағайындалды]&lt;/ref&gt;
# [[Нұрлан Серікұлы Байбазаров|Нұрлан Байбазаров]] (2025—2026)
# Мейіржан Байғонысов (2026 бастап)

; Коммуникациялар бөлімі
2023 жылы құрылды.&lt;ref&gt;[https://aqshamnews.kz/kz/article/aldenei-qr-prezidenti-akimshiligine-qyzmetke-bardy.html Әлденей ҚР Президенті Әкімшілігіне қызметке барды]&lt;/ref&gt;
# [[Арман Оразбайұлы Қырықбаев|Арман Қырықбаев]] (2024—2025)
# Қанат Құлшыманов (2025 бастап)

; Көлік-логистика саласын дамыту бөлімі
2025 жылы құрылды.&lt;ref&gt;[https://baq.kz/kolik-logistika-boliminin-basshysy-tagayyndaldy-200028013/ Көлік-логистика бөлімінің басшысы тағайындалды]&lt;/ref&gt;
# Азамат Кескінбаев (2025 бастап)

; Мемлекеттік бақылау бөлімі
1991 жылы құрылды. 1991—1993 жылдары Ұйымдастыру-инспекторлық және аумақтық даму бөлімі, 1993—1994 жылдары Ұйымдастыру жұмысы және жергілікті әкімшіліктер бөлімі, 1994—1995 жылдары Президенттің аймақтардағы өкілдерінің тобы, 1995 жылы Ұйымдастыру-бақылау басқармасы,  2002—2004 жылдары Аумақтық-ұйымдастыру жұмысы бөлімі, 1995—2002 және 2004—2005 жылдары Ұйымдастыру-бақылау бөлімі, 2005—2008 жылдары Мемлекеттік бақылау және ұйымдастыру жұмысы бөлімі, 2008 жылы Мемлекеттік бақылау және ұйымдастыру-кадр жұмысы бөлімі, 2008—2023 жылдары Мемлекеттік бақылау және аумақтық-ұйымдастыру жұмысы бөлімі деп аталды. 2004—2005 жылдары Ұйымдастыру-бақылау жұмысы мен кадр саясаты басқармасының құрамында болды.&lt;ref name=&quot;bakylau&quot;&gt;[https://nomad.su/?a=3-202011040035 Из истории президентской администрации]&lt;/ref&gt;
# [[Оралбай Әбдікәрімов]] (1991—1996)
# [[Үсен Жетенов]] (1996)
# [[Әлихан Мұхамедияұлы Бәйменов|Әлихан Бәйменов]] (1996—1997)
# [[Иманғали Нұрғалиұлы Тасмағамбетов|Иманғали Тасмағамбетов]] (1997—1998)
# [[Оралбай Әбдікәрімов]] (м.а., 1998—1999)
# [[Зауытбек Қауысбекұлы Тұрысбеков|Зауытбек Тұрысбеков]] (1999—2000)
# [[Әмзебек Рысбекұлы Жолшыбеков|Әмзебек Жолшыбеков]] (2000—2002)
# [[Орал Байғонысұлы Мұхамеджанов|Орал Мұхамеджанов]] (2002—2004)
# Владимир Коломийцев (2004—2005)
# [[Нұрлан Әбділдаұлы Ысқақов|Нұрлан Ысқақов]] (2005—2006)
# [[Дархан Аманұлы Кәлетаев|Дархан Кәлетаев]] (2006—2007)
# [[Серікжан Зиадаұлы Қанаев|Серікжан Қанаев]] (2007—2011)
# [[Әмірхан Мұратбекұлы Рахымжанов|Әмірхан Рақымжанов]] (2012—2014)
# [[Оңдасын Сейілұлы Оразалин|Оңдасын Оразалин]] (2014—2017)
# [[Мақсат Нұрдәулетұлы Мұқанов|Мақсат Мұханов]] (2017—2018)
# [[Нұрлан Ермекұлы Сауранбаев|Нұрлан Сауранбаев]] (2019—2021)
# [[Қанатбек Бақытұлы Жайсанбаев|Қанатбек Жайсанбаев]] (2021—2022)
# Ғабидолла Оспанқұлов (2022—2023)
# [[Бақытжан Шаймұхаметұлы Сапиев|Бақытжан Сапиев]] (2023—2025)
# Әлихан Жамсатов (2025 бастап)

; Мемлекеттік құқық бөлімі
1990 жылы құрылды. 1992—1994 жылдары Заңнама бөлімі, 1994—1995 жылдары Заңнамалық бастамалар және құқықтық сараптау бөлімі, 1995—1996 және 2004—2008 жылдары Заңнама және құқықтық сараптау бөлімі, 1996—1999 жылдары Заңнама және сот жүйесі мәселелері бөлімі деп аталды.&lt;ref&gt;[https://nomad.su/?a=3-202211070030&amp;ysclid=mickh8jub3208302349 Они окружают президентов. Часть 2. Силовики и юристы (начало)]&lt;/ref&gt; 2004—2005 жылдары Мемлекеттік құқық басқармасының құрамында болды.
# [[Қайырбек Шошанұлы Сүлейменов|Қайырбек Сүлейменов]] (1990—1991)
# Юрий Обрядин (1991—1992)
# Сергей Тихонов (1992—1994)
# [[Бауыржан Әлімұлы Мұхаметжанов|Бауыржан Мұхаметжанов]] (1994—1997)
# [[Талғат Советбекұлы Донақов|Талғат Донақов]] (1997—1999)
# [[Қайрат Әбдіразақұлы Мәми|Қайрат Мәми]] (1999—2000)
# [[Бауыржан Әлімұлы Мұхаметжанов|Бауыржан Мұхаметжанов]] (2000—2002)
# [[Игорь Иванович Рогов|Игорь Рогов]] (2002—2004)
# [[Талғат Советбекұлы Донақов|Талғат Донақов]] (2004—2008)
# Инна Ахметова (2008—2013)
# [[Әлия Ғалымжанқызы Рақышева|Әлия Рақышева]] (2013—2018)
# Данияр Вагапов (2018—2020)
# Қайрат Жақыпбаев (2020—2022)
# Айдар Жарылғанов (2023 бастап)

; Мемлекеттік қызмет бөлімі
1990 жылы құрылып, 1994 жылға дейін Кадр бөлімі, 1995 жылға дейін Кадр саясаты бөлімі деп аталды. 1999—2004 жылдары Кадр жұмысы бөлімі, 2004—2008 жылдары Кадр саясаты бөлімі деп аталып, 2008 жылдың басында қысқартылды. 2004—2005 жылдары Ұйымдастыру-бақылау жұмысы мен кадр саясаты басқармасының құрамында болды. 2008 жылы қайта құрылып, 1995—1999 және 2008—2023 жылдары Мемлекеттік қызмет және кадр саясаты бөлімі деп аталды.
# Геннадий Пирожников (1990—1996)
# [[Александр Сергеевич Судьин|Александр Судьин]] (1996—2004)
# [[Ерсұлтан Өтеғұлұлы Бектұрғанов|Ерсұлтан Бектұрғанов]] (2004—2008)
# Жомарт Әбиесов (2008)
# [[Ерсұлтан Өтеғұлұлы Бектұрғанов|Ерсұлтан Бектұрғанов]] (2008—2012)
# Марат Дәуешов (2012—2019)
# [[Бақытжан Шөмішбайұлы Сариев|Бақытжан Сариев]] (2019—2022)
# Руслан Тұрғаналы (2022 бастап)

; Өңірлік даму мониторингі бөлімі
2025 жылы құрылды.&lt;ref&gt;[https://kaz.inform.kz/news/rustam-bayaliev-zhana-kizmetke-tagayindaldi-6a1fc4/ Рустам Баялиев жаңа қызметке тағайындалды]&lt;/ref&gt;
# Рустам Баялиев (2025)

; Өтініштерді қарауды бақылау бөлімі
2019 жылы құрылды.&lt;ref&gt;[https://egemen.kz/article/318626-khalyq-unine-qulaq-asady Халық үніне құлақ асады]&lt;/ref&gt;
# [[Аида Ғалымқызы Балаева|Аида Балаева]] (2019—2020)
# [[Тамара Босымбекқызы Дүйсенова|Тамара Дүйсенова]] (2020—2022)
# [[Ернар Жеңісұлы Баспаев|Ернар Баспаев]] (2022)
# [[Қанатбек Бақытұлы Жайсанбаев|Қанатбек Жайсанбаев]] (2022—2026)
# Бақыт Есімова (2026 бастап)

; Сыртқы саясат бөлімі
1992 жылы Халықаралық бөлім болып құрылып, 1995 жылы қысқартылды.&lt;ref&gt;[https://nomad.su/?a=3-202303140035 Они окружают президентов. Часть 3. Международники]&lt;/ref&gt; 2004 жылы Сыртқы саясат орталығы болып қайта құрылды.&lt;ref name=&quot;bolim1&quot; /&gt; 2019 жылы Сыртқы саясат және халықаралық байланыстар бөлімі, 2023 жылы Сыртқы саясат бөлімі болып өзгертілді.
# [[Ғани Есенкелдіұлы Қасымов|Ғани Қасымов]] (1992—1994)
# [[Константин Васильевич Жигалов|Константин Жигалов]] (1994—1995)
# [[Нұрлан Байұзақұлы Ермекбаев|Нұрлан Ермекбаев]] (2004—2007)
# [[Мағжан Жанботаұлы Ілиясов|Мағжан Ілиясов]] (2007—2012)
# Ержан Ашықбаев (2012—2013)
# [[Мағжан Жанботаұлы Ілиясов|Мағжан Ілиясов]] (2013—2016)
# [[Әділ Қапанұлы Тұрсынов|Әділ Тұрсынов]] (2016—2019)
# Сатыбалды Бұршақов (2019)
# Дәулетбек Құсайынов (2019—2023)
# [[Ернар Мерғалымұлы Лазар|Ернар Лазар]] (2023—2025)
# Жандос Иманалиев (2025 бастап)

; Цифрландыруды дамыту бөлімі
2024 жылы құрылды.&lt;ref&gt;[https://egemen.kz/article/369480-quat-sandalov-prezident-akimshiliginde-bolim-menhgerushisi-bolyp-taghayyndaldy Қуат Сандалов Президент Әкімшілігінде бөлім меңгерушісі болып тағайындалды]&lt;/ref&gt;
# Қуат Сандалов (2024 бастап)

; Ішкі саясат бөлімі
1992 жылы құрылды. 1994—1995, 1999—2002 жылдары Қоғамдық-саяси бөлім, 2004—2008 жылдары Әлеуметтік-саяси бөлім деп аталды. 2004—2005 жылдары Ішкі саясат басқармасының құрамында болды.&lt;ref&gt;[https://nomad.su/?a=3-201311150031 Министерство любви и правды]&lt;/ref&gt;
# [[Алтынбек Сәрсенбайұлы]] (1992—1993)
# [[Марат Мұханбетқазыұлы Тәжин|Марат Тәжин]] (1993)
# Әділ Ибраев (1993—1994)
# Роза Кенжетаева (1994—1995)
# Гүлша Тәңірбергенова (1995—1996)
# [[Ахан Құсайынұлы Бижанов|Ахан Бижанов]] (1996—2000)
# [[Ермұхамет Қабиденұлы Ертісбаев|Ермұхамет Ертісбаев]] (2000—2002)
# [[Бақытжан Тұрсынұлы Жұмағұлов|Бақытжан Жұмағұлов]] (2002)
# Біржан Қанешев (2002—2003)
# [[Дархан Аманұлы Кәлетаев|Дархан Кәлетаев]] (2003—2006)
# Ардақ Досжан (2006—2008)
# [[Ерлан Тынымбайұлы Қарин|Ерлан Қарин]] (2008)
# [[Дархан Қамзабекұлы Мыңбай|Дархан Мыңбай]] (2008—2012)
# [[Жапсарбай Ілиясұлы Қуанышев|Жапсарбай Қуанышев]] (2012—2014)
# [[Аида Ғалымқызы Балаева|Аида Балаева]] (2014—2019)
# Ғани Нығыметов (2019—2020)
# Нұргүл Мауберлинова (2020—2022)
# [[Болат Әнапияұлы Тілепов|Болат Тілепов]] (2022—2023)
# Айжан Шайназарова (2023—2025)
# Абзал Нүкенов (2025)
# [[Айбек Серікбайұлы Смадияров|Айбек Смадияров]] (2025—2026)
# [[Елнұр Сабыржанұлы Бейсенбаев|Елнұр Бейсенбаев]] (2026 бастап)

=== Бұрынғы бөлімдері мен орталықтары ===
; Қауіпсіздік және құқықтық тәртіп бөлімі
2019 жылы құрылып, 2023 жылы қысқартылды.
# Алмат Байшолақов (2019—2021)
# Алексей Калайчиди (2021—2023)

; Мемлекеттік басқару бөлімі
2019 жылы құрылып, 2023 жылы қысқартылды.
# Әлтайыр Ахметов (2019—2023)

; Стратегиялық жоспарлау бөлімі
2008 жылы құрылып, 2019 жылға дейін Стратегиялық әзірлемелер және талдау орталығы деп аталды. 2023 жылы қысқартылды.
# [[Мақсат Нұрдәулетұлы Мұқанов|Мақсат Мұханов]] (2008—2011)
# Эльдар Сыздықов (2011—2012)
# Азамат Әбдімомынов (2012—2014)
# Аяна Манасова (2014—2017)
# Айдын Құлсейітов (2017—2023)
# Рақымжан Ерназар (2023)

; Талдау және болжау орталығы
1993 жылы Ақпараттық-талдау орталығы болып құрылды. 1995 жылы Талдау және стратегиялық зерттеу орталығы болып өзгертіліп, 1999 жылы қысқартылды. 2004 жылы Ақпараттық-талдау орталығы қайта құрылып, 2008 жылы қысқартылды. 2004—2005 жылдары Ішкі саясат басқармасының құрамында болды. 2018 жылы Талдау және болжау орталығы болып қайта құрылып, 2019 жылы қысқартылды.&lt;ref&gt;[https://kapital.kz/naznacheniya/74374/sozdan-tsentr-analiza-i-prognozirovaniya-administratsii-prezidenta.html Создан Центр анализа и прогнозирования Администрации Президента]&lt;/ref&gt;
# [[Марат Мұханбетқазыұлы Тәжин|Марат Тәжин]] (1993—1999)
# Жанай Омаров (2004)
# [[Ержан Жалбақұлы Бабақұмаров|Ержан Бабақұмаров]] (2004—2006)
# [[Ерлан Сапарұлы Байжанов|Ерлан Байжанов]] (2006—2007)
# [[Асқар Жұмабайұлы Шоманов|Асқар Шоманов]] (2007—2008)
# [[Ержан Жалбақұлы Бабақұмаров|Ержан Бабақұмаров]] (2018—2019)

; Қаржы, бухгалтерлік есеп және есептілік бөлімі
1990 жылы Іс басқармасы болып құрылды. 1995—1996 жылдары Қаржылық-шаруашылық бөлім, 1996—2004 жылдары Бухгалтерия деп аталды. 2004 жылы Қаржы, бухгалтерлік есеп және есептілік бөлімі деп өзгертіліп, 2005 жылға дейін Президент кеңсесінің құрамында болды. 2008 жылы қысқартылды.&lt;ref name=&quot;bolim1&quot; /&gt;
# [[Владимир Васильевич Ни|Владимир Ни]] (1990—1992)
# Сайлаубек Әлібеков (1992—1993)
# Хайролла Қабжанов (1993—1996)
# Қадырбай Нұрпейісов (1996—2008)

; Жүйелі зерттеулер орталығы
2002 жылы құрылып, 2006 жылы қысқартылды. 2004—2005 жылдары Экономикалық саясат басқармасының құрамында болды.
# Азамат Әбдімомынов (2002—2005)
# Анар Мешімбаева (2005—2006)

; Қоғамдастықпен және баспасөзбен байланыс бөлімі
2004 жылы Ішкі саясат басқармасының құрамында құрылып, 2005 жылы қысқартылды.
# Есетжан Қосубаев (2004)
# Жанай Омаров (2004)
# [[Серік Тұрарұлы Сейдуманов|Серік Сейдуманов]] (2004—2005)

; Сот жүйесі мәселелері бөлімі
2004 жылы Мемлекеттік құқық басқармасының құрамында құрылып, 2005 жылы қысқартылды.
# [[Мұхаметжан Ахмедияұлы Пақырдінов|Мұхамеджан Пакирдинов]] (2004)

; Конфессияаралық қатынастар бөлімі
2003 жылы құрылып, 2004 жылы қысқартылды.&lt;ref name=&quot;bolim1&quot;&gt;[https://nomad.su/?a=3-202510200030&amp;ysclid=mh6mpancoe351051373 Из истории АП. Часть 2]&lt;/ref&gt;
# Алексей Кекшаев (2003)
# Рәпіл Жошыбаев (2003—2004)

; Қазақстан халықтары ассамблеясымен жұмыс бөлімі
2002 жылы бірнеше ай ғана жұмыс істеді.&lt;ref name=&quot;bolim1&quot; /&gt;
# [[Жұматай Әлиұлы Әлиев|Жұматай Әлиев]] (2002)

; Азаматтық және кешірім жасау мәселелері бөлімі
1990 жылы құрылып, 1995 жылы қысқартылды. 1996 жылы қайта құрылып, 1999 жылы қысқартылды.
# Михаил Бабушкин (1990—?)
# Николай Белоруков (1996—1999)

; Наградалар бөлімі
1990 жылы құрылды. Әр жылдары Мемлекеттік наградалар бөлімі, Наградалар бөлімі деп аталды. 1996 жылы қысқартылды.
# Геннадий Бердюгин (1990—1994)
# Зинаида Федотова (1995—1996)
# [[Сыздық Жұматайұлы Әбішев|Сыздық Әбішев]] (1996)

; Азаматтық бөлімі
1995 жылы құрылып, 1996 жылы қысқартылды.
# [[Айткүл Байғазықызы Самақова|Айткүл Самақова]] (1996)

; Кешірім жасау бөлімі
1995 жылы құрылып, 1996 жылы қысқартылды.

; Қорғаныс бөлімі
1992 жылы құрылып, 1994 жылы қысқартылды.
# [[Ким Серікбайұлы Серікбаев|Ким Серікбаев]] (1992—1993)
# Нұрлан Тілемісов (1993—1994)

; Саяси талдау бөлімі
1992 жылы құрылып, 1993 жылы қысқартылды.
# [[Төлеген Тілекұлы Жүкеев|Төлеген Жүкеев]] (1992—1993)

; Мәдениет және ұлтаралық қатынастар бөлімі
1990 жылы референтура ретінде құрылып, 1991 жылы қысқартылды. 1992 жылы бөлім ретінде қайта құрылып, сол жылы қысқартылды.
# [[Әбіш Кекілбайұлы]] (1990—1991)
# [[Алтынбек Сәрсенбайұлы]] (1992)

== Президент Әкімшілігінің басқармалары ==
2004 жылы 4 басқарма құрылып, 2005 жылы барлығы қысқартылды. Әр басқарманы Президент Әкімшілігі басшысының орынбасары басқарып, құрамына бірнеше бөлімді жинақтады.

{| class=&quot;wikitable&quot;
! Басқарма !! Бастығы !! Басқарған  уақыты !! Құрылымы
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | Мемлекеттік құқық басқармасы || [[Игорь Иванович Рогов|Игорь Рогов]] || 2004 || rowspan=&quot;2&quot; | 
* Заңнама және құқықтық сараптау бөлімі
* Құқық қорғау қызметі бөлімі
* Сот жүйесі мәселелері бөлімі
|-
| [[Бауыржан Әлімұлы Мұхаметжанов|Бауыржан Мұхаметжанов]] || 2004—2005
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | Ұйымдастыру-бақылау жұмысы мен кадр саясаты басқармасы || [[Бауыржан Әлімұлы Мұхаметжанов|Бауыржан Мұхаметжанов]] || 2004 || rowspan=&quot;2&quot; | 
* Ұйымдастыру-бақылау бөлімі
* Кадр саясаты бөлімі
* Мемлекеттік инспекциясы
|-
| [[Нұрлан Зайроллаұлы Нығматулин|Нұрлан Нығматулин]] || 2004—2005
|-
| Ішкі саясат басқармасы || [[Марат Мұханбетқазыұлы Тәжин|Марат Тәжин]] || 2004—2005 || 
* Әлеуметтік-саяси бөлімі
* Ақпараттық-талдау орталығы
* Ахуалдық орталығы
* Қоғамдастықпен және баспасөзбен байланыс бөлімі
* Қазақстан халықтары ассамблеясының хатшылығы
|-
| Экономикалық саясат басқармасы || [[Ербол Тұрмаханұлы Орынбаев|Ербол Орынбаев]] || 2004—2005 ||
* Әлеуметтік-экономикалық талдау бөлімі
* Жүйелі зерттеулер орталығы
|}

== Қауіпсіздік кеңесінің бөлімдері ==
2026 жылы барлығы дербес мемлекеттік орган болып құрылған [[Қазақстан Республикасы Қауіпсіздік кеңесінің аппараты|Қауіпсіздік Кеңесінің аппаратының]] құрамына енді.&lt;ref&gt;[https://akorda.kz/kz/prezident-kazakstan-respublikasynyn-memlekettik-baskaru-zhuyesin-odan-ari-zhetildiru-zhonindegi-sharalar-turaly-zharlykka-kol-koydy-2973832 Президент «Қазақстан Республикасының мемлекеттік басқару жүйесін одан әрі жетілдіру жөніндегі шаралар туралы» Жарлыққа қол қойды]&lt;/ref&gt;

; Қауіпсіздік Кеңесінің Ахуалдық орталығы
2004 жылы құрылды. 2008 жылы қысқартылып, 2009 жылы қайта құрылды.&lt;ref&gt;[https://nomad.su/?a=19-201001200039 Указ Президента Республики Казахстан от 29 декабря 2009 года №911]&lt;/ref&gt; 2004—2005 жылдары Ішкі саясат басқармасының құрамында болды, 2006 жылдан бастап Қауіпсіздік кеңесінің құрамына кіреді.
# Нелля Жұбасова (2004—2007)
# [[Мейіржан Серікұлы Машан|Мейіржан Машан]] (2007)
# Алмаз Ещанов (2007—2008)
# Нұрлан Жанәбілов (2010—2013)
# Абзал Нүкенов (2013—2016)
# Ерлан Абдақасов (2016—2021)
# Данияр Есин (2021—2022)
# Амангелді Омарбеков (2022—2025)
# Арман Әбдірәсілов (2025 бастап)

; Әскери қауіпсіздік және қорғаныс бөлімі
2015 жылы құрылды.&lt;ref name=&quot;bolim1&quot; /&gt;
# [[Талғат Жеңісұлы Жанжүменов|Талғат Жанжүменов]] (2015—2016)
# [[Мүслім Мұхтарұлы Алтынбаев|Мүслім Алтынбаев]] (2016—2017)
# Бақыт Құрманбаев (2017—2019)
# Талғат Мұхтаров (2019—2020)
# Қайыргелді Есенеев (2020—2022)
# Русланбек Бекжігітов (2022—2024)
# Марат Аймашев (2024 бастап)

; Қауіпсіздіктің өзекті мәселелері бөлімі
2015 жылы құрылып, 2023 жылға дейін Қауіпсіздіктің жалпы мәселелері бөлімі деп аталды.&lt;ref name=&quot;bolim1&quot; /&gt;
# Русланбек Бекжігітов (2015—2021)
# Расул Оразғұлов (2021 бастап)

; Қауіпсіздік Кеңесінің Құқық қорғау жүйесі бөлімі
1992 жылы Құқық қорғау органдары бөлімі болып құрылды. 1994 жылы Заңдылықты қамтамасыз ету, құқықтық тәртіп және сот реформасы бөлімі болып өзгертіліп, 1996 жылы қысқартылды. 2004 жылы Құқық қорғау қызметі бөлімі болып қайта құрылды. 2005 жылы Құқық қорғау мен сот жүйелері мәселелері бөлімі деп өзгертіліп, 2008 жылдан бастап Құқық қорғау жүйесі бөлімі деп аталады. 2004—2005 жылдары Мемлекеттік құқық басқармасының, 2019—2023 жылдары Қауіпсіздік кеңесінің құрамында болды. 2026 жылға дейін Президент Әкімшілігі құрамында болды.
# [[Мақсұт Сұлтанұлы Нәрікбаев|Мақсұт Нәрікбаев]] (1992—1993)
# Назымбек Әкімбеков (1993—1994)
# Николай Белоруков (1994—1996)
# Марат Әбілхатаев (2004—2006)
# [[Серік Нұртайұлы Баймағанбетов|Серік Баймағанбетов]] (2006—2007)
# Ерлік Кененбаев (2007—2008)
# Сейітжан Шалабаев (2008)
# [[Алик Жатқамбайұлы Шпекбаев|Алик Шпекбаев]] (2008—2014)
# Ерлік Кененбаев (2014—2016)
# Алексей Калайчиди (2016—2019)
# Қанат Сейдгапбаров (2019—2022)
# Азамат Дүйсембеков (2022—2023)
# Алексей Калайчиди (2023—2025)
# Дәурен Ерғарин (2025 бастап)

; Талдау бөлімі
1999 жылы Қауіпсіздік Кеңесінің Талдау орталығы болып құрылып, 2002 жылы қысқартылды. 2009 жылы Қауіпсіздік Кеңесінің Талдау бөлімі болып қайта құрылды.
# [[Мәулен Сағатханұлы Әшімбаев|Мәулен Әшімбаев]] (1999—2002)
# Еркін Тұқымов (2010—2018)
# Александр Суханов (2018 бастап)

=== Бұрынғы бөлімдері ===
; Қауіпсіздік Кеңесінің Экономикалық қауіпсіздік мәселелері бөлімі
2000 жылы құрылып, 2002 жылы қысқартылды.
# Рүстем Жоламан (2000—2001)

== Президент кеңсесі ==
1991 жылы құрылды. 1995 жылға дейін Президент хатшылығы, 2002—2004 жылдары Президент Әкімшілігінің кеңсесі деп аталды.
# Владимир Шепель (1991—1994)
# [[Алтай Абылайұлы Тілеубердин|Алтай Тілеубердин]] (1994)
# Владимир Шепель (1994—1996)
# [[Махмұд Базарқұлұлы Қасымбеков|Махмұд Қасымбеков]] (1996—2019)
# Бақытжан Темірболат (м.а., 2019)
# [[Нұрлан Баймолдаұлы Онжанов|Нұрлан Онжанов]] (2019—2022)
# [[Бақытжан Шөмішбайұлы Сариев|Бақытжан Сариев]] (2022 бастап)

2004—2005 жылдары құрамына бірнеше бөлімді жинақтады:
* Жалпы бөлім
* Қаржы, бухгалтерлік есеп және есептілік бөлімі
* Мемлекеттік құпияларды қорғау және ақпараттандыру бөлімі

== Президенттің баспасөз қызметі ==
1990 жылы Баспасөзбен байланыс және қоғамдық пікірді зерттеу бөлімі болып құрылған. 1990 жылдың соңында бөлім атауын өзгертпестен референтураға, 1991 жылы референтура қайтадан бөлімге айналды. 1992—1994 жылдары Президент баспасөз хатшысының қызметі деп аталса, 1994 жылдан бастап Президенттің баспасөз қызметі деп аталады.&lt;ref&gt;[https://nomad.su/?a=3-202309130035&amp;ysclid=mh6ayo0ll8549330047 Глас свыше: история должности пресс-секретаря президента]&lt;/ref&gt;

; [[Қазақстан президентінің баспасөз хатшысы|Президенттің баспасөз хатшысы]]
1990 жылдың соңында енгізілген.
# [[Ғаділбек Мінәжұлы Шалахметов|Ғаділбек Шалахметов]] (1990—1991)
# Сейітқазы Матаев (1991—1993)
# Нұрлан Дәненов (1993—1994)
# [[Дулат Оразбекұлы Қуанышев|Дулат Қуанышев]] (1994—1996)
# [[Қырымбек Елеуұлы Көшербаев|Қырымбек Көшербаев]] (1996—1997)
# [[Қайрат Шораұлы Сарыбай|Қайрат Сарыбай]] (1997—1998)
# [[Асылбек Кінәрұлы Бисенбаев|Асылбек Бисенбаев]] (1998—2001)
# Жанай Омаров (2001—2004)
# [[Мұхтар Абрарұлы Құл-Мұхаммед|Мұхтар Құл-Мұхаммед]] (2004—2007)
# [[Ерлан Сапарұлы Байжанов|Ерлан Байжанов]] (2007—2008)
# [[Бейбіт Өксікбайұлы Исабаев|Бейбіт Исабаев]] (2008—2009)
# [[Бағлан Асаубайұлы Майлыбаев|Бағлан Майлыбаев]] (2009—2011)
# [[Дәурен Әскербекұлы Абаев|Дәурен Абаев]] (2011—2016)
# [[Айдос Ыдырысұлы Үкібай|Айдос Үкібай]] (2016—2019)
# [[Берік Уәли]] (2019—2022)
# [[Руслан Сұлтанұлы Желдібай|Руслан Желдібай]] (2022—2023)
# Нұрмұхамед Байғараев (2023)
# [[Берік Уәли]] (2023—2025)
# [[Руслан Сұлтанұлы Желдібай|Руслан Желдібай]] (2025—2026)
# [[Айбек Серікбайұлы Смадияров|Айбек Смадияров]] (2026 бастап)

; Президент баспасөз қызметінің басшысы
1990—2008 жылдары Президенттің баспасөз қызметін басқарды.
# [[Ғаділбек Мінәжұлы Шалахметов|Ғаділбек Шалахметов]] (1990)
# Игорь Романов (1990—1995)&lt;ref&gt;[https://centrasia.org/person2.php?st=1080807196 РОМАНОВ Игорь Матвеевич]&lt;/ref&gt;
# [[Дулат Оразбекұлы Қуанышев|Дулат Қуанышев]] (1995—1996)
# [[Қырымбек Елеуұлы Көшербаев|Қырымбек Көшербаев]] (1996—1997)
# [[Қайрат Шораұлы Сарыбай|Қайрат Сарыбай]] (1997—1998)
# Лев Тараков (1998—2002)
# Есетжан Қосубаев (2002—2004)
# [[Бағлан Асаубайұлы Майлыбаев|Бағлан Майлыбаев]] (2004—2008)

== Президенттің протокол қызметі ==
1995 жылы құрылды. 2004 жылға дейін Президенттің протокол қызметі, 2004—2021 жылдары Президент протоколы деп аталды.
# [[Ермек Беделбайұлы Көшербаев|Ермек Көшербаев]] (м.а., 1996)
# [[Қайрат Шораұлы Сарыбай|Қайрат Сарыбай]] (1996—1997)
# [[Асқар Ахметұлы Мусинов|Асқар Мусинов]] (1997—1999)
# [[Жансейіт Қансейітұлы Түймебаев|Жансейіт Түймебаев]] (1999—2006)
# [[Бауыржан Қыдырғалиұлы Байбек|Бауыржан Байбек]] (2006—2009)
# [[Румиль Тауфикұлы Тауфиков|Румиль Тауфиков]] (2009—2015)
# Мәди Атамқұлов (2015—2021)
# Дмитрий Михно (2021—2023)
# [[Марат Кенжеғалиұлы Әшім|Марат Әшім]] (2023 бастап)

== Президенттің Құрылтайдағы өкілдігі ==
2001 жылы Президенттің Парламенттегі өкілдігі болып құрылып, 2026 жылы Президенттің Құрылтайдағы өкілдігі болып өзгерді. 
# Жолымбет Бәйішев (2001—2002)
# [[Бақытжан Жарылқасынұлы Әбдірайым|Бақытжан Әбдірайым]] (2002—2006)
# Рахмет Мұқашев (2006—2007)
# [[Бақытжан Жарылқасынұлы Әбдірайым|Бақытжан Әбдірайым]] (2007—2008)
# [[Асқар Асанұлы Бейсенбаев|Асқар Бейсенбаев]] (2008—2013)
# [[Қайрат Айтмұхамбетұлы Нұрпейісов|Қайрат Нұрпейісов]] (2013—2019)
# [[Бейбіт Өксікбайұлы Исабаев|Бейбіт Исабаев]] (2019—2022)
# Әмірбек Оспанбеков (2022—2026)
# Мұрат Қайырбек (2026 бастап)

=== Бұрынғы өкілдері ===
; Президенттің Жоғарғы Кеңестегі жеке өкілі
1994—1995 жылдары жұмыс істеді.
# Константин Колпаков (1994—1995)

; Президенттің Парламент Сенатындағы өкілі
1995—2001 жылдары жұмыс істеді.
# Жолымбет Бәйішев (1996—2001)

; Президенттің Парламент Мәжілісіндегі өкілі
1995—2001 жылдары жұмыс істеді.
# Қабылсаят Әбішев (1996—1999)
# [[Бексұлтан Сәрсеков]] (1999)
# Сабыр Қасымов (1999—2001)

== Президент Әкімшілігінің хатшылықтары ==
; Вице-президент хатшылығы
1991 жылы құрылып, 1995 жылы қысқартылды. 1995 жылы Мемлекеттік хатшының хатшылығы болып құрылып, 2002—2004 жылдары және 2008 жылы бірнеше ай бойы хатшылық қысқартылды. 2022 жылы Мемлекеттік кеңесшінің хатшылығы болып өзгертіліп, 2026 жылы оның орнын Вице-президент хатшылығы басты.
# [[Төлеген Тілекұлы Жүкеев|Төлеген Жүкеев]] (1991—1992)
# Константин Колпаков (1992—1994)
# [[Алтай Абылайұлы Тілеубердин|Алтай Тілеубердин]] (1994)
# [[Серік Ғабдоллаұлы Темірболатов|Серік Темірболатов]] (1994—1995)
# Ержан Досмұхамедов (1995—1996)
# Амангелді Қайырбаев (1996—2002)
# [[Әмзебек Рысбекұлы Жолшыбеков|Әмзебек Жолшыбеков]] (2004)
# Еран Мағзұмов (2004—2008)
# [[Қайрат Орынбайұлы Айтбай|Қайрат Айтбай]] (2008—2013)
# Нұрлан Жанәбілов (2013—2014)
# Михаил Чирков (2014)
# Серік Ахмет (2014—2019)
# Алмас Батанов (2019)
# Жанна Құрманғалиева (2019)
# Евгений Ким (2019—2021)
# Мәжит Самитов (2021—2024)
# Жанна Нұржанова (2024 бастап)

; Президент Әкімшілігі басшысының хатшылығы
1995 жылы құрылды. 2002—2004 жылдары және 2008 жылы бірнеше ай бойы хатшылық қысқартылды.
# [[Жүнісбек Қабыкейұлы Сұлтанмұратов|Жүнісбек Сұлтанмұратов]] (2004)
# [[Жапсарбай Ілиясұлы Қуанышев|Жапсарбай Қуанышев]] (2004—2008)
# Виктор Супрун (2008—2012)
# Әнуар Омарқожаев (2012—2014)
# Дастан Махаев (2014—2016)
# [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] (2016)
# Үмбетбай Мағзұмов (2016—2018)
# Ақмарал Байтемірова (2018—2019)
# Алмас Батанов (2019)
# Евгений Ким (2019)
# Ренат Айтаев (2019—2022)
# Ринат Мұхаметқали (2022—2023)
# Берік Беркімбаев (2023)
# Асқар Жакенов (2023—2024)
# Қаныш Төлеушин (2025—2026)
# Данияр Құсайынов (2026 бастап)

; Қауіпсіздік кеңесі аппаратының хатшылығы
1996 жылы құрылып, 2023 жылы қысқартылды.&lt;ref&gt;[https://nomad.su/?a=3-202510150035 К истории АП. Часть 1]&lt;/ref&gt; 2026 жылы Қауіпсіздік кеңесі аппаратының хатшылығы болып қайта құрылды.
# Марат Нұриев (199?—1997)
# [[Серік Нұртайұлы Баймағанбетов|Серік Баймағанбетов]] (1997—1999)
# Біржан Қанешев (2001—2002)
# [[Ерік Мылтықбайұлы Өтембаев|Ерік Өтембаев]] (2002—2005)
# [[Нұрлан Мәжитұлы Әбдіров|Нұрлан Әбдіров]] (2005—2009)
# [[Қозы-Көрпеш Есімұлы Жаңбыршин|Қозы-Көрпеш Жаңбыршин]] (2009—2014)
# Азамат Әбдімомынов (2014—2015)
# Саидмұрат Тәңірберген (2015—2019)
# Шоқан Елшібеков (2019—2020)
# Ерлан Байтұқбаев (2020—2023, 2026 бастап)

=== Бұрынғы хатшылықтары ===
; 


; Қазақстан халқы ассамблеясының хатшылығы
2004 жылы құрылып, 2026 жылы қысқартылды. 2005 жылға дейін Ішкі саясат басқармасының құрамында болды. 2007 жылға дейін Қазақстан халықтары ассамблеясының хатшылығы деп аталды.
# [[Жұматай Әлиұлы Әлиев|Жұматай Әлиев]] (2004—2008)
# [[Ералы Лұқпанұлы Тоғжанов|Ералы Тоғжанов]] (2008—2017)
# [[Дархан Қамзабекұлы Мыңбай|Дархан Мыңбай]] (2017—2018)
# Леонид Прокопенко (2018—2019)
# [[Жансейіт Қансейітұлы Түймебаев|Жансейіт Түймебаев]] (2019—2021)
# Марат Әзілханов (2021—2026)

; Президент көмекшісінің хатшылығы
1999 жылы құрылып, 2002 жылы қысқартылды. Президент көмекшісі [[Болат Жамитұлы Өтемұратов|Болат Өтемұратовтың]] қызметін қамтамасыз етумен айналысты.
# [[Алексей Юрьевич Волков|Алексей Волков]] (1999—2002)

; Жоғары тәртiптiлiк кеңесінің хатшылығы
1997 жылы құрылып, 1998 жылы қысқартылды.&lt;ref&gt;[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U970003705_ Қазақстан Республикасының Жоғары тәртiптiлiк кеңесi туралы]&lt;/ref&gt;
# [[Әмзебек Рысбекұлы Жолшыбеков|Әмзебек Жолшыбеков]] (1997—1998)

; Тұрақты даму жөнiндегi ұлттық кеңес хатшылығы
1996 жылы құрылып, 1997 жылға дейін Жоғары экономикалық кеңес хатшылығы деп аталды.&lt;ref&gt;[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U960002946_ Қазақстан Республикасының Президентi жанынан Жоғары экономикалық кеңес құру туралы]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U970003723_ Тұрақты даму жөнiндегi ұлттық кеңес мәселелерi]&lt;/ref&gt; 1998 жылы қысқартылды.
# [[Ғалым Ізбасарұлы Оразбақов|Ғалым Оразбақов]] (1996–1997)

== Президент Әкімшілігінің  инспекциялары ==
; Мемлекеттік инспекция
1993—1995 жылдары Президент жанында Бас бақылау инспекциясы жұмыс істеді. 2002 жылы Президент Әкімшілігінің Бас бақылау инспекциясы болып құрылып, сол жылы қысқартылды. 2004 жылы Ұйымдастыру-бақылау жұмысы мен кадр саясаты басқармасының Мемлекеттік инспекциясы болып қайта құрылып, 2005 жылы қысқартылды.&lt;ref name=&quot;bakylau&quot; /&gt;
# [[Евгений Георгиевич Ежиков-Бабаханов|Евгений Ёжиков-Бабаханов]] (1993)
# Саят Бейсенов (1993—1995)
# [[Омархан Нұртайұлы Өксікбаев|Омархан Өксікбаев]] (2002)
# [[Серік Нығметұлы Ахметов|Серік Ахметов]] (2004—2005)

== Президент Әкімшілігінің шаруашылығы ==
; Президент жанындағы Шаруашылық басқармасы
1992 жылы Президент аппаратының Шаруашылық басқармасы болып құрылды. 1994 жылы Президент жанындағы Шаруашылық басқармасы болып өзгертілді. 1995 жылы Президент аппаратынан бөлініп, тікелей Президентке бағынатын [[Қазақстан Республикасы Президентінің Іс Басқармасы|Президенттің Іс басқармасы]] құрылды.
# [[Владимир Васильевич Ни|Владимир Ни]] (1992—1995)

== Тұңғыш Президент — Елбасы кеңсесі == 
2019 жылы Тұңғыш Президент — Елбасы [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] өзі туралы конституциялық заңға сәйкес құрды. Елбасына тікелей бағынатын және есеп беретін мемлекеттік орган мәртебесі болды, Президент әкімшілігінің құрамына кірген жоқ. 2023 жылы конституциялық заңның күші жойылуына байланысты жұмысын тоқтатты.&lt;ref&gt;[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U1900000884 Қазақстан Республикасы Тұңғыш Президентінің - Елбасының Кеңсесі туралы]&lt;/ref&gt;

# [[Махмұд Базарқұлұлы Қасымбеков|Махмұд Қасымбеков]] (2019—2023)
# Нұрлан Қаймолдаев (2023)

Құрылымы:
# Ақпараттық-талдамалық қамтамасыз ету бөлімі
# Құжаттама, қаржы және кадрмен қамтамасыз ету бөлімі
# Ұйымдастыру жұмыстары бөлімі
# Елбасының баспасөз қызметі
# Елбасының протоколы
# Елбасы кеңсесі басшысының хатшылығы
# Елбасы көмекшісінің хатшылығы

== Президент жанындағы мекемелер ==
; Президент архиві
1994 жылы құрылды. 
# Ғалия Қарпықова (1994—1997)
# Людмила Дегитаева (1997—2004)
# Владимир Шепель (2004—2014)
# Борис Джапаров (2014—2018)
# Жәмилә Әбдіқадырова (2018—2022)
# Әлия Мұстафина (2022 бастап)

; Президент жанындағы Орталық коммуникациялар қызметі
2012 жылы Президент жанынан құрылды. 2016—2019 жылдары Ақпарат және коммуникациялар министрлігіне қарады. 2019 жылдан бастап қайтадан Президент жанында жұмыс істейді.
# [[Ержан Жалбақұлы Бабақұмаров|Ержан Бабақұмаров]] (2012—2016)
# [[Кемелбек Бақтығұлұлы Ойшыбаев|Кемелбек Ойшыбаев]] (2016)
# Евгений Кочетов (2016—2017)
# Анастасия Щегорцова (2017—2018)
# Руслан Әлішев (2018—2019)
# Талғат Қалиев (2019—2020)
# Руслан Әлішев (2020—2022)
# [[Ержан Жалбақұлы Бабақұмаров|Ержан Бабақұмаров]] (2022)
# [[Асқар Қуанышұлы Омаров|Асқар Омаров]] (2022 бастап)

; Президент жанындағы [[Қазақстан стратегиялық зерттеулер институты|Қазақстанның стратегиялық зерттеулер институты]]
1992 жылы Президент жанындағы [[КИМЭП]] университетінің құрамында құрылды. 1993 жылдан бастап жеке мекеме ретінде Президент жанында жұмыс істейді.
# Өмірсерік Қасенов (1993—1997)
# Лев Тараков (1997)
# Алма Сұлтанғалиева (1997—1998)
# [[Ермұхамет Қабиденұлы Ертісбаев|Ермұхамет Ертісбаев]] (1998—2000)
# [[Мәулен Сағатханұлы Әшімбаев|Мәулен Әшімбаев]] (2000—2005)
# Болат Сұлтанов (2005—2014)
# [[Ерлан Тынымбайұлы Қарин|Ерлан Қарин]] (2014—2017)
# Зарема Шаукенова (2017—2022)
# Еркін Тұқымов (2022—2025)
# [[Жандос Нұрланұлы Шаймарданов|Жандос Шаймарданов]] (2025 бастап)

; Президент жанындағы [[Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы|Ұлттық ғылым академиясы]]
2022 жылы акционерлік қоғам ретінде құрылды. 2023 жылдан бастап Президент жанында жұмыс істейді. Академияны Ғылым және жоғары білім министрлігі басқарады.
# [[Күнсұлу Дальтонқызы Закария|Күнсұлу Закария]] (2023—2024)
# [[Ақылбек Қажығұлұлы Күрішбаев|Ақылбек Күрішбаев]] (2024 бастап)

; Президент жанындағы Мемлекеттік басқару академиясы
1994 жылы Президент жанындағы Ұлттық жоғары мемлекеттік басқару мектебі болып құрылды. 1998 жылы Мемлекеттік қызмет академиясы болып өзгертіліп, 2005 жылы қазіргі атауын алды. 2008 жылдан бастап оқу орнын Мемлекеттік қызмет істері агенттігі басқарады.
# Нұрлан Дәненов (1994—1995)
# Қайыржан Тақуов (тең директор, 1995—199?)
# Кристиан Висанти (тең директор, 1995—1997)&lt;ref&gt;[https://journal.apa.kz/index.php/path/article/download/80/58/607&amp;ved=2ahUKEwir4vetgKCSAxUc8LsIHV6AMPkQFnoECDoQAQ&amp;usg=AOvVaw2QA2YFkkl8PXqnhMNliWC НВШГУ – ПЕРВАЯ ШКОЛА ПОЛИТИЧЕСКОГО МЕНЕДЖМЕНТА НЕЗАВИСИМОГО КАЗАХСТАНА]&lt;/ref&gt;
# Аманқұл Серікбаев (1998—2005)
# [[Жақсыбек Әбдірахметұлы Құлекеев|Жақсыбек Құлекеев]] (2005—2006)
# [[Әшімжан Сүлейменұлы Ахметов|Әшімжан Ахметов]] (2006—2008)
# Бақыт Есекина (2008—2009)
# Арын Орсариев (2009—2012)
# [[Болатбек Серікбайұлы Әбдірәсілов|Болатбек Әбдірәсілов]] (2012—2016)
# Фатима Жақыпова (2016—2019)
# Әлтайыр Ахметов (2019)
# Ерлан Әбіл (2019—2025)&lt;ref&gt;[https://dknews.kz/ru/v-strane/42266-akademii-gosudarstvennogo-upravleniya-pri-prezidente Академии государственного управления при Президенте РК 25 лет: форум выпускников]&lt;/ref&gt;
# Азамат Жолманов (2025 бастап)

=== Президент жанында жұмыс істеген мекемелер ===
; Президент жанындағы Қоғамдық келісім 
2014 жылы Президент жанынан құрылды. 2020 жылдан бастап Мәдениет және ақпарат министрлігіне қарайды. Мекеме [[Қазақстан халқы ассамблеясы]]ның жұмысын ұйымдастырады.
# [[Наталья Павловна Калашникова|Наталья Калашникова]] (2014—2016)
# [[Александр Юрьевич Тараков|Александр Тараков]] (2016—2019)
# Саттар Мәжитов (2019—2020)

; Тұңғыш Президент кітапханасы
2012 жылы Назарбаев орталығы болып құрылды. 2014 жылы оның негізінде Тұңғыш Президент кітапханасы құрылды. 2016 жылы оған Тұңғыш Президент музейі қосылды. 2023 жылы Тұңғыш Президент кітапханасы Президент іс басқармасына қарайтын Президенттік орталық және Нұрсұлтан Назарбаев қорына қарайтын Тұңғыш Президент музейі болып екіге бөлінді.
# [[Қанат Бекмырзаұлы Саудабаев|Қанат Саудабаев]] (2012—2013)
# [[Махмұд Базарқұлұлы Қасымбеков|Махмұд Қасымбеков]] (м.а., 2013—2019)
# [[Әмірхан Мұратбекұлы Рахымжанов|Әмірхан Рақымжанов]] (2019—2021)
# Бақытжан Темірболат (2021 бастап)

; Тұңғыш Президент музейі
2004 жылы құрылды. 2016 жылы жеке мекеме ретінде жұмысын тоқтатып, Тұңғыш Президент кітапханасына қосылды. 2023 жылдан бастап Нұрсұлтан Назарбаев қорына қарайтын корпоративтік қор ретінде жұмыс істейді.
# Алма Сағынғали (2004—2016)

; Президент жанындағы Қазақстанның менеджмент, экономика және болжау институты
1992 жылы құрылды. 2003 жылдан бастап акционерлік қоғамға айналып, кейін жартылай жекешелендірілді. Мажоритарлық акционері оқу орнының басшысы [[Чан Йан Бэнг]] болса, акцияларының қалған мемлекеттік пакетін Ғылым және жоғары білім министрлігі басқарады. Қазіргі кезде [[КИМЭП]] университеті деп аталады.
# [[Чан Йан Бэнг]] (1992 бастап)

== Президенттің арнайы өкілдері ==
; Президенттің «Байқоңыр» кешеніндегі арнаулы өкілі
1995 жылы енгізілді. 2008 жылға дейін Президенттің «Байқоңыр» ғарыш айлағындағы арнайы өкiлi деп аталды. 2008—2009 жылдары Қызылорда облысының әкімі, 2009 жылдан бастап Қызылорда облысы әкімінің орынбасары лауазымын қатар атқарады.
# [[Ерғазы Мейірғалиұлы Нұрғалиев|Ерғазы Нұрғалиев]] (1995—2004)
# [[Әділбек Әлімжанұлы Басекеев|Әділбек Бәсекеев]] (2004—2008)
# [[Мұхтар Абрарұлы Құл-Мұхаммед|Мұхтар Құл-Мұхаммед]] (2008)
# [[Болатбек Баянұлы Қуандықов|Болатбек Қуандықов]] (2008—2009)
# Сәбит Қожаметов (2009—2013)
# [[Рзақұл Сәденұлы Нұртаев|Рзақұл Нұртаев]] (2013—2014)
# Серік Қожаниязов (2014—2019)
# Бақытжан Намаев (2019—2020)
# Серік Сүлейменов (2020—2022)
# Қайрат Нұртай (2022 бастап)

; Президенттің Ауғанстан бойынша арнаулы өкілі
2020 жылы енгізілді. Сыртқы істер министрлігінің ерекше тапсырмалар жөніндегі елшісі қызметін қатар атқарады.
# Талғат Қалиев (2020—202?)
# Еркін Тұқымов (2025 бастап)

=== Бұрынғы өкілдері ===
; Президенттің Алматы қаласындағы арнаулы өкілі
2004 жылы енгізіліп, 2005 жылы қысқартылды.
# [[Серікбай Өрікбайұлы Нұрғисаев|Серікбай Нұрғисаев]] (2004—2005)

; Президенттің халықаралық ынтымақтастық жөніндегі арнаулы өкілі
2021 жылы енгізіліп, 2023 жылы қысқартылды. 2022 жылдан бастап Президент Әкімшілігі Басшысының орынбасары лауазымын қатар атқарды.
# [[Ержан Хозеұлы Қазыхан|Ержан Қазыхан]] (2021—2023)

; Президенттің халықаралық экологиялық ынтымақтастық жөніндегі арнаулы өкілі
2023 жылы енгізіліп, 2025 жылы қысқартылды. Президент кеңесшісі лауазымын қоса атқарды.
# [[Зүлфия Болатқызы Сүлейменова|Зүлфия Сүлейменова]] (2023—2025)

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қазақстан Президенті Әкімшілігі]]</text>
      <sha1>dld6qo201qnfti0hr9tfh2ro57cl93b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Кэтрин Коннолли</title>
    <ns>0</ns>
    <id>767031</id>
    <revision>
      <id>3654529</id>
      <parentid>3634429</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T13:24:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-49212-13</username>
        <id>185568</id>
      </contributor>
      <comment>Саяси мансап Flag of the President of Ireland.svg Galway CoA.svg Санат:Қазіргі мемлекет басшылары</comment>
      <origin>3654529</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10996" sha1="miqhcx75ixpx23x6kdx652pdufhwiwd" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = мемлекет басшысы
 | Қазақша есімі        = Кэтрин Коннолли
 | Шынайы есімі         = {{lang-ga|Caitríona Máirtíona Áine Ní Chonghaile}}&lt;br /&gt;{{lang-en|Catherine Martina Ann Connolly}}
 | Суреті               = Catherine_Connolly_3_October_2024.jpg
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = 10-[[Ирландия президенті]]
 | Ту                   = Flag of the President of Ireland.svg
 | Ту2                  = Flag of Ireland.svg
 | Басқара бастады      = 11 қаңтар 2025
 | Басқаруын аяқтады    = 
 | Премьер              = Михол Мартин
 | Ізашары              = [[Майкл Хиггинс]]
 | Ізбасары             = 
 | Президент            = 
 | Титулы_2             = Төменгі палаттың спикер орынбасары
 | Ту_2                 = 
 | Ту2_2                = 
 | Басқара бастады_2    = 23 шілде 2017
 | Басқаруын аяқтады_2  = 8 қараша 2024
 | Президент_2          = Шон О’Фергейл
 | Ізашары_2            = 
 | Ізбасары_2           = 
 | Титулы_3             = Голуэй мэрі
 | Ту_3                 = Galway CoA.svg
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = 8 маусым 2004
 | Басқаруын аяқтады_3  =10 маусым 2005 
 | Ізашары_3            = Терри О'Флаэрти
 | Ізбасары_3           = Брайан Уолш
 | Туған күні           = 5.11.1955
 | Туған жері           = {{туғанжері|Голуэй|Голуэйде}}, [[Ирландия]]
 | Қайтыс болған күні   = 
 | Қайтыс болған жері   = 
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = Брайан МакЕнери
 | Балалары             = 2
 | Партиясы             = тәуелсіз
 | Білімі               = Лидс университеті, Голуэй университеті, Кингс-Иннс
 | Мамандығы            = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = Catherine Connolly
 | Марапаттары          = 
}}
'''Кэтрин Коннолли''' ({{lang-ga|Caitríona Máirtíona Áine Ní Chonghaile}} {{lang-en|Catherine Martina Ann Connolly}}; [[5 қараша]] 1955 [[Ирландия]] Коннахт Голуэй&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://edition.cnn.com/2025/10/25/europe/irish-presidency-catherine-connolly-intl|title=Veteran left-winger wins Irish presidency in landslide|website=[[CNN]]|date=2025-10-25}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.dw.com/en/ireland-left-wing-connolly-wins-presidential-election/a-74496453|title=Ireland: Left-wing Connolly wins presidential election|website=[[Deutsche Welle]]|date=2025-10-25|author=Karl Sexton}}&lt;/ref&gt;). — [[Ирландия]]ның тәуелсіз саясаткері, 2025 жылдан бастап мемлекет президенті. Осы лауазымдағы үшінші әйел.

===Өмірбаяны===
[[1955 жыл]]ы 5 қарашада Ирландияның батысындағы Гэлуэй маңында ағаш ұстасының отбасында дүниеге келген&lt;ref name=&quot;tass&quot;&gt;{{Cite web|url=https://tass.ru/info/25428479|title=Коннолли против Хамфрис. Что известно о президентских выборах в Ирландии|date=2025-10-24|publisher=[[ТАСС]]}}&lt;/ref&gt;. Коннолли была девятым ребёнком в семье, где помимо неё было ещё было тринадцать детей — семь мальчиков и шесть девочек. В 1966 году, когда Кэтрин было девять лет, умерла её мать&lt;ref name=&quot;Who&quot;&gt;[https://www.bbc.com/news/articles/cx2752kejv5o Who is Catherine Connolly?] | [[Би-би-си|BBC]]&lt;/ref&gt;,

Коннолли отбасында тоғызыншы бала болды, одан басқа он үш бала болды — жеті ұл және алты қыз. 1966 жылы Кэтрин тоғыз жасында анасы қайтыс болды. Жасөспірім кезінде ол Мальта ордені мен Мария легионында ерікті болды.&lt;ref&gt;[https://www.theguardian.com/world/2025/oct/23/catherine-connolly-the-outspoken-leftwinger-set-to-be-irelands-next-president Catherine Connolly: the outspoken leftwinger set to be Ireland’s next president]&lt;/ref&gt;

1981 жылы ол Ұлыбританиядағы Лидс университетінде клиникалық психология магистрі дәрежесін алды. Бірнеше жыл клиникалық психолог болып жұмыс істеді, бірақ кейінірек Гэлуэй университетінің заң мектебіне түсіп, оны 1989 жылы бітірді. Көп ұзамай Коннолли Кингс Иннс адвокаттар палатасының шәкірті болды және 1991 жылы адвокат болды.

Ағылшын тілінен басқа ирланд және неміс тілдерін жетік біледі

===Саяси мансап===

1997 жылғы парламенттік сайлаудан кейін ол еңбек партиясына қосылды.

1999 жылғы жергілікті сайлауда Гэлуэй қалалық кеңесіне сайланды, 2004, 2009 және 2014 жылдары қайта сайланды, 2016 жылға дейін кеңесте отырды. 2004 жылы Фине Гэлмен бір жылдық коалициядан гэлуэй мэрі болып сайланды.

2016 жылдан бері ол Ирландия парламентіндегі төменгі палаттың депутаты болып келеді. Ал 2020-2024 жылдары оның спикеріне орынбасар ретінде жұмыс істеді.

Саяси мансабын Лейбор партиясында бастады. 1999 жылдан бастап туған қаланың мәслихатына кіреді. 2004-2005 жылдары Голуэйдің әкімі болады.

2025 жылдың 24 қазанында өткен президент сайлауында ол 63.4% жинап, жеңіске жетті.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=McGee |first=Harry |last2= |date=25 October 2025 |title=Election results live: Catherine Connolly elected after landslide win and promises to be an 'inclusive president' |url=https://www.irishtimes.com/politics/2025/10/25/irish-presidential-election-count-results-catherine-connolly-heather-humphreys/ |access-date=25 October 2025 |newspaper=[[The Irish Times]] |language=en}}&lt;/ref&gt;

11 қарашада Президент қызметіне кірісті.&lt;ref&gt;[https://azattyq-ruhy.kz/politics/98414-tokaev-ketrin-konnollidi-irlandiia-prezidenti-bolyp-sailanuymen-ku-ttyktady Ирландияның жаңа президенті]&lt;/ref&gt;

==Саяси көзқарастар==
Кэтрин Коннолли өзін солшыл күштердің өкілі деп атайды және өзін сенімді [[Социализм|социалистдеп сипаттайды]]. Коннолли президенттік науқанына елдің барлық дерлік солшыл спектрі қолдау көрсетті, соның ішінде [[Шинн Фейн]] левонационалистік партиясы, ынтымақтастық адамдар пайдадан маңыздырақ&quot; троцкистік альянсы, оның бұрынғы лейбористік партияластары, тағы бір &quot;Социал-демократтар&quot; солшыл партиясы және Ирландия Коммунистік партиясы&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.independent.ie/irish-news/presidential-election/fine-gael-mep-sean-kelly-says-he-had-great-chance-of-winning-presidential-election-but-was-shafted-by-party/a10757922.html|title=Fine Gael MEP Seán Kelly says he had ‘great chance of winning’ presidential election but was ‘shafted’ by party|lang=en|website=Irish Independent|date=2025-10-27|access-date=2025-10-27}}&lt;/ref&gt;.

Ол [[НАТО]] мен [[Еуропа одағы|Еуропалық Одақты]] сынайды, ал сыншылардың пікіріншеref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/c2lpnqxyk7lo|title=Президентские выборы в Ирландии: Коннолли обеспокоен «милитаризацией» ЕС|lang=en-GB|website=BBC News|date=2025-10-15|access-date=2025-10-27}}&lt;/ref&gt;, Ирландияның Батысқа қарсы даму векторын қолдайды. Коннолли [[НАТО]]-ны [[Ресей]]ге деген көзқарасы үшін бірнеше рет сынға алды және Ресей соғысқа шақырылды деп санайды. Сонымен бірге ол Ресей шапқыншылығын айыптап, Украина халқымен ынтымақтастықты жалғастыруға шақырды және Ресей Федерациясына қарсы бірқатар санкцияларды қолдады. Палестиналық әскерилендірілген топтардың ашық жақтаушысы, АҚШ пен Израильдің сыншысы. Сайлау науқаны кезінде Коннолли Сирияға сапары мен 2018 жылы Асад режимін қолдауына байланысты қатты назар аударды.

Коннолли Ирландияда бір жынысты некені заңдастыруды және түсік жасатуды заңдастыруды қолдайды&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.galwaydaily.com/news/catherine-connolly-delivers-chilling-speech-in-dail-on-eighth-amendment/|title=Catherine Connolly delivers chilling speech in Dáil on Eighth Amendment|lang=en-US|first=Michael|last=Malone|website=Galway Daily|date=2018-01-17|access-date=2025-10-27}}&lt;/ref&gt;,

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Үлгі:Ирландия президенттері}}

[[Санат:Ирландия саясаткерлері]]
[[Санат:Ирландия президенттері]]
[[Санат:Саясаттағы Ирландия әйелдері]]
[[Санат:Қазіргі мемлекет басшылары]]</text>
      <sha1>miqhcx75ixpx23x6kdx652pdufhwiwd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654540</id>
      <parentid>3654529</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T14:01:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-48574-22</username>
        <id>185434</id>
      </contributor>
      <comment>Жазу қатесін түзеттім</comment>
      <origin>3654540</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11044" sha1="saejw7xoo6lxbkqlt38u8u7521pndgm" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = мемлекет басшысы
 | Қазақша есімі        = Кэтрин Коннолли
 | Шынайы есімі         = {{lang-ga|Caitríona Máirtíona Áine Ní Chonghaile}}&lt;br /&gt;{{lang-en|Catherine Martina Ann Connolly}}
 | Суреті               = Catherine_Connolly_3_October_2024.jpg
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = [[Ирландия]]ның 10-[[Ирландия президенті|Президенті]]
 | Ту                   = Flag of the President of Ireland.svg
 | Ту2                  = Flag of Ireland.svg
 | Басқара бастады      = 11 қаңтар 2025
 | Басқаруын аяқтады    = 
 | Премьер              = Михол Мартин
 | Ізашары              = [[Майкл Хиггинс]]
 | Ізбасары             = 
 | Президент            = 
 | Титулы_2             = Төменгі палаттың спикер орынбасары
 | Ту_2                 = 
 | Ту2_2                = 
 | Басқара бастады_2    = 23 шілде 2017
 | Басқаруын аяқтады_2  = 8 қараша 2024
 | Президент_2          = Шон О’Фергейл
 | Ізашары_2            = 
 | Ізбасары_2           = 
 | Титулы_3             = Голуэй мэрі
 | Ту_3                 = Galway CoA.svg
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = 8 маусым 2004
 | Басқаруын аяқтады_3  =10 маусым 2005 
 | Ізашары_3            = Терри О'Флаэрти
 | Ізбасары_3           = Брайан Уолш
 | Туған күні           = 5.11.1955
 | Туған жері           = {{туғанжері|Голуэй|Голуэйде}}, [[Ирландия]]
 | Қайтыс болған күні   = 
 | Қайтыс болған жері   = 
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = Брайан МакЕнери
 | Балалары             = 2
 | Партиясы             = тәуелсіз
 | Білімі               = Лидс университеті, Голуэй университеті, Кингс-Иннс
 | Мамандығы            = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = Catherine Connolly
 | Марапаттары          = 
}}
'''Кэтрин Коннолли''' ({{lang-ga|Caitríona Máirtíona Áine Ní Chonghaile}} {{lang-en|Catherine Martina Ann Connolly}}; [[5 қараша]] 1955 [[Ирландия]] Коннахт Голуэй&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://edition.cnn.com/2025/10/25/europe/irish-presidency-catherine-connolly-intl|title=Veteran left-winger wins Irish presidency in landslide|website=[[CNN]]|date=2025-10-25}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.dw.com/en/ireland-left-wing-connolly-wins-presidential-election/a-74496453|title=Ireland: Left-wing Connolly wins presidential election|website=[[Deutsche Welle]]|date=2025-10-25|author=Karl Sexton}}&lt;/ref&gt;). — [[Ирландия]]ның тәуелсіз саясаткері, 2025 жылдан бастап мемлекет президенті. Осы лауазымдағы үшінші әйел.

===Өмірбаяны===
[[1955 жыл]]ы 5 қарашада Ирландияның батысындағы Гэлуэй маңында ағаш ұстасының отбасында дүниеге келген&lt;ref name=&quot;tass&quot;&gt;{{Cite web|url=https://tass.ru/info/25428479|title=Коннолли против Хамфрис. Что известно о президентских выборах в Ирландии|date=2025-10-24|publisher=[[ТАСС]]}}&lt;/ref&gt;. Коннолли была девятым ребёнком в семье, где помимо неё было ещё было тринадцать детей — семь мальчиков и шесть девочек. В 1966 году, когда Кэтрин было девять лет, умерла её мать&lt;ref name=&quot;Who&quot;&gt;[https://www.bbc.com/news/articles/cx2752kejv5o Who is Catherine Connolly?] | [[Би-би-си|BBC]]&lt;/ref&gt;,

Коннолли отбасында тоғызыншы бала болды, одан басқа он үш бала болды — жеті ұл және алты қыз. 1966 жылы Кэтрин тоғыз жасында анасы қайтыс болды. Жасөспірім кезінде ол Мальта ордені мен Мария легионында ерікті болды.&lt;ref&gt;[https://www.theguardian.com/world/2025/oct/23/catherine-connolly-the-outspoken-leftwinger-set-to-be-irelands-next-president Catherine Connolly: the outspoken leftwinger set to be Ireland’s next president]&lt;/ref&gt;

1981 жылы ол Ұлыбританиядағы Лидс университетінде клиникалық психология магистрі дәрежесін алды. Бірнеше жыл клиникалық психолог болып жұмыс істеді, бірақ кейінірек Гэлуэй университетінің заң мектебіне түсіп, оны 1989 жылы бітірді. Көп ұзамай Коннолли Кингс Иннс адвокаттар палатасының шәкірті болды және 1991 жылы адвокат болды.

Ағылшын тілінен басқа ирланд және неміс тілдерін жетік біледі

===Саяси мансап===

1997 жылғы парламенттік сайлаудан кейін ол еңбек партиясына қосылды.

1999 жылғы жергілікті сайлауда Гэлуэй қалалық кеңесіне сайланды, 2004, 2009 және 2014 жылдары қайта сайланды, 2016 жылға дейін кеңесте отырды. 2004 жылы Фине Гэлмен бір жылдық коалициядан гэлуэй мэрі болып сайланды.

2016 жылдан бері ол Ирландия парламентіндегі төменгі палаттың депутаты болып келеді. Ал 2020-2024 жылдары оның спикеріне орынбасар ретінде жұмыс істеді.

Саяси мансабын Лейбор партиясында бастады. 1999 жылдан бастап туған қаланың мәслихатына кіреді. 2004-2005 жылдары Голуэйдің әкімі болады.

2025 жылдың 24 қазанында өткен президент сайлауында ол 63.4% жинап, жеңіске жетті.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=McGee |first=Harry |last2= |date=25 October 2025 |title=Election results live: Catherine Connolly elected after landslide win and promises to be an 'inclusive president' |url=https://www.irishtimes.com/politics/2025/10/25/irish-presidential-election-count-results-catherine-connolly-heather-humphreys/ |access-date=25 October 2025 |newspaper=[[The Irish Times]] |language=en}}&lt;/ref&gt;

11 қарашада Президент қызметіне кірісті.&lt;ref&gt;[https://azattyq-ruhy.kz/politics/98414-tokaev-ketrin-konnollidi-irlandiia-prezidenti-bolyp-sailanuymen-ku-ttyktady Ирландияның жаңа президенті]&lt;/ref&gt;

==Саяси көзқарастар==
Кэтрин Коннолли өзін солшыл күштердің өкілі деп атайды және өзін сенімді [[Социализм|социалистдеп сипаттайды]]. Коннолли президенттік науқанына елдің барлық дерлік солшыл спектрі қолдау көрсетті, соның ішінде [[Шинн Фейн]] левонационалистік партиясы, ынтымақтастық адамдар пайдадан маңыздырақ&quot; троцкистік альянсы, оның бұрынғы лейбористік партияластары, тағы бір &quot;Социал-демократтар&quot; солшыл партиясы және Ирландия Коммунистік партиясы&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.independent.ie/irish-news/presidential-election/fine-gael-mep-sean-kelly-says-he-had-great-chance-of-winning-presidential-election-but-was-shafted-by-party/a10757922.html|title=Fine Gael MEP Seán Kelly says he had ‘great chance of winning’ presidential election but was ‘shafted’ by party|lang=en|website=Irish Independent|date=2025-10-27|access-date=2025-10-27}}&lt;/ref&gt;.

Ол [[НАТО]] мен [[Еуропа одағы|Еуропалық Одақты]] сынайды, ал сыншылардың пікіріншеref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/c2lpnqxyk7lo|title=Президентские выборы в Ирландии: Коннолли обеспокоен «милитаризацией» ЕС|lang=en-GB|website=BBC News|date=2025-10-15|access-date=2025-10-27}}&lt;/ref&gt;, Ирландияның Батысқа қарсы даму векторын қолдайды. Коннолли [[НАТО]]-ны [[Ресей]]ге деген көзқарасы үшін бірнеше рет сынға алды және Ресей соғысқа шақырылды деп санайды. Сонымен бірге ол Ресей шапқыншылығын айыптап, Украина халқымен ынтымақтастықты жалғастыруға шақырды және Ресей Федерациясына қарсы бірқатар санкцияларды қолдады. Палестиналық әскерилендірілген топтардың ашық жақтаушысы, АҚШ пен Израильдің сыншысы. Сайлау науқаны кезінде Коннолли Сирияға сапары мен 2018 жылы Асад режимін қолдауына байланысты қатты назар аударды.

Коннолли Ирландияда бір жынысты некені заңдастыруды және түсік жасатуды заңдастыруды қолдайды&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.galwaydaily.com/news/catherine-connolly-delivers-chilling-speech-in-dail-on-eighth-amendment/|title=Catherine Connolly delivers chilling speech in Dáil on Eighth Amendment|lang=en-US|first=Michael|last=Malone|website=Galway Daily|date=2018-01-17|access-date=2025-10-27}}&lt;/ref&gt;,

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Үлгі:Ирландия президенттері}}

[[Санат:Ирландия саясаткерлері]]
[[Санат:Ирландия президенттері]]
[[Санат:Саясаттағы Ирландия әйелдері]]
[[Санат:Қазіргі мемлекет басшылары]]</text>
      <sha1>saejw7xoo6lxbkqlt38u8u7521pndgm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654735</id>
      <parentid>3654540</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T19:16:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-48574-22</username>
        <id>185434</id>
      </contributor>
      <origin>3654735</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11044" sha1="2q4seeks4dt1a1507a5tqkid12klrof" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = мемлекет басшысы
 | Қазақша есімі        = Кэтрин Коннолли
 | Шынайы есімі         = {{lang-ga|Caitríona Máirtíona Áine Ní Chonghaile}}&lt;br /&gt;{{lang-en|Catherine Martina Ann Connolly}}
 | Суреті               = Catherine_Connolly_3_October_2024.jpg
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = [[Ирландия]]ның 10-[[Ирландия президенті|Президенті]]
 | Ту                   = Flag of the President of Ireland.svg
 | Ту2                  = Flag of Ireland.svg
 | Басқара бастады      = 11 қараша 2025
 | Басқаруын аяқтады    = 
 | Премьер              = Михол Мартин
 | Ізашары              = [[Майкл Хиггинс]]
 | Ізбасары             = 
 | Президент            = 
 | Титулы_2             = Төменгі палаттың спикер орынбасары
 | Ту_2                 = 
 | Ту2_2                = 
 | Басқара бастады_2    = 23 шілде 2017
 | Басқаруын аяқтады_2  = 8 қараша 2024
 | Президент_2          = Шон О’Фергейл
 | Ізашары_2            = 
 | Ізбасары_2           = 
 | Титулы_3             = Голуэй мэрі
 | Ту_3                 = Galway CoA.svg
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = 8 маусым 2004
 | Басқаруын аяқтады_3  =10 маусым 2005 
 | Ізашары_3            = Терри О'Флаэрти
 | Ізбасары_3           = Брайан Уолш
 | Туған күні           = 5.11.1955
 | Туған жері           = {{туғанжері|Голуэй|Голуэйде}}, [[Ирландия]]
 | Қайтыс болған күні   = 
 | Қайтыс болған жері   = 
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = Брайан МакЕнери
 | Балалары             = 2
 | Партиясы             = тәуелсіз
 | Білімі               = Лидс университеті, Голуэй университеті, Кингс-Иннс
 | Мамандығы            = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = Catherine Connolly
 | Марапаттары          = 
}}
'''Кэтрин Коннолли''' ({{lang-ga|Caitríona Máirtíona Áine Ní Chonghaile}} {{lang-en|Catherine Martina Ann Connolly}}; [[5 қараша]] 1955 [[Ирландия]] Коннахт Голуэй&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://edition.cnn.com/2025/10/25/europe/irish-presidency-catherine-connolly-intl|title=Veteran left-winger wins Irish presidency in landslide|website=[[CNN]]|date=2025-10-25}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.dw.com/en/ireland-left-wing-connolly-wins-presidential-election/a-74496453|title=Ireland: Left-wing Connolly wins presidential election|website=[[Deutsche Welle]]|date=2025-10-25|author=Karl Sexton}}&lt;/ref&gt;). — [[Ирландия]]ның тәуелсіз саясаткері, 2025 жылдан бастап мемлекет президенті. Осы лауазымдағы үшінші әйел.

===Өмірбаяны===
[[1955 жыл]]ы 5 қарашада Ирландияның батысындағы Гэлуэй маңында ағаш ұстасының отбасында дүниеге келген&lt;ref name=&quot;tass&quot;&gt;{{Cite web|url=https://tass.ru/info/25428479|title=Коннолли против Хамфрис. Что известно о президентских выборах в Ирландии|date=2025-10-24|publisher=[[ТАСС]]}}&lt;/ref&gt;. Коннолли была девятым ребёнком в семье, где помимо неё было ещё было тринадцать детей — семь мальчиков и шесть девочек. В 1966 году, когда Кэтрин было девять лет, умерла её мать&lt;ref name=&quot;Who&quot;&gt;[https://www.bbc.com/news/articles/cx2752kejv5o Who is Catherine Connolly?] | [[Би-би-си|BBC]]&lt;/ref&gt;,

Коннолли отбасында тоғызыншы бала болды, одан басқа он үш бала болды — жеті ұл және алты қыз. 1966 жылы Кэтрин тоғыз жасында анасы қайтыс болды. Жасөспірім кезінде ол Мальта ордені мен Мария легионында ерікті болды.&lt;ref&gt;[https://www.theguardian.com/world/2025/oct/23/catherine-connolly-the-outspoken-leftwinger-set-to-be-irelands-next-president Catherine Connolly: the outspoken leftwinger set to be Ireland’s next president]&lt;/ref&gt;

1981 жылы ол Ұлыбританиядағы Лидс университетінде клиникалық психология магистрі дәрежесін алды. Бірнеше жыл клиникалық психолог болып жұмыс істеді, бірақ кейінірек Гэлуэй университетінің заң мектебіне түсіп, оны 1989 жылы бітірді. Көп ұзамай Коннолли Кингс Иннс адвокаттар палатасының шәкірті болды және 1991 жылы адвокат болды.

Ағылшын тілінен басқа ирланд және неміс тілдерін жетік біледі

===Саяси мансап===

1997 жылғы парламенттік сайлаудан кейін ол еңбек партиясына қосылды.

1999 жылғы жергілікті сайлауда Гэлуэй қалалық кеңесіне сайланды, 2004, 2009 және 2014 жылдары қайта сайланды, 2016 жылға дейін кеңесте отырды. 2004 жылы Фине Гэлмен бір жылдық коалициядан гэлуэй мэрі болып сайланды.

2016 жылдан бері ол Ирландия парламентіндегі төменгі палаттың депутаты болып келеді. Ал 2020-2024 жылдары оның спикеріне орынбасар ретінде жұмыс істеді.

Саяси мансабын Лейбор партиясында бастады. 1999 жылдан бастап туған қаланың мәслихатына кіреді. 2004-2005 жылдары Голуэйдің әкімі болады.

2025 жылдың 24 қазанында өткен президент сайлауында ол 63.4% жинап, жеңіске жетті.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=McGee |first=Harry |last2= |date=25 October 2025 |title=Election results live: Catherine Connolly elected after landslide win and promises to be an 'inclusive president' |url=https://www.irishtimes.com/politics/2025/10/25/irish-presidential-election-count-results-catherine-connolly-heather-humphreys/ |access-date=25 October 2025 |newspaper=[[The Irish Times]] |language=en}}&lt;/ref&gt;

11 қарашада Президент қызметіне кірісті.&lt;ref&gt;[https://azattyq-ruhy.kz/politics/98414-tokaev-ketrin-konnollidi-irlandiia-prezidenti-bolyp-sailanuymen-ku-ttyktady Ирландияның жаңа президенті]&lt;/ref&gt;

==Саяси көзқарастар==
Кэтрин Коннолли өзін солшыл күштердің өкілі деп атайды және өзін сенімді [[Социализм|социалистдеп сипаттайды]]. Коннолли президенттік науқанына елдің барлық дерлік солшыл спектрі қолдау көрсетті, соның ішінде [[Шинн Фейн]] левонационалистік партиясы, ынтымақтастық адамдар пайдадан маңыздырақ&quot; троцкистік альянсы, оның бұрынғы лейбористік партияластары, тағы бір &quot;Социал-демократтар&quot; солшыл партиясы және Ирландия Коммунистік партиясы&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.independent.ie/irish-news/presidential-election/fine-gael-mep-sean-kelly-says-he-had-great-chance-of-winning-presidential-election-but-was-shafted-by-party/a10757922.html|title=Fine Gael MEP Seán Kelly says he had ‘great chance of winning’ presidential election but was ‘shafted’ by party|lang=en|website=Irish Independent|date=2025-10-27|access-date=2025-10-27}}&lt;/ref&gt;.

Ол [[НАТО]] мен [[Еуропа одағы|Еуропалық Одақты]] сынайды, ал сыншылардың пікіріншеref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/c2lpnqxyk7lo|title=Президентские выборы в Ирландии: Коннолли обеспокоен «милитаризацией» ЕС|lang=en-GB|website=BBC News|date=2025-10-15|access-date=2025-10-27}}&lt;/ref&gt;, Ирландияның Батысқа қарсы даму векторын қолдайды. Коннолли [[НАТО]]-ны [[Ресей]]ге деген көзқарасы үшін бірнеше рет сынға алды және Ресей соғысқа шақырылды деп санайды. Сонымен бірге ол Ресей шапқыншылығын айыптап, Украина халқымен ынтымақтастықты жалғастыруға шақырды және Ресей Федерациясына қарсы бірқатар санкцияларды қолдады. Палестиналық әскерилендірілген топтардың ашық жақтаушысы, АҚШ пен Израильдің сыншысы. Сайлау науқаны кезінде Коннолли Сирияға сапары мен 2018 жылы Асад режимін қолдауына байланысты қатты назар аударды.

Коннолли Ирландияда бір жынысты некені заңдастыруды және түсік жасатуды заңдастыруды қолдайды&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.galwaydaily.com/news/catherine-connolly-delivers-chilling-speech-in-dail-on-eighth-amendment/|title=Catherine Connolly delivers chilling speech in Dáil on Eighth Amendment|lang=en-US|first=Michael|last=Malone|website=Galway Daily|date=2018-01-17|access-date=2025-10-27}}&lt;/ref&gt;,

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Үлгі:Ирландия президенттері}}

[[Санат:Ирландия саясаткерлері]]
[[Санат:Ирландия президенттері]]
[[Санат:Саясаттағы Ирландия әйелдері]]
[[Санат:Қазіргі мемлекет басшылары]]</text>
      <sha1>2q4seeks4dt1a1507a5tqkid12klrof</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Неонатология</title>
    <ns>0</ns>
    <id>771970</id>
    <revision>
      <id>3654510</id>
      <parentid>3646805</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T12:43:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tilaqtobe</username>
        <id>183640</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>3654510</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7117" sha1="ibl3kgfo6b0nghvp1a9pfbwpqufpdli" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=қаңтар 2026}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;

= Тарихы =

== Жаңа туған нәрестені тексеру ==
Неонатология педиатрия мен акушериядан XIX ғасырдың соңы — XX ғасырдың басында жеке медицина саласы ретінде бөлініп шықты. Ұзақ уақыт бойы дәрігерлер шала туған балалардың өмір сүру мүмкіндігі жоқ деп санаған. Мәселеге қоғамның назарын аудару және қаражат жинау мақсатында Мартин Куни шала туған балаларға арналған инкубаторларды әртүрлі көрмелерде көрсетті.

Шала туылу мәселесіне арналған алғашқы америкалық оқулық 1922 жылы жарық көрді. 1952 жылы дәрігер Вирджиния Апгар жаңа туған нәрестенің жағдайын бағалау құралы ретінде '''Апгар шкаласын''' ұсынды. Бұл шкаланы акушер-гинекологтар кеңінен қолданады.

Ал неонатологтар жаңа туған нәрестедегі тыныс алу бұзылыстары синдромы мен тыныс жеткіліксіздігінің ауырлық дәрежесін бағалау үшін басқа шкаланы — '''Сильверман шкаласын''' қолданады. Апгар шкаласында балл неғұрлым жоғары болса, нәрестенің жағдайы соғұрлым жақсы деп бағаланады. Ал Сильверман шкаласында керісінше: '''балл неғұрлым төмен болса, жағдай соғұрлым жақсы'''.

1960-жылдары жаңа туған нәрестелерге өкпені жасанды желдету жүргізуге арналған медициналық аппараттардың пайда болуымен неонатология қарқынды дами бастады. Бұл шала туылу дәрежесі өте жоғары балалардың өмірін сақтап қалу мүмкіндігін арттырды.

'''«Неонатология»''' және '''«неонатолог»''' терминдерін 1960 жылы америкалық педиатр Александр Шаффер «Жаңа туған нәрестелердің аурулары» атты еңбегінде ұсынды.

= Қазіргі кезең =
Қазіргі неонатология бөлімдерінде жүктіліктің 27-аптасынан кейін дүниеге келген, салмағы 1000 грамм болатын нәрестелердің өмір сүру мүмкіндігі шамамен '''90 %'''. Олардың көпшілігінде жүйке жүйесі қалыпты дамиды.

Қарқынды терапияны қажет ететін балалар арнайы '''реанимация және қарқынды терапия бөлімдерінде''' емделеді. Мұндай науқастармен балалар анестезиолог-реаниматологтары мен неонатологтар айналысады.

2011 жылдан бастап '''17 қараша — Дүниежүзілік шала туған балалар күні''' ретінде белгіленді. Бұл күн мерзімінен бұрын босану, шала туған балалар және олардың отбасылары мәселелеріне қоғамның назарын аударуға бағытталған.

= Ресейдегі неонатология =
КСРО-да '''педиатр-неонатолог''' дәрігерлік мамандығы ресми түрде 1987 жылы енгізілді.

Шала туылу дәрежесін анықтау үшін жүктілік мерзіміне байланысты отандық неонатологтардың алғашқыларының бірі А. И. Хазанов 1987 жылы ұсынған жіктеу қолданылады:

* '''I дәреже''' — 35–37 апта;
* '''II дәреже''' — 32–34 апта;
* '''III дәреже''' — 29–31 апта;
* '''IV дәреже''' — 28 апта және одан аз.

Ресей Денсаулық сақтау министрлігінің бағалауы бойынша, Ресейде жыл сайын '''110 мыңнан астам шала туған бала''' дүниеге келеді.

2012 жылдан бастап салмағы '''500 грамнан бастап''' дүниеге келген балаларды да тіркеу жүргізіле бастады. Себебі дәрігерлер мұндай өте төмен дене салмағы болашақта баланың дамуында белгілі бір бұзылыстардың пайда болу қаупін арттыруы мүмкін деп есептейді.[[Сурет:Newborn checkup.jpg|thumb|[[Кесар тілігі]]нен кейінгі жаңа туылған сәбиді қарау]]
'''Неонатология''' ({{lang-grc|νέος}} «жаңа» + {{lang-la|natus}} «туу» + {{lang-el|[[логос|λόγος]]}} «ілім», «ғылым») — жаңа туған [[нәресте]]лердің өсуін, дамуын және оларға тән ауруларды зерттейтін [[медицина]] саласы. Ондай дерттерге [[Тыныс алу аурулары|тыныс алудың бұзылулары]], [[шала туу]]ға байланысты болған салмақтың жетіспеуі, [[Құрсақтық даму кезеңі|құрсақішілік дамудағы]] кідірістер, туа біткен даму кемістіктері, [[асфиксия]], [[сепсис]].

Бүгінгі күннің [[статистика]]сына сәйкес, 27 аптадан кейін туылған нәрестелердің салмағы 1000 грамм болғанда, олардың сау [[жүйке жүйесі]]мен тірі болып қалу ықтималдығы 90 %.&lt;ref&gt;Lemmons, J.A., et al. (2001). «Very Low Birth Weight Outcomes of the National Institute of Child Health and Human Development Neonatal Research Network, January 1995 Through December 1996». Pediatrics 107(1): 1-8&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

== Сілтемелер ==
* [https://amu.edu.kz/infocenter/news/5503/ Резидентураның &quot;Неонатология&quot; мамандығы туралы] // [[Астана медицина университеті]]

[[Санат:Медицина]]</text>
      <sha1>ibl3kgfo6b0nghvp1a9pfbwpqufpdli</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654589</id>
      <parentid>3654510</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T16:40:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/Tilaqtobe|Tilaqtobe]] ([[User talk:Tilaqtobe|т]]) өңдемелерінен [[User:Таңшебер Ахметбек|Таңшебер Ахметбек]] соңғы нұсқасына қайтарды</comment>
      <origin>3646805</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1928" sha1="su2obng40cw3s6zklefjorjmhb36hqj" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=қаңтар 2026}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
[[Сурет:Newborn checkup.jpg|thumb|[[Кесар тілігі]]нен кейінгі жаңа туылған сәбиді қарау]]
'''Неонатология''' ({{lang-grc|νέος}} «жаңа» + {{lang-la|natus}} «туу» + {{lang-el|[[логос|λόγος]]}} «ілім», «ғылым») — жаңа туған [[нәресте]]лердің өсуін, дамуын және оларға тән ауруларды зерттейтін [[медицина]] саласы. Ондай дерттерге [[Тыныс алу аурулары|тыныс алудың бұзылулары]], [[шала туу]]ға байланысты болған салмақтың жетіспеуі, [[Құрсақтық даму кезеңі|құрсақішілік дамудағы]] кідірістер, туа біткен даму кемістіктері, [[асфиксия]], [[сепсис]].

Бүгінгі күннің [[статистика]]сына сәйкес, 27 аптадан кейін туылған нәрестелердің салмағы 1000 грамм болғанда, олардың сау [[жүйке жүйесі]]мен тірі болып қалу ықтималдығы 90 %.&lt;ref&gt;Lemmons, J.A., et al. (2001). «Very Low Birth Weight Outcomes of the National Institute of Child Health and Human Development Neonatal Research Network, January 1995 Through December 1996». Pediatrics 107(1): 1-8&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

== Сілтемелер ==
* [https://amu.edu.kz/infocenter/news/5503/ Резидентураның &quot;Неонатология&quot; мамандығы туралы] // [[Астана медицина университеті]]

[[Санат:Медицина]]</text>
      <sha1>su2obng40cw3s6zklefjorjmhb36hqj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ұлттық құрылтай</title>
    <ns>0</ns>
    <id>773341</id>
    <revision>
      <id>3654830</id>
      <parentid>3643640</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T09:29:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kaiyr</username>
        <id>3134</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ұлттық құрылтай мүшелері */</comment>
      <origin>3654830</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31754" sha1="80zghl456nliesy5z3w2m7o1944w17z" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік орган
 |атауы                 = Ұлттық құрылтай
 |қысқартылған атауы    = 
 |шынайы атауы   = 
 |шынайы атауы1  = 
 |шынайы атауы2  = 
 |мемлекет       = {{байрақ|Қазақстан}}
 |құзыреті       = 
 |құзерет_тақырып_мәтіні = 
 |эмблема                = 
 |эмблеманың ені         = 
 |эмблеманың тақырыбы    = 
 |мөрі              = 
 |мөрдің ені        = 
 |мөрдің тақырыбы   = 
 |сурет             = 
 |сурет ені         = 
 |сурет тақырыбы    = 
 |құрылған жылы     = [[14 маусым]] [[2022 жыл]]
 |ізашары1          = [[Ұлттық қоғамдық сенім кеңесі]]
 |ізашары2          = 
 |таратылған жылы   = [[1 шілде]] [[2026 жыл]] 
 |ізбасары          = [[Қазақстан халық кеңесі]]
 |бағынады          = 
 |тағайындайды      = 
 |штаб-пәтері       = 
  |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = 
  |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = 
  |region_code      = 
 |қызметкерлер      = 
 |бюджет            = 
 |министрдің есімі1     = 
 |министрдің міндеті1   = 
 |министрдің есімі2     = 
 |министрдің міндеті2   = 
 |басшылықтың есімі1    = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] 
 |басшылықтың лауазымы1 = Төрағасы
 |басшылықтың есімі2    = 117
 |басшылықтың лауазымы2 = Мүшелер саны
 |басшылықтың есімі3    = [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігі|Мәдениет және ақпарат министрлігі]]
 |басшылықтың лауазымы3 = Жұмыс органы
 |жоғарыда тұрған мекеме      = 
 |бір мекемеге қарасты орган1 = 
 |бір мекемеге қарасты орган2 = 
 |құжат1           = 
 |сайты            = 
 |түсініктемелер   = 
 |карта            = 
 |карта ені        = 
 |картаның тақырыбы   = 
}}
'''Ұлттық құрылтай''' — 2022–2026 жылдары Қазақстан Республикасы Президентінің жанында жұмыс істеген [[консультативтік-кеңесші орган]]. Органның басты мақсаты — қоғамдық бірігуді (консолидацияны) одан әрі дамыту жөніндегі идеялар мен қадамдарды тұжырымдау, сондай-ақ жалпыұлттық құндылықтарды ілгерілету. 

Ұлттық құрылтай өз қызметінде [[Қазақстан Республикасының Конституциясы|Конституция]]ны, [[Қазақстан Республикасының заңдары|заңдары]]н, Президент актілерін және тиісті Ережені басшылыққа алады. Органның шешімдері ұсынымдық сипатқа ие болғанымен, [[мемлекеттік органдар]] оларды қарауға және қабылданған шаралар туралы есеп беруге міндетті.  

Қажеттілігіне қарай, бірақ жылына кемінде бір рет өткізіледі. Отырыс заңды күшке ие болуы үшін мүшелердің жалпы санының кемінде жартысы қатысуы тиіс. Мемлекеттік органдар мен қоғамдық бірлестіктер Құрылтайдан түскен ұсыныстарды қарастырып, қабылданған шаралар туралы заңнамада белгіленген тәртіппен хабардар етуі тиіс.  

Ұлттық құрылтайдың қызметін қамтамасыз етуші жұмыс органы — [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігі]].&lt;ref&gt;[https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-respublikasy-prezidentinin-zhanyndagy-ulttyk-kuryltaydy-kuru-zhane-kazakstan-respublikasy-prezidentinin-keybir-zharlyktarynyn-kushi-zhoyyldy-dep-tanu-turaly-145458 Қазақстан Республикасы Президентінің жанындағы Ұлттық құрылтайды құру туралы]&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Ұлттық құрылтайды құруды Президент Қасым-Жомарт Тоқаев 2022 жылғы 16 наурызда жариялаған Қазақстан халқына Жолдауында ұсынды. Ол 2019 жылдан бастап жұмыс істеген [[Ұлттық қоғамдық сенім кеңесі]]нің орнына келді.&lt;ref&gt;[https://egemen.kz/article/306835-prezident-ulttyq-quryltay-qurudy-usyndy Президент Ұлттық құрылтай құруды ұсынды]&lt;/ref&gt; 

2022 жылғы 14 маусымдағы Президент Жарлығымен Ұлттық құрылтай құрылды.&lt;ref&gt;[https://egemen.kz/article/315442-qazaqstanda-ulttyq-quryltay-quryldy Қазақстанда Ұлттық құрылтай құрылды]&lt;/ref&gt; 

2026 жылғы 20 қаңтарда Ұлттық құрылтайдың соңғы отырысы өтіп, жұмысын тоқтатты.&lt;ref name=&quot;qur5&quot;&gt;[https://akorda.kz/kz/memleket-basshysy-kasym-zhomart-tokaevtyn-ulttyk-kuryltaydyn-besinshi-otyrysynda-soylegen-sozi-2005352 Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың Ұлттық құрылтайдың бесінші отырысында сөйлеген сөзі]&lt;/ref&gt; 2026 жылғы жаңа конституцияға сәйкес Ұлттық құрылтайдың атқарған қызметі конституция деңгейінде бекітілген жаңа [[Қазақстан халық кеңесі]]не өтті.&lt;ref&gt;[https://kaz.nur.kz/politics/kazakhstan/2333526-qazaqstannyng-halyq-kengesi-qurylyp-ulttyq-quryltai-men-qazaqstan-halqy-assambleiasy-taratylady/ Қазақстанның Халық кеңесі құрылып, Ұлттық құрылтай мен Қазақстан халқы ассамблеясы таратылады]&lt;/ref&gt; 2026 жылғы 1 шілдеде Ұлттық құрылтай президент жарлығымен ресми түрде таратылды.&lt;ref&gt;[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U2600001337 Қазақстан Республикасы Президентінің кейбір актілеріне өзгерістер мен толықтырулар енгізу және Қазақстан Республикасы Президентінің кейбір актілерінің күші жойылды деп тану туралы]&lt;/ref&gt;

=== Хронологиясы ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|-
! Реті !! Өткізілген уақыты !! Өткізілген орны !! Тақырыбы
|-
| I отырысы || 16 маусым 2022 ||  [[Жезқазған]] қаласы&lt;ref&gt;[https://egemen.kz/article/315249-ulttyq-quryltaydynh-tunhghysh-dgiyny-ulytauda-otedi Ұлттық құрылтайдың тұңғыш жиыны Ұлытауда өтеді]&lt;/ref&gt; || —
|-
| II отырысы || 17 маусым 2023 || [[Түркістан (қала)|Түркістан]] қаласы&lt;ref&gt;[https://egemen.kz/article/344351-bugin-prezidenttinh-qatysuymen-ulttyq-quryltay-otyrysy-otedi Бүгін Президенттің қатысуымен Ұлттық құрылтай отырысы өтеді]&lt;/ref&gt; || Әділетті Қазақстан — Адал азамат
|-
| III отырысы || 15 наурыз 2024 || [[Атырау]] қаласы&lt;ref&gt;[https://egemen.kz/article/360020-prezident-ulttyq-quryltay-otetin-kundi-belgiledi Президент Ұлттық құрылтай өтетін күнді белгіледі]&lt;/ref&gt; || Адал адам — Адал еңбек — Адал табыс
|-
| IV отырысы || 14 наурыз 2025 || [[Көкшетау]] қаласы&lt;ref&gt;[https://egemen.kz/article/383640-memleket-basshysynynh-qatysuymen-ulttyq-quryltaydynh-iv-otyrysy-otti Мемлекет басшысының қатысуымен Ұлттық құрылтайдың IV отырысы өтті]&lt;/ref&gt; || —
|-
| V отырысы || 20 қаңтар 2026 || [[Қызылорда]] қаласы&lt;ref&gt;[https://egemen.kz/article/404399-ulttyq-quryltaydynh-v-otyrysy-qanday-maseleler-talqylanady Ұлттық құрылтайдың V отырысы: Қандай мәселелер талқыланады?]&lt;/ref&gt; || —
|}

=== Қабылданған шешімдер ===
I Ұлттық құрылтайда Президент Қ.-Ж. Тоқаев Республика күніне ұлттық мереке мәртебесін қайтаруды ұсын­ды.&lt;ref&gt;[https://egemen.kz/article/344232-ulysty-uyystyrghan-ulttyq-quryltay Ұлысты ұйыстырған Ұлттық құрылтай]&lt;/ref&gt;

II Ұлттық құрылтайда Президент Тоқаев «Қазақстанның Халық жазушысы» атағын қайтару туралы ұсынысты қолдады. Сондай-ақ Қатонқарағай, Марқакөл және Мақаншы аудандарын қалпына келтіру туралы шешім қабылданды.&lt;ref&gt;[https://egemen.kz/article/344387-prezidenttinh-ulttyq-quryltaydynh-ekinshi-otyrysynda-soylegen-sozi Президенттің Ұлттық құрылтайдың екінші отырысында сөйлеген сөзі]&lt;/ref&gt;

III Ұлттық құрылтайда Президент Тоқаев Ұлттық кітап күнін белгілеу туралы ұсынысты қолдады.&lt;ref&gt;[https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-kasym-zhomart-tokaevtyn-ulttyk-kuryltaydyn-adal-adam-adal-enbek-adal-tabys-atty-ushinshi-otyrysynda-soylegen-sozi-1525727 Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың Ұлттық құрылтайдың «Адал адам – Адал еңбек – Адал табыс» атты үшінші отырысында сөйлеген сөзі]&lt;/ref&gt;

V Ұлттық құрылтайда Президент Тоқаев Парламенттік реформа жөніндегі жұмыс тобында талқыланған негізгі ұсыныстарды таныстырды. Оның ішінде жаңа бір палаталы парламент Құрылтай деп аталатынын, сонымен қатар Вице-президент лауазымы қайта енгізілетінін хабарлады. Қазақстан халқы ассамблеясы мен Ұлттық құрылтай жұмысын тәмамдайтынын айта келіп, орнына Қазақстан халық кеңесі атты жаңа мемлекеттік орган құрылатынын мәлімдеді. Конституцияның біраз бөлігі өзгеріске ұшырайтындықтан, арнайы Конституциялық комиссия құру туралы шешім қабылданды.&lt;ref name=&quot;qur5&quot; /&gt;

== Құрамы ==

=== Ұлттық құрылтай басшылығы ===

* '''[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев Қасым-Жомарт Кемелұлы]]''' – Қазақстан Республикасының Президенті, Ұлттық құрылтайдың төрағасы.
* '''[[Ерлан Тынымбайұлы Қарин|Қарин Ерлан Тынымбайұлы]]''' – Қазақстан Республикасының Мемлекеттік кеңесшісі, төрағаның орынбасары.
* '''Жексенбай Бибігүл Нұрғалиқызы''' – ҚР Парламенті Сенатының депутаты, төрағаның орынбасары.
* '''[[Аида Ғалымқызы Балаева|Балаева Аида Ғалымқызы]]''' – Қазақстан Республикасы Премьер-министрінің орынбасары — Мәдениет және ақпарат министрі, хатшы.

=== Ұлттық құрылтай мүшелері ===

# '''Айнабеков Мейрамхат Кәрібекұлы''' – Абай облысы Қоғамдық кеңесінің төрағасы.
# '''Ақылбай Серік Байсейітұлы''' – «Қазақстан заңгерлер одағы» РҚБ төрағасы.
# '''Алтынбеков Бекзат Құмарұлы''' – «AMANAT» партиясы Қарағанды облыстық филиалының төрағасы.
# '''[[Қайырбек Төлендіұлы Арыстанбеков|Арыстанбеков Қайырбек Төлендіұлы]]''' – Экономикалық саясат институтының президенті.
# '''[[Мұрат Абдуламитұлы Әбенов|Әбенов Мұрат Абдуләмитұлы]]''' – ҚР Парламенті Мәжілісінің депутаты.
# '''Әбішев Ғазиз Серікұлы''' – Саяси шолушы.
# '''[[Аманжол Дүйсенбайұлы Әлтай|Әлтай Аманжол Дүйсенбайұлы]]''' – Мәжіліс депутаты, «Айтыс ақындары мен жыршы, термешілердің халықаралық Одағы» ҚБ төрағасының бірінші орынбасары.
# '''Әміртаев Азаматхан Сайлауұлы''' – «Baytaq» партиясының төрағасы.
# '''Әскеров Эмин Халилұлы''' – ҚР Әлеуметтік инноваторлар қауымдастығының президенті, «Green Tal» жобасының негізін қалаушы.
# '''[[Тоқтар Оңғарбайұлы Әубәкіров|Әубәкіров Тоқтар Оңғарбайұлы]]''' – Ғарышкер, Халық қаһарманы.
# '''[[Нұрлан Сатыбалдыұлы Әуесбаев|Әуесбаев Нұрлан Сатыбалдыұлы]]''' – ҚР Парламент Мәжілісінің депутаты.
# '''[[Данияр Рахманұлы Әшімбаев|Әшімбаев Данияр Рахманұлы]]''' – Саясаттанушы.
# '''Әшімжанов Жанарбек Садықанұлы''' – ҚР Парламенті Мәжілісінің депутаты.
# '''[[Ислам Ильясович Байрамуков|Байрамуков Ислам Ильясович]]''' – «Республикалық спорт колледжі» РМҚК директоры.
# '''Байсақова Зүлфия Мұхамедбекқызы''' – Алматы қаласы Қоғамдық кеңесінің мүшесі, «Дағдарыс орталықтарының одағы» ЗТБ төрайымы.
# '''Байтуов Біржан Ғаниұлы''' – Шымкент қаласы Қоғамдық кеңесінің мүшесі.
# '''[[Ермұрат Сейтқазыұлы Бәпи|Бапи Ермұрат Сейтқазыұлы]]''' – ҚР Парламенті Мәжілісінің депутаты.
# '''Басин Вадим Борисович''' – Қазақстанның Еңбек Ері, &quot;QARMET&quot; АҚ бас директоры.
# '''Баталов Райымбек Әнуарұлы''' – «Атамекен» ұлттық кәсіпкерлер палатасының басқарма төрағасы.
# '''[[Марат Советұлы Башимов|Башимов Марат Советұлы]]''' – ҚР Парламенті Мәжілісінің депутаты.
# '''[[Әлихан Мұхамедияұлы Бәйменов|Бәйменов Әлихан Мұхамедияұлы]]''' – Мемлекеттік қызмет саласындағы өңірлік хабтың басқарушы комитетінің төрағасы.
# '''Бексейітова Бақыт Мақанқызы''' – Павлодар облысы қоғамдық кеңесінің мүшесі.
# '''Бектұрғанов Серік Шыңғысұлы''' – Қостанай облысы Қоғамдық кеңесінің мүшесі.
# '''Больгерт Евгений Андреевич''' – ҚР Парламенті Сенатының депутаты.
# '''Борашов Раббым Байбозұлы''' – Маңғыстау облысы Қоғамдық кеңесінің мүшесі, дара кәсіпкер.
# '''Буларов Лугмар Харкиевич''' – ҚХА мүшесі, Жамбыл облыстық мәслихатының депутаты.
# '''Бүкіров Төлеген Нұрмағанбетұлы''' – Жезқазған қаласы Қоғамдық кеңесінің мүшесі.
# '''Газдиева Белла Асланбековна''' – Ақмола облысы Қоғамдық кеңесінің мүшесі, Мемлекеттік басқару академиясы Ақмола филиалының директоры.
# '''Гаипов Зулфухар Сұлтанұлы''' – Астана қаласы Қоғамдық кеңесінің төрағасы, Мемлекеттік басқару академиясы Басқару институтының директоры.
# '''Гринько Кристина''' – Тележүргізуші, «Азаттық рухы» ақпараттық агенттігінің журналисі.
# '''Ғұбайдуллин Бауыржан Файзоллаұлы''' – Батыс Қазақстан облысы Қоғамдық кеңесінің мүшесі, Жазушылар одағының мүшесі.
# '''Дандығараева Бибігүл''' – «Таңбалы» мемлекеттік тарихи-мәдени және табиғи музей-қорығының директоры.
# '''Дәуіталиев Қазыбек Нұрсейітұлы''' – Алматы облысы Қоғамдық кеңесінің мүшесі.
# '''Дәулеталин Сатыбалды Телағысұлы''' – ҚР Кәсіподақтар федерациясының төрағасы.
# '''Дәулетбаева Әйгерім Маратбекқызы''' – Жамбыл облысы Қоғамдық кеңесінің мүшесі, «Жастар мүгедектер одағы» облыстық ҚБ төрағасы.
# '''Дементьева Наталья Григорьевна''' – ҚР Парламенті Мәжілісінің депутаты.
# '''Дулатбеков Нұрлан Орынбасарұлы''' – Е.А.Бөкетов атындағы Қарағанды университетінің ректоры.
# '''Егізбаев Серік Рахметоллаұлы''' – «Ауыл» партиясының төрағасы, ҚР Парламенті Мәжілісінің депутаты.
# '''Ерсайынұлы Уайс''' – Қоғам қайраткері, Ақтау қаласы мәслихатының депутаты.
# '''Ертісбаев Ермұхамет Қабиденұлы''' – Қазақстан халық партиясының төрағасы.
# '''Жақанов Илья Жақанұлы''' – Композитор, жазушы, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері.
# '''Жаманқұлова Қарлығаш Қалибекқызы''' – «Әділ сөз» сөз бостандығын қорғау халықаралық қорының президенті.
# '''[[Еділ Терекбайұлы Жаңбыршин|Жаңбыршин Еділ Терекбайұлы]]''' – ҚР Парламенті Мәжілісінің депутаты.
# '''Жұмаділдаев Асқар Серқұлұлы''' – Математик ғалым, ҚР Ұлттық ғылым академиясының вице-президенті.
# '''Жылқышиев Байділда''' – Түркістан облысы Қоғамдық кеңесінің төрағасы.
# '''[[Динара Болатқызы Закиева|Зәкиева Динара Болатқызы]]''' – ҚР Бала құқықтары жөніндегі уәкіл.
# '''Избасов Максим Шафихұлы''' – Атырау облысы Қоғамдық кеңесінің мүшесі, мұнай-газ кешенінің ардагері.
# '''Илеуова Гүлмира Тоқшалыққызы''' – «Стратегия» әлеуметтік және саяси зерттеулер орталығы» ҚҚ жетекшісі.
# '''[[Бақтықожа Салахатдинұлы Ізмұхамбетов|Ізмұхамбетов Бақтықожа Салахатдинұлы]]''' – ҚР Парламенті Мәжілісінің депутаты.
# '''[[Рауан Кенжеханұлы|Кенжеханұлы Рауан]]''' – «Халықаралық «Қазақ тілі» қоғамы» ҚБ президенті.
# '''[[Ерқанат Көпжасарұлы|Көпжасарұлы Ерқанат]]''' – «Qazaqstan» телерадиокорпорациясының журналисі, тележүргізуші.
# '''Кузовлева Ольга Григорьевна''' – Шығыс Қазақстан облысы қоғамдық кеңесінің мүшесі.
# '''[[Ақылбек Қажығұлұлы Күрішбаев|Күрішбаев Ақылбек Қажығұлұлы]]''' – ҚР Ұлттық ғылым академиясының президенті.
# '''Қадыр Раиса Сайран''' – Баспагер.
# '''Қадыров Данияр Рамазанұлы''' – «Отандастар» қорының президенті.
# '''Қайдарова Диляра Радикқызы''' – Қазақ онкология және радиология ҒЗИ директоры, ҚР онкологтары қауымдастығының президенті.
# '''Қалиев Талғат Бегімұлы''' – Саясаттанушы.
# '''Қамзабекұлы Диқан''' – &quot;Egemen Qazaqstan&quot; басылымының бас директоры, ҚР ҰҒА академигі.
# '''Қарабасова Лаура Шапайқызы''' – Қ.Жұбанов атындағы Ақтөбе мемлекеттік университетінің ректоры.
# '''Қожахметова Ләззат Таймырқызы''' – Қарағанды облысы Қоғамдық кеңесінің мүшесі, «Talbesik» көпбалалы аналар одағы» ҚБ жетекшісі.
# '''[[Ерлан Жақанұлы Қошанов|Қошанов Ерлан Жақанұлы]]''' – ҚР Парламенті Мәжілісінің Төрағасы, «AMANAT» партиясының төрағасы.
# '''[[Жақсыбек Әбдірахметұлы Құлекеев|Құлекеев Жақсыбек Әбдірахметұлы]]''' – Қолданбалы экономика зерттеулері орталығының ғылыми жетекшісі.
# '''Құлжанов Мақсұт Кәрімұлы''' – «Республикалық медициналық палата» ҚБ басқарма төрағасы.
# '''Құлкенов Мереке Әбдешұлы''' – «Қазақстан жазушылар одағы» РҚБ төрағасы.
# '''Құрманәлиев Кәрімбек Арыстанбекұлы''' – Филология ғылымдарының докторы, профессор, ҚР ҰҒА толық мүшесі.
# '''Қыдырәлі Дархан Қуандықұлы''' – ҚР Парламенті Сенатының депутаты.
# '''Қыдырбаева Дания Сәлімбайқызы''' – Жетісу облысы қоғамдық кеңесінің мүшесі.
# '''Мамбетбай Қайрат Жолдыбайұлы''' – Қоғам қайраткері, дінтанушы.
# '''Мурадов Ахмет Сейдарахманович''' – «Вайнах» қауымдастығының тең төрағасы.
# '''Мұстафина Әлия Құсайынқызы''' – ҚР Президенті Архивінің директоры.
# '''Нурумов Шаймардан Усаинович''' – Қазақстан ұйғырларының республикалық этномәдени орталығының төрағасы.
# '''Нұрғазиева Бану Ғаниқызы''' – Қазақстан Азаматтық альянсының президенті.
# '''Нұржан Светқали Сабырғалиұлы''' – Ақын, филолог.
# '''Нұрмұхамедов Бөріхан Жолбарысұлы''' – Саясаттанушы.
# '''Нұров Қанат Ілияұлы''' – Қазақстан кәсіпкерлерінің құқықтарын қорғау жөніндегі уәкіл.
# '''Нұртаза Самат Русланұлы''' – ҚР Парламенті Мәжілісінің депутаты.
# '''Омарбекова Жанат Әнуарбекқызы''' – Қазақстан мүгедектер конфедерациясының төрағасы.
# '''Омарова Айман Мұратқызы''' – Адвокат, «Құқық қорғаушылар» қоғамдық қорының тең құрылтайшысы.
# '''Павленко Дмитрий Иванович''' – Қостанай автомобиль көлігі колледжінің басшысы.
# '''Палинка Надежда Викторовна''' – «Aзаттық рухы» агенттігінің тілшісі.
# '''Перуашев Азат Тұрлыбекұлы''' – «Ақ жол» партиясының төрағасы, Мәжілістегі фракция жетекшісі.
# '''Пириев Аскер Аллавердиевич''' – «Ахыска» түрік этномәдени орталығы» РҚБ Астана қаласы филиалының төрағасы.
# '''Пономарев Сергей Михайлович''' – Мәжіліс депутаты.
# '''Пулатов Шерзод Аббозович''' – Астана қаласы «Өзбек этномәдени орталығы» ҚБ төрағасы.
# '''Рау Альберт Павлович''' – ҚР Парламенті Мәжілісі Төрағасының орынбасары.
# '''Рожин Максим Николаевич''' – ҚР Парламенті Мәжілісінің депутаты.
# '''Рысмамбетов Расул Ибрагимұлы''' – Қаржыгер, NAC Analytica төрағасы.
# '''Сабильянов Нұртай Салихұлы''' – ҚР Парламенті Мәжілісінің депутаты.
# '''Саиров Ерлан Бияхметұлы''' – ҚР Парламенті Мәжілісінің депутаты.
# '''Сарым Айдос Әміроллаұлы''' – ҚР Парламенті Мәжілісінің депутаты.
# '''Сатыбалды Азамат''' – Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері, актер.
# '''Сахариянов Қанат Ақылбайұлы''' – «Media Holding «Atameken Business» ЖШС бас директоры.
# '''Сәбден Оразалы Сәбденұлы''' – Қоғам қайраткері, экономика ғылымдарының докторы.
# '''Сәбитова Айнұр Әлімханқызы''' – «Жақсылық акселераторы: Ізгілік елшісі» ұлттық еріктілер қозғалысы» ҚБ жетекшісі.
# '''Сүлеймен Олжас Серікбайұлы''' – Жастар саясаты жөніндегі кеңестің хатшысы, Team Qazaqstan жобасының жетекшісі.
# '''Сүлейменова Айсұлу Қанатқызы''' – Пара жеңіл атлетикадан спортшы.
# '''Сүлейменова Жұлдыз Досбергенқызы''' – ҚР Парламенті Мәжілісінің депутаты.
# '''Сұраған Дурвудхан''' – Математик, ҚР Президентінің жанындағы ҰҒА академигі.
# '''Талаева Тәттігүл Жақсыбайқызы''' – Ақтөбе облысы Қоғамдық кеңесінің төрағасы, «Тандем» телерадиокешені» ЖШС бас директоры.
# '''Танысбай Ләззат Мұратқызы''' – «Еуразия» бірінші арнасының» бас директоры.
# '''Тау Сырымбек''' – «Respublica» партиясының тең төрағасы, «DACO-MOTORS» ЖШС директоры.
# '''Толықбай Мақсат Мәлікұлы''' – ҚР Парламенті Мәжілісінің депутаты.
# '''Түймебаев Жансейіт Қансейітұлы''' – Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің ректоры.
# '''Тұрсынғожаев Қайсар Болатбайұлы''' – Білім беру мәселелері бойынша сарапшы.
# '''Усанова Руфина Касымовна''' – «Туған тел» Алматы облыстық татар мәдени орталығы» ҚБ төрағасы.
# '''Фазылжанова Анар Мұратқызы''' – А.Байтұрсынов атындағы Тіл білімі институтының директоры.
# '''Худяков Сергей Герольдович''' – Солтүстік Қазақстан облысы Қоғамдық кеңесінің мүшесі.
# '''Чеботарев Андрей Евгеньевич''' – «Альтернатива» өзекті зерттеулер орталығының директоры.
# '''Шағыртаев Имамзада Қуанышбайұлы''' – Қазақстанның Еңбек Ері, Қызылорда облысы қоғамдық кеңесінің мүшесі.
# '''Шаталов Никита Сергеевич''' – ҚР Парламенті Мәжілісінің депутаты.
# '''Шашкова Любовь Константиновна''' – Ақын, аудармашы, әдебиет сыншысы.
# '''Шибұтов Марат Мақсұмұлы''' – Алматы қаласы Қоғамдық кеңесінің мүшесі, саясаттанушы.
# '''Шин Юрий Германович''' – Қазақстан халқы Ассамблеясының мүшесі.
# '''Шұқыжанова Алма Сайдахметқызы''' – Қазақстанның Еңбек Ері, Семей қаласындағы №7 мектеп-лицейінің мұғалімі.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қазақстан президенті жанындағы кеңесші органдар]]</text>
      <sha1>80zghl456nliesy5z3w2m7o1944w17z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Өсекшілдік</title>
    <ns>0</ns>
    <id>774932</id>
    <revision>
      <id>3654508</id>
      <parentid>3642738</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T12:40:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tilaqtobe</username>
        <id>183640</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>3654508</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3106" sha1="e61e39q6894rr36khva4tomro27anuv" xml:space="preserve">'''Өсекшілдік'''&lt;ref&gt;Қазақстан. Ұлттық энциклопедия. 3-том. Алматы: Қазақ энциклопедиясы, 2004.

ISBN 978-601-280-123-4&lt;/ref&gt; — қазақ тілінде басқа адамдар туралы, әсіресе олардың жоқ кезде жаман сөздер айту, жалған ақпарат тарату немесе жеке құпияларды ашық жағымсыз түрде талқылау әдеті ретінде түсіндіріледі. Бұл құбылыс әлеуметтік ортада сенімсіздік тудыратын теріс [[мінез-құлық]] болып саналады. Өсекшілдік көбіне көреалмаушылықтан, [[кек]] сақтаудан немесе қызығушылықтан туындайды және адамдар арасындағы қарым-қатынасты бұзады. Ол жала жабу, даттау немесе шындықты бұрмалау түрлерінде көрініс табады.&lt;ref&gt;Жарықбаев Қ.Б. Жантану атауларының түсіндірме сөздігі. Алматы: Сөздік словарь баспасы, 2006. – 387 6. ISBN 978-601-217-456-7&lt;/ref&gt;

{{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2026}}

== Дереккөздер ==
&lt;references /&gt;
{{Wikify}}{{Stub}}

[[Санат:Біріктіруі ұсынылған мақалалар]]
[[Санат:Адам қасиеттері]]
Өсекшілдік — бұл адамдардың жоғында олар туралы теріс, жалған немесе жағымсыз әңгімелер таратып, арада сенімсіздік тудыратын жағымсыз мінез-құлық. 
Негізгі себептеріКөреалмаушылық: Басқаның жетістігін немесе бақытын қабылдай алмау.Кек сақтау: Біреуге деген өсиет немесе ренішті әдейі жаман сөз айту арқылы шығару.Бос уақыт пен қызығушылық: Өз өмірінің мазмұнсыздығынан басқалардың өмірін талқылауға құмар болу. 
Салдары мен кесапатыСенімсіздік: Ұжымдағы немесе достар арасындағы қарым-қатынасты бұзады.Адамгершілікке жат қылық: Діни және моральдық көзқараста да өсек айту — үлкен күнәрі кесапат ретінде айтылады. Бұл туралы Өсекшілдік – кесапат мақаласынан көбірек білуге болады.Абыройдың төмендеуі: Өсек айтатын адам өз беделін жоғалтады. 
Өсекшілдіктен аулақ болу үшін адам өз әрекетін бақылап, бос сөз пен ғайбаттан бойын аулақ ұстауы қажет.</text>
      <sha1>e61e39q6894rr36khva4tomro27anuv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654590</id>
      <parentid>3654508</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T16:40:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/Tilaqtobe|Tilaqtobe]] ([[User talk:Tilaqtobe|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды</comment>
      <origin>3574568</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1541" sha1="czmr2zu24l1q59o91rv3awfib31koig" xml:space="preserve">'''Өсекшілдік'''&lt;ref&gt;Қазақстан. Ұлттық энциклопедия. 3-том. Алматы: Қазақ энциклопедиясы, 2004.

ISBN 978-601-280-123-4&lt;/ref&gt; — қазақ тілінде басқа адамдар туралы, әсіресе олардың жоқ кезде жаман сөздер айту, жалған ақпарат тарату немесе жеке құпияларды ашық жағымсыз түрде талқылау әдеті ретінде түсіндіріледі. Бұл құбылыс әлеуметтік ортада сенімсіздік тудыратын теріс [[мінез-құлық]] болып саналады. Өсекшілдік көбіне көреалмаушылықтан, [[кек]] сақтаудан немесе қызығушылықтан туындайды және адамдар арасындағы қарым-қатынасты бұзады. Ол жала жабу, даттау немесе шындықты бұрмалау түрлерінде көрініс табады.&lt;ref&gt;Жарықбаев Қ.Б. Жантану атауларының түсіндірме сөздігі. Алматы: Сөздік словарь баспасы, 2006. – 387 6. ISBN 978-601-217-456-7&lt;/ref&gt;

{{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2026}}

== Дереккөздер ==
&lt;references /&gt;
{{Wikify}}{{Stub}}

[[Санат:Біріктіруі ұсынылған мақалалар]]
[[Санат:Адам қасиеттері]]</text>
      <sha1>czmr2zu24l1q59o91rv3awfib31koig</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Лаура Фернандес Дельгадо</title>
    <ns>0</ns>
    <id>775091</id>
    <revision>
      <id>3654759</id>
      <parentid>3653425</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T04:21:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aldogarov</username>
        <id>95591</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>3654759</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4113" sha1="ki0nuzwnibakl6j4pnan0geg8erh7cl" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = 
 | Қазақша есімі        = Лаура Фернандес Дельгадо
 | Шынайы есімі         = Laura Fernández Delgado
 | Суреті               = Laura Virginia Fernández Delgado in 2017.jpg
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 2017 жылы түскен
 | Титулы               = 50-[[Коста-Рика президенті]]
 | Ту                   = Flag of Costa Rica.svg
 | Ту2                  = 
 | Басқара бастады      = 
 | Басқаруын аяқтады    = 
 | Премьер              = 
 | Ізашары              = [[Родриго Чавес Роблес]]
 | Ізбасары             = 
 | Президент            = 
 | Титулы_2             = Ұлттық жоспарлау министрі
 | Ту_2                 = Flag of Costa Rica.svg
 | Ту2_2                = 
 | Басқара бастады_2    = 8.05.2022
 | Басқаруын аяқтады_2  = 8.01.2025
 | Президент_2          = Родриго Чавес Роблес
 | Ізашары_2            = Пилар Гарридо Гонзало
 | Ізбасары_2           = Марта Родригез
 | Туған күні           = 4.07.1986
 | Туған жері           = [[Пунтаренас (Коста-Рика)|Пунтаренас]], [[Коста-Рика]]
 | Қайтыс болған күні   = 
 | Қайтыс болған жері   = 
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = Джеффри Авендано
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = Тәуелсіз халық партиясы
 | Білімі               = [[Коста-Рика университеті]]
 | Мамандығы            = саясаттану
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = Laura Fernández Delgado
 | Марапаттары          = 
}}
'''Лаура Вирхиния Фернандес Дельгадо''' — [[Коста-Рика]]ның жаңа сайланған президенті.

2026 жылдың 1 ақпанында өткен президент сайлауында 48,3%-бен жеңіске жетті.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://apnews.com/article/costa-rica-election-results-fernandez-chaves-f072f4e01cde74a2f037072cc03293d5 |title=Conservative populist Laura Fernández wins Costa Rican presidency, preliminary results show |access-date=2 February 2026 |date=2 February 2026 |publisher=AP News |archive-date=2 February 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260202043729/https://apnews.com/article/costa-rica-election-results-fernandez-chaves-f072f4e01cde74a2f037072cc03293d5 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Ол [[Лаура Чинчилья]]дан кейін Коста-Рика тарихындағы екінші президент әйел болды.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Muñoz-Ledo |first1=Rocío |title=Laura Fernández asumirá en mayo como la segunda mujer presidenta de Costa Rica |url=https://cnnespanol.cnn.com/2026/02/02/latinoamerica/laura-fernandez-segunda-mujer-presidenta-costa-rica-orix |access-date=2 February 2026 |date=2 February 2026 |language=es |trans-title=Laura Fernández will take office in May as Costa Rica's second female president |archive-date=2 February 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260202092430/http://cnnespanol.cnn.com/2026/02/02/latinoamerica/laura-fernandez-segunda-mujer-presidenta-costa-rica-orix |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Өмірбаяны ==
1986 жылы 4 шілдеде Пуантаренас қаласында туған.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{stub}}

[[Санат:Президент әйелдер]]
[[Санат:Коста-Рика президенттері]]
[[Санат:Әйел саясаткер]]
[[Санат:Президент әйелдер]]</text>
      <sha1>ki0nuzwnibakl6j4pnan0geg8erh7cl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Уикипедия:Ең көп қаралған 1000 бет</title>
    <ns>4</ns>
    <id>775564</id>
    <revision>
      <id>3654755</id>
      <parentid>3654349</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T03:05:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ArystanbekBot</username>
        <id>33174</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bot: Деректерді жаңарту.</comment>
      <origin>3654755</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="732447" sha1="gd6nwste5ze2aee60xhpc1frkywgo6c" xml:space="preserve">{{StatInfo}}


&lt;!-- BOT:START --&gt;
{|class=&quot;standard sortable ts-stickytableheader&quot;
!N
!Бет
!Қаралу саны (соңғы 30 күнде)
!Қаралу саны (соңғы 90 күнде)
!Қаралу саны (бір жылда)
|-
|1
|[[Арнайы:Іздеу]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%86%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%83 122374]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%86%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%83 240009]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%86%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%83 455399]
|-
|2
|[[Басты бет]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82 55943]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82 125738]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82 416580]
|-
|3
|[[Арнайы:Жуықтағы өзгерістер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%96%D1%83%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 9594]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%96%D1%83%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 32829]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%96%D1%83%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 109210]
|-
|4
|[[Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82_%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B_%282026%29 8255]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82_%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B_%282026%29 9946]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82_%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B_%282026%29 9946]
|-
|5
|[[Ерлан Тынымбайұлы Қарин]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 11424]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 12913]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 17206]
|-
|6
|[[Абай Құнанбайұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 13646]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 23979]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 236647]
|-
|7
|[[Айбек Арқабайұлы Дәдебай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9 6725]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9 11260]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9 15465]
|-
|8
|[[Бауырсақ]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D1%81%D0%B0%D2%9B 2819]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D1%81%D0%B0%D2%9B 5326]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D1%81%D0%B0%D2%9B 8168]
|-
|9
|[[Әділет (партия)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 3437]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 10088]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 13268]
|-
|10
|[[Қазақстан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 4439]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 10473]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 79648]
|-
|11
|[[Шәмші Қалдаяқов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D3%99%D0%BC%D1%88%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D0%BE%D0%B2 2220]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D3%99%D0%BC%D1%88%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D0%BE%D0%B2 5195]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D3%99%D0%BC%D1%88%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D0%BE%D0%B2 28469]
|-
|12
|[[Қазақстан Құрылтайы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B 2180]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B 6462]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B 8948]
|-
|13
|[[Қазақстан Республикасының Конституциясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 4584]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 7719]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 44154]
|-
|14
|[[Қазақ хандығы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 2530]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 8972]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 80218]
|-
|15
|[[Қазақша жыл санау]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%83 2047]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%83 5805]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%83 73039]
|-
|16
|[[Махаббат, қызық мол жылдар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%82%2C_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%BE%D0%BB_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 1958]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%82%2C_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%BE%D0%BB_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 4009]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%82%2C_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%BE%D0%BB_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 23001]
|-
|17
|[[Уикипедия:Уикипедия туралы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 2132]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 6678]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 20952]
|-
|18
|[[Уикипедия:Форум]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC 1791]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC 5741]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC 22959]
|-
|19
|[[Қазақстан қазақтарының ер есімдерінің тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1329]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 8534]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 29894]
|-
|20
|[[Қазақ рулары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1589]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 5186]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 35271]
|-
|21
|[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1723]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 4292]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 25637]
|-
|22
|[[КешYOU]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%88YOU 892]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%88YOU 4510]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%88YOU 22839]
|-
|23
|[[Қазақстандағы саяси партиялар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 1099]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 2710]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 11179]
|-
|24
|[[Ахмет Байтұрсынұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 12401]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 14777]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 114856]
|-
|25
|[[Қазақ әліпбиі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 1882]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 5155]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 27558]
|-
|26
|[[Портал:Абай Құнанбайұлы/Қыс өлеңі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B%2F%D2%9A%D1%8B%D1%81_%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D1%96 1449]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B%2F%D2%9A%D1%8B%D1%81_%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D1%96 3028]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B%2F%D2%9A%D1%8B%D1%81_%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D1%96 54789]
|-
|27
|[[Алматы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 2019]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 5438]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 28037]
|-
|28
|[[Өзбекәлі Жәнібеков]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1410]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 3318]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 33467]
|-
|29
|[[Қоңырат]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82 1287]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82 4109]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82 22611]
|-
|30
|[[Мұхаммед]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4 1353]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4 4019]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4 27041]
|-
|31
|[[Дінмұхамед Ахметұлы Қонаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1345]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B5%D0%B2 4460]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B5%D0%B2 45325]
|-
|32
|[[Аманат (партия)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 846]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 2945]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 8544]
|-
|33
|[[Қазақстан халық партиясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1018]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1901]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 3490]
|-
|34
|[[Арғын]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD 1177]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD 3712]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD 22560]
|-
|35
|[[Қазақстан қазақтарының әйел есімдерінің тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 966]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 6449]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 28047]
|-
|36
|[[Бауыржан Момышұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1481]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4598]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 114389]
|-
|37
|[[Шежіре]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5 2191]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5 3024]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5 16048]
|-
|38
|[[Қазақ ұлттық университеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 949]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 3479]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 15345]
|-
|39
|[[:Санат:Уикипедия:Тексерілмеген мақалалар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 526]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 1897]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 5153]
|-
|40
|[[Шыңғыс хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1508]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 4043]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 61222]
|-
|41
|[[Баланы қырқынан шығару]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83 1132]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83 3537]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83 25852]
|-
|42
|[[Ыбырай Алтынсарин]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 3612]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 5812]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 106516]
|-
|43
|[[Мәулен Сағатханұлы Әшімбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1141]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1830]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 6615]
|-
|44
|[[Мемлекет астаналары тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2439]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5187]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 56575]
|-
|45
|[[Ақ жол (партия)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B_%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 793]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B_%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 1409]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B_%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 2787]
|-
|46
|[[Шоқан Шыңғысұлы Уәлиханов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 4969]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 7559]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 117971]
|-
|47
|[[Жылқы малының атаулары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1150]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 3464]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 33583]
|-
|48
|[[Ысты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B 1026]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B 2626]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B 11719]
|-
|49
|[[Табылды Досымов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 1116]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 2341]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 11618]
|-
|50
|[[Жүсіп Ақшораев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B5%D0%B2 939]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1622]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B5%D0%B2 6463]
|-
|51
|[[АҚШ штаттарының тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1080]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 3242]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 17633]
|-
|52
|[[Қазақ хандары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1250]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 3398]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 36603]
|-
|53
|[[Қазақ тіліндегі жыл айларының атауларының мағынасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 1130]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 3581]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 21464]
|-
|54
|[[Наймандар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 1013]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 4013]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 25197]
|-
|55
|[[Тынымбай Төлепбайұлы Қарин]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 1634]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 1897]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 3146]
|-
|56
|[[Мұхтар Омарханұлы Әуезов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2 1777]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2 3853]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2 63154]
|-
|57
|[[Шәкәрім Құдайбердіұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1318]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3253]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 48895]
|-
|58
|[[Созақ]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D0%B7%D0%B0%D2%9B 1748]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D0%B7%D0%B0%D2%9B 2035]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D0%B7%D0%B0%D2%9B 3177]
|-
|59
|[[Қазақша Уикипедия]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 766]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 2457]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 9347]
|-
|60
|[[Құрылтай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9 785]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9 1735]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9 4982]
|-
|61
|[[Дархан Амангелдіұлы Сатыбалды]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B 1068]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B 2958]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B 8754]
|-
|62
|[[Мәшһүр Жүсіп Көпейұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 971]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2942]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 27397]
|-
|63
|[[Ғабит Әбдімажитұлы Сыздықбеков]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BC%D0%B0%D0%B6%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 820]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BC%D0%B0%D0%B6%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 2905]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BC%D0%B0%D0%B6%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 9678]
|-
|64
|[[Жалпыұлттық социал-демократиялық партия]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB-%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F 799]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB-%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F 1505]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB-%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F 2827]
|-
|65
|[[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1025]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2688]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 27252]
|-
|66
|[[Google]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=Google 142]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=Google 1241]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=Google 4088]
|-
|67
|[[Уикипедия:Жауапкершіліктен бас тарту]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 1124]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 3835]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 11025]
|-
|68
|[[Сәтті Жұлдыз]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D1%82%D1%82%D1%96_%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 358]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D1%82%D1%82%D1%96_%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 2195]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D1%82%D1%82%D1%96_%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 3233]
|-
|69
|[[Қазақ шежірелерінің тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 921]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2631]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 16033]
|-
|70
|[[Абылай хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1260]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 4123]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 57087]
|-
|71
|[[Мүшел жас]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB_%D0%B6%D0%B0%D1%81 828]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB_%D0%B6%D0%B0%D1%81 4239]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB_%D0%B6%D0%B0%D1%81 21287]
|-
|72
|[[Адай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9 993]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9 2709]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9 15272]
|-
|73
|[[Салауат]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82 925]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82 2718]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82 19483]
|-
|74
|[[Ұлытау облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 932]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2799]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 12125]
|-
|75
|[[Міржақып Дулатұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1545]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3303]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 81123]
|-
|76
|[[Қазақстан тарихы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 1708]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 3690]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 28567]
|-
|77
|[[Сұңғыла]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D0%BB%D0%B0 844]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D0%BB%D0%B0 2604]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D0%BB%D0%B0 9719]
|-
|78
|[[Табын]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD 809]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD 3072]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD 12914]
|-
|79
|[[Кенесары хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1150]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 5066]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 35079]
|-
|80
|[[Абай жолы (роман)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 1116]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 3218]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 36792]
|-
|81
|[[Туыстық атаулары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 759]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2854]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 23518]
|-
|82
|[[Жыныстық қатынас]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 883]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 2519]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 9144]
|-
|83
|[[Алланың есімдері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 830]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 3208]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 18641]
|-
|84
|[[Қазақ тілі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 1359]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 3143]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 15122]
|-
|85
|[[Қазақ батырлар тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2166]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5114]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 28685]
|-
|86
|[[Respublica]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=Respublica 705]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=Respublica 1213]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=Respublica 2383]
|-
|87
|[[Ауыл (партия)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D0%BB_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 647]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D0%BB_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 1280]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D0%BB_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 4674]
|-
|88
|[[Қазақстан жол белгілері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 905]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 3570]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 17772]
|-
|89
|[[Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 911]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 2737]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 15528]
|-
|90
|[[Zhezkazgan Air]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=Zhezkazgan_Air 60]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=Zhezkazgan_Air 914]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=Zhezkazgan_Air 1023]
|-
|91
|[[Түркістан облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1003]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2508]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 17745]
|-
|92
|[[Қазақ агротехникалық зерттеу университеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 419]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 2022]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 5082]
|-
|93
|[[Мұқағали Сүлейменұлы Мақатаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1132]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2818]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 76077]
|-
|94
|[[Әлімұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 695]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2324]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 13919]
|-
|95
|[[Жаныс]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81 788]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81 2335]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81 11321]
|-
|96
|[[Мағжан Бекенұлы Жұмабаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2508]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 4078]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 51047]
|-
|97
|[[Олжас Абайұлы Бектенов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%81_%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1009]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%81_%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1455]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%81_%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 4687]
|-
|98
|[[Марфуға Ғалиқызы Айтхожа]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D1%84%D1%83%D2%93%D0%B0_%D2%92%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82%D1%85%D0%BE%D0%B6%D0%B0 673]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D1%84%D1%83%D2%93%D0%B0_%D2%92%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82%D1%85%D0%BE%D0%B6%D0%B0 1078]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D1%84%D1%83%D2%93%D0%B0_%D2%92%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82%D1%85%D0%BE%D0%B6%D0%B0 2346]
|-
|99
|[[Бесін намазы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 754]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 2287]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 16321]
|-
|100
|[[Қазақстан аудандары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1229]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 2853]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 25268]
|-
|101
|[[Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Әнұраны]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D3%98%D0%BD%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B 1412]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D3%98%D0%BD%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B 3000]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D3%98%D0%BD%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B 33111]
|-
|102
|[[Қабанбай батыр]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 911]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 2382]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 21429]
|-
|103
|[[Қазақстанның автомобиль нөмірлері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%BD%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 681]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%BD%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2740]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%BD%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 10994]
|-
|104
|[[Қасым-Жомарт Тоқаев отбасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 783]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 2724]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 7185]
|-
|105
|[[Байтақ (партия)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D2%9B_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 504]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D2%9B_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 1320]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D2%9B_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 2373]
|-
|106
|[[Қожа Ахмет Ясауи кесенесі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 968]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 2685]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 48886]
|-
|107
|[[Қаныш Имантайұлы Сәтбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2806]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 4522]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 94608]
|-
|108
|[[Қоңыр әулие үңгірі (Павлодар облысы)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96_%28%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 475]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96_%28%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 2287]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96_%28%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 4916]
|-
|109
|[[Қаракесек (Арғын)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD%29 638]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD%29 2687]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD%29 11876]
|-
|110
|[[Шөмекей]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D3%A9%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9 659]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D3%A9%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9 2255]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D3%A9%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9 9782]
|-
|111
|[[Қазақстан мерекелері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1029]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2160]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 7412]
|-
|112
|[[Әлемнің жеті кереметі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 1183]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 2946]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 62990]
|-
|113
|[[Мата атаулары мен түрлері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 553]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2037]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 9496]
|-
|114
|[[Қожа Ахмет Ясауи]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8 1320]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8 3215]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8 43965]
|-
|115
|[[Қазақстан қалалары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 897]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 3234]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 22836]
|-
|116
|[[Тұрсынғали Тұрымұлы Алагөзов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2 922]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2 2698]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2 11073]
|-
|117
|[[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 578]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 2126]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 12408]
|-
|118
|[[Иманғали Нұрғалиұлы Тасмағамбетов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D1%81%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 873]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D1%81%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 1865]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D1%81%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 4888]
|-
|119
|[[Ұстаз (цифрлық платформа)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B7_%28%D1%86%D0%B8%D1%84%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%29 732]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B7_%28%D1%86%D0%B8%D1%84%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%29 1746]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B7_%28%D1%86%D0%B8%D1%84%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%29 4076]
|-
|120
|[[Ресей]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9 778]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9 3959]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9 18344]
|-
|121
|[[Бекжан Әшірбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D1%88%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 598]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D1%88%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 758]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D1%88%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1041]
|-
|122
|[[Уикипедия:Анықтама]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 779]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 2269]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 8411]
|-
|123
|[[Жетіқарақшы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%88%D1%8B 572]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%88%D1%8B 1572]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%88%D1%8B 16005]
|-
|124
|[[Алматы облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1038]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2600]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 16201]
|-
|125
|[[Әлихан Нұрмұхамедұлы Бөкейханов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1608]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 3014]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 56456]
|-
|126
|[[Дулат]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82 682]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82 2239]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82 15189]
|-
|127
|[[Сіргелі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%96 624]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%96 2010]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%96 11724]
|-
|128
|[[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D3%98%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 764]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D3%98%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 1758]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D3%98%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 6613]
|-
|129
|[[Әмір Темір]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 735]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 2172]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 28423]
|-
|130
|[[Албан руы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%80%D1%83%D1%8B 633]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%80%D1%83%D1%8B 2326]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%80%D1%83%D1%8B 13232]
|-
|131
|[[Академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды университеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BA_%D0%95.%D0%90._%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 687]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BA_%D0%95.%D0%90._%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1818]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BA_%D0%95.%D0%90._%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 9303]
|-
|132
|[[Түрік қағанаты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 2794]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 4146]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 49754]
|-
|133
|[[Жеті қазына]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BD%D0%B0 709]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BD%D0%B0 2388]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BD%D0%B0 19816]
|-
|134
|[[Семей полигоны]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D1%8B 1443]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D1%8B 2342]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D1%8B 27703]
|-
|135
|[[ALEM (Ninety One)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=ALEM_%28Ninety_One%29 1383]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=ALEM_%28Ninety_One%29 2792]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=ALEM_%28Ninety_One%29 12961]
|-
|136
|[[Айдарбек Асанұлы Қожаназаров]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 572]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 873]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 1480]
|-
|137
|[[Жер аумағы бойынша мемлекеттер және тәуелді аймақтар тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 851]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2653]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 31698]
|-
|138
|[[:Санат:Қазақстан әншілері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 590]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2660]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 12381]
|-
|139
|[[Қытай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9 798]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9 4203]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9 22311]
|-
|140
|[[Астана]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0 1021]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0 3342]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0 34814]
|-
|141
|[[Кіші жүз]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 690]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 2161]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 15489]
|-
|142
|[[Шығыс Қазақстан облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 967]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2337]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 17845]
|-
|143
|[[Қажымұқан Мұңайтпасұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D2%A3%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%BF%D0%B0%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 586]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D2%A3%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%BF%D0%B0%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2065]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D2%A3%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%BF%D0%B0%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 39323]
|-
|144
|[[Асқазан аурулары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 581]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1853]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 16366]
|-
|145
|[[Ақтөбе облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 638]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1796]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 11631]
|-
|146
|[[Қарағанды облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 743]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1918]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 12582]
|-
|147
|[[Қазақстан әкімшілік бірліктері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 1483]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 2899]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 21311]
|-
|148
|[[Қасым хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 801]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 2494]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 34065]
|-
|149
|[[Тоқтар Оңғарбайұлы Әубәкіров]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B1%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 380]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B1%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 2982]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B1%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 40705]
|-
|150
|[[Ветеринария]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%92%D0%B5%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 202]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%92%D0%B5%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 832]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%92%D0%B5%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 1342]
|-
|151
|[[Сақтар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 2306]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 4644]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 58964]
|-
|152
|[[Ұлы жүз]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 640]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 1919]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 14465]
|-
|153
|[[Әл-Фатиха сүресі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%85%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 653]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%85%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 2814]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%85%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 22208]
|-
|154
|[[Қазақстан қазақтарының туған жылдар бойынша есімдер тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 671]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1811]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2350]
|-
|155
|[[Ұлықпан Мырзабайұлы Жолдасов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2 549]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2 1334]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2 7923]
|-
|156
|[[Нұрлыбек Машбекұлы Нәлібаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D0%B0%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 724]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D0%B0%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1855]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D0%B0%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 7590]
|-
|157
|[[Google Chrome]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=Google_Chrome 54]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=Google_Chrome 736]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=Google_Chrome 1791]
|-
|158
|[[Қазақ ұлттық қыздар педагогикалық университеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 620]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1941]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 7508]
|-
|159
|[[Қожа]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0 617]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0 1821]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0 13289]
|-
|160
|[[Ұлдана Қалдарханқызы Мырзуан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D1%83%D0%B0%D0%BD 448]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D1%83%D0%B0%D0%BD 952]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D1%83%D0%B0%D0%BD 1150]
|-
|161
|[[Sadraddin]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=Sadraddin 538]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=Sadraddin 4522]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=Sadraddin 8639]
|-
|162
|[[Орта жүз]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 630]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 1794]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 12487]
|-
|163
|[[Әбу Насыр Әл-Фараби]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%83_%D0%9D%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8 3208]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%83_%D0%9D%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8 4276]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%83_%D0%9D%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8 60395]
|-
|164
|[[Каспий теңізі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 766]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 1918]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 19522]
|-
|165
|[[Алтын Орда]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 694]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 2955]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 35157]
|-
|166
|[[Домалақ ана]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0 479]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0 2202]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0 8614]
|-
|167
|[[Шеркеш]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%88 564]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%88 2402]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%88 9974]
|-
|168
|[[Жеті ата]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B0%D1%82%D0%B0 891]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B0%D1%82%D0%B0 2069]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B0%D1%82%D0%B0 15034]
|-
|169
|[[Шанышқылы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 531]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 1692]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 7994]
|-
|170
|[[Қазақтың боғауыз сөздері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 554]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 2413]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 12582]
|-
|171
|[[Кек алушылар: Финал]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BA_%D0%B0%D0%BB%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%3A_%D0%A4%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB 422]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BA_%D0%B0%D0%BB%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%3A_%D0%A4%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB 999]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BA_%D0%B0%D0%BB%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%3A_%D0%A4%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB 2218]
|-
|172
|[[Өзін-өзі өлтіру]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D1%96%D0%BD-%D3%A9%D0%B7%D1%96_%D3%A9%D0%BB%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 521]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D1%96%D0%BD-%D3%A9%D0%B7%D1%96_%D3%A9%D0%BB%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 1592]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D1%96%D0%BD-%D3%A9%D0%B7%D1%96_%D3%A9%D0%BB%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 8038]
|-
|173
|[[Руслан Тай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%B9 672]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%B9 2155]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%B9 5118]
|-
|174
|[[Жамбыл облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 678]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1798]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 12260]
|-
|175
|[[Қайрат Нұртас]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81 566]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81 2092]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81 11835]
|-
|176
|[[Асхат Қанатұлы Аймағамбетов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 588]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 1158]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 4590]
|-
|177
|[[Мейрамбек Әбіләшімұлы Бесбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D3%99%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 495]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D3%99%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1819]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D3%99%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 12684]
|-
|178
|[[Қазақстан жоғарғы оқу орындарының тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 437]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2481]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 9334]
|-
|179
|[[Өт айдайтын дәрілер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%A8%D1%82_%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 561]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D1%82_%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 1626]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%A8%D1%82_%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 8750]
|-
|180
|[[Химиялық элементтер тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 980]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2028]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 13607]
|-
|181
|[[Арыстанбаб]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B1 489]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B1 1706]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B1 12287]
|-
|182
|[[Бұзаубас]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D1%81 301]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D1%81 3661]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D1%81 7711]
|-
|183
|[[Зарина Кармен]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BD 556]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BD 1396]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BD 6501]
|-
|184
|[[Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 436]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1351]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 5515]
|-
|185
|[[Жасуша]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0 2491]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0 3919]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0 25211]
|-
|186
|[[Америка Құрама Штаттары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D0%A8%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 650]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D0%A8%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 1896]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D0%A8%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 18325]
|-
|187
|[[Қыпшақтар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 647]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 2023]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 24909]
|-
|188
|[[Жұлдыз Досбергенқызы Сүлейменова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 952]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1850]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 19466]
|-
|189
|[[Уикипедия:Қауым порталы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BC_%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B 657]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BC_%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B 1934]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BC_%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B 6780]
|-
|190
|[[ALT Университеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=ALT_%D0%A3%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 276]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=ALT_%D0%A3%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1488]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=ALT_%D0%A3%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 3731]
|-
|191
|[[Медицина]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%D0%B0 545]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%D0%B0 1186]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%D0%B0 5258]
|-
|192
|[[Күнделік.кз]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA.%D0%BA%D0%B7 506]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA.%D0%BA%D0%B7 1665]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA.%D0%BA%D0%B7 104383]
|-
|193
|[[Жасанды интеллект]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82 3891]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82 5035]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82 33152]
|-
|194
|[[Ерлан Жақанұлы Қошанов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D1%88%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 486]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D1%88%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1095]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D1%88%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 4336]
|-
|195
|[[Исламдағы жыныстық өмір әдебі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D1%96 498]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D1%96 1947]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D1%96 12574]
|-
|196
|[[Асхат Сергеевич Ниязов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9D%D0%B8%D1%8F%D0%B7%D0%BE%D0%B2 537]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9D%D0%B8%D1%8F%D0%B7%D0%BE%D0%B2 1735]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9D%D0%B8%D1%8F%D0%B7%D0%BE%D0%B2 5529]
|-
|197
|[[Дастан Дәрібайұлы Оразбеков]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%94%D3%99%D1%80%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 530]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%94%D3%99%D1%80%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1368]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%94%D3%99%D1%80%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 5095]
|-
|198
|[[Көңіл шай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D0%B9 583]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D0%B9 1594]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D0%B9 10913]
|-
|199
|[[Керей (тайпа)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 495]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 1487]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 9707]
|-
|200
|[[Махамбет Өтемісұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1419]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2591]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 51967]
|-
|201
|[[Маңғыстау облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 648]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1574]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 12795]
|-
|202
|[[Төрехан Айдарханұлы Сабырхан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD 581]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD 1871]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD 22978]
|-
|203
|[[Батыс Қазақстан облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 700]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1703]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 14442]
|-
|204
|[[Аңырақай шайқасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 399]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 1669]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 18410]
|-
|205
|[[URL]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=URL 118]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=URL 957]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=URL 2509]
|-
|206
|[[Мұхтар Шаханов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 888]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 2250]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 71746]
|-
|207
|[[Келінжан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D0%BD 570]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D0%BD 1590]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D0%BD 10167]
|-
|208
|[[Дидахмет Әшімханұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%B8%D0%B4%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 858]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B8%D0%B4%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1013]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%B8%D0%B4%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2143]
|-
|209
|[[Таз руы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 506]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 1703]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 7466]
|-
|210
|[[Су]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D1%83 615]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%83 1363]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D1%83 10302]
|-
|211
|[[Сиқым]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%BC 494]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%BC 1599]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%BC 7949]
|-
|212
|[[Өзбекстан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 812]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1860]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 13318]
|-
|213
|[[Уикипедия:Уикипедияға қош келдіңіз!]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D1%88_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%A3%D1%96%D0%B7%21 388]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D1%88_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%A3%D1%96%D0%B7%21 1667]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D1%88_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%A3%D1%96%D0%B7%21 4136]
|-
|214
|[[Әбілқайыр хан (Кіші жүз)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%29 693]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%29 1892]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%29 27358]
|-
|215
|[[:Санат:Қазақ батырлары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1056]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2070]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 7749]
|-
|216
|[[Жетісу облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 611]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1760]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 10067]
|-
|217
|[[Жошы хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 597]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1526]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 15070]
|-
|218
|[[Көзімнің қарасы...]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B... 362]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B... 1273]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B... 15303]
|-
|219
|[[Қ]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A 500]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A 3354]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A 9790]
|-
|220
|[[Оңтүстік Қазақстан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 407]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1295]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 10431]
|-
|221
|[[Қазақ есімдері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 343]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 3349]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 8302]
|-
|222
|[[Ясин сүресі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AF%D1%81%D0%B8%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 426]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AF%D1%81%D0%B8%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1584]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AF%D1%81%D0%B8%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 9033]
|-
|223
|[[Уикипедия:Форум/Қателер туралы хабарлау]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D2%9A%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%83 649]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D2%9A%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%83 1891]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D2%9A%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%83 6869]
|-
|224
|[[Дінмұхаммед Қанатұлы Құдайбергенов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 499]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1477]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 14629]
|-
|225
|[[Көңіл айту]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%83 402]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%83 1907]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%83 10104]
|-
|226
|[[Мұстафа Шоқай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B9 575]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B9 1666]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B9 26152]
|-
|227
|[[Беріш]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%88 452]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%88 1495]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%88 7975]
|-
|228
|[[Франция қалаларының тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 456]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1436]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 7839]
|-
|229
|[[Нұралхан Оралбайұлы Көшеров]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%B2 360]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%B2 989]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%B2 3201]
|-
|230
|[[Оралхан Бөкей]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9 3042]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9 4398]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9 24081]
|-
|231
|[[Аида Ғалымқызы Балаева]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B8%D0%B4%D0%B0_%D2%92%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 876]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B8%D0%B4%D0%B0_%D2%92%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 1494]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B8%D0%B4%D0%B0_%D2%92%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 3406]
|-
|232
|[[Үлгі:ПозКарта Қазақстан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9F%D0%BE%D0%B7%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 592]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9F%D0%BE%D0%B7%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1871]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9F%D0%BE%D0%B7%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 11731]
|-
|233
|[[Халық саны бойынша мемлекеттер және тәуелді аймақтар тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 621]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1834]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 26550]
|-
|234
|[[Абай облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 554]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1641]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 9788]
|-
|235
|[[Қазақтар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 652]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 3927]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 17327]
|-
|236
|[[Қызылорда облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 609]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1520]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 10797]
|-
|237
|[[Шымыр]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D1%80 358]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D1%80 1274]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D1%80 6594]
|-
|238
|[[Суан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D0%B0%D0%BD 395]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D0%B0%D0%BD 1434]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D0%B0%D0%BD 8215]
|-
|239
|[[Шымкент]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 763]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 1705]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 13174]
|-
|240
|[[BALA (Ninety One)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=BALA_%28Ninety_One%29 490]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=BALA_%28Ninety_One%29 1293]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=BALA_%28Ninety_One%29 4601]
|-
|241
|[[Азия]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 532]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 1350]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 15944]
|-
|242
|[[Қазақстан Республикасының Ұлттық ұланы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B 570]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B 4041]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B 9797]
|-
|243
|[[Ұлғайсын]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%B9%D1%81%D1%8B%D0%BD 49]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%B9%D1%81%D1%8B%D0%BD 513]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%B9%D1%81%D1%8B%D0%BD 700]
|-
|244
|[[Санжар Керімбай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9 579]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9 1786]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9 12783]
|-
|245
|[[Мұрат Әбуғалиұлы Нұртілеу]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D3%98%D0%B1%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 608]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D3%98%D0%B1%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 1165]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D3%98%D0%B1%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 4628]
|-
|246
|[[Өрмекші-адам (фильм, 2002)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%A8%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%88%D1%96-%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2002%29 256]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%88%D1%96-%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2002%29 693]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%A8%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%88%D1%96-%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2002%29 1447]
|-
|247
|[[Қырғызстан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 760]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1914]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 10817]
|-
|248
|[[Болат Оралұлы Ақшолақов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D0%BE%D0%B2 340]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D0%BE%D0%B2 3257]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D0%BE%D0%B2 3520]
|-
|249
|[[Қаракерей]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9 361]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9 1738]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9 7507]
|-
|250
|[[Қазақстан Республикасының заңдары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 677]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1813]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 9446]
|-
|251
|[[Жалайыр]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80 481]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80 1478]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80 11190]
|-
|252
|[[Дастан Талғатұлы Сәтбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 247]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1583]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 5238]
|-
|253
|[[Жусан иісі (повесть)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D1%96%D1%81%D1%96_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 586]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D1%96%D1%81%D1%96_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 1348]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D1%96%D1%81%D1%96_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 18814]
|-
|254
|[[Жәнібек хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%85%D0%B0%D0%BD 556]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1469]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%85%D0%B0%D0%BD 16153]
|-
|255
|[[Сұлтанмахмұт Торайғыров]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2 608]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2 1701]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2 26388]
|-
|256
|[[Сәкен Сейфуллин]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%84%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 2250]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%84%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 3226]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%84%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 33478]
|-
|257
|[[Жайдарман]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD 381]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD 1577]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD 7036]
|-
|258
|[[Қазақстан вице-президенті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B2%D0%B8%D1%86%D0%B5-%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 700]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B2%D0%B8%D1%86%D0%B5-%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 824]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B2%D0%B8%D1%86%D0%B5-%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 824]
|-
|259
|[[Дәния Мәдиқызы Еспаева]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D3%99%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%95%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 442]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D3%99%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%95%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 697]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D3%99%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%95%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 953]
|-
|260
|[[:Санат:Африка елдері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 399]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1546]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 8959]
|-
|261
|[[Шашыратқы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D1%88%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B 220]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D1%88%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B 2087]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D1%88%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B 2977]
|-
|262
|[[Халықаралық қазақ-түрік университеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 360]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1821]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 7470]
|-
|263
|[[Шапырашты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B 441]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B 1357]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B 8384]
|-
|264
|[[Жанар Мерғалиқызы Айжанова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D0%B5%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 433]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D0%B5%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 2034]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D0%B5%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 9031]
|-
|265
|[[Жаппас]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B0%D1%81 423]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B0%D1%81 1303]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B0%D1%81 6689]
|-
|266
|[[Кенжебек Тұрсынбайұлы Жанәбілов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 232]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 886]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 7332]
|-
|267
|[[Фариза Оңғарсынова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%B0_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 607]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%B0_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1410]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%B0_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 19944]
|-
|268
|[[Қобыланды Тоқтарбайұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 658]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1634]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 15864]
|-
|269
|[[Төле би]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 602]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 1670]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 27690]
|-
|270
|[[Жеті жарғы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B 929]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B 2131]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B 27991]
|-
|271
|[[Қыз Жібек]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA 2921]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA 3766]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA 25741]
|-
|272
|[[Матай (ру бірлестігі)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%28%D1%80%D1%83_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96%29 415]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%28%D1%80%D1%83_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96%29 1801]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%28%D1%80%D1%83_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96%29 7593]
|-
|273
|[[Әбіш Кекілбайұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88_%D0%9A%D0%B5%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 632]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88_%D0%9A%D0%B5%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1712]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88_%D0%9A%D0%B5%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 26285]
|-
|274
|[[Ұлпан (роман)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 811]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 1798]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 40190]
|-
|275
|[[HTML]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=HTML 115]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=HTML 680]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=HTML 5774]
|-
|276
|[[Тұрсынбек Аманғалиұлы Қабатов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 393]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 1530]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 15333]
|-
|277
|[[Уикипедия:Форум/Жаңалықтар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 145]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 1397]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 2844]
|-
|278
|[[Керей хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 574]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1536]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 18249]
|-
|279
|[[Жұлдыз]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 446]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 1388]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 8098]
|-
|280
|[[Тарақты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 353]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 1120]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 5732]
|-
|281
|[[Еуропа]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0 691]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0 1696]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0 22677]
|-
|282
|[[Өскемен]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD 469]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD 1430]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD 8445]
|-
|283
|[[Ұшқан ұя]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D1%8F 707]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D1%8F 1453]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D1%8F 28171]
|-
|284
|[[Қарғын (роман)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 447]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 1451]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 10577]
|-
|285
|[[Жұбаныш Жексенұлы Тоқсанбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%96%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 480]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%96%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1222]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%96%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 7533]
|-
|286
|[[Мұхтар Мұқанұлы Мағауин]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%83%D0%B8%D0%BD 526]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%83%D0%B8%D0%BD 1877]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%83%D0%B8%D0%BD 24186]
|-
|287
|[[Алшын]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD 385]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD 1252]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD 6943]
|-
|288
|[[Құран]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD 437]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD 2177]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD 10572]
|-
|289
|[[Жақайым]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC 429]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC 1245]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC 5975]
|-
|290
|[[Ботбай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 402]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 1609]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 7751]
|-
|291
|[[Ақмола облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 505]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1374]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 9932]
|-
|292
|[[Байұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 658]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1441]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 7378]
|-
|293
|[[Жеке батылдығы үшін ордені]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B_%D2%AF%D1%88%D1%96%D0%BD_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%96 5]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B_%D2%AF%D1%88%D1%96%D0%BD_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%96 418]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B_%D2%AF%D1%88%D1%96%D0%BD_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%96 418]
|-
|294
|[[Тұрсын Құдакелдіұлы Жұртбай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 274]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 2087]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 4722]
|-
|295
|[[Қырғыз руы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 400]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 1711]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 6705]
|-
|296
|[[Бақытсыз Жамал]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BB 706]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BB 1368]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BB 24690]
|-
|297
|[[Атырау облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 506]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1375]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 8439]
|-
|298
|[[Қайрат Қапарұлы Айтуғанов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 386]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 663]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 663]
|-
|299
|[[Мәншүк Жиенғалиқызы Мәметова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D0%BD%D1%88%D2%AF%D0%BA_%D0%96%D0%B8%D0%B5%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D3%99%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 345]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D0%BD%D1%88%D2%AF%D0%BA_%D0%96%D0%B8%D0%B5%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D3%99%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 948]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D0%BD%D1%88%D2%AF%D0%BA_%D0%96%D0%B8%D0%B5%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D3%99%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 17793]
|-
|300
|[[Туризм]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%BC 406]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%BC 832]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%BC 5884]
|-
|301
|[[Тұсаукесер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80 421]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80 1200]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80 16356]
|-
|302
|[[Қазақ тіліндегі өсімдік атауларының тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 570]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1304]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 15471]
|-
|303
|[[Батыс Қазақстан аграрлық-техникалық университеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B-%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 293]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B-%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 801]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B-%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 2472]
|-
|304
|[[Еркебұлан Ролланұлы Мырзабек]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA 589]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA 1014]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA 6103]
|-
|305
|[[Тама]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BC%D0%B0 357]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BC%D0%B0 1092]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BC%D0%B0 5604]
|-
|306
|[[Алаш партиясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1126]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 2044]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 37064]
|-
|307
|[[Оңтүстік Қазақстан педагогикалық университеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 306]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1196]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 4916]
|-
|308
|[[Түркістан (қала)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 970]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 2023]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 17479]
|-
|309
|[[Жапония қалаларының тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 378]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1037]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5506]
|-
|310
|[[Тұрар Рысқұлов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 493]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 1467]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 17533]
|-
|311
|[[Айқын Төлепберген]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%BD_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD 366]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%BD_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD 1233]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%BD_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD 6169]
|-
|312
|[[Көксерек (әңгіме)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 639]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 1431]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 24643]
|-
|313
|[[Хақназар хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 550]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1631]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 19547]
|-
|314
|[[Ел тізімі (жалпы қабылданған атаулар)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D0%BB_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%29 434]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%BB_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%29 1685]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D0%BB_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%29 9998]
|-
|315
|[[Қаракесек (Әлімұлы)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B%29 275]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B%29 1033]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B%29 5445]
|-
|316
|[[Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%81%D1%96%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%96 409]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%81%D1%96%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%96 1049]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%81%D1%96%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%96 6583]
|-
|317
|[[Қызылорда]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0 415]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0 1402]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0 10970]
|-
|318
|[[Әлем елдерінің тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 516]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1517]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 11740]
|-
|319
|[[Сая Оразғалиева]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%8F_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D0%B0 362]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%8F_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D0%B0 757]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%8F_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D0%B0 1461]
|-
|320
|[[SuperStar KZ]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=SuperStar_KZ 72]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=SuperStar_KZ 486]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=SuperStar_KZ 849]
|-
|321
|[[Байбақты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 380]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 1496]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 7826]
|-
|322
|[[Қазақтың салт-дәстүрлері (тізім)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 1238]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 2186]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 55564]
|-
|323
|[[Қарахан мемлекеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 582]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 1347]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 31509]
|-
|324
|[[Ұлыбритания]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 504]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 1278]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 9028]
|-
|325
|[[Уикипедия]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 396]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 1353]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 4590]
|-
|326
|[[Қоңыр әулие үңгірі (Абай облысы)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96_%28%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 230]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96_%28%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 1254]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96_%28%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 2603]
|-
|327
|[[Уикипедия:Видео сабақтар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%92%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BE_%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 427]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%92%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BE_%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 1506]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%92%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BE_%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 5584]
|-
|328
|[[Қуық түбі безінің қабынуы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%83%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D2%AF%D0%B1%D1%96_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D1%83%D1%8B 344]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%83%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D2%AF%D0%B1%D1%96_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D1%83%D1%8B 1375]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%83%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D2%AF%D0%B1%D1%96_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D1%83%D1%8B 11217]
|-
|329
|[[Теміреткі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96 420]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96 1203]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96 11373]
|-
|330
|[[Бәйдібек Қарашаұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 368]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1427]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 7893]
|-
|331
|[[Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 228]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1733]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 4453]
|-
|332
|[[Түйе малының атаулары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 457]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1274]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 11353]
|-
|333
|[[Ұлттық құрылтай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9 397]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9 1146]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9 2172]
|-
|334
|[[Міржақып. Оян, Қазақ (фильм, 2023)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF._%D0%9E%D1%8F%D0%BD%2C_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2023%29 396]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF._%D0%9E%D1%8F%D0%BD%2C_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2023%29 1401]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF._%D0%9E%D1%8F%D0%BD%2C_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2023%29 9382]
|-
|335
|[[Балқаш]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%88 979]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%88 2772]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%88 16804]
|-
|336
|[[Құнанбай Өскенбайұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 622]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1543]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 10423]
|-
|337
|[[Кәмшат Жолдыбаева]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%99%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 410]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%99%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 1097]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%99%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 5312]
|-
|338
|[[Есекжем]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BA%D0%B6%D0%B5%D0%BC 399]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BA%D0%B6%D0%B5%D0%BC 1062]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BA%D0%B6%D0%B5%D0%BC 5250]
|-
|339
|[[Қой малының атаулары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B9_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 364]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B9_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1373]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B9_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 8619]
|-
|340
|[[Түркия]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F 471]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F 1315]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F 10572]
|-
|341
|[[Нұрсұлтан мешіті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82%D1%96 333]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82%D1%96 1149]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82%D1%96 1149]
|-
|342
|[[Hybrid Theory]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=Hybrid_Theory 10]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=Hybrid_Theory 434]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=Hybrid_Theory 498]
|-
|343
|[[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%86%D1%88%D0%BA%D1%96_%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 421]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%86%D1%88%D0%BA%D1%96_%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 1324]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%86%D1%88%D0%BA%D1%96_%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 7057]
|-
|344
|[[Алаша (ру)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0_%28%D1%80%D1%83%29 317]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0_%28%D1%80%D1%83%29 1174]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0_%28%D1%80%D1%83%29 5055]
|-
|345
|[[Екінші дүниежүзілік соғыс]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 637]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 1769]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 20512]
|-
|346
|[[Нұрлан Құдиярұлы Бекназаров]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 414]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 473]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 616]
|-
|347
|[[Жігіттер тобы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D0%BE%D0%B1%D1%8B 355]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D0%BE%D0%B1%D1%8B 979]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D0%BE%D0%B1%D1%8B 6136]
|-
|348
|[[Қазақстан халық кеңесі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%96 603]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%96 1488]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%96 2482]
|-
|349
|[[Абайдың қара сөздері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 402]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1613]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 14461]
|-
|350
|[[Төртқара]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D1%82%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0 365]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D1%82%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0 1237]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D1%82%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0 6286]
|-
|351
|[[Солтүстік Қазақстан облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 429]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1194]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 8594]
|-
|352
|[[Қазақ шежіресі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 498]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1143]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 6615]
|-
|353
|[[Жұмабек Ахметұлы Тәшенов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 322]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1311]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 15139]
|-
|354
|[[Райымбек батыр]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 369]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 1116]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 11434]
|-
|355
|[[Ермек Алдабергенұлы Сағымбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 416]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 616]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2030]
|-
|356
|[[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B 543]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B 1315]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B 21406]
|-
|357
|[[Ақбілек (роман)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BA_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 861]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BA_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 1626]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BA_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 27077]
|-
|358
|[[Франция]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F 375]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F 1151]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F 9733]
|-
|359
|[[Ақпарат технологиясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 306]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 705]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 5151]
|-
|360
|[[Қазыбек би]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B8 566]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B8 1525]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B8 22705]
|-
|361
|[[Кете (ру)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%82%D0%B5_%28%D1%80%D1%83%29 351]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%82%D0%B5_%28%D1%80%D1%83%29 1070]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%82%D0%B5_%28%D1%80%D1%83%29 4572]
|-
|362
|[[Бақытжан Жұмабекұлы Базарбек]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA 396]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA 578]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA 2543]
|-
|363
|[[Бекболат Қанайұлы Тілеухан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D1%85%D0%B0%D0%BD 149]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D1%85%D0%B0%D0%BD 984]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D1%85%D0%B0%D0%BD 2223]
|-
|364
|[[Ұйықтатын дәрілер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 389]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 1150]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 5844]
|-
|365
|[[Бесікке салу]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 396]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 1340]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 21793]
|-
|366
|[[Қазақ хандығының құрылуы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 399]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 2936]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 24188]
|-
|367
|[[Логистика]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9B%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 196]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9B%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 593]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9B%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 2498]
|-
|368
|[[Қаңлы (тайпа)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 424]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 1382]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 7835]
|-
|369
|[[Сағат]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82 250]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82 630]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82 4558]
|-
|370
|[[Қарауыл руы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%80%D1%83%D1%8B 401]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%80%D1%83%D1%8B 1133]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%80%D1%83%D1%8B 5954]
|-
|371
|[[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланым депутаттары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_1-%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC_%D0%B4%D0%B5%D0%BF%D1%83%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 593]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_1-%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC_%D0%B4%D0%B5%D0%BF%D1%83%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 593]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_1-%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC_%D0%B4%D0%B5%D0%BF%D1%83%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 593]
|-
|372
|[[Қызға қырық үйден тыйым]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B%D2%9B_%D2%AF%D0%B9%D0%B4%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D1%8B%D0%B9%D1%8B%D0%BC 365]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B%D2%9B_%D2%AF%D0%B9%D0%B4%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D1%8B%D0%B9%D1%8B%D0%BC 949]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B%D2%9B_%D2%AF%D0%B9%D0%B4%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D1%8B%D0%B9%D1%8B%D0%BC 5827]
|-
|373
|[[Қорқыт ата]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%B0%D1%82%D0%B0 8621]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%B0%D1%82%D0%B0 9453]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%B0%D1%82%D0%B0 29119]
|-
|374
|[[Вагиналды секс]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%92%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 318]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%92%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 949]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%92%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 3732]
|-
|375
|[[Уикипедия:Мақала шеберханасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D1%88%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 352]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D1%88%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 1163]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D1%88%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 4218]
|-
|376
|[[Еуразия ұлттық университеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 325]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1611]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 5693]
|-
|377
|[[Ыстықкөл]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B%D0%BA%D3%A9%D0%BB 193]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B%D0%BA%D3%A9%D0%BB 1187]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B%D0%BA%D3%A9%D0%BB 3384]
|-
|378
|[[Ақтөбе]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5 552]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5 2034]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5 11462]
|-
|379
|[[Тоқтар Серіков]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BE%D0%B2 267]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BE%D0%B2 913]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BE%D0%B2 8882]
|-
|380
|[[Жапония]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F 445]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F 1453]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F 15499]
|-
|381
|[[Дархан Еркінұлы Қызайбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%95%D1%80%D0%BA%D1%96%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 471]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%95%D1%80%D0%BA%D1%96%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 997]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%95%D1%80%D0%BA%D1%96%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2887]
|-
|382
|[[Инвестиция]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%98%D0%BD%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%86%D0%B8%D1%8F 193]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D0%BD%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%86%D0%B8%D1%8F 621]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%98%D0%BD%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%86%D0%B8%D1%8F 2789]
|-
|383
|[[Алакөл (көл)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 345]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 2236]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 11451]
|-
|384
|[[Шекті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96 351]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96 1027]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96 5058]
|-
|385
|[[1930—1933 жылдардағы Қазақстандағы ашаршылық]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=1930%E2%80%941933_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 451]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=1930%E2%80%941933_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 1238]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=1930%E2%80%941933_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 16370]
|-
|386
|[[Қазақстан мемлекеттік рәміздері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%80%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 771]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%80%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1598]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%80%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 21407]
|-
|387
|[[I Сүлеймен]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=I_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD 288]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=I_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD 1132]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=I_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD 4191]
|-
|388
|[[Гүлбахрам Байбосынова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D1%85%D1%80%D0%B0%D0%BC_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 222]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D1%85%D1%80%D0%B0%D0%BC_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1300]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D1%85%D1%80%D0%B0%D0%BC_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 3113]
|-
|389
|[[Түркістан Арена]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B0 41]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B0 451]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B0 888]
|-
|390
|[[Қазақ гуманитарлық заң университеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D1%83%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B0%D2%A3_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 211]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D1%83%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B0%D2%A3_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 704]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D1%83%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B0%D2%A3_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 2442]
|-
|391
|[[Қайтадан (фильм, 2025)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2025%29 340]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2025%29 1001]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2025%29 9196]
|-
|392
|[[Қабдеш Жұмаділов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D0%B5%D1%88_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 615]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D0%B5%D1%88_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 1353]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D0%B5%D1%88_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 16122]
|-
|393
|[[Қазақстан қазақтарының фамилиялары тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%84%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 287]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%84%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1194]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%84%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5381]
|-
|394
|[[Уикипедия:Telegram]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3ATelegram 434]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3ATelegram 1438]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3ATelegram 5298]
|-
|395
|[[Батыс Қазақстан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 473]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1243]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 12605]
|-
|396
|[[Сүндеттеу]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83 243]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83 1295]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83 3778]
|-
|397
|[[Қостанай облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 457]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1208]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 7922]
|-
|398
|[[Төре]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5 346]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5 1525]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5 7263]
|-
|399
|[[Шерхан Мұртазаұлы Мұртаза]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0 565]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0 1453]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0 28698]
|-
|400
|[[Балық шаруашылығы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 136]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 646]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 1651]
|-
|401
|[[Алпамыс батыр]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 425]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 1186]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 10164]
|-
|402
|[[Тас дәуірі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 3562]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 4426]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 27636]
|-
|403
|[[Көшпенділер (трилогия)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%28%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 601]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%28%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 1633]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%28%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 14193]
|-
|404
|[[Солтүстік Қазақстан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 376]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1154]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 9350]
|-
|405
|[[Компьютер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80 718]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80 1283]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80 21740]
|-
|406
|[[Ұлытау ауданы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 322]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 631]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 2507]
|-
|407
|[[Желтоқсан көтерілісі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 470]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 1435]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 57835]
|-
|408
|[[Қазақстан Ұлттық банкі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D1%96 466]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D1%96 782]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D1%96 3126]
|-
|409
|[[Арыстан баб кесенесі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%B1_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 251]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%B1_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 1102]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%B1_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 12687]
|-
|410
|[[Арқалық (қала)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 258]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 932]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 3528]
|-
|411
|[[Мөлдір Әуелбекова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D1%96%D1%80_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 269]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D1%96%D1%80_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 916]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D1%96%D1%80_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 8044]
|-
|412
|[[Жалаңтөс Баһадүр Сейітқұлұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%A3%D1%82%D3%A9%D1%81_%D0%91%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%B4%D2%AF%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 282]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%A3%D1%82%D3%A9%D1%81_%D0%91%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%B4%D2%AF%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 996]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%A3%D1%82%D3%A9%D1%81_%D0%91%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%B4%D2%AF%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 7867]
|-
|413
|[[Етеккір]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%BA%D1%96%D1%80 349]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%BA%D1%96%D1%80 1279]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%BA%D1%96%D1%80 12342]
|-
|414
|[[Жамбыл Жабайұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 632]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1612]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 46933]
|-
|415
|[[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланымы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_1-%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D1%8B 377]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_1-%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D1%8B 377]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_1-%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D1%8B 377]
|-
|416
|[[Конституция]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F 1340]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F 1664]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F 7150]
|-
|417
|[[Бердібек Ыдырысұлы Соқпақбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%AB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 460]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%AB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1235]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%AB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 21238]
|-
|418
|[[Қазақ ұлттық техникалық зерттеу университеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 254]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1358]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 4283]
|-
|419
|[[Дәстүр (фильм)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 314]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 877]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 7141]
|-
|420
|[[Зат есім]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D1%82_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 611]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D1%82_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 1315]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D1%82_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 24238]
|-
|421
|[[Қарағанды]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B 429]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B 1637]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B 8515]
|-
|422
|[[Портал:Ағымдағы оқиғалар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 164]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 910]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 3140]
|-
|423
|[[Есет Көтібарұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%9A%D3%A9%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B 421]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%9A%D3%A9%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2927]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%9A%D3%A9%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B 14686]
|-
|424
|[[Баян Мақсатқызы Алагөзова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D1%81%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B0 385]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D1%81%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B0 953]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D1%81%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B0 9041]
|-
|425
|[[A.Z. (Ninety One)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=A.Z._%28Ninety_One%29 339]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=A.Z._%28Ninety_One%29 846]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=A.Z._%28Ninety_One%29 3868]
|-
|426
|[[Уикипедия:Таныстыру]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 332]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 1142]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 3962]
|-
|427
|[[Көңіл толқыны (күй)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%82%D0%BE%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 365]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%82%D0%BE%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 1108]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%82%D0%BE%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 6839]
|-
|428
|[[Зу-Зу Күлпаш]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%97%D1%83-%D0%97%D1%83_%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D1%88 277]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%97%D1%83-%D0%97%D1%83_%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D1%88 1531]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%97%D1%83-%D0%97%D1%83_%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D1%88 6099]
|-
|429
|[[Құрмет ордені]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%96 377]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%96 979]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%96 5623]
|-
|430
|[[Уәлибек Әбдірайымов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D1%80%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 366]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D1%80%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 740]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D1%80%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 3822]
|-
|431
|[[Шыңғыс Төреқұлұлы Айтматов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 391]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 1045]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 18158]
|-
|432
|[[Аналды секс]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 325]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 1049]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 4917]
|-
|433
|[[Ошақты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 306]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 869]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 5146]
|-
|434
|[[Әйтеке би]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 443]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 1415]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 19182]
|-
|435
|[[Python]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=Python 213]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=Python 606]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=Python 6583]
|-
|436
|[[Қайрат (футбол клубы)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%28%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D0%BA%D0%BB%D1%83%D0%B1%D1%8B%29 200]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%28%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D0%BA%D0%BB%D1%83%D0%B1%D1%8B%29 1130]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%28%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D0%BA%D0%BB%D1%83%D0%B1%D1%8B%29 11530]
|-
|437
|[[:Санат:Алфавит бойынша өзендер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 284]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 1093]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 9065]
|-
|438
|[[Ілияс Жансүгіров]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 899]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 1843]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 42027]
|-
|439
|[[Дина Кенжеқызы Нұрпейісова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 412]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1353]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 11113]
|-
|440
|[[Әлия Нұрмұхамедқызы Молдағұлова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 375]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1048]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 22485]
|-
|441
|[[Жетіру]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 325]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 909]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 5186]
|-
|442
|[[Сұлтан Бейбарыс]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 309]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 1288]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 11090]
|-
|443
|[[Торғай облысы (Қазақстан)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B_%28%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%29 296]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B_%28%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%29 686]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B_%28%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%29 3145]
|-
|444
|[[Тараз]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7 366]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7 1096]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7 9864]
|-
|445
|[[Баланы ұшықтау]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%B1%D1%88%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 311]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%B1%D1%88%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 1122]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%B1%D1%88%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 6459]
|-
|446
|[[Нұрлан Бегалыұлы Еспанов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B3%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 466]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B3%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 966]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B3%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 7704]
|-
|447
|[[Қадыр Мырза Әлі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0_%D3%98%D0%BB%D1%96 508]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0_%D3%98%D0%BB%D1%96 1367]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0_%D3%98%D0%BB%D1%96 24246]
|-
|448
|[[Жыл күндерінің тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 214]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1159]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5977]
|-
|449
|[[Еркектің жыныстық мүшесі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D1%81%D1%96 305]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D1%81%D1%96 997]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D1%81%D1%96 5437]
|-
|450
|[[Тобықты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B 303]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B 869]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B 4972]
|-
|451
|[[Жәнібек Әлімханұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 274]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1747]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4906]
|-
|452
|[[МедиаУики:Gadgets-definition]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%3AGadgets-definition 6]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%3AGadgets-definition 337]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%3AGadgets-definition 430]
|-
|453
|[[Құлсары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B 326]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B 742]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B 3261]
|-
|454
|[[Айша бибі кесенесі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 343]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 1072]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 16294]
|-
|455
|[[Ғұндар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 1170]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 1917]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 36783]
|-
|456
|[[Қазақстан Республикасының электрондық үкіметі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D2%AF%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 449]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D2%AF%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 667]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D2%AF%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 2384]
|-
|457
|[[Соқырішек]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%96%D1%88%D0%B5%D0%BA 350]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%96%D1%88%D0%B5%D0%BA 1217]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%96%D1%88%D0%B5%D0%BA 9473]
|-
|458
|[[Құрманғазы Сағырбайұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 569]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1451]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 31450]
|-
|459
|[[Рәбия сұлтан бегім]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A0%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%8F_%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BC 227]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%8F_%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BC 854]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A0%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%8F_%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BC 4087]
|-
|460
|[[Ақтау]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 446]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 1594]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 8524]
|-
|461
|[[Семей]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9 402]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9 1109]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9 7453]
|-
|462
|[[Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитетінің Шекара қызметі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%A8%D0%B5%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 220]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%A8%D0%B5%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 1280]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%A8%D0%B5%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 3729]
|-
|463
|[[Қола дәуірі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 1878]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 2738]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 26541]
|-
|464
|[[Қарақалпақстан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 353]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1227]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 5853]
|-
|465
|[[Махамбет Өтемісов атындағы Батыс Қазақстан университеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 302]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1233]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 4453]
|-
|466
|[[:Санат:Ресей қалалары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 278]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 814]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 5424]
|-
|467
|[[Абай күні]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 16]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 372]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 503]
|-
|468
|[[Жүсіпбек Аймауытов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%82%D0%BE%D0%B2 931]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%82%D0%BE%D0%B2 1611]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%82%D0%BE%D0%B2 29395]
|-
|469
|[[Моңғолия]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%8F 348]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%8F 1001]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%8F 7550]
|-
|470
|[[Ерзат Дулат]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82 332]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82 780]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82 1571]
|-
|471
|[[Орал]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB 531]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB 1176]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB 8502]
|-
|472
|[[Химиялық элементтердің периодтық жүйесі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%B4%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 745]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%B4%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 1351]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%B4%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 12882]
|-
|473
|[[BTS]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=BTS 103]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=BTS 2291]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=BTS 3227]
|-
|474
|[[SCAT]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=SCAT 268]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=SCAT 754]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=SCAT 3129]
|-
|475
|[[Қазақстан қорықтарының тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 743]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1509]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 38247]
|-
|476
|[[Қазақ халқының ұлттық тағам түрлері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 321]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1038]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 15266]
|-
|477
|[[Қарақалпақ рулары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 293]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1094]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 6370]
|-
|478
|[[Байлар-Жандар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80-%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 281]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80-%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 1039]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80-%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 5632]
|-
|479
|[[Санжар Тәкенұлы Тәшкенбай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%A2%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D1%88%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9 357]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%A2%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D1%88%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9 564]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%A2%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D1%88%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9 3374]
|-
|480
|[[Аманкелді Үдербайұлы Иманов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D2%AE%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 437]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D2%AE%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 939]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D2%AE%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 9035]
|-
|481
|[[Ninety One]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=Ninety_One 302]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=Ninety_One 815]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=Ninety_One 3697]
|-
|482
|[[Портал:Африка/Африка елдері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0%2F%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 339]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0%2F%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 756]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0%2F%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 2346]
|-
|483
|[[Асан Мәжит]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D3%99%D0%B6%D0%B8%D1%82 259]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D3%99%D0%B6%D0%B8%D1%82 556]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D3%99%D0%B6%D0%B8%D1%82 1139]
|-
|484
|[[Сырдария]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 603]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 1186]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 12875]
|-
|485
|[[Ақмешіт әулие үңгірі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96 298]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96 1102]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96 5451]
|-
|486
|[[Мастопатия]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F 256]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F 983]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F 8460]
|-
|487
|[[Есім хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 404]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1164]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 18956]
|-
|488
|[[Отқа май құю]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%82%D2%9B%D0%B0_%D0%BC%D0%B0%D0%B9_%D2%9B%D2%B1%D1%8E 285]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%82%D2%9B%D0%B0_%D0%BC%D0%B0%D0%B9_%D2%9B%D2%B1%D1%8E 881]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%82%D2%9B%D0%B0_%D0%BC%D0%B0%D0%B9_%D2%9B%D2%B1%D1%8E 2993]
|-
|489
|[[Рауан Кенжеханұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BD_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 246]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BD_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1097]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BD_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1852]
|-
|490
|[[Электрон]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AD%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BD 167]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AD%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BD 466]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AD%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BD 1575]
|-
|491
|[[Темірқазық]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%9B 229]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%9B 871]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%9B 4938]
|-
|492
|[[Үйсін мемлекеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%AE%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 1083]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 2273]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%AE%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 30676]
|-
|493
|[[Ислам]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC 351]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC 1232]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC 13435]
|-
|494
|[[Ақ Орда (мемлекет)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%29 373]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%29 1384]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%29 31502]
|-
|495
|[[Есік Алтын адамы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%8B 630]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%8B 1253]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%8B 38606]
|-
|496
|[[Олжас Омарұлы Сүлейменов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%81_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 456]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%81_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1134]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%81_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 16379]
|-
|497
|[[ZaQ (Ninety One)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=ZaQ_%28Ninety_One%29 327]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=ZaQ_%28Ninety_One%29 1034]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=ZaQ_%28Ninety_One%29 4156]
|-
|498
|[[Қан топтары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%BE%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 396]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%BE%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 1168]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%BE%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 11346]
|-
|499
|[[Исатай Тайманұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 475]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1182]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 14583]
|-
|500
|[[Нұрсұлтан Нұрланұлы Шоқанов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 246]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 615]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 615]
|-
|501
|[[Юсуф сүресі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AE%D1%81%D1%83%D1%84_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 251]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AE%D1%81%D1%83%D1%84_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 822]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AE%D1%81%D1%83%D1%84_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1955]
|-
|502
|[[Қорқай дұғасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D0%B4%D2%B1%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B 303]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D0%B4%D2%B1%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B 1035]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D0%B4%D2%B1%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B 4583]
|-
|503
|[[Жұмбақтас]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81 568]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81 1791]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81 9502]
|-
|504
|[[Қазақстан өзендері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 604]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1203]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 20276]
|-
|505
|[[Қозы Көрпеш – Баян Сұлу]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83 520]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83 1168]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83 17532]
|-
|506
|[[Емшек]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D0%BC%D1%88%D0%B5%D0%BA 154]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%BC%D1%88%D0%B5%D0%BA 587]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D0%BC%D1%88%D0%B5%D0%BA 2243]
|-
|507
|[[Қазақстан Құрылтайы төрағасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B_%D1%82%D3%A9%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B 453]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B_%D1%82%D3%A9%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B 510]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B_%D1%82%D3%A9%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B 510]
|-
|508
|[[Үлгі:Ресейдің ірі қалалары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%96%D1%80%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 270]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%96%D1%80%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 892]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%96%D1%80%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 5434]
|-
|509
|[[Ер Қосай Құдайкеұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%80_%D2%9A%D0%BE%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%B5%D2%B1%D0%BB%D1%8B 342]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80_%D2%9A%D0%BE%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%B5%D2%B1%D0%BB%D1%8B 968]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%80_%D2%9A%D0%BE%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%B5%D2%B1%D0%BB%D1%8B 5508]
|-
|510
|[[Біріккен Ұлттар Ұйымы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 474]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 1327]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 23008]
|-
|511
|[[Ардақ Жамансарыұлы Әмірқұлов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%9B_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 97]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%9B_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 351]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%9B_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 587]
|-
|512
|[[Қазақстан банктерінің тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 330]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 853]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5153]
|-
|513
|[[Африка мемлекеттері және тәуелді аймақтарының тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 319]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1035]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 7879]
|-
|514
|[[М.Х. Дулати атындағы Тараз университеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C.%D0%A5._%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B8_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 188]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C.%D0%A5._%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B8_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 815]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C.%D0%A5._%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B8_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 2145]
|-
|515
|[[Ақтабан шұбырынды]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D2%B1%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B 791]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D2%B1%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B 1484]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D2%B1%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B 15813]
|-
|516
|[[Ән-Нас сүресі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BD-%D0%9D%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 250]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BD-%D0%9D%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1072]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BD-%D0%9D%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 6576]
|-
|517
|[[Уақ]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B0%D2%9B 279]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B0%D2%9B 917]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B0%D2%9B 5375]
|-
|518
|[[Қазақ ұлттық киімдері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 339]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1516]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 20494]
|-
|519
|[[Биология]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B8%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 657]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B8%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 1368]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B8%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 7649]
|-
|520
|[[Отырар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80 376]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80 1040]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80 16112]
|-
|521
|[[Ағылшын тілі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 334]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 956]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 6038]
|-
|522
|[[Мәулид]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B4 319]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B4 393]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B4 1378]
|-
|523
|[[Тырнақша]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D1%8B%D1%80%D0%BD%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0 430]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D1%8B%D1%80%D0%BD%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0 865]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D1%8B%D1%80%D0%BD%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0 6173]
|-
|524
|[[Макаров тапаншасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B0%D1%81%D1%8B 276]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B0%D1%81%D1%8B 947]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B0%D1%81%D1%8B 5829]
|-
|525
|[[Тәуке хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%BA%D0%B5_%D1%85%D0%B0%D0%BD 566]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%BA%D0%B5_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1214]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%BA%D0%B5_%D1%85%D0%B0%D0%BD 21495]
|-
|526
|[[Жағалбайлы (ру)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D1%83%29 325]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D1%83%29 753]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D1%83%29 4537]
|-
|527
|[[Асанәлі Әшімұлы Әшімов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%BB%D1%96_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%BE%D0%B2 348]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%BB%D1%96_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%BE%D0%B2 1259]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%BB%D1%96_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%BE%D0%B2 31504]
|-
|528
|[[Менің папам тигр (фильм, 2024)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%BF%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%BC_%D1%82%D0%B8%D0%B3%D1%80_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2024%29 171]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%BF%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%BC_%D1%82%D0%B8%D0%B3%D1%80_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2024%29 583]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%BF%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%BC_%D1%82%D0%B8%D0%B3%D1%80_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2024%29 1975]
|-
|529
|[[Ландшафт архитектурасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9B%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%88%D0%B0%D1%84%D1%82_%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B 107]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9B%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%88%D0%B0%D1%84%D1%82_%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B 356]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9B%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%88%D0%B0%D1%84%D1%82_%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B 446]
|-
|530
|[[Еңлік-Кебек]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA-%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA 339]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA-%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA 1086]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA-%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA 15735]
|-
|531
|[[Алматы қаласындағы көшелердің тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BA%D3%A9%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 97]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BA%D3%A9%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 665]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BA%D3%A9%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2309]
|-
|532
|[[Әл-Бақара сүресі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BB-%D0%91%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 238]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB-%D0%91%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1009]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BB-%D0%91%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 4690]
|-
|533
|[[Қазақ жүздері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 352]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1238]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 11404]
|-
|534
|[[Қасым Аманжолов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2 432]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2 944]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2 12793]
|-
|535
|[[Қазақстан туы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D1%83%D1%8B 543]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D1%83%D1%8B 1262]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D1%83%D1%8B 16610]
|-
|536
|[[Қимақ қағанаты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 414]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 816]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 23332]
|-
|537
|[[Нұрғали Нүсіпжанұлы Нүсіпжанов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9D%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 211]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9D%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 886]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9D%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 6205]
|-
|538
|[[Үкімет]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%AE%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B5%D1%82 156]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B5%D1%82 434]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%AE%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B5%D1%82 1827]
|-
|539
|[[Ортаққор]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D2%9B%D2%9B%D0%BE%D1%80 316]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D2%9B%D2%9B%D0%BE%D1%80 925]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D2%9B%D2%9B%D0%BE%D1%80 3846]
|-
|540
|[[Асылы Әлиқызы Осман]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD 460]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD 770]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD 2401]
|-
|541
|[[Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 497]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 1453]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 12505]
|-
|542
|[[Сүндет той]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%82_%D1%82%D0%BE%D0%B9 211]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%82_%D1%82%D0%BE%D0%B9 754]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%82_%D1%82%D0%BE%D0%B9 3305]
|-
|543
|[[Саясат Нұрбек]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA 396]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA 1129]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA 3482]
|-
|544
|[[Робототехника]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A0%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D1%82%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0 214]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D1%82%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0 504]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A0%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D1%82%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0 9319]
|-
|545
|[[Сырға салу]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B0_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 193]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B0_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 968]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B0_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 4389]
|-
|546
|[[Дана Өмірбайқызы Нұржігітова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D3%A8%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B6%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 496]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D3%A8%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B6%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1039]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D3%A8%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B6%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 3494]
|-
|547
|[[Әл-Уақиға сүресі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A3%D0%B0%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 319]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A3%D0%B0%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 859]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A3%D0%B0%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 5475]
|-
|548
|[[Дулат Исабеков]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 394]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1196]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 16789]
|-
|549
|[[Мәшһүр Жүсіп кесенесі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 235]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 971]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 3016]
|-
|550
|[[Көкшетау]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%88%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%83 355]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%88%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%83 948]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%88%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%83 6173]
|-
|551
|[[Қаш (фильм, 2022)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%88_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2022%29 265]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%88_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2022%29 460]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%88_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2022%29 1151]
|-
|552
|[[Минет]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D0%B5%D1%82 255]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D0%B5%D1%82 866]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D0%B5%D1%82 3761]
|-
|553
|[[Авиация]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B2%D0%B8%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F 136]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B2%D0%B8%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F 385]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B2%D0%B8%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F 797]
|-
|554
|[[Конго-Қырым геморрагиялық қызбасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D0%BE-%D2%9A%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%B3%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D1%80%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 217]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D0%BE-%D2%9A%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%B3%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D1%80%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 1141]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D0%BE-%D2%9A%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%B3%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D1%80%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 3963]
|-
|555
|[[Ежелгі дәуірдегі Қазақстан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1477]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 2402]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 15463]
|-
|556
|[[Астана қаласы мектептерінің тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 266]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 821]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 956]
|-
|557
|[[Нұрсұлтан Назарбаев отбасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 367]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 944]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 4615]
|-
|558
|[[Қожа Ахмет Яссауи кесенесінде жерленген тұлғалар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5_%D0%B6%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 200]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5_%D0%B6%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 579]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5_%D0%B6%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 3745]
|-
|559
|[[15 шілде]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=15_%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5 20]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=15_%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5 346]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=15_%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5 533]
|-
|560
|[[Түркия қалаларының тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 257]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 969]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5500]
|-
|561
|[[Марғұлан Қалиұлы Сейсембаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 130]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 572]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2150]
|-
|562
|[[Менің атым Қожа (хикаят)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%D1%82%29 414]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%D1%82%29 1174]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%D1%82%29 19989]
|-
|563
|[[Уикимедиа қоры]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B 260]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B 776]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B 2503]
|-
|564
|[[Бәйтерек (монумент)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%29 542]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%29 1659]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%29 26586]
|-
|565
|[[Азан шақырып ат қою]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BF_%D0%B0%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%8E 271]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BF_%D0%B0%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%8E 1096]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BF_%D0%B0%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%8E 5814]
|-
|566
|[[Германия]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 371]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 1148]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 9867]
|-
|567
|[[Үндістан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 440]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1129]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 14605]
|-
|568
|[[Мақпал Мұхамедиярқызы Жүнісова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BB_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D0%BD%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 187]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BB_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D0%BD%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 742]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BB_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D0%BD%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 5505]
|-
|569
|[[Сын есім]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 438]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 826]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 18502]
|-
|570
|[[Мұстафа Өзтүрiк]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D3%A8%D0%B7%D1%82%D2%AF%D1%80i%D0%BA 209]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D3%A8%D0%B7%D1%82%D2%AF%D1%80i%D0%BA 1140]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D3%A8%D0%B7%D1%82%D2%AF%D1%80i%D0%BA 13522]
|-
|571
|[[Осман империясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 255]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1070]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 12159]
|-
|572
|[[Гауһартас (фильм)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%93%D0%B0%D1%83%D2%BB%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 237]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D0%B0%D1%83%D2%BB%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 579]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%93%D0%B0%D1%83%D2%BB%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 5677]
|-
|573
|[[Қазақтың балаға ат қою рәсімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%93%D0%B0_%D0%B0%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%8E_%D1%80%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BC%D1%96 249]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%93%D0%B0_%D0%B0%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%8E_%D1%80%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BC%D1%96 946]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%93%D0%B0_%D0%B0%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%8E_%D1%80%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BC%D1%96 7145]
|-
|574
|[[Қайрат Сатыбалдыұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B 195]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B 530]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2097]
|-
|575
|[[2026 жыл]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB 231]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB 894]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB 4270]
|-
|576
|[[Ерік Мағзұмұлы Асанбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%80%D1%96%D0%BA_%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B7%D2%B1%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 388]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80%D1%96%D0%BA_%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B7%D2%B1%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 519]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%80%D1%96%D0%BA_%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B7%D2%B1%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1593]
|-
|577
|[[Рақымжан Қошқарбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BC%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 293]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BC%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 840]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BC%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 9971]
|-
|578
|[[Моңғол империясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 277]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 808]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 20212]
|-
|579
|[[Әлкей Хақанұлы Марғұлан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD 1321]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD 2281]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD 19617]
|-
|580
|[[Өрмекші-адам]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%A8%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%88%D1%96-%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC 109]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%88%D1%96-%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC 396]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%A8%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%88%D1%96-%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC 1067]
|-
|581
|[[Темірбек Қараұлы Жүргенов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 292]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1396]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 7569]
|-
|582
|[[Бөкей Ордасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 297]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 988]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 10301]
|-
|583
|[[Бұқар жырау Қалқаманұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 334]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 852]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 18894]
|-
|584
|[[Қайшылық]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 6]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 284]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 388]
|-
|585
|[[Шиқан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B8%D2%9B%D0%B0%D0%BD 295]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B8%D2%9B%D0%B0%D0%BD 1146]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B8%D2%9B%D0%B0%D0%BD 4474]
|-
|586
|[[Ғани Мұратбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 350]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 820]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 4764]
|-
|587
|[[Өзбекстан қалаларының тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 268]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 913]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 4598]
|-
|588
|[[Ислам күнтізбесі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D1%81%D1%96 276]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D1%81%D1%96 1009]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D1%81%D1%96 7326]
|-
|589
|[[Бекет Мырзағұлұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 253]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 868]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4431]
|-
|590
|[[Қазақстан Республикасының Үкіметі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%AE%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 458]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%AE%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 960]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%AE%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 6373]
|-
|591
|[[Уикипедия:Талқылау легі/Flow]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83_%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D1%96%2FFlow 384]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83_%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D1%96%2FFlow 1092]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83_%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D1%96%2FFlow 4799]
|-
|592
|[[Қазақ халқының өлім-жітім жөнелту салты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B6%D1%96%D1%82%D1%96%D0%BC_%D0%B6%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%82%D1%83_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B 227]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B6%D1%96%D1%82%D1%96%D0%BC_%D0%B6%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%82%D1%83_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B 1408]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B6%D1%96%D1%82%D1%96%D0%BC_%D0%B6%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%82%D1%83_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B 11244]
|-
|593
|[[Maxi Чай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=Maxi_%D0%A7%D0%B0%D0%B9 216]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=Maxi_%D0%A7%D0%B0%D0%B9 679]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=Maxi_%D0%A7%D0%B0%D0%B9 895]
|-
|594
|[[Төлеңгіттер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80 251]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80 1148]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80 5941]
|-
|595
|[[Дәуіт]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D3%99%D1%83%D1%96%D1%82 148]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D3%99%D1%83%D1%96%D1%82 692]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D3%99%D1%83%D1%96%D1%82 1926]
|-
|596
|[[Counter-Strike]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=Counter-Strike 13]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=Counter-Strike 344]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=Counter-Strike 532]
|-
|597
|[[Қарақұрт]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%82 191]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%82 2344]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%82 4235]
|-
|598
|[[Батыс Түрік қағанаты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 1112]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 1687]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 27768]
|-
|599
|[[:Сурет:Female and male anus.jpg]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AFemale_and_male_anus.jpg 521]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AFemale_and_male_anus.jpg 540]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AFemale_and_male_anus.jpg 628]
|-
|600
|[[Тұран жолбарысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%8B 73]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%8B 341]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%8B 1463]
|-
|601
|[[Заттыбек Көпбосынұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B1%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 271]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B1%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1053]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B1%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4963]
|-
|602
|[[Қазақ ұлттық медицина университеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 267]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1474]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 4861]
|-
|603
|[[Жолбарыс]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 210]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 513]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 3772]
|-
|604
|[[Дос-Мұқасан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%BE%D1%81-%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD 243]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%BE%D1%81-%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD 670]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%BE%D1%81-%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD 4220]
|-
|605
|[[Дихан Қамзабекұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D0%BC%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B 271]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D0%BC%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B 693]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D0%BC%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2177]
|-
|606
|[[Ұлы Жібек жолы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 941]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 1912]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 42010]
|-
|607
|[[Қазақстан облыстары әкімдерінің тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 419]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 962]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5361]
|-
|608
|[[Азаматхан Сайлауұлы Әміртай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B9 241]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B9 395]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B9 656]
|-
|609
|[[Microsoft]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=Microsoft 78]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=Microsoft 410]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=Microsoft 4414]
|-
|610
|[[Еріншектер Елі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%95%D0%BB%D1%96 249]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%95%D0%BB%D1%96 626]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%95%D0%BB%D1%96 3504]
|-
|611
|[[Қатысушы:EPIC]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3AEPIC 226]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3AEPIC 752]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3AEPIC 872]
|-
|612
|[[2008 жылғы қаржы дағдарысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=2008_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B6%D1%8B_%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%8B 33]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=2008_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B6%D1%8B_%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%8B 276]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=2008_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B6%D1%8B_%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%8B 276]
|-
|613
|[[Шекер (хикая)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%80_%28%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 439]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%80_%28%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 439]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%80_%28%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 439]
|-
|614
|[[Заманбек Қалабайұлы Нұрқаділов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 151]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 669]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 2882]
|-
|615
|[[YouTube]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=YouTube 227]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=YouTube 972]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=YouTube 4063]
|-
|616
|[[Омар Жәлелұлы Темірбеков]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D0%96%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 272]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D0%96%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 865]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D0%96%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 5358]
|-
|617
|[[Оғыз мемлекеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 501]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 956]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 22547]
|-
|618
|[[Марат Мәдетұлы Оралғазин]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%BD 349]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%BD 610]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%BD 2835]
|-
|619
|[[Куннилингус]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D1%83%D0%BD%D0%BD%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D1%83%D1%81 277]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D1%83%D0%BD%D0%BD%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D1%83%D1%81 732]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D1%83%D0%BD%D0%BD%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D1%83%D1%81 2983]
|-
|620
|[[Көне түрік дәуірі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 141]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 451]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 2626]
|-
|621
|[[Тайқазан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD 219]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD 733]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD 9406]
|-
|622
|[[Бұрындық хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 328]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 830]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 10435]
|-
|623
|[[Қазақстандағы референдум (2026)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%83%D0%BC_%282026%29 223]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%83%D0%BC_%282026%29 1441]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%83%D0%BC_%282026%29 8067]
|-
|624
|[[Сығанақ]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D2%9B 230]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D2%9B 795]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D2%9B 5407]
|-
|625
|[[Бөгенбай батыр]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D3%A9%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 386]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D3%A9%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 2773]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D3%A9%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 10957]
|-
|626
|[[Байжігіт Тоқтарқожаұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 253]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1076]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4316]
|-
|627
|[[Ерке Есмахан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5_%D0%95%D1%81%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD 218]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5_%D0%95%D1%81%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD 793]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5_%D0%95%D1%81%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD 4214]
|-
|628
|[[Айдар (шаш)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80_%28%D1%88%D0%B0%D1%88%29 229]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80_%28%D1%88%D0%B0%D1%88%29 778]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80_%28%D1%88%D0%B0%D1%88%29 3447]
|-
|629
|[[Әліби Тоқжанұлы Жангелдин]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B8_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD 358]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B8_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD 814]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B8_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD 7457]
|-
|630
|[[Атырау облысы мектептерінің тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 348]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2194]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 4348]
|-
|631
|[[Шахмұрат Мүтәліп]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D2%AF%D1%82%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF 287]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D2%AF%D1%82%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF 2193]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D2%AF%D1%82%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF 5131]
|-
|632
|[[Мұқасан Досмұратұлы Шахзадаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%B7%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%B5%D0%B2 190]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%B7%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%B5%D0%B2 460]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%B7%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%B5%D0%B2 3165]
|-
|633
|[[Қазақстан Республикасының Тәуелсіздік күні]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 696]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 1567]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 58369]
|-
|634
|[[Ұлы Отан соғысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 400]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 1200]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 22505]
|-
|635
|[[Сүйінші]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96 249]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96 882]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96 3641]
|-
|636
|[[А.С. Пушкин атындағы Шығыс Қазақстан облыстық кітапханасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90.%D0%A1._%D0%9F%D1%83%D1%88%D0%BA%D0%B8%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 114]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90.%D0%A1._%D0%9F%D1%83%D1%88%D0%BA%D0%B8%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 259]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90.%D0%A1._%D0%9F%D1%83%D1%88%D0%BA%D0%B8%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 259]
|-
|637
|[[Сунақ]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D0%BD%D0%B0%D2%9B 191]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D0%BD%D0%B0%D2%9B 617]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D0%BD%D0%B0%D2%9B 3997]
|-
|638
|[[Домбыра]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0 473]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0 1773]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0 21120]
|-
|639
|[[Ұйқы безі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96 304]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96 822]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96 7971]
|-
|640
|[[Дін]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D1%96%D0%BD 269]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D1%96%D0%BD 695]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D1%96%D0%BD 7111]
|-
|641
|[[2015 жыл]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=2015_%D0%B6%D1%8B%D0%BB 45]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=2015_%D0%B6%D1%8B%D0%BB 329]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=2015_%D0%B6%D1%8B%D0%BB 890]
|-
|642
|[[Нұрдәулет Игілікұлы Қилыбай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D0%98%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B8%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9 276]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D0%98%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B8%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9 782]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D0%98%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B8%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9 3079]
|-
|643
|[[Бағдат Батырбекұлы Мусин]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D1%83%D1%81%D0%B8%D0%BD 134]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D1%83%D1%81%D0%B8%D0%BD 428]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D1%83%D1%81%D0%B8%D0%BD 1105]
|-
|644
|[[Адам ата]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D0%B0%D1%82%D0%B0 252]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D0%B0%D1%82%D0%B0 736]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D0%B0%D1%82%D0%B0 6238]
|-
|645
|[[Қаңлылар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 918]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 2118]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 28662]
|-
|646
|[[Асхат Ғалымұлы Хасенов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D2%92%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A5%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 182]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D2%92%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A5%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1021]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D2%92%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A5%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1437]
|-
|647
|[[Жануарлар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 428]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 968]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 11984]
|-
|648
|[[Уикипедия:Жүктеу]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D2%AF%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83 242]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D2%AF%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83 984]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D2%AF%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83 3495]
|-
|649
|[[Жетімдер руы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%80%D1%83%D1%8B 270]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%80%D1%83%D1%8B 721]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%80%D1%83%D1%8B 4144]
|-
|650
|[[Ысық]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AB%D1%81%D1%8B%D2%9B 221]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AB%D1%81%D1%8B%D2%9B 632]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AB%D1%81%D1%8B%D2%9B 3383]
|-
|651
|[[Қанжығалы руы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%80%D1%83%D1%8B 234]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%80%D1%83%D1%8B 896]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%80%D1%83%D1%8B 4093]
|-
|652
|[[Сиыр малының атаулары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B8%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 277]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B8%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 882]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B8%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 8794]
|-
|653
|[[:Санат:Қазақтың ұлттық ойындары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 349]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 894]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 23098]
|-
|654
|[[Мардан Баймырзаұлы Сапарбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 204]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 606]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2784]
|-
|655
|[[Қазақ тілінің батыс диалектісі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D1%81%D1%96 242]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D1%81%D1%96 738]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D1%81%D1%96 4552]
|-
|656
|[[Metafizika (журнал)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=Metafizika_%28%D0%B6%D1%83%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%BB%29 13]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=Metafizika_%28%D0%B6%D1%83%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%BB%29 289]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=Metafizika_%28%D0%B6%D1%83%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%BB%29 343]
|-
|657
|[[Түйелер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 270]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 830]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 9552]
|-
|658
|[[Ғабит Махмұтұлы Мүсірепов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D0%B2 457]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D0%B2 2562]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D0%B2 23452]
|-
|659
|[[Сүре]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D2%AF%D1%80%D0%B5 254]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D2%AF%D1%80%D0%B5 1013]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D2%AF%D1%80%D0%B5 6644]
|-
|660
|[[Динара Болатқызы Зәкиева]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%97%D3%99%D0%BA%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D0%B0 226]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%97%D3%99%D0%BA%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D0%B0 369]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%97%D3%99%D0%BA%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D0%B0 700]
|-
|661
|[[Одиссея]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D0%B4%D0%B8%D1%81%D1%81%D0%B5%D1%8F 247]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D0%B4%D0%B8%D1%81%D1%81%D0%B5%D1%8F 658]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D0%B4%D0%B8%D1%81%D1%81%D0%B5%D1%8F 2160]
|-
|662
|[[SDU University]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=SDU_University 181]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=SDU_University 634]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=SDU_University 3539]
|-
|663
|[[Атырау]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 418]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 1006]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 6876]
|-
|664
|[[Канада]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B4%D0%B0 285]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B4%D0%B0 641]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B4%D0%B0 5535]
|-
|665
|[[Естай - Қорлан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B9_-_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD 356]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B9_-_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD 1038]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B9_-_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD 10192]
|-
|666
|[[Ойық руы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D0%B9%D1%8B%D2%9B_%D1%80%D1%83%D1%8B 255]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D0%B9%D1%8B%D2%9B_%D1%80%D1%83%D1%8B 706]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D0%B9%D1%8B%D2%9B_%D1%80%D1%83%D1%8B 3385]
|-
|667
|[[Түркілер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 403]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 1869]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 11121]
|-
|668
|[[Боранбай Қалқаманұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 74]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 389]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1512]
|-
|669
|[[Ыбырай Алтынсарин төсбелгісі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD_%D1%82%D3%A9%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%96 232]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD_%D1%82%D3%A9%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%96 609]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD_%D1%82%D3%A9%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%96 3396]
|-
|670
|[[:Санат:Үлгісін дәлдеу қажет аяқталмаған мақалалар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%83_%D2%9B%D0%B0%D0%B6%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 221]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%83_%D2%9B%D0%B0%D0%B6%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 819]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%83_%D2%9B%D0%B0%D0%B6%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 2598]
|-
|671
|[[ChatGPT]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=ChatGPT 492]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=ChatGPT 889]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=ChatGPT 8914]
|-
|672
|[[Нұрбақыт Молдахметұлы Теңізбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 287]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 460]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1178]
|-
|673
|[[Криштиану Роналду]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D1%80%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D0%A0%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%83 188]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D1%80%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D0%A0%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%83 1841]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D1%80%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D0%A0%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%83 8473]
|-
|674
|[[АҚШ қалалары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 250]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 636]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 4058]
|-
|675
|[[Ахмет Қуанұлы Жұбанов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 388]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 990]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 15728]
|-
|676
|[[Ескендір Зұлқарнайын]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%80_%D0%97%D2%B1%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD 304]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%80_%D0%97%D2%B1%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD 843]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%80_%D0%97%D2%B1%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD 10020]
|-
|677
|[[Жанар Асылбекқызы Дұғалова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%90%D1%81%D1%8B%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D2%B1%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 273]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%90%D1%81%D1%8B%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D2%B1%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 911]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%90%D1%81%D1%8B%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D2%B1%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 3915]
|-
|678
|[[Тана]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D0%B0 240]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D0%B0 796]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D0%B0 3203]
|-
|679
|[[Есентемір]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 252]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 707]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 3790]
|-
|680
|[[Ас беру]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%81_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83 183]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83 817]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%81_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83 5215]
|-
|681
|[[Солтүстік Қазақстан университеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 151]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 639]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1507]
|-
|682
|[[Жаужүрек мың бала]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%BC%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0 248]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%BC%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0 733]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%BC%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0 7666]
|-
|683
|[[Қазақстан телеарналары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 269]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 782]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 3424]
|-
|684
|[[Төртуыл]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D1%82%D1%83%D1%8B%D0%BB 241]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D1%82%D1%83%D1%8B%D0%BB 642]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D1%82%D1%83%D1%8B%D0%BB 3589]
|-
|685
|[[Уикипедия:Зертхана]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%97%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0 208]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%97%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0 643]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%97%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0 1670]
|-
|686
|[[Әл-Кәһф сүресі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D2%BB%D1%84_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 259]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D2%BB%D1%84_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1179]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D2%BB%D1%84_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 4635]
|-
|687
|[[ACE (Ninety One)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=ACE_%28Ninety_One%29 268]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=ACE_%28Ninety_One%29 746]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=ACE_%28Ninety_One%29 3180]
|-
|688
|[[Іш өту]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%86%D1%88_%D3%A9%D1%82%D1%83 234]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%86%D1%88_%D3%A9%D1%82%D1%83 824]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%86%D1%88_%D3%A9%D1%82%D1%83 4742]
|-
|689
|[[Тәуекел хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D1%85%D0%B0%D0%BD 289]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1176]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D1%85%D0%B0%D0%BD 15575]
|-
|690
|[[:Санат:Қазақстан көне қалалары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 71]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 336]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1000]
|-
|691
|[[Сүмбіле]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D2%AF%D0%BC%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5 210]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D2%AF%D0%BC%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5 770]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D2%AF%D0%BC%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5 2027]
|-
|692
|[[Мәтін]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D1%82%D1%96%D0%BD 559]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D1%82%D1%96%D0%BD 983]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D1%82%D1%96%D0%BD 10999]
|-
|693
|[[Қазақ-жоңғар соғыстары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D0%B6%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 516]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D0%B6%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 1134]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D0%B6%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 9668]
|-
|694
|[[Каспий технологиялар және инжиниринг университеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%B8%D0%BD%D0%B6%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B3_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 297]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%B8%D0%BD%D0%B6%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B3_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 699]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%B8%D0%BD%D0%B6%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B3_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 2965]
|-
|695
|[[Ақан сері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96 430]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96 1173]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96 16026]
|-
|696
|[[Жол белгілері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 339]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1111]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 10347]
|-
|697
|[[Сайрам ауданы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 301]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 724]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 2863]
|-
|698
|[[Ақсу-Жабағылы қорығы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D1%83-%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 389]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D1%83-%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 961]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D1%83-%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 24266]
|-
|699
|[[Үндістандағы халқы миллионнан асатын қалалар тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 241]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 749]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 3430]
|-
|700
|[[Раушан Жаңабергенқызы Қажыбаева]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D1%83%D1%88%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 256]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D1%83%D1%88%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 656]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D1%83%D1%88%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 1769]
|-
|701
|[[Павлодар облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 398]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 989]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 7475]
|-
|702
|[[Септік жалғау]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BF%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 499]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BF%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 1192]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BF%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 16058]
|-
|703
|[[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 330]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 766]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 10718]
|-
|704
|[[Сөйлем мүшелері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 465]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 876]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 21206]
|-
|705
|[[Қазақстан теңгесі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D0%B5%D1%81%D1%96 278]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D0%B5%D1%81%D1%96 887]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D0%B5%D1%81%D1%96 20417]
|-
|706
|[[Непал]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D0%B5%D0%BF%D0%B0%D0%BB 310]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%B5%D0%BF%D0%B0%D0%BB 393]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D0%B5%D0%BF%D0%B0%D0%BB 1489]
|-
|707
|[[Ақтамберді Сарыұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B 210]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1760]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B 18648]
|-
|708
|[[Іле-Балқаш (резерват)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%86%D0%BB%D0%B5-%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%88_%28%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B2%D0%B0%D1%82%29 105]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%86%D0%BB%D0%B5-%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%88_%28%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B2%D0%B0%D1%82%29 346]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%86%D0%BB%D0%B5-%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%88_%28%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B2%D0%B0%D1%82%29 762]
|-
|709
|[[Ақбөкен]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%BD 499]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%BD 970]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%BD 38515]
|-
|710
|[[2026 жылы қайтыс болғандар тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 254]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 674]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1674]
|-
|711
|[[Сырым Датұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 383]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 992]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 26352]
|-
|712
|[[Қымыз]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D0%B7 251]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D0%B7 906]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D0%B7 5677]
|-
|713
|[[PHP]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=PHP 63]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=PHP 490]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=PHP 1123]
|-
|714
|[[Қазақстан Қауіпсіздік кеңесі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%96 425]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%96 631]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%96 1406]
|-
|715
|[[Африка]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 483]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 957]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 14646]
|-
|716
|[[Қазақстанның мемлекеттік наградалары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%BD%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 284]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%BD%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 771]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%BD%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 5561]
|-
|717
|[[Ерке сылқым (күй)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BC_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 278]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BC_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 890]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BC_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 6566]
|-
|718
|[[Ертіс]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%80%D1%82%D1%96%D1%81 455]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80%D1%82%D1%96%D1%81 912]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%80%D1%82%D1%96%D1%81 11865]
|-
|719
|[[Назарбаев Зияткерлік мектептері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%97%D0%B8%D1%8F%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 204]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%97%D0%B8%D1%8F%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 535]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%97%D0%B8%D1%8F%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 3572]
|-
|720
|[[Ырысбек Мәуіт]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AB%D1%80%D1%8B%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D3%99%D1%83%D1%96%D1%82 246]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AB%D1%80%D1%8B%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D3%99%D1%83%D1%96%D1%82 538]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AB%D1%80%D1%8B%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D3%99%D1%83%D1%96%D1%82 2145]
|-
|721
|[[Мақсұт Сұлтанұлы Нәрікбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D1%81%D2%B1%D1%82_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 194]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D1%81%D2%B1%D1%82_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 550]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D1%81%D2%B1%D1%82_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1627]
|-
|722
|[[Бірінші дүниежүзілік соғыс]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 557]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 1237]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 21213]
|-
|723
|[[Екібастұз]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D2%B1%D0%B7 235]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D2%B1%D0%B7 611]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D2%B1%D0%B7 2936]
|-
|724
|[[Қазақстан премьер-министрі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%BC%D1%8C%D0%B5%D1%80-%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D1%96 283]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%BC%D1%8C%D0%B5%D1%80-%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D1%96 798]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%BC%D1%8C%D0%B5%D1%80-%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D1%96 3971]
|-
|725
|[[Аяқ киім]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%8F%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC 141]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%8F%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC 440]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%8F%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC 1757]
|-
|726
|[[Нұрғиса Атабайұлы Тілендиев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B8%D1%81%D0%B0_%D0%90%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2 297]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B8%D1%81%D0%B0_%D0%90%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2 926]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B8%D1%81%D0%B0_%D0%90%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2 11569]
|-
|727
|[[Борсық]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D1%80%D1%81%D1%8B%D2%9B 220]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D1%80%D1%81%D1%8B%D2%9B 606]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D1%80%D1%81%D1%8B%D2%9B 2645]
|-
|728
|[[Zheka Fatbelly]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=Zheka_Fatbelly 183]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=Zheka_Fatbelly 1208]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=Zheka_Fatbelly 4948]
|-
|729
|[[Мүшелтой]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D0%B9 32]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D0%B9 295]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D0%B9 972]
|-
|730
|[[Корея Республикасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%B5%D1%8F_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 304]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%B5%D1%8F_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 900]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%B5%D1%8F_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 8144]
|-
|731
|[[Әл-Кәфирун сүресі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D1%84%D0%B8%D1%80%D1%83%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 251]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D1%84%D0%B8%D1%80%D1%83%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 765]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D1%84%D0%B8%D1%80%D1%83%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 6371]
|-
|732
|[[Жатыр мойны эрозиясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%BE%D0%B9%D0%BD%D1%8B_%D1%8D%D1%80%D0%BE%D0%B7%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 230]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%BE%D0%B9%D0%BD%D1%8B_%D1%8D%D1%80%D0%BE%D0%B7%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 792]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%BE%D0%B9%D0%BD%D1%8B_%D1%8D%D1%80%D0%BE%D0%B7%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 5062]
|-
|733
|[[Сәкен Кәрімұлы Тұрысбеков]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 201]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 986]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 5154]
|-
|734
|[[Қарақалпақтар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 270]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 927]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 4487]
|-
|735
|[[Әлімхан Әбеуұлы Ермеков]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 357]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 723]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 9534]
|-
|736
|[[Уикипедия:Ережелер мен нұсқаулар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%95%D1%80%D0%B5%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%BD%D2%B1%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 242]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%95%D1%80%D0%B5%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%BD%D2%B1%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 716]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%95%D1%80%D0%B5%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%BD%D2%B1%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 2048]
|-
|737
|[[Қазақ тау-кен металлургия институты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D1%83-%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%BB%D1%83%D1%80%D0%B3%D0%B8%D1%8F_%D0%B8%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%82%D1%8B 102]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D1%83-%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%BB%D1%83%D1%80%D0%B3%D0%B8%D1%8F_%D0%B8%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%82%D1%8B 310]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D1%83-%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%BB%D1%83%D1%80%D0%B3%D0%B8%D1%8F_%D0%B8%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%82%D1%8B 403]
|-
|738
|[[Қазақстан Республикасының Қарулы Күштеріндегі әскери атақтар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 352]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 990]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 7044]
|-
|739
|[[Арыстан (арнайы бөлімше)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B_%D0%B1%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%88%D0%B5%29 176]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B_%D0%B1%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%88%D0%B5%29 570]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B_%D0%B1%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%88%D0%B5%29 2672]
|-
|740
|[[Әскери шен]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D1%88%D0%B5%D0%BD 313]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D1%88%D0%B5%D0%BD 818]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D1%88%D0%B5%D0%BD 5154]
|-
|741
|[[Ұ]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0 188]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0 791]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0 3005]
|-
|742
|[[Мұхаметжан Тынышбайұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 526]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1056]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 12131]
|-
|743
|[[Төреғали Төреəліұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%C9%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 265]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%C9%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 788]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%C9%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 5070]
|-
|744
|[[Жер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%80 427]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%80 857]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%80 13716]
|-
|745
|[[Қуандық Рахым]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%A0%D0%B0%D1%85%D1%8B%D0%BC 246]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%A0%D0%B0%D1%85%D1%8B%D0%BC 731]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%A0%D0%B0%D1%85%D1%8B%D0%BC 5906]
|-
|746
|[[Металлургия]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%BB%D1%83%D1%80%D0%B3%D0%B8%D1%8F 128]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%BB%D1%83%D1%80%D0%B3%D0%B8%D1%8F 337]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%BB%D1%83%D1%80%D0%B3%D0%B8%D1%8F 1737]
|-
|747
|[[Италия]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%98%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%8F 191]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%8F 615]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%98%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%8F 6845]
|-
|748
|[[Сағатхан Әшімбайұлы Әшімбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 263]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 416]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2032]
|-
|749
|[[Ми]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B8 263]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B8 787]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B8 11051]
|-
|750
|[[Уикипедия:Мақаланы қалай өңдеу керек]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D3%A9%D2%A3%D0%B4%D0%B5%D1%83_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA 219]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D3%A9%D2%A3%D0%B4%D0%B5%D1%83_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA 828]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D3%A9%D2%A3%D0%B4%D0%B5%D1%83_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA 2437]
|-
|751
|[[Киіз үй]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D2%AF%D0%B9 414]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D2%AF%D0%B9 1327]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D2%AF%D0%B9 23332]
|-
|752
|[[Жамбыл ауданы (Алматы облысы)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%28%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 207]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%28%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 630]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%28%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 3018]
|-
|753
|[[Жарылқасын Керімбекұлы Оңалбек]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D2%A3%D0%B0%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA 31]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D2%A3%D0%B0%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA 249]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D2%A3%D0%B0%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA 358]
|-
|754
|[[Өсімдіктер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%A8%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 523]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 963]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%A8%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 11499]
|-
|755
|[[Маңғытай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9 197]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9 661]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9 3680]
|-
|756
|[[Аборт]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%BE%D1%80%D1%82 213]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%BE%D1%80%D1%82 955]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%BE%D1%80%D1%82 7606]
|-
|757
|[[Жаңабай (Дулат)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%29 220]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%29 804]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%29 4141]
|-
|758
|[[Жабайы алма (повесть)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D1%8B_%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 273]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D1%8B_%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 615]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D1%8B_%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 7396]
|-
|759
|[[Адай ата]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9_%D0%B0%D1%82%D0%B0 134]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9_%D0%B0%D1%82%D0%B0 468]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9_%D0%B0%D1%82%D0%B0 1971]
|-
|760
|[[Уикипедия:Мақалаға бастама]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%93%D0%B0_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 245]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%93%D0%B0_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 789]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%93%D0%B0_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 3553]
|-
|761
|[[:Санат:Ресей өзендері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 167]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 766]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 5586]
|-
|762
|[[Конъюнктивит]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%8A%D1%8E%D0%BD%D0%BA%D1%82%D0%B8%D0%B2%D0%B8%D1%82 245]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%8A%D1%8E%D0%BD%D0%BA%D1%82%D0%B8%D0%B2%D0%B8%D1%82 827]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%8A%D1%8E%D0%BD%D0%BA%D1%82%D0%B8%D0%B2%D0%B8%D1%82 5351]
|-
|763
|[[Әже]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%B6%D0%B5 272]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B6%D0%B5 607]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%B6%D0%B5 10024]
|-
|764
|[[Салқам Жәңгір хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC_%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 322]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC_%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 821]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC_%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 14632]
|-
|765
|[[Сәкен Қордабайұлы Майғазиев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%B5%D0%B2 193]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%B5%D0%B2 721]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%B5%D0%B2 3182]
|-
|766
|[[Қазақстан темір жолы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 317]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 914]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 8339]
|-
|767
|[[Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%91%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 252]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%91%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 574]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%91%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 4735]
|-
|768
|[[Сөз табы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 465]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 857]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 13287]
|-
|769
|[[Алаш Орда]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 412]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 903]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 14665]
|-
|770
|[[Павлодар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80 278]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80 680]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80 4107]
|-
|771
|[[Мұхит]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B8%D1%82 339]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B8%D1%82 753]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B8%D1%82 13897]
|-
|772
|[[Нобель сыйлығы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D0%BE%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D1%8C_%D1%81%D1%8B%D0%B9%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 189]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%BE%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D1%8C_%D1%81%D1%8B%D0%B9%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 545]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D0%BE%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D1%8C_%D1%81%D1%8B%D0%B9%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 3448]
|-
|773
|[[Sәlem Entertainment]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=S%D3%99lem_Entertainment 197]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=S%D3%99lem_Entertainment 2404]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=S%D3%99lem_Entertainment 3660]
|-
|774
|[[Асан қайғы Сәбитұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 419]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 849]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 19643]
|-
|775
|[[Қазақстан Республикасының Парламенті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9F%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 254]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9F%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 656]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9F%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 6016]
|-
|776
|[[Қазақстан танымал тұлғаларының тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 322]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1046]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 9543]
|-
|777
|[[Бейімбет Жармағамбетұлы Майлин]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%96%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B8%D0%BD 430]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%96%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B8%D0%BD 849]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%96%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B8%D0%BD 19663]
|-
|778
|[[Қазақ тіліне аударылған контент тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B5_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BD%D1%82_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 90]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B5_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BD%D1%82_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 358]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B5_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BD%D1%82_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1239]
|-
|779
|[[География]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%93%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F 757]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F 1106]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%93%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F 9306]
|-
|780
|[[Қарлұқ қағанаты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D2%B1%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 514]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D2%B1%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 1096]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D2%B1%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 21285]
|-
|781
|[[Төлен Әбдік]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BA 348]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BA 774]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BA 7760]
|-
|782
|[[Жусан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BD 245]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BD 743]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BD 6062]
|-
|783
|[[Мажарстан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 387]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 810]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 4683]
|-
|784
|[[:Санат:Қазақ ақындары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 307]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 745]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 6898]
|-
|785
|[[Ибраһим]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%98%D0%B1%D1%80%D0%B0%D2%BB%D0%B8%D0%BC 239]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D0%B1%D1%80%D0%B0%D2%BB%D0%B8%D0%BC 639]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%98%D0%B1%D1%80%D0%B0%D2%BB%D0%B8%D0%BC 4992]
|-
|786
|[[Қорқыт Ата атындағы Қызылорда университеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%90%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 184]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%90%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 710]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%90%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 3369]
|-
|787
|[[Жақсылық Әмірәліұлы Үшкемпіров]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%AE%D1%88%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 262]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%AE%D1%88%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 795]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%AE%D1%88%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 8863]
|-
|788
|[[Түлкібас ауданы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D0%BB%D0%BA%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 218]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D0%BB%D0%BA%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 570]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D0%BB%D0%BA%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 3685]
|-
|789
|[[Тәуіп Хо Жун (телехикая)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D1%96%D0%BF_%D0%A5%D0%BE_%D0%96%D1%83%D0%BD_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 161]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D1%96%D0%BF_%D0%A5%D0%BE_%D0%96%D1%83%D0%BD_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 788]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D1%96%D0%BF_%D0%A5%D0%BE_%D0%96%D1%83%D0%BD_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 2139]
|-
|790
|[[Арсен Томский]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%80%D1%81%D0%B5%D0%BD_%D0%A2%D0%BE%D0%BC%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9 232]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D1%81%D0%B5%D0%BD_%D0%A2%D0%BE%D0%BC%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9 268]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%80%D1%81%D0%B5%D0%BD_%D0%A2%D0%BE%D0%BC%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9 541]
|-
|791
|[[Түрікменстан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 311]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 769]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 5900]
|-
|792
|[[Арыс]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81 218]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81 568]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81 2975]
|-
|793
|[[Халық қаһарманы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%8B 189]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%8B 653]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%8B 7677]
|-
|794
|[[Сөз таптары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 482]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 911]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 14487]
|-
|795
|[[Сарыүйсін]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%AF%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD 233]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%AF%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD 865]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%AF%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD 4500]
|-
|796
|[[Надежда Давыдовна Тоқаева]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%B6%D0%B4%D0%B0_%D0%94%D0%B0%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 280]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%B6%D0%B4%D0%B0_%D0%94%D0%B0%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 623]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%B6%D0%B4%D0%B0_%D0%94%D0%B0%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 3009]
|-
|797
|[[Күлтегін]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BD 848]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BD 1266]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BD 11453]
|-
|798
|[[Әзербайжан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD 268]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD 693]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD 5109]
|-
|799
|[[Думан Марат]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82 111]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82 277]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82 277]
|-
|800
|[[Көне түркі жазбалары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 3587]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 4018]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 30632]
|-
|801
|[[Шығыс Қазақстан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 309]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 901]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 7032]
|-
|802
|[[Көлсай көлдері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BB%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 226]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BB%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 803]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BB%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 4058]
|-
|803
|[[Linux]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=Linux 63]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=Linux 558]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=Linux 7023]
|-
|804
|[[Әл-Кәусәр сүресі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D1%83%D1%81%D3%99%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 181]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D1%83%D1%81%D3%99%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 968]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D1%83%D1%81%D3%99%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 6309]
|-
|805
|[[Автомобиль]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C 176]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C 532]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C 2545]
|-
|806
|[[Үстеу]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%AE%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%83 375]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%83 1157]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%AE%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%83 19430]
|-
|807
|[[Ырғызбай ата кесенесі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AB%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 166]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AB%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 577]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AB%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 1871]
|-
|808
|[[Ғылым]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%92%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC 764]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC 1134]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%92%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC 7673]
|-
|809
|[[Дәулет Жамаубайұлы Кәрібек]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA 285]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA 458]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA 1433]
|-
|810
|[[Дархан Медеғалиұлы Жазықбай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B9 134]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B9 433]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B9 1127]
|-
|811
|[[Сайт]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%82 123]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%82 484]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%82 2027]
|-
|812
|[[АҚШ президенттерінің тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 200]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 782]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 9667]
|-
|813
|[[Созақ ауданы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 225]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 751]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 3544]
|-
|814
|[[Қайыңды (көл)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%A3%D0%B4%D1%8B_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 179]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%A3%D0%B4%D1%8B_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 741]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%A3%D0%B4%D1%8B_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 3357]
|-
|815
|[[Менің атым Қожа (фильм)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 319]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 726]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 11197]
|-
|816
|[[UNIX]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=UNIX 25]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=UNIX 281]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=UNIX 668]
|-
|817
|[[Бүйі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D2%AF%D0%B9%D1%96 167]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D2%AF%D0%B9%D1%96 897]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D2%AF%D0%B9%D1%96 2090]
|-
|818
|[[Орда (музыкалық топ)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%BE%D0%BF%29 363]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%BE%D0%BF%29 950]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%BE%D0%BF%29 3861]
|-
|819
|[[Сәбит Мұқанұлы Мұқанов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 285]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 962]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 12467]
|-
|820
|[[Жезқазған]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D0%B7%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BD 313]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D0%B7%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BD 817]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D0%B7%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BD 6250]
|-
|821
|[[Етістік]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA 352]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA 807]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA 15411]
|-
|822
|[[Зейнеп Ахметова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%97%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5%D0%BF_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 203]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%97%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5%D0%BF_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 702]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%97%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5%D0%BF_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 5779]
|-
|823
|[[Көкнәр]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D0%BD%D3%99%D1%80 241]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D0%BD%D3%99%D1%80 744]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D0%BD%D3%99%D1%80 4480]
|-
|824
|[[Мұса пайғамбар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D1%80 228]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D1%80 700]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D1%80 4418]
|-
|825
|[[Қарақат Тұяқбайқызы Әбілдина]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82_%D0%A2%D2%B1%D1%8F%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0 213]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82_%D0%A2%D2%B1%D1%8F%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0 664]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82_%D0%A2%D2%B1%D1%8F%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0 6413]
|-
|826
|[[Аят әл-Курси]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%8F%D1%82_%D3%99%D0%BB-%D0%9A%D1%83%D1%80%D1%81%D0%B8 236]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%8F%D1%82_%D3%99%D0%BB-%D0%9A%D1%83%D1%80%D1%81%D0%B8 698]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%8F%D1%82_%D3%99%D0%BB-%D0%9A%D1%83%D1%80%D1%81%D0%B8 3561]
|-
|827
|[[Қан мен тер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D1%80 380]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D1%80 1115]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D1%80 12295]
|-
|828
|[[Сағадат Қожахметұлы Нұрмағамбетов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 271]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 810]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 7922]
|-
|829
|[[Маман Қалқабайұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 250]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 321]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 510]
|-
|830
|[[15 сәуір]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=15_%D1%81%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80 35]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=15_%D1%81%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80 275]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=15_%D1%81%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80 767]
|-
|831
|[[Орталық Азия]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 1267]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 6249]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 15827]
|-
|832
|[[Уикипедия:Авторлық құқықтар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 211]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 770]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 1768]
|-
|833
|[[Саржомарт]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B6%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82 190]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B6%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82 562]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B6%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82 2832]
|-
|834
|[[Бейсенбілік (бағыштау)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%28%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%83%29 181]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%28%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%83%29 600]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%28%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%83%29 3227]
|-
|835
|[[Ит]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%98%D1%82 161]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D1%82 471]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%98%D1%82 5342]
|-
|836
|[[Facebook]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=Facebook 109]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=Facebook 353]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=Facebook 4412]
|-
|837
|[[Сүйінбай Аронұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D1%80%D0%BE%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 305]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D1%80%D0%BE%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 653]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D1%80%D0%BE%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 16470]
|-
|838
|[[Әт-Тәкуир сүресі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D1%82-%D0%A2%D3%99%D0%BA%D1%83%D0%B8%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 160]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D1%82-%D0%A2%D3%99%D0%BA%D1%83%D0%B8%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 783]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D1%82-%D0%A2%D3%99%D0%BA%D1%83%D0%B8%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 8125]
|-
|839
|[[Тәтті шай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%82%D1%82%D1%96_%D1%88%D0%B0%D0%B9 107]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%82%D1%82%D1%96_%D1%88%D0%B0%D0%B9 452]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%82%D1%82%D1%96_%D1%88%D0%B0%D0%B9 2059]
|-
|840
|[[Оралды секс]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 226]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 647]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 3105]
|-
|841
|[[Шынболат Ділдебайұлы Ділдебаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%94%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 188]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%94%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 446]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%94%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1177]
|-
|842
|[[Іштің қатуы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%86%D1%88%D1%82%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%8B 180]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%86%D1%88%D1%82%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%8B 723]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%86%D1%88%D1%82%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%8B 5990]
|-
|843
|[[Һ]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%BA 155]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%BA 778]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%BA 3119]
|-
|844
|[[Кесірткелер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%81%D1%96%D1%80%D1%82%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 203]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%81%D1%96%D1%80%D1%82%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 867]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%81%D1%96%D1%80%D1%82%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 4416]
|-
|845
|[[Жоңғар хандығы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 396]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 756]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 8053]
|-
|846
|[[Тобыш]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D1%88 158]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D1%88 710]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D1%88 2610]
|-
|847
|[[Жетісу]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83 357]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83 1008]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83 9362]
|-
|848
|[[Әбілқайыр хандығы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 201]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 708]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 886]
|-
|849
|[[Ағаш]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%93%D0%B0%D1%88 172]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%93%D0%B0%D1%88 3021]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%93%D0%B0%D1%88 7775]
|-
|850
|[[Орыстар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 204]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 626]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 4146]
|-
|851
|[[Хан Тәңірі шыңы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D3%99%D2%A3%D1%96%D1%80%D1%96_%D1%88%D1%8B%D2%A3%D1%8B 487]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D3%99%D2%A3%D1%96%D1%80%D1%96_%D1%88%D1%8B%D2%A3%D1%8B 957]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D3%99%D2%A3%D1%96%D1%80%D1%96_%D1%88%D1%8B%D2%A3%D1%8B 5884]
|-
|852
|[[Аустралия]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%8F 376]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%8F 799]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%8F 9210]
|-
|853
|[[Әбілқайыр хан (Шибан әулеті)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%A8%D0%B8%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%96%29 113]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%A8%D0%B8%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%96%29 543]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%A8%D0%B8%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%96%29 5988]
|-
|854
|[[Қалқаман Айымғазыұлы Сарин]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 290]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 686]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 6933]
|-
|855
|[[Ермұхамет Қабиденұлы Ертісбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D1%82%D1%96%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 156]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D1%82%D1%96%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 398]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D1%82%D1%96%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 925]
|-
|856
|[[Мөңке би Тілеуұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D3%A9%D2%A3%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1011]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%A9%D2%A3%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1528]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D3%A9%D2%A3%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B 9073]
|-
|857
|[[Қазақстандағы парламент сайлауы (2023)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82_%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B_%282023%29 206]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82_%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B_%282023%29 381]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82_%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B_%282023%29 1465]
|-
|858
|[[Миллионер қалалар саны бойынша елдер тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B8%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D1%80_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 193]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B8%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D1%80_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 580]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B8%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D1%80_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5065]
|-
|859
|[[Орыс тілі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%8B%D1%81_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 243]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%8B%D1%81_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 639]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%8B%D1%81_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 3332]
|-
|860
|[[4 ]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=4_ 178]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=4_ 340]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=4_ 351]
|-
|861
|[[Орбұлақ шайқасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 282]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 1065]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 15354]
|-
|862
|[[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%9F%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96_%D0%9C%D3%99%D0%B6%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_8-%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC_%D0%B4%D0%B5%D0%BF%D1%83%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 251]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%9F%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96_%D0%9C%D3%99%D0%B6%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_8-%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC_%D0%B4%D0%B5%D0%BF%D1%83%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 532]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%9F%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96_%D0%9C%D3%99%D0%B6%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_8-%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC_%D0%B4%D0%B5%D0%BF%D1%83%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 2524]
|-
|863
|[[Серікжан Сейітжанұлы Сейітжанов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 529]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 895]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 3602]
|-
|864
|[[Sulpak]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=Sulpak 100]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=Sulpak 385]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=Sulpak 2074]
|-
|865
|[[Жүрсін Молдашұлы Ерманов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 203]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 738]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 7019]
|-
|866
|[[Әлемнің жаңа жеті кереметі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 284]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 830]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 14815]
|-
|867
|[[Тоғыз-құмалақ]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D2%93%D1%8B%D0%B7-%D2%9B%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B 430]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D2%93%D1%8B%D0%B7-%D2%9B%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B 1405]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D2%93%D1%8B%D0%B7-%D2%9B%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B 17056]
|-
|868
|[[Гүлнұр Манатқызы Оразымбетова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%BD%D2%B1%D1%80_%D0%9C%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 231]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%BD%D2%B1%D1%80_%D0%9C%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 722]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%BD%D2%B1%D1%80_%D0%9C%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 6999]
|-
|869
|[[Сайын Мұратбеков]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 323]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 808]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 12534]
|-
|870
|[[Еуропа өзендері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 211]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 802]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 6084]
|-
|871
|[[Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрлігі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%9E%D2%9B%D1%83-%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 268]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%9E%D2%9B%D1%83-%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 600]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%9E%D2%9B%D1%83-%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 4337]
|-
|872
|[[Технология]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 177]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 388]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 1877]
|-
|873
|[[Алаш автономиясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 314]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 759]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 11923]
|-
|874
|[[Титаник]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%BA 257]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%BA 419]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%BA 2048]
|-
|875
|[[Диуани хикмет]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%BC%D0%B5%D1%82 291]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%BC%D0%B5%D1%82 713]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%BC%D0%B5%D1%82 10078]
|-
|876
|[[Ермұхамед Мәулен]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%9C%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%BD 224]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%9C%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%BD 2161]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%9C%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%BD 3983]
|-
|877
|[[2 ]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=2_ 169]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=2_ 348]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=2_ 358]
|-
|878
|[[Әл-Ихлас сүресі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BB-%D0%98%D1%85%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 240]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB-%D0%98%D1%85%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1119]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BB-%D0%98%D1%85%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 5439]
|-
|879
|[[Адыраспан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD 191]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD 503]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD 3071]
|-
|880
|[[Баку]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BA%D1%83 69]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BA%D1%83 444]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BA%D1%83 1208]
|-
|881
|[[Аша Матай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%88%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9 148]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%88%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9 438]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%88%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9 1101]
|-
|882
|[[Шарын шатқалы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B 491]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B 1184]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B 10074]
|-
|883
|[[Ұйғырлар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 193]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 653]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 5626]
|-
|884
|[[Бағаналы (ру)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D1%83%29 205]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D1%83%29 731]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D1%83%29 3107]
|-
|885
|[[Қазақстан кадастрлық нөмірлер тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BD%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 180]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BD%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 581]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BD%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2260]
|-
|886
|[[Еуропа мемлекеттерінің және тәуелді аймақтарының тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 430]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 955]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 10907]
|-
|887
|[[Қошқармүйіз (ою-өрнек)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%BC%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%B7_%28%D0%BE%D1%8E-%D3%A9%D1%80%D0%BD%D0%B5%D0%BA%29 155]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%BC%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%B7_%28%D0%BE%D1%8E-%D3%A9%D1%80%D0%BD%D0%B5%D0%BA%29 401]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%BC%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%B7_%28%D0%BE%D1%8E-%D3%A9%D1%80%D0%BD%D0%B5%D0%BA%29 4045]
|-
|888
|[[Дүниежүзілік көшпенділер ойындары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 2448]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 2575]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 3305]
|-
|889
|[[Linkin Park]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=Linkin_Park 11]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=Linkin_Park 270]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=Linkin_Park 449]
|-
|890
|[[Ұлттық бірыңғай тестілеу]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%8B%D2%A3%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 218]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%8B%D2%A3%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 830]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%8B%D2%A3%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 8255]
|-
|891
|[[Сәбит Бексейітов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%BE%D0%B2 9]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%BE%D0%B2 219]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%BE%D0%B2 301]
|-
|892
|[[Жаушы жіберу]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%83%D1%88%D1%8B_%D0%B6%D1%96%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83 44]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%83%D1%88%D1%8B_%D0%B6%D1%96%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83 324]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%83%D1%88%D1%8B_%D0%B6%D1%96%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83 1436]
|-
|893
|[[Химия]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F 480]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F 733]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F 5522]
|-
|894
|[[Одиссея (фильм, 2026)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D0%B4%D0%B8%D1%81%D1%81%D0%B5%D1%8F_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2026%29 106]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D0%B4%D0%B8%D1%81%D1%81%D0%B5%D1%8F_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2026%29 563]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D0%B4%D0%B8%D1%81%D1%81%D0%B5%D1%8F_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2026%29 680]
|-
|895
|[[Жайық]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B 401]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B 815]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B 9616]
|-
|896
|[[Жыныс қатынасынан жұғатын аурулар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D2%B1%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 205]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D2%B1%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 724]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D2%B1%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 5676]
|-
|897
|[[Қызыл жебе (роман)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%B5_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 257]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%B5_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 651]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%B5_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 7407]
|-
|898
|[[Рамазан Өмірәліұлы Стамғазиев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D3%A8%D0%BC%D1%96%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BC%D2%93%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%B5%D0%B2 226]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D3%A8%D0%BC%D1%96%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BC%D2%93%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%B5%D0%B2 652]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D3%A8%D0%BC%D1%96%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BC%D2%93%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%B5%D0%B2 3535]
|-
|899
|[[Ұрыс хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D1%80%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 222]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D1%80%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1026]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D1%80%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 7334]
|-
|900
|[[Ядро]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AF%D0%B4%D1%80%D0%BE 224]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AF%D0%B4%D1%80%D0%BE 410]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AF%D0%B4%D1%80%D0%BE 2872]
|-
|901
|[[Төлеген Айбергенұлы Айбергенов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 297]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 870]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 12125]
|-
|902
|[[Майқы би]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B_%D0%B1%D0%B8 1509]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B_%D0%B1%D0%B8 1919]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B_%D0%B1%D0%B8 10126]
|-
|903
|[[Бекзат Сейілханұлы Саттарханов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 222]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 720]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 14727]
|-
|904
|[[Керамика]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0 113]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0 297]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0 1133]
|-
|905
|[[Ханзада Жумонг (телехикая)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD%D0%B7%D0%B0%D0%B4%D0%B0_%D0%96%D1%83%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B3_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 241]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD%D0%B7%D0%B0%D0%B4%D0%B0_%D0%96%D1%83%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B3_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 635]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD%D0%B7%D0%B0%D0%B4%D0%B0_%D0%96%D1%83%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B3_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 7476]
|-
|906
|[[Сәкен Исмадиярұлы Бибосынов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%98%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B8%D0%B1%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2 205]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%98%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B8%D0%B1%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2 334]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%98%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B8%D0%B1%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1393]
|-
|907
|[[Алғи]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D2%93%D0%B8 182]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D2%93%D0%B8 564]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D2%93%D0%B8 2808]
|-
|908
|[[Әйел]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%B9%D0%B5%D0%BB 132]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B9%D0%B5%D0%BB 456]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%B9%D0%B5%D0%BB 1900]
|-
|909
|[[Тоқтамыс хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 230]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 793]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 6690]
|-
|910
|[[Қазақстан халқы тілдері күні]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 1786]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 1855]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 2614]
|-
|911
|[[Адай шежіресі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 245]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 520]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1987]
|-
|912
|[[Уикипедия:Таңдаулы мақалалар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 194]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 635]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 2025]
|-
|913
|[[Нұра ауданы (Қарағанды облысы)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B0_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%28%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 105]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B0_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%28%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 410]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B0_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%28%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 1977]
|-
|914
|[[Асқар Серқұлұлы Жұмаділдаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%B5%D0%B2 309]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%B5%D0%B2 599]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%B5%D0%B2 7352]
|-
|915
|[[5 ]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=5_ 183]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=5_ 325]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=5_ 333]
|-
|916
|[[Қара жорға]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%B6%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0 101]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%B6%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0 345]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%B6%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0 2455]
|-
|917
|[[Нархоз университеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%BE%D0%B7_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 147]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%BE%D0%B7_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 850]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%BE%D0%B7_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1875]
|-
|918
|[[Бату хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%83_%D1%85%D0%B0%D0%BD 229]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%83_%D1%85%D0%B0%D0%BD 665]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%83_%D1%85%D0%B0%D0%BD 6356]
|-
|919
|[[Божбан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D0%B6%D0%B1%D0%B0%D0%BD 170]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D0%B6%D0%B1%D0%B0%D0%BD 482]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D0%B6%D0%B1%D0%B0%D0%BD 2985]
|-
|920
|[[Амур жолбарысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D1%83%D1%80_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%8B 109]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D1%83%D1%80_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%8B 247]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D1%83%D1%80_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%8B 560]
|-
|921
|[[Қазақ билері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 354]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 851]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 11679]
|-
|922
|[[Есімдік]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA 339]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA 812]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA 17179]
|-
|923
|[[Құдалық]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B 179]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B 749]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B 3413]
|-
|924
|[[Құлшығаш]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%88 227]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%88 567]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%88 3195]
|-
|925
|[[Бауыржан Сабзалұлы Ибрагимов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D0%B7%D0%B0%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%B2 192]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D0%B7%D0%B0%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%B2 979]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D0%B7%D0%B0%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%B2 3960]
|-
|926
|[[Әзілхан Нұршайықов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%88%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B%D0%BE%D0%B2 180]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%88%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B%D0%BE%D0%B2 546]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%88%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B%D0%BE%D0%B2 5664]
|-
|927
|[[Тәуекел Мүслім]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D0%BB%D1%96%D0%BC 192]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D0%BB%D1%96%D0%BC 626]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D0%BB%D1%96%D0%BC 3917]
|-
|928
|[[Өтейбойдақ Тілеуқабылұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D2%9B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 236]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D2%9B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 579]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D2%9B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3108]
|-
|929
|[[Қасым Қайсенов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 222]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 594]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 16393]
|-
|930
|[[Абақ Керей]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9 194]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9 968]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9 3574]
|-
|931
|[[Дауысты дыбыстар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 816]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 1114]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 13980]
|-
|932
|[[Шахмат]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B0%D1%82 336]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B0%D1%82 607]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B0%D1%82 7710]
|-
|933
|[[:Санат:Қазақ жазушылары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 191]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 609]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 5399]
|-
|934
|[[Жетісай ауданы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 249]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 540]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 3541]
|-
|935
|[[Бейсен Абайұлы Құранбек]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA 209]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA 748]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA 4742]
|-
|936
|[[Ұмай ана]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B9_%D0%B0%D0%BD%D0%B0 144]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B9_%D0%B0%D0%BD%D0%B0 497]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B9_%D0%B0%D0%BD%D0%B0 3395]
|-
|937
|[[Qazaqstan (телеарна)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=Qazaqstan_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%29 279]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=Qazaqstan_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%29 907]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=Qazaqstan_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%29 7181]
|-
|938
|[[8 ]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=8_ 174]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=8_ 366]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=8_ 373]
|-
|939
|[[Кердері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 154]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 787]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 2839]
|-
|940
|[[Жыныстық акт]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D0%BA%D1%82 195]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D0%BA%D1%82 545]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D0%BA%D1%82 2589]
|-
|941
|[[Есіл]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BB 276]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BB 680]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BB 6470]
|-
|942
|[[Құйрық-бауыр (салт)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B9%D1%80%D1%8B%D2%9B-%D0%B1%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80_%28%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%29 158]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B9%D1%80%D1%8B%D2%9B-%D0%B1%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80_%28%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%29 615]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B9%D1%80%D1%8B%D2%9B-%D0%B1%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80_%28%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%29 5147]
|-
|943
|[[МедиаУики:Statistics-footer]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%3AStatistics-footer 4]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%3AStatistics-footer 193]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%3AStatistics-footer 199]
|-
|944
|[[Шуда]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D1%83%D0%B4%D0%B0 81]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%83%D0%B4%D0%B0 247]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D1%83%D0%B4%D0%B0 455]
|-
|945
|[[Османлы сұлтандарының тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BB%D1%8B_%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 144]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BB%D1%8B_%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 578]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BB%D1%8B_%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 3534]
|-
|946
|[[Келес ауданы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%81_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 222]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%81_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 466]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%81_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 2726]
|-
|947
|[[Қазақ хандығының тарихы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 182]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 852]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 3144]
|-
|948
|[[Құрлық әскерлерінің әскери институты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D0%B8%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%82%D1%8B 221]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D0%B8%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%82%D1%8B 841]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D0%B8%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%82%D1%8B 1900]
|-
|949
|[[Барақ батыр]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 204]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 442]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 2331]
|-
|950
|[[Нағашы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%88%D1%8B 177]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%88%D1%8B 1161]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%88%D1%8B 5801]
|-
|951
|[[Қазақстан ұлттық футбол құрамасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 125]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 762]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 1327]
|-
|952
|[[Керейіт]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82 215]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82 579]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82 5089]
|-
|953
|[[Полина Александровна Гурьева]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D0%93%D1%83%D1%80%D1%8C%D0%B5%D0%B2%D0%B0 2]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D0%93%D1%83%D1%80%D1%8C%D0%B5%D0%B2%D0%B0 201]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D0%93%D1%83%D1%80%D1%8C%D0%B5%D0%B2%D0%B0 226]
|-
|954
|[[Бас тарту]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%81_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 152]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%81_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 490]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%81_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 3727]
|-
|955
|[[Ерболат Беделхан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD 972]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD 1595]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD 3676]
|-
|956
|[[Қазақстанның ең дәулетті адамдарының тізімі (2024)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3_%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%282024%29 148]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3_%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%282024%29 580]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3_%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%282024%29 4383]
|-
|957
|[[Қыдырәлі Нұртайұлы Болманов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 157]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 691]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 7831]
|-
|958
|[[Иран]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%98%D1%80%D0%B0%D0%BD 207]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D1%80%D0%B0%D0%BD 663]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%98%D1%80%D0%B0%D0%BD 8037]
|-
|959
|[[Жоңғар шапқыншылығы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%88%D0%B0%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 628]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%88%D0%B0%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 1038]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%88%D0%B0%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 13736]
|-
|960
|[[Мастурбация]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B1%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F 202]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B1%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F 790]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B1%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F 3873]
|-
|961
|[[Испания]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 241]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 841]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 6336]
|-
|962
|[[Ерболат Қасымұлы Тоғызақов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%93%D1%8B%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D0%BE%D0%B2 52]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%93%D1%8B%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D0%BE%D0%B2 276]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%93%D1%8B%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D0%BE%D0%B2 715]
|-
|963
|[[Ресейдің Украинаға басып кіруі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%A3%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D2%93%D0%B0_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BF_%D0%BA%D1%96%D1%80%D1%83%D1%96 209]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%A3%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D2%93%D0%B0_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BF_%D0%BA%D1%96%D1%80%D1%83%D1%96 736]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%A3%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D2%93%D0%B0_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BF_%D0%BA%D1%96%D1%80%D1%83%D1%96 4004]
|-
|964
|[[Il’han Ihsan]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=Il%E2%80%99han_Ihsan 189]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=Il%E2%80%99han_Ihsan 582]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=Il%E2%80%99han_Ihsan 2692]
|-
|965
|[[11 ]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=11_ 182]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=11_ 329]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=11_ 335]
|-
|966
|[[Қасқыр]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D2%9B%D1%8B%D1%80 263]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D2%9B%D1%8B%D1%80 577]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D2%9B%D1%8B%D1%80 8660]
|-
|967
|[[Сауд Арабиясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%83%D0%B4_%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 217]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%83%D0%B4_%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 668]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%83%D0%B4_%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 5244]
|-
|968
|[[2022 жылғы Қазақстандағы наразылық шаралары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=2022_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 203]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=2022_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 751]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=2022_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 6457]
|-
|969
|[[Бердібек Мәшбекұлы Сапарбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D3%99%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 200]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D3%99%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 728]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D3%99%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 3977]
|-
|970
|[[МузАРТ]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D1%83%D0%B7%D0%90%D0%A0%D0%A2 175]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D1%83%D0%B7%D0%90%D0%A0%D0%A2 957]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D1%83%D0%B7%D0%90%D0%A0%D0%A2 3530]
|-
|971
|[[Ақтөбе өңірлік университеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D3%A9%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 171]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D3%A9%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 634]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D3%A9%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 2246]
|-
|972
|[[Халықаралық ақпараттық технологиялар университеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 102]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 395]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 943]
|-
|973
|[[Балағат сөз]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82_%D1%81%D3%A9%D0%B7 220]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82_%D1%81%D3%A9%D0%B7 1439]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82_%D1%81%D3%A9%D0%B7 4390]
|-
|974
|[[Өлі-тірі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%A8%D0%BB%D1%96-%D1%82%D1%96%D1%80%D1%96 161]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D0%BB%D1%96-%D1%82%D1%96%D1%80%D1%96 613]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%A8%D0%BB%D1%96-%D1%82%D1%96%D1%80%D1%96 2734]
|-
|975
|[[Тынышбай Жаңабайұлы Рахимов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A0%D0%B0%D1%85%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%B2 326]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A0%D0%B0%D1%85%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%B2 693]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A0%D0%B0%D1%85%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%B2 1901]
|-
|976
|[[Балқадиша әні]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%88%D0%B0_%D3%99%D0%BD%D1%96 212]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%88%D0%B0_%D3%99%D0%BD%D1%96 1107]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%88%D0%B0_%D3%99%D0%BD%D1%96 5198]
|-
|977
|[[Қазақстан Республикасы Орталық сайлау комиссиясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%81%D1%81%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 86]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%81%D1%81%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 285]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%81%D1%81%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 880]
|-
|978
|[[Дауыссыз дыбыстар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 867]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 1205]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 13142]
|-
|979
|[[Мәңгілік бала бейне]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5 272]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5 657]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5 16655]
|-
|980
|[[Барақ хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 217]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 903]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 5746]
|-
|981
|[[Марат Оспанов атындағы Батыс Қазақстан медицина университеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9E%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 129]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9E%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 483]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9E%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1735]
|-
|982
|[[Сауран ауданы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 193]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 1803]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 3928]
|-
|983
|[[Ттокпокки]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D1%82%D0%BE%D0%BA%D0%BF%D0%BE%D0%BA%D0%BA%D0%B8 12]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D1%82%D0%BE%D0%BA%D0%BF%D0%BE%D0%BA%D0%BA%D0%B8 621]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D1%82%D0%BE%D0%BA%D0%BF%D0%BE%D0%BA%D0%BA%D0%B8 700]
|-
|984
|[[Қайып хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BF_%D1%85%D0%B0%D0%BD 283]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BF_%D1%85%D0%B0%D0%BD 627]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BF_%D1%85%D0%B0%D0%BD 5049]
|-
|985
|[[Ерен еңбегі үшін медалі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%B5%D0%BD_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%AF%D1%88%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%96 234]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%B5%D0%BD_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%AF%D1%88%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%96 751]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%B5%D0%BD_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%AF%D1%88%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%96 3603]
|-
|986
|[[Барлас]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%81 135]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%81 419]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%81 2659]
|-
|987
|[[Сарыарқа (Солтүстік Қазақ жазығы)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0_%28%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%93%D1%8B%29 348]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0_%28%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%93%D1%8B%29 703]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0_%28%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%93%D1%8B%29 10049]
|-
|988
|[[Ләззат Мұратқызы Танысбай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9B%D3%99%D0%B7%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B9 252]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9B%D3%99%D0%B7%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B9 510]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9B%D3%99%D0%B7%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B9 1446]
|-
|989
|[[Жылқы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B 425]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B 964]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B 9861]
|-
|990
|[[:Сурет:Page Frame Features on desktop.png]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3APage_Frame_Features_on_desktop.png 118]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3APage_Frame_Features_on_desktop.png 632]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3APage_Frame_Features_on_desktop.png 5403]
|-
|991
|[[Қазақ графикасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 360]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 734]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 4915]
|-
|992
|[[Шәкен Кенжетайұлы Айманов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 166]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 726]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 7252]
|-
|993
|[[Ақсүйек]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BA 226]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BA 619]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BA 4570]
|-
|994
|[[Қатысушы талқылауы:Kasymov]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B%3AKasymov 53]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B%3AKasymov 467]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B%3AKasymov 1788]
|-
|995
|[[Серік Рахметоллаұлы Егізбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 176]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 388]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 911]
|-
|996
|[[Украина]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BD%D0%B0 229]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BD%D0%B0 619]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BD%D0%B0 3900]
|-
|997
|[[Қандала]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0 178]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0 713]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0 3252]
|-
|998
|[[Танымал қазақтардың тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 244]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 954]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 7520]
|-
|999
|[[Нұх пайғамбар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%85_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D1%80 195]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%85_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D1%80 1390]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%85_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D1%80 4992]
|-
|1000
|[[Сәрсен Аманжолов атындағы Шығыс Қазақстан университеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D1%80%D1%81%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 138]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D1%80%D1%81%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 524]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D1%80%D1%81%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1856]
|}
&lt;!-- BOT:END --&gt;


{{Wikistats}}</text>
      <sha1>gd6nwste5ze2aee60xhpc1frkywgo6c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>2026 жылы қайтыс болғандар тізімі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>778146</id>
    <revision>
      <id>3654520</id>
      <parentid>3654487</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T12:57:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KiranBOT</username>
        <id>168555</id>
      </contributor>
      <comment>removed AMP tracking from URLs ([[:m:User:KiranBOT/AMP|details]]) ([[User talk:Usernamekiran|report error]]) v3.1.1-current</comment>
      <origin>3654520</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19783" sha1="f484ylhkrabb97hu07kvu0j09vbf9v7" xml:space="preserve">Төменде 2026 жылы қайтыс болған белгілі тұлғалар тізімі көрсетілген. Есімдер қайтыс болған күні бойынша жіктелген, әліпби ретімен. Тұлға жайлы ақпарат осылай берілсін:
*Есімі, жасы, туғанындағы азаматтығы, кейінгі азаматтығы (бар болғанда), не үшін белгілі болғаны, қайтыс болған себебі (белгілі болса), дереккөз.

== Қыркүйек ==
=== 10 ===
*[[Юрий Михайлович Мизинов]], 76, кеңестік және қазақстандық журналист.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Умер казахстанский журналист Юрий Мизинов |first=Ирина |last=Адамович |url=https://vlast.kz/novosti/70826-umer-kazahstanskij-zurnalist-urij-mizinov.html |work=vlast.kz |date=2026-09-10 |accessdate=2026-09-14 |language=ru}}&lt;/ref&gt;

== Тамыз ==
=== 28 ===
*[[V Харальд]], 89, [[Норвегия королі]].&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Норвегия королі V Харальд қайтыс болды |first=Динара |last=Жақсыбайқызы |url=https://egemen.kz/news/norvegiya-koroli-v-harald-qaytys-boldy |publisher=[[Егемен Қазақстан]] |date=2026-08-28 |accessdate=2026-08-28 |language=kk}}&lt;/ref&gt;

=== 27 ===
*[[Ратко Младич]], 83, сербиялық әскери офицер және қылмыскер.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Ратко Младич. Геноцид үшін сотталған &quot;Босния қасапшысы&quot; Гаага түрмесінде көз жұмды |url=https://www.azattyq.org/a/ratko-mladich-genotsid-ushin-sottalgan-bosniya-qasapshysy-gaaga-turmesinde-koz-zhumdy/33842460.html |publisher=[[Азаттық радиосы]] |date=2026-08-28 |accessdate=2026-08-30 |language=kk}}&lt;/ref&gt;

=== 25 ===
*[[Тим Карри]], 80, ағылшын актёр және әнші ([[Данышпан бала Джимми Нейтрон]], [[Үйде жалғыз қалғанда 2: Нью-Йоркте жоғалған|Үйде жалғыз қалғанда 2]]).&lt;ref&gt;{{Cite web|title=«Үйде жалғыз қалғанда» фильмінің актері қайтыс болды |first=Әбітай |last=Ақсәуле |url=https://kz.kursiv.media/kk/2026-08-27/uejde-zhalghyz-qalghanda-filmining-akteri-qajtys-boldy/ |work=kz.kursiv.media |date=2026-08-27 |accessdate=2026-08-28 |language=kk}}&lt;/ref&gt;
*[[Долли Партон]], 80, америкалық әнші және актриса, он бір мәрте [[Грэмми]] иегері ([[I Will Always Love You]], [[Jolene]]), [[обыр]].&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Қош бол, кантри патшайымы: Долли Партонның өміріндегі соңғы күндері қалай өтті? |first=Виолетта |last=Тельманова |url=https://tatlerasia.kz/kk/lifestyle/entertainment/qosh-bol-kantri-patshaiymy-dolli-partonnyng-omirindegi-songghy-kunderi-qalai-otti |publisher=Tatler |date=2026-08-26 |accessdate=2026-08-28 |language=kk}}&lt;/ref&gt;

=== 19 ===
*[[Юрий Зельманович Беккер]], 67, кеңестік және қазақстандық фототілші.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Желтоқсаншыларды фотоға түсірген тілші Юрий Беккер қайтыс болды |first=Ақниет |last=Төленді |url=https://kz.kursiv.media/kk/2026-08-19/zheltoqsanshylardy-fotogha-tuesirgen-tilshi-yurij-bekker-qajtys-boldy/ |work=kz.kursiv.media |date=2026-08-19 |accessdate=2026-08-28 |language=kk}}&lt;/ref&gt;

=== 16 ===
*[[Хейден Панеттьер]], 36, америкалық актриса және әнші.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Хейден Панеттьердің қайтыс болуына жұлдыздар көңіл айтты |first=Мұқаш |last=Жадайхан |url=https://infohub.kz/en/article/heiden-panetter-qaitys-boldy-juldyzdar-konil-aitty |work=infohub.kz |date=2026-08-17 |accessdate=2026-08-30 |language=kk}}&lt;/ref&gt;

=== 15 ===
*[[Руфат Асадович Рискиев]], 76, кеңестік және өзбекстандық боксшы.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Өзбек боксының аңызы қайтыс болды |first=Әлия |last=Әлиева |url=https://1bol.kz/box/12619-ozbek-boksynyn-anyzy-kaitys-boldy |work=1bol.kz |date=2026-08-15 |accessdate=2026-08-30 |language=kk}}&lt;/ref&gt;

=== 5 ===
*[[Ардақ Жамансарыұлы Әмірқұлов]], 70, қазақстандық кинорежиссёр және сценарийші ([[Отырардың күйреуі (фильм)|Отырардың күйреуі]], [[Абай (фильм, 1995)|Абай]], [[Қош бол, Гүлсары! (фильм)|Қош бол, Гүлсары!]]).&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Қазақ кинорежиссері Ардақ Әмірқұлов дүниеден өтті |url=https://www.azattyq.org/a/qazaq-kinorezhisseri-ardaq-amirqulov-dunieden-otti/33822560.html |publisher=[[Азаттық радиосы]] |date=2026-08-05 |accessdate=2026-08-30 |language=kk}}&lt;/ref&gt;

=== 1 ===
*[[Винсент Пасторе]], 80, америкалық актёр ([[Сопрано әулеті (телесериал)|Сопрано әулеті]]).&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Америкалық актер Винсент Пасторе қайтыс болды |url=https://mail.kz/kz/news/world-news/amerikalyk-akter-vinsent-pastore-kaitys-boldy |work=mail.kz |date=2026-08-02 |accessdate=2026-08-30 |language=kk}}&lt;/ref&gt;

== Шілде ==
=== 11 ===
*[[Линдси Грэм]], 71, америкалық саясаткер, [[қолқа диссекциясы]].&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Graham Died of Aortic Tear, According to Preliminary Findings |first=Jack |last=Gillum |url=https://www.wsj.com/us-news/law/what-dispatch-audio-tells-us-about-the-emergency-response-at-lindsey-grahams-home-653408a7 |publisher=[[Wall Street Journal]] |id=0099-9660 |date=2026-07-12 |access-date=2026-07-13 |lang=en}}&lt;/ref&gt;
*[[Судзуми Тонегава]], 86, жапониялық молекулалық биолог.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www3.nhk.or.jp/nhkworld/en/news/20260716_07/ |title=Japanese Nobel laureate Tonegawa Susumu dies at 86 |language=en |work=www3.nhk.or.jp |date=2026-07-16 |accessdate=2026-07-30}}&lt;/ref&gt;

== Маусым ==
=== 26 ===
*[[Қайрат Қамалұлы Қадыржанов]], 80, қазақстандық ғалым-физик.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://kz.kursiv.media/kk/2026-06-26/ghalym-qajrat-qadyrzhanov-oemirden-oetti/ |title=Ғалым Қайрат Қадыржанов өмірден өтті |language=kk |work=kz.kursiv.media |last=Таубай |first=Айгерім |date=2026-06-26 |accessdate=2026-07-07}}&lt;/ref&gt;

=== 14 ===
*[[Оливер Три]], 32, америкалық әнші, тікұшақ апаты.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://kznews.kz/article/alemge-tanymal-ansi-aue-apatynan-qaza-tapty-video |title=Әлемге танымал әнші әуе апатынан қаза тапты (ВИДЕО) |language=kk |work=kznews.kz |last=Қайсар |first=Қанат |date=2026-06-15 |accessdate=2026-06-23}}&lt;/ref&gt;

=== 13 ===
*[[Алмас Баймұқанұлы Ордабаев]], 88, кеңестік және қазақстандық сәулетші.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://kznews.kz/article/qazaq-ruxaniiaty-qara-zamyldy-elimiznge-belgili-sauletsi-almas-ordabaev-qaitys-boldy |title=Қазақ руханияты қара жамылды: Елімізге белгілі сәулетші Алмас Ордабаев қайтыс болды |language=kk |work=kznews.kz |date=2026-06-14 |accessdate=2026-07-06}}&lt;/ref&gt;

=== 5 ===
*[[Бернадетт Ширак]], 93, франциялық саясаткер, Франция бірінші ханымы (1995–2007).&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://kznews.kz/article/franciianyn-buryngy-birinsi-xanymy-bernadett-sirak-omirden-otti |title=Францияның бұрынғы бірінші ханымы Бернадетт Ширак өмірден өтті |language=kk |work=kznews.kz |last=Қанат |first=Қайсар |date=2026-06-11 |accessdate=2026-05-28}}&lt;/ref&gt;

== Мамыр ==
=== 25 ===
*[[Төленді Әрінқожаұлы Ахметжанов]], 78, кеңестік және қазақстандық волейболшы.
*[[Санжар Серікұлы Аспандияров]], 58, қазақстандық ғалым-математик және қаржыгер.

=== 6 ===
*[[Тед Тёрнер]], 87, америкалық медиа-магнат пен кәсіпкер ([[CNN]]), {{iw|Леви денешігі бар деменция|Леви денешігі бар деменция|en|Lewy body dementia}}.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.today.com/health/celebrity-health/ted-turner-lewy-body-dementia-rcna343861 |title=What Is Lewy Body Dementia? Late CNN Founder Ted Turner's Illness, Explained |language=en |publisher=Today |last=Pawlowski |first=A. |date=2026-05-07 |accessdate=2026-05-28}}&lt;/ref&gt;

=== 3 ===
*[[Абдусамат Чаршанбиевич Дурманов]], 60, кеңестік және өзбекстандық футболшы және фубол жаттықтырушысы.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.newsru.co.il/sport/6may2026/abdusamat907.html |title=Умер бывший защитник сборной Узбекистана |lang=ru |work=newsru.co.il |date=2026-05-06 |accessdate=2026-05-11}}&lt;/ref&gt;

== Сәуір ==
=== 29 ===
*[[Бақыт Ниязбекқызы Түменова]], 77, қазақстандық дәрігер және саясаткер.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://kz.kursiv.media/kk/2026-04-29/azamattyq-qoghamnyng-damuyna-engbegi-singgen-baqyt-tuemenova-duenieden-oetti/ |title=Азаматтық қоғамның дамуына еңбегі сіңген Бақыт Түменова дүниеден өтті |lang=ru |first=Талғат |last=Дүйсенбек |work=kz.kursiv.media |date=2026-04-29 |accessdate=2026-05-11}}&lt;/ref&gt;

=== 19 ===
*[[Мұхтар Шаханов]], 83, кеңестік және қазақстандық ақын және саясаткер.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://stan.kz/aqyn-dramaturg-muxtar-saxanov-omirden-otti-433320/ |title=Ақын, драматург Мұхтар Шаханов өмірден өтті |lang=kk |work=stan.kz |last=Уән |first=Назархан |date=2026-04-19 |accessdate=2026-04-20}}&lt;/ref&gt;

=== 16 ===
*[[Есмұхан Несіпбайұлы Обаев]], 84, кеңестік және қазақстандық актёр, театр қайраткері.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://qazaqstan.tv/news/226057 |title=Қазақстанның халық әртісі Есмұхан Обаев 85 жасқа қараған шағында өмірден озды |lang=kk |publisher=[[Qazaqstan (телеарна)|Qazaqstan]] |date=2026-04-16 |accessdate=2026-04-17}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/kazakstannyin-halyik-arts-esmuhan-obaev-dunieden-ozdyi-373170/ |title=Қазақстанның халық әртісі Есмұхан Обаев дүниеден озды |lang=kk |publisher=[[tengrinews.kz]] |date=2026-04-16 |accessdate=2026-04-17}}&lt;/ref&gt;

=== 9 ===
*[[Миродж Абдуллоев]], 77, тәжікстандық саясаткер, [[Тәжікстан Коммунистік партиясы]]ның төрағасы (2017–2026).&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://kprf.ru/kpss/242847.html |title=Ушел из жизни лидер таджикских коммунистов Мироч Санонович Абдуллоев |lang=ru |publisher=[[Ресей Федерациясы Коммунистік партиясы]]ның ресми сайты |date=2026-04-09 |accessdate=2026-04-11}}&lt;/ref&gt;
*[[Валерий Никитич Рухледев]], 81, ресейлік рэстлер мен әкімші, [[Саңыраулардың халықаралық спорт комитеті|CISS]] төрағасы (2013–2018).&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://stuki-druki.com/2026/umer-sambist-i-dzudoist-valeriy-ruhledev.php |title=Умер самбист и дзюдоист Валерий Рухледев |lang=ru |work=stuki-druki.com |date=2026-04-09 |accessdate=2026-04-11}}&lt;/ref&gt;

=== 8 ===
* [[Дэвид Кабуа]], 74, [[Маршалл аралдары|маршалл]]дық саясаткер, [[Маршалл аралдары президенттерінің тізімі|Маршалл аралдары президенті]] (2020—2024).&lt;ref&gt;https://auxnouvelles.tg/2026/04/09/togo-abass-kaboua-tire-sa-reverence/&lt;/ref&gt;

=== 4 ===
*[[Зұқай Шәрбақынұлы]], 84, моңғолиялық және қазақстандық ақын мен жазушы.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://kaz.inform.kz/news/akin-kogam-kayratker-zukay-sharbakinuli-omrden-ott-667ad0/ |title=Ақын, қоғам қайраткері Зуқай Шәрбақынұлы өмірден өтті |language=kk |work=kaz.inform.kz |last=Оралбаева |first=Эльмира |date=2026-04-04 |accessdate=2026-04-06}}&lt;/ref&gt;

== Наурыз ==
=== 27 ===
*[[Раиса Сәлмағамбетқызы Күзденбаева]], 83, кеңестік және қазақстандық фармаколог.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://turkystan.kz/article/278760-belgili-galym-raisa-kuzdenbaeva-qaitys-boldy |title=Белгілі ғалым Раиса Күзденбаева қайтыс болды |language=kk |work=turkystan.kz |last=Әлихан |first=Інжу |date=2026-03-27 |accessdate=2026-03-29}}&lt;/ref&gt;

=== 26 ===
*[[Тәуекелбек Жұмабекұлы Жаңақұлов]], 84, кеңестік және қазақстандық ғалым.{{Citation needed}}

=== 20 ===
*[[Джон Майкл Бишоп]], 90, америкалық иммунолог пен микробиолог, пневмония.&lt;ref&gt;{{cite news |title=J. Michael Bishop, Nobel Prize Winner for Cancer Research, Dies at 90 |url=https://www.nytimes.com/2026/03/22/obituaries/j-michael-bishop-dead.html |accessdate=2026-03-22 |publisher=[[The New York Times]] |date=2026-03-22 |language=en}}&lt;/ref&gt;
*[[Филарет (Денисенко)]], 97, украиналық діни қайраткер, ақ өлім.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Стала відома причина смерті патріарха Філарета |url=https://www.nta.ua/stala_vidoma_pricina_smerti_patriarxa_filareta_80435 |accessdate=2026-03-22 |work=nta.ua |date=2026-03-20 |language=uk}}&lt;/ref&gt;

=== 19 ===
*[[Чак Норрис]], 86, америкалық актёр.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://hollywoodlife.com/feature/chuck-norris-cause-of-death-5507549/ |title=How Did Chuck Norris Die? Updates on the Late Actor’s Cause of Death |accessdate=2026-04-03 |work=hollywoodlife.com |last=McGowan |first=Elisabeth |date=2026-03-28 |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== 14 ===
*[[Людмила Михайловна Аринина]], 99, кеңестік және ресейлік актриса, ақ өлім.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ria.ru/20260314/arinina-2080700386.html |title=Умерла заслуженная артистка РСФСР Людмила Аринина |language=ru |publisher=[[РИА Новости]] |date=2026-03-14 |accessdate=2026-04-03}}&lt;/ref&gt;
*[[Юрген Хабермас]], 96, германиялық философ.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Moulson |first=Gier |date=2026-03-14 |title=Jürgen Habermas, influential German philosopher, dies at 96 |url=https://apnews.com/article/juergen-habermas-dead-germany-2b541721af6cb19abfaa923359d091b5 |accessdate=2026-03-14 |work=[[AP News]] |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== 8 ===
*[[Энтони Джеймс Леггетт]], 87, британдық және америкалық физик.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Anthony J. Leggett Dies at 87; Won Nobel for Theories on Superfluids |url=https://www.nytimes.com/2026/03/11/science/anthony-james-leggett-dead.html |date=2026-03-11 |last=McClain |first=Dylan Loeb |accessdate=2026-03-11}}&lt;/ref&gt;

== Ақпан ==
=== 28 ===
*[[Әли Хаменеи]], 86, ирандық [[аятолла]] мен саясаткер, [[Әли Хаменеи өлтірілуі|әуеден соққы]].&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.azattyq.org/a/ali-hamenei-kim-zhane-nesimen-este-qaldy/33691085.html |title=Әли Хаменеи кім және несімен есте қалды? |language=kk |publisher=[[Азаттық радиосы]] |date=2026-03-01 |accessdate=2026-04-03}}&lt;/ref&gt;

=== 10 ===
*[[Есен Тасқынбаев]], 93, кеңестік және қазақстандық мұнайшы мен саясаткер.&lt;ref&gt;{{cite news |date=2026-02-10 |title=Белгілі мұнайшы Есен Тасқынбаев 94 жасында дүние салды |url=https://kaz.orda.kz/belgili-munajshy-esen-taskynbaev-94-zhasynda-dynie-saldy-137420/ |work=Orda.kz |language=kk |accessdate=2026-02-11}}&lt;/ref&gt;

=== 3 ===
*[[Балтабай Сейітмамытұлы]], 75, кеңестік және қазақстандық актёр мен режиссёр.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://baq.kz/akter-rezhisser-baltabay-seyitmamytuly-omirden-otti-200030727/ |title=Актер, режиссер Балтабай Сейітмамытұлы өмірден өтті |language=kk |work=baq.kz |last=Оразбаева |first=Шолпан |date=2026-02-03 |accessdate=2026-04-03}}&lt;/ref&gt;

== Қаңтар ==
=== 19 ===
*[[Валентино Гаравани]], 93, италиялық дизайнер ([[Valentino]]), ақ өлім.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Italian fashion designer Valentino dies aged 93 |url=https://www.bbc.com/news/articles/cdx4rpxxvg7o |last=Mackintosh |first=Thomas |accessdate=2026-04-03 |publisher=[[BBC News]] |date=2026-01-19}}&lt;/ref&gt;

=== 16 ===
*[[Рәтбек Нысанбайұлы]], 85, қазақстандық діни қайраткер мен [[ҚМДБ]] бас мүфтиі.

=== 8 ===
*[[Мұрат Болатұлы Бисенбин]], 53, қазақстандық актёр мен тележүргізуші, ұйқыбезі қатерлі ісігі.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/reketir-filmnn-akter-murat-bisembin-omrden-ott-371000/ |title=“Рэкетир“ фильмінің актері Мұрат Бисембин өмірден өтті |language=kk |work=tengrinews.kz |date=2026-01-08 |accessdate=2026-04-03}}&lt;/ref&gt;

=== 5 ===
*[[Марат Жалғасұлы Есмұратов]], 64, қазақстандық футболшы мен бапкер.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://egemen.kz/article/403347-aty-anhyzgha-aynalghan-futbolshy-ari-bapker-marat-esmuratov-omirden-otti |title=Аты аңызға айналған футболшы әрі бапкер Марат Есмұратов өмірден өтті |language=kk |publisher=[[Егемен Қазақстан]] |date=2026-01-05 |accessdate=2026-04-03}}&lt;/ref&gt;

=== 4 ===
*[[Әсел Нұрғазиева]], 47, қазақстандық құқық қорғаушы мен саяси белсенді.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.azattyq.org/a/quqyq-qorgaushy-asel-nurgazieva-qaitys-boldy/33639625.html |title=Құқық қорғаушы Әсел Нұрғазиева қайтыс болды |language=kk |publisher=[[Азаттық радиосы]] |date=2026-01-04 |accessdate=2026-04-03}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}
[[Санат:Жылдар бойынша қайтыс болғандар тізімдері|2026]]
[[Санат:2026 жылы қайтыс болғандар| *]]</text>
      <sha1>f484ylhkrabb97hu07kvu0j09vbf9v7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Уикипедия:Кешегі ең көп қаралған 1000 мақала</title>
    <ns>4</ns>
    <id>780876</id>
    <revision>
      <id>3654562</id>
      <parentid>3654265</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T15:00:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ArystanbekBot</username>
        <id>33174</id>
      </contributor>
      <comment>Bot: Деректерді жаңарту</comment>
      <origin>3654562</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="307875" sha1="3vl9pq16efvleskbl2d869qeja7pltd" xml:space="preserve">{{StatInfo}}


&lt;!-- BOT:START --&gt;
Бұл тізім Wikimedia Statistics деректері негізінде жаңартылады. Дерек күні: '''2026-09-13'''.

{| class=&quot;standard sortable ts-stickytableheader&quot;
! N
! Бет
! Қаралу саны
|-
| data-sort-value=&quot;1&quot; | 1
| [[Арнайы:Іздеу]]
| data-sort-value=&quot;1737&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%86%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%83 1 737]
|-
| data-sort-value=&quot;2&quot; | 2
| [[Басты бет]]
| data-sort-value=&quot;1715&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82 1 715]
|-
| data-sort-value=&quot;3&quot; | 3
| [[Құр]]
| data-sort-value=&quot;1463&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80 1 463]
|-
| data-sort-value=&quot;4&quot; | 4
| [[Абай Құнанбайұлы]]
| data-sort-value=&quot;357&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 357]
|-
| data-sort-value=&quot;5&quot; | 5
| [[Қазақ батырлар тізімі]]
| data-sort-value=&quot;298&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 298]
|-
| data-sort-value=&quot;6&quot; | 6
| [[Медғат Кәрімұлы Құлжанов]]
| data-sort-value=&quot;289&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 289]
|-
| data-sort-value=&quot;7&quot; | 7
| [[Ахмет Байтұрсынұлы]]
| data-sort-value=&quot;237&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 237]
|-
| data-sort-value=&quot;8&quot; | 8
| [[Арнайы:Жуықтағы өзгерістер]]
| data-sort-value=&quot;232&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%96%D1%83%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 232]
|-
| data-sort-value=&quot;9&quot; | 9
| [[Құмырсқалар]]
| data-sort-value=&quot;187&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BC%D1%8B%D1%80%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 187]
|-
| data-sort-value=&quot;10&quot; | 10
| [[Тас дәуірі]]
| data-sort-value=&quot;169&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 169]
|-
| data-sort-value=&quot;11&quot; | 11
| [[Түркістан (қала)]]
| data-sort-value=&quot;165&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 165]
|-
| data-sort-value=&quot;12&quot; | 12
| [[Майқы би]]
| data-sort-value=&quot;161&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B_%D0%B1%D0%B8 161]
|-
| data-sort-value=&quot;13&quot; | 13
| [[Бүркіт]]
| data-sort-value=&quot;156&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%82 156]
|-
| data-sort-value=&quot;14&quot; | 14
| [[Сақтар]]
| data-sort-value=&quot;154&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 154]
|-
| data-sort-value=&quot;15&quot; | 15
| [[Қазақстан]]
| data-sort-value=&quot;153&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 153]
|-
| data-sort-value=&quot;16&quot; | 16
| [[Мөңке би Тілеуұлы]]
| data-sort-value=&quot;151&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%A9%D2%A3%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B 151]
|-
| data-sort-value=&quot;17&quot; | 17
| [[Семей полигоны]]
| data-sort-value=&quot;141&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D1%8B 141]
|-
| data-sort-value=&quot;18&quot; | 18
| [[Меңіреу құр]]
| data-sort-value=&quot;140&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%83_%D2%9B%D2%B1%D1%80 140]
|-
| data-sort-value=&quot;19&quot; | 19
| [[Күнбағыс]]
| data-sort-value=&quot;124&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%81 124]
|-
| data-sort-value=&quot;20&quot; | 20
| [[Алматы]]
| data-sort-value=&quot;121&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 121]
|-
| data-sort-value=&quot;21&quot; | 21
| [[Шоқан Шыңғысұлы Уәлиханов]]
| data-sort-value=&quot;119&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 119]
|-
| data-sort-value=&quot;22&quot; | 22
| [[Уикипедия:Уикипедия туралы]]
| data-sort-value=&quot;116&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 116]
|-
| data-sort-value=&quot;23&quot; | 23
| [[:Санат:Қазақ батырлары|Санат:Қазақ батырлары]]
| data-sort-value=&quot;115&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 115]
|-
| data-sort-value=&quot;24&quot; | 24
| [[Көне түркі жазбалары]]
| data-sort-value=&quot;114&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 114]
|-
| data-sort-value=&quot;25&quot; | 25
| [[Қаныш Имантайұлы Сәтбаев]]
| data-sort-value=&quot;114&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 114]
|-
| data-sort-value=&quot;26&quot; | 26
| [[Елена Андреевна Рыбакина]]
| data-sort-value=&quot;110&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B0_%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D0%A0%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BA%D0%B8%D0%BD%D0%B0 110]
|-
| data-sort-value=&quot;27&quot; | 27
| [[Түрік қағанаты]]
| data-sort-value=&quot;110&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 110]
|-
| data-sort-value=&quot;28&quot; | 28
| [[Қола дәуірі]]
| data-sort-value=&quot;106&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 106]
|-
| data-sort-value=&quot;29&quot; | 29
| [[Мұхамбет Жұманазарұлы Көпеев]]
| data-sort-value=&quot;104&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B5%D0%B5%D0%B2 104]
|-
| data-sort-value=&quot;30&quot; | 30
| [[Қорқыт ата]]
| data-sort-value=&quot;100&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%B0%D1%82%D0%B0 100]
|-
| data-sort-value=&quot;31&quot; | 31
| [[Мемлекет астаналары тізімі]]
| data-sort-value=&quot;95&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 95]
|-
| data-sort-value=&quot;32&quot; | 32
| [[Уикипедия:Форум]]
| data-sort-value=&quot;91&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC 91]
|-
| data-sort-value=&quot;33&quot; | 33
| [[Ыбырай Алтынсарин]]
| data-sort-value=&quot;91&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 91]
|-
| data-sort-value=&quot;34&quot; | 34
| [[Ерлан Тынымбайұлы Қарин]]
| data-sort-value=&quot;90&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 90]
|-
| data-sort-value=&quot;35&quot; | 35
| [[Үйсін мемлекеті]]
| data-sort-value=&quot;90&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 90]
|-
| data-sort-value=&quot;36&quot; | 36
| [[Құстар]]
| data-sort-value=&quot;90&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 90]
|-
| data-sort-value=&quot;37&quot; | 37
| [[Ғұндар]]
| data-sort-value=&quot;89&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 89]
|-
| data-sort-value=&quot;38&quot; | 38
| [[Қазақстан Республикасының Конституциясы]]
| data-sort-value=&quot;88&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 88]
|-
| data-sort-value=&quot;39&quot; | 39
| [[Ботай мәдениеті]]
| data-sort-value=&quot;85&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 85]
|-
| data-sort-value=&quot;40&quot; | 40
| [[Әбу Насыр Әл-Фараби]]
| data-sort-value=&quot;83&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%83_%D0%9D%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8 83]
|-
| data-sort-value=&quot;41&quot; | 41
| [[Қаңлылар]]
| data-sort-value=&quot;81&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 81]
|-
| data-sort-value=&quot;42&quot; | 42
| [[Қазақ хандығы]]
| data-sort-value=&quot;78&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 78]
|-
| data-sort-value=&quot;43&quot; | 43
| [[Қазақша жыл санау]]
| data-sort-value=&quot;78&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%83 78]
|-
| data-sort-value=&quot;44&quot; | 44
| [[Ерболат Беделхан]]
| data-sort-value=&quot;77&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD 77]
|-
| data-sort-value=&quot;45&quot; | 45
| [[Батыс Түрік қағанаты]]
| data-sort-value=&quot;72&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 72]
|-
| data-sort-value=&quot;46&quot; | 46
| [[Хасан Алпысбаев]]
| data-sort-value=&quot;72&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BB%D0%BF%D1%8B%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 72]
|-
| data-sort-value=&quot;47&quot; | 47
| [[Қожа Ахмет Ясауи]]
| data-sort-value=&quot;70&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8 70]
|-
| data-sort-value=&quot;48&quot; | 48
| [[Қожа Ахмет Ясауи кесенесі]]
| data-sort-value=&quot;69&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 69]
|-
| data-sort-value=&quot;49&quot; | 49
| [[Мағжан Бекенұлы Жұмабаев]]
| data-sort-value=&quot;69&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 69]
|-
| data-sort-value=&quot;50&quot; | 50
| [[Уикипедия:Жауапкершіліктен бас тарту]]
| data-sort-value=&quot;68&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 68]
|-
| data-sort-value=&quot;51&quot; | 51
| [[Шыңғыс хан]]
| data-sort-value=&quot;67&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 67]
|-
| data-sort-value=&quot;52&quot; | 52
| [[Сегізаяқ (өлең)]]
| data-sort-value=&quot;66&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B0%D1%8F%D2%9B_%28%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%29 66]
|-
| data-sort-value=&quot;53&quot; | 53
| [[Мұхтар Омарханұлы Әуезов]]
| data-sort-value=&quot;66&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2 66]
|-
| data-sort-value=&quot;54&quot; | 54
| [[Махамбет Өтемісұлы]]
| data-sort-value=&quot;65&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 65]
|-
| data-sort-value=&quot;55&quot; | 55
| [[Қыз Жібек]]
| data-sort-value=&quot;65&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA 65]
|-
| data-sort-value=&quot;56&quot; | 56
| [[Міржақып Дулатұлы]]
| data-sort-value=&quot;64&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 64]
|-
| data-sort-value=&quot;57&quot; | 57
| [[Әлкей Хақанұлы Марғұлан]]
| data-sort-value=&quot;64&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD 64]
|-
| data-sort-value=&quot;58&quot; | 58
| [[Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Әнұраны]]
| data-sort-value=&quot;63&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D3%98%D0%BD%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B 63]
|-
| data-sort-value=&quot;59&quot; | 59
| [[Абылай хан]]
| data-sort-value=&quot;62&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 62]
|-
| data-sort-value=&quot;60&quot; | 60
| [[Түргеш қағанаты]]
| data-sort-value=&quot;61&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%88_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 61]
|-
| data-sort-value=&quot;61&quot; | 61
| [[Жасуша]]
| data-sort-value=&quot;60&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0 60]
|-
| data-sort-value=&quot;62&quot; | 62
| [[Жасанды интеллект]]
| data-sort-value=&quot;59&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82 59]
|-
| data-sort-value=&quot;63&quot; | 63
| [[Ежелгі дәуірдегі Қазақстан]]
| data-sort-value=&quot;59&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 59]
|-
| data-sort-value=&quot;64&quot; | 64
| [[Құлан]]
| data-sort-value=&quot;59&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD 59]
|-
| data-sort-value=&quot;65&quot; | 65
| [[Жеті ата]]
| data-sort-value=&quot;59&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B0%D1%82%D0%B0 59]
|-
| data-sort-value=&quot;66&quot; | 66
| [[Барыс (жануар)]]
| data-sort-value=&quot;58&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%29 58]
|-
| data-sort-value=&quot;67&quot; | 67
| [[Талап Сұлтанбеков]]
| data-sort-value=&quot;57&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BF_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 57]
|-
| data-sort-value=&quot;68&quot; | 68
| [[Беғазы-Дәндібай мәдениеті]]
| data-sort-value=&quot;57&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B-%D0%94%D3%99%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 57]
|-
| data-sort-value=&quot;69&quot; | 69
| [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев]]
| data-sort-value=&quot;56&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 56]
|-
| data-sort-value=&quot;70&quot; | 70
| [[Қазақ әліпбиі]]
| data-sort-value=&quot;56&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 56]
|-
| data-sort-value=&quot;71&quot; | 71
| [[Андроново мәдениеті]]
| data-sort-value=&quot;55&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 55]
|-
| data-sort-value=&quot;72&quot; | 72
| [[Дархан Еркінұлы Қызайбаев]]
| data-sort-value=&quot;55&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%95%D1%80%D0%BA%D1%96%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 55]
|-
| data-sort-value=&quot;73&quot; | 73
| [[Ерте темір дәуірі]]
| data-sort-value=&quot;55&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80%D1%82%D0%B5_%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 55]
|-
| data-sort-value=&quot;74&quot; | 74
| [[Созақ]]
| data-sort-value=&quot;54&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D0%B7%D0%B0%D2%9B 54]
|-
| data-sort-value=&quot;75&quot; | 75
| [[Балғабек Қыдырбекұлы]]
| data-sort-value=&quot;54&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B 54]
|-
| data-sort-value=&quot;76&quot; | 76
| [[Әбілқайыр хан (Кіші жүз)]]
| data-sort-value=&quot;54&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%29 54]
|-
| data-sort-value=&quot;77&quot; | 77
| [[Бақтияр Байқараұлы Тайлақбаев]]
| data-sort-value=&quot;53&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%80_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 53]
|-
| data-sort-value=&quot;78&quot; | 78
| [[Философия]]
| data-sort-value=&quot;53&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F 53]
|-
| data-sort-value=&quot;79&quot; | 79
| [[ALEM (Ninety One)]]
| data-sort-value=&quot;53&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=ALEM_%28Ninety_One%29 53]
|-
| data-sort-value=&quot;80&quot; | 80
| [[Қазақстан әкімшілік бірліктері]]
| data-sort-value=&quot;53&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 53]
|-
| data-sort-value=&quot;81&quot; | 81
| [[Шәкәрім Құдайбердіұлы]]
| data-sort-value=&quot;53&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 53]
|-
| data-sort-value=&quot;82&quot; | 82
| [[Қазақ хандары]]
| data-sort-value=&quot;52&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 52]
|-
| data-sort-value=&quot;83&quot; | 83
| [[Адам эволюциясының негізгі кезеңдері]]
| data-sort-value=&quot;51&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D1%8D%D0%B2%D0%BE%D0%BB%D1%8E%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B3%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 51]
|-
| data-sort-value=&quot;84&quot; | 84
| [[Томаға]]
| data-sort-value=&quot;51&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0 51]
|-
| data-sort-value=&quot;85&quot; | 85
| [[Тасбақалар]]
| data-sort-value=&quot;51&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 51]
|-
| data-sort-value=&quot;86&quot; | 86
| [[Жасыбай (көл)]]
| data-sort-value=&quot;49&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 49]
|-
| data-sort-value=&quot;87&quot; | 87
| [[Мәшһүр Жүсіп Көпейұлы]]
| data-sort-value=&quot;49&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 49]
|-
| data-sort-value=&quot;88&quot; | 88
| [[Жүсіп Баласағұни]]
| data-sort-value=&quot;48&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BD%D0%B8 48]
|-
| data-sort-value=&quot;89&quot; | 89
| [[Жамбыл Жабайұлы]]
| data-sort-value=&quot;47&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 47]
|-
| data-sort-value=&quot;90&quot; | 90
| [[Қазақстан тарихы]]
| data-sort-value=&quot;47&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 47]
|-
| data-sort-value=&quot;91&quot; | 91
| [[Психология]]
| data-sort-value=&quot;47&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D1%81%D0%B8%D1%85%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 47]
|-
| data-sort-value=&quot;92&quot; | 92
| [[Мұхаммед]]
| data-sort-value=&quot;47&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4 47]
|-
| data-sort-value=&quot;93&quot; | 93
| [[Әлихан Нұрмұхамедұлы Бөкейханов]]
| data-sort-value=&quot;47&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 47]
|-
| data-sort-value=&quot;94&quot; | 94
| [[Күлтегін ескерткіші]]
| data-sort-value=&quot;46&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%96 46]
|-
| data-sort-value=&quot;95&quot; | 95
| [[Әмір Темір]]
| data-sort-value=&quot;45&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 45]
|-
| data-sort-value=&quot;96&quot; | 96
| [[1916 жылғы Қазақстандағы ұлт-азаттық көтеріліс]]
| data-sort-value=&quot;45&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=1916_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81 45]
|-
| data-sort-value=&quot;97&quot; | 97
| [[Аюдақ]]
| data-sort-value=&quot;44&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%8E%D0%B4%D0%B0%D2%9B 44]
|-
| data-sort-value=&quot;98&quot; | 98
| [[Отбасы]]
| data-sort-value=&quot;44&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 44]
|-
| data-sort-value=&quot;99&quot; | 99
| [[Мұрат Есжан]]
| data-sort-value=&quot;44&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%95%D1%81%D0%B6%D0%B0%D0%BD 44]
|-
| data-sort-value=&quot;100&quot; | 100
| [[Нұрлан Бегалыұлы Еспанов]]
| data-sort-value=&quot;43&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B3%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 43]
|-
| data-sort-value=&quot;101&quot; | 101
| [[Алтын Орда]]
| data-sort-value=&quot;43&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 43]
|-
| data-sort-value=&quot;102&quot; | 102
| [[Әлемнің жеті кереметі]]
| data-sort-value=&quot;43&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 43]
|-
| data-sort-value=&quot;103&quot; | 103
| [[Қоңырат]]
| data-sort-value=&quot;43&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82 43]
|-
| data-sort-value=&quot;104&quot; | 104
| [[Орал]]
| data-sort-value=&quot;43&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB 43]
|-
| data-sort-value=&quot;105&quot; | 105
| [[Мұқағали Сүлейменұлы Мақатаев]]
| data-sort-value=&quot;43&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 43]
|-
| data-sort-value=&quot;106&quot; | 106
| [[Дауысты дыбыстар]]
| data-sort-value=&quot;43&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 43]
|-
| data-sort-value=&quot;107&quot; | 107
| [[Кенесары хан]]
| data-sort-value=&quot;43&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 43]
|-
| data-sort-value=&quot;108&quot; | 108
| [[Ғабит Төлеутайұлы Несіпбаев]]
| data-sort-value=&quot;42&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D1%83%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 42]
|-
| data-sort-value=&quot;109&quot; | 109
| [[Бәйтерек (монумент)]]
| data-sort-value=&quot;42&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%29 42]
|-
| data-sort-value=&quot;110&quot; | 110
| [[Шығыс Түрік қағанаты]]
| data-sort-value=&quot;41&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 41]
|-
| data-sort-value=&quot;111&quot; | 111
| [[Bank RBK]]
| data-sort-value=&quot;41&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=Bank_RBK 41]
|-
| data-sort-value=&quot;112&quot; | 112
| [[Қазақ тілі]]
| data-sort-value=&quot;41&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 41]
|-
| data-sort-value=&quot;113&quot; | 113
| [[Шыңғыс Сайранұлы Әрінов]]
| data-sort-value=&quot;41&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%BE%D0%B2 41]
|-
| data-sort-value=&quot;114&quot; | 114
| [[Күлтегін]]
| data-sort-value=&quot;40&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BD 40]
|-
| data-sort-value=&quot;115&quot; | 115
| [[Алматы әкімі]]
| data-sort-value=&quot;40&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%96 40]
|-
| data-sort-value=&quot;116&quot; | 116
| [[Шәмші Қалдаяқов]]
| data-sort-value=&quot;40&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D3%99%D0%BC%D1%88%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D0%BE%D0%B2 40]
|-
| data-sort-value=&quot;117&quot; | 117
| [[Өркениет]]
| data-sort-value=&quot;40&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82 40]
|-
| data-sort-value=&quot;118&quot; | 118
| [[Портал:Абай Құнанбайұлы/Қыс өлеңі]]
| data-sort-value=&quot;40&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B%2F%D2%9A%D1%8B%D1%81_%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D1%96 40]
|-
| data-sort-value=&quot;119&quot; | 119
| [[Қабанбай батыр]]
| data-sort-value=&quot;40&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 40]
|-
| data-sort-value=&quot;120&quot; | 120
| [[Абай жолы (роман)]]
| data-sort-value=&quot;40&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 40]
|-
| data-sort-value=&quot;121&quot; | 121
| [[Қобыланды Тоқтарбайұлы]]
| data-sort-value=&quot;39&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 39]
|-
| data-sort-value=&quot;122&quot; | 122
| [[Химиялық элементтер тізімі]]
| data-sort-value=&quot;38&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 38]
|-
| data-sort-value=&quot;123&quot; | 123
| [[Көңіл шай]]
| data-sort-value=&quot;38&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D0%B9 38]
|-
| data-sort-value=&quot;124&quot; | 124
| [[Жұмбақтас]]
| data-sort-value=&quot;38&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81 38]
|-
| data-sort-value=&quot;125&quot; | 125
| [[Шығыс Қазақстан облысы]]
| data-sort-value=&quot;38&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 38]
|-
| data-sort-value=&quot;126&quot; | 126
| [[Әлімұлы]]
| data-sort-value=&quot;38&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 38]
|-
| data-sort-value=&quot;127&quot; | 127
| [[Арғын]]
| data-sort-value=&quot;38&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD 38]
|-
| data-sort-value=&quot;128&quot; | 128
| [[Палеолит]]
| data-sort-value=&quot;38&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82 38]
|-
| data-sort-value=&quot;129&quot; | 129
| [[Әлеуметтану]]
| data-sort-value=&quot;38&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D1%83%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83 38]
|-
| data-sort-value=&quot;130&quot; | 130
| [[Қазақтың салт-дәстүрлері (тізім)]]
| data-sort-value=&quot;38&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 38]
|-
| data-sort-value=&quot;131&quot; | 131
| [[Уәлибек Әбдірайымов]]
| data-sort-value=&quot;37&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D1%80%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 37]
|-
| data-sort-value=&quot;132&quot; | 132
| [[Қазақстан қазақтарының ер есімдерінің тізімі]]
| data-sort-value=&quot;37&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 37]
|-
| data-sort-value=&quot;133&quot; | 133
| [[Баланы қырқынан шығару]]
| data-sort-value=&quot;37&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83 37]
|-
| data-sort-value=&quot;134&quot; | 134
| [[Ақбілек (роман)]]
| data-sort-value=&quot;37&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BA_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 37]
|-
| data-sort-value=&quot;135&quot; | 135
| [[Дінмұхамед Ахметұлы Қонаев]]
| data-sort-value=&quot;37&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B5%D0%B2 37]
|-
| data-sort-value=&quot;136&quot; | 136
| [[Заттыбек Көпбосынұлы]]
| data-sort-value=&quot;37&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B1%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 37]
|-
| data-sort-value=&quot;137&quot; | 137
| [[Жер аумағы бойынша мемлекеттер және тәуелді аймақтар тізімі]]
| data-sort-value=&quot;37&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 37]
|-
| data-sort-value=&quot;138&quot; | 138
| [[Әбілхан Қастеев]]
| data-sort-value=&quot;37&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%B5%D0%B2 37]
|-
| data-sort-value=&quot;139&quot; | 139
| [[Жүсіпбек Аймауытов]]
| data-sort-value=&quot;37&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%82%D0%BE%D0%B2 37]
|-
| data-sort-value=&quot;140&quot; | 140
| [[Ақтабан шұбырынды]]
| data-sort-value=&quot;36&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D2%B1%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B 36]
|-
| data-sort-value=&quot;141&quot; | 141
| [[Орталық Азия]]
| data-sort-value=&quot;36&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 36]
|-
| data-sort-value=&quot;142&quot; | 142
| [[Неолит]]
| data-sort-value=&quot;36&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82 36]
|-
| data-sort-value=&quot;143&quot; | 143
| [[Әлем елдерінің тізімі]]
| data-sort-value=&quot;36&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 36]
|-
| data-sort-value=&quot;144&quot; | 144
| [[Құдайберген Қуанұлы Жұбанов]]
| data-sort-value=&quot;36&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 36]
|-
| data-sort-value=&quot;145&quot; | 145
| [[Уикипедия:Анықтама]]
| data-sort-value=&quot;36&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 36]
|-
| data-sort-value=&quot;146&quot; | 146
| [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев]]
| data-sort-value=&quot;36&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 36]
|-
| data-sort-value=&quot;147&quot; | 147
| [[Мұхтар Шаханов]]
| data-sort-value=&quot;36&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 36]
|-
| data-sort-value=&quot;148&quot; | 148
| [[Алаш партиясы]]
| data-sort-value=&quot;35&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 35]
|-
| data-sort-value=&quot;149&quot; | 149
| [[Энеолит]]
| data-sort-value=&quot;35&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AD%D0%BD%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82 35]
|-
| data-sort-value=&quot;150&quot; | 150
| [[Қасым хан]]
| data-sort-value=&quot;35&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 35]
|-
| data-sort-value=&quot;151&quot; | 151
| [[Шымкент]]
| data-sort-value=&quot;35&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 35]
|-
| data-sort-value=&quot;152&quot; | 152
| [[Қан мен тер]]
| data-sort-value=&quot;35&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D1%80 35]
|-
| data-sort-value=&quot;153&quot; | 153
| [[Оғыз мемлекеті]]
| data-sort-value=&quot;35&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 35]
|-
| data-sort-value=&quot;154&quot; | 154
| [[Жылқы малының атаулары]]
| data-sort-value=&quot;34&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 34]
|-
| data-sort-value=&quot;155&quot; | 155
| [[Бауыржан Момышұлы]]
| data-sort-value=&quot;34&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 34]
|-
| data-sort-value=&quot;156&quot; | 156
| [[Қазақ тіліндегі жыл айларының атауларының мағынасы]]
| data-sort-value=&quot;34&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 34]
|-
| data-sort-value=&quot;157&quot; | 157
| [[Түркістан облысы]]
| data-sort-value=&quot;34&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 34]
|-
| data-sort-value=&quot;158&quot; | 158
| [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай]]
| data-sort-value=&quot;34&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9 34]
|-
| data-sort-value=&quot;159&quot; | 159
| [[Сәкен Сейфуллин]]
| data-sort-value=&quot;34&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%84%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 34]
|-
| data-sort-value=&quot;160&quot; | 160
| [[Дауыссыз дыбыстар]]
| data-sort-value=&quot;34&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 34]
|-
| data-sort-value=&quot;161&quot; | 161
| [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі]]
| data-sort-value=&quot;34&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D3%98%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 34]
|-
| data-sort-value=&quot;162&quot; | 162
| [[Махмұд Қашқари]]
| data-sort-value=&quot;34&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B8 34]
|-
| data-sort-value=&quot;163&quot; | 163
| [[Уикипедия:Форум/Қателер туралы хабарлау]]
| data-sort-value=&quot;34&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D2%9A%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%83 34]
|-
| data-sort-value=&quot;164&quot; | 164
| [[Қазақстан өзендері]]
| data-sort-value=&quot;34&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 34]
|-
| data-sort-value=&quot;165&quot; | 165
| [[Қазақстан қорықтарының тізімі]]
| data-sort-value=&quot;34&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 34]
|-
| data-sort-value=&quot;166&quot; | 166
| [[Қазақстан Республикасының Ұлттық ұланы]]
| data-sort-value=&quot;33&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B 33]
|-
| data-sort-value=&quot;167&quot; | 167
| [[Қазақ рулары]]
| data-sort-value=&quot;33&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 33]
|-
| data-sort-value=&quot;168&quot; | 168
| [[Әнет би]]
| data-sort-value=&quot;33&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BD%D0%B5%D1%82_%D0%B1%D0%B8 33]
|-
| data-sort-value=&quot;169&quot; | 169
| [[Көксерек (әңгіме)]]
| data-sort-value=&quot;33&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 33]
|-
| data-sort-value=&quot;170&quot; | 170
| [[Адай]]
| data-sort-value=&quot;33&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9 33]
|-
| data-sort-value=&quot;171&quot; | 171
| [[Қазақстан қазақтарының әйел есімдерінің тізімі]]
| data-sort-value=&quot;33&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 33]
|-
| data-sort-value=&quot;172&quot; | 172
| [[Нұрсұлтан Назарбаев отбасы]]
| data-sort-value=&quot;33&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 33]
|-
| data-sort-value=&quot;173&quot; | 173
| [[Төле би]]
| data-sort-value=&quot;32&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 32]
|-
| data-sort-value=&quot;174&quot; | 174
| [[Оралхан Бөкей]]
| data-sort-value=&quot;32&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9 32]
|-
| data-sort-value=&quot;175&quot; | 175
| [[Сүйінбай Аронұлы]]
| data-sort-value=&quot;32&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D1%80%D0%BE%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 32]
|-
| data-sort-value=&quot;176&quot; | 176
| [[Есік Алтын адамы]]
| data-sort-value=&quot;32&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%8B 32]
|-
| data-sort-value=&quot;177&quot; | 177
| [[Руслан Бөлебай]]
| data-sort-value=&quot;32&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9 32]
|-
| data-sort-value=&quot;178&quot; | 178
| [[Орфографиялық сөздік]]
| data-sort-value=&quot;32&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%84%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA 32]
|-
| data-sort-value=&quot;179&quot; | 179
| [[Жазғы Азия ойындары 2026]]
| data-sort-value=&quot;31&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B7%D2%93%D1%8B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B_2026 31]
|-
| data-sort-value=&quot;180&quot; | 180
| [[Олжас Омарұлы Сүлейменов]]
| data-sort-value=&quot;31&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%81_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 31]
|-
| data-sort-value=&quot;181&quot; | 181
| [[Мемлекет]]
| data-sort-value=&quot;31&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82 31]
|-
| data-sort-value=&quot;182&quot; | 182
| [[Жеті жарғы]]
| data-sort-value=&quot;31&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B 31]
|-
| data-sort-value=&quot;183&quot; | 183
| [[Ғұндар мемлекеті]]
| data-sort-value=&quot;31&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 31]
|-
| data-sort-value=&quot;184&quot; | 184
| [[Тұрмыс-салт жырлары]]
| data-sort-value=&quot;31&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%BC%D1%8B%D1%81-%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 31]
|-
| data-sort-value=&quot;185&quot; | 185
| [[Тынышбай Жаңабайұлы Рахимов]]
| data-sort-value=&quot;31&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A0%D0%B0%D1%85%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%B2 31]
|-
| data-sort-value=&quot;186&quot; | 186
| [[Ақ Орда (мемлекет)]]
| data-sort-value=&quot;31&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%29 31]
|-
| data-sort-value=&quot;187&quot; | 187
| [[Педагогика]]
| data-sort-value=&quot;31&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0 31]
|-
| data-sort-value=&quot;188&quot; | 188
| [[Мұстафа Шоқай]]
| data-sort-value=&quot;31&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B9 31]
|-
| data-sort-value=&quot;189&quot; | 189
| [[Қозы Көрпеш – Баян Сұлу]]
| data-sort-value=&quot;31&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83 31]
|-
| data-sort-value=&quot;190&quot; | 190
| [[Ұлы Жібек жолы]]
| data-sort-value=&quot;31&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 31]
|-
| data-sort-value=&quot;191&quot; | 191
| [[Барсакелмес қорығы]]
| data-sort-value=&quot;31&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D1%81_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 31]
|-
| data-sort-value=&quot;192&quot; | 192
| [[Кемел Ақышұлы Ақышев]]
| data-sort-value=&quot;31&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB_%D0%90%D2%9B%D1%8B%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D2%9B%D1%8B%D1%88%D0%B5%D0%B2 31]
|-
| data-sort-value=&quot;193&quot; | 193
| [[Мүшел жас]]
| data-sort-value=&quot;31&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB_%D0%B6%D0%B0%D1%81 31]
|-
| data-sort-value=&quot;194&quot; | 194
| [[Қарлұқ қағанаты]]
| data-sort-value=&quot;30&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D2%B1%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 30]
|-
| data-sort-value=&quot;195&quot; | 195
| [[Қазыбек би]]
| data-sort-value=&quot;30&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B8 30]
|-
| data-sort-value=&quot;196&quot; | 196
| [[Бөріқазған]]
| data-sort-value=&quot;30&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D3%A9%D1%80%D1%96%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BD 30]
|-
| data-sort-value=&quot;197&quot; | 197
| [[Ғабит Әбдімажитұлы Сыздықбеков]]
| data-sort-value=&quot;30&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BC%D0%B0%D0%B6%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 30]
|-
| data-sort-value=&quot;198&quot; | 198
| [[Өзбекәлі Жәнібеков]]
| data-sort-value=&quot;30&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 30]
|-
| data-sort-value=&quot;199&quot; | 199
| [[Алматы қорығы]]
| data-sort-value=&quot;30&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 30]
|-
| data-sort-value=&quot;200&quot; | 200
| [[Исатай Тайманұлы]]
| data-sort-value=&quot;30&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 30]
|-
| data-sort-value=&quot;201&quot; | 201
| [[Құтадғу білік]]
| data-sort-value=&quot;30&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%82%D0%B0%D0%B4%D2%93%D1%83_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA 30]
|-
| data-sort-value=&quot;202&quot; | 202
| [[Сарматтар]]
| data-sort-value=&quot;30&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 30]
|-
| data-sort-value=&quot;203&quot; | 203
| [[Қазақстан мерекелері]]
| data-sort-value=&quot;30&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 30]
|-
| data-sort-value=&quot;204&quot; | 204
| [[Әнет Баба]]
| data-sort-value=&quot;30&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BD%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B1%D0%B0 30]
|-
| data-sort-value=&quot;205&quot; | 205
| [[Қуандық Қыстықбаев]]
| data-sort-value=&quot;30&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D2%9A%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 30]
|-
| data-sort-value=&quot;206&quot; | 206
| [[Жыныстық қатынас]]
| data-sort-value=&quot;30&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 30]
|-
| data-sort-value=&quot;207&quot; | 207
| [[Адам анатомиясы]]
| data-sort-value=&quot;30&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 30]
|-
| data-sort-value=&quot;208&quot; | 208
| [[Саясаттану]]
| data-sort-value=&quot;30&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83 30]
|-
| data-sort-value=&quot;209&quot; | 209
| [[Керей хан]]
| data-sort-value=&quot;30&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 30]
|-
| data-sort-value=&quot;210&quot; | 210
| [[Ермұхан Бекмаханұлы Бекмаханов]]
| data-sort-value=&quot;29&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 29]
|-
| data-sort-value=&quot;211&quot; | 211
| [[Руслан Тай]]
| data-sort-value=&quot;29&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%B9 29]
|-
| data-sort-value=&quot;212&quot; | 212
| [[Қаһар]]
| data-sort-value=&quot;29&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80 29]
|-
| data-sort-value=&quot;213&quot; | 213
| [[Наймандар]]
| data-sort-value=&quot;29&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 29]
|-
| data-sort-value=&quot;214&quot; | 214
| [[Қыпшақтар]]
| data-sort-value=&quot;29&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 29]
|-
| data-sort-value=&quot;215&quot; | 215
| [[Қалың елім, қазағым, қайран жұртым (өлең)]]
| data-sort-value=&quot;29&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BC%2C_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BC%2C_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D2%B1%D1%80%D1%82%D1%8B%D0%BC_%28%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%29 29]
|-
| data-sort-value=&quot;216&quot; | 216
| [[Мария Юрьевна Шарапова]]
| data-sort-value=&quot;29&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F_%D0%AE%D1%80%D1%8C%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D0%A8%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B0 29]
|-
| data-sort-value=&quot;217&quot; | 217
| [[Махаббат, қызық мол жылдар]]
| data-sort-value=&quot;29&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%82%2C_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%BE%D0%BB_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 29]
|-
| data-sort-value=&quot;218&quot; | 218
| [[Марқакөл қорығы]]
| data-sort-value=&quot;29&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 29]
|-
| data-sort-value=&quot;219&quot; | 219
| [[Жетісу]]
| data-sort-value=&quot;29&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83 29]
|-
| data-sort-value=&quot;220&quot; | 220
| [[Мұхаметжан Тынышбайұлы]]
| data-sort-value=&quot;29&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 29]
|-
| data-sort-value=&quot;221&quot; | 221
| [[Уикипедия:Қауым порталы]]
| data-sort-value=&quot;28&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BC_%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B 28]
|-
| data-sort-value=&quot;222&quot; | 222
| [[Америка Құрама Штаттары]]
| data-sort-value=&quot;28&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D0%A8%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 28]
|-
| data-sort-value=&quot;223&quot; | 223
| [[Фонетика]]
| data-sort-value=&quot;28&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 28]
|-
| data-sort-value=&quot;224&quot; | 224
| [[Табылды Досымов]]
| data-sort-value=&quot;28&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 28]
|-
| data-sort-value=&quot;225&quot; | 225
| [[Аристотель]]
| data-sort-value=&quot;28&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C 28]
|-
| data-sort-value=&quot;226&quot; | 226
| [[Өзбекстан]]
| data-sort-value=&quot;28&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 28]
|-
| data-sort-value=&quot;227&quot; | 227
| [[Ақтөбе]]
| data-sort-value=&quot;28&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5 28]
|-
| data-sort-value=&quot;228&quot; | 228
| [[Қытай]]
| data-sort-value=&quot;28&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9 28]
|-
| data-sort-value=&quot;229&quot; | 229
| [[Жігіттер тобы]]
| data-sort-value=&quot;28&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D0%BE%D0%B1%D1%8B 28]
|-
| data-sort-value=&quot;230&quot; | 230
| [[Қазақстан Құрылтайы]]
| data-sort-value=&quot;28&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B 28]
|-
| data-sort-value=&quot;231&quot; | 231
| [[Жәнібек хан]]
| data-sort-value=&quot;27&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%85%D0%B0%D0%BD 27]
|-
| data-sort-value=&quot;232&quot; | 232
| [[Әбунасыр Пернеханұлы Серіков]]
| data-sort-value=&quot;27&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%83%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D0%9F%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BE%D0%B2 27]
|-
| data-sort-value=&quot;233&quot; | 233
| [[Әйтеке би]]
| data-sort-value=&quot;27&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 27]
|-
| data-sort-value=&quot;234&quot; | 234
| [[Үлгі:ПозКарта Қазақстан]]
| data-sort-value=&quot;27&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9F%D0%BE%D0%B7%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 27]
|-
| data-sort-value=&quot;235&quot; | 235
| [[Шөмекей]]
| data-sort-value=&quot;27&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D3%A9%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9 27]
|-
| data-sort-value=&quot;236&quot; | 236
| [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы]]
| data-sort-value=&quot;27&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B 27]
|-
| data-sort-value=&quot;237&quot; | 237
| [[Ертіс]]
| data-sort-value=&quot;27&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80%D1%82%D1%96%D1%81 27]
|-
| data-sort-value=&quot;238&quot; | 238
| [[Кіші жүз]]
| data-sort-value=&quot;27&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 27]
|-
| data-sort-value=&quot;239&quot; | 239
| [[Мезолит]]
| data-sort-value=&quot;27&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82 27]
|-
| data-sort-value=&quot;240&quot; | 240
| [[Шешендік сөздер]]
| data-sort-value=&quot;27&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80 27]
|-
| data-sort-value=&quot;241&quot; | 241
| [[Мөңке би Төлеұлы]]
| data-sort-value=&quot;27&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%A9%D2%A3%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%B1%D0%BB%D1%8B 27]
|-
| data-sort-value=&quot;242&quot; | 242
| [[Ілияс Жансүгіров]]
| data-sort-value=&quot;27&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 27]
|-
| data-sort-value=&quot;243&quot; | 243
| [[Қазақстан аудандары]]
| data-sort-value=&quot;27&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 27]
|-
| data-sort-value=&quot;244&quot; | 244
| [[Жетіқарақшы]]
| data-sort-value=&quot;27&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%88%D1%8B 27]
|-
| data-sort-value=&quot;245&quot; | 245
| [[Ұлпан (роман)]]
| data-sort-value=&quot;27&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 27]
|-
| data-sort-value=&quot;246&quot; | 246
| [[Әнші құм төбесі]]
| data-sort-value=&quot;26&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BD%D1%88%D1%96_%D2%9B%D2%B1%D0%BC_%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5%D1%81%D1%96 26]
|-
| data-sort-value=&quot;247&quot; | 247
| [[Қапез Байғабылұлы]]
| data-sort-value=&quot;26&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BF%D0%B5%D0%B7_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 26]
|-
| data-sort-value=&quot;248&quot; | 248
| [[Әбілмансұр Әбунасырұлы Серіков]]
| data-sort-value=&quot;26&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%B1%D1%80_%D3%98%D0%B1%D1%83%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BE%D0%B2 26]
|-
| data-sort-value=&quot;249&quot; | 249
| [[Сұңғыла]]
| data-sort-value=&quot;26&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D0%BB%D0%B0 26]
|-
| data-sort-value=&quot;250&quot; | 250
| [[Балапан]]
| data-sort-value=&quot;26&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%BD 26]
|-
| data-sort-value=&quot;251&quot; | 251
| [[Қазтуған Сүйінішұлы]]
| data-sort-value=&quot;26&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%82%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 26]
|-
| data-sort-value=&quot;252&quot; | 252
| [[АҚШ штаттарының тізімі]]
| data-sort-value=&quot;26&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 26]
|-
| data-sort-value=&quot;253&quot; | 253
| [[Дархан Амангелдіұлы Сатыбалды]]
| data-sort-value=&quot;26&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B 26]
|-
| data-sort-value=&quot;254&quot; | 254
| [[Каспий теңізі]]
| data-sort-value=&quot;26&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 26]
|-
| data-sort-value=&quot;255&quot; | 255
| [[Қырғызстан]]
| data-sort-value=&quot;26&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 26]
|-
| data-sort-value=&quot;256&quot; | 256
| [[Ақан сері]]
| data-sort-value=&quot;26&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96 26]
|-
| data-sort-value=&quot;257&quot; | 257
| [[Сырдария]]
| data-sort-value=&quot;26&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 26]
|-
| data-sort-value=&quot;258&quot; | 258
| [[Алланың есімдері]]
| data-sort-value=&quot;26&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 26]
|-
| data-sort-value=&quot;259&quot; | 259
| [[Қазақстан климаты]]
| data-sort-value=&quot;26&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 26]
|-
| data-sort-value=&quot;260&quot; | 260
| [[Майлар]]
| data-sort-value=&quot;25&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80 25]
|-
| data-sort-value=&quot;261&quot; | 261
| [[Жеті қазына]]
| data-sort-value=&quot;25&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BD%D0%B0 25]
|-
| data-sort-value=&quot;262&quot; | 262
| [[Көмірсулар]]
| data-sort-value=&quot;25&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D1%81%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 25]
|-
| data-sort-value=&quot;263&quot; | 263
| [[Алатау таулары]]
| data-sort-value=&quot;25&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83_%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 25]
|-
| data-sort-value=&quot;264&quot; | 264
| [[Орхон жазба ескерткіштері]]
| data-sort-value=&quot;25&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%85%D0%BE%D0%BD_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 25]
|-
| data-sort-value=&quot;265&quot; | 265
| [[Үкі]]
| data-sort-value=&quot;25&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D0%BA%D1%96 25]
|-
| data-sort-value=&quot;266&quot; | 266
| [[Санжар Керімбай]]
| data-sort-value=&quot;25&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9 25]
|-
| data-sort-value=&quot;267&quot; | 267
| [[Балдыр]]
| data-sort-value=&quot;25&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D1%80 25]
|-
| data-sort-value=&quot;268&quot; | 268
| [[Алакөл қорығы]]
| data-sort-value=&quot;25&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 25]
|-
| data-sort-value=&quot;269&quot; | 269
| [[Темір дәуірі]]
| data-sort-value=&quot;25&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 25]
|-
| data-sort-value=&quot;270&quot; | 270
| [[Жаныс]]
| data-sort-value=&quot;25&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81 25]
|-
| data-sort-value=&quot;271&quot; | 271
| [[Павлодар облысы]]
| data-sort-value=&quot;25&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 25]
|-
| data-sort-value=&quot;272&quot; | 272
| [[Тұрар Рысқұлов]]
| data-sort-value=&quot;25&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 25]
|-
| data-sort-value=&quot;273&quot; | 273
| [[Батыс Қазақстан облысы]]
| data-sort-value=&quot;25&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 25]
|-
| data-sort-value=&quot;274&quot; | 274
| [[Мәңгілік ел қақпасы]]
| data-sort-value=&quot;25&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B5%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%81%D1%8B 25]
|-
| data-sort-value=&quot;275&quot; | 275
| [[Бәкір Төлеуұлы Тәжібаев]]
| data-sort-value=&quot;25&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D0%B6%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 25]
|-
| data-sort-value=&quot;276&quot; | 276
| [[Марко Поло]]
| data-sort-value=&quot;24&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%BA%D0%BE_%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D0%BE 24]
|-
| data-sort-value=&quot;277&quot; | 277
| [[Аяз би (ертегі)]]
| data-sort-value=&quot;24&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%8F%D0%B7_%D0%B1%D0%B8_%28%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96%29 24]
|-
| data-sort-value=&quot;278&quot; | 278
| [[Тасымал (лингвистика)]]
| data-sort-value=&quot;24&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%28%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D0%B2%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%29 24]
|-
| data-sort-value=&quot;279&quot; | 279
| [[Арал теңізі]]
| data-sort-value=&quot;24&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 24]
|-
| data-sort-value=&quot;280&quot; | 280
| [[Ұлытау облысы]]
| data-sort-value=&quot;24&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 24]
|-
| data-sort-value=&quot;281&quot; | 281
| [[Мәтін]]
| data-sort-value=&quot;24&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D1%82%D1%96%D0%BD 24]
|-
| data-sort-value=&quot;282&quot; | 282
| [[Қазақтың боғауыз сөздері]]
| data-sort-value=&quot;24&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 24]
|-
| data-sort-value=&quot;283&quot; | 283
| [[Матай (ру бірлестігі)]]
| data-sort-value=&quot;24&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%28%D1%80%D1%83_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96%29 24]
|-
| data-sort-value=&quot;284&quot; | 284
| [[Қазақстан Республикасының заңдары]]
| data-sort-value=&quot;24&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 24]
|-
| data-sort-value=&quot;285&quot; | 285
| [[Алматы облысы]]
| data-sort-value=&quot;24&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 24]
|-
| data-sort-value=&quot;286&quot; | 286
| [[Климаттың өзгеруі]]
| data-sort-value=&quot;24&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D3%A9%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%83%D1%96 24]
|-
| data-sort-value=&quot;287&quot; | 287
| [[Әл-Фатиха сүресі]]
| data-sort-value=&quot;24&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%85%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 24]
|-
| data-sort-value=&quot;288&quot; | 288
| [[Қарахан мемлекеті]]
| data-sort-value=&quot;24&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 24]
|-
| data-sort-value=&quot;289&quot; | 289
| [[Шарын шатқалы]]
| data-sort-value=&quot;24&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B 24]
|-
| data-sort-value=&quot;290&quot; | 290
| [[Тоғыз-құмалақ]]
| data-sort-value=&quot;24&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D2%93%D1%8B%D0%B7-%D2%9B%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B 24]
|-
| data-sort-value=&quot;291&quot; | 291
| [[Табын]]
| data-sort-value=&quot;24&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD 24]
|-
| data-sort-value=&quot;292&quot; | 292
| [[Уикипедия:Telegram]]
| data-sort-value=&quot;24&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3ATelegram 24]
|-
| data-sort-value=&quot;293&quot; | 293
| [[Тәңірқазған]]
| data-sort-value=&quot;24&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D2%A3%D1%96%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BD 24]
|-
| data-sort-value=&quot;294&quot; | 294
| [[Астана]]
| data-sort-value=&quot;24&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0 24]
|-
| data-sort-value=&quot;295&quot; | 295
| [[Мұхтар Мұқанұлы Мағауин]]
| data-sort-value=&quot;24&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%83%D0%B8%D0%BD 24]
|-
| data-sort-value=&quot;296&quot; | 296
| [[Тұрсынғали Тұрымұлы Алагөзов]]
| data-sort-value=&quot;23&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2 23]
|-
| data-sort-value=&quot;297&quot; | 297
| [[Балқаш]]
| data-sort-value=&quot;23&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%88 23]
|-
| data-sort-value=&quot;298&quot; | 298
| [[Ақтөбе облысы]]
| data-sort-value=&quot;23&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 23]
|-
| data-sort-value=&quot;299&quot; | 299
| [[Туыстық атаулары]]
| data-sort-value=&quot;23&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 23]
|-
| data-sort-value=&quot;300&quot; | 300
| [[Бесін намазы]]
| data-sort-value=&quot;23&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 23]
|-
| data-sort-value=&quot;301&quot; | 301
| [[Жоңғар шапқыншылығы]]
| data-sort-value=&quot;23&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%88%D0%B0%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 23]
|-
| data-sort-value=&quot;302&quot; | 302
| [[Бағаналы (ру)]]
| data-sort-value=&quot;23&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D1%83%29 23]
|-
| data-sort-value=&quot;303&quot; | 303
| [[Түркия]]
| data-sort-value=&quot;23&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F 23]
|-
| data-sort-value=&quot;304&quot; | 304
| [[Етістік]]
| data-sort-value=&quot;23&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA 23]
|-
| data-sort-value=&quot;305&quot; | 305
| [[Эмиль Дюркгейм]]
| data-sort-value=&quot;23&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AD%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%94%D1%8E%D1%80%D0%BA%D0%B3%D0%B5%D0%B9%D0%BC 23]
|-
| data-sort-value=&quot;306&quot; | 306
| [[Шапырашты]]
| data-sort-value=&quot;23&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B 23]
|-
| data-sort-value=&quot;307&quot; | 307
| [[Дыбыс үндестігі]]
| data-sort-value=&quot;23&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81_%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96 23]
|-
| data-sort-value=&quot;308&quot; | 308
| [[BALA (Ninety One)]]
| data-sort-value=&quot;23&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=BALA_%28Ninety_One%29 23]
|-
| data-sort-value=&quot;309&quot; | 309
| [[Өсімдіктер]]
| data-sort-value=&quot;23&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 23]
|-
| data-sort-value=&quot;310&quot; | 310
| [[Карл Маркс]]
| data-sort-value=&quot;23&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%81 23]
|-
| data-sort-value=&quot;311&quot; | 311
| [[Асқазан аурулары]]
| data-sort-value=&quot;23&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 23]
|-
| data-sort-value=&quot;312&quot; | 312
| [[Қазақстан көлдері]]
| data-sort-value=&quot;23&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 23]
|-
| data-sort-value=&quot;313&quot; | 313
| [[Әл-Хорезми]]
| data-sort-value=&quot;23&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A5%D0%BE%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%BC%D0%B8 23]
|-
| data-sort-value=&quot;314&quot; | 314
| [[Бата]]
| data-sort-value=&quot;23&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D0%B0 23]
|-
| data-sort-value=&quot;315&quot; | 315
| [[ДНҚ]]
| data-sort-value=&quot;23&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%9D%D2%9A 23]
|-
| data-sort-value=&quot;316&quot; | 316
| [[Маңғыстау облысы]]
| data-sort-value=&quot;23&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 23]
|-
| data-sort-value=&quot;317&quot; | 317
| [[Хан Тәңірі шыңы]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D3%99%D2%A3%D1%96%D1%80%D1%96_%D1%88%D1%8B%D2%A3%D1%8B 22]
|-
| data-sort-value=&quot;318&quot; | 318
| [[Солтүстік Қазақстан]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 22]
|-
| data-sort-value=&quot;319&quot; | 319
| [[Аманкелді Үдербайұлы Иманов]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D2%AE%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 22]
|-
| data-sort-value=&quot;320&quot; | 320
| [[Қаңлы (тайпа)]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 22]
|-
| data-sort-value=&quot;321&quot; | 321
| [[:Сурет:Female and male anus.jpg|Сурет:Female and male anus.jpg]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AFemale_and_male_anus.jpg 22]
|-
| data-sort-value=&quot;322&quot; | 322
| [[Ақтау]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 22]
|-
| data-sort-value=&quot;323&quot; | 323
| [[Құрман]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD 22]
|-
| data-sort-value=&quot;324&quot; | 324
| [[Тәуке хан]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%BA%D0%B5_%D1%85%D0%B0%D0%BD 22]
|-
| data-sort-value=&quot;325&quot; | 325
| [[Төрт түлік]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D1%82_%D1%82%D2%AF%D0%BB%D1%96%D0%BA 22]
|-
| data-sort-value=&quot;326&quot; | 326
| [[Көшпенділер (трилогия)]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%28%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 22]
|-
| data-sort-value=&quot;327&quot; | 327
| [[Жошы хан]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 22]
|-
| data-sort-value=&quot;328&quot; | 328
| [[Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 22]
|-
| data-sort-value=&quot;329&quot; | 329
| [[Шешендік өнер]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80 22]
|-
| data-sort-value=&quot;330&quot; | 330
| [[Мәдениеттану]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83 22]
|-
| data-sort-value=&quot;331&quot; | 331
| [[Жайық]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B 22]
|-
| data-sort-value=&quot;332&quot; | 332
| [[Әлия Нұрмұхамедқызы Молдағұлова]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 22]
|-
| data-sort-value=&quot;333&quot; | 333
| [[Қазақстан ғалымдары]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 22]
|-
| data-sort-value=&quot;334&quot; | 334
| [[:Санат:Қазақстан әншілері|Санат:Қазақстан әншілері]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 22]
|-
| data-sort-value=&quot;335&quot; | 335
| [[Еркебұлан Ролланұлы Мырзабек]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA 22]
|-
| data-sort-value=&quot;336&quot; | 336
| [[Орфография]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%84%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F 22]
|-
| data-sort-value=&quot;337&quot; | 337
| [[Геродот]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D1%82 22]
|-
| data-sort-value=&quot;338&quot; | 338
| [[Алтай таулары]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 22]
|-
| data-sort-value=&quot;339&quot; | 339
| [[Мырзағали Құланұлы Айтжанов]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 22]
|-
| data-sort-value=&quot;340&quot; | 340
| [[Батыс Қазақстан]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 22]
|-
| data-sort-value=&quot;341&quot; | 341
| [[II Омар]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=II_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80 21]
|-
| data-sort-value=&quot;342&quot; | 342
| [[Биосфера]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B8%D0%BE%D1%81%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B0 21]
|-
| data-sort-value=&quot;343&quot; | 343
| [[Ақсу-Жабағылы қорығы]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D1%83-%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 21]
|-
| data-sort-value=&quot;344&quot; | 344
| [[Аққағаз Досжанова]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B7_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 21]
|-
| data-sort-value=&quot;345&quot; | 345
| [[Қабдеш Жұмаділов]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D0%B5%D1%88_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 21]
|-
| data-sort-value=&quot;346&quot; | 346
| [[Украина]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BD%D0%B0 21]
|-
| data-sort-value=&quot;347&quot; | 347
| [[Орта ғасыр тіл білімі]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%BB_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%96 21]
|-
| data-sort-value=&quot;348&quot; | 348
| [[Географиялық зерттеу әдістері]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D3%99%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 21]
|-
| data-sort-value=&quot;349&quot; | 349
| [[Моңғол империясы]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 21]
|-
| data-sort-value=&quot;350&quot; | 350
| [[Қазақстан қалалары]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 21]
|-
| data-sort-value=&quot;351&quot; | 351
| [[Бөгенбай батыр]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D3%A9%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 21]
|-
| data-sort-value=&quot;352&quot; | 352
| [[Пияз]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D0%B8%D1%8F%D0%B7 21]
|-
| data-sort-value=&quot;353&quot; | 353
| [[Бірінші дүниежүзілік соғыс]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 21]
|-
| data-sort-value=&quot;354&quot; | 354
| [[Жайдарман]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD 21]
|-
| data-sort-value=&quot;355&quot; | 355
| [[Тоныкөк]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D0%BA%D3%A9%D0%BA 21]
|-
| data-sort-value=&quot;356&quot; | 356
| [[Ғылым]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC 21]
|-
| data-sort-value=&quot;357&quot; | 357
| [[Алып Ер Тоңа]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%8B%D0%BF_%D0%95%D1%80_%D0%A2%D0%BE%D2%A3%D0%B0 21]
|-
| data-sort-value=&quot;358&quot; | 358
| [[Қызылорда облысы]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 21]
|-
| data-sort-value=&quot;359&quot; | 359
| [[Антропогенез]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D0%B7 21]
|-
| data-sort-value=&quot;360&quot; | 360
| [[Тұсаукесер]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80 21]
|-
| data-sort-value=&quot;361&quot; | 361
| [[Қызылорда]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0 21]
|-
| data-sort-value=&quot;362&quot; | 362
| [[Албан руы]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%80%D1%83%D1%8B 21]
|-
| data-sort-value=&quot;363&quot; | 363
| [[:Санат:Қазақстан таулары|Санат:Қазақстан таулары]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 21]
|-
| data-sort-value=&quot;364&quot; | 364
| [[Әл-Ихлас сүресі]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB-%D0%98%D1%85%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 21]
|-
| data-sort-value=&quot;365&quot; | 365
| [[Халықаралық бірліктер жүйесі]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 21]
|-
| data-sort-value=&quot;366&quot; | 366
| [[Абай облысы]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 20]
|-
| data-sort-value=&quot;367&quot; | 367
| [[Дана Өмірбайқызы Нұржігітова]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D3%A8%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B6%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 20]
|-
| data-sort-value=&quot;368&quot; | 368
| [[Қорқыт ата кітабы]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 20]
|-
| data-sort-value=&quot;369&quot; | 369
| [[Тараз]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7 20]
|-
| data-sort-value=&quot;370&quot; | 370
| [[Арман Оразбайұлы Қырықбаев]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D1%80%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 20]
|-
| data-sort-value=&quot;371&quot; | 371
| [[Су]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%83 20]
|-
| data-sort-value=&quot;372&quot; | 372
| [[Руналық жазу]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D1%83%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%83 20]
|-
| data-sort-value=&quot;373&quot; | 373
| [[Адам қаңқасы]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D2%9B%D0%B0%D2%A3%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 20]
|-
| data-sort-value=&quot;374&quot; | 374
| [[Қазақстан жол белгілері]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 20]
|-
| data-sort-value=&quot;375&quot; | 375
| [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82_%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B_%282026%29 20]
|-
| data-sort-value=&quot;376&quot; | 376
| [[Экология]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 20]
|-
| data-sort-value=&quot;377&quot; | 377
| [[Қазақ графикасы]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 20]
|-
| data-sort-value=&quot;378&quot; | 378
| [[Көшпелiлер немесе дала өркениетi]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BBi%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%81%D0%B5_%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D3%A9%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82i 20]
|-
| data-sort-value=&quot;379&quot; | 379
| [[Қазақ-қарақалпақ қатынастары]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 20]
|-
| data-sort-value=&quot;380&quot; | 380
| [[Әдебиеттану]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83 20]
|-
| data-sort-value=&quot;381&quot; | 381
| [[Қазақстан мемлекеттік рәміздері]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%80%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 20]
|-
| data-sort-value=&quot;382&quot; | 382
| [[Қазақстанның автомобиль нөмірлері]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%BD%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 20]
|-
| data-sort-value=&quot;383&quot; | 383
| [[Қожа]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0 20]
|-
| data-sort-value=&quot;384&quot; | 384
| [[География]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F 20]
|-
| data-sort-value=&quot;385&quot; | 385
| [[Қажымұқан Мұңайтпасұлы]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D2%A3%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%BF%D0%B0%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 20]
|-
| data-sort-value=&quot;386&quot; | 386
| [[Уикипедия:Мақала шеберханасы]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D1%88%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 20]
|-
| data-sort-value=&quot;387&quot; | 387
| [[Қазақстан туы]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D1%83%D1%8B 20]
|-
| data-sort-value=&quot;388&quot; | 388
| [[Халық саны бойынша мемлекеттер және тәуелді аймақтар тізімі]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 20]
|-
| data-sort-value=&quot;389&quot; | 389
| [[Жақайым]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC 20]
|-
| data-sort-value=&quot;390&quot; | 390
| [[Сын есім]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 20]
|-
| data-sort-value=&quot;391&quot; | 391
| [[Жұбаныш Жексенұлы Тоқсанбаев]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%96%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 20]
|-
| data-sort-value=&quot;392&quot; | 392
| [[Микроскоп]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B8%D0%BA%D1%80%D0%BE%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BF 20]
|-
| data-sort-value=&quot;393&quot; | 393
| [[Кәмшат Жолдыбаева]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%99%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 19]
|-
| data-sort-value=&quot;394&quot; | 394
| [[Септік жалғау]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BF%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 19]
|-
| data-sort-value=&quot;395&quot; | 395
| [[Қазақ шежірелерінің тізімі]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 19]
|-
| data-sort-value=&quot;396&quot; | 396
| [[Еуропа]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0 19]
|-
| data-sort-value=&quot;397&quot; | 397
| [[Көже]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B6%D0%B5 19]
|-
| data-sort-value=&quot;398&quot; | 398
| [[Еңлік-Кебек]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA-%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA 19]
|-
| data-sort-value=&quot;399&quot; | 399
| [[Екінші дүниежүзілік соғыс]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 19]
|-
| data-sort-value=&quot;400&quot; | 400
| [[Бақытсыз Жамал]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BB 19]
|-
| data-sort-value=&quot;401&quot; | 401
| [[Жүсіп Ақшораев]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B5%D0%B2 19]
|-
| data-sort-value=&quot;402&quot; | 402
| [[Ұшқан ұя]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D1%8F 19]
|-
| data-sort-value=&quot;403&quot; | 403
| [[Қазақ-жоңғар соғыстары]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D0%B6%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 19]
|-
| data-sort-value=&quot;404&quot; | 404
| [[Гүлсім Сейітжафарқызы Асфендиярова]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%BC_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%B6%D0%B0%D1%84%D0%B0%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D1%81%D1%84%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B0 19]
|-
| data-sort-value=&quot;405&quot; | 405
| [[Үндестік заңы]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D1%8B 19]
|-
| data-sort-value=&quot;406&quot; | 406
| [[Уикипедия:Талқылау легі/Flow]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83_%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D1%96%2FFlow 19]
|-
| data-sort-value=&quot;407&quot; | 407
| [[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 19]
|-
| data-sort-value=&quot;408&quot; | 408
| [[Бұқпа тауы]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D2%9B%D0%BF%D0%B0_%D1%82%D0%B0%D1%83%D1%8B 19]
|-
| data-sort-value=&quot;409&quot; | 409
| [[Қазақ фольклортану ғылымы]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%84%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D1%8B 19]
|-
| data-sort-value=&quot;410&quot; | 410
| [[Бөкей Ордасы]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 19]
|-
| data-sort-value=&quot;411&quot; | 411
| [[Мир Қасымұлы Қадырбаев]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B8%D1%80_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 19]
|-
| data-sort-value=&quot;412&quot; | 412
| [[Жамбыл облысы]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 19]
|-
| data-sort-value=&quot;413&quot; | 413
| [[Сөз табы]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 19]
|-
| data-sort-value=&quot;414&quot; | 414
| [[Sadraddin]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=Sadraddin 19]
|-
| data-sort-value=&quot;415&quot; | 415
| [[Тәуелдік жалғау]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 19]
|-
| data-sort-value=&quot;416&quot; | 416
| [[Мәдениет]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82 19]
|-
| data-sort-value=&quot;417&quot; | 417
| [[Қазақстан археологиясы]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 19]
|-
| data-sort-value=&quot;418&quot; | 418
| [[Өлең - сөздің патшасы, сөз сарасы...]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D0%BB%D0%B5%D2%A3_-_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%BF%D0%B0%D1%82%D1%88%D0%B0%D1%81%D1%8B%2C_%D1%81%D3%A9%D0%B7_%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B... 19]
|-
| data-sort-value=&quot;419&quot; | 419
| [[Қазақ тіліндегі өсімдік атауларының тізімі]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 19]
|-
| data-sort-value=&quot;420&quot; | 420
| [[Савроматтар]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B2%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 19]
|-
| data-sort-value=&quot;421&quot; | 421
| [[Домбыра]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0 19]
|-
| data-sort-value=&quot;422&quot; | 422
| [[Қимақ қағанаты]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 19]
|-
| data-sort-value=&quot;423&quot; | 423
| [[Дүниежүзілік көшпенділер ойындары]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 19]
|-
| data-sort-value=&quot;424&quot; | 424
| [[Бұрындық хан]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 19]
|-
| data-sort-value=&quot;425&quot; | 425
| [[Алпамыс батыр]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 19]
|-
| data-sort-value=&quot;426&quot; | 426
| [[Зат есім]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D1%82_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 19]
|-
| data-sort-value=&quot;427&quot; | 427
| [[Ұлы жүз]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 19]
|-
| data-sort-value=&quot;428&quot; | 428
| [[Дулат]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82 19]
|-
| data-sort-value=&quot;429&quot; | 429
| [[Исламдағы жыныстық өмір әдебі]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D1%96 18]
|-
| data-sort-value=&quot;430&quot; | 430
| [[Бұлшық ет]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D0%BB%D1%88%D1%8B%D2%9B_%D0%B5%D1%82 18]
|-
| data-sort-value=&quot;431&quot; | 431
| [[Қазақстан танымал тұлғаларының тізімі]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 18]
|-
| data-sort-value=&quot;432&quot; | 432
| [[Филиппин]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%BF%D0%BF%D0%B8%D0%BD 18]
|-
| data-sort-value=&quot;433&quot; | 433
| [[Еуразия]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%8F 18]
|-
| data-sort-value=&quot;434&quot; | 434
| [[Жер]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%80 18]
|-
| data-sort-value=&quot;435&quot; | 435
| [[Күнделік.кз]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA.%D0%BA%D0%B7 18]
|-
| data-sort-value=&quot;436&quot; | 436
| [[Қаракесек (Арғын)]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD%29 18]
|-
| data-sort-value=&quot;437&quot; | 437
| [[:Сурет:Relief map of Crimea (disputed status).jpg|Сурет:Relief map of Crimea (disputed status).jpg]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3ARelief_map_of_Crimea_%28disputed_status%29.jpg 18]
|-
| data-sort-value=&quot;438&quot; | 438
| [[Қаратау қорығы]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 18]
|-
| data-sort-value=&quot;439&quot; | 439
| [[Ғани Мұратбаев]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 18]
|-
| data-sort-value=&quot;440&quot; | 440
| [[Оғыздар]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D2%93%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80 18]
|-
| data-sort-value=&quot;441&quot; | 441
| [[Ысты]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B 18]
|-
| data-sort-value=&quot;442&quot; | 442
| [[Оңтүстік Қазақстан]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 18]
|-
| data-sort-value=&quot;443&quot; | 443
| [[Тұран (университет)]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD_%28%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%29 18]
|-
| data-sort-value=&quot;444&quot; | 444
| [[Қазақстан халқы тілдері күні]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 18]
|-
| data-sort-value=&quot;445&quot; | 445
| [[Almaty]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=Almaty 18]
|-
| data-sort-value=&quot;446&quot; | 446
| [[Ақбөкен]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%BD 18]
|-
| data-sort-value=&quot;447&quot; | 447
| [[Қыз Жібек (фильм)]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 18]
|-
| data-sort-value=&quot;448&quot; | 448
| [[Қарауыл руы]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%80%D1%83%D1%8B 18]
|-
| data-sort-value=&quot;449&quot; | 449
| [[Балқадиша әні]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%88%D0%B0_%D3%99%D0%BD%D1%96 18]
|-
| data-sort-value=&quot;450&quot; | 450
| [[Елім-ай]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B0%D0%B9 18]
|-
| data-sort-value=&quot;451&quot; | 451
| [[Семей]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9 18]
|-
| data-sort-value=&quot;452&quot; | 452
| [[Барақ хан]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 18]
|-
| data-sort-value=&quot;453&quot; | 453
| [[Батыс Алтай қорығы]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%90%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 18]
|-
| data-sort-value=&quot;454&quot; | 454
| [[Липидтер]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9B%D0%B8%D0%BF%D0%B8%D0%B4%D1%82%D0%B5%D1%80 18]
|-
| data-sort-value=&quot;455&quot; | 455
| [[Математика тарихы]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 18]
|-
| data-sort-value=&quot;456&quot; | 456
| [[Құрманғазы Сағырбайұлы]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 18]
|-
| data-sort-value=&quot;457&quot; | 457
| [[Қазақстанның ерте орта ғасырлардағы мемлекеттері]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%B5_%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 18]
|-
| data-sort-value=&quot;458&quot; | 458
| [[Тасмола мәдениеті]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 18]
|-
| data-sort-value=&quot;459&quot; | 459
| [[Жалайыр]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80 18]
|-
| data-sort-value=&quot;460&quot; | 460
| [[Құқық]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B 18]
|-
| data-sort-value=&quot;461&quot; | 461
| [[Дулат Бабатайұлы]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 18]
|-
| data-sort-value=&quot;462&quot; | 462
| [[Екпін]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%BA%D0%BF%D1%96%D0%BD 17]
|-
| data-sort-value=&quot;463&quot; | 463
| [[Орта жүз]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 17]
|-
| data-sort-value=&quot;464&quot; | 464
| [[Фариза Оңғарсынова]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%B0_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 17]
|-
| data-sort-value=&quot;465&quot; | 465
| [[Өсімдік ұлпасы]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D2%B1%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D1%81%D1%8B 17]
|-
| data-sort-value=&quot;466&quot; | 466
| [[Қазақстан тарихы (ғылым)]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B_%28%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%29 17]
|-
| data-sort-value=&quot;467&quot; | 467
| [[Райымбек батыр]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 17]
|-
| data-sort-value=&quot;468&quot; | 468
| [[Аяз би Жаманұлы]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%8F%D0%B7_%D0%B1%D0%B8_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 17]
|-
| data-sort-value=&quot;469&quot; | 469
| [[Қола дәуіріндегі Қазақстан]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 17]
|-
| data-sort-value=&quot;470&quot; | 470
| [[Есет Көтібарұлы]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%9A%D3%A9%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B 17]
|-
| data-sort-value=&quot;471&quot; | 471
| [[Сұлтанмахмұт Торайғыров]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2 17]
|-
| data-sort-value=&quot;472&quot; | 472
| [[Нұртас Дәндібайұлы Оңдасынов]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81_%D0%94%D3%99%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2 17]
|-
| data-sort-value=&quot;473&quot; | 473
| [[Мекемтас Мырзахметұлы]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D1%82%D0%B0%D1%81_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 17]
|-
| data-sort-value=&quot;474&quot; | 474
| [[Мемлекеттік ту]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%82%D1%83 17]
|-
| data-sort-value=&quot;475&quot; | 475
| [[Жетімдер руы]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%80%D1%83%D1%8B 17]
|-
| data-sort-value=&quot;476&quot; | 476
| [[Инфляция]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D0%BD%D1%84%D0%BB%D1%8F%D1%86%D0%B8%D1%8F 17]
|-
| data-sort-value=&quot;477&quot; | 477
| [[Әлімхан Әбеуұлы Ермеков]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 17]
|-
| data-sort-value=&quot;478&quot; | 478
| [[Салауат]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82 17]
|-
| data-sort-value=&quot;479&quot; | 479
| [[Сөз тіркесі]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D1%96%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%96 17]
|-
| data-sort-value=&quot;480&quot; | 480
| [[Айқын Төлепберген]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%BD_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD 17]
|-
| data-sort-value=&quot;481&quot; | 481
| [[Арыстанбаб]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B1 17]
|-
| data-sort-value=&quot;482&quot; | 482
| [[Уикипедия]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 17]
|-
| data-sort-value=&quot;483&quot; | 483
| [[Ақпан төңкерісі]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D3%A9%D2%A3%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%96 17]
|-
| data-sort-value=&quot;484&quot; | 484
| [[Айша бибі кесенесі]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 17]
|-
| data-sort-value=&quot;485&quot; | 485
| [[Сауран]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BD 17]
|-
| data-sort-value=&quot;486&quot; | 486
| [[Виктор Федорович Зайберт]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%92%D0%B8%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80_%D0%A4%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%97%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%82 17]
|-
| data-sort-value=&quot;487&quot; | 487
| [[Уикипедия:Уикипедияға қош келдіңіз!]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D1%88_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%A3%D1%96%D0%B7%21 17]
|-
| data-sort-value=&quot;488&quot; | 488
| [[Аңырақай шайқасы]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 17]
|-
| data-sort-value=&quot;489&quot; | 489
| [[Қостанай облысы]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 17]
|-
| data-sort-value=&quot;490&quot; | 490
| [[Мұхамеджан Қарабайұлы Қарабаев]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 17]
|-
| data-sort-value=&quot;491&quot; | 491
| [[Қасым-Жомарт Тоқаев отбасы]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 17]
|-
| data-sort-value=&quot;492&quot; | 492
| [[Жұлдыз]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 17]
|-
| data-sort-value=&quot;493&quot; | 493
| [[Алғашқы адамдар тобыры]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%88%D2%9B%D1%8B_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%8B 17]
|-
| data-sort-value=&quot;494&quot; | 494
| [[Қазақ газеті]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%96 17]
|-
| data-sort-value=&quot;495&quot; | 495
| [[Зейнеп Ахметова]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%97%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5%D0%BF_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 17]
|-
| data-sort-value=&quot;496&quot; | 496
| [[Уикипедия:Таныстыру]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 17]
|-
| data-sort-value=&quot;497&quot; | 497
| [[Талапбек Сұлтанбекұлы Сұлтанбеков]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 17]
|-
| data-sort-value=&quot;498&quot; | 498
| [[Хақназар хан]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 17]
|-
| data-sort-value=&quot;499&quot; | 499
| [[Уикипедия:Жүктеу]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D2%AF%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83 17]
|-
| data-sort-value=&quot;500&quot; | 500
| [[Әкім Ұртайұлы Әшімов]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BA%D1%96%D0%BC_%D2%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%BE%D0%B2 17]
|-
| data-sort-value=&quot;501&quot; | 501
| [[Ұлпа]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0 17]
|-
| data-sort-value=&quot;502&quot; | 502
| [[Көкнәр]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D0%BD%D3%99%D1%80 16]
|-
| data-sort-value=&quot;503&quot; | 503
| [[Ахмет Қуанұлы Жұбанов]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 16]
|-
| data-sort-value=&quot;504&quot; | 504
| [[Төменгі сатыдағы өсімдіктер]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D1%96_%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 16]
|-
| data-sort-value=&quot;505&quot; | 505
| [[Бактериялар]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 16]
|-
| data-sort-value=&quot;506&quot; | 506
| [[Әліби Тоқжанұлы Жангелдин]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B8_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD 16]
|-
| data-sort-value=&quot;507&quot; | 507
| [[Асанәлі Әшімұлы Әшімов]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%BB%D1%96_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%BE%D0%B2 16]
|-
| data-sort-value=&quot;508&quot; | 508
| [[Латын тілі]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 16]
|-
| data-sort-value=&quot;509&quot; | 509
| [[Қазақстан Республикасының мемлекеттік шекарасы]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%88%D0%B5%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B 16]
|-
| data-sort-value=&quot;510&quot; | 510
| [[Бинарлық номенклатура]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0 16]
|-
| data-sort-value=&quot;511&quot; | 511
| [[Асылбек Райханұлы Боранбай]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%8B%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9 16]
|-
| data-sort-value=&quot;512&quot; | 512
| [[Қатысушы:Орел Карл/зертхана]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3A%D0%9E%D1%80%D0%B5%D0%BB_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%2F%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0 16]
|-
| data-sort-value=&quot;513&quot; | 513
| [[Ресей]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9 16]
|-
| data-sort-value=&quot;514&quot; | 514
| [[Нақыл сөздер]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80 16]
|-
| data-sort-value=&quot;515&quot; | 515
| [[Менеджмент]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D0%B4%D0%B6%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82 16]
|-
| data-sort-value=&quot;516&quot; | 516
| [[Батыс Рим империясының құлауы]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%A0%D0%B8%D0%BC_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B 16]
|-
| data-sort-value=&quot;517&quot; | 517
| [[Қарағанды облысы]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 16]
|-
| data-sort-value=&quot;518&quot; | 518
| [[Тарих]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85 16]
|-
| data-sort-value=&quot;519&quot; | 519
| [[Физиология]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D0%B8%D0%B7%D0%B8%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 16]
|-
| data-sort-value=&quot;520&quot; | 520
| [[Табиғат]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%82 16]
|-
| data-sort-value=&quot;521&quot; | 521
| [[Алакөл (көл)]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 16]
|-
| data-sort-value=&quot;522&quot; | 522
| [[Франция]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F 16]
|-
| data-sort-value=&quot;523&quot; | 523
| [[Химия]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F 16]
|-
| data-sort-value=&quot;524&quot; | 524
| [[Батыр Баян (поэма)]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%28%D0%BF%D0%BE%D1%8D%D0%BC%D0%B0%29 16]
|-
| data-sort-value=&quot;525&quot; | 525
| [[Әлемнің жаңа жеті кереметі]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 16]
|-
| data-sort-value=&quot;526&quot; | 526
| [[Атом]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%82%D0%BE%D0%BC 16]
|-
| data-sort-value=&quot;527&quot; | 527
| [[Ежелгі грек мифологиясы]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%B3%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%BC%D0%B8%D1%84%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 16]
|-
| data-sort-value=&quot;528&quot; | 528
| [[Сөйлем мүшелері]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 16]
|-
| data-sort-value=&quot;529&quot; | 529
| [[Конституция]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F 16]
|-
| data-sort-value=&quot;530&quot; | 530
| [[Қасым ханның қасқа жолы]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 16]
|-
| data-sort-value=&quot;531&quot; | 531
| [[Тарақты]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 16]
|-
| data-sort-value=&quot;532&quot; | 532
| [[Қыркүйек]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D0%BA%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BA 16]
|-
| data-sort-value=&quot;533&quot; | 533
| [[Германия]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 16]
|-
| data-sort-value=&quot;534&quot; | 534
| [[Қорықтар]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 16]
|-
| data-sort-value=&quot;535&quot; | 535
| [[Теңеу]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%83 16]
|-
| data-sort-value=&quot;536&quot; | 536
| [[Қазақ есімдері]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 16]
|-
| data-sort-value=&quot;537&quot; | 537
| [[Әбіш Кекілбайұлы]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88_%D0%9A%D0%B5%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 16]
|-
| data-sort-value=&quot;538&quot; | 538
| [[Мұхтар Бескенұлы Тілеуберді]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96 16]
|-
| data-sort-value=&quot;539&quot; | 539
| [[Бауыр (орган)]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80_%28%D0%BE%D1%80%D0%B3%D0%B0%D0%BD%29 16]
|-
| data-sort-value=&quot;540&quot; | 540
| [[Азия]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 16]
|-
| data-sort-value=&quot;541&quot; | 541
| [[Тарих (Геродот)]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85_%28%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D1%82%29 16]
|-
| data-sort-value=&quot;542&quot; | 542
| [[Құбығұл Бозайұлы Жарықбаев]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B1%D1%8B%D2%93%D2%B1%D0%BB_%D0%91%D0%BE%D0%B7%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 16]
|-
| data-sort-value=&quot;543&quot; | 543
| [[Қазақ тілі тарихы]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 16]
|-
| data-sort-value=&quot;544&quot; | 544
| [[Қазақстан азамат соғысы жылдарында]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0 16]
|-
| data-sort-value=&quot;545&quot; | 545
| [[Беріш]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%88 16]
|-
| data-sort-value=&quot;546&quot; | 546
| [[Сан есім]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 16]
|-
| data-sort-value=&quot;547&quot; | 547
| [[Бозжыра шатқалы]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D0%B7%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0_%D1%88%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B 16]
|-
| data-sort-value=&quot;548&quot; | 548
| [[Барақ батыр]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 16]
|-
| data-sort-value=&quot;549&quot; | 549
| [[Тас дәуірінің хронологиясы]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%85%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 16]
|-
| data-sort-value=&quot;550&quot; | 550
| [[Наиль Рафисович Ахметзакиров]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%A0%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B7%D0%B0%D0%BA%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2 16]
|-
| data-sort-value=&quot;551&quot; | 551
| [[Бас сүйек]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BA 16]
|-
| data-sort-value=&quot;552&quot; | 552
| [[Темірғали Көпбаев]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 16]
|-
| data-sort-value=&quot;553&quot; | 553
| [[Отырар]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80 16]
|-
| data-sort-value=&quot;554&quot; | 554
| [[Елтаңба]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%BB%D1%82%D0%B0%D2%A3%D0%B1%D0%B0 15]
|-
| data-sort-value=&quot;555&quot; | 555
| [[Ас қорыту жүйесі]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%82%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 15]
|-
| data-sort-value=&quot;556&quot; | 556
| [[Бауыржан Сабзалұлы Ибрагимов]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D0%B7%D0%B0%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%B2 15]
|-
| data-sort-value=&quot;557&quot; | 557
| [[Уикипедия:Ережелер мен нұсқаулар]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%95%D1%80%D0%B5%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%BD%D2%B1%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 15]
|-
| data-sort-value=&quot;558&quot; | 558
| [[Мәншүк Жиенғалиқызы Мәметова]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D0%BD%D1%88%D2%AF%D0%BA_%D0%96%D0%B8%D0%B5%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D3%99%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 15]
|-
| data-sort-value=&quot;559&quot; | 559
| [[Роза Тәжібайқызы Бағланова]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%BE%D0%B7%D0%B0_%D0%A2%D3%99%D0%B6%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D2%93%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 15]
|-
| data-sort-value=&quot;560&quot; | 560
| [[Шешендік сөз]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D1%81%D3%A9%D0%B7 15]
|-
| data-sort-value=&quot;561&quot; | 561
| [[Білге қаған]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D1%96%D0%BB%D0%B3%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD 15]
|-
| data-sort-value=&quot;562&quot; | 562
| [[Академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды университеті]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BA_%D0%95.%D0%90._%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 15]
|-
| data-sort-value=&quot;563&quot; | 563
| [[Шеркеш]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%88 15]
|-
| data-sort-value=&quot;564&quot; | 564
| [[Білім беру туралы заң]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B7%D0%B0%D2%A3 15]
|-
| data-sort-value=&quot;565&quot; | 565
| [[Қазақ ұлттық университеті]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 15]
|-
| data-sort-value=&quot;566&quot; | 566
| [[Ежелгі Мысыр]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%9C%D1%8B%D1%81%D1%8B%D1%80 15]
|-
| data-sort-value=&quot;567&quot; | 567
| [[Абай облысындағы өрт]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D1%80%D1%82 15]
|-
| data-sort-value=&quot;568&quot; | 568
| [[Қазақстан жеріндегі палеолит]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82 15]
|-
| data-sort-value=&quot;569&quot; | 569
| [[Исаак Ньютон]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B0%D0%BA_%D0%9D%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%BE%D0%BD 15]
|-
| data-sort-value=&quot;570&quot; | 570
| [[Ұрыс хан]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D1%80%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 15]
|-
| data-sort-value=&quot;571&quot; | 571
| [[Қарасай батыр]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 15]
|-
| data-sort-value=&quot;572&quot; | 572
| [[Қыдырәлі Нұртайұлы Болманов]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 15]
|-
| data-sort-value=&quot;573&quot; | 573
| [[Қыпшақ хандығы]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 15]
|-
| data-sort-value=&quot;574&quot; | 574
| [[Әл-Кәфирун сүресі]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D1%84%D0%B8%D1%80%D1%83%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 15]
|-
| data-sort-value=&quot;575&quot; | 575
| [[Қазақстандағы қарақалпақтар]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 15]
|-
| data-sort-value=&quot;576&quot; | 576
| [[Шайыр (ауыл)]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%28%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB%29 15]
|-
| data-sort-value=&quot;577&quot; | 577
| [[Морфология (лингвистика)]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D1%80%D1%84%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F_%28%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D0%B2%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%29 15]
|-
| data-sort-value=&quot;578&quot; | 578
| [[Құндылық]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 15]
|-
| data-sort-value=&quot;579&quot; | 579
| [[Қайым Мұқамедханов]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 15]
|-
| data-sort-value=&quot;580&quot; | 580
| [[Сіргелі]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%96 15]
|-
| data-sort-value=&quot;581&quot; | 581
| [[Қодан Тайшы]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D1%88%D1%8B 15]
|-
| data-sort-value=&quot;582&quot; | 582
| [[Исатай-Махамбет көтерілісі]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9-%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 15]
|-
| data-sort-value=&quot;583&quot; | 583
| [[Психологияның зерттеу әдістері]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D1%81%D0%B8%D1%85%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D3%99%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 15]
|-
| data-sort-value=&quot;584&quot; | 584
| [[Қуық түбі безінің қабынуы]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%83%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D2%AF%D0%B1%D1%96_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D1%83%D1%8B 15]
|-
| data-sort-value=&quot;585&quot; | 585
| [[Бесікке салу]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 15]
|-
| data-sort-value=&quot;586&quot; | 586
| [[Баян Мақсатқызы Алагөзова]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D1%81%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B0 15]
|-
| data-sort-value=&quot;587&quot; | 587
| [[Қой]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B9 15]
|-
| data-sort-value=&quot;588&quot; | 588
| [[Фернан Магеллан]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD 15]
|-
| data-sort-value=&quot;589&quot; | 589
| [[Теміреткі]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96 15]
|-
| data-sort-value=&quot;590&quot; | 590
| [[КешYOU]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%88YOU 15]
|-
| data-sort-value=&quot;591&quot; | 591
| [[Түркістан]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 15]
|-
| data-sort-value=&quot;592&quot; | 592
| [[Наурызым қорығы]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BC_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 15]
|-
| data-sort-value=&quot;593&quot; | 593
| [[Жоңғар хандығы]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 15]
|-
| data-sort-value=&quot;594&quot; | 594
| [[Қазақстан елтаңбасы]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%B0%D2%A3%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 15]
|-
| data-sort-value=&quot;595&quot; | 595
| [[Өскемен]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD 15]
|-
| data-sort-value=&quot;596&quot; | 596
| [[Мұрат Шаймаран]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%A8%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BD 15]
|-
| data-sort-value=&quot;597&quot; | 597
| [[Нұрлыбек Машбекұлы Нәлібаев]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D0%B0%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 15]
|-
| data-sort-value=&quot;598&quot; | 598
| [[Қыпшақ Сейітқұл Маманұлы]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D2%9B%D2%B1%D0%BB_%D0%9C%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 15]
|-
| data-sort-value=&quot;599&quot; | 599
| [[Қола дәуіріндегі орталық Қазақстан]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 15]
|-
| data-sort-value=&quot;600&quot; | 600
| [[Өнеркәсіп]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D0%BD%D0%B5%D1%80%D0%BA%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BF 15]
|-
| data-sort-value=&quot;601&quot; | 601
| [[Қазақтар]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 15]
|-
| data-sort-value=&quot;602&quot; | 602
| [[Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 15]
|-
| data-sort-value=&quot;603&quot; | 603
| [[Тәуелсіздік]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA 15]
|-
| data-sort-value=&quot;604&quot; | 604
| [[Санжар Сейітжафарұлы Асфендиаров]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%B6%D0%B0%D1%84%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D1%81%D1%84%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 15]
|-
| data-sort-value=&quot;605&quot; | 605
| [[Жұмабек Ахметұлы Тәшенов]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 15]
|-
| data-sort-value=&quot;606&quot; | 606
| [[Қазақстан құстары тізімі]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 15]
|-
| data-sort-value=&quot;607&quot; | 607
| [[Төлеген Айбергенұлы Айбергенов]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 15]
|-
| data-sort-value=&quot;608&quot; | 608
| [[Ежелгі Қазақстан]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 15]
|-
| data-sort-value=&quot;609&quot; | 609
| [[Асан қайғы Сәбитұлы]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 15]
|-
| data-sort-value=&quot;610&quot; | 610
| [[Медицина]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%D0%B0 15]
|-
| data-sort-value=&quot;611&quot; | 611
| [[Нұрғиса Атабайұлы Тілендиев]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B8%D1%81%D0%B0_%D0%90%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2 15]
|-
| data-sort-value=&quot;612&quot; | 612
| [[Барсакелмес]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D1%81 15]
|-
| data-sort-value=&quot;613&quot; | 613
| [[Торғайлар]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80 15]
|-
| data-sort-value=&quot;614&quot; | 614
| [[Тұтыну қоржыны]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%83_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B 15]
|-
| data-sort-value=&quot;615&quot; | 615
| [[Ақмола облысы]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 15]
|-
| data-sort-value=&quot;616&quot; | 616
| [[Рәбия сұлтан бегім]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%8F_%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BC 15]
|-
| data-sort-value=&quot;617&quot; | 617
| [[Атлант мұхиты]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%82%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%82_%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B8%D1%82%D1%8B 15]
|-
| data-sort-value=&quot;618&quot; | 618
| [[Бақбақ]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D2%9B 15]
|-
| data-sort-value=&quot;619&quot; | 619
| [[Солтүстік Қазақстан облысы]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 15]
|-
| data-sort-value=&quot;620&quot; | 620
| [[Құран]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD 15]
|-
| data-sort-value=&quot;621&quot; | 621
| [[Солтүстік Корея]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%B5%D1%8F 14]
|-
| data-sort-value=&quot;622&quot; | 622
| [[Qazaqstan (телеарна)]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=Qazaqstan_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%29 14]
|-
| data-sort-value=&quot;623&quot; | 623
| [[Қазақ ұлт зиялыларының қалыптасуы]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82_%D0%B7%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%8B 14]
|-
| data-sort-value=&quot;624&quot; | 624
| [[Барыс]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 14]
|-
| data-sort-value=&quot;625&quot; | 625
| [[Байұлы]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 14]
|-
| data-sort-value=&quot;626&quot; | 626
| [[Ауызекі сөйлеу тілінің стилі]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D0%B7%D0%B5%D0%BA%D1%96_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D1%83_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BB%D1%96 14]
|-
| data-sort-value=&quot;627&quot; | 627
| [[Киіз үй]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D2%AF%D0%B9 14]
|-
| data-sort-value=&quot;628&quot; | 628
| [[Ел тізімі (жалпы қабылданған атаулар)]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%BB_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%29 14]
|-
| data-sort-value=&quot;629&quot; | 629
| [[Жем (өзен)]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D0%BC_%28%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%29 14]
|-
| data-sort-value=&quot;630&quot; | 630
| [[Қарақұм құрылтайы]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D2%B1%D0%BC_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B 14]
|-
| data-sort-value=&quot;631&quot; | 631
| [[Ауа райы]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%83%D0%B0_%D1%80%D0%B0%D0%B9%D1%8B 14]
|-
| data-sort-value=&quot;632&quot; | 632
| [[Ислам]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC 14]
|-
| data-sort-value=&quot;633&quot; | 633
| [[Психология тарихы]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D1%81%D0%B8%D1%85%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 14]
|-
| data-sort-value=&quot;634&quot; | 634
| [[Сократ]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%82 14]
|-
| data-sort-value=&quot;635&quot; | 635
| [[Шығыс Қазақстан]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 14]
|-
| data-sort-value=&quot;636&quot; | 636
| [[Аустралия]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%8F 14]
|-
| data-sort-value=&quot;637&quot; | 637
| [[Еуразия ұлттық университеті]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 14]
|-
| data-sort-value=&quot;638&quot; | 638
| [[Жошы хан кесенесі]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 14]
|-
| data-sort-value=&quot;639&quot; | 639
| [[Орда (музыкалық топ)]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%BE%D0%BF%29 14]
|-
| data-sort-value=&quot;640&quot; | 640
| [[Қазақстанның экологиялық проблемалары]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 14]
|-
| data-sort-value=&quot;641&quot; | 641
| [[Қоңыр әулие үңгірі (Павлодар облысы)]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96_%28%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 14]
|-
| data-sort-value=&quot;642&quot; | 642
| [[Ауа райын болжау]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%83%D0%B0_%D1%80%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD_%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%83 14]
|-
| data-sort-value=&quot;643&quot; | 643
| [[Ақуыз]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%83%D1%8B%D0%B7 14]
|-
| data-sort-value=&quot;644&quot; | 644
| [[:Санат:Қазақтың ұлттық ойындары|Санат:Қазақтың ұлттық ойындары]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 14]
|-
| data-sort-value=&quot;645&quot; | 645
| [[Жидебай батыр]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 14]
|-
| data-sort-value=&quot;646&quot; | 646
| [[Бесжылдық жоспар (КСРО)]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D0%BE%D1%81%D0%BF%D0%B0%D1%80_%28%D0%9A%D0%A1%D0%A0%D0%9E%29 14]
|-
| data-sort-value=&quot;647&quot; | 647
| [[Бала]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0 14]
|-
| data-sort-value=&quot;648&quot; | 648
| [[Құнанбай Өскенбайұлы]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 14]
|-
| data-sort-value=&quot;649&quot; | 649
| [[Біржан мен Сара айтысы]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%8B 14]
|-
| data-sort-value=&quot;650&quot; | 650
| [[Мақал-мәтелдер]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB-%D0%BC%D3%99%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 14]
|-
| data-sort-value=&quot;651&quot; | 651
| [[Карл Линней]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB_%D0%9B%D0%B8%D0%BD%D0%BD%D0%B5%D0%B9 14]
|-
| data-sort-value=&quot;652&quot; | 652
| [[Әскери ант]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D0%B0%D0%BD%D1%82 14]
|-
| data-sort-value=&quot;653&quot; | 653
| [[Болат Жамитұлы Өтемұратов]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 14]
|-
| data-sort-value=&quot;654&quot; | 654
| [[Үстірт қорығы]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D1%81%D1%82%D1%96%D1%80%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 14]
|-
| data-sort-value=&quot;655&quot; | 655
| [[Шежіре]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5 14]
|-
| data-sort-value=&quot;656&quot; | 656
| [[Қасым Аманжолов]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2 14]
|-
| data-sort-value=&quot;657&quot; | 657
| [[Қоғам]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%BC 14]
|-
| data-sort-value=&quot;658&quot; | 658
| [[Шегу қаған]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B3%D1%83_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD 14]
|-
| data-sort-value=&quot;659&quot; | 659
| [[Қуатамлонмұнай]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%83%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%BB%D0%BE%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%B9 14]
|-
| data-sort-value=&quot;660&quot; | 660
| [[Жануарлар]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 14]
|-
| data-sort-value=&quot;661&quot; | 661
| [[Қазақ ауыз әдебиеті]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 14]
|-
| data-sort-value=&quot;662&quot; | 662
| [[Барыс ордені]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%96 14]
|-
| data-sort-value=&quot;663&quot; | 663
| [[Брокгауз бен Ефрон энциклопедиялық сөздігі]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D1%80%D0%BE%D0%BA%D0%B3%D0%B0%D1%83%D0%B7_%D0%B1%D0%B5%D0%BD_%D0%95%D1%84%D1%80%D0%BE%D0%BD_%D1%8D%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%B3%D1%96 14]
|-
| data-sort-value=&quot;664&quot; | 664
| [[Ілияс Есенберлин]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B8%D0%BD 14]
|-
| data-sort-value=&quot;665&quot; | 665
| [[Бұзаубас]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D1%81 14]
|-
| data-sort-value=&quot;666&quot; | 666
| [[Ботбай]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 14]
|-
| data-sort-value=&quot;667&quot; | 667
| [[Жұлдыз Досбергенқызы Сүлейменова]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 14]
|-
| data-sort-value=&quot;668&quot; | 668
| [[Уикипедия:Авторлық құқықтар]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 14]
|-
| data-sort-value=&quot;669&quot; | 669
| [[Хәрри Поттер мен пәлсапа тас]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D3%99%D1%80%D1%80%D0%B8_%D0%9F%D0%BE%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%BF%D3%99%D0%BB%D1%81%D0%B0%D0%BF%D0%B0_%D1%82%D0%B0%D1%81 14]
|-
| data-sort-value=&quot;670&quot; | 670
| [[Сағадат Қожахметұлы Нұрмағамбетов]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 14]
|-
| data-sort-value=&quot;671&quot; | 671
| [[Дінмұхаммед Қанатұлы Құдайбергенов]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 14]
|-
| data-sort-value=&quot;672&quot; | 672
| [[Петроглиф]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D0%B5%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%B3%D0%BB%D0%B8%D1%84 14]
|-
| data-sort-value=&quot;673&quot; | 673
| [[Диуани хикмет]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%BC%D0%B5%D1%82 14]
|-
| data-sort-value=&quot;674&quot; | 674
| [[Шыңғыс Төреқұлұлы Айтматов]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 14]
|-
| data-sort-value=&quot;675&quot; | 675
| [[Өт айдайтын дәрілер]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D1%82_%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 14]
|-
| data-sort-value=&quot;676&quot; | 676
| [[Қазақстан телеарналары]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 14]
|-
| data-sort-value=&quot;677&quot; | 677
| [[Қытай тарихы]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 14]
|-
| data-sort-value=&quot;678&quot; | 678
| [[Қырымның қырық батыры]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%8B 14]
|-
| data-sort-value=&quot;679&quot; | 679
| [[Мұхит]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B8%D1%82 14]
|-
| data-sort-value=&quot;680&quot; | 680
| [[Тынық мұхит]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B8%D1%82 14]
|-
| data-sort-value=&quot;681&quot; | 681
| [[Радиация]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F 14]
|-
| data-sort-value=&quot;682&quot; | 682
| [[Асанбай Асқарұлы Асқаров]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 14]
|-
| data-sort-value=&quot;683&quot; | 683
| [[Түбір (математика)]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B1%D1%96%D1%80_%28%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%29 14]
|-
| data-sort-value=&quot;684&quot; | 684
| [[Алтынемел ұлттық паркі]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%96 14]
|-
| data-sort-value=&quot;685&quot; | 685
| [[Ерке сылқым (күй)]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BC_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 14]
|-
| data-sort-value=&quot;686&quot; | 686
| [[Маржан Өмірзаққызы Арапбаева]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D3%A8%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%BF%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 14]
|-
| data-sort-value=&quot;687&quot; | 687
| [[Орыс тілі]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%8B%D1%81_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 14]
|-
| data-sort-value=&quot;688&quot; | 688
| [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланым депутаттары]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_1-%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC_%D0%B4%D0%B5%D0%BF%D1%83%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 14]
|-
| data-sort-value=&quot;689&quot; | 689
| [[Азғыр ядролық полигоны]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B7%D2%93%D1%8B%D1%80_%D1%8F%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D1%8B 14]
|-
| data-sort-value=&quot;690&quot; | 690
| [[Алғашқы қауым]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%88%D2%9B%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BC 14]
|-
| data-sort-value=&quot;691&quot; | 691
| [[Невада-Семей]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%B5%D0%B2%D0%B0%D0%B4%D0%B0-%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9 13]
|-
| data-sort-value=&quot;692&quot; | 692
| [[Лингвистика]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9B%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D0%B2%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 13]
|-
| data-sort-value=&quot;693&quot; | 693
| [[Аналды секс]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 13]
|-
| data-sort-value=&quot;694&quot; | 694
| [[Ұлыбритания]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 13]
|-
| data-sort-value=&quot;695&quot; | 695
| [[Бірінші Мемлекеттік Дума]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0 13]
|-
| data-sort-value=&quot;696&quot; | 696
| [[Футбол]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 13]
|-
| data-sort-value=&quot;697&quot; | 697
| [[Глоттогенез]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D0%BB%D0%BE%D1%82%D1%82%D0%BE%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D0%B7 13]
|-
| data-sort-value=&quot;698&quot; | 698
| [[Үстеу]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%83 13]
|-
| data-sort-value=&quot;699&quot; | 699
| [[Түркілер]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 13]
|-
| data-sort-value=&quot;700&quot; | 700
| [[Қасым Қайсенов]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 13]
|-
| data-sort-value=&quot;701&quot; | 701
| [[Азаматтық құқық]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B 13]
|-
| data-sort-value=&quot;702&quot; | 702
| [[Құс]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%81 13]
|-
| data-sort-value=&quot;703&quot; | 703
| [[Көкшетау]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%88%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%83 13]
|-
| data-sort-value=&quot;704&quot; | 704
| [[Шақпақты]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 13]
|-
| data-sort-value=&quot;705&quot; | 705
| [[Химиялық байланыстар]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 13]
|-
| data-sort-value=&quot;706&quot; | 706
| [[Қояндар]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%8F%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 13]
|-
| data-sort-value=&quot;707&quot; | 707
| [[Платон]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%BD 13]
|-
| data-sort-value=&quot;708&quot; | 708
| [[ДНҚ репликациясы]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%9D%D2%9A_%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 13]
|-
| data-sort-value=&quot;709&quot; | 709
| [[Бақшасарай]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B9 13]
|-
| data-sort-value=&quot;710&quot; | 710
| [[Дін]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D1%96%D0%BD 13]
|-
| data-sort-value=&quot;711&quot; | 711
| [[Сыбайлас жемқорлық]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D0%B6%D0%B5%D0%BC%D2%9B%D0%BE%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B 13]
|-
| data-sort-value=&quot;712&quot; | 712
| [[Тауықтәрізділер]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%83%D1%8B%D2%9B%D1%82%D3%99%D1%80%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 13]
|-
| data-sort-value=&quot;713&quot; | 713
| [[Жамбыл ауданы (Алматы облысы)]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%28%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 13]
|-
| data-sort-value=&quot;714&quot; | 714
| [[Тәуекел хан]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D1%85%D0%B0%D0%BD 13]
|-
| data-sort-value=&quot;715&quot; | 715
| [[Сексеуіл]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%83%D1%96%D0%BB 13]
|-
| data-sort-value=&quot;716&quot; | 716
| [[Қалалық аңшы (телесериал)]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D2%A3%D1%88%D1%8B_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%B0%D0%BB%29 13]
|-
| data-sort-value=&quot;717&quot; | 717
| [[Жанар Мерғалиқызы Айжанова]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D0%B5%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 13]
|-
| data-sort-value=&quot;718&quot; | 718
| [[Салқам Жәңгір хан]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC_%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 13]
|-
| data-sort-value=&quot;719&quot; | 719
| [[Тәрбие]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%80%D0%B1%D0%B8%D0%B5 13]
|-
| data-sort-value=&quot;720&quot; | 720
| [[Әлмерек абыз]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%B7 13]
|-
| data-sort-value=&quot;721&quot; | 721
| [[Жиде]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B8%D0%B4%D0%B5 13]
|-
| data-sort-value=&quot;722&quot; | 722
| [[Ләйлә Сұлтанқызы Сеңгірбекова]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9B%D3%99%D0%B9%D0%BB%D3%99_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 13]
|-
| data-sort-value=&quot;723&quot; | 723
| [[Түркия қалаларының тізімі]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 13]
|-
| data-sort-value=&quot;724&quot; | 724
| [[Мәди Бәпиұлы]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B8_%D0%91%D3%99%D0%BF%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B 13]
|-
| data-sort-value=&quot;725&quot; | 725
| [[Өзбекстанның әкімшілік бөлінісі]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BD%D1%96%D1%81%D1%96 13]
|-
| data-sort-value=&quot;726&quot; | 726
| [[Үндістан]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 13]
|-
| data-sort-value=&quot;727&quot; | 727
| [[Сүре]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D2%AF%D1%80%D0%B5 13]
|-
| data-sort-value=&quot;728&quot; | 728
| [[Жетісай]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D0%B0%D0%B9 13]
|-
| data-sort-value=&quot;729&quot; | 729
| [[Дастан Дәрібайұлы Оразбеков]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%94%D3%99%D1%80%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 13]
|-
| data-sort-value=&quot;730&quot; | 730
| [[Қараш-қараш оқиғасы (повесть)]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88-%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88_%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 13]
|-
| data-sort-value=&quot;731&quot; | 731
| [[Жусан иісі (повесть)]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D1%96%D1%81%D1%96_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 13]
|-
| data-sort-value=&quot;732&quot; | 732
| [[Бала құқықтары туралы конвенция]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F 13]
|-
| data-sort-value=&quot;733&quot; | 733
| [[Қазақ ұлттық ырымдары]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 13]
|-
| data-sort-value=&quot;734&quot; | 734
| [[Хорезм]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%BE%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%BC 13]
|-
| data-sort-value=&quot;735&quot; | 735
| [[Стандарттау жұмыстарының тиімділігі]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%B6%D2%B1%D0%BC%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B8%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 13]
|-
| data-sort-value=&quot;736&quot; | 736
| [[Надежда Давыдовна Тоқаева]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%B6%D0%B4%D0%B0_%D0%94%D0%B0%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 13]
|-
| data-sort-value=&quot;737&quot; | 737
| [[Луганск]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9B%D1%83%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BA 13]
|-
| data-sort-value=&quot;738&quot; | 738
| [[Электролиттік диссоциация теориясы]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AD%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B4%D0%B8%D1%81%D1%81%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D0%B5%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 13]
|-
| data-sort-value=&quot;739&quot; | 739
| [[Шекті]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96 13]
|-
| data-sort-value=&quot;740&quot; | 740
| [[Моносахаридтер]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D1%81%D0%B0%D1%85%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B4%D1%82%D0%B5%D1%80 13]
|-
| data-sort-value=&quot;741&quot; | 741
| [[Республика күні (Қазақстан)]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%28%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%29 13]
|-
| data-sort-value=&quot;742&quot; | 742
| [[Қарағанды]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B 13]
|-
| data-sort-value=&quot;743&quot; | 743
| [[Тоқтамыс хан]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 13]
|-
| data-sort-value=&quot;744&quot; | 744
| [[Ми]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B8 13]
|-
| data-sort-value=&quot;745&quot; | 745
| [[Қазақстанның су қорлары]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D1%83_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 13]
|-
| data-sort-value=&quot;746&quot; | 746
| [[Ақмешіт әулие үңгірі]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96 13]
|-
| data-sort-value=&quot;747&quot; | 747
| [[Кеңес Үмбетжанұлы Биекенов]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81_%D2%AE%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B8%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 13]
|-
| data-sort-value=&quot;748&quot; | 748
| [[Есімдік]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA 13]
|-
| data-sort-value=&quot;749&quot; | 749
| [[Талас шайқасы]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 13]
|-
| data-sort-value=&quot;750&quot; | 750
| [[Сәбира Майқанова]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%80%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 13]
|-
| data-sort-value=&quot;751&quot; | 751
| [[Қазақстан Республикасының Тіл туралы Заңы]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D1%96%D0%BB_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%97%D0%B0%D2%A3%D1%8B 13]
|-
| data-sort-value=&quot;752&quot; | 752
| [[Іле Алатауы]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%86%D0%BB%D0%B5_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D1%8B 13]
|-
| data-sort-value=&quot;753&quot; | 753
| [[Жәкен Қожахметұлы Таймағанбетов]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 13]
|-
| data-sort-value=&quot;754&quot; | 754
| [[Қарагөз (трагедия)]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7_%28%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%29 13]
|-
| data-sort-value=&quot;755&quot; | 755
| [[Республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізімі]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%80_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 13]
|-
| data-sort-value=&quot;756&quot; | 756
| [[Уикипедия:Видео сабақтар]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%92%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BE_%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 13]
|-
| data-sort-value=&quot;757&quot; | 757
| [[Синоним]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D0%BC 13]
|-
| data-sort-value=&quot;758&quot; | 758
| [[Түйе малының атаулары]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 13]
|-
| data-sort-value=&quot;759&quot; | 759
| [[Органоидтар]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B8%D0%B4%D1%82%D0%B0%D1%80 13]
|-
| data-sort-value=&quot;760&quot; | 760
| [[Таз руы]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 13]
|-
| data-sort-value=&quot;761&quot; | 761
| [[Сақиналар әміршісі (роман)]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D3%99%D0%BC%D1%96%D1%80%D1%88%D1%96%D1%81%D1%96_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 13]
|-
| data-sort-value=&quot;762&quot; | 762
| [[Франция қалаларының тізімі]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 13]
|-
| data-sort-value=&quot;763&quot; | 763
| [[Қосөзен (өркениет)]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD_%28%D3%A9%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%29 13]
|-
| data-sort-value=&quot;764&quot; | 764
| [[ChatGPT]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=ChatGPT 13]
|-
| data-sort-value=&quot;765&quot; | 765
| [[Ақпарат]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82 13]
|-
| data-sort-value=&quot;766&quot; | 766
| [[Химиялық элементтердің периодтық жүйесі]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%B4%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 13]
|-
| data-sort-value=&quot;767&quot; | 767
| [[Ғабит Махмұтұлы Мүсірепов]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D0%B2 13]
|-
| data-sort-value=&quot;768&quot; | 768
| [[Ақпараттық қауіпсіздік]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA 13]
|-
| data-sort-value=&quot;769&quot; | 769
| [[Домалақ ана]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0 13]
|-
| data-sort-value=&quot;770&quot; | 770
| [[Ясин сүресі]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AF%D1%81%D0%B8%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 13]
|-
| data-sort-value=&quot;771&quot; | 771
| [[Қазақстан 2030]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_2030 13]
|-
| data-sort-value=&quot;772&quot; | 772
| [[Сая Оразғалиева]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%8F_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D0%B0 13]
|-
| data-sort-value=&quot;773&quot; | 773
| [[Йоганн Себастиан Бах]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%99%D0%BE%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B0%D1%85 13]
|-
| data-sort-value=&quot;774&quot; | 774
| [[Біржан Қожағұлұлы]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 12]
|-
| data-sort-value=&quot;775&quot; | 775
| [[Қазақстан. Ұлттық энциклопедия]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD._%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 12]
|-
| data-sort-value=&quot;776&quot; | 776
| [[Қазақстан полигондары]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 12]
|-
| data-sort-value=&quot;777&quot; | 777
| [[Тіл (лингвистика)]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D1%96%D0%BB_%28%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D0%B2%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%29 12]
|-
| data-sort-value=&quot;778&quot; | 778
| [[Наурызбай батыр]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 12]
|-
| data-sort-value=&quot;779&quot; | 779
| [[Шаһрисабз]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D2%BB%D1%80%D0%B8%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B7 12]
|-
| data-sort-value=&quot;780&quot; | 780
| [[Молекулалық биология]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%83%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D0%B8%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 12]
|-
| data-sort-value=&quot;781&quot; | 781
| [[Щучинск]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A9%D1%83%D1%87%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA 12]
|-
| data-sort-value=&quot;782&quot; | 782
| [[Біріккен Ұлттар Ұйымы]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 12]
|-
| data-sort-value=&quot;783&quot; | 783
| [[Мағауия Абайұлы Құнанбаев]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%83%D0%B8%D1%8F_%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 12]
|-
| data-sort-value=&quot;784&quot; | 784
| [[Ағыбай Қоңырбайұлы]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 12]
|-
| data-sort-value=&quot;785&quot; | 785
| [[Шымыр]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D1%80 12]
|-
| data-sort-value=&quot;786&quot; | 786
| [[Қазақстан Республикасының электрондық үкіметі]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D2%AF%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 12]
|-
| data-sort-value=&quot;787&quot; | 787
| [[Қайрат Ноғайбайұлы Рысқұлбеков]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 12]
|-
| data-sort-value=&quot;788&quot; | 788
| [[Бақытжан Бейсәліұлы Қаратаев]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%81%D3%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 12]
|-
| data-sort-value=&quot;789&quot; | 789
| [[Байбақты]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 12]
|-
| data-sort-value=&quot;790&quot; | 790
| [[Шырақтың ерлігі]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 12]
|-
| data-sort-value=&quot;791&quot; | 791
| [[Ат әбзелдері]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%82_%D3%99%D0%B1%D0%B7%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 12]
|-
| data-sort-value=&quot;792&quot; | 792
| [[Жылқы]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B 12]
|-
| data-sort-value=&quot;793&quot; | 793
| [[Бесшатыр]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%88%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 12]
|-
| data-sort-value=&quot;794&quot; | 794
| [[Қайтадан (фильм, 2025)]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2025%29 12]
|-
| data-sort-value=&quot;795&quot; | 795
| [[Таңбалы археологиялық ландшафтының петроглифтері]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D2%A3%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%88%D0%B0%D1%84%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BF%D0%B5%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%B3%D0%BB%D0%B8%D1%84%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 12]
|-
| data-sort-value=&quot;796&quot; | 796
| [[Атомдардың құрылысы мен элементтер системасы]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%81%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 12]
|-
| data-sort-value=&quot;797&quot; | 797
| [[Қазақстан Республикасының Қарулы Күштеріндегі әскери атақтар]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 12]
|-
| data-sort-value=&quot;798&quot; | 798
| [[Уикипедия:Уикидің негізгі синтаксисі]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B3%D1%96_%D1%81%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%BA%D1%81%D0%B8%D1%81%D1%96 12]
|-
| data-sort-value=&quot;799&quot; | 799
| [[Макс Вебер]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D1%81_%D0%92%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D1%80 12]
|-
| data-sort-value=&quot;800&quot; | 800
| [[Орманды дала зонасы]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D0%B7%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 12]
|-
| data-sort-value=&quot;801&quot; | 801
| [[Маңғыстау ауданы]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 12]
|-
| data-sort-value=&quot;802&quot; | 802
| [[Кәкен Хамзаұлы Қамзин]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%A5%D0%B0%D0%BC%D0%B7%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%BC%D0%B7%D0%B8%D0%BD 12]
|-
| data-sort-value=&quot;803&quot; | 803
| [[Сәулет]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82 12]
|-
| data-sort-value=&quot;804&quot; | 804
| [[Қанжығалы руы]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%80%D1%83%D1%8B 12]
|-
| data-sort-value=&quot;805&quot; | 805
| [[Қандала]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0 12]
|-
| data-sort-value=&quot;806&quot; | 806
| [[Қоңыр әулие үңгірі (Абай облысы)]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96_%28%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 12]
|-
| data-sort-value=&quot;807&quot; | 807
| [[Әлия Сәрсенқызы Бейсенова]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D0%A1%D3%99%D1%80%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 12]
|-
| data-sort-value=&quot;808&quot; | 808
| [[Асқорыту мүшелері]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%82%D1%83_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 12]
|-
| data-sort-value=&quot;809&quot; | 809
| [[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%86%D1%88%D0%BA%D1%96_%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 12]
|-
| data-sort-value=&quot;810&quot; | 810
| [[Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 12]
|-
| data-sort-value=&quot;811&quot; | 811
| [[Рибонуклеин қышқылы]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%B8%D0%B1%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BA%D0%BB%D0%B5%D0%B8%D0%BD_%D2%9B%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 12]
|-
| data-sort-value=&quot;812&quot; | 812
| [[Қытай медицинасы]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 12]
|-
| data-sort-value=&quot;813&quot; | 813
| [[Огюст Конт]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D0%B3%D1%8E%D1%81%D1%82_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%82 12]
|-
| data-sort-value=&quot;814&quot; | 814
| [[:Санат:Темір жол|Санат:Темір жол]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B6%D0%BE%D0%BB 12]
|-
| data-sort-value=&quot;815&quot; | 815
| [[Миллионер қалалар саны бойынша елдер тізімі]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B8%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D1%80_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 12]
|-
| data-sort-value=&quot;816&quot; | 816
| [[Операциялық жүйелер]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 12]
|-
| data-sort-value=&quot;817&quot; | 817
| [[Қазақстан Республикасының Үкіметі]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%AE%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 12]
|-
| data-sort-value=&quot;818&quot; | 818
| [[Ғабиден Мұстафин]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B8%D0%BD 12]
|-
| data-sort-value=&quot;819&quot; | 819
| [[2026 жылы қайтыс болғандар тізімі]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 12]
|-
| data-sort-value=&quot;820&quot; | 820
| [[Адамның шығу тегі]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%88%D1%8B%D2%93%D1%83_%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96 12]
|-
| data-sort-value=&quot;821&quot; | 821
| [[2022 жылғы Қазақстандағы наразылық шаралары]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=2022_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 12]
|-
| data-sort-value=&quot;822&quot; | 822
| [[Ахмет Қорғанбекұлы Бірімжанов]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 12]
|-
| data-sort-value=&quot;823&quot; | 823
| [[Түріктердің наным-сенімдері және дін]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC-%D1%81%D0%B5%D0%BD%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%B4%D1%96%D0%BD 12]
|-
| data-sort-value=&quot;824&quot; | 824
| [[Үлгі:Мемлекет туы/Тізім]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D1%82%D1%83%D1%8B%2F%D0%A2%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC 12]
|-
| data-sort-value=&quot;825&quot; | 825
| [[Сатыбалды Мұқатайұлы Жақыпов]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF%D0%BE%D0%B2 12]
|-
| data-sort-value=&quot;826&quot; | 826
| [[Қазақстан аумағындағы тайпалық одақтар мен алғашқы мемлекеттер]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%88%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80 12]
|-
| data-sort-value=&quot;827&quot; | 827
| [[Адам ата]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D0%B0%D1%82%D0%B0 12]
|-
| data-sort-value=&quot;828&quot; | 828
| [[Сұлтан Бейбарыс]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 12]
|-
| data-sort-value=&quot;829&quot; | 829
| [[Телескоп]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BF 12]
|-
| data-sort-value=&quot;830&quot; | 830
| [[Ермахан Әбдіраман]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD 12]
|-
| data-sort-value=&quot;831&quot; | 831
| [[Омар хан]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 12]
|-
| data-sort-value=&quot;832&quot; | 832
| [[Қанды жексенбі (1905)]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B6%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D1%96_%281905%29 12]
|-
| data-sort-value=&quot;833&quot; | 833
| [[Аида Ғалымқызы Балаева]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B8%D0%B4%D0%B0_%D2%92%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 12]
|-
| data-sort-value=&quot;834&quot; | 834
| [[Меркі ауданы]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D1%80%D0%BA%D1%96_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 12]
|-
| data-sort-value=&quot;835&quot; | 835
| [[Ноғай Ордасы]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 12]
|-
| data-sort-value=&quot;836&quot; | 836
| [[Біріккен сөздер]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80 12]
|-
| data-sort-value=&quot;837&quot; | 837
| [[Вегетарианшылық]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%92%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 12]
|-
| data-sort-value=&quot;838&quot; | 838
| [[Сөз таптары]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 12]
|-
| data-sort-value=&quot;839&quot; | 839
| [[Қорқыт Ата атындағы Қызылорда университеті]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%90%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 12]
|-
| data-sort-value=&quot;840&quot; | 840
| [[Асхат Сергеевич Ниязов]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9D%D0%B8%D1%8F%D0%B7%D0%BE%D0%B2 12]
|-
| data-sort-value=&quot;841&quot; | 841
| [[Сырым Датұлы]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 12]
|-
| data-sort-value=&quot;842&quot; | 842
| [[Шығай хан]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 12]
|-
| data-sort-value=&quot;843&quot; | 843
| [[Конъюнктивит]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%8A%D1%8E%D0%BD%D0%BA%D1%82%D0%B8%D0%B2%D0%B8%D1%82 12]
|-
| data-sort-value=&quot;844&quot; | 844
| [[Соқырішек]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%96%D1%88%D0%B5%D0%BA 12]
|-
| data-sort-value=&quot;845&quot; | 845
| [[Жол белгілері]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 12]
|-
| data-sort-value=&quot;846&quot; | 846
| [[Археологиялық ескерткіштер]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D1%85%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80 12]
|-
| data-sort-value=&quot;847&quot; | 847
| [[Жантақ]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D2%9B 12]
|-
| data-sort-value=&quot;848&quot; | 848
| [[Жапония]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F 12]
|-
| data-sort-value=&quot;849&quot; | 849
| [[Тимур Анатольевич Козырев]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B8%D0%BC%D1%83%D1%80_%D0%90%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B%D1%80%D0%B5%D0%B2 12]
|-
| data-sort-value=&quot;850&quot; | 850
| [[Алаша хан]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0_%D1%85%D0%B0%D0%BD 12]
|-
| data-sort-value=&quot;851&quot; | 851
| [[Тайқазан]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD 12]
|-
| data-sort-value=&quot;852&quot; | 852
| [[Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC_%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 12]
|-
| data-sort-value=&quot;853&quot; | 853
| [[Туристiк өнiм]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D1%83%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82i%D0%BA_%D3%A9%D0%BDi%D0%BC 12]
|-
| data-sort-value=&quot;854&quot; | 854
| [[Қазақтың би-шешендері]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B8-%D1%88%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 12]
|-
| data-sort-value=&quot;855&quot; | 855
| [[Моңғолия]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%8F 12]
|-
| data-sort-value=&quot;856&quot; | 856
| [[Антикалық философия]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BD%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%84%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F 12]
|-
| data-sort-value=&quot;857&quot; | 857
| [[Берел қорымы]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BB_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BC%D1%8B 12]
|-
| data-sort-value=&quot;858&quot; | 858
| [[Тотемизм]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%B7%D0%BC 12]
|-
| data-sort-value=&quot;859&quot; | 859
| [[Хан Шатыр]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 12]
|-
| data-sort-value=&quot;860&quot; | 860
| [[Ұйықтатын дәрілер]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 12]
|-
| data-sort-value=&quot;861&quot; | 861
| [[Қытай философиясы]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D1%84%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 12]
|-
| data-sort-value=&quot;862&quot; | 862
| [[Әбілқайыр хандығы]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 12]
|-
| data-sort-value=&quot;863&quot; | 863
| [[Өзін-өзі өлтіру]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D1%96%D0%BD-%D3%A9%D0%B7%D1%96_%D3%A9%D0%BB%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 12]
|-
| data-sort-value=&quot;864&quot; | 864
| [[Қазақ энциклопедиясы]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%8D%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 11]
|-
| data-sort-value=&quot;865&quot; | 865
| [[:Сурет:1903 ball - Evg. Iv. Bernov.jpeg|Сурет:1903 ball - Evg. Iv. Bernov.jpeg]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3A1903_ball_-_Evg._Iv._Bernov.jpeg 11]
|-
| data-sort-value=&quot;866&quot; | 866
| [[Құлшығаш]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%88 11]
|-
| data-sort-value=&quot;867&quot; | 867
| [[Қаттықорған]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD 11]
|-
| data-sort-value=&quot;868&quot; | 868
| [[Мастопатия]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F 11]
|-
| data-sort-value=&quot;869&quot; | 869
| [[Қазақ ұлттық киімдері]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 11]
|-
| data-sort-value=&quot;870&quot; | 870
| [[Мұрат Мұхтарұлы Әуезов]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2 11]
|-
| data-sort-value=&quot;871&quot; | 871
| [[Математика]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 11]
|-
| data-sort-value=&quot;872&quot; | 872
| [[Sәlem Entertainment]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=S%D3%99lem_Entertainment 11]
|-
| data-sort-value=&quot;873&quot; | 873
| [[Шынболат Ділдебайұлы Ділдебаев]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%94%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 11]
|-
| data-sort-value=&quot;874&quot; | 874
| [[Бәйдібек Қарашаұлы]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 11]
|-
| data-sort-value=&quot;875&quot; | 875
| [[Төрехан Айдарханұлы Сабырхан]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD 11]
|-
| data-sort-value=&quot;876&quot; | 876
| [[Баба түкті Шашты Әзіз]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B1%D0%B0_%D1%82%D2%AF%D0%BA%D1%82%D1%96_%D0%A8%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B_%D3%98%D0%B7%D1%96%D0%B7 11]
|-
| data-sort-value=&quot;877&quot; | 877
| [[Қазақстан халық кеңесі]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%96 11]
|-
| data-sort-value=&quot;878&quot; | 878
| [[Телжан Шонанов]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 11]
|-
| data-sort-value=&quot;879&quot; | 879
| [[Әбілмәмбет хан]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%BC%D3%99%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D1%85%D0%B0%D0%BD 11]
|-
| data-sort-value=&quot;880&quot; | 880
| [[Кек алушылар: Финал]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BA_%D0%B0%D0%BB%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%3A_%D0%A4%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB 11]
|-
| data-sort-value=&quot;881&quot; | 881
| [[Қазақтың балаға ат қою рәсімі]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%93%D0%B0_%D0%B0%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%8E_%D1%80%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BC%D1%96 11]
|-
| data-sort-value=&quot;882&quot; | 882
| [[Қарлығаштар]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%80 11]
|-
| data-sort-value=&quot;883&quot; | 883
| [[Еңлік — Кебек (пьеса)]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA_%E2%80%94_%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BF%D1%8C%D0%B5%D1%81%D0%B0%29 11]
|-
| data-sort-value=&quot;884&quot; | 884
| [[Метр]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D1%82%D1%80 11]
|-
| data-sort-value=&quot;885&quot; | 885
| [[Жетісу облысы]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 11]
|-
| data-sort-value=&quot;886&quot; | 886
| [[Шахмат]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B0%D1%82 11]
|-
| data-sort-value=&quot;887&quot; | 887
| [[ZaQ (Ninety One)]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=ZaQ_%28Ninety_One%29 11]
|-
| data-sort-value=&quot;888&quot; | 888
| [[Мақала]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0 11]
|-
| data-sort-value=&quot;889&quot; | 889
| [[Халел Досмұхамедов]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BB_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%B2 11]
|-
| data-sort-value=&quot;890&quot; | 890
| [[Алаш Орда]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 11]
|-
| data-sort-value=&quot;891&quot; | 891
| [[Массагеттер]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D1%81%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80 11]
|-
| data-sort-value=&quot;892&quot; | 892
| [[Лев Николаевич Гумилев]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9B%D0%B5%D0%B2_%D0%9D%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%93%D1%83%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D0%B2 11]
|-
| data-sort-value=&quot;893&quot; | 893
| [[Қ]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A 11]
|-
| data-sort-value=&quot;894&quot; | 894
| [[Қатысушы:EPIC]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3AEPIC 11]
|-
| data-sort-value=&quot;895&quot; | 895
| [[Тырнақша]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D1%8B%D1%80%D0%BD%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0 11]
|-
| data-sort-value=&quot;896&quot; | 896
| [[Сингапур]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D0%B0%D0%BF%D1%83%D1%80 11]
|-
| data-sort-value=&quot;897&quot; | 897
| [[Ақмарал Шәріпбайқызы Әлназарова]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB_%D0%A8%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%98%D0%BB%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B0 11]
|-
| data-sort-value=&quot;898&quot; | 898
| [[Үлгі:ПозКарта Украина Донецк облысы]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9F%D0%BE%D0%B7%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%A3%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%94%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D1%86%D0%BA_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 11]
|-
| data-sort-value=&quot;899&quot; | 899
| [[ХХ ғасырдың 20-30-жылдарындағы Қазақстанның әлеуметтiк-экономикалық және қоғамдық-саяси, мәдени жағдайы]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%A5_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_20-30-%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D1%83%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%82i%D0%BA-%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D2%9B%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D1%8B%D2%9B-%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8%2C_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8_%D0%B6%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%8B 11]
|-
| data-sort-value=&quot;900&quot; | 900
| [[Көңлім қайтты достан да, дұшпаннан да...]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%82%D1%8B_%D0%B4%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B4%D0%B0%2C_%D0%B4%D2%B1%D1%88%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D0%B4%D0%B0... 11]
|-
| data-sort-value=&quot;901&quot; | 901
| [[Алаш қозғалысы]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 11]
|-
| data-sort-value=&quot;902&quot; | 902
| [[От құмырсқа]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%82_%D2%9B%D2%B1%D0%BC%D1%8B%D1%80%D1%81%D2%9B%D0%B0 11]
|-
| data-sort-value=&quot;903&quot; | 903
| [[Дәрілік өсімдіктер]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 11]
|-
| data-sort-value=&quot;904&quot; | 904
| [[Бекзат Сейілханұлы Саттарханов]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 11]
|-
| data-sort-value=&quot;905&quot; | 905
| [[Шебір]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B1%D1%96%D1%80 11]
|-
| data-sort-value=&quot;906&quot; | 906
| [[Сүйінші]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96 11]
|-
| data-sort-value=&quot;907&quot; | 907
| [[Қазақ билері]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 11]
|-
| data-sort-value=&quot;908&quot; | 908
| [[Сара Алпысқызы Назарбаева]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%90%D0%BB%D0%BF%D1%8B%D1%81%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 11]
|-
| data-sort-value=&quot;909&quot; | 909
| [[Есет Құдайбергенұлы Жұбанов]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 11]
|-
| data-sort-value=&quot;910&quot; | 910
| [[Торғай көтерілісі]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 11]
|-
| data-sort-value=&quot;911&quot; | 911
| [[:Санат:Қазақ ақындары|Санат:Қазақ ақындары]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 11]
|-
| data-sort-value=&quot;912&quot; | 912
| [[Компьютер]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80 11]
|-
| data-sort-value=&quot;913&quot; | 913
| [[10]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=10 11]
|-
| data-sort-value=&quot;914&quot; | 914
| [[Абайдың қара сөздері]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 11]
|-
| data-sort-value=&quot;915&quot; | 915
| [[Апамның астауы (әңгіме)]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83%D1%8B_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 11]
|-
| data-sort-value=&quot;916&quot; | 916
| [[Қазақ шежіресі]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 11]
|-
| data-sort-value=&quot;917&quot; | 917
| [[Археология]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D1%85%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 11]
|-
| data-sort-value=&quot;918&quot; | 918
| [[Уикипедия:Таңдаулы мақалалар]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 11]
|-
| data-sort-value=&quot;919&quot; | 919
| [[Қазақстан Республикасының Тәуелсіздік күні]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 11]
|-
| data-sort-value=&quot;920&quot; | 920
| [[Жәмила Ыдырысқызы Намазбаева]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D3%99%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%B0_%D0%AB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%8B%D1%81%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 11]
|-
| data-sort-value=&quot;921&quot; | 921
| [[Қазақ халқының жоңғар басқыншыларына қарсы азаттық күресі]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B6%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B_%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 11]
|-
| data-sort-value=&quot;922&quot; | 922
| [[Еділ]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%B4%D1%96%D0%BB 11]
|-
| data-sort-value=&quot;923&quot; | 923
| [[Шанышқылы]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 11]
|-
| data-sort-value=&quot;924&quot; | 924
| [[Есекжем]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BA%D0%B6%D0%B5%D0%BC 11]
|-
| data-sort-value=&quot;925&quot; | 925
| [[Ошақты]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 11]
|-
| data-sort-value=&quot;926&quot; | 926
| [[A.Z. (Ninety One)]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=A.Z._%28Ninety_One%29 11]
|-
| data-sort-value=&quot;927&quot; | 927
| [[Морфонема]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D1%80%D1%84%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B0 11]
|-
| data-sort-value=&quot;928&quot; | 928
| [[Арыстан]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 11]
|-
| data-sort-value=&quot;929&quot; | 929
| [[Тауық]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%83%D1%8B%D2%9B 11]
|-
| data-sort-value=&quot;930&quot; | 930
| [[Украина қалалары]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 11]
|-
| data-sort-value=&quot;931&quot; | 931
| [[Ғарыш]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88 11]
|-
| data-sort-value=&quot;932&quot; | 932
| [[:Сурет:Tétras lyre MHNT.jpg|Сурет:Tétras lyre MHNT.jpg]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AT%C3%A9tras_lyre_MHNT.jpg 11]
|-
| data-sort-value=&quot;933&quot; | 933
| [[Столыпин реформасы]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%82%D0%BE%D0%BB%D1%8B%D0%BF%D0%B8%D0%BD_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 11]
|-
| data-sort-value=&quot;934&quot; | 934
| [[Гүлнұр Манатқызы Оразымбетова]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%BD%D2%B1%D1%80_%D0%9C%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 11]
|-
| data-sort-value=&quot;935&quot; | 935
| [[Еуропадағы қауіпсіздік және ынтымақтастық ұйымы]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%8B%D0%BD%D1%82%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 11]
|-
| data-sort-value=&quot;936&quot; | 936
| [[Байқоңыр (ғарыш айлағы)]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%28%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D2%93%D1%8B%29 11]
|-
| data-sort-value=&quot;937&quot; | 937
| [[Христофор Колумб]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%84%D0%BE%D1%80_%D0%9A%D0%BE%D0%BB%D1%83%D0%BC%D0%B1 11]
|-
| data-sort-value=&quot;938&quot; | 938
| [[Шағатай хан]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 11]
|-
| data-sort-value=&quot;939&quot; | 939
| [[Әл-Уақиға сүресі]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A3%D0%B0%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 11]
|-
| data-sort-value=&quot;940&quot; | 940
| [[Алтай]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9 11]
|-
| data-sort-value=&quot;941&quot; | 941
| [[Алдамұратов Әбілхан]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD 11]
|-
| data-sort-value=&quot;942&quot; | 942
| [[Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 11]
|-
| data-sort-value=&quot;943&quot; | 943
| [[Түлкібас ауданы]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D0%BB%D0%BA%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 11]
|-
| data-sort-value=&quot;944&quot; | 944
| [[Қарақалпақстан]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 11]
|-
| data-sort-value=&quot;945&quot; | 945
| [[Талдықорған]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD 11]
|-
| data-sort-value=&quot;946&quot; | 946
| [[Алтай Сәрсенұлы Аманжолов]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%A1%D3%99%D1%80%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2 11]
|-
| data-sort-value=&quot;947&quot; | 947
| [[Буддизм]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D1%83%D0%B4%D0%B4%D0%B8%D0%B7%D0%BC 11]
|-
| data-sort-value=&quot;948&quot; | 948
| [[Әміре Қашаубаев]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5_%D2%9A%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 11]
|-
| data-sort-value=&quot;949&quot; | 949
| [[Абай алаңы]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%A3%D1%8B 11]
|-
| data-sort-value=&quot;950&quot; | 950
| [[Анаға апарар жол]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BD%D0%B0%D2%93%D0%B0_%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D0%BE%D0%BB 11]
|-
| data-sort-value=&quot;951&quot; | 951
| [[Түрік руна жазбалары]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D1%80%D1%83%D0%BD%D0%B0_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 11]
|-
| data-sort-value=&quot;952&quot; | 952
| [[Тұрсынбек Аманғалиұлы Қабатов]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 11]
|-
| data-sort-value=&quot;953&quot; | 953
| [[Қойыршақ хан]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D1%80%D1%88%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 11]
|-
| data-sort-value=&quot;954&quot; | 954
| [[Балаклея]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D0%BB%D0%B5%D1%8F 11]
|-
| data-sort-value=&quot;955&quot; | 955
| [[Жәндіктер]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 11]
|-
| data-sort-value=&quot;956&quot; | 956
| [[Нұх пайғамбар]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%85_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D1%80 11]
|-
| data-sort-value=&quot;957&quot; | 957
| [[Фотосинтез]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D0%BE%D1%82%D0%BE%D1%81%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%B7 11]
|-
| data-sort-value=&quot;958&quot; | 958
| [[Түрікменстан]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 11]
|-
| data-sort-value=&quot;959&quot; | 959
| [[Ас беру]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83 11]
|-
| data-sort-value=&quot;960&quot; | 960
| [[Желтоқсан көтерілісі]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 11]
|-
| data-sort-value=&quot;961&quot; | 961
| [[Сейіт Асқарұлы Қасқабасов]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82_%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2 11]
|-
| data-sort-value=&quot;962&quot; | 962
| [[Төртқара]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D1%82%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0 11]
|}
&lt;!-- BOT:END --&gt;


{{Wikistats}}</text>
      <sha1>3vl9pq16efvleskbl2d869qeja7pltd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Мемлекеттік думаға сайлау (2026)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>782911</id>
    <revision>
      <id>3654757</id>
      <parentid>3622466</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T04:06:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <origin>3654757</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17249" sha1="o23hozlktne0kmtk5hsmkye98ix0im1" xml:space="preserve">{{Сайлау
 | алдыңғы сайлау = Мемлекеттік думаға сайлау (2021)
 | алдыңғы сайлау жылы = 2021
 | ел = Ресей
 | келесі сайлау = Мемлекеттік думаға сайлау (2031)
 | келесі сайлау жылы = 2031
 | сайлау атауы = Мемлекеттік думаға сайлау (2026)
 | қосымша = [[Мемлекеттік дума|Мемлекеттік дума]]дағы барлық 450 орын&lt;br/ &gt;Көпшілігіне 226 орын қажет
 | сайлау күні = [[18 қыркүйек|18]] — [[20 қыркүйек]] [[2026 жыл]]
 | түрі = парламенттік сайлау
 | жалпы кандидат = 
 | кезең = 
 | тіркелгендер = 
 | сайлаушылар = 
 | жарамды = 
 | жарамсыз = 
 | бос = 
 | халық = 
 | сайлаушылар2 = 
 | қатысқандар = 
 | қатысқандар қатынасы = 
 | алдыңғы қатысқандар = 
 | босжәнежарамсыз = 
 | қатысқандар2 = 
 | қатысқандар2 қатынасы = 
 | алдыңғы қатысқандар2 = 
 | жарамды2 = 
 | босжәнежарамсыз2 = 
 | бос2 = 
 | жарамсыз2 = 
 | науқан = 
 | Дебат = 
 
 | сурет1 = Dmitry Medvedev (2026-02-06-2).jpg
 | түс1 = #2E4EA4
 | партия1 = «[[Біртұтас Ресей]]»
 | басшы1 = [[Дмитрий Медведев]]
 | дауыс1 = 
 | алдыңғы дауыс1 = 49.82
 | пайыз1 = 
 | алдыңғы пайыз1 = 
 | ref пайыз1 = 
 | орын1 = 
 | алдыңғы орын1 = 324
 
 | сурет2 = Gennady Zyuganov 2022-09-20 (cropped).jpg
 | түс2 = #CC1111
 | партия2 = [[Ресей Федерациясының Коммунистік партиясы|РКФП]]
 | басшы2 = [[Геннадий Зюганов]]
 | дауыс2 = 
 | алдыңғы дауыс2 = 
 | пайыз2 = 
 | алдыңғы пайыз2 = 18.93
 | орын2 = 
 | алдыңғы орын2 = 57

 | сурет3 = Леонид Слуцкий (26-05-2025) (cropped).jpg
 | түс3 = #4488CC
 | партия3 = [[Ресейдің либералды-демократиялық партиясы|РЛДП]]
 | басшы3 = [[Леонид Слуцкий]]
 | дауыс3 = 
 | алдыңғы дауыс3 = 
 | пайыз3 = 
 | алдыңғы пайыз3 = 7.55
 | орын3 = 
 | алдыңғы орын3 = 21

 | сурет4 = Миронов Сергей Михайлович 2025 год (cropped).jpg
 | түс4 = #FF9933
 | партия4 = «[[Әділетті Ресей]]»
 | басшы4 = [[Сергей Миронов]]
 | дауыс4 = 
 | алдыңғы дауыс4 = 
 | пайыз4 = 
 | алдыңғы пайыз4 = 7.46
 | орын4 = 
 | алдыңғы орын4 = 	27

 | сурет5 = Alexey Nechayev (2026-02-25).jpg
 | түс5 = #47C2C0
 | партия5 = «[[Жаңа адамдар (партия)|Жаңа адамдар]]»
 | басшы5 = [[Алексей Нечаев]]
 | дауыс5 = 
 | алдыңғы дауыс5 = 
 | пайыз5 = 
 | алдыңғы пайыз5 = 7.46
 | орын5 = 
 | алдыңғы орын5 = 14
 
 | қарта атауы = Дауыстарды аумақтар бойынша бөлу
 | қарта = 2026 Russian legislative election map by constituencies.svg
 | қарта өлшемі = 
 | қарта шарты1 = 
 | қарта шарты2 = 
 | fond = 
 | қарта тақарыбы = 
 | диаграмма атауы = 
 | диаграмма = 
 | диаграмма өлшемі = 
 | шарт1 = 
 | шарт2 = 
 | диаграмма2 атауы = 
 | диаграмма2 = 
 | диаграмма өлшемі2 = 
 | шарт1 2 = 
 | шарт2 2 = 
 | жолақ атауы = 
 | жолақ1 = 
 | түс жолақ1 = 
 | пайыз жолақ1 = 
 | төменгі-жолақ атауы = 
 | ізашар = [[Вячеслав Викторович Володин|Вячеслав Володин]]
 | ізашар партия = «[[Біртұтас Ресей]]»
 | ізбасар = 
 | ізбасар партия = 
 | соңы = [[Мемлекеттік дума төрағасы]]
 | ізашар атауы = 
 | ізашар жынысы = ер
 | ізбасар атауы = 
 | ізбасар жынысы = 
 | төменгі тақырып = 
 | мазмұн = 
 | сайт = 
}}
'''Ресей Федерациясының IX сайланған [[Мемлекеттік дума]]сына сайлау''' 2026 жылғы 18–20 қыркүйек аралығында, бірыңғай дауыс беру күндерінде өтеді. Сайлауда [[Аралас сайлау жүйесі|параллельді (компенсацияланбайтын) сайлау жүйесі]] бойынша 450 депутат сайланады, оның ішінде 225 депутат бірмандатты округтер бойынша, ал қалған 225-і партиялық тізімдер бойынша анықталады.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://lenta.ru/articles/2026/02/13/vybory-deputatov-gosdumy-v-2026-godu/|title=Выборы в Госдуму в 2026 году: когда и как пройдут, кто будет участвовать|lang=ru|website=[[Lenta.RU]]|access-date=2026-02-14}}&lt;/ref&gt;

== Алғышарттары ==
=== Саяси жағдай ===
VIII сайланған Мемлекеттік думаға алдыңғы [[Мемлекеттік думаға сайлау (2021)|сайлау]] 2021 жылдың 17-нен 19 қыркүйегі аралығында өтті. Олардың нәтижелері бойынша «[[Біртұтас Ресей]]&lt;nowiki/&gt;» қайтадан конституциялық көпшілікке ие болды, бірыңғай округ бойынша 14 мандатты және бір мандатты округтер бойынша 5 мандатты жоғалтып. [[Мемлекеттік думаға сайлау (2003)|2003 жылғы сайлау]]дан бері алғаш рет пропорционалды жүйе бойынша пайыздық барьерді төрттен астам партия еңсерді: бөлуге оңшыл-либералды «Жаңа адамдар» партиясы жіберілді. «[[Әділетті Ресей — Шындық үшін]]&lt;nowiki/&gt;» партиясының нәтижелері «Әділетті Ресейдің» «[[Ресей патриоттары]]мен» және Прилепиннің «[[Шындық үшін (партия)|Шындық үшін]]&lt;nowiki/&gt;» партиясымен өткізілген бірігуі арқасында жақсарды, ал [[Ресейдің либералды-демократиялық партиясы|РЛДП]] мандаттардың іс жүзінде жартысын жоғалтты. Алайда сайлау жүйелі бұзушылықтар мен тәуелсіз кандидаттар мен партиялардың жіберілмеуі себебінен бұрмаланған, әділетсіз және теңсіз деп есептеледі.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.forbes.ru/society/440545-centrizbirkom-podvel-itogi-vyborov|title=Центризбирком подвел итоги выборов|lang=ru|website=Forbes.ru|date=2021-09-20|access-date=2024-06-04|archive-date=2021-09-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20210921173701/https://www.forbes.ru/society/440545-centrizbirkom-podvel-itogi-vyborov|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tvrain.tv/teleshow/notes/neumnoe_golosovanie_kak_proshli_vybory_v_rossii-538157/|title=Неумное голосование: как прошли выборы в России|first=|last=|website=tvrain.tv|date=2021-09-19|access-date=2024-06-04|archive-date=2024-12-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20241201023033/https://tvrain.tv/teleshow/notes/neumnoe_golosovanie_kak_proshli_vybory_v_rossii-538157/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

15-нен 17 наурыз аралығында өткен [[Ресейдегі президент сайлауы (2024)|президенттік сайлау]]да, 77,49 % рекордтық келу кезінде қазіргі президент [[Владимир Владимирович Путин|Владимир Путин]] қайта сайланды, ол рекордтық нәтиже көрсетті (87,28 %)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://istories.media/stories/2024/03/20/proshedshie-vibori-prezidenta-samie-sfalsifitsirovannie-v-istorii-rossii/|title=Прошедшие «выборы» президента — самые сфальсифицированные в истории России|lang=ru|website=istories.media|access-date=2024-06-04|archive-date=2024-03-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20240320213301/https://istories.media/stories/2024/03/20/proshedshie-vibori-prezidenta-samie-sfalsifitsirovannie-v-istorii-rossii/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://novayagazeta.eu/articles/2024/03/18/novaia-evropa-okolo-poloviny-golosov-za-vladimira-putina-na-prezidentskikh-vyborakh-byli-vbrosheny-news|title=Исследование «Новой-Европа»: около половины голосов за Владимира Путина на президентских выборах были вброшены|website=Новая газета Европа|date=1994-05-17|access-date=2024-06-04|archive-date=2024-03-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20240318134823/https://novayagazeta.eu/articles/2024/03/18/novaia-evropa-okolo-poloviny-golosov-za-vladimira-putina-na-prezidentskikh-vyborakh-byli-vbrosheny-news|url-status=live}}&lt;/ref&gt; рекордтық бұрмалаулармен, Ресей тарихындағы ең әділетсіз және теңсіз деп есептеліп.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://istories.media/stories/2024/03/20/proshedshie-vibori-prezidenta-samie-sfalsifitsirovannie-v-istorii-rossii/|title=Прошедшие «выборы» президента — самые сфальсифицированные в истории России|lang=ru|website=istories.media|access-date=2025-11-25}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://novayagazeta.eu/articles/2024/03/18/novaia-evropa-okolo-poloviny-golosov-za-vladimira-putina-na-prezidentskikh-vyborakh-byli-vbrosheny-news|title=Исследование «Новой-Европа»: около половины голосов за Владимира Путина на президентских выборах были вброшены|website=Новая газета Европа|date=1994-05-17|access-date=2025-11-25}}&lt;/ref&gt;

Жүйелік емес оппозиция алдыңғы федералдық сайлау науқандарына қатысуға тырысты: VIII сайланған Мемлекеттік думаға сайлауда «[[Ақылды дауыс беру]]&lt;nowiki/&gt;» қолданылды, 2024 жылғы президенттік сайлау барысында Владимир Путиннен басқа кез келген кандидаттарға дауыс беруге, немесе бюллетеньді жарамсыз етуге шақырулар дыбысталды, «[[Путинге қарсы тапа-талтүс]]&lt;nowiki/&gt;» акциясы өткізілді. Жүйелік емес оппозицияны білдіретін бірқатар саясаткерлер мен қоғам қайраткерлері түзеу мекемелерінде бас бостандығынан айырылуға немесе өзге де қылмыстық санкцияларға үкім етілді, [[Шетелдік агент (Ресей)|шетелдік агент]]тер деп танылды немесе [[Ресейдің Украинаға басып кіруі]]не және оның басталуынан кейінгі [[Ресейдегі қуғын-сүргін (2022 жылдан бастап)|заңнаманың қатаңдатылуы]]на байланысты эмиграцияға кетті. Жүйелік емес оппозицияның жетекшісі [[Алексей Анатольевич Навальный|Алексей Навальный]] 2024 жылғы 16 ақпанда қамауда [[эпибатидин]]нің көмегімен [[Алексей Навальныйдың өлтірілуі|өлтірілді]].&lt;ref&gt;https://www.dw.com/ru/rubio-ssa-ne-somnevautsa-v-vyvodah-evropy-ob-otravlenii-navalnogo-epibatidinom/a-75982200&lt;/ref&gt;

=== Сайлау алдындағы обстановка ===
Тоғызыншы шақырылымдағы думских сайлауында қолдарды жинаудан босатылған партиялардың тізімі: Біртұтас Ресей, РКФП, РЛДП, Әділетті Ресей, Жаңа адамдар, Зейнеткерлер партиясы, Ресей коммунистері, Родина, РЭП Жасылдар, Тікелей демократия партиясы, Яблоко.&lt;ref name=&quot;Газета.Ру&quot;&gt;[https://www.gazeta.ru/social/2025/09/16/21708806.shtml Единый день голосования-2025: как изменится власть и общественная повестка? - Газета.Ru&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt;]&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+Қолдарды жинаудан босатылған партиялар&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.cikrf.ru/activity/docs/postanovleniya/55711/|title=О списке political партий, на которые распространяется действие части 2 статьи 44 Федерального закона «О выборах депутатов Государственной Думы Федерального Собрания Российской Федерации»|lang=ru|website=[[Ресей Ортсайлаукомы|РФ Орталық сайлау комиссиясы]]|date=2024-06-19}}&lt;/ref&gt;
! colspan=&quot;2&quot; |Партия
!Мемлекеттік Думадағы орындар{{Efn|content=Алдыңғы сайлау нәтижелері бойынша (VIII шақырылым кезіндегі құрамдағы өзгерістерді қамтымайды).}}
!Орындар [[Ресей Федерациясы субъектілерінің парламенттері|аймақтық жиналыстарда]]
![[Мемлекеттік думаға сайлау (2021)|2021 жылғы]] нәтиже (Орталық сайлау комиссиясы)
|-
| style=&quot;background:#2E4EA4&quot; |
|[[Біртұтас Ресей]]
|324
|3 165
|49,82 %
|-
| style=&quot;background:#CC1111&quot; |
|[[Ресей Федерациясының Коммунистік партиясы|РКФП]]
|57
|411
|18,93 %
|-
| style=&quot;background:#4488CC&quot; |
|[[Ресейдің либералды-демократиялық партиясы|РЛДП]]
|21
|187
|7,55 %
|-
| style=&quot;background:#FF9933&quot; |
|[[Әділетті Ресей — Шындық үшін|Әділетті Ресей]]
|27
|191
|7,46 %
|-
| style=&quot;background:#47C2C0&quot; |
|[[Жаңа адамдар (партия)|Жаңа адамдар]]
|14
|74
|5,84 %{{Efn|content=Жаңа адамдардың (5,32%) және [[Өсу партиясы|Өсу партиясының]] (0,52%) бірлескен нәтижесі.}}
|-
| style=&quot;background:#FFB5A8&quot; |
|[[Әлеуметтік әділеттілік үшін Ресей зейнеткерлер партиясы|Зейнеткерлер партиясы]]
|
|28
|2,45 %
|-
| style=&quot;background:#009933&quot; |
|[[Жасылдар (Ресей)|Жасылдар]]
|
|4
|1,55 %{{Efn|content=Жасылдардың (0,91%) және [[Жасыл альтернатива (партия, Ресей)|Жасыл альтернативаның]] (0,64%) бірлескен нәтижесі.}}
|-
| style=&quot;background:#00A23D&quot; |
|[[Яблоко (партия)|Яблоко]]
|
|5
|1,34 %
|-
| style=&quot;background:#FF3322&quot; |
|[[Ресей коммунистері]]
|
|11
|1,27 %
|-
| style=&quot;background:#E61B23&quot; |
|[[Родина (партия)|Родина]]
|1
|9
|0,80 %
|-
| style=&quot;background:#08457E&quot; |
|[[Тікелей демократия партиясы]]
|
|1
|''қатысқан жоқ''
|}

25-нен 31 мамыр аралығында 2026 жылы «Біртұтас Ресей» бірмандатты округтер және жалпыфедералдық округтің аймақтық тізімдері бойынша Мемлекеттік Дума депутаттығына кандидаттарды іріктеу бойынша алдын ала дауыс беруді өткізді.

== Пікірлер ==
{{Notelist}}

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:РФ Мемлекеттік думасына сайлау]]
[[Санат:Ресейдегі 2026 жыл]]
[[Санат:2026 жылғы 20 қыркүйектегі Бірыңғай дауыс беру күні]]</text>
      <sha1>o23hozlktne0kmtk5hsmkye98ix0im1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Үлгі:Латвия қалалары</title>
    <ns>10</ns>
    <id>783355</id>
    <revision>
      <id>3654534</id>
      <parentid>3654056</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T13:30:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі</comment>
      <origin>3654534</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2666" sha1="k9g6mk3yipa7k9lrwyvxsfzrm6h0s7v" xml:space="preserve">{{Навигациялық жол 
 |state      = &lt;includeonly&gt;{{{state|collapsed}}}&lt;/includeonly&gt;
 |аты        = Латвия қалалары
 |тақырыбы   = [[Латвия қалаларының тізімі|Латвия қалалары]]
 |сурет2     = [[Сурет:Coat of Arms of Latvia (2).svg|70px]] 
 |мазмұны    = [[Адажи]]{{•}} [[Айзкраукле]]{{•}} [[Айзпуте]]{{•}} [[Айнажи]]{{•}} [[Акнисте]]{{•}} [[Алоя]]{{•}} [[Алуксне]]{{•}} [[Апе]]{{•}} [[Ауце]]{{•}} [[Балви]]{{•}} [[Балдоне]]{{•}} [[Баложи]]{{•}} [[Бауска]]{{•}} [[Броцены]]{{•}} [[Валдемарпилс]]{{•}} [[Валка]]{{•}} [[Валмиера]]{{•}} [[Вангажи]]{{•}} [[Варакляны]]{{•}} [[Вентспилс]]{{•}} [[Виесите]]{{•}} [[Виляка]]{{•}} [[Виляны]]{{•}} [[Гробиня]]{{•}} [[Гулбене]]{{•}} [[Дагда]]{{•}} [[Даугавпилс]]{{•}} [[Добеле]]{{•}} [[Дурбе]]{{•}} [[Екабпилс]]{{•}} [[Елгава]]{{•}} [[Зилупе]]{{•}} [[Иецава]]{{•}} [[Икшкиле]]{{•}} [[Илуксте]]{{•}} [[Кандава]]{{•}} [[Карсава]]{{•}} [[Кегумс]]{{•}} [[Кекава]]{{•}} [[Кокнесе]]{{•}} [[Краслава]]{{•}} [[Кулдига]]{{•}} [[Ливаны]]{{•}} [[Лигатне]]{{•}} [[Лиелварде]]{{•}} [[Лиепая]]{{•}} [[Лимбажи]]{{•}} [[Лубана]]{{•}} [[Лудза]]{{•}} [[Мадона]]{{•}} [[Мазсалаца]]{{•}} [[Марупе]]{{•}} [[Огре]]{{•}} [[Олайне]]{{•}} [[Павилоста]]{{•}} [[Пилтене]]{{•}} [[Плявиняс]]{{•}} [[Прейли]]{{•}} [[Приекуле]]{{•}} [[Резекне]]{{•}} [[Рига]]{{•}} [[Руйиена]]{{•}} [[Сабиле]]{{•}} [[Саласпилс (Латвия)|Саласпилс]]{{•}} [[Салацгрива]]{{•}} [[Салдус]]{{•}} [[Саулкрасты]]{{•}} [[Седа (Латвия)|Седа]]{{•}} [[Сигулда]]{{•}} [[Скрунда]]{{•}} [[Смилтене]]{{•}} [[Стайцеле]]{{•}} [[Стенде]]{{•}} [[Стренчи]]{{•}} [[Субате]]{{•}} [[Талси]]{{•}} [[Тукумс]]{{•}} [[Цесвайне]]{{•}} 
|асты       = 
 |асты_стиль = 
}}&lt;noinclude&gt;
[[Санат:Навигациялық үлгілер:Латвия елді мекендері|{{PAGENAME}}]]
[[Санат:Қалалар тізімдері навигациялық үлгілері]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>k9g6mk3yipa7k9lrwyvxsfzrm6h0s7v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сбербанк</title>
    <ns>0</ns>
    <id>784759</id>
    <revision>
      <id>3654857</id>
      <parentid>3653742</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T10:48:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Әсем Әжмәмбет</username>
        <id>185671</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>3654857</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28217" sha1="04fvqbhjnvlbfuznlrg30qtfk5extzy" xml:space="preserve">{{Компания
|атауы                 = PJSC Sberbank
|түпнұсқа атауы        = Сбербанк / Сбер
|бұрынғы атаулары      = 
|логотипі              = Logo Sberbank.svg
|логотип ені           = 
|суреті                = Moscow, view from Shelepikhinsky bridge - Belorussky bridge,Sbercity May 2025 04.jpg
|сурет ені             = 
|сурет атауы           = [[Мәскеу]] қаласындағы штаб-пәтері, Ресей
|түрі                  = [[Қоғамдық компания]] ([[Ашық акционерлік қоғам|ААҚ]])
|биржадағы листингі    = MCX: SBER
|қызметі               = 
|құрылды               = [[22 наурыз]] [[1991 жыл|1991]]
|құрушы                = 
|орналасуы             = [[Sberbank City]], [[Мәскеу]], [[Ресей]]
|басты адамдары        = [[Anton Siluanov|Антон Силуанов]] &lt;small&gt;(Бақылау кеңесінің төрағасы)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;[[German Gref|Герман Греф]] &lt;small&gt;([[CEO|бас атқарушы директор]] және Бақылау кеңесінің мүшесі)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=SBER.RU {{!}} Sberbank Rossia Company Profile &amp; Executives - WS |url=https://www.wsj.com/market-data/quotes/RU/SBER/company-people |publisher=www.wsj.com}}&lt;/ref&gt;
|саласы                = қаржылық қызметтер
|өнімі                 = {{hlist|[[Бөлшек банк|бөлшек банк ісі]]|[[корпоративтік банк ісі]]|[[инвестициялық банк|инвестициялық банк ісі]]|[[сақтандыру]]|[[жеке банк ісі]]|[[жеке капитал]]|[[ипотекалық несие]]|[[кредиттік карталар]]|[[инвестицияларды басқару]]|[[байлықты басқару]]|[[активтерді басқару]]|[[өзара қорлар]]|[[биржалық инвестициялық қорлар]]|[[индекстік қорлар]]}}
|меншікті капиталы     = {{өсім}} $99,7 млрд (2025)
|айналым               = {{өсім}} $40 млрд (2017)
|операциялық кіріс     = {{өсім}} $41,6 млрд (2025)
|таза табысы           = {{өсім}} $20,4 млрд (2025)
|активтер              = {{өсім}} $822 млрд (2025)
|капитализация         = 
|қызметкерлер саны     = {{өсім}} 281 000 (2019)&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Sberbank in brief |url=https://www.sberbank.com/common/img/uploaded/com/sberbank_in_brief_rus.pdf |publisher=Sberbank.ru |access-date=13 May 2020 |archive-date=28 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200528203442/https://www.sberbank.com/common/img/uploaded/com/sberbank_in_brief_rus.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|басшы компания        = National Wealth Fund, [[Government of Russia]] (50%+1 акция)&lt;ref name=&quot;auto1&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.sberbank.com/news-and-media/press-releases/article?newsID=c5272937-f2c4-4205-a606-38970f1e9042&amp;blockID=7&amp;regionID=77&amp;lang=en&amp;type=NEWS |title=Sberbank announces its controlling stake sold to Russian Ministry of Finance as part of National Wealth Fund placement |date=Apr 10, 2020 |publisher=Sberbank}}&lt;/ref&gt;
|бағынышты компания     = Sberbank CIB&lt;br&gt;SberTech&lt;br&gt;Кейбір еуропалық және посткеңестік елдердегі еншілес компаниялар
|ұраны                 = 
|бұрынғы атауы         = 
|жабылды               = 
|жабылуының себебі     = 
|ізбасары              = 
|бөлімшелер            = 
|статус                = 
|тілдер                = 
|қарызы                = 
|жарнама               = 
|аудитор               = 
|сайты                 = {{URL|sberbank.com}}&lt;br&gt;{{URL|sberbank.ru}}
|Ортаққор              = 
}}
'''«Сбербанк» жария акционерлік қоғамы'''{{efn|{{lang-ru|ПАО «СберБанк»|PAO &quot;SberBank&quot;}}, бастапқыда {{lang-ru|сберегательный банк|translit=sberegatelnyy bank|lit=жинақ банкі|link=no}} сөздерінің қысқартылған нұсқасы}} — штаб-пәтері [[Мәскеу]]де орналасқан, мемлекет акцияларының басым бөлігіне иелік ететін ресейлік банк және [[қаржылық қызметтер]] компаниясы. Сбербанк — [[КСРО-ның Мемлекеттік еңбек жинақ кассалары жүйесінің]] Ресейдегі құқықтық мирасқоры болып есептеледі. Компанияның атауы 2015 жылға дейін '''Ресей Сбербанкі''' болды,&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://archive.kyivpost.com/article/content/war-against-ukraine/russias-sberbank-faces-lawsuit-over-trademark-dispute-with-ukrainian-state-owned-bank-406135.html |website=Kyiv Post |title=Russia's Sberbank faces lawsuit over trademark dispute with Ukrainian state-owned bank |date={{date|2016/01/18}} |author=Mark Rachkevych|access-date=2026-06-04}}&lt;/ref&gt; ал 2020 жылы бренд атауын '''Sber''' деп қысқартты.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://interfax.com/newsroom/top-stories/69973/ |date={{date|2020/09/24}} |title=Sberbank presents new brand Sber, estimates costs for its introduction at 2.5 bln rubles in 5-6 years|access-date=2026-06-04}}&lt;/ref&gt;

2022 жылға қарай банк Ресейдегі барлық банк активтерінің шамамен үштен біріне ие болды.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |date=2022-04-11 |title=Russian bankers shuffled personal wealth offshore long before latest sanctions, Pandora Papers show - ICIJ |url=https://www.icij.org/investigations/pandora-papers/russian-bankers-wealth-sanctions-offshore/ |access-date=2022-04-11 |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Банктің 1990 жылдардан бергі өсуі ішінара Ресей үкіметімен тығыз байланыстарымен байланысты болды.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

2025 жылы Сбербанктің Ресейдің 79 өңірі мен бір шет мемлекетте 86 филиалы және бір өкілдігі болды.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ПАО Сбербанк |url=https://www.rusprofile.ru/id/2835629 |access-date=2025-04-27 |website=www.rusprofile.ru |language=ru}}&lt;/ref&gt; 2014 жылы ол Ресей мен [[Шығыс Еуропа]]дағы ең ірі, Еуропадағы үшінші ірі банк болды және ''[[The Banker]]'' журналының «Әлемдегі 1000 үздік банк» рейтингінде [[Ірі банктер тізімі|әлемде 60-орынға]], Орталық және Шығыс Еуропада бірінші орынға ие болды.&lt;ref name=&quot;The Banker&quot;&gt;{{Cite news |date=30 June 2014 |title=Top 1000 World Banks – Sales bring changes in CEE but Russia still rules |work=[[The Banker]] |url=http://www.thebanker.com/Top-1000-World-Banks/Top-1000-World-Banks-Sales-bring-changes-in-CEE-but-Russia-still-rules |access-date=11 October 2014 |archive-date=6 August 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140806060926/http://www.thebanker.com/Top-1000-World-Banks/Top-1000-World-Banks-Sales-bring-changes-in-CEE-but-Russia-still-rules |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 2021 жылғы ашық компаниялардың әлемдік рейтингінде, ''Forbes'' журналының «Global 2000» рейтингінде Сбербанк 51-орынға ие болды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.forbes.com/lists/global2000/#3c8c4ee45ac0|title=Global 2000|date=2021-04-13|work=Forbes|access-date=2026-06-04}}&lt;/ref&gt;

[[Еуропалық одақ]]тағы қызметін [[Ресейдің Украинаға басып кіруі]]нен кейін дереу тоқтатқаннан соң, оның халықаралық қызметінің негізгі бөлігі [[Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы]] елдерінде шоғырланған.

== Тарихы ==
[[Сурет:RR5115-0027R Сберегательное дело в России.gif|thumb|upright|alt=Ресейдің 25 рубльдік монетасы|1841 жылы [[Ресей империясы]]нда алғашқы жинақ кассаларының құрылуына арналған Ресей монетасы]]
[[Сурет:Rus Stamp Sberbank Russia-160.jpg|280px|thumb|Сбербанктің 160 жылдығына арналған ресейлік [[пошта маркасы]] (2001)]]
Корпоративтік сәйкестендіруінде, жарнамаларында және таныстырылымдарында Сбербанк [[Ресейдегі жинақ кассалары|Ресей империясының жинақ кассаларының]] мұрагері екенін белсенді түрде насихаттайды. Оларды император [[Мемлекеттік еңбек жинақ кассалары жүйесі|І Николай]] 1841 жылғы 30 қазанда Ресейде «...қаражатты сенімді әрі тиімді түрде жинақтау мүмкіндігін қамтамасыз ету үшін» жинақ кассаларын құру туралы жарлыққа қол қойған кезде құрған.&lt;ref&gt;[http://nlr.ru/e-res/law_r/search.php?regim=4&amp;page=883&amp;part=446 Полное собрание законов Российской империи] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211124212549/http://nlr.ru/e-res/law_r/search.php?regim=4&amp;page=883&amp;part=446 |date=24 November 2021 }}. Электрондық кітапхана [[Ресей ұлттық кітапханасы]]ның.&lt;/ref&gt; 2000 жылдардың басынан бері Сбербанктің жарнамалық материалдарында 12 қараша банкінің туған күні ретінде көрсетіліп келеді,&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{cite web |lang=ru |url=https://www.sberbank.ru/ru/about/history |title=История Сбербанка |website=Sberbank|access-date=2020-12-07 |archive-date=2021-01-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210123151002/https://www.sberbank.ru/ru/about/history |url-status=live }}&lt;/ref&gt; бұл [[Ескі және жаңа стильдегі күндер|Юлиан күнтізбесінен]] күндерді түрлендіру кезіндегі қате есептеуден туындаған күн.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://bankinform.ru/news/101957|author=Prokopyev, Alexey|title=История о том, как Сбербанк на свой день рождения опоздал|trans-title=The story of how Sberbank was late for its own birthday|date=11 November 2021|publisher=RIA BankInformServis|access-date=24 November 2021|archive-date=24 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211124213417/https://bankinform.ru/news/101957|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Банк сондай-ақ [[Николай Кристофари]]ді өзінің алғашқы клиенті әрі алғашқы жинақ кітапшасының иесі деп санайды (оның мүсіні Мәскеу мен Санкт-Петербургтегі Сбербанктің бас кеңселерінің алдында тұр).&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.sberbank.com/ru/about/history|title=История &quot;Сбера&quot;|lang=ru|website=Official website of Sberbank|access-date=28 August 2023|archive-date=28 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230828155838/https://www.sberbank.com/ru/about/history|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Алайда Ресей империясының жинақ кассалары, Мемлекеттік еңбек жинақ кассалары (КСРО Жинақ банкі) және Ресей Сбербанкі арасында заңды сабақтастық жоқ. 1917 жылғы революциядан кейін жинақ кассалары таратылып, кейін 1922 жылғы желтоқсанда Халық Комиссарлары Кеңесінің декретімен Ресей АКСР-інің аумағында жаңа мекемелер ретінде қайта құрылды (революцияға дейінгі жинақ кассаларының құқықтық мирасқорлары ретінде емес). 1925 жылдың соңында олар [[КСРО Мемлекеттік еңбек жинақ кассалары]] болып қайта құрылды. 1987 жылы Мемлекеттік еңбек жинақ кассалары [[КСРО Жинақ банкі]] болып қайта ұйымдастырылды.&lt;ref name=&quot;bre&quot;&gt;{{cite encyclopedia |title=Sberbank of Russia |encyclopedia=Great Russian Encyclopedia |url=https://bigenc.ru/c/sberbank-rossii-c71eb3 |date=26 July 2023 |access-date=4 June 2026 |lang=ru}}&lt;/ref&gt;

1990 жылғы 13 шілдеде КСРО Жинақ банкінің Ресей республикалық банкі Ресей АКСР Жинақ банкі болып қайта құрылды ([[Ресей Кеңестік Федеративтік Социалистік Республикасының Жоғарғы Кеңесі|Ресей АКСР Жоғарғы Кеңесінің]] 1990 жылғы 13 шілдедегі «Ресей АКСР Мемлекеттік банкі және Республика аумағындағы банктер туралы» қаулысына сәйкес),&lt;ref&gt;{{cite web|title=Resolution of the Supreme Soviet of the Russian SFSR of 13 July 1990 &quot;On the State Bank of the Russian SFSR and Banks on the Territory of the Republic&quot;|url=http://www.consultant.ru/document/cons_doc_LAW_28711/|archive-url=https://web.archive.org/web/20220618152128/http://www.consultant.ru/document/cons_doc_LAW_28711/|archive-date=18 June 2022|publisher=Consultant+|language=ru}}&lt;/ref&gt; Ресей АКСР-інің меншігі деп жарияланып, Ресей АКСР Орталық банкінің бақылауына берілді.&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.sberbank.ru/ru/person/contributions/compensation/faq|title=Answers to frequently asked questions|lang=ru|website=www.sberbank.ru|access-date=1 January 2025|archive-date=1 January 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250101060928/http://www.sberbank.ru/ru/person/contributions/compensation/faq|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Ресей АКСР Орталық банкінің 1991 жылғы 21 наурыздағы өкіміне сәйкес Ресей АКСР Жинақ банкі Ресей Федерациясының Акционерлік коммерциялық жинақ банкіне (Ресей Сбербанкі, АҚ) қайта құрылды, ал 1991 жылғы 22 наурызда осы жаңа банктің акционерлерінің құрылтай жиналысы өтті.&lt;ref name=&quot;bre&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://kad.arbitr.ru/Document/Pdf/32894004-c236-45cf-b930-c5d3024ab950/7dc325e5-4c94-4ea5-83c1-a25a793120d2/A40-34442-2009_20120927_Reshenija_i_postanovlenija.pdf#page=5 |title=Ruling of the Arbitrazh Court of the Moscow Circuit of 27 September 2012, case no. A40-34442/09-54-292 |language=ru |website=kad.arbitr.ru |access-date=12 August 2024 |archive-date=12 August 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240812145329/https://kad.arbitr.ru/Document/Pdf/32894004-c236-45cf-b930-c5d3024ab950/7dc325e5-4c94-4ea5-83c1-a25a793120d2/A40-34442-2009_20120927_Reshenija_i_postanovlenija.pdf#page=5 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; 1991 жылғы 20 маусымда Ресей АКСР Орталық банкі (болашақ Ресей Орталық банкі) Ресей Сбербанкін № 1481 лицензия бойынша тіркеді.

[[КСРО Жинақ банкі]] қатар жұмысын жалғастырды және 1992 жылғы 1 қаңтарға дейін таратылған жоқ. Ол таратылғаннан кейін ғана 1992 жылғы 13 наурыздағы «Бұрынғы КСРО-ның ішкі қарызына қызмет көрсету қағидаттары мен тетіктері туралы» келісімнің 2 және 3-баптарында бұрынғы КСРО-ның халық алдындағы мемлекеттік қарызын өтеу жөніндегі міндеттемелер аумақтық негізде бөлініп, ТМД-ға мүше тиісті елдердің үкіметтері олардың мемлекеттік бюджеттері есебінен қабылдайтыны белгіленді.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Agreement on the Principles and Mechanism for Servicing the Internal Debt of the Former USSR of 13 March 1992 |url=http://docs.cntd.ru/document/1902932 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210608131026/https://docs.cntd.ru/document/1902932 |archive-date=8 June 2021 |publisher=Electronic Fund of Legal and Regulatory Documentation (Kodeks Consortium) |language=ru}}&lt;/ref&gt; КСРО және Ресей АКСР Жинақ банктерінде ашылған (1991 жылғы 20 маусымға дейін) салымдар бойынша міндеттемелер Ресей Сбербанкінің қарызы болып табылмайды; олар ішкі мемлекеттік қарыз ретінде танылған («Ресей Федерациясы азаматтарының жинақтарын қалпына келтіру және қорғау туралы» 1995 жылғы 10 мамырдағы № 73-ФЗ Федералдық заң) және Ресей Федерациясының федералдық бюджетінен өтелуге жатады.&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;

=== 1991–2013 ===
[[Сурет:Vladimir Putin 12 November 2001-7.jpg|260px|thumb|[[Ресей президенті]] [[Владимир Путин|Путин]] 2001 жылғы қарашада Мәскеудегі Сбербанк бөлімшесіне барады.]]
1991 жылы [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы]]ндағы [[КСРО Мемлекеттік еңбек жинақ кассалары жүйесі]]нің қызметі Ресей Федерациясының Акционерлік коммерциялық жинақ банкіне (Ресей Сбербанкі) қайта ұйымдастырылды.

Посткеңестік Ресейде Сбербанк жеке және басқа мемлекеттік коммерциялық банктер тарапынан бәсекелестіктің артуына қарамастан, ең ірі әмбебап банк болып табылады. Банк халықаралық қатысу аясын біртіндеп кеңейтті.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Sberbank of Russia – 1991–2008 |url=http://www.sberbank.ru/en/about/about_sberbank/history_achievements/y1991-2008_en |access-date=6 November 2014 |publisher=Sberbank.ru}}&lt;/ref&gt;

2007 жылдан бері Сбербанкті [[экономика министрі]] болған, [[Владимир Путин]]нің жақын серіктесі [[Герман Греф]] басқарады.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=29 May 2015 |title=Top 1000 World Banks – Sales bring changes in CEE but Russia still rules |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/article/2015/05/29/russia-sberbank-ceo-idUSR4N0YA01T20150529 |access-date=6 November 2015 }}&lt;/ref&gt;

=== 2026 ===
2026 жылғы шілдеде Сбербанк 2026 жылғы 1 қыркүйектен бастап шетел валютасындағы және көпвалюталы [[Visa Inc.|Visa]] және [[Mastercard]] банк карталарына қызмет көрсетуді тоқтататынын мәлімдеді. Сбербанктің шетел валютасындағы және көпвалюталы карталары бұған дейін 2022 жылы [[Ресейдің Украинаға басып кіруі]]нен кейін халықаралық санкциялар енгізілген соң, Ресейден тыс жерлерде қонақүй брондауы немесе сатып алулар жасау үшін жұмыс істеуін тоқтатқан болатын.&lt;ref&gt;[https://meduza.io/en/news/2026/07/24/sberbank-to-close-foreign-currency-and-multicurrency-visa-and-mastercard-cards-starting-september-1 Sberbank to close foreign-currency and multicurrency Visa and Mastercard cards starting September 1], Meduza, 23 July 2026, retrieved 26 July 2026.&lt;/ref&gt;

== Ребрендинг және «экожүйе» (2020 жылдан қазірге дейін) ==
2020 жылы Сбербанк ребрендинг жүргізді. Логотипін өзгертумен және «Sber» қысқартылған атауын ресми түрде қабылдаумен қатар, компания өзінің «экожүйеге» айналатынын жариялады. Сбербанк «банктен де артық» болуға шешім қабылдап, әртүрлі, негізінен цифрлық қызметтерді дамыта бастады: онлайн-кинотеатр (Okko), музыка (SberSound), азық-түлік жеткізу қызметі (SberMarket), бұлттық сақтау қоймасы (SberDisk) және такси қызметі (Citymobil).&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://frankrg.com/25108|title=Больше не банк: Сбербанк провел ребрендинг и представил новые сервисы|language=ru|date=2020-09-24|publisher=frankrg.com}}&lt;/ref&gt;

Бастапқыда «экожүйе» ірі интернет-холдинг [[VK (компания)|Mail.ru Group]]-пен серіктестік негізінде құрылды, ол үшін шамамен 100 миллиард рубль капиталы бар O2O (online-to-offline) Holding бірлескен кәсіпорны құрылды. Алайда 2021 жылдың көктемінде тараптар басқару әдістері мен корпоративтік мәдениетке қатысты келіспеушіліктерге байланысты ынтымақтастықты тоқтату туралы шешім қабылдады.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.rbc.ru/business/29/03/2021/60620d189a79473fc0dcd651|title=FT узнала о переговорах с Кремлем о &quot;разводе&quot; &quot;Сбера&quot; и Mail.ru|language=ru|date=2021-03-29|publisher=[[RBK Group|RBC]]|access-date=2026-06-04}}&lt;/ref&gt;

«Экожүйенің» тағы бір құрамдас бөлігі — дәріханалар. Sber Eapteka (электрондық дәріхана) онлайн қызметін іске қосқаннан кейін көп ұзамай Сбер бизнесті кеңейтіп, өз бөлімшелерінде дәріханалар ашу туралы шешім қабылдады. Ондағы сатып алулар дәрі-дәрмектерді мақсатты түрде орау, сондай-ақ өзінің генерик дәрі-дәрмектерін өндіру есебінен тиімдірек болады деп болжанды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ko.ru/news/sberbank-otkroet-apteki-v-svoikh-otdeleniyakh/|title=Сбербанк откроет аптеки в своих отделениях|language=ru|date=2021-04-27|publisher=ko.ru}}&lt;/ref&gt;

2021 жылы Сбер сондай-ақ SberMegaMarket электрондық коммерция платформасын және жеткізу қызметі SberMarket қолданбасын құрды.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Seddon |first1=Max |title=Inside Sberbank's push to become Russia's Amazon |url=https://www.ft.com/content/b7bc4579-e232-41e2-b14b-e45361b6a814 |access-date=27 June 2025 |work=Financial Times |date=7 September 2021}}&lt;/ref&gt;

2021 жылдың жазында Сбербанк [[саббатикал]] демалысын енгізетінін жариялады. Қызметкерлерге жұмыс орындарын сақтай отырып (бұл үшін олардың тікелей басшысының келісімі қажет) бір жылға дейін ақысыз демалыс алуға рұқсат етіледі. Сондай-ақ оларға жылына үш ай қашықтан жұмыс істеуге рұқсат етіледі.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://meduza.io/news/2021/06/07/sabbatikal-stanovitsya-novym-trendom-sber-razreshil-svoim-sotrudnikam-brat-godovoy-neoplachivaemyy-otpusk|title=&quot;Саббатикал становится новым трендом». &quot;Сбер&quot; разрешил своим сотрудникам брать годовой неоплачиваемый отпуск|language=ru|date=2021-06-07|publisher=Meduza|access-date=2026-06-04}}&lt;/ref&gt;

== Меншік құрылымы ==
Сбербанктің негізгі акционері — [[Ресейдің Ұлттық әл-ауқат қоры]], оны [[Ресей үкіметі]] басқарады (2020 жылға дейін — Ресей Федерациясының Орталық банкі). Қор Сбербанктің дауыс беретін акцияларының 50%-дан астамына, нақтырақ айтқанда, 50% + 1 дауыс беретін акциясына иелік етеді. Қалған акциялар портфельдік, жеке және басқа инвесторлар арасында бөлінген.&lt;ref name=&quot;auto1&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Правительство купило Сбербанк у ЦБ|url=https://www.vedomosti.ru/finance/articles/2020/04/10/827726-pravitelstvo-kupilo-sberbank|access-date=2021-01-25|website=Ведомости|date=10 April 2020 |language=ru}}&lt;/ref&gt;

Ресейдің Орталық банкі Ресей заңнамасына өзгерістер енгізілмейінше, өз үлесін сата алмайды.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Федеральный закон от 10.07.2002 N 86-ФЗ (ред. от 05.10.2015) &quot;О Центральном банке Российской Федерации (Банке России)&quot; |work=КонсультантПлюс |url=http://www.consultant.ru/document/cons_doc_LAW_37570/89620eeb7768b5614444779ce78d491664bef58e/ |access-date=11 November 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Сбербанк могут продать без закона |work=Газета Коммерсантъ |url=http://www.kommersant.ru/doc/2019143 |access-date=11 November 2015}}&lt;/ref&gt;

== Тағы қараңыз ==
* [[GigaChat]]

== Ескертпелер ==
{{Notelist}}

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Сбербанк Ресей]]
[[Санат:Ресей империясындағы 1841 жылы құрылғандар]]
[[Санат:1841 жылы құрылған банктер]]
[[Санат:Кеңес Одағы банктері]]
[[Санат:Мәскеуде орналасқан компаниялар]]
[[Санат:Мәскеу биржасында листинг акциясы бар компаниялар]]
[[Санат:MOEX құрамындағы компаниялар]]
[[Санат:Ресейдің мемлекеттік меншігіндегі банктері]]
[[Санат:Ресей брендтері]]
[[Санат:АҚШ Қаржы министрлігінің санкцияларына ұшыраған Ресей субъектілері]]
[[Санат:Кеңес брендтері]]</text>
      <sha1>04fvqbhjnvlbfuznlrg30qtfk5extzy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654859</id>
      <parentid>3654857</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T10:50:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Әсем Әжмәмбет</username>
        <id>185671</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>3654859</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28260" sha1="s6qk9cpstsn8f997bb4ed8gzhv8y0ch" xml:space="preserve">{{Компания
|атауы                 = PJSC Sberbank
|түпнұсқа атауы        = Сбербанк / Сбер
|бұрынғы атаулары      = 
|логотипі              = Logo Sberbank.svg
|логотип ені           = 
|суреті                = Moscow, view from Shelepikhinsky bridge - Belorussky bridge,Sbercity May 2025 04.jpg
|сурет ені             = 
|сурет атауы           = [[Мәскеу]] қаласындағы штаб-пәтері, Ресей
|түрі                  = [[Қоғамдық компания]] ([[Ашық акционерлік қоғам|ААҚ]])
|биржадағы листингі    = MCX: SBER
|қызметі               = 
|құрылды               = [[22 наурыз]] [[1991 жыл|1991]]
|құрушы                = 
|орналасуы             = [[Sberbank City]], [[Мәскеу]], [[Ресей]]
|басты адамдары        = [[Anton Siluanov|Антон Силуанов]] &lt;small&gt;(Бақылау кеңесінің төрағасы)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;[[German Gref|Герман Греф]] &lt;small&gt;([[CEO|бас атқарушы директор]] және Бақылау кеңесінің мүшесі)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=SBER.RU {{!}} Sberbank Rossia Company Profile &amp; Executives - WS |url=https://www.wsj.com/market-data/quotes/RU/SBER/company-people |publisher=www.wsj.com}}&lt;/ref&gt;
|саласы                = қаржылық қызметтер
|өнімі                 = {{hlist|[[Бөлшек банк|бөлшек банк ісі]]|[[корпоративтік банк ісі]]|[[инвестициялық банк|инвестициялық банк ісі]]|[[сақтандыру]]|[[жеке банк ісі]]|[[жеке капитал]]|[[ипотекалық несие]]|[[кредиттік карталар]]|[[инвестицияларды басқару]]|[[байлықты басқару]]|[[активтерді басқару]]|[[өзара қорлар]]|[[биржалық инвестициялық қорлар]]|[[индекстік қорлар]]}}
|меншікті капиталы     = {{өсім}} $99,7 млрд (2025)
|айналым               = {{өсім}} $40 млрд (2017)
|операциялық кіріс     = {{өсім}} $41,6 млрд (2025)
|таза табысы           = {{өсім}} $20,4 млрд (2025)
|активтер              = {{өсім}} $822 млрд (2025)
|капитализация         = 
|қызметкерлер саны     = {{өсім}} 281 000 (2019)&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Sberbank in brief |url=https://www.sberbank.com/common/img/uploaded/com/sberbank_in_brief_rus.pdf |publisher=Sberbank.ru |access-date=13 May 2020 |archive-date=28 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200528203442/https://www.sberbank.com/common/img/uploaded/com/sberbank_in_brief_rus.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|басшы компания        = National Wealth Fund, [[Government of Russia]] (50%+1 акция)&lt;ref name=&quot;auto1&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.sberbank.com/news-and-media/press-releases/article?newsID=c5272937-f2c4-4205-a606-38970f1e9042&amp;blockID=7&amp;regionID=77&amp;lang=en&amp;type=NEWS |title=Sberbank announces its controlling stake sold to Russian Ministry of Finance as part of National Wealth Fund placement |date=Apr 10, 2020 |publisher=Sberbank}}&lt;/ref&gt;
|бағынышты компания     = Sberbank CIB&lt;br&gt;SberTech&lt;br&gt;Кейбір еуропалық және посткеңестік елдердегі еншілес компаниялар
|ұраны                 = 
|бұрынғы атауы         = 
|жабылды               = 
|жабылуының себебі     = 
|ізбасары              = 
|бөлімшелер            = 
|статус                = 
|тілдер                = 
|қарызы                = 
|жарнама               = 
|аудитор               = 
|сайты                 = {{URL|sberbank.com}}&lt;br&gt;{{URL|sberbank.ru}}
|Ортаққор              = 
}}
'''«Сбербанк» жария акционерлік қоғамы'''{{efn|{{lang-ru|ПАО «СберБанк»|PAO &quot;SberBank&quot;}}, бастапқыда {{lang-ru|сберегательный банк|translit=sberegatelnyy bank|lit=жинақ банкі|link=no}} сөздерінің қысқартылған нұсқасы}} — штаб-пәтері [[Мәскеу]]де орналасқан, мемлекет акцияларының басым бөлігіне иелік ететін ресейлік банк және [[қаржылық қызметтер]] компаниясы. Сбербанк — [[КСРО-ның Мемлекеттік еңбек жинақ кассалары жүйесінің]] Ресейдегі құқықтық мирасқоры болып есептеледі. Компанияның атауы 2015 жылға дейін '''Ресей Сбербанкі''' болды,&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://archive.kyivpost.com/article/content/war-against-ukraine/russias-sberbank-faces-lawsuit-over-trademark-dispute-with-ukrainian-state-owned-bank-406135.html |website=Kyiv Post |title=Russia's Sberbank faces lawsuit over trademark dispute with Ukrainian state-owned bank |date={{date|2016/01/18}} |author=Mark Rachkevych|access-date=2026-06-04}}&lt;/ref&gt; ал 2020 жылы бренд атауын '''Sber''' деп қысқартты.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://interfax.com/newsroom/top-stories/69973/ |date={{date|2020/09/24}} |title=Sberbank presents new brand Sber, estimates costs for its introduction at 2.5 bln rubles in 5-6 years|access-date=2026-06-04}}&lt;/ref&gt;

2022 жылға қарай банк Ресейдегі барлық банк активтерінің шамамен үштен біріне ие болды.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |date=2022-04-11 |title=Russian bankers shuffled personal wealth offshore long before latest sanctions, Pandora Papers show - ICIJ |url=https://www.icij.org/investigations/pandora-papers/russian-bankers-wealth-sanctions-offshore/ |access-date=2022-04-11 |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Банктің 1990 жылдардан бергі өсуі ішінара Ресей үкіметімен тығыз байланыстарымен байланысты болды.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

2025 жылы Сбербанктің Ресейдің 79 өңірі мен бір шет мемлекетте 86 филиалы және бір өкілдігі болды.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ПАО Сбербанк |url=https://www.rusprofile.ru/id/2835629 |access-date=2025-04-27 |website=www.rusprofile.ru |language=ru}}&lt;/ref&gt; 2014 жылы ол Ресей мен [[Шығыс Еуропа]]дағы ең ірі, Еуропадағы үшінші ірі банк болды және ''[[The Banker]]'' журналының «Әлемдегі 1000 үздік банк» рейтингінде [[Ірі банктер тізімі|әлемде 60-орынға]], Орталық және Шығыс Еуропада бірінші орынға ие болды.&lt;ref name=&quot;The Banker&quot;&gt;{{Cite news |date=30 June 2014 |title=Top 1000 World Banks – Sales bring changes in CEE but Russia still rules |work=[[The Banker]] |url=http://www.thebanker.com/Top-1000-World-Banks/Top-1000-World-Banks-Sales-bring-changes-in-CEE-but-Russia-still-rules |access-date=11 October 2014 |archive-date=6 August 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140806060926/http://www.thebanker.com/Top-1000-World-Banks/Top-1000-World-Banks-Sales-bring-changes-in-CEE-but-Russia-still-rules |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 2021 жылғы ашық компаниялардың әлемдік рейтингінде, ''Forbes'' журналының «Global 2000» рейтингінде Сбербанк 51-орынға ие болды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.forbes.com/lists/global2000/#3c8c4ee45ac0|title=Global 2000|date=2021-04-13|work=Forbes|access-date=2026-06-04}}&lt;/ref&gt;

[[Еуропалық одақ]]тағы қызметін [[Ресейдің Украинаға басып кіруі]]нен кейін дереу тоқтатқаннан соң, оның халықаралық қызметінің негізгі бөлігі [[Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы]] елдерінде шоғырланған.

== Тарихы ==
[[Сурет:RR5115-0027R Сберегательное дело в России.gif|thumb|upright|alt=Ресейдің 25 рубльдік монетасы|1841 жылы [[Ресей империясы]]нда алғашқы жинақ кассаларының құрылуына арналған Ресей монетасы]]
[[Сурет:Rus Stamp Sberbank Russia-160.jpg|280px|thumb|Сбербанктің 160 жылдығына арналған ресейлік [[пошта маркасы]] (2001)]]
Корпоративтік сәйкестендіруінде, жарнамаларында және таныстырылымдарында Сбербанк [[Ресейдегі жинақ кассалары|Ресей империясының жинақ кассаларының]] мұрагері екенін белсенді түрде насихаттайды. Оларды император [[Мемлекеттік еңбек жинақ кассалары жүйесі|І Николай]] 1841 жылғы 30 қазанда Ресейде «...қаражатты сенімді әрі тиімді түрде жинақтау мүмкіндігін қамтамасыз ету үшін» жинақ кассаларын құру туралы жарлыққа қол қойған кезде құрған.&lt;ref&gt;[http://nlr.ru/e-res/law_r/search.php?regim=4&amp;page=883&amp;part=446 Полное собрание законов Российской империи] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211124212549/http://nlr.ru/e-res/law_r/search.php?regim=4&amp;page=883&amp;part=446 |date=24 November 2021 }}. Электрондық кітапхана [[Ресей ұлттық кітапханасы]]ның.&lt;/ref&gt; 2000 жылдардың басынан бері Сбербанктің жарнамалық материалдарында 12 қараша банкінің туған күні ретінде көрсетіліп келеді,&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{cite web |lang=ru |url=https://www.sberbank.ru/ru/about/history |title=История Сбербанка |website=Sberbank|access-date=2020-12-07 |archive-date=2021-01-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210123151002/https://www.sberbank.ru/ru/about/history |url-status=live }}&lt;/ref&gt; бұл [[Ескі және жаңа стильдегі күндер|Юлиан күнтізбесінен]] күндерді түрлендіру кезіндегі қате есептеуден туындаған күн.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://bankinform.ru/news/101957|author=Prokopyev, Alexey|title=История о том, как Сбербанк на свой день рождения опоздал|trans-title=The story of how Sberbank was late for its own birthday|date=11 November 2021|publisher=RIA BankInformServis|access-date=24 November 2021|archive-date=24 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211124213417/https://bankinform.ru/news/101957|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Банк сондай-ақ [[Николай Кристофари]]ді өзінің алғашқы клиенті әрі алғашқы жинақ кітапшасының иесі деп санайды (оның мүсіні Мәскеу мен Санкт-Петербургтегі Сбербанктің бас кеңселерінің алдында тұр).&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.sberbank.com/ru/about/history|title=История &quot;Сбера&quot;|lang=ru|website=Official website of Sberbank|access-date=28 August 2023|archive-date=28 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230828155838/https://www.sberbank.com/ru/about/history|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Алайда Ресей империясының жинақ кассалары, Мемлекеттік еңбек жинақ кассалары (КСРО Жинақ банкі) және Ресей Сбербанкі арасында заңды сабақтастық жоқ. 1917 жылғы революциядан кейін жинақ кассалары таратылып, кейін 1922 жылғы желтоқсанда Халық Комиссарлары Кеңесінің декретімен Ресей АКСР-інің аумағында жаңа мекемелер ретінде қайта құрылды (революцияға дейінгі жинақ кассаларының құқықтық мирасқорлары ретінде емес). 1925 жылдың соңында олар [[КСРО Мемлекеттік еңбек жинақ кассалары]] болып қайта құрылды. 1987 жылы Мемлекеттік еңбек жинақ кассалары [[КСРО Жинақ банкі]] болып қайта ұйымдастырылды.&lt;ref name=&quot;bre&quot;&gt;{{cite encyclopedia |title=Sberbank of Russia |encyclopedia=Great Russian Encyclopedia |url=https://bigenc.ru/c/sberbank-rossii-c71eb3 |date=26 July 2023 |access-date=4 June 2026 |lang=ru}}&lt;/ref&gt;

1990 жылғы 13 шілдеде КСРО Жинақ банкінің Ресей республикалық банкі Ресей АКСР Жинақ банкі болып қайта құрылды ([[Ресей Кеңестік Федеративтік Социалистік Республикасының Жоғарғы Кеңесі|Ресей АКСР Жоғарғы Кеңесінің]] 1990 жылғы 13 шілдедегі «Ресей АКСР Мемлекеттік банкі және Республика аумағындағы банктер туралы» қаулысына сәйкес),&lt;ref&gt;{{cite web|title=Resolution of the Supreme Soviet of the Russian SFSR of 13 July 1990 &quot;On the State Bank of the Russian SFSR and Banks on the Territory of the Republic&quot;|url=http://www.consultant.ru/document/cons_doc_LAW_28711/|archive-url=https://web.archive.org/web/20220618152128/http://www.consultant.ru/document/cons_doc_LAW_28711/|archive-date=18 June 2022|publisher=Consultant+|language=ru}}&lt;/ref&gt; Ресей АКСР-інің меншігі деп жарияланып, Ресей АКСР Орталық банкінің бақылауына берілді.&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.sberbank.ru/ru/person/contributions/compensation/faq|title=Answers to frequently asked questions|lang=ru|website=www.sberbank.ru|access-date=1 January 2025|archive-date=1 January 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250101060928/http://www.sberbank.ru/ru/person/contributions/compensation/faq|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Ресей АКСР Орталық банкінің 1991 жылғы 21 наурыздағы өкіміне сәйкес Ресей АКСР Жинақ банкі Ресей Федерациясының Акционерлік коммерциялық жинақ банкіне (Ресей Сбербанкі, АҚ) қайта құрылды, ал 1991 жылғы 22 наурызда осы жаңа банктің акционерлерінің құрылтай жиналысы өтті.&lt;ref name=&quot;bre&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://kad.arbitr.ru/Document/Pdf/32894004-c236-45cf-b930-c5d3024ab950/7dc325e5-4c94-4ea5-83c1-a25a793120d2/A40-34442-2009_20120927_Reshenija_i_postanovlenija.pdf#page=5 |title=Ruling of the Arbitrazh Court of the Moscow Circuit of 27 September 2012, case no. A40-34442/09-54-292 |language=ru |website=kad.arbitr.ru |access-date=12 August 2024 |archive-date=12 August 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240812145329/https://kad.arbitr.ru/Document/Pdf/32894004-c236-45cf-b930-c5d3024ab950/7dc325e5-4c94-4ea5-83c1-a25a793120d2/A40-34442-2009_20120927_Reshenija_i_postanovlenija.pdf#page=5 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; 1991 жылғы 20 маусымда Ресей АКСР Орталық банкі (болашақ Ресей Орталық банкі) Ресей Сбербанкін № 1481 лицензия бойынша тіркеді.

[[КСРО Жинақ банкі]] қатар жұмысын жалғастырды және 1992 жылғы 1 қаңтарға дейін таратылған жоқ. Ол таратылғаннан кейін ғана 1992 жылғы 13 наурыздағы «Бұрынғы КСРО-ның ішкі қарызына қызмет көрсету қағидаттары мен тетіктері туралы» келісімнің 2 және 3-баптарында бұрынғы КСРО-ның халық алдындағы мемлекеттік қарызын өтеу жөніндегі міндеттемелер аумақтық негізде бөлініп, ТМД-ға мүше тиісті елдердің үкіметтері олардың мемлекеттік бюджеттері есебінен қабылдайтыны белгіленді.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Agreement on the Principles and Mechanism for Servicing the Internal Debt of the Former USSR of 13 March 1992 |url=http://docs.cntd.ru/document/1902932 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210608131026/https://docs.cntd.ru/document/1902932 |archive-date=8 June 2021 |publisher=Electronic Fund of Legal and Regulatory Documentation (Kodeks Consortium) |language=ru}}&lt;/ref&gt; КСРО және Ресей АКСР Жинақ банктерінде ашылған (1991 жылғы 20 маусымға дейін) салымдар бойынша міндеттемелер Ресей Сбербанкінің қарызы болып табылмайды; олар ішкі мемлекеттік қарыз ретінде танылған («Ресей Федерациясы азаматтарының жинақтарын қалпына келтіру және қорғау туралы» 1995 жылғы 10 мамырдағы № 73-ФЗ Федералдық заң) және Ресей Федерациясының федералдық бюджетінен өтелуге жатады.&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;

=== 1991–2013 ===
[[Сурет:Vladimir Putin 12 November 2001-7.jpg|260px|thumb|[[Ресей президенті]] [[Владимир Путин|Путин]] 2001 жылғы қарашада Мәскеудегі Сбербанк бөлімшесіне барады.]]
1991 жылы [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы]]ндағы [[КСРО Мемлекеттік еңбек жинақ кассалары жүйесі]]нің қызметі Ресей Федерациясының Акционерлік коммерциялық жинақ банкіне (Ресей Сбербанкі) қайта ұйымдастырылды.

Посткеңестік Ресейде Сбербанк жеке және басқа мемлекеттік коммерциялық банктер тарапынан бәсекелестіктің артуына қарамастан, ең ірі әмбебап банк болып табылады. Банк халықаралық қатысу аясын біртіндеп кеңейттіп, ерекше күшке ие болды.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Sberbank of Russia – 1991–2008 |url=http://www.sberbank.ru/en/about/about_sberbank/history_achievements/y1991-2008_en |access-date=6 November 2014 |publisher=Sberbank.ru}}&lt;/ref&gt;

2007 жылдан бері Сбербанкті [[экономика министрі]] болған, [[Владимир Путин]]нің жақын серіктесі [[Герман Греф]] басқарады.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=29 May 2015 |title=Top 1000 World Banks – Sales bring changes in CEE but Russia still rules |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/article/2015/05/29/russia-sberbank-ceo-idUSR4N0YA01T20150529 |access-date=6 November 2015 }}&lt;/ref&gt;

=== 2026 ===
2026 жылғы шілдеде Сбербанк 2026 жылғы 1 қыркүйектен бастап шетел валютасындағы және көпвалюталы [[Visa Inc.|Visa]] және [[Mastercard]] банк карталарына қызмет көрсетуді тоқтататынын мәлімдеді. Сбербанктің шетел валютасындағы және көпвалюталы карталары бұған дейін 2022 жылы [[Ресейдің Украинаға басып кіруі]]нен кейін халықаралық санкциялар енгізілген соң, Ресейден тыс жерлерде қонақүй брондауы немесе сатып алулар жасау үшін жұмыс істеуін тоқтатқан болатын.&lt;ref&gt;[https://meduza.io/en/news/2026/07/24/sberbank-to-close-foreign-currency-and-multicurrency-visa-and-mastercard-cards-starting-september-1 Sberbank to close foreign-currency and multicurrency Visa and Mastercard cards starting September 1], Meduza, 23 July 2026, retrieved 26 July 2026.&lt;/ref&gt;

== Ребрендинг және «экожүйе» (2020 жылдан қазірге дейін) ==
2020 жылы Сбербанк ребрендинг жүргізді. Логотипін өзгертумен және «Sber» қысқартылған атауын ресми түрде қабылдаумен қатар, компания өзінің «экожүйеге» айналатынын жариялады. Сбербанк «банктен де артық» болуға шешім қабылдап, әртүрлі, негізінен цифрлық қызметтерді дамыта бастады: онлайн-кинотеатр (Okko), музыка (SberSound), азық-түлік жеткізу қызметі (SberMarket), бұлттық сақтау қоймасы (SberDisk) және такси қызметі (Citymobil).&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://frankrg.com/25108|title=Больше не банк: Сбербанк провел ребрендинг и представил новые сервисы|language=ru|date=2020-09-24|publisher=frankrg.com}}&lt;/ref&gt;

Бастапқыда «экожүйе» ірі интернет-холдинг [[VK (компания)|Mail.ru Group]]-пен серіктестік негізінде құрылды, ол үшін шамамен 100 миллиард рубль капиталы бар O2O (online-to-offline) Holding бірлескен кәсіпорны құрылды. Алайда 2021 жылдың көктемінде тараптар басқару әдістері мен корпоративтік мәдениетке қатысты келіспеушіліктерге байланысты ынтымақтастықты тоқтату туралы шешім қабылдады.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.rbc.ru/business/29/03/2021/60620d189a79473fc0dcd651|title=FT узнала о переговорах с Кремлем о &quot;разводе&quot; &quot;Сбера&quot; и Mail.ru|language=ru|date=2021-03-29|publisher=[[RBK Group|RBC]]|access-date=2026-06-04}}&lt;/ref&gt;

«Экожүйенің» тағы бір құрамдас бөлігі — дәріханалар. Sber Eapteka (электрондық дәріхана) онлайн қызметін іске қосқаннан кейін көп ұзамай Сбер бизнесті кеңейтіп, өз бөлімшелерінде дәріханалар ашу туралы шешім қабылдады. Ондағы сатып алулар дәрі-дәрмектерді мақсатты түрде орау, сондай-ақ өзінің генерик дәрі-дәрмектерін өндіру есебінен тиімдірек болады деп болжанды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ko.ru/news/sberbank-otkroet-apteki-v-svoikh-otdeleniyakh/|title=Сбербанк откроет аптеки в своих отделениях|language=ru|date=2021-04-27|publisher=ko.ru}}&lt;/ref&gt;

2021 жылы Сбер сондай-ақ SberMegaMarket электрондық коммерция платформасын және жеткізу қызметі SberMarket қолданбасын құрды.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Seddon |first1=Max |title=Inside Sberbank's push to become Russia's Amazon |url=https://www.ft.com/content/b7bc4579-e232-41e2-b14b-e45361b6a814 |access-date=27 June 2025 |work=Financial Times |date=7 September 2021}}&lt;/ref&gt;

2021 жылдың жазында Сбербанк [[саббатикал]] демалысын енгізетінін жариялады. Қызметкерлерге жұмыс орындарын сақтай отырып (бұл үшін олардың тікелей басшысының келісімі қажет) бір жылға дейін ақысыз демалыс алуға рұқсат етіледі. Сондай-ақ оларға жылына үш ай қашықтан жұмыс істеуге рұқсат етіледі.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://meduza.io/news/2021/06/07/sabbatikal-stanovitsya-novym-trendom-sber-razreshil-svoim-sotrudnikam-brat-godovoy-neoplachivaemyy-otpusk|title=&quot;Саббатикал становится новым трендом». &quot;Сбер&quot; разрешил своим сотрудникам брать годовой неоплачиваемый отпуск|language=ru|date=2021-06-07|publisher=Meduza|access-date=2026-06-04}}&lt;/ref&gt;

== Меншік құрылымы ==
Сбербанктің негізгі акционері — [[Ресейдің Ұлттық әл-ауқат қоры]], оны [[Ресей үкіметі]] басқарады (2020 жылға дейін — Ресей Федерациясының Орталық банкі). Қор Сбербанктің дауыс беретін акцияларының 50%-дан астамына, нақтырақ айтқанда, 50% + 1 дауыс беретін акциясына иелік етеді. Қалған акциялар портфельдік, жеке және басқа инвесторлар арасында бөлінген.&lt;ref name=&quot;auto1&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Правительство купило Сбербанк у ЦБ|url=https://www.vedomosti.ru/finance/articles/2020/04/10/827726-pravitelstvo-kupilo-sberbank|access-date=2021-01-25|website=Ведомости|date=10 April 2020 |language=ru}}&lt;/ref&gt;

Ресейдің Орталық банкі Ресей заңнамасына өзгерістер енгізілмейінше, өз үлесін сата алмайды.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Федеральный закон от 10.07.2002 N 86-ФЗ (ред. от 05.10.2015) &quot;О Центральном банке Российской Федерации (Банке России)&quot; |work=КонсультантПлюс |url=http://www.consultant.ru/document/cons_doc_LAW_37570/89620eeb7768b5614444779ce78d491664bef58e/ |access-date=11 November 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Сбербанк могут продать без закона |work=Газета Коммерсантъ |url=http://www.kommersant.ru/doc/2019143 |access-date=11 November 2015}}&lt;/ref&gt;

== Тағы қараңыз ==
* [[GigaChat]]

== Ескертпелер ==
{{Notelist}}

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Сбербанк Ресей]]
[[Санат:Ресей империясындағы 1841 жылы құрылғандар]]
[[Санат:1841 жылы құрылған банктер]]
[[Санат:Кеңес Одағы банктері]]
[[Санат:Мәскеуде орналасқан компаниялар]]
[[Санат:Мәскеу биржасында листинг акциясы бар компаниялар]]
[[Санат:MOEX құрамындағы компаниялар]]
[[Санат:Ресейдің мемлекеттік меншігіндегі банктері]]
[[Санат:Ресей брендтері]]
[[Санат:АҚШ Қаржы министрлігінің санкцияларына ұшыраған Ресей субъектілері]]
[[Санат:Кеңес брендтері]]</text>
      <sha1>s6qk9cpstsn8f997bb4ed8gzhv8y0ch</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654896</id>
      <parentid>3654859</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T11:33:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/Әсем Әжмәмбет|Әсем Әжмәмбет]] ([[User talk:Әсем Әжмәмбет|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды</comment>
      <origin>3653742</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28185" sha1="a527e5ohdso6d5ua9c6s615j6rq1y7n" xml:space="preserve">{{Компания
|атауы                 = PJSC Sberbank
|түпнұсқа атауы        = Сбербанк / Сбер
|бұрынғы атаулары      = 
|логотипі              = Logo Sberbank.svg
|логотип ені           = 
|суреті                = Moscow, view from Shelepikhinsky bridge - Belorussky bridge,Sbercity May 2025 04.jpg
|сурет ені             = 
|сурет атауы           = [[Мәскеу]] қаласындағы штаб-пәтері, Ресей
|түрі                  = [[Қоғамдық компания]] ([[Ашық акционерлік қоғам|ААҚ]])
|биржадағы листингі    = MCX: SBER
|қызметі               = 
|құрылды               = [[22 наурыз]] [[1991 жыл|1991]]
|құрушы                = 
|орналасуы             = [[Sberbank City]], [[Мәскеу]], [[Ресей]]
|басты адамдары        = [[Anton Siluanov|Антон Силуанов]] &lt;small&gt;(Бақылау кеңесінің төрағасы)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;[[German Gref|Герман Греф]] &lt;small&gt;([[CEO|бас атқарушы директор]] және Бақылау кеңесінің мүшесі)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=SBER.RU {{!}} Sberbank Rossia Company Profile &amp; Executives - WS |url=https://www.wsj.com/market-data/quotes/RU/SBER/company-people |publisher=www.wsj.com}}&lt;/ref&gt;
|саласы                = қаржылық қызметтер
|өнімі                 = {{hlist|[[Бөлшек банк|бөлшек банк ісі]]|[[корпоративтік банк ісі]]|[[инвестициялық банк|инвестициялық банк ісі]]|[[сақтандыру]]|[[жеке банк ісі]]|[[жеке капитал]]|[[ипотекалық несие]]|[[кредиттік карталар]]|[[инвестицияларды басқару]]|[[байлықты басқару]]|[[активтерді басқару]]|[[өзара қорлар]]|[[биржалық инвестициялық қорлар]]|[[индекстік қорлар]]}}
|меншікті капиталы     = {{өсім}} $99,7 млрд (2025)
|айналым               = {{өсім}} $40 млрд (2017)
|операциялық кіріс     = {{өсім}} $41,6 млрд (2025)
|таза табысы           = {{өсім}} $20,4 млрд (2025)
|активтер              = {{өсім}} $822 млрд (2025)
|капитализация         = 
|қызметкерлер саны     = {{өсім}} 281 000 (2019)&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Sberbank in brief |url=https://www.sberbank.com/common/img/uploaded/com/sberbank_in_brief_rus.pdf |publisher=Sberbank.ru |access-date=13 May 2020 |archive-date=28 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200528203442/https://www.sberbank.com/common/img/uploaded/com/sberbank_in_brief_rus.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|басшы компания        = National Wealth Fund, [[Government of Russia]] (50%+1 акция)&lt;ref name=&quot;auto1&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.sberbank.com/news-and-media/press-releases/article?newsID=c5272937-f2c4-4205-a606-38970f1e9042&amp;blockID=7&amp;regionID=77&amp;lang=en&amp;type=NEWS |title=Sberbank announces its controlling stake sold to Russian Ministry of Finance as part of National Wealth Fund placement |date=Apr 10, 2020 |publisher=Sberbank}}&lt;/ref&gt;
|бағынышты компания     = Sberbank CIB&lt;br&gt;SberTech&lt;br&gt;Кейбір еуропалық және посткеңестік елдердегі еншілес компаниялар
|ұраны                 = 
|бұрынғы атауы         = 
|жабылды               = 
|жабылуының себебі     = 
|ізбасары              = 
|бөлімшелер            = 
|статус                = 
|тілдер                = 
|қарызы                = 
|жарнама               = 
|аудитор               = 
|сайты                 = {{URL|sberbank.com}}&lt;br&gt;{{URL|sberbank.ru}}
|Ортаққор              = 
}}
'''«Сбербанк» жария акционерлік қоғамы'''{{efn|{{lang-ru|ПАО «СберБанк»|PAO &quot;SberBank&quot;}}, бастапқыда {{lang-ru|сберегательный банк|translit=sberegatelnyy bank|lit=жинақ банкі|link=no}} сөздерінің қысқартылған нұсқасы}} — штаб-пәтері [[Мәскеу]]де орналасқан, мемлекет акцияларының басым бөлігіне иелік ететін ресейлік банк және [[қаржылық қызметтер]] компаниясы. Сбербанк — [[КСРО-ның Мемлекеттік еңбек жинақ кассалары жүйесінің]] Ресейдегі құқықтық мирасқоры. Компанияның атауы 2015 жылға дейін '''Ресей Сбербанкі''' болды,&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://archive.kyivpost.com/article/content/war-against-ukraine/russias-sberbank-faces-lawsuit-over-trademark-dispute-with-ukrainian-state-owned-bank-406135.html |website=Kyiv Post |title=Russia's Sberbank faces lawsuit over trademark dispute with Ukrainian state-owned bank |date={{date|2016/01/18}} |author=Mark Rachkevych|access-date=2026-06-04}}&lt;/ref&gt; ал 2020 жылы бренд атауын '''Sber''' деп қысқартты.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://interfax.com/newsroom/top-stories/69973/ |date={{date|2020/09/24}} |title=Sberbank presents new brand Sber, estimates costs for its introduction at 2.5 bln rubles in 5-6 years|access-date=2026-06-04}}&lt;/ref&gt;

2022 жылға қарай банк Ресейдегі барлық банк активтерінің шамамен үштен біріне ие болды.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |date=2022-04-11 |title=Russian bankers shuffled personal wealth offshore long before latest sanctions, Pandora Papers show - ICIJ |url=https://www.icij.org/investigations/pandora-papers/russian-bankers-wealth-sanctions-offshore/ |access-date=2022-04-11 |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Банктің 1990 жылдардан бергі өсуі ішінара Ресей үкіметімен тығыз байланыстарымен байланысты болды.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

2025 жылы Сбербанктің Ресейдің 79 өңірі мен бір шет мемлекетте 86 филиалы және бір өкілдігі болды.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ПАО Сбербанк |url=https://www.rusprofile.ru/id/2835629 |access-date=2025-04-27 |website=www.rusprofile.ru |language=ru}}&lt;/ref&gt; 2014 жылы ол Ресей мен [[Шығыс Еуропа]]дағы ең ірі, Еуропадағы үшінші ірі банк болды және ''[[The Banker]]'' журналының «Әлемдегі 1000 үздік банк» рейтингінде [[Ірі банктер тізімі|әлемде 60-орынға]], Орталық және Шығыс Еуропада бірінші орынға ие болды.&lt;ref name=&quot;The Banker&quot;&gt;{{Cite news |date=30 June 2014 |title=Top 1000 World Banks – Sales bring changes in CEE but Russia still rules |work=[[The Banker]] |url=http://www.thebanker.com/Top-1000-World-Banks/Top-1000-World-Banks-Sales-bring-changes-in-CEE-but-Russia-still-rules |access-date=11 October 2014 |archive-date=6 August 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140806060926/http://www.thebanker.com/Top-1000-World-Banks/Top-1000-World-Banks-Sales-bring-changes-in-CEE-but-Russia-still-rules |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 2021 жылғы ашық компаниялардың әлемдік рейтингінде, ''Forbes'' журналының «Global 2000» рейтингінде Сбербанк 51-орынға ие болды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.forbes.com/lists/global2000/#3c8c4ee45ac0|title=Global 2000|date=2021-04-13|work=Forbes|access-date=2026-06-04}}&lt;/ref&gt;

[[Еуропалық одақ]]тағы қызметін [[Ресейдің Украинаға басып кіруі]]нен кейін дереу тоқтатқаннан соң, оның халықаралық қызметінің негізгі бөлігі [[Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы]] елдерінде шоғырланған.

== Тарихы ==
[[Сурет:RR5115-0027R Сберегательное дело в России.gif|thumb|upright|alt=Ресейдің 25 рубльдік монетасы|1841 жылы [[Ресей империясы]]нда алғашқы жинақ кассаларының құрылуына арналған Ресей монетасы]]
[[Сурет:Rus Stamp Sberbank Russia-160.jpg|280px|thumb|Сбербанктің 160 жылдығына арналған ресейлік [[пошта маркасы]] (2001)]]
Корпоративтік сәйкестендіруінде, жарнамаларында және таныстырылымдарында Сбербанк [[Ресейдегі жинақ кассалары|Ресей империясының жинақ кассаларының]] мұрагері екенін белсенді түрде насихаттайды. Оларды император [[Мемлекеттік еңбек жинақ кассалары жүйесі|І Николай]] 1841 жылғы 30 қазанда Ресейде «...қаражатты сенімді әрі тиімді түрде жинақтау мүмкіндігін қамтамасыз ету үшін» жинақ кассаларын құру туралы жарлыққа қол қойған кезде құрған.&lt;ref&gt;[http://nlr.ru/e-res/law_r/search.php?regim=4&amp;page=883&amp;part=446 Полное собрание законов Российской империи] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211124212549/http://nlr.ru/e-res/law_r/search.php?regim=4&amp;page=883&amp;part=446 |date=24 November 2021 }}. Электрондық кітапхана [[Ресей ұлттық кітапханасы]]ның.&lt;/ref&gt; 2000 жылдардың басынан бері Сбербанктің жарнамалық материалдарында 12 қараша банкінің туған күні ретінде көрсетіліп келеді,&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{cite web |lang=ru |url=https://www.sberbank.ru/ru/about/history |title=История Сбербанка |website=Sberbank|access-date=2020-12-07 |archive-date=2021-01-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210123151002/https://www.sberbank.ru/ru/about/history |url-status=live }}&lt;/ref&gt; бұл [[Ескі және жаңа стильдегі күндер|Юлиан күнтізбесінен]] күндерді түрлендіру кезіндегі қате есептеуден туындаған күн.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://bankinform.ru/news/101957|author=Prokopyev, Alexey|title=История о том, как Сбербанк на свой день рождения опоздал|trans-title=The story of how Sberbank was late for its own birthday|date=11 November 2021|publisher=RIA BankInformServis|access-date=24 November 2021|archive-date=24 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211124213417/https://bankinform.ru/news/101957|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Банк сондай-ақ [[Николай Кристофари]]ді өзінің алғашқы клиенті әрі алғашқы жинақ кітапшасының иесі деп санайды (оның мүсіні Мәскеу мен Санкт-Петербургтегі Сбербанктің бас кеңселерінің алдында тұр).&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.sberbank.com/ru/about/history|title=История &quot;Сбера&quot;|lang=ru|website=Official website of Sberbank|access-date=28 August 2023|archive-date=28 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230828155838/https://www.sberbank.com/ru/about/history|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Алайда Ресей империясының жинақ кассалары, Мемлекеттік еңбек жинақ кассалары (КСРО Жинақ банкі) және Ресей Сбербанкі арасында заңды сабақтастық жоқ. 1917 жылғы революциядан кейін жинақ кассалары таратылып, кейін 1922 жылғы желтоқсанда Халық Комиссарлары Кеңесінің декретімен Ресей АКСР-інің аумағында жаңа мекемелер ретінде қайта құрылды (революцияға дейінгі жинақ кассаларының құқықтық мирасқорлары ретінде емес). 1925 жылдың соңында олар [[КСРО Мемлекеттік еңбек жинақ кассалары]] болып қайта құрылды. 1987 жылы Мемлекеттік еңбек жинақ кассалары [[КСРО Жинақ банкі]] болып қайта ұйымдастырылды.&lt;ref name=&quot;bre&quot;&gt;{{cite encyclopedia |title=Sberbank of Russia |encyclopedia=Great Russian Encyclopedia |url=https://bigenc.ru/c/sberbank-rossii-c71eb3 |date=26 July 2023 |access-date=4 June 2026 |lang=ru}}&lt;/ref&gt;

1990 жылғы 13 шілдеде КСРО Жинақ банкінің Ресей республикалық банкі Ресей АКСР Жинақ банкі болып қайта құрылды ([[Ресей Кеңестік Федеративтік Социалистік Республикасының Жоғарғы Кеңесі|Ресей АКСР Жоғарғы Кеңесінің]] 1990 жылғы 13 шілдедегі «Ресей АКСР Мемлекеттік банкі және Республика аумағындағы банктер туралы» қаулысына сәйкес),&lt;ref&gt;{{cite web|title=Resolution of the Supreme Soviet of the Russian SFSR of 13 July 1990 &quot;On the State Bank of the Russian SFSR and Banks on the Territory of the Republic&quot;|url=http://www.consultant.ru/document/cons_doc_LAW_28711/|archive-url=https://web.archive.org/web/20220618152128/http://www.consultant.ru/document/cons_doc_LAW_28711/|archive-date=18 June 2022|publisher=Consultant+|language=ru}}&lt;/ref&gt; Ресей АКСР-інің меншігі деп жарияланып, Ресей АКСР Орталық банкінің бақылауына берілді.&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.sberbank.ru/ru/person/contributions/compensation/faq|title=Answers to frequently asked questions|lang=ru|website=www.sberbank.ru|access-date=1 January 2025|archive-date=1 January 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250101060928/http://www.sberbank.ru/ru/person/contributions/compensation/faq|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Ресей АКСР Орталық банкінің 1991 жылғы 21 наурыздағы өкіміне сәйкес Ресей АКСР Жинақ банкі Ресей Федерациясының Акционерлік коммерциялық жинақ банкіне (Ресей Сбербанкі, АҚ) қайта құрылды, ал 1991 жылғы 22 наурызда осы жаңа банктің акционерлерінің құрылтай жиналысы өтті.&lt;ref name=&quot;bre&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://kad.arbitr.ru/Document/Pdf/32894004-c236-45cf-b930-c5d3024ab950/7dc325e5-4c94-4ea5-83c1-a25a793120d2/A40-34442-2009_20120927_Reshenija_i_postanovlenija.pdf#page=5 |title=Ruling of the Arbitrazh Court of the Moscow Circuit of 27 September 2012, case no. A40-34442/09-54-292 |language=ru |website=kad.arbitr.ru |access-date=12 August 2024 |archive-date=12 August 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240812145329/https://kad.arbitr.ru/Document/Pdf/32894004-c236-45cf-b930-c5d3024ab950/7dc325e5-4c94-4ea5-83c1-a25a793120d2/A40-34442-2009_20120927_Reshenija_i_postanovlenija.pdf#page=5 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; 1991 жылғы 20 маусымда Ресей АКСР Орталық банкі (болашақ Ресей Орталық банкі) Ресей Сбербанкін № 1481 лицензия бойынша тіркеді.

[[КСРО Жинақ банкі]] қатар жұмысын жалғастырды және 1992 жылғы 1 қаңтарға дейін таратылған жоқ. Ол таратылғаннан кейін ғана 1992 жылғы 13 наурыздағы «Бұрынғы КСРО-ның ішкі қарызына қызмет көрсету қағидаттары мен тетіктері туралы» келісімнің 2 және 3-баптарында бұрынғы КСРО-ның халық алдындағы мемлекеттік қарызын өтеу жөніндегі міндеттемелер аумақтық негізде бөлініп, ТМД-ға мүше тиісті елдердің үкіметтері олардың мемлекеттік бюджеттері есебінен қабылдайтыны белгіленді.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Agreement on the Principles and Mechanism for Servicing the Internal Debt of the Former USSR of 13 March 1992 |url=http://docs.cntd.ru/document/1902932 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210608131026/https://docs.cntd.ru/document/1902932 |archive-date=8 June 2021 |publisher=Electronic Fund of Legal and Regulatory Documentation (Kodeks Consortium) |language=ru}}&lt;/ref&gt; КСРО және Ресей АКСР Жинақ банктерінде ашылған (1991 жылғы 20 маусымға дейін) салымдар бойынша міндеттемелер Ресей Сбербанкінің қарызы болып табылмайды; олар ішкі мемлекеттік қарыз ретінде танылған («Ресей Федерациясы азаматтарының жинақтарын қалпына келтіру және қорғау туралы» 1995 жылғы 10 мамырдағы № 73-ФЗ Федералдық заң) және Ресей Федерациясының федералдық бюджетінен өтелуге жатады.&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;

=== 1991–2013 ===
[[Сурет:Vladimir Putin 12 November 2001-7.jpg|260px|thumb|[[Ресей президенті]] [[Владимир Путин|Путин]] 2001 жылғы қарашада Мәскеудегі Сбербанк бөлімшесіне барады.]]
1991 жылы [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы]]ндағы [[КСРО Мемлекеттік еңбек жинақ кассалары жүйесі]]нің қызметі Ресей Федерациясының Акционерлік коммерциялық жинақ банкіне (Ресей Сбербанкі) қайта ұйымдастырылды.

Посткеңестік Ресейде Сбербанк жеке және басқа мемлекеттік коммерциялық банктер тарапынан бәсекелестіктің артуына қарамастан, ең ірі әмбебап банк болып табылады. Банк халықаралық қатысу аясын біртіндеп кеңейтті.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Sberbank of Russia – 1991–2008 |url=http://www.sberbank.ru/en/about/about_sberbank/history_achievements/y1991-2008_en |access-date=6 November 2014 |publisher=Sberbank.ru}}&lt;/ref&gt;

2007 жылдан бері Сбербанкті [[экономика министрі]] болған, [[Владимир Путин]]нің жақын серіктесі [[Герман Греф]] басқарады.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=29 May 2015 |title=Top 1000 World Banks – Sales bring changes in CEE but Russia still rules |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/article/2015/05/29/russia-sberbank-ceo-idUSR4N0YA01T20150529 |access-date=6 November 2015 }}&lt;/ref&gt;

=== 2026 ===
2026 жылғы шілдеде Сбербанк 2026 жылғы 1 қыркүйектен бастап шетел валютасындағы және көпвалюталы [[Visa Inc.|Visa]] және [[Mastercard]] банк карталарына қызмет көрсетуді тоқтататынын мәлімдеді. Сбербанктің шетел валютасындағы және көпвалюталы карталары бұған дейін 2022 жылы [[Ресейдің Украинаға басып кіруі]]нен кейін халықаралық санкциялар енгізілген соң, Ресейден тыс жерлерде қонақүй брондауы немесе сатып алулар жасау үшін жұмыс істеуін тоқтатқан болатын.&lt;ref&gt;[https://meduza.io/en/news/2026/07/24/sberbank-to-close-foreign-currency-and-multicurrency-visa-and-mastercard-cards-starting-september-1 Sberbank to close foreign-currency and multicurrency Visa and Mastercard cards starting September 1], Meduza, 23 July 2026, retrieved 26 July 2026.&lt;/ref&gt;

== Ребрендинг және «экожүйе» (2020 жылдан қазірге дейін) ==
2020 жылы Сбербанк ребрендинг жүргізді. Логотипін өзгертумен және «Sber» қысқартылған атауын ресми түрде қабылдаумен қатар, компания өзінің «экожүйеге» айналатынын жариялады. Сбербанк «банктен де артық» болуға шешім қабылдап, әртүрлі, негізінен цифрлық қызметтерді дамыта бастады: онлайн-кинотеатр (Okko), музыка (SberSound), азық-түлік жеткізу қызметі (SberMarket), бұлттық сақтау қоймасы (SberDisk) және такси қызметі (Citymobil).&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://frankrg.com/25108|title=Больше не банк: Сбербанк провел ребрендинг и представил новые сервисы|language=ru|date=2020-09-24|publisher=frankrg.com}}&lt;/ref&gt;

Бастапқыда «экожүйе» ірі интернет-холдинг [[VK (компания)|Mail.ru Group]]-пен серіктестік негізінде құрылды, ол үшін шамамен 100 миллиард рубль капиталы бар O2O (online-to-offline) Holding бірлескен кәсіпорны құрылды. Алайда 2021 жылдың көктемінде тараптар басқару әдістері мен корпоративтік мәдениетке қатысты келіспеушіліктерге байланысты ынтымақтастықты тоқтату туралы шешім қабылдады.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.rbc.ru/business/29/03/2021/60620d189a79473fc0dcd651|title=FT узнала о переговорах с Кремлем о &quot;разводе&quot; &quot;Сбера&quot; и Mail.ru|language=ru|date=2021-03-29|publisher=[[RBK Group|RBC]]|access-date=2026-06-04}}&lt;/ref&gt;

«Экожүйенің» тағы бір құрамдас бөлігі — дәріханалар. Sber Eapteka (электрондық дәріхана) онлайн қызметін іске қосқаннан кейін көп ұзамай Сбер бизнесті кеңейтіп, өз бөлімшелерінде дәріханалар ашу туралы шешім қабылдады. Ондағы сатып алулар дәрі-дәрмектерді мақсатты түрде орау, сондай-ақ өзінің генерик дәрі-дәрмектерін өндіру есебінен тиімдірек болады деп болжанды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ko.ru/news/sberbank-otkroet-apteki-v-svoikh-otdeleniyakh/|title=Сбербанк откроет аптеки в своих отделениях|language=ru|date=2021-04-27|publisher=ko.ru}}&lt;/ref&gt;

2021 жылы Сбер сондай-ақ SberMegaMarket электрондық коммерция платформасын және жеткізу қызметі SberMarket қолданбасын құрды.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Seddon |first1=Max |title=Inside Sberbank's push to become Russia's Amazon |url=https://www.ft.com/content/b7bc4579-e232-41e2-b14b-e45361b6a814 |access-date=27 June 2025 |work=Financial Times |date=7 September 2021}}&lt;/ref&gt;

2021 жылдың жазында Сбербанк [[саббатикал]] демалысын енгізетінін жариялады. Қызметкерлерге жұмыс орындарын сақтай отырып (бұл үшін олардың тікелей басшысының келісімі қажет) бір жылға дейін ақысыз демалыс алуға рұқсат етіледі. Сондай-ақ оларға жылына үш ай қашықтан жұмыс істеуге рұқсат етіледі.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://meduza.io/news/2021/06/07/sabbatikal-stanovitsya-novym-trendom-sber-razreshil-svoim-sotrudnikam-brat-godovoy-neoplachivaemyy-otpusk|title=&quot;Саббатикал становится новым трендом». &quot;Сбер&quot; разрешил своим сотрудникам брать годовой неоплачиваемый отпуск|language=ru|date=2021-06-07|publisher=Meduza|access-date=2026-06-04}}&lt;/ref&gt;

== Меншік құрылымы ==
Сбербанктің негізгі акционері — [[Ресейдің Ұлттық әл-ауқат қоры]], оны [[Ресей үкіметі]] басқарады (2020 жылға дейін — Ресей Федерациясының Орталық банкі). Қор Сбербанктің дауыс беретін акцияларының 50%-дан астамына, нақтырақ айтқанда, 50% + 1 дауыс беретін акциясына иелік етеді. Қалған акциялар портфельдік, жеке және басқа инвесторлар арасында бөлінген.&lt;ref name=&quot;auto1&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Правительство купило Сбербанк у ЦБ|url=https://www.vedomosti.ru/finance/articles/2020/04/10/827726-pravitelstvo-kupilo-sberbank|access-date=2021-01-25|website=Ведомости|date=10 April 2020 |language=ru}}&lt;/ref&gt;

Ресейдің Орталық банкі Ресей заңнамасына өзгерістер енгізілмейінше, өз үлесін сата алмайды.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Федеральный закон от 10.07.2002 N 86-ФЗ (ред. от 05.10.2015) &quot;О Центральном банке Российской Федерации (Банке России)&quot; |work=КонсультантПлюс |url=http://www.consultant.ru/document/cons_doc_LAW_37570/89620eeb7768b5614444779ce78d491664bef58e/ |access-date=11 November 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Сбербанк могут продать без закона |work=Газета Коммерсантъ |url=http://www.kommersant.ru/doc/2019143 |access-date=11 November 2015}}&lt;/ref&gt;

== Тағы қараңыз ==
* [[GigaChat]]

== Ескертпелер ==
{{Notelist}}

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Сбербанк Ресей]]
[[Санат:Ресей империясындағы 1841 жылы құрылғандар]]
[[Санат:1841 жылы құрылған банктер]]
[[Санат:Кеңес Одағы банктері]]
[[Санат:Мәскеуде орналасқан компаниялар]]
[[Санат:Мәскеу биржасында листинг акциясы бар компаниялар]]
[[Санат:MOEX құрамындағы компаниялар]]
[[Санат:Ресейдің мемлекеттік меншігіндегі банктері]]
[[Санат:Ресей брендтері]]
[[Санат:АҚШ Қаржы министрлігінің санкцияларына ұшыраған Ресей субъектілері]]
[[Санат:Кеңес брендтері]]</text>
      <sha1>a527e5ohdso6d5ua9c6s615j6rq1y7n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ахмет Шегіров</title>
    <ns>0</ns>
    <id>784849</id>
    <revision>
      <id>3654880</id>
      <parentid>3641619</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T11:13:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>АРАЙЛЫМ</username>
        <id>184244</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>3654880</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7637" sha1="23fatplh0jfx3ant6gdqnefq6nw0mzo" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=тамыз 2026}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
{{Тұлға
|Есімі                 = Ахмет Шегіров
|Шынайы есімі          = Ахмет Шегіров (Чигиров)
|Туған күні            = 7 қаңтар 1869
|Туған жері            = [[Қарқаралы уезі]], Мойынты болысы, 8-ауыл
|Қайтыс болған күні    = 1918
|Қайтыс болған жері    = [[Семей]]
|Ұлты                  = [[Қазақтар|қазақ]]
|Мамандығы             = мал дәрігері, ветеринарлық фельдшер
|Қызметі               = мал дәрігерлік фельдшер
|Не үшін белгілі       = алғашқы қазақ мал дәрігерлерінің бірі, [[Алаш қозғалысы]] қайраткері
}}

'''Ахмет Шегіров''' (орысша: Чигиров; 7 қаңтар 1869, [[Қарқаралы уезі]], Мойынты болысы, 8-ауыл — 1918, [[Семей]]) — алғашқы қазақ мал дәрігерлерінің бірі, қоғам қайраткері, [[Алаш қозғалысы]]на қатысушы. ХІХ ғасырдың соңы мен ХХ ғасырдың басында Семей өңірі мен Шығыс Қазақстандағы мал індеттеріне қарсы күрес жүргізген ветеринарлық фельдшер.&lt;ref name=&quot;ШҚЭ&quot;&gt;{{cite book
|title=Шығыс Қазақстан облысы. Энциклопедия
|location=Алматы
|publisher=«Қазақ энциклопедиясы»
|year=2014
}}&lt;/ref&gt;

== Өмірбаяны ==

Ахмет Шегіров 1869 жылғы 7 қаңтарда Семей облысының Қарқаралы уезі Мойынты болысының 8-ауылында дүниеге келген.&lt;ref name=&quot;ШҚЭ&quot;/&gt;

1887 жылы Сібір қазақ әскерінің әскери мал дәрігерлік-фельдшерлік мектебін бітірген. Оқуын аяқтағаннан кейін Семей облысының Зайсан уезіндегі Мұрын бөлімшесінде, кейін Өскемен уезінде мал дәрігерлік фельдшер қызметін атқарған.&lt;ref name=&quot;ШҚЭ&quot;/&gt;

Ахмет Шегіровтің мал дәрігері ретіндегі кәсіби қабілетін сол кездегі орыс шенеуніктері де жоғары бағалаған. Ол қызмет барысында мал арасында тараған түрлі індеттермен күресіп, ветеринарлық бақылау жұмыстарын жүргізген.&lt;ref name=&quot;ШҚЭ&quot;/&gt;

== Мал індеттеріне қарсы күресі ==

1893–1896 жылдары Ахмет Шегіров Зайсан уезінде тараған мал індетіне қарсы күрес жүргізді. Ол індеттің таралуын тоқтату және малды емдеу жұмыстарына қатысты.&lt;ref name=&quot;ШҚЭ&quot;/&gt;

1899 жылы Феклистовский кентінде жылқы арасында тараған қышыма ауруына байланысты емдеу және ветеринарлық бақылау жұмыстарын атқарды.&lt;ref name=&quot;ШҚЭ&quot;/&gt;

1900 жылы «Алқабек» шекаралық бөлімшесіне жұмысқа ауыстырылды. 1903 жылы мемлекеттік фельдшерлік қызметтегі еңбегіне байланысты оған 1-класты шен берілді. Сонымен қатар Далалық генерал-губернатордың «Ерен еңбегі үшін» алғыс хатымен марапатталып, шапан кигізген.&lt;ref name=&quot;ШҚЭ&quot;/&gt;

1908–1910 жылдары Қарқаралы уезінде қызмет атқарды. 1911 жылы Өскемен уезінің Қытаймен шекаралас өңірлерінде тараған мал індетіне қарсы күрес жұмыстарына қатысты.&lt;ref name=&quot;ШҚЭ&quot;/&gt;

1913 жылы Майқапшағай пунктіне мал дәрігерінің фельдшері ретінде ауыстырылды.&lt;ref name=&quot;ШҚЭ&quot;/&gt;

== Қоғамдық қызметі ==

Ахмет Шегіров кәсіби қызметімен қатар қоғамдық мәселелерге де араласқан. 1917 жылғы қаңтарда бір топ [[Алаш қозғалысы]] қайраткерлерімен бірге [[Бірінші дүниежүзілік соғыс]]тың тылындағы қара жұмысқа алынған қазақ жігіттерінің жағдайымен танысу үшін сапарға барған.&lt;ref name=&quot;ШҚЭ&quot;/&gt;

Сапар барысында қазақ жұмысшыларының тұрмыс жағдайымен танысып, олардың хал-ахуалы туралы мәлімет жинаған. Кейін осы сапардың нәтижелері жөніндегі өз мәлімдемесін «[[Қазақ (газет)|Қазақ]]» газетінде жариялаған.&lt;ref name=&quot;ШҚЭ&quot;/&gt;

== Алаш қозғалысына қатысуы ==

Ахмет Шегіров 1917 жылы [[Алаш қозғалысы]]ның қоғамдық-саяси жұмыстарына араласқан. 1917 жылғы 5–13 желтоқсанда [[Орынбор]] қаласында өткен [[Екінші жалпықазақ съезі]]не Семей облысынан делегат болып сайланған.&lt;ref name=&quot;ШҚЭ&quot;/&gt;

Екінші жалпықазақ съезінде қазақ халқының саяси, әлеуметтік және мемлекеттік мәселелері қарастырылды. Ахмет Шегіровтің съезд жұмысына Семей облысынан делегат ретінде қатысуы оның сол кезеңдегі қоғамдық-саяси қызметін көрсетеді.&lt;ref name=&quot;ШҚЭ&quot;/&gt;

== Қайтыс болуы ==

Ахмет Шегіров 1918 жылы [[Семей]] қаласында қайтыс болған.&lt;ref name=&quot;ШҚЭ&quot;/&gt;

== Есімі мен тарихи жады ==

Ахмет Шегіровтің есімі Шығыс Қазақстан өңіріндегі ветеринария тарихымен және Алаш қозғалысының тарихымен байланысты. Оның кәсіби қызметі қазақ арасынан шыққан алғашқы мал дәрігерлік мамандардың қалыптасу кезеңіне жатады.&lt;ref name=&quot;ШҚЭ&quot;/&gt;

Зайсан қаласындағы көшелердің біріне Ахмет Шегіровтің есімі берілген.&lt;ref name=&quot;ШҚЭ&quot;/&gt;

== Дереккөздер ==

{{Дереккөздер}}

[[Санат:1869 жылы туғандар]]
[[Санат:1918 жылы қайтыс болғандар]]
[[Санат:Алаш қайраткерлері]]
[[Санат:Алаш қозғалысының мүшелері]]
[[Санат:Қазақ ветеринарлары]]
[[Санат:Қазақ қоғам қайраткерлері]]
[[Санат:Семей тарихы]]
[[Санат:Зайсан тарихы]]</text>
      <sha1>23fatplh0jfx3ant6gdqnefq6nw0mzo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Беляев Михаил Михайлович</title>
    <ns>0</ns>
    <id>785580</id>
    <revision>
      <id>3654892</id>
      <parentid>3645907</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T11:26:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Абешова Жанар Жумагазиновна</username>
        <id>184251</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>3654892</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4849" sha1="he3fuojwewpydy3alw3vttbc0w61u2n" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала}}

{{Сежик|Есімі=Михаил Михайлович Беляев|Түпнұсқа есімі=Беляев Михаил Михайлович|Сурет=|Сурет сипаттамасы=|Туған күні=1925|Туған жері=Алашев ауданы, Башқұртстан, РСФСР, КСРО|Қайтыс болған күні=2007|Қайтыс болған жері=Семей, Қазақстан|Азаматтығы={{КСРО туы}} КСРО&lt;br&gt;{{Қазақстан туы}} Қазақстан|Мамандығы=Кескіндемеші, график-суретші|Жанрлары=Пейзаж, портрет, тақырыптық картиналар}}
[[Сурет:Беляев Михаил Михайлович. 1925 - 2007.jpg|нобай|270x270 нүкте]]
'''Михаил Михайлович Беляев''' (1925 — 2007) — кескіндемеші, график-суретші, Ұлы Отан соғысының ардагері. [[Қазақстан Республикасы Суретшілер одағы|Қазақстан Республикасы Суретшілер одағының]] мүшесі (2002).&lt;ref&gt;Каталог. Семей қаласының суретшілері XIX – XXI. ISBN: 978-601-7844-48-6

Каталог. Художники города Семей. XIX – XXI. ISBN: 978-601-7844-48-6&lt;/ref&gt;

== Өмірбаяны ==
Михаил Беляев 1925 жылы Ресейдің Башқұртстан аймағындағы Алашев ауданында дүниеге келген. Ұлы Отан соғысына қатысқан.

* 1950–1955 жылдары Одесса көркемсурет училищесінде білім алған.
* 1957 жылдан бастап Семей қаласындағы Көркем қордың көркемсурет-өнеркәсіп шеберханасында жұмыс істеді.

== Шығармашылығы ==
Тақырыптық картиналар, пейзаждар мен портреттердің авторы.

1957 жылдан бастап қалалық, облыстық, республикалық және бүкілодақтық көрмелерге белсене қатысқан. Олардың ішінде:

* Ұлы Қазан социалистік революциясының 40 жылдығына арналған бүкілодақтық және республикалық көркемсурет көрмелері (Мәскеу, Алматы, 1957).
* 1991–2005 жылдар аралығында Семей қаласында бірқатар дербес көрмелері өтті.

== Марапаттары мен мүшелігі ==

* Қазақстан Республикасы Суретшілер одағының мүшесі (2002).

== Суретші туындылары ==
&lt;gallery&gt;
Сурет:Ханты-Мансийск қаласы. 2008. Қағаз, фломастер, акварель.jpg|'''Ханты-Мансийск қаласы. 2008. Қағаз, фломастер, акварель'''
Сурет:Тукай көшесіндегі мешіт. Қағаз, фломастер.jpg|'''Тукай көшесіндегі мешіт. Қағаз, фломастер'''
Сурет:Семей. Ескі аула. Қағаз, пастель. 2000.jpg|'''Семей. Ескі аула. Қағаз, пастель'''
Сурет:Семейдегі қыс. 1997. Қағаз, акварель..jpg|'''Семейдегі қыс. 1997. Қағаз, акварель.'''
Сурет:Өткелге жол. 1957. Қатырма қағаз, майлы бояу.jpg|'''Өткелге жол. 1957. Қатырма қағаз, майлы бояу'''
Сурет:Ленинградтық. 1991. Қатырма қағаз, майлы бояу.jpg|'''Ленинградтық. 1991. Қатырма қағаз, майлы бояу'''
Сурет:Достоевский көшесі. 2006. Қағаз, акварель.jpg|'''Достоевский көшесі. 2006. Қағаз, акварель'''
Сурет:Ертіс. Қағаз, акварель, қара фломастер. 2008.jpg|'''Ертіс. Қағаз, акварель, қара фломастер. 2008'''
Сурет:Затон. 2000. Қағаз, акварель.jpg|'''Затон. 2000. Қағаз, акварель'''
Сурет:Гульсум. Қатты қағаз, майлы бояу.jpg|'''Гульсум. Қатты қағаз, майлы бояу'''
Сурет:Әйел портреті. Қатты қағаз, майлы бояу.jpg|'''Әйел портреті. Қатты қағаз, майлы бояу'''
&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==

* Каталог. Семей қаласының суретшілері XIX – XXI. ISBN: 978-601-7844-48-6
*</text>
      <sha1>he3fuojwewpydy3alw3vttbc0w61u2n</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654893</id>
      <parentid>3654892</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T11:26:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Абешова Жанар Жумагазиновна</username>
        <id>184251</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>3654893</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4945" sha1="jvmlz7pnklvo6hts7l61h1yqfb5lpjq" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала}}

{{Сежик|Есімі=Михаил Михайлович Беляев|Түпнұсқа есімі=Беляев Михаил Михайлович|Сурет=|Сурет сипаттамасы=|Туған күні=1925|Туған жері=Алашев ауданы, Башқұртстан, РСФСР, КСРО|Қайтыс болған күні=2007|Қайтыс болған жері=Семей, Қазақстан|Азаматтығы={{КСРО туы}} КСРО&lt;br&gt;{{Қазақстан туы}} Қазақстан|Мамандығы=Кескіндемеші, график-суретші|Жанрлары=Пейзаж, портрет, тақырыптық картиналар}}
[[Сурет:Беляев Михаил Михайлович. 1925 - 2007.jpg|нобай|270x270 нүкте]]
'''Михаил Михайлович Беляев''' (1925 — 2007) — кескіндемеші, график-суретші, Ұлы Отан соғысының ардагері. [[Қазақстан Республикасы Суретшілер одағы|Қазақстан Республикасы Суретшілер одағының]] мүшесі (2002).&lt;ref&gt;Каталог. Семей қаласының суретшілері XIX – XXI. ISBN: 978-601-7844-48-6

Каталог. Художники города Семей. XIX – XXI. ISBN: 978-601-7844-48-6&lt;/ref&gt;

== Өмірбаяны ==
Михаил Беляев 1925 жылы Ресейдің Башқұртстан аймағындағы Алашев ауданында дүниеге келген. Ұлы Отан соғысына қатысқан.

* 1950–1955 жылдары Одесса көркемсурет училищесінде білім алған.
* 1957 жылдан бастап Семей қаласындағы Көркем қордың көркемсурет-өнеркәсіп шеберханасында жұмыс істеді.

== Шығармашылығы ==
Тақырыптық картиналар, пейзаждар мен портреттердің авторы.

1957 жылдан бастап қалалық, облыстық, республикалық және бүкілодақтық көрмелерге белсене қатысқан. Олардың ішінде:

* Ұлы Қазан социалистік революциясының 40 жылдығына арналған бүкілодақтық және республикалық көркемсурет көрмелері (Мәскеу, Алматы, 1957).
* 1991–2005 жылдар аралығында Семей қаласында бірқатар дербес көрмелері өтті.

== Марапаттары мен мүшелігі ==

* Қазақстан Республикасы Суретшілер одағының мүшесі (2002).

== Суретші туындылары ==
&lt;gallery&gt;
Сурет:Ханты-Мансийск қаласы. 2008. Қағаз, фломастер, акварель.jpg|'''Ханты-Мансийск қаласы. 2008. Қағаз, фломастер, акварель'''
Сурет:Тукай көшесіндегі мешіт. Қағаз, фломастер.jpg|'''Тукай көшесіндегі мешіт. Қағаз, фломастер'''
Сурет:Семей. Ескі аула. Қағаз, пастель. 2000.jpg|'''Семей. Ескі аула. Қағаз, пастель'''
Сурет:Семейдегі қыс. 1997. Қағаз, акварель..jpg|'''Семейдегі қыс. 1997. Қағаз, акварель.'''
Сурет:Өткелге жол. 1957. Қатырма қағаз, майлы бояу.jpg|'''Өткелге жол. 1957. Қатырма қағаз, майлы бояу'''
Сурет:Ленинградтық. 1991. Қатырма қағаз, майлы бояу.jpg|'''Ленинградтық. 1991. Қатырма қағаз, майлы бояу'''
Сурет:Достоевский көшесі. 2006. Қағаз, акварель.jpg|'''Достоевский көшесі. 2006. Қағаз, акварель'''
Сурет:Ертіс. Қағаз, акварель, қара фломастер. 2008.jpg|'''Ертіс. Қағаз, акварель, қара фломастер. 2008'''
Сурет:Затон. 2000. Қағаз, акварель.jpg|'''Затон. 2000. Қағаз, акварель'''
Сурет:Гульсум. Қатты қағаз, майлы бояу.jpg|'''Гульсум. Қатты қағаз, майлы бояу'''
Сурет:Әйел портреті. Қатты қағаз, майлы бояу.jpg|'''Әйел портреті. Қатты қағаз, майлы бояу'''
&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==

* Каталог. Семей қаласының суретшілері XIX – XXI. ISBN: 978-601-7844-48-6
*Каталог. Художники города Семей. XIX – XXI. ISBN: 978-601-7844-48-6</text>
      <sha1>jvmlz7pnklvo6hts7l61h1yqfb5lpjq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы:Жадыра Абибуллаевна</title>
    <ns>2</ns>
    <id>785749</id>
    <revision>
      <id>3654761</id>
      <parentid>3649526</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T04:30:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Жадыра Абибуллаевна</username>
        <id>184705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Менің мақалаларым */</comment>
      <origin>3654761</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="229" sha1="mw7xqnm1i46eyqlp8s76uao6dgdn7wf" xml:space="preserve">== Менің мақалаларым ==
# [[Үсен Қарасайұлы]]
# [[Келі түбі]]
# [[Жарысқазан]]
# [[Төле би ауданы Алғабас ауылы]]
# [[Оразкүл Асанғазиева]]</text>
      <sha1>mw7xqnm1i46eyqlp8s76uao6dgdn7wf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654764</id>
      <parentid>3654761</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T05:10:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Жадыра Абибуллаевна</username>
        <id>184705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Менің мақалаларым */</comment>
      <origin>3654764</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="272" sha1="iydx8zepr939pffdbtxfop0jtjhmivi" xml:space="preserve">== Менің мақалаларым ==
# [[Үсен Қарасайұлы]]
# [[Келі түбі]]
# [[Жарысқазан]]
# [[Төле би ауданы Алғабас ауылы]]
# [[Оразкүл Асанғазиева]]
# [[ҚАЗАН ШЕГЕЛЕУ ғұрпы]]</text>
      <sha1>iydx8zepr939pffdbtxfop0jtjhmivi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654768</id>
      <parentid>3654764</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T05:30:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Жадыра Абибуллаевна</username>
        <id>184705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Менің мақалаларым */</comment>
      <origin>3654768</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="332" sha1="2ihbl2cp1z0xcbgyzxa0y5hb1xeljnt" xml:space="preserve">== Менің мақалаларым ==
# [[Үсен Қарасайұлы]]
# [[Келі түбі]]
# [[Жарысқазан]]
# [[Төле би ауданы Алғабас ауылы]]
# [[Оразкүл Асанғазиева]]
# [[ҚАЗАН ШЕГЕЛЕУ ғұрпы]]
# [[Шымқала тарихи-мәдени кешені]]</text>
      <sha1>2ihbl2cp1z0xcbgyzxa0y5hb1xeljnt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654772</id>
      <parentid>3654768</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T05:44:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Жадыра Абибуллаевна</username>
        <id>184705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Менің мақалаларым */</comment>
      <origin>3654772</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="392" sha1="d5hpxx1hsk0w2cnxqy9gn711qemw2lh" xml:space="preserve">== Менің мақалаларым ==
# [[Үсен Қарасайұлы]]
# [[Келі түбі]]
# [[Жарысқазан]]
# [[Төле би ауданы Алғабас ауылы]]
# [[Оразкүл Асанғазиева]]
# [[ҚАЗАН ШЕГЕЛЕУ ғұрпы]]
# [[Шымқала тарихи-мәдени кешені]]
# [[Қошқар ата кесенесі (Шымкент]])</text>
      <sha1>d5hpxx1hsk0w2cnxqy9gn711qemw2lh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654780</id>
      <parentid>3654772</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T06:11:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Жадыра Абибуллаевна</username>
        <id>184705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Менің мақалаларым */</comment>
      <origin>3654780</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="446" sha1="mtwen0yzkn8tn5pj91tm0e96whfkhe0" xml:space="preserve">== Менің мақалаларым ==
# [[Үсен Қарасайұлы]]
# [[Келі түбі]]
# [[Жарысқазан]]
# [[Төле би ауданы Алғабас ауылы]]
# [[Оразкүл Асанғазиева]]
# [[ҚАЗАН ШЕГЕЛЕУ ғұрпы]]
# [[Шымқала тарихи-мәдени кешені]]
# [[Қошқар ата кесенесі (Шымкент]])
# [[&quot;Қошқар ата өзені Шымкент&quot;]]</text>
      <sha1>mtwen0yzkn8tn5pj91tm0e96whfkhe0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654781</id>
      <parentid>3654780</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T06:12:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Жадыра Абибуллаевна</username>
        <id>184705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Менің мақалаларым */</comment>
      <origin>3654781</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="494" sha1="bq7tgeifjap9yglflsgn7f8dv0qjyvg" xml:space="preserve">== Менің мақалаларым ==
# [[Үсен Қарасайұлы]]
# [[Келі түбі]]
# [[Жарысқазан]]
# [[Төле би ауданы Алғабас ауылы]]
# [[Оразкүл Асанғазиева]]
# [[ҚАЗАН ШЕГЕЛЕУ ғұрпы]]
# [[Шымқала тарихи-мәдени кешені]]
# [[Қошқар ата кесенесі (Шымкент]])
# [[&quot;Қошқар ата өзені Шымкент&quot;]]
# [[«Шымкент — мегаполис»]]</text>
      <sha1>bq7tgeifjap9yglflsgn7f8dv0qjyvg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қали Әбдіұлы Омаров</title>
    <ns>0</ns>
    <id>786220</id>
    <revision>
      <id>3654758</id>
      <parentid>3650811</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T04:15:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yessentaikyzy</username>
        <id>160245</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>3654758</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9814" sha1="04m6o3tu3eusy19wz8qsumklhywpzp2" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=қыркүйек 2026}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;

{{Тұлға
| Есімі               = Қали Әбдіұлы Омаров
| Түпнұсқа есімі     = 
| Сурет               = 
| Сурет сипаттамасы   = 
| Туған күні         = 6.3.1962
| Туған жері         = [[Қызылорда]], [[Қазақ КСР]], [[КСРО]]
| Азаматтығы         = {{KAZ}}
| Ғылыми саласы      = [[География]], [[гидрология]], [[экология]]
| Ғылыми дәрежесі    = [[География ғылымдарының кандидаты]] (2002)
| Ғылыми атағы       = [[Доцент]] (2004)
| Альма-матер         = [[Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті|С.М. Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университеті]]&lt;br&gt;[[Қорқыт Ата атындағы Қызылорда университеті|Қызылорда гуманитарлық университеті]]
| Марапаттары        = [[Ерен еңбегі үшін медалі]]
}}

'''Қали Әбдіұлы Омаров''' (6 наурыз 1962 жылы туған, [[Қызылорда]]) — география ғылымдарының кандидаты (2002), доцент (2004). [[Қазақстан жазушылар одағы|Қазақстан Жазушылар одағының]] (2019) және [[Қазақстан журналистер одағы|Қазақстан Журналистер одағының]] мүшесі (2012). ҚР Тарих және қоғамдық ғылымдар академиясының академигі (2013), Қазақстан Педагогикалық ғылымдар академиясының корреспондент-мүшесі (2024).

== Өмірбаяны ==
1962 жылғы 6 наурызда Қызылорда қаласында дүниеге келген. 1979 жылы Іңкәрдария кеңшарындағы №191 орта мектепті аяқтаған. 

1988 жылы С. М. Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университетінің география факультетін «Құрғақ жер гидрологиясы» мамандығы бойынша, ал 2010 жылы Қызылорда гуманитарлық университетін «Юриспруденция» мамандығы бойынша бітірген.

== Еңбек жолы ==
Еңбек жолын 1979–1980 жылдары Қызылорда облысы Тереңөзек ауданының (қазіргі [[Сырдария ауданы (Қызылорда облысы)|Сырдария ауданы]]) Іңкәрдария кеңшарында шопан-жастар бригадасының жетекшісі болып бастаған.
* 1983–1985 жылдары — Қызылорда қаласындағы «ПМК–1601», «СУ ТЭЦ–6» құрылыс мекемелерінде және Іңкәрдария кеңшарында жұмысшы.
* 1988–1993 жылдары — Шымкент қаласындағы Бүкілодақтық күріш жүйелерін жобалау-іздестіру институтында (Союзгипрорис) және Қызылорда облыстық гидрометеорология орталығында инженер.
* 1993–2010 жылдары — Ы. Жақаев атындағы Қызылорда агроөнеркәсіп өндірісі инженерлері институтында (қазіргі [[Қорқыт Ата атындағы Қызылорда университеті]]) оқытушы, аға оқытушы, доцент, академиялық профессор.
* 2003 жылдың сәуір–қараша айларында — Қорқыт Ата атындағы ҚМУ оқу-әдістемелік басқармасының өндірістік практика меңгерушісі.
* 2003–2008 жылдары — Ғылыми-педагогикалық кадрлар даярлау бөлімінің бастығы.
* 2008–2009 жылдары — «Ақмешіт» гуманитарлық-техникалық институтының бірінші проректоры.
* 2009–2011 жылдары — Қорқыт Ата атындағы ҚМУ Ғылыми зерттеулерді үйлестіру бөлімінің бастығы.
* 2011–2012, 2013–2018 жылдары — Ғылым департаментінің директоры.
* 2012–2014 жылдары — Жоғары оқу орнынан кейінгі білім бөлімінің бастығы.
* 2014–2017 жылдары — Ғылым және жоғары оқу орнынан кейінгі білім департаментінің директоры.
* 2018–2019 жылдары — Ғылыми жұмыстар және халықаралық байланыстар жөніндегі проректор міндетін атқарушы.
* 02.09.2019 ж.– 01.03.2020 ж.— «Арал өңірі экологиясы және су ресурстарының проблемалары» ғылыми-зерттеу институтының директоры.
* 02.03.2020ж. - 12.08.2020ж. — «Экология және ауыл шаруашылығы проблемалары» ғылыми-зерттеу институтының директоры.
* 13.08.2020 ж.-01.11.2020 ж. — Ғылым және технологияларды коммерцияландыру басқармасының басшысы.
* 2020–2022 жылдары — Ғылым департаментінің директоры.
* 2022 жылдан бастап — Қорқыт Ата атындағы Қызылорда университетінің бас редакторы.

== Қоғамдық қызметі ==
* 2004–2019 жылдары — «Қорқыт Ата атындағы ҚМУ Хабаршысы» ғылыми-әдістемелік журналының жауапты редакторы.
* 2021 жылдан бастап — Университеттің «Сыр түлегі» газетінің бас редакторы.
* 2021–2023 жылдары — Саяси қуғын-сүргін құрбандарын ақтау жөніндегі Қызылорда облысы бойынша жұмысшы тобының мүшесі.
* 2025 жылдан бастап — «Халықаралық «Қазақ тілі» қоғамы» ҚБ Қызылорда облыстық филиалы төрағасының орынбасары.
* 2026 жылдан бастап — Қорқыт Ата атындағы Қызылорда университеті Ардагерлер кеңесінің төрағасы.

== Ғылыми және шығармашылық еңбектері ==
Ғалым 40-қа жуық ғылыми мақаланың, 1 электронды оқулықтың, 14 оқу құралы мен оқу-әдістемелік еңбектің, 2 патенттің авторы.

Публицист ретінде 2 монографияның (соавтор), 11 кітаптың, 600-ден астам ғылыми, танымдық және публицистикалық мақалалардың авторы. Сонымен қатар 17 кітап пен ғылыми-танымдық басылымның құрастырушысы, 85 кітап пен ғылыми жинақтың редакторы болған.

* «Сыр елі» энциклопедиясын (Алматы: «Тау–Қайнар», 2024) шығарушы жұмыс тобы басшысының орынбасары.
* 3 томдық «Қазақстан тарихы» энциклопедиясының (Алматы: «Литера–М», 2019) авторларының бірі.
* «Қазақ көтерілістері» энциклопедиясының (Алматы: Қазақ энциклопедиясы, 2014) авторы.&lt;ref&gt;https://kazneb.kz/ru/bookView/view?brId=1596257&amp;simple=true#&lt;/ref&gt;

== Марапаттары ==
* [[Ерен еңбегі үшін медалі]] (2020)&lt;ref&gt;https://syrboyi.kz/janalyqtar/el/memlekettik-nagrada-alghandar-tizimi-53042/&lt;/ref&gt;
* «Қазақстан Республикасының ғылымын дамытуға сіңірген еңбегі үшін» төсбелгісі (2017)
* «Қазақстан Республикасы Білім беру ісінің құрметті қызметкері» төсбелгісі (2012)
* [[&quot;Ахмет Байтұрсынұлы&quot; төсбелгісі|«Ахмет Байтұрсынұлы» төсбелгісі]] (2025)
* «Тұран» сыйлығы (21.05.2025)
* «Қазақстанның құрметті инженері» төсбелгісі (2016)
* А. Байтұрсынов атындағы Алтын медаль (ҚР ЖОО Қауымдастығы, 2021)
* Қорқыт Ата атындағы Алтын медаль (2015)&lt;ref&gt;https://korkyt.edu.kz/staticpages/417&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
[[Санат:1962 жылы туғандар]]
[[Санат:Қызылордада туғандар]]
[[Санат:География ғылымдарының кандидаттары]]
[[Санат:Қазақстан Жазушылар одағының мүшелері]]
[[Санат:Қазақстан Журналистер одағының мүшелері]]
[[Санат:Ерен еңбегі үшін медалінің иегерлері]]</text>
      <sha1>04m6o3tu3eusy19wz8qsumklhywpzp2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654769</id>
      <parentid>3654758</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T05:31:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yessentaikyzy</username>
        <id>160245</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>сурет қосылды және мәлімет толықтырылды</comment>
      <origin>3654769</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9861" sha1="nkrl4wtizq1aa8ejpf0c5i8zjn4zs9w" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=қыркүйек 2026}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;

{{Тұлға
| Есімі               = Қали Әбдіұлы Омаров
| Түпнұсқа есімі     = 
| Сурет               =[[File:Photo1962.img.jpg|thumb|портрет]] 
| Сурет сипаттамасы   = 
| Туған күні         = 6.3.1962
| Туған жері         = [[Қызылорда]], [[Қазақ КСР]], [[КСРО]]
| Азаматтығы         = {{KAZ}}
| Ғылыми саласы      = [[География]], [[гидрология]], [[экология]]
| Ғылыми дәрежесі    = [[География ғылымдарының кандидаты]] (2002)
| Ғылыми атағы       = [[Доцент]] (2004)
| Альма-матер         = [[Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті|С.М. Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университеті]]&lt;br&gt;[[Қорқыт Ата атындағы Қызылорда университеті|Қызылорда гуманитарлық университеті]]
| Марапаттары        = [[Ерен еңбегі үшін медалі]]
}}

'''Қали Әбдіұлы Омаров''' (6 наурыз 1962 жылы туған, [[Қызылорда]]) — география ғылымдарының кандидаты (2002), доцент (2004). [[Қазақстан жазушылар одағы|Қазақстан Жазушылар одағының]] (2019) және [[Қазақстан журналистер одағы|Қазақстан Журналистер одағының]] мүшесі (2012). ҚР Тарих және қоғамдық ғылымдар академиясының академигі (2013), Қазақстан Педагогикалық ғылымдар академиясының корреспондент-мүшесі (2024).

== Өмірбаяны ==
1962 жылғы 6 наурызда Қызылорда қаласында дүниеге келген. 1979 жылы Іңкәрдария кеңшарындағы №191 орта мектепті аяқтаған. 

1988 жылы С. М. Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университетінің география факультетін «Құрғақ жер гидрологиясы» мамандығы бойынша, ал 2010 жылы Қызылорда гуманитарлық университетін «Юриспруденция» мамандығы бойынша бітірген.

== Еңбек жолы ==
Еңбек жолын 1979–1980 жылдары Қызылорда облысы Тереңөзек ауданының (қазіргі [[Сырдария ауданы (Қызылорда облысы)|Сырдария ауданы]]) Іңкәрдария кеңшарында шопан-жастар бригадасының жетекшісі болып бастаған.
* 1983–1985 жылдары — Қызылорда қаласындағы «ПМК–1601», «СУ ТЭЦ–6» құрылыс мекемелерінде және Іңкәрдария кеңшарында жұмысшы.
* 1988–1993 жылдары — Шымкент қаласындағы Бүкілодақтық күріш жүйелерін жобалау-іздестіру институтында (Союзгипрорис) және Қызылорда облыстық гидрометеорология орталығында инженер.
* 1993–2010 жылдары — Ы. Жақаев атындағы Қызылорда агроөнеркәсіп өндірісі инженерлері институтында (қазіргі [[Қорқыт Ата атындағы Қызылорда университеті]]) оқытушы, аға оқытушы, доцент, академиялық профессор.
* 2003 жылдың сәуір–қараша айларында — Қорқыт Ата атындағы ҚМУ оқу-әдістемелік басқармасының өндірістік практика меңгерушісі.
* 2003–2008 жылдары — Ғылыми-педагогикалық кадрлар даярлау бөлімінің бастығы.
* 2008–2009 жылдары — «Ақмешіт» гуманитарлық-техникалық институтының бірінші проректоры.
* 2009–2011 жылдары — Қорқыт Ата атындағы ҚМУ Ғылыми зерттеулерді үйлестіру бөлімінің бастығы.
* 2011–2012, 2013–2018 жылдары — Ғылым департаментінің директоры.
* 2012–2014 жылдары — Жоғары оқу орнынан кейінгі білім бөлімінің бастығы.
* 2014–2017 жылдары — Ғылым және жоғары оқу орнынан кейінгі білім департаментінің директоры.
* 2018–2019 жылдары — Ғылыми жұмыстар және халықаралық байланыстар жөніндегі проректор міндетін атқарушы.
* 02.09.2019 ж.– 01.03.2020 ж.— «Арал өңірі экологиясы және су ресурстарының проблемалары» ғылыми-зерттеу институтының директоры.
* 02.03.2020ж. - 12.08.2020ж. — «Экология және ауыл шаруашылығы проблемалары» ғылыми-зерттеу институтының директоры.
* 13.08.2020 ж.-01.11.2020 ж. — Ғылым және технологияларды коммерцияландыру басқармасының басшысы.
* 2020–2022 жылдары — Ғылым департаментінің директоры.
* 2022 жылдан бастап — Қорқыт Ата атындағы Қызылорда университетінің бас редакторы.

== Қоғамдық қызметі ==
* 2004–2019 жылдары — «Қорқыт Ата атындағы ҚМУ Хабаршысы» ғылыми-әдістемелік журналының жауапты редакторы.
* 2021 жылдан бастап — Университеттің «Сыр түлегі» газетінің бас редакторы.
* 2021–2023 жылдары — Саяси қуғын-сүргін құрбандарын ақтау жөніндегі Қызылорда облысы бойынша жұмысшы тобының мүшесі.
* 2025 жылдан бастап — «Халықаралық «Қазақ тілі» қоғамы» ҚБ Қызылорда облыстық филиалы төрағасының орынбасары.
* 2026 жылдан бастап — Қорқыт Ата атындағы Қызылорда университеті Ардагерлер кеңесінің төрағасы.

== Ғылыми және шығармашылық еңбектері ==
Ғалым 40-қа жуық ғылыми мақаланың, 1 электронды оқулықтың, 14 оқу құралы мен оқу-әдістемелік еңбектің, 2 патенттің авторы.

Публицист ретінде 2 монографияның (соавтор), 11 кітаптың, 600-ден астам ғылыми, танымдық және публицистикалық мақалалардың авторы. Сонымен қатар 17 кітап пен ғылыми-танымдық басылымның құрастырушысы, 85 кітап пен ғылыми жинақтың редакторы болған.

* «Сыр елі» энциклопедиясын (Алматы: «Тау–Қайнар», 2024) шығарушы жұмыс тобы басшысының орынбасары.
* 3 томдық «Қазақстан тарихы» энциклопедиясының (Алматы: «Литера–М», 2019) авторларының бірі.
* «Қазақ көтерілістері» энциклопедиясының (Алматы: Қазақ энциклопедиясы, 2014) авторы.&lt;ref&gt;https://kazneb.kz/ru/bookView/view?brId=1596257&amp;simple=true#&lt;/ref&gt;

== Марапаттары ==
* [[Ерен еңбегі үшін медалі]] (2020)&lt;ref&gt;https://syrboyi.kz/janalyqtar/el/memlekettik-nagrada-alghandar-tizimi-53042/&lt;/ref&gt;
* «Қазақстан Республикасының ғылымын дамытуға сіңірген еңбегі үшін» төсбелгісі (2017)
* «Қазақстан Республикасы Білім беру ісінің құрметті қызметкері» төсбелгісі (2012)
* [[&quot;Ахмет Байтұрсынұлы&quot; төсбелгісі|«Ахмет Байтұрсынұлы» төсбелгісі]] (2025)
* «Тұран» сыйлығы (21.05.2025)
* «Қазақстанның құрметті инженері» төсбелгісі (2016)
* А. Байтұрсынов атындағы Алтын медаль (ҚР ЖОО Қауымдастығы, 2021)
* Қорқыт Ата атындағы Алтын медаль (2015)&lt;ref&gt;https://korkyt.edu.kz/staticpages/417&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
[[Санат:1962 жылы туғандар]]
[[Санат:Қызылордада туғандар]]
[[Санат:География ғылымдарының кандидаттары]]
[[Санат:Қазақстан Жазушылар одағының мүшелері]]
[[Санат:Қазақстан Журналистер одағының мүшелері]]
[[Санат:Ерен еңбегі үшін медалінің иегерлері]]</text>
      <sha1>nkrl4wtizq1aa8ejpf0c5i8zjn4zs9w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654770</id>
      <parentid>3654769</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T05:33:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yessentaikyzy</username>
        <id>160245</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3654770</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9831" sha1="qpgjqyrcjc24ft3hrvqcck1equ02mcj" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=қыркүйек 2026}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;

{{Тұлға
| Есімі               = Қали Әбдіұлы Омаров
| Түпнұсқа есімі     = 
| Сурет               =Photo1962.img.jpg 
| Сурет сипаттамасы   = 
| Туған күні         = 6.3.1962
| Туған жері         = [[Қызылорда]], [[Қазақ КСР]], [[КСРО]]
| Азаматтығы         = {{KAZ}}
| Ғылыми саласы      = [[География]], [[гидрология]], [[экология]]
| Ғылыми дәрежесі    = [[География ғылымдарының кандидаты]] (2002)
| Ғылыми атағы       = [[Доцент]] (2004)
| Альма-матер         = [[Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті|С.М. Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университеті]]&lt;br&gt;[[Қорқыт Ата атындағы Қызылорда университеті|Қызылорда гуманитарлық университеті]]
| Марапаттары        = [[Ерен еңбегі үшін медалі]]
}}

'''Қали Әбдіұлы Омаров''' (6 наурыз 1962 жылы туған, [[Қызылорда]]) — география ғылымдарының кандидаты (2002), доцент (2004). [[Қазақстан жазушылар одағы|Қазақстан Жазушылар одағының]] (2019) және [[Қазақстан журналистер одағы|Қазақстан Журналистер одағының]] мүшесі (2012). ҚР Тарих және қоғамдық ғылымдар академиясының академигі (2013), Қазақстан Педагогикалық ғылымдар академиясының корреспондент-мүшесі (2024).

== Өмірбаяны ==
1962 жылғы 6 наурызда Қызылорда қаласында дүниеге келген. 1979 жылы Іңкәрдария кеңшарындағы №191 орта мектепті аяқтаған. 

1988 жылы С. М. Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университетінің география факультетін «Құрғақ жер гидрологиясы» мамандығы бойынша, ал 2010 жылы Қызылорда гуманитарлық университетін «Юриспруденция» мамандығы бойынша бітірген.

== Еңбек жолы ==
Еңбек жолын 1979–1980 жылдары Қызылорда облысы Тереңөзек ауданының (қазіргі [[Сырдария ауданы (Қызылорда облысы)|Сырдария ауданы]]) Іңкәрдария кеңшарында шопан-жастар бригадасының жетекшісі болып бастаған.
* 1983–1985 жылдары — Қызылорда қаласындағы «ПМК–1601», «СУ ТЭЦ–6» құрылыс мекемелерінде және Іңкәрдария кеңшарында жұмысшы.
* 1988–1993 жылдары — Шымкент қаласындағы Бүкілодақтық күріш жүйелерін жобалау-іздестіру институтында (Союзгипрорис) және Қызылорда облыстық гидрометеорология орталығында инженер.
* 1993–2010 жылдары — Ы. Жақаев атындағы Қызылорда агроөнеркәсіп өндірісі инженерлері институтында (қазіргі [[Қорқыт Ата атындағы Қызылорда университеті]]) оқытушы, аға оқытушы, доцент, академиялық профессор.
* 2003 жылдың сәуір–қараша айларында — Қорқыт Ата атындағы ҚМУ оқу-әдістемелік басқармасының өндірістік практика меңгерушісі.
* 2003–2008 жылдары — Ғылыми-педагогикалық кадрлар даярлау бөлімінің бастығы.
* 2008–2009 жылдары — «Ақмешіт» гуманитарлық-техникалық институтының бірінші проректоры.
* 2009–2011 жылдары — Қорқыт Ата атындағы ҚМУ Ғылыми зерттеулерді үйлестіру бөлімінің бастығы.
* 2011–2012, 2013–2018 жылдары — Ғылым департаментінің директоры.
* 2012–2014 жылдары — Жоғары оқу орнынан кейінгі білім бөлімінің бастығы.
* 2014–2017 жылдары — Ғылым және жоғары оқу орнынан кейінгі білім департаментінің директоры.
* 2018–2019 жылдары — Ғылыми жұмыстар және халықаралық байланыстар жөніндегі проректор міндетін атқарушы.
* 02.09.2019 ж.– 01.03.2020 ж.— «Арал өңірі экологиясы және су ресурстарының проблемалары» ғылыми-зерттеу институтының директоры.
* 02.03.2020ж. - 12.08.2020ж. — «Экология және ауыл шаруашылығы проблемалары» ғылыми-зерттеу институтының директоры.
* 13.08.2020 ж.-01.11.2020 ж. — Ғылым және технологияларды коммерцияландыру басқармасының басшысы.
* 2020–2022 жылдары — Ғылым департаментінің директоры.
* 2022 жылдан бастап — Қорқыт Ата атындағы Қызылорда университетінің бас редакторы.

== Қоғамдық қызметі ==
* 2004–2019 жылдары — «Қорқыт Ата атындағы ҚМУ Хабаршысы» ғылыми-әдістемелік журналының жауапты редакторы.
* 2021 жылдан бастап — Университеттің «Сыр түлегі» газетінің бас редакторы.
* 2021–2023 жылдары — Саяси қуғын-сүргін құрбандарын ақтау жөніндегі Қызылорда облысы бойынша жұмысшы тобының мүшесі.
* 2025 жылдан бастап — «Халықаралық «Қазақ тілі» қоғамы» ҚБ Қызылорда облыстық филиалы төрағасының орынбасары.
* 2026 жылдан бастап — Қорқыт Ата атындағы Қызылорда университеті Ардагерлер кеңесінің төрағасы.

== Ғылыми және шығармашылық еңбектері ==
Ғалым 40-қа жуық ғылыми мақаланың, 1 электронды оқулықтың, 14 оқу құралы мен оқу-әдістемелік еңбектің, 2 патенттің авторы.

Публицист ретінде 2 монографияның (соавтор), 11 кітаптың, 600-ден астам ғылыми, танымдық және публицистикалық мақалалардың авторы. Сонымен қатар 17 кітап пен ғылыми-танымдық басылымның құрастырушысы, 85 кітап пен ғылыми жинақтың редакторы болған.

* «Сыр елі» энциклопедиясын (Алматы: «Тау–Қайнар», 2024) шығарушы жұмыс тобы басшысының орынбасары.
* 3 томдық «Қазақстан тарихы» энциклопедиясының (Алматы: «Литера–М», 2019) авторларының бірі.
* «Қазақ көтерілістері» энциклопедиясының (Алматы: Қазақ энциклопедиясы, 2014) авторы.&lt;ref&gt;https://kazneb.kz/ru/bookView/view?brId=1596257&amp;simple=true#&lt;/ref&gt;

== Марапаттары ==
* [[Ерен еңбегі үшін медалі]] (2020)&lt;ref&gt;https://syrboyi.kz/janalyqtar/el/memlekettik-nagrada-alghandar-tizimi-53042/&lt;/ref&gt;
* «Қазақстан Республикасының ғылымын дамытуға сіңірген еңбегі үшін» төсбелгісі (2017)
* «Қазақстан Республикасы Білім беру ісінің құрметті қызметкері» төсбелгісі (2012)
* [[&quot;Ахмет Байтұрсынұлы&quot; төсбелгісі|«Ахмет Байтұрсынұлы» төсбелгісі]] (2025)
* «Тұран» сыйлығы (21.05.2025)
* «Қазақстанның құрметті инженері» төсбелгісі (2016)
* А. Байтұрсынов атындағы Алтын медаль (ҚР ЖОО Қауымдастығы, 2021)
* Қорқыт Ата атындағы Алтын медаль (2015)&lt;ref&gt;https://korkyt.edu.kz/staticpages/417&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
[[Санат:1962 жылы туғандар]]
[[Санат:Қызылордада туғандар]]
[[Санат:География ғылымдарының кандидаттары]]
[[Санат:Қазақстан Жазушылар одағының мүшелері]]
[[Санат:Қазақстан Журналистер одағының мүшелері]]
[[Санат:Ерен еңбегі үшін медалінің иегерлері]]</text>
      <sha1>qpgjqyrcjc24ft3hrvqcck1equ02mcj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Урсула фон дер Ляйен</title>
    <ns>0</ns>
    <id>786282</id>
    <revision>
      <id>3654779</id>
      <parentid>3653441</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T06:10:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aldogarov</username>
        <id>95591</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>3654779</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9336" sha1="5bvn8j8oscfqn7x64s97xrncahdktzd" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
| түс = елбасы
| Қазақша есімі        = Урсула фон дер Ляйен
| Шынайы есімі         = {{lang-de|Ursula Gertrud von der Leyen}}
| Суреті               = Ursula von der Leyen 2024.jpg 
| Атауы                = Ресми портреті (2026)
| Титулы               = Еуропалық комиссияның 13-ші төрағасы
| Ту                   = European Commission.svg 
| Ту2                  = Flag of Europe.svg
| Басқара бастады      = 1 желтоқсан 2019 жылдан бастап
| Басқаруын аяқтады    = 
| Премьер              = 
| Вице-президент       = 
| Ізашары              = [[Жан-Клод Юнкер]]
| Титулы_2             = Германияның қорғаныс министрі 
| Ту_2                 = Flag of the Chancellor of Germany.svg
| Ту2_2                = Flag of Germany.svg
| Басқара бастады_2    = 2013
| Басқаруын аяқтады_2  = 2019
| Ізашары_2            = [[Томас де Мезьер]]
| Ізбасары_2           = [[Аннегрет Крамп-Карренбауэр]]
| Титулы_3             =  Енбеқ және әлеуметтік сұрақтар министрі 
| Ту_3                 = Flag of the Chancellor of Germany.svg
| Ту2_3                = Flag of Germany.svg
| Басқара бастады_3    = 2009
| Басқаруын аяқтады_3  = 2013
| Ізашары_3            = [[Франц Иосиф Юнг]]
| Ізбасары_3           = [[Андреа Налес]]
| Титулы_4             = Отбасы істері министрі
| Ту_4                 = Flag of the Chancellor of Germany.svg
| Ту2_4                = Flag of Germany.svg
| Басқара бастады_4    = 2005
| Басқаруын аяқтады_4  = 2009
| Ізашары_4            = [[Ренате Шмидт]]
| Ізбасары_4           = [[Кристина Шрёдер]]
| Титулы_5             = Бундестаг депутаты
| Ту_5                 = Deutscher Bundestag logo.svg
| Ту2_5                = Flag of Germany.svg
| Басқара бастады_5    = 2009
| Басқаруын аяқтады_5  = 2019
| Ізашары_5            = 
| Ізбасары_5           = 
| Туған күні           = 8.10.1958
| Туған жері           = {{туғанжері|Брюссель|Брюссельде}}, [[Бельгия]]
| Азаматтығы           = {{байрақ|Германия}}
| Қызмет еткен жылдары = 2019 жылдан бері
| Атағы                = 
| Әскер түрі           = 
| Қайтыс болған күні   = 
| Қайтыс болған жері   = 
| Жерленді             = 
| Діні                 = [[Лютеранство]]
| Әкесі                = Эрнст Альбрехт
| Анасы                = Адель Альбрехт
| Жұбайы               = 
| Балалары             = 7 баласы бар
| Династия             = 
| Партиясы             = [[Христиан-демократиялық одақ]] 
| Білімі               = {{Unbulleted list
 |[[Гёттинген университеті]]
 |[[Лондон экономика мектебі]]
 |[[Ганновер медициналық мектебі]] 
}}
| Ғылыми дәрежесі      = [[Медицина]] ғылымдарының докторы 
| Қолтаңбасы           = Ursula von der Leyen signature.svg
| Commons              = 
| Марапаттары          = 
| Сайты            = https://commissioners.ec.europa.eu/ursula-von-der-leyen_en
}}
'''Урсула Гертруда фон дер Ляйен''' ({{lang-de|Ursula Gertrud von der Leyen}}; [[8 қазан]] [[1958 жыл|1958]], [[Брюссель]]) — [[германия|неміс]] және [[еуропалық одақ|еуропалық]] саясаткер. 2019 жылдан бастап Еуропалық комиссияның төрағасы.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Ursula von der Leyen secures five more years in top EU job|url=https://www.bbc.com/news/articles/cw5yg6dp0gxo}}&lt;/ref&gt;

Урсула фон дер Ляйен Германияның қорғаныс министрі (2013-2019), Енбеқ және әлеуметтік сұрақтар министрі (2009-2013), Отбасы істері министрі (2005-2009) қызметін атқарды.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Merkel Succession Beckons After Von der Leyen’s Defense Posting|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2014-01-22/merkel-succession-beckons-after-von-der-leyen-s-defense-posting }}&lt;/ref&gt;

== Өмірбаяны ==
1958 жылғы 8 қазанда [[Брюссель]] қаласында дүниеге келді. 

Гимназияны бітіргеннен кейін Урсула фон дер Ляйен 1977 жылы Гёттинген университеттерінде білімін жалғастырып, экономика мамандығын оқыды. 1978 жылы Лондон экономика және саясаттану мектебінде білім алды. Кейін Ганновер жоғары медициналық мектебінде медицина мамандығын оқып, оны 1987 жылы тәмамдады.

1988–1992 жылдары — Ганновер университеттік клиникасының гинекология бөлімінде дәрігер-ассистент.

1998–2002 жылдары — Ганновер жоғары медициналық мектебінде эпидемиология, әлеуметтік медицина және денсаулық сақтау жүйесін зерттеу кафедрасының оқытушысы.

2003–2005 жылдары — Төменгі Саксонияның әлеуметтік қамсыздандыру, әйелдер, отбасы және денсаулық сақтау мәселелері жөніндегі министрі.

2005–2009 жылдары — Германияның Отбасы істері министрі.

2009–2013 жылдары — Германияның Еңбек және қоғамдық істер министрі.

2013–2019 жылдары — Германияның Қорғаныс министрі.

2019 жылғы 1 желтоқсаннан бастап — Еуропалық комиссияның төрағасы.

2024 жылы Еуропалық комиссияның төрағасы болып қайта тағайындалды.

== Саясат ==
=== Сыртқы саясат ===

2016 жылы Урсула фон дер Ляйен [[Сауд Арабиясы|Сауд Арабиясына]] ресмі сапар кезінде хиджаб киюден бас тартып, дау туғызды. Ол: «Әйелдерді хиджабты киюге мәжбүрлейтіні мені ашуландырады», — деді.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=German minister causes controversy after refusing to wear hijab on Saudi visit|url=https://www.jpost.com/middle-east/german-minister-causes-controversy-after-refusing-to-wear-hijab-on-saudi-visit-475391}}&lt;/ref&gt;

2022 жылы Урсула фон дер Ляйен [[Украина|Украинаға]] қаржылық қолдау көрсетуді және оның [[Еуропалық Одақ|Еуропалық Одаққа]] қосылуын қолдады.

2025 жылғы шілдеде фон дер Ляйен сыбайлас жемқорлық дауына байланысты қызметінен кетудің аз-ақ алдында қалды, алайда оған қатысты сенімсіздік вотумы Еуропарламент қабылдаған жоқ.

=== Бір жынысты некелер ===
2013 жылы Германияның Конституциялық соты бір жынысты жұптардың тең құқықтарын қолдап шешім шығарған кезде, фон дер Ляйен бала асырап алу мәселесінде тең құқықтарды қолдайтынын білдіріп, былай деп мәлімдеді: «Бір жынысты серіктестіктерде өсіп жатқан балалардың гетеросексуалды некеде немесе серіктестікте өсіп жатқан балалардан өзгеше дамитынын дәлелдейтін бірде-бір зерттеу маған белгілі емес».&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Gay Adoption Debate Flusters Conservatives|url=https://www.spiegel.de/international/germany/gay-adoption-debate-flusters-german-conservatives-a-904875.html}}&lt;/ref&gt;

== Жеке өмірі ==
Жолдасы – Хайко фон дер Ляйен. Отбасында 7 бала бар. 

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:XXI ғасыр саясаткерлері]]
[[Санат:Қазіргі мемлекет басшылары]]
[[Санат:Әйел]]
[[Санат:Әйел саясаткер]]</text>
      <sha1>5bvn8j8oscfqn7x64s97xrncahdktzd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654782</id>
      <parentid>3654779</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T06:15:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aldogarov</username>
        <id>95591</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Жеке өмірі */</comment>
      <origin>3654782</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9363" sha1="7dzzld4767v4k3kbwvb5q26zwwj4cf3" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
| түс = елбасы
| Қазақша есімі        = Урсула фон дер Ляйен
| Шынайы есімі         = {{lang-de|Ursula Gertrud von der Leyen}}
| Суреті               = Ursula von der Leyen 2024.jpg 
| Атауы                = Ресми портреті (2026)
| Титулы               = Еуропалық комиссияның 13-ші төрағасы
| Ту                   = European Commission.svg 
| Ту2                  = Flag of Europe.svg
| Басқара бастады      = 1 желтоқсан 2019 жылдан бастап
| Басқаруын аяқтады    = 
| Премьер              = 
| Вице-президент       = 
| Ізашары              = [[Жан-Клод Юнкер]]
| Титулы_2             = Германияның қорғаныс министрі 
| Ту_2                 = Flag of the Chancellor of Germany.svg
| Ту2_2                = Flag of Germany.svg
| Басқара бастады_2    = 2013
| Басқаруын аяқтады_2  = 2019
| Ізашары_2            = [[Томас де Мезьер]]
| Ізбасары_2           = [[Аннегрет Крамп-Карренбауэр]]
| Титулы_3             =  Енбеқ және әлеуметтік сұрақтар министрі 
| Ту_3                 = Flag of the Chancellor of Germany.svg
| Ту2_3                = Flag of Germany.svg
| Басқара бастады_3    = 2009
| Басқаруын аяқтады_3  = 2013
| Ізашары_3            = [[Франц Иосиф Юнг]]
| Ізбасары_3           = [[Андреа Налес]]
| Титулы_4             = Отбасы істері министрі
| Ту_4                 = Flag of the Chancellor of Germany.svg
| Ту2_4                = Flag of Germany.svg
| Басқара бастады_4    = 2005
| Басқаруын аяқтады_4  = 2009
| Ізашары_4            = [[Ренате Шмидт]]
| Ізбасары_4           = [[Кристина Шрёдер]]
| Титулы_5             = Бундестаг депутаты
| Ту_5                 = Deutscher Bundestag logo.svg
| Ту2_5                = Flag of Germany.svg
| Басқара бастады_5    = 2009
| Басқаруын аяқтады_5  = 2019
| Ізашары_5            = 
| Ізбасары_5           = 
| Туған күні           = 8.10.1958
| Туған жері           = {{туғанжері|Брюссель|Брюссельде}}, [[Бельгия]]
| Азаматтығы           = {{байрақ|Германия}}
| Қызмет еткен жылдары = 2019 жылдан бері
| Атағы                = 
| Әскер түрі           = 
| Қайтыс болған күні   = 
| Қайтыс болған жері   = 
| Жерленді             = 
| Діні                 = [[Лютеранство]]
| Әкесі                = Эрнст Альбрехт
| Анасы                = Адель Альбрехт
| Жұбайы               = 
| Балалары             = 7 баласы бар
| Династия             = 
| Партиясы             = [[Христиан-демократиялық одақ]] 
| Білімі               = {{Unbulleted list
 |[[Гёттинген университеті]]
 |[[Лондон экономика мектебі]]
 |[[Ганновер медициналық мектебі]] 
}}
| Ғылыми дәрежесі      = [[Медицина]] ғылымдарының докторы 
| Қолтаңбасы           = Ursula von der Leyen signature.svg
| Commons              = 
| Марапаттары          = 
| Сайты            = https://commissioners.ec.europa.eu/ursula-von-der-leyen_en
}}
'''Урсула Гертруда фон дер Ляйен''' ({{lang-de|Ursula Gertrud von der Leyen}}; [[8 қазан]] [[1958 жыл|1958]], [[Брюссель]]) — [[германия|неміс]] және [[еуропалық одақ|еуропалық]] саясаткер. 2019 жылдан бастап Еуропалық комиссияның төрағасы.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Ursula von der Leyen secures five more years in top EU job|url=https://www.bbc.com/news/articles/cw5yg6dp0gxo}}&lt;/ref&gt;

Урсула фон дер Ляйен Германияның қорғаныс министрі (2013-2019), Енбеқ және әлеуметтік сұрақтар министрі (2009-2013), Отбасы істері министрі (2005-2009) қызметін атқарды.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Merkel Succession Beckons After Von der Leyen’s Defense Posting|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2014-01-22/merkel-succession-beckons-after-von-der-leyen-s-defense-posting }}&lt;/ref&gt;

== Өмірбаяны ==
1958 жылғы 8 қазанда [[Брюссель]] қаласында дүниеге келді. 

Гимназияны бітіргеннен кейін Урсула фон дер Ляйен 1977 жылы Гёттинген университеттерінде білімін жалғастырып, экономика мамандығын оқыды. 1978 жылы Лондон экономика және саясаттану мектебінде білім алды. Кейін Ганновер жоғары медициналық мектебінде медицина мамандығын оқып, оны 1987 жылы тәмамдады.

1988–1992 жылдары — Ганновер университеттік клиникасының гинекология бөлімінде дәрігер-ассистент.

1998–2002 жылдары — Ганновер жоғары медициналық мектебінде эпидемиология, әлеуметтік медицина және денсаулық сақтау жүйесін зерттеу кафедрасының оқытушысы.

2003–2005 жылдары — Төменгі Саксонияның әлеуметтік қамсыздандыру, әйелдер, отбасы және денсаулық сақтау мәселелері жөніндегі министрі.

2005–2009 жылдары — Германияның Отбасы істері министрі.

2009–2013 жылдары — Германияның Еңбек және қоғамдық істер министрі.

2013–2019 жылдары — Германияның Қорғаныс министрі.

2019 жылғы 1 желтоқсаннан бастап — Еуропалық комиссияның төрағасы.

2024 жылы Еуропалық комиссияның төрағасы болып қайта тағайындалды.

== Саясат ==
=== Сыртқы саясат ===

2016 жылы Урсула фон дер Ляйен [[Сауд Арабиясы|Сауд Арабиясына]] ресмі сапар кезінде хиджаб киюден бас тартып, дау туғызды. Ол: «Әйелдерді хиджабты киюге мәжбүрлейтіні мені ашуландырады», — деді.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=German minister causes controversy after refusing to wear hijab on Saudi visit|url=https://www.jpost.com/middle-east/german-minister-causes-controversy-after-refusing-to-wear-hijab-on-saudi-visit-475391}}&lt;/ref&gt;

2022 жылы Урсула фон дер Ляйен [[Украина|Украинаға]] қаржылық қолдау көрсетуді және оның [[Еуропалық Одақ|Еуропалық Одаққа]] қосылуын қолдады.

2025 жылғы шілдеде фон дер Ляйен сыбайлас жемқорлық дауына байланысты қызметінен кетудің аз-ақ алдында қалды, алайда оған қатысты сенімсіздік вотумы Еуропарламент қабылдаған жоқ.

=== Бір жынысты некелер ===
2013 жылы Германияның Конституциялық соты бір жынысты жұптардың тең құқықтарын қолдап шешім шығарған кезде, фон дер Ляйен бала асырап алу мәселесінде тең құқықтарды қолдайтынын білдіріп, былай деп мәлімдеді: «Бір жынысты серіктестіктерде өсіп жатқан балалардың гетеросексуалды некеде немесе серіктестікте өсіп жатқан балалардан өзгеше дамитынын дәлелдейтін бірде-бір зерттеу маған белгілі емес».&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Gay Adoption Debate Flusters Conservatives|url=https://www.spiegel.de/international/germany/gay-adoption-debate-flusters-german-conservatives-a-904875.html}}&lt;/ref&gt;

== Жеке өмірі ==
Жолдасы – Хайко фон дер Ляйен неміс дәрігері. Отбасында 7 бала бар.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:XXI ғасыр саясаткерлері]]
[[Санат:Қазіргі мемлекет басшылары]]
[[Санат:Әйел]]
[[Санат:Әйел саясаткер]]</text>
      <sha1>7dzzld4767v4k3kbwvb5q26zwwj4cf3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Эльдар Сейдахметұлы Толғанбаев</title>
    <ns>0</ns>
    <id>786343</id>
    <revision>
      <id>3654752</id>
      <parentid>3652288</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T23:59:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Casserium</username>
        <id>68287</id>
      </contributor>
      <comment>Ресми нұсқасы</comment>
      <origin>3654752</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6232" sha1="qtri5rh0v3lwa6fmtwry94gur03sr9c" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = 
 | Қазақша есімі        = Эльдар Сейдахметұлы Толғанбаев
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = Eldar Tolganbayev (cropped).jpg
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 

 | Титулы               = [[Қазақстан президенті|Президенттің]] ішкі саясат мәселелері және коммуникациялар жөніндегі көмекшісі
 | Ту                   = Flag of the President of Kazakhstan.svg
 | Ту2                  = Emblem of Kazakhstan latin.svg
 | Басқара бастады      = 8 қыркүйек 2026 жылдан бастап
 | Басқаруын аяқтады    =
 | Президент            = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]
 | Ізашары              = [[Арман Оразбайұлы Қырықбаев|Арман Қырықбаев]]
 | Ізбасары             = 

 | Туған күні           = 29.04.1981
 | Туған жері           = {{туғанжері|Алматы облысы|Алматы облысында}}, [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]
 | Қайтыс болған күні   = 
 | Қайтыс болған жері   = 
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Туған кездегі есімі  = 
 | Әкесі                =
 | Анасы                =
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Қызмет еткен жылдары = 
 | Құрамында болды      = 
 | Әскер түрі           = 
 | Атағы                = 
 | Басқарды             = 
 | Шайқасы              = 
 | Ғылыми аясы          = 
 | Жұмыс істеген орны   = 
 | Партиясы             = 
 | Білімі               = [[Шәкәрім университеті|Шәкәрім атындағы Семей мемлекеттік университеті]]&lt;br&gt;Д.А. Қонаев атындағы университет
 | Ғылыми дәрежесі      = 
 | Мамандығы            = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = {{Құрмет ордені}}
}}
'''Эльдар Сейдахметұлы Толғанбаев''' ([[29 сәуір]] [[1981 жыл|1981]], [[Алматы облысы]])&lt;ref&gt;[https://prg.kz/document/?doc_id=31876646 Толганбаев Эльдар Сейдахметович (персональная справка)]&lt;/ref&gt; — қазақстандық саясаткер, 2026 жылдан бастап [[Қазақстан президенті|Президенттің]] ішкі саясат мәселелері және коммуникациялар жөніндегі көмекшісі.

== Өмірбаяны ==
Эльдар Толғанбаев 1981 жылы [[Алматы облысы]]нда дүниеге келген. Ол [[Шәкәрім университеті|Шәкәрім атындағы Семей мемлекеттік университетін]] және Д.А. Қонаев атындағы университетті бітірген.

Еңбек жолын 2005 жылы Алматы облысы Алакөл аудандық мәслихаты аппаратының бас маманы болып бастады.

2005–2006 жылдары — Алматы облысы Алакөл ауданы әкімдігі ішкі саясат бөлімінің бас маманы.

2006–2008 жылдары Мәдениет және ақпарат министрлігінің құрылымында жұмыс істеді.

2008–2012 жылдары Премьер-министр кеңсесінің Ақпараттық-талдау орталығында бас консультант және жедел ақпарат секторының меңгерушісі болды.

2012–2016 жылдары Президент жанындағы «Орталық коммуникациялар қызметі» РММ директорының орынбасары қызметін атқарды.

2016–2019 жылдары — Парламент Мәжілісінің төрағасы [[Нұрлан Зайроллаұлы Нығматулин|Нұрлан Нығматулиннің]] кеңесшісі.

2019 жылы жеке құрылымда жұмыс істеді.

2019–2020 жылдары — «Алматы даму орталығы» АҚ басқарма төрағасының орынбасары.

2020–2022 жылдары — [[Almaty TV|«Almaty» телерадиокомпаниясы» АҚ]] бас директорының бірінші орынбасары.

2022–2023 жылдары – Президент әкімшілігінің мемлекеттік инспекторы.

2023 жылы Ақпарат және қоғамдық даму вице-министрі болды.

2023–2024 жылдары — Президент әкімшілігі коммуникациялар бөлімі меңгерушісінің орынбасары.

2024–2026 жылдары Үкімет аппараты басшысының орынбасары қызметін атқарды.

2026 жылғы 8 қыркүйектен бастап — Президенттің ішкі саясат мәселелері және коммуникациялар жөніндегі көмекшісі.&lt;ref&gt;[https://kaz.nur.kz/politics/appointments/2424768-eldar-tolganbaev-qazaqstan-prezidentining-komekshisi-bolyp-tagaiyndaldy/ Э.С. Толғанбаевты тағайындау туралы]&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Шәкәрім университеті түлектері]]
[[Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері]]</text>
      <sha1>qtri5rh0v3lwa6fmtwry94gur03sr9c</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654753</id>
      <parentid>3654752</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T00:00:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Casserium</username>
        <id>68287</id>
      </contributor>
      <comment>/* Өмірбаяны */</comment>
      <origin>3654753</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6445" sha1="7y21drbl8vpp82ihvhi3iu4g1nvhj9i" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = 
 | Қазақша есімі        = Эльдар Сейдахметұлы Толғанбаев
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = Eldar Tolganbayev (cropped).jpg
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 

 | Титулы               = [[Қазақстан президенті|Президенттің]] ішкі саясат мәселелері және коммуникациялар жөніндегі көмекшісі
 | Ту                   = Flag of the President of Kazakhstan.svg
 | Ту2                  = Emblem of Kazakhstan latin.svg
 | Басқара бастады      = 8 қыркүйек 2026 жылдан бастап
 | Басқаруын аяқтады    =
 | Президент            = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]
 | Ізашары              = [[Арман Оразбайұлы Қырықбаев|Арман Қырықбаев]]
 | Ізбасары             = 

 | Туған күні           = 29.04.1981
 | Туған жері           = {{туғанжері|Алматы облысы|Алматы облысында}}, [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]
 | Қайтыс болған күні   = 
 | Қайтыс болған жері   = 
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Туған кездегі есімі  = 
 | Әкесі                =
 | Анасы                =
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Қызмет еткен жылдары = 
 | Құрамында болды      = 
 | Әскер түрі           = 
 | Атағы                = 
 | Басқарды             = 
 | Шайқасы              = 
 | Ғылыми аясы          = 
 | Жұмыс істеген орны   = 
 | Партиясы             = 
 | Білімі               = [[Шәкәрім университеті|Шәкәрім атындағы Семей мемлекеттік университеті]]&lt;br&gt;Д.А. Қонаев атындағы университет
 | Ғылыми дәрежесі      = 
 | Мамандығы            = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = {{Құрмет ордені}}
}}
'''Эльдар Сейдахметұлы Толғанбаев''' ([[29 сәуір]] [[1981 жыл|1981]], [[Алматы облысы]])&lt;ref&gt;[https://prg.kz/document/?doc_id=31876646 Толганбаев Эльдар Сейдахметович (персональная справка)]&lt;/ref&gt; — қазақстандық саясаткер, 2026 жылдан бастап [[Қазақстан президенті|Президенттің]] ішкі саясат мәселелері және коммуникациялар жөніндегі көмекшісі.

== Өмірбаяны ==
Эльдар Толғанбаев 1981 жылы [[Алматы облысы]]нда дүниеге келген. Ол [[Шәкәрім университеті|Шәкәрім атындағы Семей мемлекеттік университетін]] және Д.А. Қонаев атындағы университетті бітірген.

Еңбек жолын 2005 жылы Алматы облысы Алакөл аудандық мәслихаты аппаратының бас маманы болып бастады.

2005–2006 жылдары — Алматы облысы Алакөл ауданы әкімдігі ішкі саясат бөлімінің бас маманы.

2006–2008 жылдары Мәдениет және ақпарат министрлігінің құрылымында жұмыс істеді.

2008–2012 жылдары Премьер-министр кеңсесінің Ақпараттық-талдау орталығында бас консультант және жедел ақпарат секторының меңгерушісі болды.

2012–2016 жылдары Президент жанындағы «Орталық коммуникациялар қызметі» РММ директорының орынбасары қызметін атқарды.

2016–2019 жылдары — Парламент Мәжілісінің төрағасы [[Нұрлан Зайроллаұлы Нығматулин|Нұрлан Нығматулиннің]] кеңесшісі.

2019 жылы жеке құрылымда жұмыс істеді.

2019–2020 жылдары — «Алматы даму орталығы» АҚ басқарма төрағасының орынбасары.

2020–2022 жылдары — [[Almaty TV|«Almaty» телерадиокомпаниясы» АҚ]] бас директорының бірінші орынбасары.

2022–2023 жылдары – Президент әкімшілігінің мемлекеттік инспекторы.

2023 жылы Ақпарат және қоғамдық даму вице-министрі болды.

2023–2024 жылдары — Президент әкімшілігі коммуникациялар бөлімі меңгерушісінің орынбасары.

2024–2026 жылдары Үкімет аппараты басшысының орынбасары қызметін атқарды.&lt;ref&gt;[https://kaz.nur.kz/politics/appointments/2424768-eldar-tolganbaev-qazaqstan-prezidentining-komekshisi-bolyp-tagaiyndaldy/ Эльдар Толғанбаев Қазақстан президентінің көмекшісі болып тағайындалды]&lt;/ref&gt;

2026 жылғы 8 қыркүйектен бастап — Президенттің ішкі саясат мәселелері және коммуникациялар жөніндегі көмекшісі.&lt;ref&gt;[https://www.akorda.kz/kz/es-tolganbaevty-tagayyndau-turaly-882120 Э.С. Толғанбаевты тағайындау туралы]&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Шәкәрім университеті түлектері]]
[[Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері]]</text>
      <sha1>7y21drbl8vpp82ihvhi3iu4g1nvhj9i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Айнаш Қасым</title>
    <ns>0</ns>
    <id>786363</id>
    <revision>
      <id>3654839</id>
      <parentid>3653264</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T10:21:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>АРАЙЛЫМ</username>
        <id>184244</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>3654839</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3682" sha1="9v6t5ownx98t5v56j2pijnjp7m1hvyy" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=қыркүйек 2026}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
'''Айнаш Қасым – шығыстанушы-филолог, әдебиеттанушы, парсы тілінің аудармашысы, қаламгер, филология ғылымдарының кандидаты, Қазақстан Жазушылар одағының мүшесі.'''

== Өмірбаяны ==

1974 жылы 8 наурызда [[Шығыс Қазақстан облысы]], [[Самар ауданы]]ның Бастаушы ауылында дүниеге келген.
1991 жылы әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық университеттің Шығыстану факультетінің “Парсы филологиясы” мамандығына оқуға түсіп, 1996 жылы үздік бітірді.
Еңбек жолын 1998 жылы Абылай хан атындағы Әлем тілдері және Халықаралық қатынастар университетінің Таяу Шығыс елдері кафедрасында парсы тілінің оқытушысы болып бастады.
2009 жылы Әуезов атындағы Әдебиет және өнер институтында «Абай поэзиясындағы шығыстық сарындар» атты тақырыпта кандидаттық диссертация қорғады.

== Қызметтік жолы ==
2011-2020 ж.ж. – ИИР астанасы Тегерандағы Иран Телерадио бірлестігі шетелдік қызмет торабындағы Қазақ радиосының редакторы қызметін атқарды.

== Шығармашылығы ==
«Абай және парсы әдебиеті» атты монография мен «Зүмірет» кітабының авторы.
Жаңа кезеңде парсы тілінен тікелей қазақ тіліне аудармаға жол ашып, жиырма кітап аударды. Соның ішінде балалар мен жасөспірімдерге арналған Фәрид-ед-дин Әттардың «Әулиелер шежіресін», Мұхаммед ибн Жәрир Тәбәридің «Тәбәри тарихын», Мохсен Һеджридің «Жарық жұлдыз» шығармасын, сондай-ақ, Ахмад Хатамидің «Иранның қазіргі дәуір әдебиеті» атты кітаптарын тәржімалады.
Иранның жаңа дәуір әдебиетіндегі (1921-2011 ж.ж.) көрнекті жазушылардың әртүрлі тақырыпты қамтыған он төрт көркем шығармасын қазақ тіліне аударып, «Іңкәрлік» атты жинақ шығарды.
Оралхан Бөкейдің «Бес тиын» және «Қасқыр ұлыған түнде» әңгімелері мен А.С.Пушкиннің «Барышня-крестьянка» повесін парсы тіліне аударды.
Қазақ-парсы әдеби байланыстары, Қазақстан мен Иран туралы қазақ, парсы және орыс тілдерінде ғылыми-танымдық және публицистикалық жетпістен астам мақала жазды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url= https://esimder.pushkinlibrary.kz/kz/pisateli-i-poetykz/2389-.html|title= Қасым А.|author=|date=|work=|publisher=|lang=}}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>9v6t5ownx98t5v56j2pijnjp7m1hvyy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ай-Петри яйласы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>786531</id>
    <revision>
      <id>3654498</id>
      <parentid>3654477</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T12:29:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3654498</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12725" sha1="in0t2x8v2qrui78pscospg8zet9ecox" xml:space="preserve">{{Тау
 |Түрі            = Тау сілемі
 |Атауы           = Ай-Петри яйласы
  |Шынайы атауы   = {{lang-crh|Ay Petri Yaylası}}&lt;br /&gt; {{lang-uk|Ай-Петринська яйла}}
 |Сурет           = Ay-Petri yayla.JPG
  |Сурет өлшемі   = 
  |Сурет атауы    = 
 |Пайда болған кезеңі    = 
 |Аумағы          = 1795
  |Ұзындығы       = 30
  |Ені            = 2,5—4,5
 |Ең биік шыңы    = Рока тауы
  |Биіктігі       = 1346
|Биіктік көзі     = 
  |Салыстырмалы биіктік   = 
  |Алғашқы шыңға шығу     = 
 |Орналасуы       = {{байрақ|Ресей}} / {{байрақ|Украина}}
  |lat_dir = N |lat_deg = 44|lat_min = 27|lat_sec = 00
  |lon_dir = E |lon_deg = 34|lon_min = 03|lon_sec = 00
  |region         = 
  |CoordScale     = 
 |Позициялық карта 1  = Қырым
  |ПозКарта 1 ені     = 
  |crosses180         = 
 |Позициялық карта 2  = 
  |ПозКарта 2 ені     = 
 |Ортаққордағы санаты = Aj-Petri Yayla
}}
'''Ай-Петри яйласы''' ({{lang-crh|Ay Petri Yaylası}}, {{lang-uk|Ай-Петринська яйла}}) — [[Қырым тауларының басты тізбегі|Қырым тауларының Басты тізбегінің]] батыс бөлігіндегі яйла (үстірт).

== Географиялық сипаттамасы ==
Оңтүстік-батысында [[Байдар яйласы|Байдар яйласымен]], ал солтүстік-шығысында [[Ялта яйласы|Ялта яйласымен]] шектеседі. Соңғысының шекарасы Ендік тауы (1371 м) мен Рока тауының (1349 м) арасындағы ойыспен өтеді. Бұл ойыс өзіндік бір «ор» тәрізді болып келеді; түрік тіліндегі ''эндек'' сөзі «ор» деген мағынаны білдіреді.

Яйланың теңіз деңгейінен орташа биіктігі шығысында 1200—1300 м-ден батысында 600—700 м-ге дейін жетеді. Яйланың ең биік нүктесі — Рока тауы (1349 м), ол яйланың солтүстік-шығыс шетінде орналасқан. Екінші биіктіктегі тау — Бөденеқыр (1320 м), ал ең танымал әрі көркем шыңы — [[Ай-петри|Ай-Петри]] (1234 м). Рока тауынан шығыста [[Байдар қақпасы|Байдар қақпасына]] дейін батысқа қарай үстірттің орташа биіктігі біртіндеп 1200—1300 метрден 600—700 метрге дейін төмендейді.

[[Кастрополь]], [[Мухалатка]] және [[Форос]] маңында яйланың тік жартасты беткейлері теңіз жағалауына тым жақындап келіп, айбынды [[Кастрополь қабырғасы|Байдар-Кастрополь қабырғасын]] түзеді.

Яйланың басым бөлігі, атап айтқанда Ялта қалалық округінің аумағындағы оңтүстік бөлігі, [[Ялта тау-орман табиғи қорық|Ялта тау-орман қорығының]] құрамына кіреді. Ақиар аумағындағы батыс бөлігі [[Байдар қорықшасы|Байдар қорықшасының]], ал Бақшасарай ауданы аумағындағы шығыс бөлігі [[Ай-Петринская яйласы (қорықша)|Ай-Петринская яйласы]] қорықшасының құрамында. Бөденеқыр тауында әскери радиотехникалық станция орналасқан.

== Көлік қатынасының қолжетімділігі ==
Ай-Петрин яйласы арқылы [[Бақшасарай—Ялта (автожол)|Бақшасарай—Ялта тау жолы]] 35К-020 (Т-01-17) өтеді&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://rk.gov.ru/rus/file/pub/pub_241151.pdf|title=Об утверждении критериев отнесения автомобильных дорог общего пользования… Республики Крым.|date=2015-03-11|publisher=Правительство Республики Крым|access-date=2016-12-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20180127202113/http://rk.gov.ru/rus/file/pub/pub_241151.pdf|archive-date=2018-01-27|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://zakon1.rada.gov.ua/laws/show/712-2015-%D0%BF|title=Постанова Кабінету міністрів України &quot;Про затвердження переліку автомобільних доріг загального користування державного значення&quot; від 16 вересня 2015 р|publisher=rada.gov.ua|lang=uk|access-date=2018-04-10|archive-date=2018-10-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20181011025650/http://zakon1.rada.gov.ua/laws/show/712-2015-%D0%BF|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Осы жолмен Ялтадан үстіртке бағдарлы таксилер қатынайды. Сонымен қатар яйла теңіз жағалауымен [[Мисхор—Ай-Петри арқанжолы]] арқылы жалғасады.

== Ай-Петриндегі метеостанция ==
Метеостанцияны 1895 жылы Шишко жартасының маңында Бас физикалық Пулково обсерваториясы ашқан. Мұнда метеорологиялық бақылаулардан бөлек, гидрология, ботаника, топырақтану, астрономия және зоология салаларында да зерттеу жұмыстары жүргізілді. 1905—1932 жылдары метеостанция бастығы К. Ф. Левандовский желдер мен атмосфералық электр құбылыстарын зерттеу жұмыстарын басқарды.

Ай-Петриде тағы екі метеостанция жұмыс істейді: Беш-Текне және Ай-Дмитрий шатқалдарында. Олар 1963 жылы Геология министрлігінің Ялта гидрогеологиялық және инженерлік-геологиялық экспедициясы тарапынан жарықшақты-карсты сулардың су теңгерімінің негізгі құрамдас бөліктерін анықтау мақсатында құрылды.

== Сикорский бөгені ==
1867 жылы Қырымға арнайы экспедиция жіберіліп, ол Қырымды сумен қамтамасыз етуді жақсарту жөніндегі шараларды әзірлеп, ұсынды. Жайлауларда инженерлер А. В. Кондради, И. К. Сикорский, К. Д. Кельтсер, гидрологтар Н. В. Рухлов, Д. И. Кочерин, географ А. А. Крубер, гидрогеолог Н. А. Головкинский, топырақтанушы Н. Н. Клепинин, ботаник Е. В. Вульф және биолог И. И. Пузанов зерттеу жұмыстарын жүргізді. Олар жайлауларды тиімді пайдалану мен олардың су ресурстарын игеруді жақсарту жөнінде практикалық кеңестер мен ұсыныстар берді.

Алайда Н. В. Рухлов 1915 жылы атап өткендей:
&lt;blockquote&gt;
олардың кейбір ұсыныстары қаражаттың жетіспеушілігіне байланысты жүзеге асырылмады, өйткені оларды іске асыруға өте қомақты шығындар қажет болатын. Ал жүзеге асырылған басқа шаралар да күткен нәтижеге жеткізбеді.
&lt;/blockquote&gt;

Осы жұмыстарды еске түсіретін екі қабырғаны жайлаудан кездестіруге болады. Олардың біріншісі жайлауда қарды ұстап қалу үшін тұрғызылған және зерттеушілердің жайлауды пайдалану жөніндегі ұсыныстарының жүзеге асқан үлгісі болды. Екінші қабырға — аңғарды көлденең кесіп өтетін, шөбі қалың өскен бөгет. Ол инженер Иосиф Казимирович Сикорскийдің (1852—1912) жобасы бойынша 1906 жылы салынған. Сондай-ақ оның жобасы бойынша Массандра сарқырамасынан төмен орналасқан жерасты суларын пайдалану үшін каптаж салынған.

Бөгеннің бірегейлігі — оның жайлауда нақты инженерлік есептеулер мен жинақталған ғылыми деректер негізінде салынған алғашқы әрі жалғыз су қоймасы болуында. Сикорский метеорологиялық жағдайлар мен Ливадия бұлақтарының су режимін зерттеу нәтижелерін пайдаланды. Бұл бұлақтарға бұған дейін 20 жыл бойы бақылау жүргізілген болатын.

Сикорский су қоймасы еріген қар және жаңбыр суларымен толып, жайлаудағы көптеген қой отарларын сумен қамтамасыз етті. 1927 жылғы жер сілкінісінен кейін су қоймасы босап қалды.

== Көрікті жерлері ==
1913—1918 жылдары Жерге орналастыру және егіншілік бас басқармасының Жерді жақсарту бөлімі Ай-Петриде іздестіру жұмыстарын жүргізді. Экспедиция өзіндік пішіні бар геодезиялық белгі — шойын шар орнатылған тас тұғыр орнатты. Қазіргі кезде ол «Ай-Петрин меридианы» деген атаумен белгілі. Құрылымдағы тақтайшада: «Ж. о. ж. е. Б. б. Б. Ж. ж. б. Қырымдағы су іздестіру жұмыстарының негізгі репері. 1913 жылы орнатылды», — деген жазу бар. Қазіргі уақытта бұл белгі метеостанциядан бірнеше жүз метр қашықтықта орналасқан. Соғыс жылдарында белгі бүлініп, кейін қалпына келтірілді.

Ай-Петринская жайлауында белсенді карст аймақтарының бірі орналасқан. Мұнда көптеген үңгірлер анықталған: 35-ке дейін үңгір бар, ал карсты қуыстардың жалпы саны 230-дан асады. Олардың ішінен туристер үшін аспалы жол станциясына жақын орналасқан үш үңгір жабдықталған: Геофизикалық үңгір, Үшкөзді үңгір (Мұзды немесе Воронцов үңгірі) және Ялта үңгірі. Скель үңгірі жайлаудың ең оңтүстік шетінде, Родниковое ауылының маңында орналасқан. Ай-Петридегі көптеген үңгірлер ежелгі дәуірден белгілі және оларда шаруашылық қызмет жүргізілген. Мысалы, Воронцов үңгірінде Оңтүстік жағалаудағы иеліктер үшін мұз дайындау және өндіру жұмыстары жүргізілген.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Ай-Петрин яйласы]]
[[Санат:Карсттық сілемдер]]
[[Санат:Қырым тауларының яйлалары]]</text>
      <sha1>in0t2x8v2qrui78pscospg8zet9ecox</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654499</id>
      <parentid>3654498</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T12:30:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Географиялық сипаттамасы */</comment>
      <origin>3654499</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12705" sha1="sn7jh4y2hs3pqerc0w8zooxbumf69a4" xml:space="preserve">{{Тау
 |Түрі            = Тау сілемі
 |Атауы           = Ай-Петри яйласы
  |Шынайы атауы   = {{lang-crh|Ay Petri Yaylası}}&lt;br /&gt; {{lang-uk|Ай-Петринська яйла}}
 |Сурет           = Ay-Petri yayla.JPG
  |Сурет өлшемі   = 
  |Сурет атауы    = 
 |Пайда болған кезеңі    = 
 |Аумағы          = 1795
  |Ұзындығы       = 30
  |Ені            = 2,5—4,5
 |Ең биік шыңы    = Рока тауы
  |Биіктігі       = 1346
|Биіктік көзі     = 
  |Салыстырмалы биіктік   = 
  |Алғашқы шыңға шығу     = 
 |Орналасуы       = {{байрақ|Ресей}} / {{байрақ|Украина}}
  |lat_dir = N |lat_deg = 44|lat_min = 27|lat_sec = 00
  |lon_dir = E |lon_deg = 34|lon_min = 03|lon_sec = 00
  |region         = 
  |CoordScale     = 
 |Позициялық карта 1  = Қырым
  |ПозКарта 1 ені     = 
  |crosses180         = 
 |Позициялық карта 2  = 
  |ПозКарта 2 ені     = 
 |Ортаққордағы санаты = Aj-Petri Yayla
}}
'''Ай-Петри яйласы''' ({{lang-crh|Ay Petri Yaylası}}, {{lang-uk|Ай-Петринська яйла}}) — [[Қырым тауларының басты тізбегі|Қырым тауларының Басты тізбегінің]] батыс бөлігіндегі яйла (үстірт).

== Географиялық сипаттамасы ==
Оңтүстік-батысында [[Байдар яйласы|Байдар яйласымен]], ал солтүстік-шығысында [[Ялта яйласы|Ялта яйласымен]] шектеседі. Соңғысының шекарасы Ендік тауы (1371 м) мен Рока тауының (1349 м) арасындағы ойыспен өтеді. Бұл ойыс өзіндік бір «ор» тәрізді болып келеді; түрік тіліндегі ''эндек'' сөзі «ор» деген мағынаны білдіреді.

Яйланың теңіз деңгейінен орташа биіктігі шығысында 1200—1300 м-ден батысында 600—700 м-ге дейін жетеді. Яйланың ең биік нүктесі — Рока тауы (1349 м), ол яйланың солтүстік-шығыс шетінде орналасқан. Екінші биіктіктегі тау — Бөденеқыр (1320 м), ал ең танымал әрі көркем шыңы — [[Ай-петри|Ай-Петри]] (1234 м). Рока тауынан шығыста [[Байдар қақпасы|Байдар қақпасына]] дейін батысқа қарай үстірттің орташа биіктігі біртіндеп 1200—1300 метрден 600—700 метрге дейін төмендейді.

[[Кастрополь]], [[Мухалатка]] және [[Форос]] маңында яйланың тік жартасты беткейлері теңіз жағалауына тым жақындап келіп, айбынды [[Кастрополь қабырғасы|Байдар-Кастрополь қабырғасын]] түзеді.

Яйланың басым бөлігі, атап айтқанда Ялта қалалық округінің аумағындағы оңтүстік бөлігі, [[Ялта тау-орман табиғи қорық|Ялта тау-орман қорығының]] құрамына кіреді. Ақиар аумағындағы батыс бөлігі [[Байдар қорықшасы|Байдар қорықшасының]], ал Бақшасарай ауданы аумағындағы шығыс бөлігі [[Ай-Петри яйласы (қорықша)|Ай-Петри яйласы]] қорықшасының құрамында. Бөденеқыр тауында әскери радиотехникалық станция орналасқан.

== Көлік қатынасының қолжетімділігі ==
Ай-Петрин яйласы арқылы [[Бақшасарай—Ялта (автожол)|Бақшасарай—Ялта тау жолы]] 35К-020 (Т-01-17) өтеді&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://rk.gov.ru/rus/file/pub/pub_241151.pdf|title=Об утверждении критериев отнесения автомобильных дорог общего пользования… Республики Крым.|date=2015-03-11|publisher=Правительство Республики Крым|access-date=2016-12-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20180127202113/http://rk.gov.ru/rus/file/pub/pub_241151.pdf|archive-date=2018-01-27|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://zakon1.rada.gov.ua/laws/show/712-2015-%D0%BF|title=Постанова Кабінету міністрів України &quot;Про затвердження переліку автомобільних доріг загального користування державного значення&quot; від 16 вересня 2015 р|publisher=rada.gov.ua|lang=uk|access-date=2018-04-10|archive-date=2018-10-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20181011025650/http://zakon1.rada.gov.ua/laws/show/712-2015-%D0%BF|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Осы жолмен Ялтадан үстіртке бағдарлы таксилер қатынайды. Сонымен қатар яйла теңіз жағалауымен [[Мисхор—Ай-Петри арқанжолы]] арқылы жалғасады.

== Ай-Петриндегі метеостанция ==
Метеостанцияны 1895 жылы Шишко жартасының маңында Бас физикалық Пулково обсерваториясы ашқан. Мұнда метеорологиялық бақылаулардан бөлек, гидрология, ботаника, топырақтану, астрономия және зоология салаларында да зерттеу жұмыстары жүргізілді. 1905—1932 жылдары метеостанция бастығы К. Ф. Левандовский желдер мен атмосфералық электр құбылыстарын зерттеу жұмыстарын басқарды.

Ай-Петриде тағы екі метеостанция жұмыс істейді: Беш-Текне және Ай-Дмитрий шатқалдарында. Олар 1963 жылы Геология министрлігінің Ялта гидрогеологиялық және инженерлік-геологиялық экспедициясы тарапынан жарықшақты-карсты сулардың су теңгерімінің негізгі құрамдас бөліктерін анықтау мақсатында құрылды.

== Сикорский бөгені ==
1867 жылы Қырымға арнайы экспедиция жіберіліп, ол Қырымды сумен қамтамасыз етуді жақсарту жөніндегі шараларды әзірлеп, ұсынды. Жайлауларда инженерлер А. В. Кондради, И. К. Сикорский, К. Д. Кельтсер, гидрологтар Н. В. Рухлов, Д. И. Кочерин, географ А. А. Крубер, гидрогеолог Н. А. Головкинский, топырақтанушы Н. Н. Клепинин, ботаник Е. В. Вульф және биолог И. И. Пузанов зерттеу жұмыстарын жүргізді. Олар жайлауларды тиімді пайдалану мен олардың су ресурстарын игеруді жақсарту жөнінде практикалық кеңестер мен ұсыныстар берді.

Алайда Н. В. Рухлов 1915 жылы атап өткендей:
&lt;blockquote&gt;
олардың кейбір ұсыныстары қаражаттың жетіспеушілігіне байланысты жүзеге асырылмады, өйткені оларды іске асыруға өте қомақты шығындар қажет болатын. Ал жүзеге асырылған басқа шаралар да күткен нәтижеге жеткізбеді.
&lt;/blockquote&gt;

Осы жұмыстарды еске түсіретін екі қабырғаны жайлаудан кездестіруге болады. Олардың біріншісі жайлауда қарды ұстап қалу үшін тұрғызылған және зерттеушілердің жайлауды пайдалану жөніндегі ұсыныстарының жүзеге асқан үлгісі болды. Екінші қабырға — аңғарды көлденең кесіп өтетін, шөбі қалың өскен бөгет. Ол инженер Иосиф Казимирович Сикорскийдің (1852—1912) жобасы бойынша 1906 жылы салынған. Сондай-ақ оның жобасы бойынша Массандра сарқырамасынан төмен орналасқан жерасты суларын пайдалану үшін каптаж салынған.

Бөгеннің бірегейлігі — оның жайлауда нақты инженерлік есептеулер мен жинақталған ғылыми деректер негізінде салынған алғашқы әрі жалғыз су қоймасы болуында. Сикорский метеорологиялық жағдайлар мен Ливадия бұлақтарының су режимін зерттеу нәтижелерін пайдаланды. Бұл бұлақтарға бұған дейін 20 жыл бойы бақылау жүргізілген болатын.

Сикорский су қоймасы еріген қар және жаңбыр суларымен толып, жайлаудағы көптеген қой отарларын сумен қамтамасыз етті. 1927 жылғы жер сілкінісінен кейін су қоймасы босап қалды.

== Көрікті жерлері ==
1913—1918 жылдары Жерге орналастыру және егіншілік бас басқармасының Жерді жақсарту бөлімі Ай-Петриде іздестіру жұмыстарын жүргізді. Экспедиция өзіндік пішіні бар геодезиялық белгі — шойын шар орнатылған тас тұғыр орнатты. Қазіргі кезде ол «Ай-Петрин меридианы» деген атаумен белгілі. Құрылымдағы тақтайшада: «Ж. о. ж. е. Б. б. Б. Ж. ж. б. Қырымдағы су іздестіру жұмыстарының негізгі репері. 1913 жылы орнатылды», — деген жазу бар. Қазіргі уақытта бұл белгі метеостанциядан бірнеше жүз метр қашықтықта орналасқан. Соғыс жылдарында белгі бүлініп, кейін қалпына келтірілді.

Ай-Петринская жайлауында белсенді карст аймақтарының бірі орналасқан. Мұнда көптеген үңгірлер анықталған: 35-ке дейін үңгір бар, ал карсты қуыстардың жалпы саны 230-дан асады. Олардың ішінен туристер үшін аспалы жол станциясына жақын орналасқан үш үңгір жабдықталған: Геофизикалық үңгір, Үшкөзді үңгір (Мұзды немесе Воронцов үңгірі) және Ялта үңгірі. Скель үңгірі жайлаудың ең оңтүстік шетінде, Родниковое ауылының маңында орналасқан. Ай-Петридегі көптеген үңгірлер ежелгі дәуірден белгілі және оларда шаруашылық қызмет жүргізілген. Мысалы, Воронцов үңгірінде Оңтүстік жағалаудағы иеліктер үшін мұз дайындау және өндіру жұмыстары жүргізілген.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Ай-Петрин яйласы]]
[[Санат:Карсттық сілемдер]]
[[Санат:Қырым тауларының яйлалары]]</text>
      <sha1>sn7jh4y2hs3pqerc0w8zooxbumf69a4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654500</id>
      <parentid>3654499</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T12:30:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Көлік қатынасының қолжетімділігі */</comment>
      <origin>3654500</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12703" sha1="1odwih546xciyu33of49rnl6r2wkbs6" xml:space="preserve">{{Тау
 |Түрі            = Тау сілемі
 |Атауы           = Ай-Петри яйласы
  |Шынайы атауы   = {{lang-crh|Ay Petri Yaylası}}&lt;br /&gt; {{lang-uk|Ай-Петринська яйла}}
 |Сурет           = Ay-Petri yayla.JPG
  |Сурет өлшемі   = 
  |Сурет атауы    = 
 |Пайда болған кезеңі    = 
 |Аумағы          = 1795
  |Ұзындығы       = 30
  |Ені            = 2,5—4,5
 |Ең биік шыңы    = Рока тауы
  |Биіктігі       = 1346
|Биіктік көзі     = 
  |Салыстырмалы биіктік   = 
  |Алғашқы шыңға шығу     = 
 |Орналасуы       = {{байрақ|Ресей}} / {{байрақ|Украина}}
  |lat_dir = N |lat_deg = 44|lat_min = 27|lat_sec = 00
  |lon_dir = E |lon_deg = 34|lon_min = 03|lon_sec = 00
  |region         = 
  |CoordScale     = 
 |Позициялық карта 1  = Қырым
  |ПозКарта 1 ені     = 
  |crosses180         = 
 |Позициялық карта 2  = 
  |ПозКарта 2 ені     = 
 |Ортаққордағы санаты = Aj-Petri Yayla
}}
'''Ай-Петри яйласы''' ({{lang-crh|Ay Petri Yaylası}}, {{lang-uk|Ай-Петринська яйла}}) — [[Қырым тауларының басты тізбегі|Қырым тауларының Басты тізбегінің]] батыс бөлігіндегі яйла (үстірт).

== Географиялық сипаттамасы ==
Оңтүстік-батысында [[Байдар яйласы|Байдар яйласымен]], ал солтүстік-шығысында [[Ялта яйласы|Ялта яйласымен]] шектеседі. Соңғысының шекарасы Ендік тауы (1371 м) мен Рока тауының (1349 м) арасындағы ойыспен өтеді. Бұл ойыс өзіндік бір «ор» тәрізді болып келеді; түрік тіліндегі ''эндек'' сөзі «ор» деген мағынаны білдіреді.

Яйланың теңіз деңгейінен орташа биіктігі шығысында 1200—1300 м-ден батысында 600—700 м-ге дейін жетеді. Яйланың ең биік нүктесі — Рока тауы (1349 м), ол яйланың солтүстік-шығыс шетінде орналасқан. Екінші биіктіктегі тау — Бөденеқыр (1320 м), ал ең танымал әрі көркем шыңы — [[Ай-петри|Ай-Петри]] (1234 м). Рока тауынан шығыста [[Байдар қақпасы|Байдар қақпасына]] дейін батысқа қарай үстірттің орташа биіктігі біртіндеп 1200—1300 метрден 600—700 метрге дейін төмендейді.

[[Кастрополь]], [[Мухалатка]] және [[Форос]] маңында яйланың тік жартасты беткейлері теңіз жағалауына тым жақындап келіп, айбынды [[Кастрополь қабырғасы|Байдар-Кастрополь қабырғасын]] түзеді.

Яйланың басым бөлігі, атап айтқанда Ялта қалалық округінің аумағындағы оңтүстік бөлігі, [[Ялта тау-орман табиғи қорық|Ялта тау-орман қорығының]] құрамына кіреді. Ақиар аумағындағы батыс бөлігі [[Байдар қорықшасы|Байдар қорықшасының]], ал Бақшасарай ауданы аумағындағы шығыс бөлігі [[Ай-Петри яйласы (қорықша)|Ай-Петри яйласы]] қорықшасының құрамында. Бөденеқыр тауында әскери радиотехникалық станция орналасқан.

== Көлік қатынасының қолжетімділігі ==
Ай-Петри яйласы арқылы [[Бақшасарай—Ялта (автожол)|Бақшасарай—Ялта тау жолы]] 35К-020 (Т-01-17) өтеді&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://rk.gov.ru/rus/file/pub/pub_241151.pdf|title=Об утверждении критериев отнесения автомобильных дорог общего пользования… Республики Крым.|date=2015-03-11|publisher=Правительство Республики Крым|access-date=2016-12-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20180127202113/http://rk.gov.ru/rus/file/pub/pub_241151.pdf|archive-date=2018-01-27|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://zakon1.rada.gov.ua/laws/show/712-2015-%D0%BF|title=Постанова Кабінету міністрів України &quot;Про затвердження переліку автомобільних доріг загального користування державного значення&quot; від 16 вересня 2015 р|publisher=rada.gov.ua|lang=uk|access-date=2018-04-10|archive-date=2018-10-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20181011025650/http://zakon1.rada.gov.ua/laws/show/712-2015-%D0%BF|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Осы жолмен Ялтадан үстіртке бағдарлы таксилер қатынайды. Сонымен қатар яйла теңіз жағалауымен [[Мисхор—Ай-Петри арқанжолы]] арқылы жалғасады.

== Ай-Петриндегі метеостанция ==
Метеостанцияны 1895 жылы Шишко жартасының маңында Бас физикалық Пулково обсерваториясы ашқан. Мұнда метеорологиялық бақылаулардан бөлек, гидрология, ботаника, топырақтану, астрономия және зоология салаларында да зерттеу жұмыстары жүргізілді. 1905—1932 жылдары метеостанция бастығы К. Ф. Левандовский желдер мен атмосфералық электр құбылыстарын зерттеу жұмыстарын басқарды.

Ай-Петриде тағы екі метеостанция жұмыс істейді: Беш-Текне және Ай-Дмитрий шатқалдарында. Олар 1963 жылы Геология министрлігінің Ялта гидрогеологиялық және инженерлік-геологиялық экспедициясы тарапынан жарықшақты-карсты сулардың су теңгерімінің негізгі құрамдас бөліктерін анықтау мақсатында құрылды.

== Сикорский бөгені ==
1867 жылы Қырымға арнайы экспедиция жіберіліп, ол Қырымды сумен қамтамасыз етуді жақсарту жөніндегі шараларды әзірлеп, ұсынды. Жайлауларда инженерлер А. В. Кондради, И. К. Сикорский, К. Д. Кельтсер, гидрологтар Н. В. Рухлов, Д. И. Кочерин, географ А. А. Крубер, гидрогеолог Н. А. Головкинский, топырақтанушы Н. Н. Клепинин, ботаник Е. В. Вульф және биолог И. И. Пузанов зерттеу жұмыстарын жүргізді. Олар жайлауларды тиімді пайдалану мен олардың су ресурстарын игеруді жақсарту жөнінде практикалық кеңестер мен ұсыныстар берді.

Алайда Н. В. Рухлов 1915 жылы атап өткендей:
&lt;blockquote&gt;
олардың кейбір ұсыныстары қаражаттың жетіспеушілігіне байланысты жүзеге асырылмады, өйткені оларды іске асыруға өте қомақты шығындар қажет болатын. Ал жүзеге асырылған басқа шаралар да күткен нәтижеге жеткізбеді.
&lt;/blockquote&gt;

Осы жұмыстарды еске түсіретін екі қабырғаны жайлаудан кездестіруге болады. Олардың біріншісі жайлауда қарды ұстап қалу үшін тұрғызылған және зерттеушілердің жайлауды пайдалану жөніндегі ұсыныстарының жүзеге асқан үлгісі болды. Екінші қабырға — аңғарды көлденең кесіп өтетін, шөбі қалың өскен бөгет. Ол инженер Иосиф Казимирович Сикорскийдің (1852—1912) жобасы бойынша 1906 жылы салынған. Сондай-ақ оның жобасы бойынша Массандра сарқырамасынан төмен орналасқан жерасты суларын пайдалану үшін каптаж салынған.

Бөгеннің бірегейлігі — оның жайлауда нақты инженерлік есептеулер мен жинақталған ғылыми деректер негізінде салынған алғашқы әрі жалғыз су қоймасы болуында. Сикорский метеорологиялық жағдайлар мен Ливадия бұлақтарының су режимін зерттеу нәтижелерін пайдаланды. Бұл бұлақтарға бұған дейін 20 жыл бойы бақылау жүргізілген болатын.

Сикорский су қоймасы еріген қар және жаңбыр суларымен толып, жайлаудағы көптеген қой отарларын сумен қамтамасыз етті. 1927 жылғы жер сілкінісінен кейін су қоймасы босап қалды.

== Көрікті жерлері ==
1913—1918 жылдары Жерге орналастыру және егіншілік бас басқармасының Жерді жақсарту бөлімі Ай-Петриде іздестіру жұмыстарын жүргізді. Экспедиция өзіндік пішіні бар геодезиялық белгі — шойын шар орнатылған тас тұғыр орнатты. Қазіргі кезде ол «Ай-Петрин меридианы» деген атаумен белгілі. Құрылымдағы тақтайшада: «Ж. о. ж. е. Б. б. Б. Ж. ж. б. Қырымдағы су іздестіру жұмыстарының негізгі репері. 1913 жылы орнатылды», — деген жазу бар. Қазіргі уақытта бұл белгі метеостанциядан бірнеше жүз метр қашықтықта орналасқан. Соғыс жылдарында белгі бүлініп, кейін қалпына келтірілді.

Ай-Петринская жайлауында белсенді карст аймақтарының бірі орналасқан. Мұнда көптеген үңгірлер анықталған: 35-ке дейін үңгір бар, ал карсты қуыстардың жалпы саны 230-дан асады. Олардың ішінен туристер үшін аспалы жол станциясына жақын орналасқан үш үңгір жабдықталған: Геофизикалық үңгір, Үшкөзді үңгір (Мұзды немесе Воронцов үңгірі) және Ялта үңгірі. Скель үңгірі жайлаудың ең оңтүстік шетінде, Родниковое ауылының маңында орналасқан. Ай-Петридегі көптеген үңгірлер ежелгі дәуірден белгілі және оларда шаруашылық қызмет жүргізілген. Мысалы, Воронцов үңгірінде Оңтүстік жағалаудағы иеліктер үшін мұз дайындау және өндіру жұмыстары жүргізілген.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Ай-Петрин яйласы]]
[[Санат:Карсттық сілемдер]]
[[Санат:Қырым тауларының яйлалары]]</text>
      <sha1>1odwih546xciyu33of49rnl6r2wkbs6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654502</id>
      <parentid>3654500</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T12:31:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ай-Петриндегі метеостанция */</comment>
      <origin>3654502</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12701" sha1="bxzt2neqyv7qrcnfj06t2h5gvixpq8l" xml:space="preserve">{{Тау
 |Түрі            = Тау сілемі
 |Атауы           = Ай-Петри яйласы
  |Шынайы атауы   = {{lang-crh|Ay Petri Yaylası}}&lt;br /&gt; {{lang-uk|Ай-Петринська яйла}}
 |Сурет           = Ay-Petri yayla.JPG
  |Сурет өлшемі   = 
  |Сурет атауы    = 
 |Пайда болған кезеңі    = 
 |Аумағы          = 1795
  |Ұзындығы       = 30
  |Ені            = 2,5—4,5
 |Ең биік шыңы    = Рока тауы
  |Биіктігі       = 1346
|Биіктік көзі     = 
  |Салыстырмалы биіктік   = 
  |Алғашқы шыңға шығу     = 
 |Орналасуы       = {{байрақ|Ресей}} / {{байрақ|Украина}}
  |lat_dir = N |lat_deg = 44|lat_min = 27|lat_sec = 00
  |lon_dir = E |lon_deg = 34|lon_min = 03|lon_sec = 00
  |region         = 
  |CoordScale     = 
 |Позициялық карта 1  = Қырым
  |ПозКарта 1 ені     = 
  |crosses180         = 
 |Позициялық карта 2  = 
  |ПозКарта 2 ені     = 
 |Ортаққордағы санаты = Aj-Petri Yayla
}}
'''Ай-Петри яйласы''' ({{lang-crh|Ay Petri Yaylası}}, {{lang-uk|Ай-Петринська яйла}}) — [[Қырым тауларының басты тізбегі|Қырым тауларының Басты тізбегінің]] батыс бөлігіндегі яйла (үстірт).

== Географиялық сипаттамасы ==
Оңтүстік-батысында [[Байдар яйласы|Байдар яйласымен]], ал солтүстік-шығысында [[Ялта яйласы|Ялта яйласымен]] шектеседі. Соңғысының шекарасы Ендік тауы (1371 м) мен Рока тауының (1349 м) арасындағы ойыспен өтеді. Бұл ойыс өзіндік бір «ор» тәрізді болып келеді; түрік тіліндегі ''эндек'' сөзі «ор» деген мағынаны білдіреді.

Яйланың теңіз деңгейінен орташа биіктігі шығысында 1200—1300 м-ден батысында 600—700 м-ге дейін жетеді. Яйланың ең биік нүктесі — Рока тауы (1349 м), ол яйланың солтүстік-шығыс шетінде орналасқан. Екінші биіктіктегі тау — Бөденеқыр (1320 м), ал ең танымал әрі көркем шыңы — [[Ай-петри|Ай-Петри]] (1234 м). Рока тауынан шығыста [[Байдар қақпасы|Байдар қақпасына]] дейін батысқа қарай үстірттің орташа биіктігі біртіндеп 1200—1300 метрден 600—700 метрге дейін төмендейді.

[[Кастрополь]], [[Мухалатка]] және [[Форос]] маңында яйланың тік жартасты беткейлері теңіз жағалауына тым жақындап келіп, айбынды [[Кастрополь қабырғасы|Байдар-Кастрополь қабырғасын]] түзеді.

Яйланың басым бөлігі, атап айтқанда Ялта қалалық округінің аумағындағы оңтүстік бөлігі, [[Ялта тау-орман табиғи қорық|Ялта тау-орман қорығының]] құрамына кіреді. Ақиар аумағындағы батыс бөлігі [[Байдар қорықшасы|Байдар қорықшасының]], ал Бақшасарай ауданы аумағындағы шығыс бөлігі [[Ай-Петри яйласы (қорықша)|Ай-Петри яйласы]] қорықшасының құрамында. Бөденеқыр тауында әскери радиотехникалық станция орналасқан.

== Көлік қатынасының қолжетімділігі ==
Ай-Петри яйласы арқылы [[Бақшасарай—Ялта (автожол)|Бақшасарай—Ялта тау жолы]] 35К-020 (Т-01-17) өтеді&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://rk.gov.ru/rus/file/pub/pub_241151.pdf|title=Об утверждении критериев отнесения автомобильных дорог общего пользования… Республики Крым.|date=2015-03-11|publisher=Правительство Республики Крым|access-date=2016-12-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20180127202113/http://rk.gov.ru/rus/file/pub/pub_241151.pdf|archive-date=2018-01-27|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://zakon1.rada.gov.ua/laws/show/712-2015-%D0%BF|title=Постанова Кабінету міністрів України &quot;Про затвердження переліку автомобільних доріг загального користування державного значення&quot; від 16 вересня 2015 р|publisher=rada.gov.ua|lang=uk|access-date=2018-04-10|archive-date=2018-10-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20181011025650/http://zakon1.rada.gov.ua/laws/show/712-2015-%D0%BF|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Осы жолмен Ялтадан үстіртке бағдарлы таксилер қатынайды. Сонымен қатар яйла теңіз жағалауымен [[Мисхор—Ай-Петри арқанжолы]] арқылы жалғасады.

== Ай-Петридегі метеостанция ==
Метеостанцияны 1895 жылы Шишко жартасының маңында Бас физикалық Пулково обсерваториясы ашқан. Мұнда метеорологиялық бақылаулардан бөлек, гидрология, ботаника, топырақтану, астрономия және зоология салаларында да зерттеу жұмыстары жүргізілді. 1905—1932 жылдары метеостанция бастығы К. Ф. Левандовский желдер мен атмосфералық электр құбылыстарын зерттеу жұмыстарын басқарды.

Ай-Петриде тағы екі метеостанция жұмыс істейді: Беш-Текне және Ай-Дмитрий шатқалдарында. Олар 1963 жылы Геология министрлігінің Ялта гидрогеологиялық және инженерлік-геологиялық экспедициясы тарапынан жарықшақты-карсты сулардың су теңгерімінің негізгі құрамдас бөліктерін анықтау мақсатында құрылды.

== Сикорский бөгені ==
1867 жылы Қырымға арнайы экспедиция жіберіліп, ол Қырымды сумен қамтамасыз етуді жақсарту жөніндегі шараларды әзірлеп, ұсынды. Жайлауларда инженерлер А. В. Кондради, И. К. Сикорский, К. Д. Кельтсер, гидрологтар Н. В. Рухлов, Д. И. Кочерин, географ А. А. Крубер, гидрогеолог Н. А. Головкинский, топырақтанушы Н. Н. Клепинин, ботаник Е. В. Вульф және биолог И. И. Пузанов зерттеу жұмыстарын жүргізді. Олар жайлауларды тиімді пайдалану мен олардың су ресурстарын игеруді жақсарту жөнінде практикалық кеңестер мен ұсыныстар берді.

Алайда Н. В. Рухлов 1915 жылы атап өткендей:
&lt;blockquote&gt;
олардың кейбір ұсыныстары қаражаттың жетіспеушілігіне байланысты жүзеге асырылмады, өйткені оларды іске асыруға өте қомақты шығындар қажет болатын. Ал жүзеге асырылған басқа шаралар да күткен нәтижеге жеткізбеді.
&lt;/blockquote&gt;

Осы жұмыстарды еске түсіретін екі қабырғаны жайлаудан кездестіруге болады. Олардың біріншісі жайлауда қарды ұстап қалу үшін тұрғызылған және зерттеушілердің жайлауды пайдалану жөніндегі ұсыныстарының жүзеге асқан үлгісі болды. Екінші қабырға — аңғарды көлденең кесіп өтетін, шөбі қалың өскен бөгет. Ол инженер Иосиф Казимирович Сикорскийдің (1852—1912) жобасы бойынша 1906 жылы салынған. Сондай-ақ оның жобасы бойынша Массандра сарқырамасынан төмен орналасқан жерасты суларын пайдалану үшін каптаж салынған.

Бөгеннің бірегейлігі — оның жайлауда нақты инженерлік есептеулер мен жинақталған ғылыми деректер негізінде салынған алғашқы әрі жалғыз су қоймасы болуында. Сикорский метеорологиялық жағдайлар мен Ливадия бұлақтарының су режимін зерттеу нәтижелерін пайдаланды. Бұл бұлақтарға бұған дейін 20 жыл бойы бақылау жүргізілген болатын.

Сикорский су қоймасы еріген қар және жаңбыр суларымен толып, жайлаудағы көптеген қой отарларын сумен қамтамасыз етті. 1927 жылғы жер сілкінісінен кейін су қоймасы босап қалды.

== Көрікті жерлері ==
1913—1918 жылдары Жерге орналастыру және егіншілік бас басқармасының Жерді жақсарту бөлімі Ай-Петриде іздестіру жұмыстарын жүргізді. Экспедиция өзіндік пішіні бар геодезиялық белгі — шойын шар орнатылған тас тұғыр орнатты. Қазіргі кезде ол «Ай-Петрин меридианы» деген атаумен белгілі. Құрылымдағы тақтайшада: «Ж. о. ж. е. Б. б. Б. Ж. ж. б. Қырымдағы су іздестіру жұмыстарының негізгі репері. 1913 жылы орнатылды», — деген жазу бар. Қазіргі уақытта бұл белгі метеостанциядан бірнеше жүз метр қашықтықта орналасқан. Соғыс жылдарында белгі бүлініп, кейін қалпына келтірілді.

Ай-Петринская жайлауында белсенді карст аймақтарының бірі орналасқан. Мұнда көптеген үңгірлер анықталған: 35-ке дейін үңгір бар, ал карсты қуыстардың жалпы саны 230-дан асады. Олардың ішінен туристер үшін аспалы жол станциясына жақын орналасқан үш үңгір жабдықталған: Геофизикалық үңгір, Үшкөзді үңгір (Мұзды немесе Воронцов үңгірі) және Ялта үңгірі. Скель үңгірі жайлаудың ең оңтүстік шетінде, Родниковое ауылының маңында орналасқан. Ай-Петридегі көптеген үңгірлер ежелгі дәуірден белгілі және оларда шаруашылық қызмет жүргізілген. Мысалы, Воронцов үңгірінде Оңтүстік жағалаудағы иеліктер үшін мұз дайындау және өндіру жұмыстары жүргізілген.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Ай-Петрин яйласы]]
[[Санат:Карсттық сілемдер]]
[[Санат:Қырым тауларының яйлалары]]</text>
      <sha1>bxzt2neqyv7qrcnfj06t2h5gvixpq8l</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654503</id>
      <parentid>3654502</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T12:31:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Орел Карл [[Ай-Петрин яйласы]] бетін [[Ай-Петри яйласы]] бетіне жылжытты</comment>
      <origin>3654502</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12701" sha1="bxzt2neqyv7qrcnfj06t2h5gvixpq8l" xml:space="preserve">{{Тау
 |Түрі            = Тау сілемі
 |Атауы           = Ай-Петри яйласы
  |Шынайы атауы   = {{lang-crh|Ay Petri Yaylası}}&lt;br /&gt; {{lang-uk|Ай-Петринська яйла}}
 |Сурет           = Ay-Petri yayla.JPG
  |Сурет өлшемі   = 
  |Сурет атауы    = 
 |Пайда болған кезеңі    = 
 |Аумағы          = 1795
  |Ұзындығы       = 30
  |Ені            = 2,5—4,5
 |Ең биік шыңы    = Рока тауы
  |Биіктігі       = 1346
|Биіктік көзі     = 
  |Салыстырмалы биіктік   = 
  |Алғашқы шыңға шығу     = 
 |Орналасуы       = {{байрақ|Ресей}} / {{байрақ|Украина}}
  |lat_dir = N |lat_deg = 44|lat_min = 27|lat_sec = 00
  |lon_dir = E |lon_deg = 34|lon_min = 03|lon_sec = 00
  |region         = 
  |CoordScale     = 
 |Позициялық карта 1  = Қырым
  |ПозКарта 1 ені     = 
  |crosses180         = 
 |Позициялық карта 2  = 
  |ПозКарта 2 ені     = 
 |Ортаққордағы санаты = Aj-Petri Yayla
}}
'''Ай-Петри яйласы''' ({{lang-crh|Ay Petri Yaylası}}, {{lang-uk|Ай-Петринська яйла}}) — [[Қырым тауларының басты тізбегі|Қырым тауларының Басты тізбегінің]] батыс бөлігіндегі яйла (үстірт).

== Географиялық сипаттамасы ==
Оңтүстік-батысында [[Байдар яйласы|Байдар яйласымен]], ал солтүстік-шығысында [[Ялта яйласы|Ялта яйласымен]] шектеседі. Соңғысының шекарасы Ендік тауы (1371 м) мен Рока тауының (1349 м) арасындағы ойыспен өтеді. Бұл ойыс өзіндік бір «ор» тәрізді болып келеді; түрік тіліндегі ''эндек'' сөзі «ор» деген мағынаны білдіреді.

Яйланың теңіз деңгейінен орташа биіктігі шығысында 1200—1300 м-ден батысында 600—700 м-ге дейін жетеді. Яйланың ең биік нүктесі — Рока тауы (1349 м), ол яйланың солтүстік-шығыс шетінде орналасқан. Екінші биіктіктегі тау — Бөденеқыр (1320 м), ал ең танымал әрі көркем шыңы — [[Ай-петри|Ай-Петри]] (1234 м). Рока тауынан шығыста [[Байдар қақпасы|Байдар қақпасына]] дейін батысқа қарай үстірттің орташа биіктігі біртіндеп 1200—1300 метрден 600—700 метрге дейін төмендейді.

[[Кастрополь]], [[Мухалатка]] және [[Форос]] маңында яйланың тік жартасты беткейлері теңіз жағалауына тым жақындап келіп, айбынды [[Кастрополь қабырғасы|Байдар-Кастрополь қабырғасын]] түзеді.

Яйланың басым бөлігі, атап айтқанда Ялта қалалық округінің аумағындағы оңтүстік бөлігі, [[Ялта тау-орман табиғи қорық|Ялта тау-орман қорығының]] құрамына кіреді. Ақиар аумағындағы батыс бөлігі [[Байдар қорықшасы|Байдар қорықшасының]], ал Бақшасарай ауданы аумағындағы шығыс бөлігі [[Ай-Петри яйласы (қорықша)|Ай-Петри яйласы]] қорықшасының құрамында. Бөденеқыр тауында әскери радиотехникалық станция орналасқан.

== Көлік қатынасының қолжетімділігі ==
Ай-Петри яйласы арқылы [[Бақшасарай—Ялта (автожол)|Бақшасарай—Ялта тау жолы]] 35К-020 (Т-01-17) өтеді&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://rk.gov.ru/rus/file/pub/pub_241151.pdf|title=Об утверждении критериев отнесения автомобильных дорог общего пользования… Республики Крым.|date=2015-03-11|publisher=Правительство Республики Крым|access-date=2016-12-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20180127202113/http://rk.gov.ru/rus/file/pub/pub_241151.pdf|archive-date=2018-01-27|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://zakon1.rada.gov.ua/laws/show/712-2015-%D0%BF|title=Постанова Кабінету міністрів України &quot;Про затвердження переліку автомобільних доріг загального користування державного значення&quot; від 16 вересня 2015 р|publisher=rada.gov.ua|lang=uk|access-date=2018-04-10|archive-date=2018-10-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20181011025650/http://zakon1.rada.gov.ua/laws/show/712-2015-%D0%BF|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Осы жолмен Ялтадан үстіртке бағдарлы таксилер қатынайды. Сонымен қатар яйла теңіз жағалауымен [[Мисхор—Ай-Петри арқанжолы]] арқылы жалғасады.

== Ай-Петридегі метеостанция ==
Метеостанцияны 1895 жылы Шишко жартасының маңында Бас физикалық Пулково обсерваториясы ашқан. Мұнда метеорологиялық бақылаулардан бөлек, гидрология, ботаника, топырақтану, астрономия және зоология салаларында да зерттеу жұмыстары жүргізілді. 1905—1932 жылдары метеостанция бастығы К. Ф. Левандовский желдер мен атмосфералық электр құбылыстарын зерттеу жұмыстарын басқарды.

Ай-Петриде тағы екі метеостанция жұмыс істейді: Беш-Текне және Ай-Дмитрий шатқалдарында. Олар 1963 жылы Геология министрлігінің Ялта гидрогеологиялық және инженерлік-геологиялық экспедициясы тарапынан жарықшақты-карсты сулардың су теңгерімінің негізгі құрамдас бөліктерін анықтау мақсатында құрылды.

== Сикорский бөгені ==
1867 жылы Қырымға арнайы экспедиция жіберіліп, ол Қырымды сумен қамтамасыз етуді жақсарту жөніндегі шараларды әзірлеп, ұсынды. Жайлауларда инженерлер А. В. Кондради, И. К. Сикорский, К. Д. Кельтсер, гидрологтар Н. В. Рухлов, Д. И. Кочерин, географ А. А. Крубер, гидрогеолог Н. А. Головкинский, топырақтанушы Н. Н. Клепинин, ботаник Е. В. Вульф және биолог И. И. Пузанов зерттеу жұмыстарын жүргізді. Олар жайлауларды тиімді пайдалану мен олардың су ресурстарын игеруді жақсарту жөнінде практикалық кеңестер мен ұсыныстар берді.

Алайда Н. В. Рухлов 1915 жылы атап өткендей:
&lt;blockquote&gt;
олардың кейбір ұсыныстары қаражаттың жетіспеушілігіне байланысты жүзеге асырылмады, өйткені оларды іске асыруға өте қомақты шығындар қажет болатын. Ал жүзеге асырылған басқа шаралар да күткен нәтижеге жеткізбеді.
&lt;/blockquote&gt;

Осы жұмыстарды еске түсіретін екі қабырғаны жайлаудан кездестіруге болады. Олардың біріншісі жайлауда қарды ұстап қалу үшін тұрғызылған және зерттеушілердің жайлауды пайдалану жөніндегі ұсыныстарының жүзеге асқан үлгісі болды. Екінші қабырға — аңғарды көлденең кесіп өтетін, шөбі қалың өскен бөгет. Ол инженер Иосиф Казимирович Сикорскийдің (1852—1912) жобасы бойынша 1906 жылы салынған. Сондай-ақ оның жобасы бойынша Массандра сарқырамасынан төмен орналасқан жерасты суларын пайдалану үшін каптаж салынған.

Бөгеннің бірегейлігі — оның жайлауда нақты инженерлік есептеулер мен жинақталған ғылыми деректер негізінде салынған алғашқы әрі жалғыз су қоймасы болуында. Сикорский метеорологиялық жағдайлар мен Ливадия бұлақтарының су режимін зерттеу нәтижелерін пайдаланды. Бұл бұлақтарға бұған дейін 20 жыл бойы бақылау жүргізілген болатын.

Сикорский су қоймасы еріген қар және жаңбыр суларымен толып, жайлаудағы көптеген қой отарларын сумен қамтамасыз етті. 1927 жылғы жер сілкінісінен кейін су қоймасы босап қалды.

== Көрікті жерлері ==
1913—1918 жылдары Жерге орналастыру және егіншілік бас басқармасының Жерді жақсарту бөлімі Ай-Петриде іздестіру жұмыстарын жүргізді. Экспедиция өзіндік пішіні бар геодезиялық белгі — шойын шар орнатылған тас тұғыр орнатты. Қазіргі кезде ол «Ай-Петрин меридианы» деген атаумен белгілі. Құрылымдағы тақтайшада: «Ж. о. ж. е. Б. б. Б. Ж. ж. б. Қырымдағы су іздестіру жұмыстарының негізгі репері. 1913 жылы орнатылды», — деген жазу бар. Қазіргі уақытта бұл белгі метеостанциядан бірнеше жүз метр қашықтықта орналасқан. Соғыс жылдарында белгі бүлініп, кейін қалпына келтірілді.

Ай-Петринская жайлауында белсенді карст аймақтарының бірі орналасқан. Мұнда көптеген үңгірлер анықталған: 35-ке дейін үңгір бар, ал карсты қуыстардың жалпы саны 230-дан асады. Олардың ішінен туристер үшін аспалы жол станциясына жақын орналасқан үш үңгір жабдықталған: Геофизикалық үңгір, Үшкөзді үңгір (Мұзды немесе Воронцов үңгірі) және Ялта үңгірі. Скель үңгірі жайлаудың ең оңтүстік шетінде, Родниковое ауылының маңында орналасқан. Ай-Петридегі көптеген үңгірлер ежелгі дәуірден белгілі және оларда шаруашылық қызмет жүргізілген. Мысалы, Воронцов үңгірінде Оңтүстік жағалаудағы иеліктер үшін мұз дайындау және өндіру жұмыстары жүргізілген.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Ай-Петрин яйласы]]
[[Санат:Карсттық сілемдер]]
[[Санат:Қырым тауларының яйлалары]]</text>
      <sha1>bxzt2neqyv7qrcnfj06t2h5gvixpq8l</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654507</id>
      <parentid>3654503</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T12:37:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ай-Петридегі метеостанция */</comment>
      <origin>3654507</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13170" sha1="dmgc395jxd3jd2habxkyggjahrh6p4g" xml:space="preserve">{{Тау
 |Түрі            = Тау сілемі
 |Атауы           = Ай-Петри яйласы
  |Шынайы атауы   = {{lang-crh|Ay Petri Yaylası}}&lt;br /&gt; {{lang-uk|Ай-Петринська яйла}}
 |Сурет           = Ay-Petri yayla.JPG
  |Сурет өлшемі   = 
  |Сурет атауы    = 
 |Пайда болған кезеңі    = 
 |Аумағы          = 1795
  |Ұзындығы       = 30
  |Ені            = 2,5—4,5
 |Ең биік шыңы    = Рока тауы
  |Биіктігі       = 1346
|Биіктік көзі     = 
  |Салыстырмалы биіктік   = 
  |Алғашқы шыңға шығу     = 
 |Орналасуы       = {{байрақ|Ресей}} / {{байрақ|Украина}}
  |lat_dir = N |lat_deg = 44|lat_min = 27|lat_sec = 00
  |lon_dir = E |lon_deg = 34|lon_min = 03|lon_sec = 00
  |region         = 
  |CoordScale     = 
 |Позициялық карта 1  = Қырым
  |ПозКарта 1 ені     = 
  |crosses180         = 
 |Позициялық карта 2  = 
  |ПозКарта 2 ені     = 
 |Ортаққордағы санаты = Aj-Petri Yayla
}}
'''Ай-Петри яйласы''' ({{lang-crh|Ay Petri Yaylası}}, {{lang-uk|Ай-Петринська яйла}}) — [[Қырым тауларының басты тізбегі|Қырым тауларының Басты тізбегінің]] батыс бөлігіндегі яйла (үстірт).

== Географиялық сипаттамасы ==
Оңтүстік-батысында [[Байдар яйласы|Байдар яйласымен]], ал солтүстік-шығысында [[Ялта яйласы|Ялта яйласымен]] шектеседі. Соңғысының шекарасы Ендік тауы (1371 м) мен Рока тауының (1349 м) арасындағы ойыспен өтеді. Бұл ойыс өзіндік бір «ор» тәрізді болып келеді; түрік тіліндегі ''эндек'' сөзі «ор» деген мағынаны білдіреді.

Яйланың теңіз деңгейінен орташа биіктігі шығысында 1200—1300 м-ден батысында 600—700 м-ге дейін жетеді. Яйланың ең биік нүктесі — Рока тауы (1349 м), ол яйланың солтүстік-шығыс шетінде орналасқан. Екінші биіктіктегі тау — Бөденеқыр (1320 м), ал ең танымал әрі көркем шыңы — [[Ай-петри|Ай-Петри]] (1234 м). Рока тауынан шығыста [[Байдар қақпасы|Байдар қақпасына]] дейін батысқа қарай үстірттің орташа биіктігі біртіндеп 1200—1300 метрден 600—700 метрге дейін төмендейді.

[[Кастрополь]], [[Мухалатка]] және [[Форос]] маңында яйланың тік жартасты беткейлері теңіз жағалауына тым жақындап келіп, айбынды [[Кастрополь қабырғасы|Байдар-Кастрополь қабырғасын]] түзеді.

Яйланың басым бөлігі, атап айтқанда Ялта қалалық округінің аумағындағы оңтүстік бөлігі, [[Ялта тау-орман табиғи қорық|Ялта тау-орман қорығының]] құрамына кіреді. Ақиар аумағындағы батыс бөлігі [[Байдар қорықшасы|Байдар қорықшасының]], ал Бақшасарай ауданы аумағындағы шығыс бөлігі [[Ай-Петри яйласы (қорықша)|Ай-Петри яйласы]] қорықшасының құрамында. Бөденеқыр тауында әскери радиотехникалық станция орналасқан.

== Көлік қатынасының қолжетімділігі ==
Ай-Петри яйласы арқылы [[Бақшасарай—Ялта (автожол)|Бақшасарай—Ялта тау жолы]] 35К-020 (Т-01-17) өтеді&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://rk.gov.ru/rus/file/pub/pub_241151.pdf|title=Об утверждении критериев отнесения автомобильных дорог общего пользования… Республики Крым.|date=2015-03-11|publisher=Правительство Республики Крым|access-date=2016-12-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20180127202113/http://rk.gov.ru/rus/file/pub/pub_241151.pdf|archive-date=2018-01-27|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://zakon1.rada.gov.ua/laws/show/712-2015-%D0%BF|title=Постанова Кабінету міністрів України &quot;Про затвердження переліку автомобільних доріг загального користування державного значення&quot; від 16 вересня 2015 р|publisher=rada.gov.ua|lang=uk|access-date=2018-04-10|archive-date=2018-10-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20181011025650/http://zakon1.rada.gov.ua/laws/show/712-2015-%D0%BF|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Осы жолмен Ялтадан үстіртке бағдарлы таксилер қатынайды. Сонымен қатар яйла теңіз жағалауымен [[Мисхор—Ай-Петри арқанжолы]] арқылы жалғасады.

== Ай-Петридегі метеостанция ==
Метеостанцияны 1895 жылы [[Шишко жартасы|Шишко жартасының]] маңында Бас физикалық [[Пулково обсерваториясы]] ашқан. Мұнда метеорологиялық бақылаулардан бөлек, гидрология, ботаника, топырақтану, астрономия және зоология салаларында да зерттеу жұмыстары жүргізілді. 1905—1932 жылдары метеостанция бастығы К. Ф. Левандовский желдер мен атмосфералық электр құбылыстарын зерттеу жұмыстарын басқарды. Ай-Петриде тағы екі метеостанция: [[Бестекне (шатқал)|Бестекне]] және Ай-Дмитрий шатқалдарында жұмыс істейді. Олар 1963 жылы Геология министрлігінің Ялта гидрогеологиялық және инженерлік-геологиялық экспедициясы тарапынан жарықшақты-карсты сулардың су теңгерімінің негізгі құрамдас бөліктерін анықтау мақсатында құрылды&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://jalita.com/big_yalta/alupka/ai-petry_weather_station.shtml|title=Метеостанция на Ай-Петри|author=|website=Ялта. Путеводитель|date=2014|publisher=|access-date=2019-06-14|archive-date=2019-07-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20190717132905/http://jalita.com/big_yalta/alupka/ai-petry_weather_station.shtml|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

== Сикорский бөгені ==
1867 жылы Қырымға арнайы экспедиция жіберіліп, ол Қырымды сумен қамтамасыз етуді жақсарту жөніндегі шараларды әзірлеп, ұсынды. Жайлауларда инженерлер А. В. Кондради, И. К. Сикорский, К. Д. Кельтсер, гидрологтар Н. В. Рухлов, Д. И. Кочерин, географ А. А. Крубер, гидрогеолог Н. А. Головкинский, топырақтанушы Н. Н. Клепинин, ботаник Е. В. Вульф және биолог И. И. Пузанов зерттеу жұмыстарын жүргізді. Олар жайлауларды тиімді пайдалану мен олардың су ресурстарын игеруді жақсарту жөнінде практикалық кеңестер мен ұсыныстар берді.

Алайда Н. В. Рухлов 1915 жылы атап өткендей:
&lt;blockquote&gt;
олардың кейбір ұсыныстары қаражаттың жетіспеушілігіне байланысты жүзеге асырылмады, өйткені оларды іске асыруға өте қомақты шығындар қажет болатын. Ал жүзеге асырылған басқа шаралар да күткен нәтижеге жеткізбеді.
&lt;/blockquote&gt;

Осы жұмыстарды еске түсіретін екі қабырғаны жайлаудан кездестіруге болады. Олардың біріншісі жайлауда қарды ұстап қалу үшін тұрғызылған және зерттеушілердің жайлауды пайдалану жөніндегі ұсыныстарының жүзеге асқан үлгісі болды. Екінші қабырға — аңғарды көлденең кесіп өтетін, шөбі қалың өскен бөгет. Ол инженер Иосиф Казимирович Сикорскийдің (1852—1912) жобасы бойынша 1906 жылы салынған. Сондай-ақ оның жобасы бойынша Массандра сарқырамасынан төмен орналасқан жерасты суларын пайдалану үшін каптаж салынған.

Бөгеннің бірегейлігі — оның жайлауда нақты инженерлік есептеулер мен жинақталған ғылыми деректер негізінде салынған алғашқы әрі жалғыз су қоймасы болуында. Сикорский метеорологиялық жағдайлар мен Ливадия бұлақтарының су режимін зерттеу нәтижелерін пайдаланды. Бұл бұлақтарға бұған дейін 20 жыл бойы бақылау жүргізілген болатын.

Сикорский су қоймасы еріген қар және жаңбыр суларымен толып, жайлаудағы көптеген қой отарларын сумен қамтамасыз етті. 1927 жылғы жер сілкінісінен кейін су қоймасы босап қалды.

== Көрікті жерлері ==
1913—1918 жылдары Жерге орналастыру және егіншілік бас басқармасының Жерді жақсарту бөлімі Ай-Петриде іздестіру жұмыстарын жүргізді. Экспедиция өзіндік пішіні бар геодезиялық белгі — шойын шар орнатылған тас тұғыр орнатты. Қазіргі кезде ол «Ай-Петрин меридианы» деген атаумен белгілі. Құрылымдағы тақтайшада: «Ж. о. ж. е. Б. б. Б. Ж. ж. б. Қырымдағы су іздестіру жұмыстарының негізгі репері. 1913 жылы орнатылды», — деген жазу бар. Қазіргі уақытта бұл белгі метеостанциядан бірнеше жүз метр қашықтықта орналасқан. Соғыс жылдарында белгі бүлініп, кейін қалпына келтірілді.

Ай-Петринская жайлауында белсенді карст аймақтарының бірі орналасқан. Мұнда көптеген үңгірлер анықталған: 35-ке дейін үңгір бар, ал карсты қуыстардың жалпы саны 230-дан асады. Олардың ішінен туристер үшін аспалы жол станциясына жақын орналасқан үш үңгір жабдықталған: Геофизикалық үңгір, Үшкөзді үңгір (Мұзды немесе Воронцов үңгірі) және Ялта үңгірі. Скель үңгірі жайлаудың ең оңтүстік шетінде, Родниковое ауылының маңында орналасқан. Ай-Петридегі көптеген үңгірлер ежелгі дәуірден белгілі және оларда шаруашылық қызмет жүргізілген. Мысалы, Воронцов үңгірінде Оңтүстік жағалаудағы иеліктер үшін мұз дайындау және өндіру жұмыстары жүргізілген.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Ай-Петрин яйласы]]
[[Санат:Карсттық сілемдер]]
[[Санат:Қырым тауларының яйлалары]]</text>
      <sha1>dmgc395jxd3jd2habxkyggjahrh6p4g</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654511</id>
      <parentid>3654507</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T12:44:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Сикорский бөгені */</comment>
      <origin>3654511</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13435" sha1="ewkoi0eylozzpt12jk4xs3msvlcz8zb" xml:space="preserve">{{Тау
 |Түрі            = Тау сілемі
 |Атауы           = Ай-Петри яйласы
  |Шынайы атауы   = {{lang-crh|Ay Petri Yaylası}}&lt;br /&gt; {{lang-uk|Ай-Петринська яйла}}
 |Сурет           = Ay-Petri yayla.JPG
  |Сурет өлшемі   = 
  |Сурет атауы    = 
 |Пайда болған кезеңі    = 
 |Аумағы          = 1795
  |Ұзындығы       = 30
  |Ені            = 2,5—4,5
 |Ең биік шыңы    = Рока тауы
  |Биіктігі       = 1346
|Биіктік көзі     = 
  |Салыстырмалы биіктік   = 
  |Алғашқы шыңға шығу     = 
 |Орналасуы       = {{байрақ|Ресей}} / {{байрақ|Украина}}
  |lat_dir = N |lat_deg = 44|lat_min = 27|lat_sec = 00
  |lon_dir = E |lon_deg = 34|lon_min = 03|lon_sec = 00
  |region         = 
  |CoordScale     = 
 |Позициялық карта 1  = Қырым
  |ПозКарта 1 ені     = 
  |crosses180         = 
 |Позициялық карта 2  = 
  |ПозКарта 2 ені     = 
 |Ортаққордағы санаты = Aj-Petri Yayla
}}
'''Ай-Петри яйласы''' ({{lang-crh|Ay Petri Yaylası}}, {{lang-uk|Ай-Петринська яйла}}) — [[Қырым тауларының басты тізбегі|Қырым тауларының Басты тізбегінің]] батыс бөлігіндегі яйла (үстірт).

== Географиялық сипаттамасы ==
Оңтүстік-батысында [[Байдар яйласы|Байдар яйласымен]], ал солтүстік-шығысында [[Ялта яйласы|Ялта яйласымен]] шектеседі. Соңғысының шекарасы Ендік тауы (1371 м) мен Рока тауының (1349 м) арасындағы ойыспен өтеді. Бұл ойыс өзіндік бір «ор» тәрізді болып келеді; түрік тіліндегі ''эндек'' сөзі «ор» деген мағынаны білдіреді.

Яйланың теңіз деңгейінен орташа биіктігі шығысында 1200—1300 м-ден батысында 600—700 м-ге дейін жетеді. Яйланың ең биік нүктесі — Рока тауы (1349 м), ол яйланың солтүстік-шығыс шетінде орналасқан. Екінші биіктіктегі тау — Бөденеқыр (1320 м), ал ең танымал әрі көркем шыңы — [[Ай-петри|Ай-Петри]] (1234 м). Рока тауынан шығыста [[Байдар қақпасы|Байдар қақпасына]] дейін батысқа қарай үстірттің орташа биіктігі біртіндеп 1200—1300 метрден 600—700 метрге дейін төмендейді.

[[Кастрополь]], [[Мухалатка]] және [[Форос]] маңында яйланың тік жартасты беткейлері теңіз жағалауына тым жақындап келіп, айбынды [[Кастрополь қабырғасы|Байдар-Кастрополь қабырғасын]] түзеді.

Яйланың басым бөлігі, атап айтқанда Ялта қалалық округінің аумағындағы оңтүстік бөлігі, [[Ялта тау-орман табиғи қорық|Ялта тау-орман қорығының]] құрамына кіреді. Ақиар аумағындағы батыс бөлігі [[Байдар қорықшасы|Байдар қорықшасының]], ал Бақшасарай ауданы аумағындағы шығыс бөлігі [[Ай-Петри яйласы (қорықша)|Ай-Петри яйласы]] қорықшасының құрамында. Бөденеқыр тауында әскери радиотехникалық станция орналасқан.

== Көлік қатынасының қолжетімділігі ==
Ай-Петри яйласы арқылы [[Бақшасарай—Ялта (автожол)|Бақшасарай—Ялта тау жолы]] 35К-020 (Т-01-17) өтеді&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://rk.gov.ru/rus/file/pub/pub_241151.pdf|title=Об утверждении критериев отнесения автомобильных дорог общего пользования… Республики Крым.|date=2015-03-11|publisher=Правительство Республики Крым|access-date=2016-12-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20180127202113/http://rk.gov.ru/rus/file/pub/pub_241151.pdf|archive-date=2018-01-27|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://zakon1.rada.gov.ua/laws/show/712-2015-%D0%BF|title=Постанова Кабінету міністрів України &quot;Про затвердження переліку автомобільних доріг загального користування державного значення&quot; від 16 вересня 2015 р|publisher=rada.gov.ua|lang=uk|access-date=2018-04-10|archive-date=2018-10-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20181011025650/http://zakon1.rada.gov.ua/laws/show/712-2015-%D0%BF|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Осы жолмен Ялтадан үстіртке бағдарлы таксилер қатынайды. Сонымен қатар яйла теңіз жағалауымен [[Мисхор—Ай-Петри арқанжолы]] арқылы жалғасады.

== Ай-Петридегі метеостанция ==
Метеостанцияны 1895 жылы [[Шишко жартасы|Шишко жартасының]] маңында Бас физикалық [[Пулково обсерваториясы]] ашқан. Мұнда метеорологиялық бақылаулардан бөлек, гидрология, ботаника, топырақтану, астрономия және зоология салаларында да зерттеу жұмыстары жүргізілді. 1905—1932 жылдары метеостанция бастығы К. Ф. Левандовский желдер мен атмосфералық электр құбылыстарын зерттеу жұмыстарын басқарды. Ай-Петриде тағы екі метеостанция: [[Бестекне (шатқал)|Бестекне]] және Ай-Дмитрий шатқалдарында жұмыс істейді. Олар 1963 жылы Геология министрлігінің Ялта гидрогеологиялық және инженерлік-геологиялық экспедициясы тарапынан жарықшақты-карсты сулардың су теңгерімінің негізгі құрамдас бөліктерін анықтау мақсатында құрылды&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://jalita.com/big_yalta/alupka/ai-petry_weather_station.shtml|title=Метеостанция на Ай-Петри|author=|website=Ялта. Путеводитель|date=2014|publisher=|access-date=2019-06-14|archive-date=2019-07-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20190717132905/http://jalita.com/big_yalta/alupka/ai-petry_weather_station.shtml|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

== Сикорский бөгені ==
1867 жылы Қырымға арнайы экспедиция жіберіліп, ол Қырымды сумен қамтамасыз етуді жақсарту жөніндегі шараларды әзірлеп, ұсынды. Жайлауларда инженерлер А. В. Кондради, И. К. Сикорский, К. Д. Кельтсер, гидрологтар Н. В. Рухлов, Д. И. Кочерин, географ [[Александр Александрович Крубер|А. А. Крубер]], гидрогеолог [[Николай Алексеевич Головкинский|Н. А. Головкинский]], топырақтанушы [[Николай Николаевич Клепинин|Н. Н. Клепинин]], ботаник [[Евгений Владимирович Вульф|Е. В. Вульф]] және биолог [[Иван Иванович Пузанов|И. И. Пузанов]] зерттеу жұмыстарын жүргізді. Олар яйлаларды тиімді пайдалану мен олардың су ресурстарын игеруді жақсарту жөнінде практикалық кеңестер мен ұсыныстар берді.

Алайда Н. В. Рухлов 1915 жылы атап өткендей:
&lt;blockquote&gt;
олардың кейбір ұсыныстары қаражаттың жетіспеушілігіне байланысты жүзеге асырылмады, өйткені оларды іске асыруға өте қомақты шығындар қажет болатын. Ал жүзеге асырылған басқа шаралар да күткен нәтижеге жеткізбеді.
&lt;/blockquote&gt;

Осы жұмыстарды еске түсіретін екі қабырғаны жайлаудан кездестіруге болады. Олардың біріншісі яйлада қарды ұстап қалу үшін тұрғызылған және зерттеушілердің яйланы пайдалану жөніндегі ұсыныстарының жүзеге асқан үлгісі болды. Екінші қабырға — аңғарды көлденең кесіп өтетін, шөбі қалың өскен бөгет. Ол инженер Иосиф Казимирович Сикорскийдің (1852—1912) жобасы бойынша 1906 жылы салынған. Сондай-ақ оның жобасы бойынша Массандра сарқырамасынан төмен орналасқан жерасты суларын пайдалану үшін [[Каптаж|каптаж]] салынған.

Бөгеннің бірегейлігі — оның яйлада нақты инженерлік есептеулер мен жинақталған ғылыми деректер негізінде салынған алғашқы әрі жалғыз су қоймасы болуында. Сикорский метеорологиялық жағдайлар мен Ливадия бұлақтарының су режимін зерттеу нәтижелерін пайдаланды. Бұл бұлақтарға бұған дейін 20 жыл бойы бақылау жүргізілген болатын. Сикорский бөгені еріген қар және жаңбыр суларымен толып, яйладағы көптеген қой отарларын сумен қамтамасыз етті. 1927 жылғы жер сілкінісінен кейін бөген босап қалды.

== Көрікті жерлері ==
1913—1918 жылдары Жерге орналастыру және егіншілік бас басқармасының Жерді жақсарту бөлімі Ай-Петриде іздестіру жұмыстарын жүргізді. Экспедиция өзіндік пішіні бар геодезиялық белгі — шойын шар орнатылған тас тұғыр орнатты. Қазіргі кезде ол «Ай-Петрин меридианы» деген атаумен белгілі. Құрылымдағы тақтайшада: «Ж. о. ж. е. Б. б. Б. Ж. ж. б. Қырымдағы су іздестіру жұмыстарының негізгі репері. 1913 жылы орнатылды», — деген жазу бар. Қазіргі уақытта бұл белгі метеостанциядан бірнеше жүз метр қашықтықта орналасқан. Соғыс жылдарында белгі бүлініп, кейін қалпына келтірілді.

Ай-Петринская жайлауында белсенді карст аймақтарының бірі орналасқан. Мұнда көптеген үңгірлер анықталған: 35-ке дейін үңгір бар, ал карсты қуыстардың жалпы саны 230-дан асады. Олардың ішінен туристер үшін аспалы жол станциясына жақын орналасқан үш үңгір жабдықталған: Геофизикалық үңгір, Үшкөзді үңгір (Мұзды немесе Воронцов үңгірі) және Ялта үңгірі. Скель үңгірі жайлаудың ең оңтүстік шетінде, Родниковое ауылының маңында орналасқан. Ай-Петридегі көптеген үңгірлер ежелгі дәуірден белгілі және оларда шаруашылық қызмет жүргізілген. Мысалы, Воронцов үңгірінде Оңтүстік жағалаудағы иеліктер үшін мұз дайындау және өндіру жұмыстары жүргізілген.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Ай-Петрин яйласы]]
[[Санат:Карсттық сілемдер]]
[[Санат:Қырым тауларының яйлалары]]</text>
      <sha1>ewkoi0eylozzpt12jk4xs3msvlcz8zb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654513</id>
      <parentid>3654511</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T12:44:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Сикорский бөгені */</comment>
      <origin>3654513</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13827" sha1="1423endqgqdtzcgzw0ux6jpp7sjqudk" xml:space="preserve">{{Тау
 |Түрі            = Тау сілемі
 |Атауы           = Ай-Петри яйласы
  |Шынайы атауы   = {{lang-crh|Ay Petri Yaylası}}&lt;br /&gt; {{lang-uk|Ай-Петринська яйла}}
 |Сурет           = Ay-Petri yayla.JPG
  |Сурет өлшемі   = 
  |Сурет атауы    = 
 |Пайда болған кезеңі    = 
 |Аумағы          = 1795
  |Ұзындығы       = 30
  |Ені            = 2,5—4,5
 |Ең биік шыңы    = Рока тауы
  |Биіктігі       = 1346
|Биіктік көзі     = 
  |Салыстырмалы биіктік   = 
  |Алғашқы шыңға шығу     = 
 |Орналасуы       = {{байрақ|Ресей}} / {{байрақ|Украина}}
  |lat_dir = N |lat_deg = 44|lat_min = 27|lat_sec = 00
  |lon_dir = E |lon_deg = 34|lon_min = 03|lon_sec = 00
  |region         = 
  |CoordScale     = 
 |Позициялық карта 1  = Қырым
  |ПозКарта 1 ені     = 
  |crosses180         = 
 |Позициялық карта 2  = 
  |ПозКарта 2 ені     = 
 |Ортаққордағы санаты = Aj-Petri Yayla
}}
'''Ай-Петри яйласы''' ({{lang-crh|Ay Petri Yaylası}}, {{lang-uk|Ай-Петринська яйла}}) — [[Қырым тауларының басты тізбегі|Қырым тауларының Басты тізбегінің]] батыс бөлігіндегі яйла (үстірт).

== Географиялық сипаттамасы ==
Оңтүстік-батысында [[Байдар яйласы|Байдар яйласымен]], ал солтүстік-шығысында [[Ялта яйласы|Ялта яйласымен]] шектеседі. Соңғысының шекарасы Ендік тауы (1371 м) мен Рока тауының (1349 м) арасындағы ойыспен өтеді. Бұл ойыс өзіндік бір «ор» тәрізді болып келеді; түрік тіліндегі ''эндек'' сөзі «ор» деген мағынаны білдіреді.

Яйланың теңіз деңгейінен орташа биіктігі шығысында 1200—1300 м-ден батысында 600—700 м-ге дейін жетеді. Яйланың ең биік нүктесі — Рока тауы (1349 м), ол яйланың солтүстік-шығыс шетінде орналасқан. Екінші биіктіктегі тау — Бөденеқыр (1320 м), ал ең танымал әрі көркем шыңы — [[Ай-петри|Ай-Петри]] (1234 м). Рока тауынан шығыста [[Байдар қақпасы|Байдар қақпасына]] дейін батысқа қарай үстірттің орташа биіктігі біртіндеп 1200—1300 метрден 600—700 метрге дейін төмендейді.

[[Кастрополь]], [[Мухалатка]] және [[Форос]] маңында яйланың тік жартасты беткейлері теңіз жағалауына тым жақындап келіп, айбынды [[Кастрополь қабырғасы|Байдар-Кастрополь қабырғасын]] түзеді.

Яйланың басым бөлігі, атап айтқанда Ялта қалалық округінің аумағындағы оңтүстік бөлігі, [[Ялта тау-орман табиғи қорық|Ялта тау-орман қорығының]] құрамына кіреді. Ақиар аумағындағы батыс бөлігі [[Байдар қорықшасы|Байдар қорықшасының]], ал Бақшасарай ауданы аумағындағы шығыс бөлігі [[Ай-Петри яйласы (қорықша)|Ай-Петри яйласы]] қорықшасының құрамында. Бөденеқыр тауында әскери радиотехникалық станция орналасқан.

== Көлік қатынасының қолжетімділігі ==
Ай-Петри яйласы арқылы [[Бақшасарай—Ялта (автожол)|Бақшасарай—Ялта тау жолы]] 35К-020 (Т-01-17) өтеді&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://rk.gov.ru/rus/file/pub/pub_241151.pdf|title=Об утверждении критериев отнесения автомобильных дорог общего пользования… Республики Крым.|date=2015-03-11|publisher=Правительство Республики Крым|access-date=2016-12-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20180127202113/http://rk.gov.ru/rus/file/pub/pub_241151.pdf|archive-date=2018-01-27|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://zakon1.rada.gov.ua/laws/show/712-2015-%D0%BF|title=Постанова Кабінету міністрів України &quot;Про затвердження переліку автомобільних доріг загального користування державного значення&quot; від 16 вересня 2015 р|publisher=rada.gov.ua|lang=uk|access-date=2018-04-10|archive-date=2018-10-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20181011025650/http://zakon1.rada.gov.ua/laws/show/712-2015-%D0%BF|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Осы жолмен Ялтадан үстіртке бағдарлы таксилер қатынайды. Сонымен қатар яйла теңіз жағалауымен [[Мисхор—Ай-Петри арқанжолы]] арқылы жалғасады.

== Ай-Петридегі метеостанция ==
Метеостанцияны 1895 жылы [[Шишко жартасы|Шишко жартасының]] маңында Бас физикалық [[Пулково обсерваториясы]] ашқан. Мұнда метеорологиялық бақылаулардан бөлек, гидрология, ботаника, топырақтану, астрономия және зоология салаларында да зерттеу жұмыстары жүргізілді. 1905—1932 жылдары метеостанция бастығы К. Ф. Левандовский желдер мен атмосфералық электр құбылыстарын зерттеу жұмыстарын басқарды. Ай-Петриде тағы екі метеостанция: [[Бестекне (шатқал)|Бестекне]] және Ай-Дмитрий шатқалдарында жұмыс істейді. Олар 1963 жылы Геология министрлігінің Ялта гидрогеологиялық және инженерлік-геологиялық экспедициясы тарапынан жарықшақты-карсты сулардың су теңгерімінің негізгі құрамдас бөліктерін анықтау мақсатында құрылды&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://jalita.com/big_yalta/alupka/ai-petry_weather_station.shtml|title=Метеостанция на Ай-Петри|author=|website=Ялта. Путеводитель|date=2014|publisher=|access-date=2019-06-14|archive-date=2019-07-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20190717132905/http://jalita.com/big_yalta/alupka/ai-petry_weather_station.shtml|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

== Сикорский бөгені ==
1867 жылы Қырымға арнайы экспедиция жіберіліп, ол Қырымды сумен қамтамасыз етуді жақсарту жөніндегі шараларды әзірлеп, ұсынды. Жайлауларда инженерлер А. В. Кондради, И. К. Сикорский, К. Д. Кельтсер, гидрологтар Н. В. Рухлов, Д. И. Кочерин, географ [[Александр Александрович Крубер|А. А. Крубер]], гидрогеолог [[Николай Алексеевич Головкинский|Н. А. Головкинский]], топырақтанушы [[Николай Николаевич Клепинин|Н. Н. Клепинин]], ботаник [[Евгений Владимирович Вульф|Е. В. Вульф]] және биолог [[Иван Иванович Пузанов|И. И. Пузанов]] зерттеу жұмыстарын жүргізді. Олар яйлаларды тиімді пайдалану мен олардың су ресурстарын игеруді жақсарту жөнінде практикалық кеңестер мен ұсыныстар берді.

Алайда Н. В. Рухлов 1915 жылы атап өткендей:
&lt;blockquote&gt;
олардың кейбір ұсыныстары қаражаттың жетіспеушілігіне байланысты жүзеге асырылмады, өйткені оларды іске асыруға өте қомақты шығындар қажет болатын. Ал жүзеге асырылған басқа шаралар да күткен нәтижеге жеткізбеді.
&lt;/blockquote&gt;

Осы жұмыстарды еске түсіретін екі қабырғаны жайлаудан кездестіруге болады. Олардың біріншісі яйлада қарды ұстап қалу үшін тұрғызылған және зерттеушілердің яйланы пайдалану жөніндегі ұсыныстарының жүзеге асқан үлгісі болды. Екінші қабырға — аңғарды көлденең кесіп өтетін, шөбі қалың өскен бөгет. Ол инженер Иосиф Казимирович Сикорскийдің (1852—1912) жобасы бойынша 1906 жылы салынған. Сондай-ақ оның жобасы бойынша Массандра сарқырамасынан төмен орналасқан жерасты суларын пайдалану үшін [[Каптаж|каптаж]] салынған&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://irsl.narod.ru/springs/Massandrovsky_vdp.html |title=ИСТОЧНИК МАССАНДРОВСКИЙ ВОДОПАД, Массандровская балка, бассейн р.Гува |access-date=2019-12-27 |archive-date=2019-12-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191227110721/http://irsl.narod.ru/springs/Massandrovsky_vdp.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

Бөгеннің бірегейлігі — оның яйлада нақты инженерлік есептеулер мен жинақталған ғылыми деректер негізінде салынған алғашқы әрі жалғыз су қоймасы болуында. Сикорский метеорологиялық жағдайлар мен Ливадия бұлақтарының су режимін зерттеу нәтижелерін пайдаланды. Бұл бұлақтарға бұған дейін 20 жыл бойы бақылау жүргізілген болатын. Сикорский бөгені еріген қар және жаңбыр суларымен толып, яйладағы көптеген қой отарларын сумен қамтамасыз етті. 1927 жылғы жер сілкінісінен кейін бөген босап қалды.

== Көрікті жерлері ==
1913—1918 жылдары Жерге орналастыру және егіншілік бас басқармасының Жерді жақсарту бөлімі Ай-Петриде іздестіру жұмыстарын жүргізді. Экспедиция өзіндік пішіні бар геодезиялық белгі — шойын шар орнатылған тас тұғыр орнатты. Қазіргі кезде ол «Ай-Петрин меридианы» деген атаумен белгілі. Құрылымдағы тақтайшада: «Ж. о. ж. е. Б. б. Б. Ж. ж. б. Қырымдағы су іздестіру жұмыстарының негізгі репері. 1913 жылы орнатылды», — деген жазу бар. Қазіргі уақытта бұл белгі метеостанциядан бірнеше жүз метр қашықтықта орналасқан. Соғыс жылдарында белгі бүлініп, кейін қалпына келтірілді.

Ай-Петринская жайлауында белсенді карст аймақтарының бірі орналасқан. Мұнда көптеген үңгірлер анықталған: 35-ке дейін үңгір бар, ал карсты қуыстардың жалпы саны 230-дан асады. Олардың ішінен туристер үшін аспалы жол станциясына жақын орналасқан үш үңгір жабдықталған: Геофизикалық үңгір, Үшкөзді үңгір (Мұзды немесе Воронцов үңгірі) және Ялта үңгірі. Скель үңгірі жайлаудың ең оңтүстік шетінде, Родниковое ауылының маңында орналасқан. Ай-Петридегі көптеген үңгірлер ежелгі дәуірден белгілі және оларда шаруашылық қызмет жүргізілген. Мысалы, Воронцов үңгірінде Оңтүстік жағалаудағы иеліктер үшін мұз дайындау және өндіру жұмыстары жүргізілген.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Ай-Петрин яйласы]]
[[Санат:Карсттық сілемдер]]
[[Санат:Қырым тауларының яйлалары]]</text>
      <sha1>1423endqgqdtzcgzw0ux6jpp7sjqudk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654516</id>
      <parentid>3654513</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T12:52:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Көрікті жерлері */</comment>
      <origin>3654516</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13805" sha1="iy5wfi1qknhgg7fnu2dh87oebeyrhdz" xml:space="preserve">{{Тау
 |Түрі            = Тау сілемі
 |Атауы           = Ай-Петри яйласы
  |Шынайы атауы   = {{lang-crh|Ay Petri Yaylası}}&lt;br /&gt; {{lang-uk|Ай-Петринська яйла}}
 |Сурет           = Ay-Petri yayla.JPG
  |Сурет өлшемі   = 
  |Сурет атауы    = 
 |Пайда болған кезеңі    = 
 |Аумағы          = 1795
  |Ұзындығы       = 30
  |Ені            = 2,5—4,5
 |Ең биік шыңы    = Рока тауы
  |Биіктігі       = 1346
|Биіктік көзі     = 
  |Салыстырмалы биіктік   = 
  |Алғашқы шыңға шығу     = 
 |Орналасуы       = {{байрақ|Ресей}} / {{байрақ|Украина}}
  |lat_dir = N |lat_deg = 44|lat_min = 27|lat_sec = 00
  |lon_dir = E |lon_deg = 34|lon_min = 03|lon_sec = 00
  |region         = 
  |CoordScale     = 
 |Позициялық карта 1  = Қырым
  |ПозКарта 1 ені     = 
  |crosses180         = 
 |Позициялық карта 2  = 
  |ПозКарта 2 ені     = 
 |Ортаққордағы санаты = Aj-Petri Yayla
}}
'''Ай-Петри яйласы''' ({{lang-crh|Ay Petri Yaylası}}, {{lang-uk|Ай-Петринська яйла}}) — [[Қырым тауларының басты тізбегі|Қырым тауларының Басты тізбегінің]] батыс бөлігіндегі яйла (үстірт).

== Географиялық сипаттамасы ==
Оңтүстік-батысында [[Байдар яйласы|Байдар яйласымен]], ал солтүстік-шығысында [[Ялта яйласы|Ялта яйласымен]] шектеседі. Соңғысының шекарасы Ендік тауы (1371 м) мен Рока тауының (1349 м) арасындағы ойыспен өтеді. Бұл ойыс өзіндік бір «ор» тәрізді болып келеді; түрік тіліндегі ''эндек'' сөзі «ор» деген мағынаны білдіреді.

Яйланың теңіз деңгейінен орташа биіктігі шығысында 1200—1300 м-ден батысында 600—700 м-ге дейін жетеді. Яйланың ең биік нүктесі — Рока тауы (1349 м), ол яйланың солтүстік-шығыс шетінде орналасқан. Екінші биіктіктегі тау — Бөденеқыр (1320 м), ал ең танымал әрі көркем шыңы — [[Ай-петри|Ай-Петри]] (1234 м). Рока тауынан шығыста [[Байдар қақпасы|Байдар қақпасына]] дейін батысқа қарай үстірттің орташа биіктігі біртіндеп 1200—1300 метрден 600—700 метрге дейін төмендейді.

[[Кастрополь]], [[Мухалатка]] және [[Форос]] маңында яйланың тік жартасты беткейлері теңіз жағалауына тым жақындап келіп, айбынды [[Кастрополь қабырғасы|Байдар-Кастрополь қабырғасын]] түзеді.

Яйланың басым бөлігі, атап айтқанда Ялта қалалық округінің аумағындағы оңтүстік бөлігі, [[Ялта тау-орман табиғи қорық|Ялта тау-орман қорығының]] құрамына кіреді. Ақиар аумағындағы батыс бөлігі [[Байдар қорықшасы|Байдар қорықшасының]], ал Бақшасарай ауданы аумағындағы шығыс бөлігі [[Ай-Петри яйласы (қорықша)|Ай-Петри яйласы]] қорықшасының құрамында. Бөденеқыр тауында әскери радиотехникалық станция орналасқан.

== Көлік қатынасының қолжетімділігі ==
Ай-Петри яйласы арқылы [[Бақшасарай—Ялта (автожол)|Бақшасарай—Ялта тау жолы]] 35К-020 (Т-01-17) өтеді&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://rk.gov.ru/rus/file/pub/pub_241151.pdf|title=Об утверждении критериев отнесения автомобильных дорог общего пользования… Республики Крым.|date=2015-03-11|publisher=Правительство Республики Крым|access-date=2016-12-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20180127202113/http://rk.gov.ru/rus/file/pub/pub_241151.pdf|archive-date=2018-01-27|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://zakon1.rada.gov.ua/laws/show/712-2015-%D0%BF|title=Постанова Кабінету міністрів України &quot;Про затвердження переліку автомобільних доріг загального користування державного значення&quot; від 16 вересня 2015 р|publisher=rada.gov.ua|lang=uk|access-date=2018-04-10|archive-date=2018-10-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20181011025650/http://zakon1.rada.gov.ua/laws/show/712-2015-%D0%BF|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Осы жолмен Ялтадан үстіртке бағдарлы таксилер қатынайды. Сонымен қатар яйла теңіз жағалауымен [[Мисхор—Ай-Петри арқанжолы]] арқылы жалғасады.

== Ай-Петридегі метеостанция ==
Метеостанцияны 1895 жылы [[Шишко жартасы|Шишко жартасының]] маңында Бас физикалық [[Пулково обсерваториясы]] ашқан. Мұнда метеорологиялық бақылаулардан бөлек, гидрология, ботаника, топырақтану, астрономия және зоология салаларында да зерттеу жұмыстары жүргізілді. 1905—1932 жылдары метеостанция бастығы К. Ф. Левандовский желдер мен атмосфералық электр құбылыстарын зерттеу жұмыстарын басқарды. Ай-Петриде тағы екі метеостанция: [[Бестекне (шатқал)|Бестекне]] және Ай-Дмитрий шатқалдарында жұмыс істейді. Олар 1963 жылы Геология министрлігінің Ялта гидрогеологиялық және инженерлік-геологиялық экспедициясы тарапынан жарықшақты-карсты сулардың су теңгерімінің негізгі құрамдас бөліктерін анықтау мақсатында құрылды&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://jalita.com/big_yalta/alupka/ai-petry_weather_station.shtml|title=Метеостанция на Ай-Петри|author=|website=Ялта. Путеводитель|date=2014|publisher=|access-date=2019-06-14|archive-date=2019-07-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20190717132905/http://jalita.com/big_yalta/alupka/ai-petry_weather_station.shtml|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

== Сикорский бөгені ==
1867 жылы Қырымға арнайы экспедиция жіберіліп, ол Қырымды сумен қамтамасыз етуді жақсарту жөніндегі шараларды әзірлеп, ұсынды. Жайлауларда инженерлер А. В. Кондради, И. К. Сикорский, К. Д. Кельтсер, гидрологтар Н. В. Рухлов, Д. И. Кочерин, географ [[Александр Александрович Крубер|А. А. Крубер]], гидрогеолог [[Николай Алексеевич Головкинский|Н. А. Головкинский]], топырақтанушы [[Николай Николаевич Клепинин|Н. Н. Клепинин]], ботаник [[Евгений Владимирович Вульф|Е. В. Вульф]] және биолог [[Иван Иванович Пузанов|И. И. Пузанов]] зерттеу жұмыстарын жүргізді. Олар яйлаларды тиімді пайдалану мен олардың су ресурстарын игеруді жақсарту жөнінде практикалық кеңестер мен ұсыныстар берді.

Алайда Н. В. Рухлов 1915 жылы атап өткендей:
&lt;blockquote&gt;
олардың кейбір ұсыныстары қаражаттың жетіспеушілігіне байланысты жүзеге асырылмады, өйткені оларды іске асыруға өте қомақты шығындар қажет болатын. Ал жүзеге асырылған басқа шаралар да күткен нәтижеге жеткізбеді.
&lt;/blockquote&gt;

Осы жұмыстарды еске түсіретін екі қабырғаны жайлаудан кездестіруге болады. Олардың біріншісі яйлада қарды ұстап қалу үшін тұрғызылған және зерттеушілердің яйланы пайдалану жөніндегі ұсыныстарының жүзеге асқан үлгісі болды. Екінші қабырға — аңғарды көлденең кесіп өтетін, шөбі қалың өскен бөгет. Ол инженер Иосиф Казимирович Сикорскийдің (1852—1912) жобасы бойынша 1906 жылы салынған. Сондай-ақ оның жобасы бойынша Массандра сарқырамасынан төмен орналасқан жерасты суларын пайдалану үшін [[Каптаж|каптаж]] салынған&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://irsl.narod.ru/springs/Massandrovsky_vdp.html |title=ИСТОЧНИК МАССАНДРОВСКИЙ ВОДОПАД, Массандровская балка, бассейн р.Гува |access-date=2019-12-27 |archive-date=2019-12-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191227110721/http://irsl.narod.ru/springs/Massandrovsky_vdp.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

Бөгеннің бірегейлігі — оның яйлада нақты инженерлік есептеулер мен жинақталған ғылыми деректер негізінде салынған алғашқы әрі жалғыз су қоймасы болуында. Сикорский метеорологиялық жағдайлар мен Ливадия бұлақтарының су режимін зерттеу нәтижелерін пайдаланды. Бұл бұлақтарға бұған дейін 20 жыл бойы бақылау жүргізілген болатын. Сикорский бөгені еріген қар және жаңбыр суларымен толып, яйладағы көптеген қой отарларын сумен қамтамасыз етті. 1927 жылғы жер сілкінісінен кейін бөген босап қалды.

== Көрікті жерлері ==
1913—1918 жылдары Жерге орналастыру және егіншілік бас басқармасының Жерді жақсарту бөлімі Ай-Петриде іздестіру жұмыстарын жүргізді. Экспедиция өзіндік пішіні бар геодезиялық белгі — шойын шар орнатылған тас тұғыр орнатты. Қазіргі кезде «Ай-Петри меридианы» деген атаумен белгілі. Құрылымдағы тақтайшада: «Ж. О. ж. Е. Б. Б. Ж. Ж. Б. Қырымдағы су іздестіру жұмыстарының негізгі репері. 1913 жылы орнатылды», — деген жазу бар. Қазіргі уақытта бұл белгі метеостанциядан бірнеше жүз метр қашықтықта орналасқан. Соғыс жылдарында белгі бүлініп, кейін қалпына келтірілді.

Ай-Петри яйласында белсенді карст аймақтарының бірі орналасқан. Мұнда көптеген үңгірлер анықталған: 35-ке дейін үңгір бар, ал карсты қуыстардың жалпы саны 230-дан асады. Олардың ішінен туристер үшін арқанжол станциясына жақын орналасқан үш үңгір жабдықталған: [[Геофизикалық үңгір]], [[Үшкөзді үңгір]] (Мұзды немесе Воронцов үңгірі) және [[Ялта үңгірі]]. [[Скеле үңгірі]] яйланың ең оңтүстік шетінде, Қолшық ауылының маңында орналасқан. Ай-Петридегі көптеген үңгірлер ежелгі дәуірден белгілі және оларда шаруашылық қызмет жүргізілген. Мысалы, Воронцов үңгірінде Оңтүстік жағалаудағы иеліктер үшін мұз дайындау және өндіру жұмыстары жүргізілген.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Ай-Петрин яйласы]]
[[Санат:Карсттық сілемдер]]
[[Санат:Қырым тауларының яйлалары]]</text>
      <sha1>iy5wfi1qknhgg7fnu2dh87oebeyrhdz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654518</id>
      <parentid>3654516</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T12:52:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Көрікті жерлері */</comment>
      <origin>3654518</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14615" sha1="3fr81olcyvzqdsvdhpau4pyt020cu3f" xml:space="preserve">{{Тау
 |Түрі            = Тау сілемі
 |Атауы           = Ай-Петри яйласы
  |Шынайы атауы   = {{lang-crh|Ay Petri Yaylası}}&lt;br /&gt; {{lang-uk|Ай-Петринська яйла}}
 |Сурет           = Ay-Petri yayla.JPG
  |Сурет өлшемі   = 
  |Сурет атауы    = 
 |Пайда болған кезеңі    = 
 |Аумағы          = 1795
  |Ұзындығы       = 30
  |Ені            = 2,5—4,5
 |Ең биік шыңы    = Рока тауы
  |Биіктігі       = 1346
|Биіктік көзі     = 
  |Салыстырмалы биіктік   = 
  |Алғашқы шыңға шығу     = 
 |Орналасуы       = {{байрақ|Ресей}} / {{байрақ|Украина}}
  |lat_dir = N |lat_deg = 44|lat_min = 27|lat_sec = 00
  |lon_dir = E |lon_deg = 34|lon_min = 03|lon_sec = 00
  |region         = 
  |CoordScale     = 
 |Позициялық карта 1  = Қырым
  |ПозКарта 1 ені     = 
  |crosses180         = 
 |Позициялық карта 2  = 
  |ПозКарта 2 ені     = 
 |Ортаққордағы санаты = Aj-Petri Yayla
}}
'''Ай-Петри яйласы''' ({{lang-crh|Ay Petri Yaylası}}, {{lang-uk|Ай-Петринська яйла}}) — [[Қырым тауларының басты тізбегі|Қырым тауларының Басты тізбегінің]] батыс бөлігіндегі яйла (үстірт).

== Географиялық сипаттамасы ==
Оңтүстік-батысында [[Байдар яйласы|Байдар яйласымен]], ал солтүстік-шығысында [[Ялта яйласы|Ялта яйласымен]] шектеседі. Соңғысының шекарасы Ендік тауы (1371 м) мен Рока тауының (1349 м) арасындағы ойыспен өтеді. Бұл ойыс өзіндік бір «ор» тәрізді болып келеді; түрік тіліндегі ''эндек'' сөзі «ор» деген мағынаны білдіреді.

Яйланың теңіз деңгейінен орташа биіктігі шығысында 1200—1300 м-ден батысында 600—700 м-ге дейін жетеді. Яйланың ең биік нүктесі — Рока тауы (1349 м), ол яйланың солтүстік-шығыс шетінде орналасқан. Екінші биіктіктегі тау — Бөденеқыр (1320 м), ал ең танымал әрі көркем шыңы — [[Ай-петри|Ай-Петри]] (1234 м). Рока тауынан шығыста [[Байдар қақпасы|Байдар қақпасына]] дейін батысқа қарай үстірттің орташа биіктігі біртіндеп 1200—1300 метрден 600—700 метрге дейін төмендейді.

[[Кастрополь]], [[Мухалатка]] және [[Форос]] маңында яйланың тік жартасты беткейлері теңіз жағалауына тым жақындап келіп, айбынды [[Кастрополь қабырғасы|Байдар-Кастрополь қабырғасын]] түзеді.

Яйланың басым бөлігі, атап айтқанда Ялта қалалық округінің аумағындағы оңтүстік бөлігі, [[Ялта тау-орман табиғи қорық|Ялта тау-орман қорығының]] құрамына кіреді. Ақиар аумағындағы батыс бөлігі [[Байдар қорықшасы|Байдар қорықшасының]], ал Бақшасарай ауданы аумағындағы шығыс бөлігі [[Ай-Петри яйласы (қорықша)|Ай-Петри яйласы]] қорықшасының құрамында. Бөденеқыр тауында әскери радиотехникалық станция орналасқан.

== Көлік қатынасының қолжетімділігі ==
Ай-Петри яйласы арқылы [[Бақшасарай—Ялта (автожол)|Бақшасарай—Ялта тау жолы]] 35К-020 (Т-01-17) өтеді&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://rk.gov.ru/rus/file/pub/pub_241151.pdf|title=Об утверждении критериев отнесения автомобильных дорог общего пользования… Республики Крым.|date=2015-03-11|publisher=Правительство Республики Крым|access-date=2016-12-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20180127202113/http://rk.gov.ru/rus/file/pub/pub_241151.pdf|archive-date=2018-01-27|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://zakon1.rada.gov.ua/laws/show/712-2015-%D0%BF|title=Постанова Кабінету міністрів України &quot;Про затвердження переліку автомобільних доріг загального користування державного значення&quot; від 16 вересня 2015 р|publisher=rada.gov.ua|lang=uk|access-date=2018-04-10|archive-date=2018-10-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20181011025650/http://zakon1.rada.gov.ua/laws/show/712-2015-%D0%BF|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Осы жолмен Ялтадан үстіртке бағдарлы таксилер қатынайды. Сонымен қатар яйла теңіз жағалауымен [[Мисхор—Ай-Петри арқанжолы]] арқылы жалғасады.

== Ай-Петридегі метеостанция ==
Метеостанцияны 1895 жылы [[Шишко жартасы|Шишко жартасының]] маңында Бас физикалық [[Пулково обсерваториясы]] ашқан. Мұнда метеорологиялық бақылаулардан бөлек, гидрология, ботаника, топырақтану, астрономия және зоология салаларында да зерттеу жұмыстары жүргізілді. 1905—1932 жылдары метеостанция бастығы К. Ф. Левандовский желдер мен атмосфералық электр құбылыстарын зерттеу жұмыстарын басқарды. Ай-Петриде тағы екі метеостанция: [[Бестекне (шатқал)|Бестекне]] және Ай-Дмитрий шатқалдарында жұмыс істейді. Олар 1963 жылы Геология министрлігінің Ялта гидрогеологиялық және инженерлік-геологиялық экспедициясы тарапынан жарықшақты-карсты сулардың су теңгерімінің негізгі құрамдас бөліктерін анықтау мақсатында құрылды&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://jalita.com/big_yalta/alupka/ai-petry_weather_station.shtml|title=Метеостанция на Ай-Петри|author=|website=Ялта. Путеводитель|date=2014|publisher=|access-date=2019-06-14|archive-date=2019-07-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20190717132905/http://jalita.com/big_yalta/alupka/ai-petry_weather_station.shtml|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

== Сикорский бөгені ==
1867 жылы Қырымға арнайы экспедиция жіберіліп, ол Қырымды сумен қамтамасыз етуді жақсарту жөніндегі шараларды әзірлеп, ұсынды. Жайлауларда инженерлер А. В. Кондради, И. К. Сикорский, К. Д. Кельтсер, гидрологтар Н. В. Рухлов, Д. И. Кочерин, географ [[Александр Александрович Крубер|А. А. Крубер]], гидрогеолог [[Николай Алексеевич Головкинский|Н. А. Головкинский]], топырақтанушы [[Николай Николаевич Клепинин|Н. Н. Клепинин]], ботаник [[Евгений Владимирович Вульф|Е. В. Вульф]] және биолог [[Иван Иванович Пузанов|И. И. Пузанов]] зерттеу жұмыстарын жүргізді. Олар яйлаларды тиімді пайдалану мен олардың су ресурстарын игеруді жақсарту жөнінде практикалық кеңестер мен ұсыныстар берді.

Алайда Н. В. Рухлов 1915 жылы атап өткендей:
&lt;blockquote&gt;
олардың кейбір ұсыныстары қаражаттың жетіспеушілігіне байланысты жүзеге асырылмады, өйткені оларды іске асыруға өте қомақты шығындар қажет болатын. Ал жүзеге асырылған басқа шаралар да күткен нәтижеге жеткізбеді.
&lt;/blockquote&gt;

Осы жұмыстарды еске түсіретін екі қабырғаны жайлаудан кездестіруге болады. Олардың біріншісі яйлада қарды ұстап қалу үшін тұрғызылған және зерттеушілердің яйланы пайдалану жөніндегі ұсыныстарының жүзеге асқан үлгісі болды. Екінші қабырға — аңғарды көлденең кесіп өтетін, шөбі қалың өскен бөгет. Ол инженер Иосиф Казимирович Сикорскийдің (1852—1912) жобасы бойынша 1906 жылы салынған. Сондай-ақ оның жобасы бойынша Массандра сарқырамасынан төмен орналасқан жерасты суларын пайдалану үшін [[Каптаж|каптаж]] салынған&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://irsl.narod.ru/springs/Massandrovsky_vdp.html |title=ИСТОЧНИК МАССАНДРОВСКИЙ ВОДОПАД, Массандровская балка, бассейн р.Гува |access-date=2019-12-27 |archive-date=2019-12-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191227110721/http://irsl.narod.ru/springs/Massandrovsky_vdp.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

Бөгеннің бірегейлігі — оның яйлада нақты инженерлік есептеулер мен жинақталған ғылыми деректер негізінде салынған алғашқы әрі жалғыз су қоймасы болуында. Сикорский метеорологиялық жағдайлар мен Ливадия бұлақтарының су режимін зерттеу нәтижелерін пайдаланды. Бұл бұлақтарға бұған дейін 20 жыл бойы бақылау жүргізілген болатын. Сикорский бөгені еріген қар және жаңбыр суларымен толып, яйладағы көптеген қой отарларын сумен қамтамасыз етті. 1927 жылғы жер сілкінісінен кейін бөген босап қалды.

== Көрікті жерлері ==
1913—1918 жылдары Жерге орналастыру және егіншілік бас басқармасының Жерді жақсарту бөлімі Ай-Петриде іздестіру жұмыстарын жүргізді. Экспедиция өзіндік пішіні бар геодезиялық белгі — шойын шар орнатылған тас тұғыр орнатты. Қазіргі кезде «Ай-Петри меридианы» деген атаумен белгілі. Құрылымдағы тақтайшада: «Ж. О. ж. Е. Б. Б. Ж. Ж. Б. Қырымдағы су іздестіру жұмыстарының негізгі репері. 1913 жылы орнатылды», — деген жазу бар. Қазіргі уақытта бұл белгі метеостанциядан бірнеше жүз метр қашықтықта орналасқан. Соғыс жылдарында белгі бүлініп, кейін қалпына келтірілді&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://history-crimea.kudalibo.ru/arkhitektura-zdaniya-i-sooruzheniya/ay-petrinskiy-meridian/|title=Ай-Петринский меридиан|author=Анна Лясковская|website=history-crimea.kudalibo.ru|date=2018|publisher=|access-date=2019-06-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20190426090931/https://history-crimea.kudalibo.ru/arkhitektura-zdaniya-i-sooruzheniya/ay-petrinskiy-meridian/|archive-date=2019-04-26|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

Ай-Петри яйласында белсенді карст аймақтарының бірі орналасқан. Мұнда көптеген үңгірлер анықталған: 35-ке дейін үңгір бар, ал карсты қуыстардың жалпы саны 230-дан асады. Олардың ішінен туристер үшін арқанжол станциясына жақын орналасқан үш үңгір жабдықталған: [[Геофизикалық үңгір]], [[Үшкөзді үңгір]] (Мұзды немесе Воронцов үңгірі) және [[Ялта үңгірі]]. [[Скеле үңгірі]] яйланың ең оңтүстік шетінде, Қолшық ауылының маңында орналасқан. Ай-Петридегі көптеген үңгірлер ежелгі дәуірден белгілі және оларда шаруашылық қызмет жүргізілген. Мысалы, Воронцов үңгірінде Оңтүстік жағалаудағы иеліктер үшін мұз дайындау және өндіру жұмыстары жүргізілген&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://planetakrim.com/news/4403|title=Пещеры Ай-Петри|author=|website=Планета Крым|date=2019|publisher=|access-date=2019-06-14|archive-date=2017-03-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20170317122331/http://planetakrim.com/news/4403|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

== Суреттеме ==

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Ай-Петрин яйласы]]
[[Санат:Карсттық сілемдер]]
[[Санат:Қырым тауларының яйлалары]]</text>
      <sha1>3fr81olcyvzqdsvdhpau4pyt020cu3f</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654519</id>
      <parentid>3654518</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T12:57:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Суреттеме */</comment>
      <origin>3654519</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15310" sha1="r0nchiku698arhwhvtc1x994kmfp7x8" xml:space="preserve">{{Тау
 |Түрі            = Тау сілемі
 |Атауы           = Ай-Петри яйласы
  |Шынайы атауы   = {{lang-crh|Ay Petri Yaylası}}&lt;br /&gt; {{lang-uk|Ай-Петринська яйла}}
 |Сурет           = Ay-Petri yayla.JPG
  |Сурет өлшемі   = 
  |Сурет атауы    = 
 |Пайда болған кезеңі    = 
 |Аумағы          = 1795
  |Ұзындығы       = 30
  |Ені            = 2,5—4,5
 |Ең биік шыңы    = Рока тауы
  |Биіктігі       = 1346
|Биіктік көзі     = 
  |Салыстырмалы биіктік   = 
  |Алғашқы шыңға шығу     = 
 |Орналасуы       = {{байрақ|Ресей}} / {{байрақ|Украина}}
  |lat_dir = N |lat_deg = 44|lat_min = 27|lat_sec = 00
  |lon_dir = E |lon_deg = 34|lon_min = 03|lon_sec = 00
  |region         = 
  |CoordScale     = 
 |Позициялық карта 1  = Қырым
  |ПозКарта 1 ені     = 
  |crosses180         = 
 |Позициялық карта 2  = 
  |ПозКарта 2 ені     = 
 |Ортаққордағы санаты = Aj-Petri Yayla
}}
'''Ай-Петри яйласы''' ({{lang-crh|Ay Petri Yaylası}}, {{lang-uk|Ай-Петринська яйла}}) — [[Қырым тауларының басты тізбегі|Қырым тауларының Басты тізбегінің]] батыс бөлігіндегі яйла (үстірт).

== Географиялық сипаттамасы ==
Оңтүстік-батысында [[Байдар яйласы|Байдар яйласымен]], ал солтүстік-шығысында [[Ялта яйласы|Ялта яйласымен]] шектеседі. Соңғысының шекарасы Ендік тауы (1371 м) мен Рока тауының (1349 м) арасындағы ойыспен өтеді. Бұл ойыс өзіндік бір «ор» тәрізді болып келеді; түрік тіліндегі ''эндек'' сөзі «ор» деген мағынаны білдіреді.

Яйланың теңіз деңгейінен орташа биіктігі шығысында 1200—1300 м-ден батысында 600—700 м-ге дейін жетеді. Яйланың ең биік нүктесі — Рока тауы (1349 м), ол яйланың солтүстік-шығыс шетінде орналасқан. Екінші биіктіктегі тау — Бөденеқыр (1320 м), ал ең танымал әрі көркем шыңы — [[Ай-петри|Ай-Петри]] (1234 м). Рока тауынан шығыста [[Байдар қақпасы|Байдар қақпасына]] дейін батысқа қарай үстірттің орташа биіктігі біртіндеп 1200—1300 метрден 600—700 метрге дейін төмендейді.

[[Кастрополь]], [[Мухалатка]] және [[Форос]] маңында яйланың тік жартасты беткейлері теңіз жағалауына тым жақындап келіп, айбынды [[Кастрополь қабырғасы|Байдар-Кастрополь қабырғасын]] түзеді.

Яйланың басым бөлігі, атап айтқанда Ялта қалалық округінің аумағындағы оңтүстік бөлігі, [[Ялта тау-орман табиғи қорық|Ялта тау-орман қорығының]] құрамына кіреді. Ақиар аумағындағы батыс бөлігі [[Байдар қорықшасы|Байдар қорықшасының]], ал Бақшасарай ауданы аумағындағы шығыс бөлігі [[Ай-Петри яйласы (қорықша)|Ай-Петри яйласы]] қорықшасының құрамында. Бөденеқыр тауында әскери радиотехникалық станция орналасқан.

== Көлік қатынасының қолжетімділігі ==
Ай-Петри яйласы арқылы [[Бақшасарай—Ялта (автожол)|Бақшасарай—Ялта тау жолы]] 35К-020 (Т-01-17) өтеді&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://rk.gov.ru/rus/file/pub/pub_241151.pdf|title=Об утверждении критериев отнесения автомобильных дорог общего пользования… Республики Крым.|date=2015-03-11|publisher=Правительство Республики Крым|access-date=2016-12-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20180127202113/http://rk.gov.ru/rus/file/pub/pub_241151.pdf|archive-date=2018-01-27|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://zakon1.rada.gov.ua/laws/show/712-2015-%D0%BF|title=Постанова Кабінету міністрів України &quot;Про затвердження переліку автомобільних доріг загального користування державного значення&quot; від 16 вересня 2015 р|publisher=rada.gov.ua|lang=uk|access-date=2018-04-10|archive-date=2018-10-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20181011025650/http://zakon1.rada.gov.ua/laws/show/712-2015-%D0%BF|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Осы жолмен Ялтадан үстіртке бағдарлы таксилер қатынайды. Сонымен қатар яйла теңіз жағалауымен [[Мисхор—Ай-Петри арқанжолы]] арқылы жалғасады.

== Ай-Петридегі метеостанция ==
Метеостанцияны 1895 жылы [[Шишко жартасы|Шишко жартасының]] маңында Бас физикалық [[Пулково обсерваториясы]] ашқан. Мұнда метеорологиялық бақылаулардан бөлек, гидрология, ботаника, топырақтану, астрономия және зоология салаларында да зерттеу жұмыстары жүргізілді. 1905—1932 жылдары метеостанция бастығы К. Ф. Левандовский желдер мен атмосфералық электр құбылыстарын зерттеу жұмыстарын басқарды. Ай-Петриде тағы екі метеостанция: [[Бестекне (шатқал)|Бестекне]] және Ай-Дмитрий шатқалдарында жұмыс істейді. Олар 1963 жылы Геология министрлігінің Ялта гидрогеологиялық және инженерлік-геологиялық экспедициясы тарапынан жарықшақты-карсты сулардың су теңгерімінің негізгі құрамдас бөліктерін анықтау мақсатында құрылды&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://jalita.com/big_yalta/alupka/ai-petry_weather_station.shtml|title=Метеостанция на Ай-Петри|author=|website=Ялта. Путеводитель|date=2014|publisher=|access-date=2019-06-14|archive-date=2019-07-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20190717132905/http://jalita.com/big_yalta/alupka/ai-petry_weather_station.shtml|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

== Сикорский бөгені ==
1867 жылы Қырымға арнайы экспедиция жіберіліп, ол Қырымды сумен қамтамасыз етуді жақсарту жөніндегі шараларды әзірлеп, ұсынды. Жайлауларда инженерлер А. В. Кондради, И. К. Сикорский, К. Д. Кельтсер, гидрологтар Н. В. Рухлов, Д. И. Кочерин, географ [[Александр Александрович Крубер|А. А. Крубер]], гидрогеолог [[Николай Алексеевич Головкинский|Н. А. Головкинский]], топырақтанушы [[Николай Николаевич Клепинин|Н. Н. Клепинин]], ботаник [[Евгений Владимирович Вульф|Е. В. Вульф]] және биолог [[Иван Иванович Пузанов|И. И. Пузанов]] зерттеу жұмыстарын жүргізді. Олар яйлаларды тиімді пайдалану мен олардың су ресурстарын игеруді жақсарту жөнінде практикалық кеңестер мен ұсыныстар берді.

Алайда Н. В. Рухлов 1915 жылы атап өткендей:
&lt;blockquote&gt;
олардың кейбір ұсыныстары қаражаттың жетіспеушілігіне байланысты жүзеге асырылмады, өйткені оларды іске асыруға өте қомақты шығындар қажет болатын. Ал жүзеге асырылған басқа шаралар да күткен нәтижеге жеткізбеді.
&lt;/blockquote&gt;

Осы жұмыстарды еске түсіретін екі қабырғаны жайлаудан кездестіруге болады. Олардың біріншісі яйлада қарды ұстап қалу үшін тұрғызылған және зерттеушілердің яйланы пайдалану жөніндегі ұсыныстарының жүзеге асқан үлгісі болды. Екінші қабырға — аңғарды көлденең кесіп өтетін, шөбі қалың өскен бөгет. Ол инженер Иосиф Казимирович Сикорскийдің (1852—1912) жобасы бойынша 1906 жылы салынған. Сондай-ақ оның жобасы бойынша Массандра сарқырамасынан төмен орналасқан жерасты суларын пайдалану үшін [[Каптаж|каптаж]] салынған&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://irsl.narod.ru/springs/Massandrovsky_vdp.html |title=ИСТОЧНИК МАССАНДРОВСКИЙ ВОДОПАД, Массандровская балка, бассейн р.Гува |access-date=2019-12-27 |archive-date=2019-12-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191227110721/http://irsl.narod.ru/springs/Massandrovsky_vdp.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

Бөгеннің бірегейлігі — оның яйлада нақты инженерлік есептеулер мен жинақталған ғылыми деректер негізінде салынған алғашқы әрі жалғыз су қоймасы болуында. Сикорский метеорологиялық жағдайлар мен Ливадия бұлақтарының су режимін зерттеу нәтижелерін пайдаланды. Бұл бұлақтарға бұған дейін 20 жыл бойы бақылау жүргізілген болатын. Сикорский бөгені еріген қар және жаңбыр суларымен толып, яйладағы көптеген қой отарларын сумен қамтамасыз етті. 1927 жылғы жер сілкінісінен кейін бөген босап қалды.

== Көрікті жерлері ==
1913—1918 жылдары Жерге орналастыру және егіншілік бас басқармасының Жерді жақсарту бөлімі Ай-Петриде іздестіру жұмыстарын жүргізді. Экспедиция өзіндік пішіні бар геодезиялық белгі — шойын шар орнатылған тас тұғыр орнатты. Қазіргі кезде «Ай-Петри меридианы» деген атаумен белгілі. Құрылымдағы тақтайшада: «Ж. О. ж. Е. Б. Б. Ж. Ж. Б. Қырымдағы су іздестіру жұмыстарының негізгі репері. 1913 жылы орнатылды», — деген жазу бар. Қазіргі уақытта бұл белгі метеостанциядан бірнеше жүз метр қашықтықта орналасқан. Соғыс жылдарында белгі бүлініп, кейін қалпына келтірілді&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://history-crimea.kudalibo.ru/arkhitektura-zdaniya-i-sooruzheniya/ay-petrinskiy-meridian/|title=Ай-Петринский меридиан|author=Анна Лясковская|website=history-crimea.kudalibo.ru|date=2018|publisher=|access-date=2019-06-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20190426090931/https://history-crimea.kudalibo.ru/arkhitektura-zdaniya-i-sooruzheniya/ay-petrinskiy-meridian/|archive-date=2019-04-26|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

Ай-Петри яйласында белсенді карст аймақтарының бірі орналасқан. Мұнда көптеген үңгірлер анықталған: 35-ке дейін үңгір бар, ал карсты қуыстардың жалпы саны 230-дан асады. Олардың ішінен туристер үшін арқанжол станциясына жақын орналасқан үш үңгір жабдықталған: [[Геофизикалық үңгір]], [[Үшкөзді үңгір]] (Мұзды немесе Воронцов үңгірі) және [[Ялта үңгірі]]. [[Скеле үңгірі]] яйланың ең оңтүстік шетінде, Қолшық ауылының маңында орналасқан. Ай-Петридегі көптеген үңгірлер ежелгі дәуірден белгілі және оларда шаруашылық қызмет жүргізілген. Мысалы, Воронцов үңгірінде Оңтүстік жағалаудағы иеліктер үшін мұз дайындау және өндіру жұмыстары жүргізілген&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://planetakrim.com/news/4403|title=Пещеры Ай-Петри|author=|website=Планета Крым|date=2019|publisher=|access-date=2019-06-14|archive-date=2017-03-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20170317122331/http://planetakrim.com/news/4403|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

== Суреттеме ==
&lt;br&gt;&lt;gallery widths=&quot;180&quot; heights=&quot;180&quot;&gt;
Сурет:AjPetriYayla00.jpeg|Ай-Петри яйласының оңтүстік жиегі және Қырымның Оңтүстік жағалауына қарағандағы көрінісі
Сурет:AjPetriYayla01.jpeg|Ай-Петри яйласы
Сурет:AjPetriYayla02.jpeg|Ай-Петри яйласынан Қырымның Оңтүстік жағалауына қарағандағы көрініс
Сурет:AjPetri04.JPG|Яйла күздігүні
Сурет:Aj-Petri-yayla-panor.jpg|Ай-Петри яйласының Рока тауының батыс беткейлерінен түсірілген мәнзарасы
&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Ай-Петрин яйласы]]
[[Санат:Карсттық сілемдер]]
[[Санат:Қырым тауларының яйлалары]]</text>
      <sha1>r0nchiku698arhwhvtc1x994kmfp7x8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ай-Петрин яйласы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>786532</id>
    <redirect title="Ай-Петри яйласы" />
    <revision>
      <id>3654504</id>
      <timestamp>2026-09-14T12:31:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>Орел Карл [[Ай-Петрин яйласы]] бетін [[Ай-Петри яйласы]] бетіне жылжытты</comment>
      <origin>3654504</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="44" sha1="343al5mvkkhkvwcnlw7dmgin3ql0vor" xml:space="preserve">#АЙДАУ [[Ай-Петри яйласы]]</text>
      <sha1>343al5mvkkhkvwcnlw7dmgin3ql0vor</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Леопольд Ружичка</title>
    <ns>0</ns>
    <id>786533</id>
    <revision>
      <id>3654530</id>
      <timestamp>2026-09-14T13:25:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurkhan</username>
        <id>13652</id>
      </contributor>
      <comment>«[[:ru:Special:Redirect/revision/152860456|Ружичка, Леопольд]]» бетінен аударылып түзілді</comment>
      <origin>3654530</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3363" sha1="6sq73kki0glxkw3ifvngkzpcl62huhn" xml:space="preserve">
'''Леопольд Ружичка''' ({{Lang-hr|Lavoslav (Leopold) Ružička}} ([[13 қыркүйек]] [[1887 жыл|1887]], Вуковар, [[Аустрия-Мажарстан|Аустрия-Венгрия]] — [[26 қыркүйек]] [[1976 жыл|1976]], [[Маммерн]], [[Швейцария]]) — швейцариялық химик-органик.

== Өмірбаян ==
Карлсруэдегі Жоғары техникалық мектепті бітіргеннен кейін ([[1910 жыл|1910]]) , ол жерде Г. Штаудингердің көмекшісі болып жұмыс істеді; онымен бірге [[Швейцария|Швейцарияға]] көшкеннен кейін ([[1912 жыл|1912]]), [[Цюрих|Цюрихтегі]] [[Цюрих Швейцария жоғарғы техникалық мектебі|Федералды технология институтында]] — 1923—1925 және 1929—1957 жылдары профессор, 1926—1929 жылдары Утрехт университетінде органикалық химия профессоры болып жұмыс істеді.

Лондон Корольдік қоғамының (1942), [[АҚШ Ұлттық ғылым академиясы|АҚШ Ұлттық ғылым академиясының]] (1944)&lt;ref&gt;[http://www.nasonline.org/member-directory/deceased-members/20001250.html Leopold Ruzicka] {{Wayback|url=http://www.nasonline.org/member-directory/deceased-members/20001250.html|date=20180819114605}} {{In lang|en}}&lt;/ref&gt;, КСРО Ғылым академиясының (1958) шетелдік мүшесі.

== Негізгі жұмыстар ==
Негізгі еңбектер терпеноидты қосылыстардың құрылымын (темір, фарнезол және т.б.) және биогенез жолдарын («изопрен ережесі»), [[Стероидтар|стероидтардың]] синтезін (соның ішінде 1934—1935 жылдары еркек жыныстық гормондары андростерон мен тестостеронның синтезі) және макроциклді қосылыстардың (мускон және т.б.) синтезін анықтауға арналған.

== Нобель сыйлығы ==
Химия бойынша Нобель сыйлығының лауреаты ([[1939 жыл|1939]], [[Адольф Бутенандт|А. Бутенандтпен]] бірлесіп).

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

== Сілтемелер ==

* [http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1939/ruzicka-facts.html Нобель комитетінің сайтынан ақпарат]{{In lang|en}}
* Ружичка (Ružička) Леопольд // Большая советская энциклопедия : [30 тоннада] / бас ред. А. М. Прохоров. — 3-ші басылым. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978.
[[Санат:КСРО Ғылым Академиясының шетелдік мүшелері]]
[[Санат:АҚШ Ұлттық ғылым академиясының шетелдік мүшелері]]
[[Санат:Лондон корольдік қоғамының шетелдік мүшелері]]</text>
      <sha1>6sq73kki0glxkw3ifvngkzpcl62huhn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654533</id>
      <parentid>3654530</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T13:30:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurkhan</username>
        <id>13652</id>
      </contributor>
      <origin>3654533</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5817" sha1="l0cna4mbohp8ea6mtet5e71ogzinwhn" xml:space="preserve">{{Ғалым
 |Есімі               = Леопольд Ружичка
 |Шынайы есімі        = хорв. Lavoslav (Leopold) Ružička
 |Суреті              = Leopold_Ruzicka_ETH-Bib_Portr_00239.jpg
 |Сурет ені           = 
 |Сурет тақырыбы      = 
 |Туған күні          = 13.9.1887
 |Туған жері          = {{Туғанжері|Вуковар|Вуковарда}}, [[Хорватия]]
 |Қайтыс болған күні  = 26.9.1976
 |Қайтыс болған жері  = {{Қайтысболғанжері|Маммери|Маммериде}}, [[Фрауенфельд]], [[Тургау]], [[Швейцария]]
 |Азаматтығы          = [[Сурет:Flag_of_the_Habsburg_Monarchy.svg|20px]] [[Цислейтания]]&lt;br&gt;{{байрақ|Швейцария}}
 |Жұбайы              = 
 |Балалары            = 
 |Ғылыми аясы         = [[биохимия]], [[органическая химия]]
 |Жұмыс орны          = [[Утрехт университеті]]&lt;br&gt;
[[Цюрих Жоғарғы техникалық мектебі|Цюрих ЖТМ]]
 |Ғылыми атағы        = [[химик]], [[университет оқытушысы]]
 |Альма-матер         = [[III Осиек гимназиясы]]&lt;br&gt;
[[Карлсруа технологиялық институты]]
 |Ғылыми дәрежесі     = [[профессор]]
 |Ғылыми жетекшісі    = [[Герман Штаудингер]]
 |Атақты шәкірттері   = 
 |Несімен белгілі     = 
 |Марапаттары         = 
 Вернер сыйлығы]] (1923)&lt;br&gt;
{{Нобельдік медаль}}  [[Химия саласындағы Нобель сыйлығы]] ([[1938 жыл ғылымда|1938]])&lt;br&gt;
[[Марсель Бенуа сыйлығы]] (1938)&lt;br&gt;[[Загреб университетінің құрметті докторы]]&lt;br&gt;
[[Лондон корольдік қоғамының шетелдік мүшесі]] (18 маусым 1942)&lt;br&gt;
[[Париж IV Сорбонна университетінің құрметті докторы]] (1945)&lt;br&gt;
[[Бордо университетінің құрметті докторы]] (1947)&lt;br&gt;
[[Фарадей лекциясы]] (1958)
 |Қолтаңбасы          = 
 |Қолтаңба ені        = 
 |Сайты               = 
 |Commons             = 
}}
'''Леопольд Ружичка''' ({{Lang-hr|Lavoslav (Leopold) Ružička}} ([[13 қыркүйек]] [[1887 жыл|1887]], Вуковар, [[Аустрия-Мажарстан|Аустрия-Венгрия]] — [[26 қыркүйек]] [[1976 жыл|1976]], [[Маммерн]], [[Швейцария]]) — швейцариялық химик-органик.

== Өмірбаян ==
Карлсруэдегі Жоғары техникалық мектепті бітіргеннен кейін ([[1910 жыл|1910]]) , ол жерде Г. Штаудингердің көмекшісі болып жұмыс істеді; онымен бірге [[Швейцария|Швейцарияға]] көшкеннен кейін ([[1912 жыл|1912]]), [[Цюрих|Цюрихтегі]] [[Цюрих Швейцария жоғарғы техникалық мектебі|Федералды технология институтында]] — 1923—1925 және 1929—1957 жылдары профессор, 1926—1929 жылдары Утрехт университетінде органикалық химия профессоры болып жұмыс істеді.

Лондон Корольдік қоғамының (1942), [[АҚШ Ұлттық ғылым академиясы|АҚШ Ұлттық ғылым академиясының]] (1944)&lt;ref&gt;[http://www.nasonline.org/member-directory/deceased-members/20001250.html Leopold Ruzicka] {{Wayback|url=http://www.nasonline.org/member-directory/deceased-members/20001250.html|date=20180819114605}} {{In lang|en}}&lt;/ref&gt;, КСРО Ғылым академиясының (1958) шетелдік мүшесі.

== Негізгі жұмыстар ==
Негізгі еңбектер терпеноидты қосылыстардың құрылымын (темір, фарнезол және т.б.) және биогенез жолдарын («изопрен ережесі»), [[Стероидтар|стероидтардың]] синтезін (соның ішінде 1934—1935 жылдары еркек жыныстық гормондары андростерон мен тестостеронның синтезі) және макроциклді қосылыстардың (мускон және т.б.) синтезін анықтауға арналған.

== Нобель сыйлығы ==
Химия бойынша Нобель сыйлығының лауреаты ([[1939 жыл|1939]], [[Адольф Бутенандт|А. Бутенандтпен]] бірлесіп).

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

== Сілтемелер ==
* [http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1939/ruzicka-facts.html Нобель комитетінің сайтынан ақпарат]{{In lang|en}}
* Ружичка (Ružička) Леопольд // Большая советская энциклопедия : [30 тоннада] / бас ред. А. М. Прохоров. — 3-ші басылым. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978.
[[Санат:КСРО Ғылым Академиясының шетелдік мүшелері]]
[[Санат:АҚШ Ұлттық ғылым академиясының шетелдік мүшелері]]
[[Санат:Лондон корольдік қоғамының шетелдік мүшелері]]</text>
      <sha1>l0cna4mbohp8ea6mtet5e71ogzinwhn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654535</id>
      <parentid>3654533</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T13:31:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurkhan</username>
        <id>13652</id>
      </contributor>
      <origin>3654535</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5817" sha1="jssxazmc3o6nh3g9ltbvs6gy0efhhrh" xml:space="preserve">{{Ғалым
 |Есімі               = Леопольд Ружичка
 |Шынайы есімі        = хорв. Lavoslav (Leopold) Ružička
 |Суреті              = Leopold_Ruzicka_ETH-Bib_Portr_00239.jpg
 |Сурет ені           = 
 |Сурет тақырыбы      = 
 |Туған күні          = 13.9.1887
 |Туған жері          = {{Туғанжері|Вуковар|Вуковарда}}, [[Хорватия]]
 |Қайтыс болған күні  = 26.9.1976
 |Қайтыс болған жері  = {{Қайтысболғанжері|Маммерн|Маммернде}}, [[Фрауенфельд]], [[Тургау]], [[Швейцария]]
 |Азаматтығы          = [[Сурет:Flag_of_the_Habsburg_Monarchy.svg|20px]] [[Цислейтания]]&lt;br&gt;{{байрақ|Швейцария}}
 |Жұбайы              = 
 |Балалары            = 
 |Ғылыми аясы         = [[биохимия]], [[органическая химия]]
 |Жұмыс орны          = [[Утрехт университеті]]&lt;br&gt;
[[Цюрих Жоғарғы техникалық мектебі|Цюрих ЖТМ]]
 |Ғылыми атағы        = [[химик]], [[университет оқытушысы]]
 |Альма-матер         = [[III Осиек гимназиясы]]&lt;br&gt;
[[Карлсруа технологиялық институты]]
 |Ғылыми дәрежесі     = [[профессор]]
 |Ғылыми жетекшісі    = [[Герман Штаудингер]]
 |Атақты шәкірттері   = 
 |Несімен белгілі     = 
 |Марапаттары         = 
 Вернер сыйлығы]] (1923)&lt;br&gt;
{{Нобельдік медаль}}  [[Химия саласындағы Нобель сыйлығы]] ([[1938 жыл ғылымда|1938]])&lt;br&gt;
[[Марсель Бенуа сыйлығы]] (1938)&lt;br&gt;[[Загреб университетінің құрметті докторы]]&lt;br&gt;
[[Лондон корольдік қоғамының шетелдік мүшесі]] (18 маусым 1942)&lt;br&gt;
[[Париж IV Сорбонна университетінің құрметті докторы]] (1945)&lt;br&gt;
[[Бордо университетінің құрметті докторы]] (1947)&lt;br&gt;
[[Фарадей лекциясы]] (1958)
 |Қолтаңбасы          = 
 |Қолтаңба ені        = 
 |Сайты               = 
 |Commons             = 
}}
'''Леопольд Ружичка''' ({{Lang-hr|Lavoslav (Leopold) Ružička}} ([[13 қыркүйек]] [[1887 жыл|1887]], Вуковар, [[Аустрия-Мажарстан|Аустрия-Венгрия]] — [[26 қыркүйек]] [[1976 жыл|1976]], [[Маммерн]], [[Швейцария]]) — швейцариялық химик-органик.

== Өмірбаян ==
Карлсруэдегі Жоғары техникалық мектепті бітіргеннен кейін ([[1910 жыл|1910]]) , ол жерде Г. Штаудингердің көмекшісі болып жұмыс істеді; онымен бірге [[Швейцария|Швейцарияға]] көшкеннен кейін ([[1912 жыл|1912]]), [[Цюрих|Цюрихтегі]] [[Цюрих Швейцария жоғарғы техникалық мектебі|Федералды технология институтында]] — 1923—1925 және 1929—1957 жылдары профессор, 1926—1929 жылдары Утрехт университетінде органикалық химия профессоры болып жұмыс істеді.

Лондон Корольдік қоғамының (1942), [[АҚШ Ұлттық ғылым академиясы|АҚШ Ұлттық ғылым академиясының]] (1944)&lt;ref&gt;[http://www.nasonline.org/member-directory/deceased-members/20001250.html Leopold Ruzicka] {{Wayback|url=http://www.nasonline.org/member-directory/deceased-members/20001250.html|date=20180819114605}} {{In lang|en}}&lt;/ref&gt;, КСРО Ғылым академиясының (1958) шетелдік мүшесі.

== Негізгі жұмыстар ==
Негізгі еңбектер терпеноидты қосылыстардың құрылымын (темір, фарнезол және т.б.) және биогенез жолдарын («изопрен ережесі»), [[Стероидтар|стероидтардың]] синтезін (соның ішінде 1934—1935 жылдары еркек жыныстық гормондары андростерон мен тестостеронның синтезі) және макроциклді қосылыстардың (мускон және т.б.) синтезін анықтауға арналған.

== Нобель сыйлығы ==
Химия бойынша Нобель сыйлығының лауреаты ([[1939 жыл|1939]], [[Адольф Бутенандт|А. Бутенандтпен]] бірлесіп).

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

== Сілтемелер ==
* [http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1939/ruzicka-facts.html Нобель комитетінің сайтынан ақпарат]{{In lang|en}}
* Ружичка (Ružička) Леопольд // Большая советская энциклопедия : [30 тоннада] / бас ред. А. М. Прохоров. — 3-ші басылым. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978.
[[Санат:КСРО Ғылым Академиясының шетелдік мүшелері]]
[[Санат:АҚШ Ұлттық ғылым академиясының шетелдік мүшелері]]
[[Санат:Лондон корольдік қоғамының шетелдік мүшелері]]</text>
      <sha1>jssxazmc3o6nh3g9ltbvs6gy0efhhrh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Цесвайне</title>
    <ns>0</ns>
    <id>786534</id>
    <revision>
      <id>3654531</id>
      <timestamp>2026-09-14T13:28:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: '''Цесвайне''' ({{lang-lv|Cesvaine}}) — [[Латвия]]дағы Видземе тарихи аймағында орналасқан қала. [[Мадона аймағы]]ның құрамына кіреді.  == Дереккөздер == {{дереккөздер}}  [[Санат:Латвия қалалары]]</comment>
      <origin>3654531</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="322" sha1="6ewzppachhsz8duh6mh44ffzoia5glf" xml:space="preserve">'''Цесвайне''' ({{lang-lv|Cesvaine}}) — [[Латвия]]дағы Видземе тарихи аймағында орналасқан қала. [[Мадона аймағы]]ның құрамына кіреді.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Латвия қалалары]]</text>
      <sha1>6ewzppachhsz8duh6mh44ffzoia5glf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654532</id>
      <parentid>3654531</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T13:29:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>толықтыру, үлгі</comment>
      <origin>3654532</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="358" sha1="fpg5di1gu4qrdr97u7iyrc4nz9gvmvk" xml:space="preserve">'''Цесвайне''' ({{lang-lv|Cesvaine}}) — [[Латвия]]дағы Видземе тарихи аймағында орналасқан қала. [[Мадона аймағы]]ның құрамына кіреді.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Латвия қалалары}} 

[[Санат:Латвия қалалары]]</text>
      <sha1>fpg5di1gu4qrdr97u7iyrc4nz9gvmvk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654536</id>
      <parentid>3654532</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T13:35:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>дереккөз</comment>
      <origin>3654536</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="602" sha1="5kle9v3ghr7bsdm8gxfc4jahjb7w809" xml:space="preserve">'''Цесвайне''' ({{lang-lv|Cesvaine}}) — [[Латвия]]дағы Видземе тарихи аймағында орналасқан қала. [[Мадона аймағы]]ның құрамына кіреді.
2026 жылы Цесвайне қаласының халқы 1443 адамды құрады. Цесвайне — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 60-шы орында тұр.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Латвия қалалары}} 

[[Санат:Латвия қалалары]]</text>
      <sha1>5kle9v3ghr7bsdm8gxfc4jahjb7w809</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654537</id>
      <parentid>3654536</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T13:41:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>толықтыру</comment>
      <origin>3654537</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="836" sha1="41z8uxls6yur4at7dwe8kzp4naqadod" xml:space="preserve">'''Цесвайне''' ({{lang-lv|Cesvaine}}) — [[Латвия]]дағы Видземе тарихи аймағында орналасқан қала. [[Мадона аймағы]]ның құрамына кіреді.
2026 жылы Цесвайне қаласының халқы 1443 адамды құрады. Цесвайне — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 60-шы орында тұр.

== Географиялық орналасуы ==
Сула өзенінің жағасында, аймақ орталығы [[Мадона]]дан 15 км, [[Рига]]дан шамамен 180 км жерде орналасқан. 

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Латвия қалалары}} 

[[Санат:Латвия қалалары]]</text>
      <sha1>41z8uxls6yur4at7dwe8kzp4naqadod</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654538</id>
      <parentid>3654537</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T13:42:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Географиялық орналасуы */ дереккөз</comment>
      <origin>3654538</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="982" sha1="3ozjd2eadodj95bwfm10l4stcqf88di" xml:space="preserve">'''Цесвайне''' ({{lang-lv|Cesvaine}}) — [[Латвия]]дағы Видземе тарихи аймағында орналасқан қала. [[Мадона аймағы]]ның құрамына кіреді.
2026 жылы Цесвайне қаласының халқы 1443 адамды құрады. Цесвайне — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 60-шы орында тұр.

== Географиялық орналасуы ==
Сула өзенінің жағасында, аймақ орталығы [[Мадона]]дан 15 км, [[Рига]]дан шамамен 180 км жерде орналасқан.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/cesvaine/|title=Цесвайне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Латвия қалалары}} 

[[Санат:Латвия қалалары]]</text>
      <sha1>3ozjd2eadodj95bwfm10l4stcqf88di</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654539</id>
      <parentid>3654538</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T13:49:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>толықтыру</comment>
      <origin>3654539</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1602" sha1="cgzlivahz6kjmk38ewn9z87ufxtsnlk" xml:space="preserve">'''Цесвайне''' ({{lang-lv|Cesvaine}}) — [[Латвия]]дағы Видземе тарихи аймағында орналасқан қала. [[Мадона аймағы]]ның құрамына кіреді.
2026 жылы Цесвайне қаласының халқы 1443 адамды құрады. Цесвайне — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 60-шы орында тұр.

== Географиялық орналасуы ==
Сула өзенінің жағасында, аймақ орталығы [[Мадона]]дан 15 км, [[Рига]]дан шамамен 180 км жерде орналасқан.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/cesvaine/|title=Цесвайне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
XIII ғасырдың басында қазіргі қала орналасқан жердегі елді мекен Ливония епископтығының құрамына кірген.
1211 жылы оның жерлерінің бір бөлігін қылышшылар ордені иеленді, соның салдарынан елді мекен аумақтық және әкімшілік жағынан бөлінді. Алайда екі жылдан кейін орденге өткен бөлік қайтадан епископтықтың иелігіне қайтарылды.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Латвия қалалары}} 

[[Санат:Латвия қалалары]]</text>
      <sha1>cgzlivahz6kjmk38ewn9z87ufxtsnlk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654541</id>
      <parentid>3654539</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T14:07:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тарихы */ толықтыру</comment>
      <origin>3654541</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2275" sha1="oqftmiqbjilsfky9n1kkwl5ifq5zaep" xml:space="preserve">'''Цесвайне''' ({{lang-lv|Cesvaine}}) — [[Латвия]]дағы Видземе тарихи аймағында орналасқан қала. [[Мадона аймағы]]ның құрамына кіреді.
2026 жылы Цесвайне қаласының халқы 1443 адамды құрады. Цесвайне — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 60-шы орында тұр.

== Географиялық орналасуы ==
Сула өзенінің жағасында, аймақ орталығы [[Мадона]]дан 15 км, [[Рига]]дан шамамен 180 км жерде орналасқан.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/cesvaine/|title=Цесвайне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
XIII ғасырдың басында қазіргі қала орналасқан жердегі елді мекен Ливония епископтығының құрамына кірген.
1211 жылы оның жерлерінің бір бөлігін қылышшылар ордені иеленді, соның салдарынан елді мекен аумақтық және әкімшілік жағынан бөлінді. Алайда екі жылдан кейін орденге өткен бөлік қайтадан епископтықтың иелігіне қайтарылды.&lt;br /&gt;
Бұл елді мекен орнында 1420 жылға дейін ағаш бекініс болған, кейіннен ол тастан қайта салынды. XVI ғасырдың соңына қарай Цесвайне аумағы кеңейіп, елді мекен 18 шаруашылықтан тұратын болды. Ливон соғысы кезінде елді мекенді орыс әскерлері басып алды. Соғыстан кейін ол Польшаның қарамағына өтті, алайда кейінірек, 1656 жылғы әскери қимылдар барысында қайтадан қиратылды.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Латвия қалалары}} 

[[Санат:Латвия қалалары]]</text>
      <sha1>oqftmiqbjilsfky9n1kkwl5ifq5zaep</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654542</id>
      <parentid>3654541</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T14:10:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тарихы */ толықтыру</comment>
      <origin>3654542</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2607" sha1="0mveqtrb9y0s2yie7jqyv4didye1nm7" xml:space="preserve">'''Цесвайне''' ({{lang-lv|Cesvaine}}) — [[Латвия]]дағы Видземе тарихи аймағында орналасқан қала. [[Мадона аймағы]]ның құрамына кіреді.
2026 жылы Цесвайне қаласының халқы 1443 адамды құрады. Цесвайне — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 60-шы орында тұр.

== Географиялық орналасуы ==
Сула өзенінің жағасында, аймақ орталығы [[Мадона]]дан 15 км, [[Рига]]дан шамамен 180 км жерде орналасқан.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/cesvaine/|title=Цесвайне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
XIII ғасырдың басында қазіргі қала орналасқан жердегі елді мекен Ливония епископтығының құрамына кірген.
1211 жылы оның жерлерінің бір бөлігін қылышшылар ордені иеленді, соның салдарынан елді мекен аумақтық және әкімшілік жағынан бөлінді. Алайда екі жылдан кейін орденге өткен бөлік қайтадан епископтықтың иелігіне қайтарылды.&lt;br /&gt;
Бұл елді мекен орнында 1420 жылға дейін ағаш бекініс болған, кейіннен ол тастан қайта салынды. XVI ғасырдың соңына қарай Цесвайне аумағы кеңейіп, елді мекен 18 шаруашылықтан тұратын болды. Ливон соғысы кезінде елді мекенді орыс әскерлері басып алды. Соғыстан кейін ол Польшаның қарамағына өтті, алайда кейінірек, 1656 жылғы әскери қимылдар барысында қайтадан қиратылды.

XIX ғасырдың басында барон Вульф жергілікті жерлерді сатып алып елді мекен аумағында жаңа қоныс пайда болды. 1949–1956 жылдары Цесвайне өзімен аттас ауданның әкімшілік орталығы болды.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Латвия қалалары}} 

[[Санат:Латвия қалалары]]</text>
      <sha1>0mveqtrb9y0s2yie7jqyv4didye1nm7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654543</id>
      <parentid>3654542</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T14:12:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тарихы */ толықтыру</comment>
      <origin>3654543</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2873" sha1="8yrdhwfialwmbaf2ck6xzm6usknjnqk" xml:space="preserve">'''Цесвайне''' ({{lang-lv|Cesvaine}}) — [[Латвия]]дағы Видземе тарихи аймағында орналасқан қала. [[Мадона аймағы]]ның құрамына кіреді.
2026 жылы Цесвайне қаласының халқы 1443 адамды құрады. Цесвайне — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 60-шы орында тұр.

== Географиялық орналасуы ==
Сула өзенінің жағасында, аймақ орталығы [[Мадона]]дан 15 км, [[Рига]]дан шамамен 180 км жерде орналасқан.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/cesvaine/|title=Цесвайне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
XIII ғасырдың басында қазіргі қала орналасқан жердегі елді мекен Ливония епископтығының құрамына кірген.
1211 жылы оның жерлерінің бір бөлігін қылышшылар ордені иеленді, соның салдарынан елді мекен аумақтық және әкімшілік жағынан бөлінді. Алайда екі жылдан кейін орденге өткен бөлік қайтадан епископтықтың иелігіне қайтарылды.&lt;br /&gt;
Бұл елді мекен орнында 1420 жылға дейін ағаш бекініс болған, кейіннен ол тастан қайта салынды. XVI ғасырдың соңына қарай Цесвайне аумағы кеңейіп, елді мекен 18 шаруашылықтан тұратын болды. Ливон соғысы кезінде елді мекенді орыс әскерлері басып алды. Соғыстан кейін ол Польшаның қарамағына өтті, алайда кейінірек, 1656 жылғы әскери қимылдар барысында қайтадан қиратылды.&lt;br /&gt;
XIX ғасырдың басында барон Вульф жергілікті жерлерді сатып алып елді мекен аумағында жаңа қоныс пайда болды. 1949–1956 жылдары Цесвайне өзімен аттас ауданның әкімшілік орталығы болды.

Цесвайне қала мәртебесін 1991 жылы алды. 2021 жылы жаңа әкімшілік-аумақтық реформа нәтижесінде Цесвайне Мадона муниципалитетінің құрамына енді.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Латвия қалалары}} 

[[Санат:Латвия қалалары]]</text>
      <sha1>8yrdhwfialwmbaf2ck6xzm6usknjnqk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654544</id>
      <parentid>3654543</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T14:14:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тарихы */ дереккөз</comment>
      <origin>3654544</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3116" sha1="chpnenwheupb8h65bhlumyh8yeecw8k" xml:space="preserve">'''Цесвайне''' ({{lang-lv|Cesvaine}}) — [[Латвия]]дағы Видземе тарихи аймағында орналасқан қала. [[Мадона аймағы]]ның құрамына кіреді.
2026 жылы Цесвайне қаласының халқы 1443 адамды құрады. Цесвайне — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 60-шы орында тұр.

== Географиялық орналасуы ==
Сула өзенінің жағасында, аймақ орталығы [[Мадона]]дан 15 км, [[Рига]]дан шамамен 180 км жерде орналасқан.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/cesvaine/|title=Цесвайне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
XIII ғасырдың басында қазіргі қала орналасқан жердегі елді мекен Ливония епископтығының құрамына кірген.
1211 жылы оның жерлерінің бір бөлігін қылышшылар ордені иеленді, соның салдарынан елді мекен аумақтық және әкімшілік жағынан бөлінді. Алайда екі жылдан кейін орденге өткен бөлік қайтадан епископтықтың иелігіне қайтарылды.&lt;br /&gt;
Бұл елді мекен орнында 1420 жылға дейін ағаш бекініс болған, кейіннен ол тастан қайта салынды. XVI ғасырдың соңына қарай Цесвайне аумағы кеңейіп, елді мекен 18 шаруашылықтан тұратын болды. Ливон соғысы кезінде елді мекенді орыс әскерлері басып алды. Соғыстан кейін ол Польшаның қарамағына өтті, алайда кейінірек, 1656 жылғы әскери қимылдар барысында қайтадан қиратылды.&lt;br /&gt;
XIX ғасырдың басында барон Вульф жергілікті жерлерді сатып алып елді мекен аумағында жаңа қоныс пайда болды. 1949–1956 жылдары Цесвайне өзімен аттас ауданның әкімшілік орталығы болды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16482-Cesvajne.html|title=Европа. Латвия. историческая область Видземе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}&lt;/ref&gt; 

Цесвайне қала мәртебесін 1991 жылы алды. 2021 жылы жаңа әкімшілік-аумақтық реформа нәтижесінде Цесвайне Мадона муниципалитетінің құрамына енді.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Латвия қалалары}} 

[[Санат:Латвия қалалары]]</text>
      <sha1>chpnenwheupb8h65bhlumyh8yeecw8k</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654545</id>
      <parentid>3654544</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T14:20:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>толықтыру</comment>
      <origin>3654545</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3451" sha1="etj3h3xusqlzu9llnfpf5qx7ugp9xs1" xml:space="preserve">'''Цесвайне''' ({{lang-lv|Cesvaine}}) — [[Латвия]]дағы Видземе тарихи аймағында орналасқан қала. [[Мадона аймағы]]ның құрамына кіреді.
2026 жылы Цесвайне қаласының халқы 1443 адамды құрады. Цесвайне — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 60-шы орында тұр.

== Географиялық орналасуы ==
Сула өзенінің жағасында, аймақ орталығы [[Мадона]]дан 15 км, [[Рига]]дан шамамен 180 км жерде орналасқан.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/cesvaine/|title=Цесвайне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
XIII ғасырдың басында қазіргі қала орналасқан жердегі елді мекен Ливония епископтығының құрамына кірген.
1211 жылы оның жерлерінің бір бөлігін қылышшылар ордені иеленді, соның салдарынан елді мекен аумақтық және әкімшілік жағынан бөлінді. Алайда екі жылдан кейін орденге өткен бөлік қайтадан епископтықтың иелігіне қайтарылды.&lt;br /&gt;
Бұл елді мекен орнында 1420 жылға дейін ағаш бекініс болған, кейіннен ол тастан қайта салынды. XVI ғасырдың соңына қарай Цесвайне аумағы кеңейіп, елді мекен 18 шаруашылықтан тұратын болды. Ливон соғысы кезінде елді мекенді орыс әскерлері басып алды. Соғыстан кейін ол Польшаның қарамағына өтті, алайда кейінірек, 1656 жылғы әскери қимылдар барысында қайтадан қиратылды.&lt;br /&gt;
XIX ғасырдың басында барон Вульф жергілікті жерлерді сатып алып елді мекен аумағында жаңа қоныс пайда болды. 1949–1956 жылдары Цесвайне өзімен аттас ауданның әкімшілік орталығы болды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16482-Cesvajne.html|title=Европа. Латвия. историческая область Видземе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}&lt;/ref&gt; 

Цесвайне қала мәртебесін 1991 жылы алды. 2021 жылы жаңа әкімшілік-аумақтық реформа нәтижесінде Цесвайне Мадона муниципалитетінің құрамына енді.

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Ірі өнеркәсіптік кәсіпорындар жергілікті шаруашылықтардан алынған сүт өнімдерін өңдеумен айналысады. Сондай-ақ ағаш өңдеу шеберханалары да бар.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Латвия қалалары}} 

[[Санат:Латвия қалалары]]</text>
      <sha1>etj3h3xusqlzu9llnfpf5qx7ugp9xs1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654547</id>
      <parentid>3654545</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T14:26:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Экономикасы және инфрақұрылымы */ толықтыру</comment>
      <origin>3654547</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4340" sha1="q4c5s2n8qwxdnx0joddbdhcar1z9bpf" xml:space="preserve">'''Цесвайне''' ({{lang-lv|Cesvaine}}) — [[Латвия]]дағы Видземе тарихи аймағында орналасқан қала. [[Мадона аймағы]]ның құрамына кіреді.
2026 жылы Цесвайне қаласының халқы 1443 адамды құрады. Цесвайне — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 60-шы орында тұр.

== Географиялық орналасуы ==
Сула өзенінің жағасында, аймақ орталығы [[Мадона]]дан 15 км, [[Рига]]дан шамамен 180 км жерде орналасқан.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/cesvaine/|title=Цесвайне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
XIII ғасырдың басында қазіргі қала орналасқан жердегі елді мекен Ливония епископтығының құрамына кірген.
1211 жылы оның жерлерінің бір бөлігін қылышшылар ордені иеленді, соның салдарынан елді мекен аумақтық және әкімшілік жағынан бөлінді. Алайда екі жылдан кейін орденге өткен бөлік қайтадан епископтықтың иелігіне қайтарылды.&lt;br /&gt;
Бұл елді мекен орнында 1420 жылға дейін ағаш бекініс болған, кейіннен ол тастан қайта салынды. XVI ғасырдың соңына қарай Цесвайне аумағы кеңейіп, елді мекен 18 шаруашылықтан тұратын болды. Ливон соғысы кезінде елді мекенді орыс әскерлері басып алды. Соғыстан кейін ол Польшаның қарамағына өтті, алайда кейінірек, 1656 жылғы әскери қимылдар барысында қайтадан қиратылды.&lt;br /&gt;
XIX ғасырдың басында барон Вульф жергілікті жерлерді сатып алып елді мекен аумағында жаңа қоныс пайда болды. 1949–1956 жылдары Цесвайне өзімен аттас ауданның әкімшілік орталығы болды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16482-Cesvajne.html|title=Европа. Латвия. историческая область Видземе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}&lt;/ref&gt; 

Цесвайне қала мәртебесін 1991 жылы алды. 2021 жылы жаңа әкімшілік-аумақтық реформа нәтижесінде Цесвайне Мадона муниципалитетінің құрамына енді.

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Ірі өнеркәсіптік кәсіпорындар жергілікті шаруашылықтардан алынған сүт өнімдерін өңдеумен айналысады. Сондай-ақ ағаш өңдеу шеберханалары да бар.

Қала арқылы Р37 аймақтық жол (Плявиняс (Гостини) — Мадона — Гулбене) өтеді. P38 аймақтық жолы (Цесвайне – Велена) қалаға қосылады.
Қалааралық автобус қызметінің негізгі бағыттары: Цесвайне — Мадона — Рига; Цесвайне — Мадона — Екабпилс; Цесвайне — Алуксне; Цесвайне — Гулбене; Цесвайне — Смилтене — Валмиера; Цесвайне — Цесис — Саулкрасты; Цесвайне — Лубана.

Цесвайне стансасы Плявиняс – Гулбене желісінде орналасқан. Дизельдік пойыздар Мадона стансасына дейін желіде жұмыс істейді.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Латвия қалалары}} 

[[Санат:Латвия қалалары]]</text>
      <sha1>q4c5s2n8qwxdnx0joddbdhcar1z9bpf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654548</id>
      <parentid>3654547</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T14:30:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>толықтыру</comment>
      <origin>3654548</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4598" sha1="c7fxgtc2u5ticryqvbv6jmnezks6qfx" xml:space="preserve">'''Цесвайне''' ({{lang-lv|Cesvaine}}) — [[Латвия]]дағы Видземе тарихи аймағында орналасқан қала. [[Мадона аймағы]]ның құрамына кіреді.
2026 жылы Цесвайне қаласының халқы 1443 адамды құрады. Цесвайне — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 60-шы орында тұр.

== Географиялық орналасуы ==
Сула өзенінің жағасында, аймақ орталығы [[Мадона]]дан 15 км, [[Рига]]дан шамамен 180 км жерде орналасқан.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/cesvaine/|title=Цесвайне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
XIII ғасырдың басында қазіргі қала орналасқан жердегі елді мекен Ливония епископтығының құрамына кірген.
1211 жылы оның жерлерінің бір бөлігін қылышшылар ордені иеленді, соның салдарынан елді мекен аумақтық және әкімшілік жағынан бөлінді. Алайда екі жылдан кейін орденге өткен бөлік қайтадан епископтықтың иелігіне қайтарылды.&lt;br /&gt;
Бұл елді мекен орнында 1420 жылға дейін ағаш бекініс болған, кейіннен ол тастан қайта салынды. XVI ғасырдың соңына қарай Цесвайне аумағы кеңейіп, елді мекен 18 шаруашылықтан тұратын болды. Ливон соғысы кезінде елді мекенді орыс әскерлері басып алды. Соғыстан кейін ол Польшаның қарамағына өтті, алайда кейінірек, 1656 жылғы әскери қимылдар барысында қайтадан қиратылды.&lt;br /&gt;
XIX ғасырдың басында барон Вульф жергілікті жерлерді сатып алып елді мекен аумағында жаңа қоныс пайда болды. 1949–1956 жылдары Цесвайне өзімен аттас ауданның әкімшілік орталығы болды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16482-Cesvajne.html|title=Европа. Латвия. историческая область Видземе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}&lt;/ref&gt; 

Цесвайне қала мәртебесін 1991 жылы алды. 2021 жылы жаңа әкімшілік-аумақтық реформа нәтижесінде Цесвайне Мадона муниципалитетінің құрамына енді.

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Ірі өнеркәсіптік кәсіпорындар жергілікті шаруашылықтардан алынған сүт өнімдерін өңдеумен айналысады. Сондай-ақ ағаш өңдеу шеберханалары да бар.

Қала арқылы Р37 аймақтық жол (Плявиняс (Гостини) — Мадона — Гулбене) өтеді. P38 аймақтық жолы (Цесвайне – Велена) қалаға қосылады.
Қалааралық автобус қызметінің негізгі бағыттары: Цесвайне — Мадона — Рига; Цесвайне — Мадона — Екабпилс; Цесвайне — Алуксне; Цесвайне — Гулбене; Цесвайне — Смилтене — Валмиера; Цесвайне — Цесис — Саулкрасты; Цесвайне — Лубана.

Цесвайне стансасы Плявиняс – Гулбене желісінде орналасқан. Дизельдік пойыздар Мадона стансасына дейін желіде жұмыс істейді.

== Көрікті орындары ==
Қаланың басты көрікті жері —  Цесвайне кешені. Ол 1893–1896 жылдары неміс сәулетшісі Гризебахтың жобасы бойынша салынған.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Латвия қалалары}} 

[[Санат:Латвия қалалары]]</text>
      <sha1>c7fxgtc2u5ticryqvbv6jmnezks6qfx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654549</id>
      <parentid>3654548</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T14:32:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Көрікті орындары */ толықтыру</comment>
      <origin>3654549</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5118" sha1="04padcmrlxvow4nd4z8178l87htk3fh" xml:space="preserve">'''Цесвайне''' ({{lang-lv|Cesvaine}}) — [[Латвия]]дағы Видземе тарихи аймағында орналасқан қала. [[Мадона аймағы]]ның құрамына кіреді.
2026 жылы Цесвайне қаласының халқы 1443 адамды құрады. Цесвайне — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 60-шы орында тұр.

== Географиялық орналасуы ==
Сула өзенінің жағасында, аймақ орталығы [[Мадона]]дан 15 км, [[Рига]]дан шамамен 180 км жерде орналасқан.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/cesvaine/|title=Цесвайне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
XIII ғасырдың басында қазіргі қала орналасқан жердегі елді мекен Ливония епископтығының құрамына кірген.
1211 жылы оның жерлерінің бір бөлігін қылышшылар ордені иеленді, соның салдарынан елді мекен аумақтық және әкімшілік жағынан бөлінді. Алайда екі жылдан кейін орденге өткен бөлік қайтадан епископтықтың иелігіне қайтарылды.&lt;br /&gt;
Бұл елді мекен орнында 1420 жылға дейін ағаш бекініс болған, кейіннен ол тастан қайта салынды. XVI ғасырдың соңына қарай Цесвайне аумағы кеңейіп, елді мекен 18 шаруашылықтан тұратын болды. Ливон соғысы кезінде елді мекенді орыс әскерлері басып алды. Соғыстан кейін ол Польшаның қарамағына өтті, алайда кейінірек, 1656 жылғы әскери қимылдар барысында қайтадан қиратылды.&lt;br /&gt;
XIX ғасырдың басында барон Вульф жергілікті жерлерді сатып алып елді мекен аумағында жаңа қоныс пайда болды. 1949–1956 жылдары Цесвайне өзімен аттас ауданның әкімшілік орталығы болды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16482-Cesvajne.html|title=Европа. Латвия. историческая область Видземе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}&lt;/ref&gt; 

Цесвайне қала мәртебесін 1991 жылы алды. 2021 жылы жаңа әкімшілік-аумақтық реформа нәтижесінде Цесвайне Мадона муниципалитетінің құрамына енді.

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Ірі өнеркәсіптік кәсіпорындар жергілікті шаруашылықтардан алынған сүт өнімдерін өңдеумен айналысады. Сондай-ақ ағаш өңдеу шеберханалары да бар.

Қала арқылы Р37 аймақтық жол (Плявиняс (Гостини) — Мадона — Гулбене) өтеді. P38 аймақтық жолы (Цесвайне – Велена) қалаға қосылады.
Қалааралық автобус қызметінің негізгі бағыттары: Цесвайне — Мадона — Рига; Цесвайне — Мадона — Екабпилс; Цесвайне — Алуксне; Цесвайне — Гулбене; Цесвайне — Смилтене — Валмиера; Цесвайне — Цесис — Саулкрасты; Цесвайне — Лубана.

Цесвайне стансасы Плявиняс – Гулбене желісінде орналасқан. Дизельдік пойыздар Мадона стансасына дейін желіде жұмыс істейді.

== Көрікті орындары ==
Қаланың басты көрікті жері —  Цесвайне кешені. Ол 1893–1896 жылдары неміс сәулетшісі Гризебахтың жобасы бойынша салынған. 1919 жылдан 2002 жылға дейін бұл кешендн жалпы білім беретін мектеп орналасқан. Қазіргі таңда мұнда муниципалды мекеме, мұражай және өнер мектебі жұмыс істейді. Сарайдың әртүрлі бөліктерін аралап, оның кең жертөлелерін, би залы мен асханасын көріп, бақылау мұнарасына көтерілуге болады.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Латвия қалалары}} 

[[Санат:Латвия қалалары]]</text>
      <sha1>04padcmrlxvow4nd4z8178l87htk3fh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654551</id>
      <parentid>3654549</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T14:38:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Көрікті орындары */ толықтыру</comment>
      <origin>3654551</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5745" sha1="t49af29s1x68z31cmtgqyaxxml5g0jk" xml:space="preserve">'''Цесвайне''' ({{lang-lv|Cesvaine}}) — [[Латвия]]дағы Видземе тарихи аймағында орналасқан қала. [[Мадона аймағы]]ның құрамына кіреді.
2026 жылы Цесвайне қаласының халқы 1443 адамды құрады. Цесвайне — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 60-шы орында тұр.

== Географиялық орналасуы ==
Сула өзенінің жағасында, аймақ орталығы [[Мадона]]дан 15 км, [[Рига]]дан шамамен 180 км жерде орналасқан.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/cesvaine/|title=Цесвайне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
XIII ғасырдың басында қазіргі қала орналасқан жердегі елді мекен Ливония епископтығының құрамына кірген.
1211 жылы оның жерлерінің бір бөлігін қылышшылар ордені иеленді, соның салдарынан елді мекен аумақтық және әкімшілік жағынан бөлінді. Алайда екі жылдан кейін орденге өткен бөлік қайтадан епископтықтың иелігіне қайтарылды.&lt;br /&gt;
Бұл елді мекен орнында 1420 жылға дейін ағаш бекініс болған, кейіннен ол тастан қайта салынды. XVI ғасырдың соңына қарай Цесвайне аумағы кеңейіп, елді мекен 18 шаруашылықтан тұратын болды. Ливон соғысы кезінде елді мекенді орыс әскерлері басып алды. Соғыстан кейін ол Польшаның қарамағына өтті, алайда кейінірек, 1656 жылғы әскери қимылдар барысында қайтадан қиратылды.&lt;br /&gt;
XIX ғасырдың басында барон Вульф жергілікті жерлерді сатып алып елді мекен аумағында жаңа қоныс пайда болды. 1949–1956 жылдары Цесвайне өзімен аттас ауданның әкімшілік орталығы болды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16482-Cesvajne.html|title=Европа. Латвия. историческая область Видземе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}&lt;/ref&gt; 

Цесвайне қала мәртебесін 1991 жылы алды. 2021 жылы жаңа әкімшілік-аумақтық реформа нәтижесінде Цесвайне Мадона муниципалитетінің құрамына енді.

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Ірі өнеркәсіптік кәсіпорындар жергілікті шаруашылықтардан алынған сүт өнімдерін өңдеумен айналысады. Сондай-ақ ағаш өңдеу шеберханалары да бар.

Қала арқылы Р37 аймақтық жол (Плявиняс (Гостини) — Мадона — Гулбене) өтеді. P38 аймақтық жолы (Цесвайне – Велена) қалаға қосылады.
Қалааралық автобус қызметінің негізгі бағыттары: Цесвайне — Мадона — Рига; Цесвайне — Мадона — Екабпилс; Цесвайне — Алуксне; Цесвайне — Гулбене; Цесвайне — Смилтене — Валмиера; Цесвайне — Цесис — Саулкрасты; Цесвайне — Лубана.

Цесвайне стансасы Плявиняс – Гулбене желісінде орналасқан. Дизельдік пойыздар Мадона стансасына дейін желіде жұмыс істейді.

== Көрікті орындары ==
Қаланың басты көрікті жері —  Цесвайне кешені. Ол 1893–1896 жылдары неміс сәулетшісі Гризебахтың жобасы бойынша салынған. 1919 жылдан 2002 жылға дейін бұл кешендн жалпы білім беретін мектеп орналасқан. Қазіргі таңда мұнда муниципалды мекеме, мұражай және өнер мектебі жұмыс істейді. Сарайдың әртүрлі бөліктерін аралап, оның кең жертөлелерін, би залы мен асханасын көріп, бақылау мұнарасына көтерілуге болады.

Цесвайне саябағы да назар аударуға тұрарлық. Ортағасырлық қирандылар, табиғи көрініс пен тоғандар арасынан Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі қуғын-сүргін құрбаны болған гимназия оқушыларына арналған ескерткіш тақтаны көруге болады. Саябақтағы төбелердің бірінде Цесвайне сарайының алғашқы иесі Адольф фон Вульфтің бейіті орналасқан.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Латвия қалалары}} 

[[Санат:Латвия қалалары]]</text>
      <sha1>t49af29s1x68z31cmtgqyaxxml5g0jk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654552</id>
      <parentid>3654551</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T14:40:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Көрікті орындары */ дереккөз</comment>
      <origin>3654552</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5922" sha1="kktgdqm9k6an2rkw3o5xdusvmdotgnp" xml:space="preserve">'''Цесвайне''' ({{lang-lv|Cesvaine}}) — [[Латвия]]дағы Видземе тарихи аймағында орналасқан қала. [[Мадона аймағы]]ның құрамына кіреді.
2026 жылы Цесвайне қаласының халқы 1443 адамды құрады. Цесвайне — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 60-шы орында тұр.

== Географиялық орналасуы ==
Сула өзенінің жағасында, аймақ орталығы [[Мадона]]дан 15 км, [[Рига]]дан шамамен 180 км жерде орналасқан.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/cesvaine/|title=Цесвайне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
XIII ғасырдың басында қазіргі қала орналасқан жердегі елді мекен Ливония епископтығының құрамына кірген.
1211 жылы оның жерлерінің бір бөлігін қылышшылар ордені иеленді, соның салдарынан елді мекен аумақтық және әкімшілік жағынан бөлінді. Алайда екі жылдан кейін орденге өткен бөлік қайтадан епископтықтың иелігіне қайтарылды.&lt;br /&gt;
Бұл елді мекен орнында 1420 жылға дейін ағаш бекініс болған, кейіннен ол тастан қайта салынды. XVI ғасырдың соңына қарай Цесвайне аумағы кеңейіп, елді мекен 18 шаруашылықтан тұратын болды. Ливон соғысы кезінде елді мекенді орыс әскерлері басып алды. Соғыстан кейін ол Польшаның қарамағына өтті, алайда кейінірек, 1656 жылғы әскери қимылдар барысында қайтадан қиратылды.&lt;br /&gt;
XIX ғасырдың басында барон Вульф жергілікті жерлерді сатып алып елді мекен аумағында жаңа қоныс пайда болды. 1949–1956 жылдары Цесвайне өзімен аттас ауданның әкімшілік орталығы болды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16482-Cesvajne.html|title=Европа. Латвия. историческая область Видземе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}&lt;/ref&gt; 

Цесвайне қала мәртебесін 1991 жылы алды. 2021 жылы жаңа әкімшілік-аумақтық реформа нәтижесінде Цесвайне Мадона муниципалитетінің құрамына енді.

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Ірі өнеркәсіптік кәсіпорындар жергілікті шаруашылықтардан алынған сүт өнімдерін өңдеумен айналысады. Сондай-ақ ағаш өңдеу шеберханалары да бар.

Қала арқылы Р37 аймақтық жол (Плявиняс (Гостини) — Мадона — Гулбене) өтеді. P38 аймақтық жолы (Цесвайне – Велена) қалаға қосылады.
Қалааралық автобус қызметінің негізгі бағыттары: Цесвайне — Мадона — Рига; Цесвайне — Мадона — Екабпилс; Цесвайне — Алуксне; Цесвайне — Гулбене; Цесвайне — Смилтене — Валмиера; Цесвайне — Цесис — Саулкрасты; Цесвайне — Лубана.

Цесвайне стансасы Плявиняс – Гулбене желісінде орналасқан. Дизельдік пойыздар Мадона стансасына дейін желіде жұмыс істейді.

== Көрікті орындары ==
Қаланың басты көрікті жері —  Цесвайне кешені. Ол 1893–1896 жылдары неміс сәулетшісі Гризебахтың жобасы бойынша салынған. 1919 жылдан 2002 жылға дейін бұл кешендн жалпы білім беретін мектеп орналасқан. Қазіргі таңда мұнда муниципалды мекеме, мұражай және өнер мектебі жұмыс істейді. Сарайдың әртүрлі бөліктерін аралап, оның кең жертөлелерін, би залы мен асханасын көріп, бақылау мұнарасына көтерілуге болады.

Цесвайне саябағы да назар аударуға тұрарлық. Ортағасырлық қирандылар, табиғи көрініс пен тоғандар арасынан Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі қуғын-сүргін құрбаны болған гимназия оқушыларына арналған ескерткіш тақтаны көруге болады. Саябақтағы төбелердің бірінде Цесвайне сарайының алғашқы иесі Адольф фон Вульфтің бейіті орналасқан.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/cesvayne_lc4412|title=Европа &gt; Латвия &gt; Цесвайне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Латвия қалалары}} 

[[Санат:Латвия қалалары]]</text>
      <sha1>kktgdqm9k6an2rkw3o5xdusvmdotgnp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654553</id>
      <parentid>3654552</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T14:43:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі</comment>
      <origin>3654553</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8304" sha1="n5w7k0ux64v7tvqi7ijzmpgm1fh97uk" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = 
 |қазақша атауы           = 
 |шынайы атауы            = {{lang-lv|Cesvaine}}
 |сурет                   = 
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = 
  |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = 
 |аймағы                  = 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                  = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = 
 |DST                     = 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Цесвайне''' ({{lang-lv|Cesvaine}}) — [[Латвия]]дағы Видземе тарихи аймағында орналасқан қала. [[Мадона аймағы]]ның құрамына кіреді.
2026 жылы Цесвайне қаласының халқы 1443 адамды құрады. Цесвайне — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 60-шы орында тұр.

== Географиялық орналасуы ==
Сула өзенінің жағасында, аймақ орталығы [[Мадона]]дан 15 км, [[Рига]]дан шамамен 180 км жерде орналасқан.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/cesvaine/|title=Цесвайне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
XIII ғасырдың басында қазіргі қала орналасқан жердегі елді мекен Ливония епископтығының құрамына кірген.
1211 жылы оның жерлерінің бір бөлігін қылышшылар ордені иеленді, соның салдарынан елді мекен аумақтық және әкімшілік жағынан бөлінді. Алайда екі жылдан кейін орденге өткен бөлік қайтадан епископтықтың иелігіне қайтарылды.&lt;br /&gt;
Бұл елді мекен орнында 1420 жылға дейін ағаш бекініс болған, кейіннен ол тастан қайта салынды. XVI ғасырдың соңына қарай Цесвайне аумағы кеңейіп, елді мекен 18 шаруашылықтан тұратын болды. Ливон соғысы кезінде елді мекенді орыс әскерлері басып алды. Соғыстан кейін ол Польшаның қарамағына өтті, алайда кейінірек, 1656 жылғы әскери қимылдар барысында қайтадан қиратылды.&lt;br /&gt;
XIX ғасырдың басында барон Вульф жергілікті жерлерді сатып алып елді мекен аумағында жаңа қоныс пайда болды. 1949–1956 жылдары Цесвайне өзімен аттас ауданның әкімшілік орталығы болды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16482-Cesvajne.html|title=Европа. Латвия. историческая область Видземе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}&lt;/ref&gt; 

Цесвайне қала мәртебесін 1991 жылы алды. 2021 жылы жаңа әкімшілік-аумақтық реформа нәтижесінде Цесвайне Мадона муниципалитетінің құрамына енді.

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Ірі өнеркәсіптік кәсіпорындар жергілікті шаруашылықтардан алынған сүт өнімдерін өңдеумен айналысады. Сондай-ақ ағаш өңдеу шеберханалары да бар.

Қала арқылы Р37 аймақтық жол (Плявиняс (Гостини) — Мадона — Гулбене) өтеді. P38 аймақтық жолы (Цесвайне – Велена) қалаға қосылады.
Қалааралық автобус қызметінің негізгі бағыттары: Цесвайне — Мадона — Рига; Цесвайне — Мадона — Екабпилс; Цесвайне — Алуксне; Цесвайне — Гулбене; Цесвайне — Смилтене — Валмиера; Цесвайне — Цесис — Саулкрасты; Цесвайне — Лубана.

Цесвайне стансасы Плявиняс – Гулбене желісінде орналасқан. Дизельдік пойыздар Мадона стансасына дейін желіде жұмыс істейді.

== Көрікті орындары ==
Қаланың басты көрікті жері —  Цесвайне кешені. Ол 1893–1896 жылдары неміс сәулетшісі Гризебахтың жобасы бойынша салынған. 1919 жылдан 2002 жылға дейін бұл кешендн жалпы білім беретін мектеп орналасқан. Қазіргі таңда мұнда муниципалды мекеме, мұражай және өнер мектебі жұмыс істейді. Сарайдың әртүрлі бөліктерін аралап, оның кең жертөлелерін, би залы мен асханасын көріп, бақылау мұнарасына көтерілуге болады.

Цесвайне саябағы да назар аударуға тұрарлық. Ортағасырлық қирандылар, табиғи көрініс пен тоғандар арасынан Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі қуғын-сүргін құрбаны болған гимназия оқушыларына арналған ескерткіш тақтаны көруге болады. Саябақтағы төбелердің бірінде Цесвайне сарайының алғашқы иесі Адольф фон Вульфтің бейіті орналасқан.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/cesvayne_lc4412|title=Европа &gt; Латвия &gt; Цесвайне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Латвия қалалары}} 

[[Санат:Латвия қалалары]]</text>
      <sha1>n5w7k0ux64v7tvqi7ijzmpgm1fh97uk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654554</id>
      <parentid>3654553</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T14:43:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі</comment>
      <origin>3654554</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8328" sha1="prfzvxlgallvpemeaxxla40x4kwdwct" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Цесвайне
 |шынайы атауы            = {{lang-lv|Cesvaine}}
 |сурет                   = 
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = 
  |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = 
 |аймағы                  = 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                  = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = 
 |DST                     = 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Цесвайне''' ({{lang-lv|Cesvaine}}) — [[Латвия]]дағы Видземе тарихи аймағында орналасқан қала. [[Мадона аймағы]]ның құрамына кіреді.
2026 жылы Цесвайне қаласының халқы 1443 адамды құрады. Цесвайне — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 60-шы орында тұр.

== Географиялық орналасуы ==
Сула өзенінің жағасында, аймақ орталығы [[Мадона]]дан 15 км, [[Рига]]дан шамамен 180 км жерде орналасқан.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/cesvaine/|title=Цесвайне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
XIII ғасырдың басында қазіргі қала орналасқан жердегі елді мекен Ливония епископтығының құрамына кірген.
1211 жылы оның жерлерінің бір бөлігін қылышшылар ордені иеленді, соның салдарынан елді мекен аумақтық және әкімшілік жағынан бөлінді. Алайда екі жылдан кейін орденге өткен бөлік қайтадан епископтықтың иелігіне қайтарылды.&lt;br /&gt;
Бұл елді мекен орнында 1420 жылға дейін ағаш бекініс болған, кейіннен ол тастан қайта салынды. XVI ғасырдың соңына қарай Цесвайне аумағы кеңейіп, елді мекен 18 шаруашылықтан тұратын болды. Ливон соғысы кезінде елді мекенді орыс әскерлері басып алды. Соғыстан кейін ол Польшаның қарамағына өтті, алайда кейінірек, 1656 жылғы әскери қимылдар барысында қайтадан қиратылды.&lt;br /&gt;
XIX ғасырдың басында барон Вульф жергілікті жерлерді сатып алып елді мекен аумағында жаңа қоныс пайда болды. 1949–1956 жылдары Цесвайне өзімен аттас ауданның әкімшілік орталығы болды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16482-Cesvajne.html|title=Европа. Латвия. историческая область Видземе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}&lt;/ref&gt; 

Цесвайне қала мәртебесін 1991 жылы алды. 2021 жылы жаңа әкімшілік-аумақтық реформа нәтижесінде Цесвайне Мадона муниципалитетінің құрамына енді.

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Ірі өнеркәсіптік кәсіпорындар жергілікті шаруашылықтардан алынған сүт өнімдерін өңдеумен айналысады. Сондай-ақ ағаш өңдеу шеберханалары да бар.

Қала арқылы Р37 аймақтық жол (Плявиняс (Гостини) — Мадона — Гулбене) өтеді. P38 аймақтық жолы (Цесвайне – Велена) қалаға қосылады.
Қалааралық автобус қызметінің негізгі бағыттары: Цесвайне — Мадона — Рига; Цесвайне — Мадона — Екабпилс; Цесвайне — Алуксне; Цесвайне — Гулбене; Цесвайне — Смилтене — Валмиера; Цесвайне — Цесис — Саулкрасты; Цесвайне — Лубана.

Цесвайне стансасы Плявиняс – Гулбене желісінде орналасқан. Дизельдік пойыздар Мадона стансасына дейін желіде жұмыс істейді.

== Көрікті орындары ==
Қаланың басты көрікті жері —  Цесвайне кешені. Ол 1893–1896 жылдары неміс сәулетшісі Гризебахтың жобасы бойынша салынған. 1919 жылдан 2002 жылға дейін бұл кешендн жалпы білім беретін мектеп орналасқан. Қазіргі таңда мұнда муниципалды мекеме, мұражай және өнер мектебі жұмыс істейді. Сарайдың әртүрлі бөліктерін аралап, оның кең жертөлелерін, би залы мен асханасын көріп, бақылау мұнарасына көтерілуге болады.

Цесвайне саябағы да назар аударуға тұрарлық. Ортағасырлық қирандылар, табиғи көрініс пен тоғандар арасынан Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі қуғын-сүргін құрбаны болған гимназия оқушыларына арналған ескерткіш тақтаны көруге болады. Саябақтағы төбелердің бірінде Цесвайне сарайының алғашқы иесі Адольф фон Вульфтің бейіті орналасқан.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/cesvayne_lc4412|title=Европа &gt; Латвия &gt; Цесвайне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Латвия қалалары}} 

[[Санат:Латвия қалалары]]</text>
      <sha1>prfzvxlgallvpemeaxxla40x4kwdwct</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654555</id>
      <parentid>3654554</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T14:45:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі</comment>
      <origin>3654555</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8362" sha1="evsl5vb1fhhidm0b1sndhhoooqhav7e" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Цесвайне
 |шынайы атауы            = {{lang-lv|Cesvaine}}
 |сурет                   = Улица в Цесвайне.jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = 
  |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = 
 |аймағы                  = 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                  = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = 
 |DST                     = 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Цесвайне''' ({{lang-lv|Cesvaine}}) — [[Латвия]]дағы Видземе тарихи аймағында орналасқан қала. [[Мадона аймағы]]ның құрамына кіреді.
2026 жылы Цесвайне қаласының халқы 1443 адамды құрады. Цесвайне — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 60-шы орында тұр.

== Географиялық орналасуы ==
Сула өзенінің жағасында, аймақ орталығы [[Мадона]]дан 15 км, [[Рига]]дан шамамен 180 км жерде орналасқан.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/cesvaine/|title=Цесвайне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
XIII ғасырдың басында қазіргі қала орналасқан жердегі елді мекен Ливония епископтығының құрамына кірген.
1211 жылы оның жерлерінің бір бөлігін қылышшылар ордені иеленді, соның салдарынан елді мекен аумақтық және әкімшілік жағынан бөлінді. Алайда екі жылдан кейін орденге өткен бөлік қайтадан епископтықтың иелігіне қайтарылды.&lt;br /&gt;
Бұл елді мекен орнында 1420 жылға дейін ағаш бекініс болған, кейіннен ол тастан қайта салынды. XVI ғасырдың соңына қарай Цесвайне аумағы кеңейіп, елді мекен 18 шаруашылықтан тұратын болды. Ливон соғысы кезінде елді мекенді орыс әскерлері басып алды. Соғыстан кейін ол Польшаның қарамағына өтті, алайда кейінірек, 1656 жылғы әскери қимылдар барысында қайтадан қиратылды.&lt;br /&gt;
XIX ғасырдың басында барон Вульф жергілікті жерлерді сатып алып елді мекен аумағында жаңа қоныс пайда болды. 1949–1956 жылдары Цесвайне өзімен аттас ауданның әкімшілік орталығы болды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16482-Cesvajne.html|title=Европа. Латвия. историческая область Видземе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}&lt;/ref&gt; 

Цесвайне қала мәртебесін 1991 жылы алды. 2021 жылы жаңа әкімшілік-аумақтық реформа нәтижесінде Цесвайне Мадона муниципалитетінің құрамына енді.

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Ірі өнеркәсіптік кәсіпорындар жергілікті шаруашылықтардан алынған сүт өнімдерін өңдеумен айналысады. Сондай-ақ ағаш өңдеу шеберханалары да бар.

Қала арқылы Р37 аймақтық жол (Плявиняс (Гостини) — Мадона — Гулбене) өтеді. P38 аймақтық жолы (Цесвайне – Велена) қалаға қосылады.
Қалааралық автобус қызметінің негізгі бағыттары: Цесвайне — Мадона — Рига; Цесвайне — Мадона — Екабпилс; Цесвайне — Алуксне; Цесвайне — Гулбене; Цесвайне — Смилтене — Валмиера; Цесвайне — Цесис — Саулкрасты; Цесвайне — Лубана.

Цесвайне стансасы Плявиняс – Гулбене желісінде орналасқан. Дизельдік пойыздар Мадона стансасына дейін желіде жұмыс істейді.

== Көрікті орындары ==
Қаланың басты көрікті жері —  Цесвайне кешені. Ол 1893–1896 жылдары неміс сәулетшісі Гризебахтың жобасы бойынша салынған. 1919 жылдан 2002 жылға дейін бұл кешендн жалпы білім беретін мектеп орналасқан. Қазіргі таңда мұнда муниципалды мекеме, мұражай және өнер мектебі жұмыс істейді. Сарайдың әртүрлі бөліктерін аралап, оның кең жертөлелерін, би залы мен асханасын көріп, бақылау мұнарасына көтерілуге болады.

Цесвайне саябағы да назар аударуға тұрарлық. Ортағасырлық қирандылар, табиғи көрініс пен тоғандар арасынан Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі қуғын-сүргін құрбаны болған гимназия оқушыларына арналған ескерткіш тақтаны көруге болады. Саябақтағы төбелердің бірінде Цесвайне сарайының алғашқы иесі Адольф фон Вульфтің бейіті орналасқан.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/cesvayne_lc4412|title=Европа &gt; Латвия &gt; Цесвайне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Латвия қалалары}} 

[[Санат:Латвия қалалары]]</text>
      <sha1>evsl5vb1fhhidm0b1sndhhoooqhav7e</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654556</id>
      <parentid>3654555</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T14:46:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі</comment>
      <origin>3654556</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8382" sha1="1j7sbkuuitz352bnsk0wzejv1djpcd3" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Цесвайне
 |шынайы атауы            = {{lang-lv|Cesvaine}}
 |сурет                   = Улица в Цесвайне.jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = Flag of Cesvaine.png
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = 
  |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = 
 |аймағы                  = 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                  = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = 
 |DST                     = 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Цесвайне''' ({{lang-lv|Cesvaine}}) — [[Латвия]]дағы Видземе тарихи аймағында орналасқан қала. [[Мадона аймағы]]ның құрамына кіреді.
2026 жылы Цесвайне қаласының халқы 1443 адамды құрады. Цесвайне — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 60-шы орында тұр.

== Географиялық орналасуы ==
Сула өзенінің жағасында, аймақ орталығы [[Мадона]]дан 15 км, [[Рига]]дан шамамен 180 км жерде орналасқан.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/cesvaine/|title=Цесвайне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
XIII ғасырдың басында қазіргі қала орналасқан жердегі елді мекен Ливония епископтығының құрамына кірген.
1211 жылы оның жерлерінің бір бөлігін қылышшылар ордені иеленді, соның салдарынан елді мекен аумақтық және әкімшілік жағынан бөлінді. Алайда екі жылдан кейін орденге өткен бөлік қайтадан епископтықтың иелігіне қайтарылды.&lt;br /&gt;
Бұл елді мекен орнында 1420 жылға дейін ағаш бекініс болған, кейіннен ол тастан қайта салынды. XVI ғасырдың соңына қарай Цесвайне аумағы кеңейіп, елді мекен 18 шаруашылықтан тұратын болды. Ливон соғысы кезінде елді мекенді орыс әскерлері басып алды. Соғыстан кейін ол Польшаның қарамағына өтті, алайда кейінірек, 1656 жылғы әскери қимылдар барысында қайтадан қиратылды.&lt;br /&gt;
XIX ғасырдың басында барон Вульф жергілікті жерлерді сатып алып елді мекен аумағында жаңа қоныс пайда болды. 1949–1956 жылдары Цесвайне өзімен аттас ауданның әкімшілік орталығы болды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16482-Cesvajne.html|title=Европа. Латвия. историческая область Видземе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}&lt;/ref&gt; 

Цесвайне қала мәртебесін 1991 жылы алды. 2021 жылы жаңа әкімшілік-аумақтық реформа нәтижесінде Цесвайне Мадона муниципалитетінің құрамына енді.

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Ірі өнеркәсіптік кәсіпорындар жергілікті шаруашылықтардан алынған сүт өнімдерін өңдеумен айналысады. Сондай-ақ ағаш өңдеу шеберханалары да бар.

Қала арқылы Р37 аймақтық жол (Плявиняс (Гостини) — Мадона — Гулбене) өтеді. P38 аймақтық жолы (Цесвайне – Велена) қалаға қосылады.
Қалааралық автобус қызметінің негізгі бағыттары: Цесвайне — Мадона — Рига; Цесвайне — Мадона — Екабпилс; Цесвайне — Алуксне; Цесвайне — Гулбене; Цесвайне — Смилтене — Валмиера; Цесвайне — Цесис — Саулкрасты; Цесвайне — Лубана.

Цесвайне стансасы Плявиняс – Гулбене желісінде орналасқан. Дизельдік пойыздар Мадона стансасына дейін желіде жұмыс істейді.

== Көрікті орындары ==
Қаланың басты көрікті жері —  Цесвайне кешені. Ол 1893–1896 жылдары неміс сәулетшісі Гризебахтың жобасы бойынша салынған. 1919 жылдан 2002 жылға дейін бұл кешендн жалпы білім беретін мектеп орналасқан. Қазіргі таңда мұнда муниципалды мекеме, мұражай және өнер мектебі жұмыс істейді. Сарайдың әртүрлі бөліктерін аралап, оның кең жертөлелерін, би залы мен асханасын көріп, бақылау мұнарасына көтерілуге болады.

Цесвайне саябағы да назар аударуға тұрарлық. Ортағасырлық қирандылар, табиғи көрініс пен тоғандар арасынан Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі қуғын-сүргін құрбаны болған гимназия оқушыларына арналған ескерткіш тақтаны көруге болады. Саябақтағы төбелердің бірінде Цесвайне сарайының алғашқы иесі Адольф фон Вульфтің бейіті орналасқан.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/cesvayne_lc4412|title=Европа &gt; Латвия &gt; Цесвайне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Латвия қалалары}} 

[[Санат:Латвия қалалары]]</text>
      <sha1>1j7sbkuuitz352bnsk0wzejv1djpcd3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654557</id>
      <parentid>3654556</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T14:47:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі, толықтыру</comment>
      <origin>3654557</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8410" sha1="4qq69dcmkpric3miadpm7g6tlzujbrt" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Цесвайне
 |шынайы атауы            = {{lang-lv|Cesvaine}}
 |сурет                   = Улица в Цесвайне.jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = 
 |елтаңба                 = Coat of Arms of Cesvaine.svg
 |ту                      = Flag of Cesvaine.png
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = 
  |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = 
 |аймағы                  = 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                  = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = 
 |DST                     = 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Цесвайне''' ({{lang-lv|Cesvaine}}) — [[Латвия]]дағы Видземе тарихи аймағында орналасқан қала. [[Мадона аймағы]]ның құрамына кіреді.
2026 жылы Цесвайне қаласының халқы 1443 адамды құрады. Цесвайне — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 60-шы орында тұр.

== Географиялық орналасуы ==
Сула өзенінің жағасында, аймақ орталығы [[Мадона]]дан 15 км, [[Рига]]дан шамамен 180 км жерде орналасқан.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/cesvaine/|title=Цесвайне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
XIII ғасырдың басында қазіргі қала орналасқан жердегі елді мекен Ливония епископтығының құрамына кірген.
1211 жылы оның жерлерінің бір бөлігін қылышшылар ордені иеленді, соның салдарынан елді мекен аумақтық және әкімшілік жағынан бөлінді. Алайда екі жылдан кейін орденге өткен бөлік қайтадан епископтықтың иелігіне қайтарылды.&lt;br /&gt;
Бұл елді мекен орнында 1420 жылға дейін ағаш бекініс болған, кейіннен ол тастан қайта салынды. XVI ғасырдың соңына қарай Цесвайне аумағы кеңейіп, елді мекен 18 шаруашылықтан тұратын болды. Ливон соғысы кезінде елді мекенді орыс әскерлері басып алды. Соғыстан кейін ол Польшаның қарамағына өтті, алайда кейінірек, 1656 жылғы әскери қимылдар барысында қайтадан қиратылды.&lt;br /&gt;
XIX ғасырдың басында барон Вульф жергілікті жерлерді сатып алып елді мекен аумағында жаңа қоныс пайда болды. 1949–1956 жылдары Цесвайне өзімен аттас ауданның әкімшілік орталығы болды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16482-Cesvajne.html|title=Европа. Латвия. историческая область Видземе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}&lt;/ref&gt; 

Цесвайне қала мәртебесін 1991 жылы алды. 2021 жылы жаңа әкімшілік-аумақтық реформа нәтижесінде Цесвайне Мадона муниципалитетінің құрамына енді.

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Ірі өнеркәсіптік кәсіпорындар жергілікті шаруашылықтардан алынған сүт өнімдерін өңдеумен айналысады. Сондай-ақ ағаш өңдеу шеберханалары да бар.

Қала арқылы Р37 аймақтық жол (Плявиняс (Гостини) — Мадона — Гулбене) өтеді. P38 аймақтық жолы (Цесвайне – Велена) қалаға қосылады.
Қалааралық автобус қызметінің негізгі бағыттары: Цесвайне — Мадона — Рига; Цесвайне — Мадона — Екабпилс; Цесвайне — Алуксне; Цесвайне — Гулбене; Цесвайне — Смилтене — Валмиера; Цесвайне — Цесис — Саулкрасты; Цесвайне — Лубана.

Цесвайне стансасы Плявиняс – Гулбене желісінде орналасқан. Дизельдік пойыздар Мадона стансасына дейін желіде жұмыс істейді.

== Көрікті орындары ==
Қаланың басты көрікті жері —  Цесвайне кешені. Ол 1893–1896 жылдары неміс сәулетшісі Гризебахтың жобасы бойынша салынған. 1919 жылдан 2002 жылға дейін бұл кешендн жалпы білім беретін мектеп орналасқан. Қазіргі таңда мұнда муниципалды мекеме, мұражай және өнер мектебі жұмыс істейді. Сарайдың әртүрлі бөліктерін аралап, оның кең жертөлелерін, би залы мен асханасын көріп, бақылау мұнарасына көтерілуге болады.

Цесвайне саябағы да назар аударуға тұрарлық. Ортағасырлық қирандылар, табиғи көрініс пен тоғандар арасынан Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі қуғын-сүргін құрбаны болған гимназия оқушыларына арналған ескерткіш тақтаны көруге болады. Саябақтағы төбелердің бірінде Цесвайне сарайының алғашқы иесі Адольф фон Вульфтің бейіті орналасқан.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/cesvayne_lc4412|title=Европа &gt; Латвия &gt; Цесвайне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Латвия қалалары}} 

[[Санат:Латвия қалалары]]</text>
      <sha1>4qq69dcmkpric3miadpm7g6tlzujbrt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654558</id>
      <parentid>3654557</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T14:49:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі</comment>
      <origin>3654558</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8434" sha1="9yusaaibpzxd7kx6lby646m3hhnsf0o" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Цесвайне
 |шынайы атауы            = {{lang-lv|Cesvaine}}
 |сурет                   = Улица в Цесвайне.jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Латвия
 |елтаңба                 = Coat of Arms of Cesvaine.svg
 |ту                      = Flag of Cesvaine.png
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =56 |lat_min =58 |lat_sec =06 
  |lon_dir =E |lon_deg =26 |lon_min =18 |lon_sec =24 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = 
 |аймағы                  = 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                  = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = 
 |DST                     = 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Цесвайне''' ({{lang-lv|Cesvaine}}) — [[Латвия]]дағы Видземе тарихи аймағында орналасқан қала. [[Мадона аймағы]]ның құрамына кіреді.
2026 жылы Цесвайне қаласының халқы 1443 адамды құрады. Цесвайне — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 60-шы орында тұр.

== Географиялық орналасуы ==
Сула өзенінің жағасында, аймақ орталығы [[Мадона]]дан 15 км, [[Рига]]дан шамамен 180 км жерде орналасқан.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/cesvaine/|title=Цесвайне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
XIII ғасырдың басында қазіргі қала орналасқан жердегі елді мекен Ливония епископтығының құрамына кірген.
1211 жылы оның жерлерінің бір бөлігін қылышшылар ордені иеленді, соның салдарынан елді мекен аумақтық және әкімшілік жағынан бөлінді. Алайда екі жылдан кейін орденге өткен бөлік қайтадан епископтықтың иелігіне қайтарылды.&lt;br /&gt;
Бұл елді мекен орнында 1420 жылға дейін ағаш бекініс болған, кейіннен ол тастан қайта салынды. XVI ғасырдың соңына қарай Цесвайне аумағы кеңейіп, елді мекен 18 шаруашылықтан тұратын болды. Ливон соғысы кезінде елді мекенді орыс әскерлері басып алды. Соғыстан кейін ол Польшаның қарамағына өтті, алайда кейінірек, 1656 жылғы әскери қимылдар барысында қайтадан қиратылды.&lt;br /&gt;
XIX ғасырдың басында барон Вульф жергілікті жерлерді сатып алып елді мекен аумағында жаңа қоныс пайда болды. 1949–1956 жылдары Цесвайне өзімен аттас ауданның әкімшілік орталығы болды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16482-Cesvajne.html|title=Европа. Латвия. историческая область Видземе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}&lt;/ref&gt; 

Цесвайне қала мәртебесін 1991 жылы алды. 2021 жылы жаңа әкімшілік-аумақтық реформа нәтижесінде Цесвайне Мадона муниципалитетінің құрамына енді.

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Ірі өнеркәсіптік кәсіпорындар жергілікті шаруашылықтардан алынған сүт өнімдерін өңдеумен айналысады. Сондай-ақ ағаш өңдеу шеберханалары да бар.

Қала арқылы Р37 аймақтық жол (Плявиняс (Гостини) — Мадона — Гулбене) өтеді. P38 аймақтық жолы (Цесвайне – Велена) қалаға қосылады.
Қалааралық автобус қызметінің негізгі бағыттары: Цесвайне — Мадона — Рига; Цесвайне — Мадона — Екабпилс; Цесвайне — Алуксне; Цесвайне — Гулбене; Цесвайне — Смилтене — Валмиера; Цесвайне — Цесис — Саулкрасты; Цесвайне — Лубана.

Цесвайне стансасы Плявиняс – Гулбене желісінде орналасқан. Дизельдік пойыздар Мадона стансасына дейін желіде жұмыс істейді.

== Көрікті орындары ==
Қаланың басты көрікті жері —  Цесвайне кешені. Ол 1893–1896 жылдары неміс сәулетшісі Гризебахтың жобасы бойынша салынған. 1919 жылдан 2002 жылға дейін бұл кешендн жалпы білім беретін мектеп орналасқан. Қазіргі таңда мұнда муниципалды мекеме, мұражай және өнер мектебі жұмыс істейді. Сарайдың әртүрлі бөліктерін аралап, оның кең жертөлелерін, би залы мен асханасын көріп, бақылау мұнарасына көтерілуге болады.

Цесвайне саябағы да назар аударуға тұрарлық. Ортағасырлық қирандылар, табиғи көрініс пен тоғандар арасынан Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі қуғын-сүргін құрбаны болған гимназия оқушыларына арналған ескерткіш тақтаны көруге болады. Саябақтағы төбелердің бірінде Цесвайне сарайының алғашқы иесі Адольф фон Вульфтің бейіті орналасқан.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/cesvayne_lc4412|title=Европа &gt; Латвия &gt; Цесвайне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Латвия қалалары}} 

[[Санат:Латвия қалалары]]</text>
      <sha1>9yusaaibpzxd7kx6lby646m3hhnsf0o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654559</id>
      <parentid>3654558</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T14:52:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <origin>3654559</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8469" sha1="kja370rouz6x1m5632z6gkpcxql2ffa" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Цесвайне
 |шынайы атауы            = {{lang-lv|Cesvaine}}
 |сурет                   = Улица в Цесвайне.jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Латвия
 |елтаңба                 = Coat of Arms of Cesvaine.svg
 |ту                      = Flag of Cesvaine.png
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =56 |lat_min =58 |lat_sec =06 
  |lon_dir =E |lon_deg =26 |lon_min =18 |lon_sec =24 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Аймақ
 |аймағы                  = Мадона аймағы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                  = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = 
 |DST                     = 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Цесвайне''' ({{lang-lv|Cesvaine}}) — [[Латвия]]дағы Видземе тарихи аймағында орналасқан қала. [[Мадона аймағы]]ның құрамына кіреді.
2026 жылы Цесвайне қаласының халқы 1443 адамды құрады. Цесвайне — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 60-шы орында тұр.

== Географиялық орналасуы ==
Сула өзенінің жағасында, аймақ орталығы [[Мадона]]дан 15 км, [[Рига]]дан шамамен 180 км жерде орналасқан.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/cesvaine/|title=Цесвайне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
XIII ғасырдың басында қазіргі қала орналасқан жердегі елді мекен Ливония епископтығының құрамына кірген.
1211 жылы оның жерлерінің бір бөлігін қылышшылар ордені иеленді, соның салдарынан елді мекен аумақтық және әкімшілік жағынан бөлінді. Алайда екі жылдан кейін орденге өткен бөлік қайтадан епископтықтың иелігіне қайтарылды.&lt;br /&gt;
Бұл елді мекен орнында 1420 жылға дейін ағаш бекініс болған, кейіннен ол тастан қайта салынды. XVI ғасырдың соңына қарай Цесвайне аумағы кеңейіп, елді мекен 18 шаруашылықтан тұратын болды. Ливон соғысы кезінде елді мекенді орыс әскерлері басып алды. Соғыстан кейін ол Польшаның қарамағына өтті, алайда кейінірек, 1656 жылғы әскери қимылдар барысында қайтадан қиратылды.&lt;br /&gt;
XIX ғасырдың басында барон Вульф жергілікті жерлерді сатып алып елді мекен аумағында жаңа қоныс пайда болды. 1949–1956 жылдары Цесвайне өзімен аттас ауданның әкімшілік орталығы болды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16482-Cesvajne.html|title=Европа. Латвия. историческая область Видземе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}&lt;/ref&gt; 

Цесвайне қала мәртебесін 1991 жылы алды. 2021 жылы жаңа әкімшілік-аумақтық реформа нәтижесінде Цесвайне Мадона муниципалитетінің құрамына енді.

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Ірі өнеркәсіптік кәсіпорындар жергілікті шаруашылықтардан алынған сүт өнімдерін өңдеумен айналысады. Сондай-ақ ағаш өңдеу шеберханалары да бар.

Қала арқылы Р37 аймақтық жол (Плявиняс (Гостини) — Мадона — Гулбене) өтеді. P38 аймақтық жолы (Цесвайне – Велена) қалаға қосылады.
Қалааралық автобус қызметінің негізгі бағыттары: Цесвайне — Мадона — Рига; Цесвайне — Мадона — Екабпилс; Цесвайне — Алуксне; Цесвайне — Гулбене; Цесвайне — Смилтене — Валмиера; Цесвайне — Цесис — Саулкрасты; Цесвайне — Лубана.

Цесвайне стансасы Плявиняс – Гулбене желісінде орналасқан. Дизельдік пойыздар Мадона стансасына дейін желіде жұмыс істейді.

== Көрікті орындары ==
Қаланың басты көрікті жері —  Цесвайне кешені. Ол 1893–1896 жылдары неміс сәулетшісі Гризебахтың жобасы бойынша салынған. 1919 жылдан 2002 жылға дейін бұл кешендн жалпы білім беретін мектеп орналасқан. Қазіргі таңда мұнда муниципалды мекеме, мұражай және өнер мектебі жұмыс істейді. Сарайдың әртүрлі бөліктерін аралап, оның кең жертөлелерін, би залы мен асханасын көріп, бақылау мұнарасына көтерілуге болады.

Цесвайне саябағы да назар аударуға тұрарлық. Ортағасырлық қирандылар, табиғи көрініс пен тоғандар арасынан Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі қуғын-сүргін құрбаны болған гимназия оқушыларына арналған ескерткіш тақтаны көруге болады. Саябақтағы төбелердің бірінде Цесвайне сарайының алғашқы иесі Адольф фон Вульфтің бейіті орналасқан.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/cesvayne_lc4412|title=Европа &gt; Латвия &gt; Цесвайне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Латвия қалалары}} 

[[Санат:Латвия қалалары]]</text>
      <sha1>kja370rouz6x1m5632z6gkpcxql2ffa</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654560</id>
      <parentid>3654559</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T14:54:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі</comment>
      <origin>3654560</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8502" sha1="77n390328qgcfhte5cyspbxa3nj6myl" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Цесвайне
 |шынайы атауы            = {{lang-lv|Cesvaine}}
 |сурет                   = Улица в Цесвайне.jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = аймақтық қала
 |ел                      = Латвия
 |елтаңба                 = Coat of Arms of Cesvaine.svg
 |ту                      = Flag of Cesvaine.png
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =56 |lat_min =58 |lat_sec =06 
  |lon_dir =E |lon_deg =26 |lon_min =18 |lon_sec =24 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Аймақ
 |аймағы                  = Мадона аймағы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                  = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = 
 |DST                     = 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = Cesvaine
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Цесвайне''' ({{lang-lv|Cesvaine}}) — [[Латвия]]дағы Видземе тарихи аймағында орналасқан қала. [[Мадона аймағы]]ның құрамына кіреді.
2026 жылы Цесвайне қаласының халқы 1443 адамды құрады. Цесвайне — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 60-шы орында тұр.

== Географиялық орналасуы ==
Сула өзенінің жағасында, аймақ орталығы [[Мадона]]дан 15 км, [[Рига]]дан шамамен 180 км жерде орналасқан.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/cesvaine/|title=Цесвайне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
XIII ғасырдың басында қазіргі қала орналасқан жердегі елді мекен Ливония епископтығының құрамына кірген.
1211 жылы оның жерлерінің бір бөлігін қылышшылар ордені иеленді, соның салдарынан елді мекен аумақтық және әкімшілік жағынан бөлінді. Алайда екі жылдан кейін орденге өткен бөлік қайтадан епископтықтың иелігіне қайтарылды.&lt;br /&gt;
Бұл елді мекен орнында 1420 жылға дейін ағаш бекініс болған, кейіннен ол тастан қайта салынды. XVI ғасырдың соңына қарай Цесвайне аумағы кеңейіп, елді мекен 18 шаруашылықтан тұратын болды. Ливон соғысы кезінде елді мекенді орыс әскерлері басып алды. Соғыстан кейін ол Польшаның қарамағына өтті, алайда кейінірек, 1656 жылғы әскери қимылдар барысында қайтадан қиратылды.&lt;br /&gt;
XIX ғасырдың басында барон Вульф жергілікті жерлерді сатып алып елді мекен аумағында жаңа қоныс пайда болды. 1949–1956 жылдары Цесвайне өзімен аттас ауданның әкімшілік орталығы болды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16482-Cesvajne.html|title=Европа. Латвия. историческая область Видземе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}&lt;/ref&gt; 

Цесвайне қала мәртебесін 1991 жылы алды. 2021 жылы жаңа әкімшілік-аумақтық реформа нәтижесінде Цесвайне Мадона муниципалитетінің құрамына енді.

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Ірі өнеркәсіптік кәсіпорындар жергілікті шаруашылықтардан алынған сүт өнімдерін өңдеумен айналысады. Сондай-ақ ағаш өңдеу шеберханалары да бар.

Қала арқылы Р37 аймақтық жол (Плявиняс (Гостини) — Мадона — Гулбене) өтеді. P38 аймақтық жолы (Цесвайне – Велена) қалаға қосылады.
Қалааралық автобус қызметінің негізгі бағыттары: Цесвайне — Мадона — Рига; Цесвайне — Мадона — Екабпилс; Цесвайне — Алуксне; Цесвайне — Гулбене; Цесвайне — Смилтене — Валмиера; Цесвайне — Цесис — Саулкрасты; Цесвайне — Лубана.

Цесвайне стансасы Плявиняс – Гулбене желісінде орналасқан. Дизельдік пойыздар Мадона стансасына дейін желіде жұмыс істейді.

== Көрікті орындары ==
Қаланың басты көрікті жері —  Цесвайне кешені. Ол 1893–1896 жылдары неміс сәулетшісі Гризебахтың жобасы бойынша салынған. 1919 жылдан 2002 жылға дейін бұл кешендн жалпы білім беретін мектеп орналасқан. Қазіргі таңда мұнда муниципалды мекеме, мұражай және өнер мектебі жұмыс істейді. Сарайдың әртүрлі бөліктерін аралап, оның кең жертөлелерін, би залы мен асханасын көріп, бақылау мұнарасына көтерілуге болады.

Цесвайне саябағы да назар аударуға тұрарлық. Ортағасырлық қирандылар, табиғи көрініс пен тоғандар арасынан Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі қуғын-сүргін құрбаны болған гимназия оқушыларына арналған ескерткіш тақтаны көруге болады. Саябақтағы төбелердің бірінде Цесвайне сарайының алғашқы иесі Адольф фон Вульфтің бейіті орналасқан.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/cesvayne_lc4412|title=Европа &gt; Латвия &gt; Цесвайне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Латвия қалалары}} 

[[Санат:Латвия қалалары]]</text>
      <sha1>77n390328qgcfhte5cyspbxa3nj6myl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654561</id>
      <parentid>3654560</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T14:58:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі</comment>
      <origin>3654561</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8524" sha1="2gr7bapp98jh3uzwvn4ioc16l88tt9l" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Цесвайне
 |шынайы атауы            = {{lang-lv|Cesvaine}}
 |сурет                   = Улица в Цесвайне.jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = аймақтық қала
 |ел                      = Латвия
 |елтаңба                 = Coat of Arms of Cesvaine.svg
 |ту                      = Flag of Cesvaine.png
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =56 |lat_min =58 |lat_sec =06 
  |lon_dir =E |lon_deg =26 |lon_min =18 |lon_sec =24 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Аймақ
 |аймағы                  = Мадона аймағы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                  = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = 
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +2:00
 |пошта индексі           = (+371) 648
 |пошта индекстері        = LV-4871
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = Cesvaine
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Цесвайне''' ({{lang-lv|Cesvaine}}) — [[Латвия]]дағы Видземе тарихи аймағында орналасқан қала. [[Мадона аймағы]]ның құрамына кіреді.
2026 жылы Цесвайне қаласының халқы 1443 адамды құрады. Цесвайне — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 60-шы орында тұр.

== Географиялық орналасуы ==
Сула өзенінің жағасында, аймақ орталығы [[Мадона]]дан 15 км, [[Рига]]дан шамамен 180 км жерде орналасқан.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/cesvaine/|title=Цесвайне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
XIII ғасырдың басында қазіргі қала орналасқан жердегі елді мекен Ливония епископтығының құрамына кірген.
1211 жылы оның жерлерінің бір бөлігін қылышшылар ордені иеленді, соның салдарынан елді мекен аумақтық және әкімшілік жағынан бөлінді. Алайда екі жылдан кейін орденге өткен бөлік қайтадан епископтықтың иелігіне қайтарылды.&lt;br /&gt;
Бұл елді мекен орнында 1420 жылға дейін ағаш бекініс болған, кейіннен ол тастан қайта салынды. XVI ғасырдың соңына қарай Цесвайне аумағы кеңейіп, елді мекен 18 шаруашылықтан тұратын болды. Ливон соғысы кезінде елді мекенді орыс әскерлері басып алды. Соғыстан кейін ол Польшаның қарамағына өтті, алайда кейінірек, 1656 жылғы әскери қимылдар барысында қайтадан қиратылды.&lt;br /&gt;
XIX ғасырдың басында барон Вульф жергілікті жерлерді сатып алып елді мекен аумағында жаңа қоныс пайда болды. 1949–1956 жылдары Цесвайне өзімен аттас ауданның әкімшілік орталығы болды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16482-Cesvajne.html|title=Европа. Латвия. историческая область Видземе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}&lt;/ref&gt; 

Цесвайне қала мәртебесін 1991 жылы алды. 2021 жылы жаңа әкімшілік-аумақтық реформа нәтижесінде Цесвайне Мадона муниципалитетінің құрамына енді.

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Ірі өнеркәсіптік кәсіпорындар жергілікті шаруашылықтардан алынған сүт өнімдерін өңдеумен айналысады. Сондай-ақ ағаш өңдеу шеберханалары да бар.

Қала арқылы Р37 аймақтық жол (Плявиняс (Гостини) — Мадона — Гулбене) өтеді. P38 аймақтық жолы (Цесвайне – Велена) қалаға қосылады.
Қалааралық автобус қызметінің негізгі бағыттары: Цесвайне — Мадона — Рига; Цесвайне — Мадона — Екабпилс; Цесвайне — Алуксне; Цесвайне — Гулбене; Цесвайне — Смилтене — Валмиера; Цесвайне — Цесис — Саулкрасты; Цесвайне — Лубана.

Цесвайне стансасы Плявиняс – Гулбене желісінде орналасқан. Дизельдік пойыздар Мадона стансасына дейін желіде жұмыс істейді.

== Көрікті орындары ==
Қаланың басты көрікті жері —  Цесвайне кешені. Ол 1893–1896 жылдары неміс сәулетшісі Гризебахтың жобасы бойынша салынған. 1919 жылдан 2002 жылға дейін бұл кешендн жалпы білім беретін мектеп орналасқан. Қазіргі таңда мұнда муниципалды мекеме, мұражай және өнер мектебі жұмыс істейді. Сарайдың әртүрлі бөліктерін аралап, оның кең жертөлелерін, би залы мен асханасын көріп, бақылау мұнарасына көтерілуге болады.

Цесвайне саябағы да назар аударуға тұрарлық. Ортағасырлық қирандылар, табиғи көрініс пен тоғандар арасынан Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі қуғын-сүргін құрбаны болған гимназия оқушыларына арналған ескерткіш тақтаны көруге болады. Саябақтағы төбелердің бірінде Цесвайне сарайының алғашқы иесі Адольф фон Вульфтің бейіті орналасқан.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/cesvayne_lc4412|title=Европа &gt; Латвия &gt; Цесвайне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Латвия қалалары}} 

[[Санат:Латвия қалалары]]</text>
      <sha1>2gr7bapp98jh3uzwvn4ioc16l88tt9l</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654563</id>
      <parentid>3654561</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T15:03:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі</comment>
      <origin>3654563</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8532" sha1="ic9c6xv9wxgb9a701x4ccq682tzibgc" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Цесвайне
 |шынайы атауы            = {{lang-lv|Cesvaine}}
 |сурет                   = Улица в Цесвайне.jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = аймақтық қала
 |ел                      = Латвия
 |елтаңба                 = Coat of Arms of Cesvaine.svg
 |ту                      = Flag of Cesvaine.png
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =56 |lat_min =58 |lat_sec =06 
  |lon_dir =E |lon_deg =26 |lon_min =18 |lon_sec =24 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Аймақ
 |аймағы                  = Мадона аймағы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                  = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 1443
  |санақ жылы             = 2026
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = 
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +2:00
 |пошта индексі           = (+371) 648
 |пошта индекстері        = LV-4871
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = Cesvaine
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Цесвайне''' ({{lang-lv|Cesvaine}}) — [[Латвия]]дағы Видземе тарихи аймағында орналасқан қала. [[Мадона аймағы]]ның құрамына кіреді.
2026 жылы Цесвайне қаласының халқы 1443 адамды құрады. Цесвайне — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 60-шы орында тұр.

== Географиялық орналасуы ==
Сула өзенінің жағасында, аймақ орталығы [[Мадона]]дан 15 км, [[Рига]]дан шамамен 180 км жерде орналасқан.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/cesvaine/|title=Цесвайне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
XIII ғасырдың басында қазіргі қала орналасқан жердегі елді мекен Ливония епископтығының құрамына кірген.
1211 жылы оның жерлерінің бір бөлігін қылышшылар ордені иеленді, соның салдарынан елді мекен аумақтық және әкімшілік жағынан бөлінді. Алайда екі жылдан кейін орденге өткен бөлік қайтадан епископтықтың иелігіне қайтарылды.&lt;br /&gt;
Бұл елді мекен орнында 1420 жылға дейін ағаш бекініс болған, кейіннен ол тастан қайта салынды. XVI ғасырдың соңына қарай Цесвайне аумағы кеңейіп, елді мекен 18 шаруашылықтан тұратын болды. Ливон соғысы кезінде елді мекенді орыс әскерлері басып алды. Соғыстан кейін ол Польшаның қарамағына өтті, алайда кейінірек, 1656 жылғы әскери қимылдар барысында қайтадан қиратылды.&lt;br /&gt;
XIX ғасырдың басында барон Вульф жергілікті жерлерді сатып алып елді мекен аумағында жаңа қоныс пайда болды. 1949–1956 жылдары Цесвайне өзімен аттас ауданның әкімшілік орталығы болды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16482-Cesvajne.html|title=Европа. Латвия. историческая область Видземе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}&lt;/ref&gt; 

Цесвайне қала мәртебесін 1991 жылы алды. 2021 жылы жаңа әкімшілік-аумақтық реформа нәтижесінде Цесвайне Мадона муниципалитетінің құрамына енді.

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Ірі өнеркәсіптік кәсіпорындар жергілікті шаруашылықтардан алынған сүт өнімдерін өңдеумен айналысады. Сондай-ақ ағаш өңдеу шеберханалары да бар.

Қала арқылы Р37 аймақтық жол (Плявиняс (Гостини) — Мадона — Гулбене) өтеді. P38 аймақтық жолы (Цесвайне – Велена) қалаға қосылады.
Қалааралық автобус қызметінің негізгі бағыттары: Цесвайне — Мадона — Рига; Цесвайне — Мадона — Екабпилс; Цесвайне — Алуксне; Цесвайне — Гулбене; Цесвайне — Смилтене — Валмиера; Цесвайне — Цесис — Саулкрасты; Цесвайне — Лубана.

Цесвайне стансасы Плявиняс – Гулбене желісінде орналасқан. Дизельдік пойыздар Мадона стансасына дейін желіде жұмыс істейді.

== Көрікті орындары ==
Қаланың басты көрікті жері —  Цесвайне кешені. Ол 1893–1896 жылдары неміс сәулетшісі Гризебахтың жобасы бойынша салынған. 1919 жылдан 2002 жылға дейін бұл кешенде жалпы білім беретін мектеп орналасқан. Қазіргі таңда мұнда муниципалды мекеме, мұражай және өнер мектебі жұмыс істейді. Сарайдың әртүрлі бөліктерін аралап, оның кең жертөлелерін, би залы мен асханасын көріп, бақылау мұнарасына көтерілуге болады.

Цесвайне саябағы да назар аударуға тұрарлық. Ортағасырлық қирандылар, табиғи көрініс пен тоғандар арасынан Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі қуғын-сүргін құрбаны болған гимназия оқушыларына арналған ескерткіш тақтаны көруге болады. Саябақтағы төбелердің бірінде Цесвайне сарайының алғашқы иесі Адольф фон Вульфтің бейіті орналасқан.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/cesvayne_lc4412|title=Европа &gt; Латвия &gt; Цесвайне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Латвия қалалары}} 

[[Санат:Латвия қалалары]]</text>
      <sha1>ic9c6xv9wxgb9a701x4ccq682tzibgc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654564</id>
      <parentid>3654563</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T15:04:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі</comment>
      <origin>3654564</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8540" sha1="ip3qfdqakq6asaz04ctw1agqzl6dd27" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Цесвайне
 |шынайы атауы            = {{lang-lv|Cesvaine}}
 |сурет                   = Улица в Цесвайне.jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = аймақтық қала
 |ел                      = Латвия
 |елтаңба                 = Coat of Arms of Cesvaine.svg
 |ту                      = Flag of Cesvaine.png
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =56 |lat_min =58 |lat_sec =06 
  |lon_dir =E |lon_deg =26 |lon_min =18 |lon_sec =24 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Аймақ
 |аймағы                  = Мадона аймағы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                  = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1991	
 |алғашқы дерек           = 	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 1991
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 1443
  |санақ жылы             = 2026
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = 
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +2:00
 |пошта индексі           = (+371) 648
 |пошта индекстері        = LV-4871
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = Cesvaine
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Цесвайне''' ({{lang-lv|Cesvaine}}) — [[Латвия]]дағы Видземе тарихи аймағында орналасқан қала. [[Мадона аймағы]]ның құрамына кіреді.
2026 жылы Цесвайне қаласының халқы 1443 адамды құрады. Цесвайне — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 60-шы орында тұр.

== Географиялық орналасуы ==
Сула өзенінің жағасында, аймақ орталығы [[Мадона]]дан 15 км, [[Рига]]дан шамамен 180 км жерде орналасқан.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/cesvaine/|title=Цесвайне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
XIII ғасырдың басында қазіргі қала орналасқан жердегі елді мекен Ливония епископтығының құрамына кірген.
1211 жылы оның жерлерінің бір бөлігін қылышшылар ордені иеленді, соның салдарынан елді мекен аумақтық және әкімшілік жағынан бөлінді. Алайда екі жылдан кейін орденге өткен бөлік қайтадан епископтықтың иелігіне қайтарылды.&lt;br /&gt;
Бұл елді мекен орнында 1420 жылға дейін ағаш бекініс болған, кейіннен ол тастан қайта салынды. XVI ғасырдың соңына қарай Цесвайне аумағы кеңейіп, елді мекен 18 шаруашылықтан тұратын болды. Ливон соғысы кезінде елді мекенді орыс әскерлері басып алды. Соғыстан кейін ол Польшаның қарамағына өтті, алайда кейінірек, 1656 жылғы әскери қимылдар барысында қайтадан қиратылды.&lt;br /&gt;
XIX ғасырдың басында барон Вульф жергілікті жерлерді сатып алып елді мекен аумағында жаңа қоныс пайда болды. 1949–1956 жылдары Цесвайне өзімен аттас ауданның әкімшілік орталығы болды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16482-Cesvajne.html|title=Европа. Латвия. историческая область Видземе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}&lt;/ref&gt; 

Цесвайне қала мәртебесін 1991 жылы алды. 2021 жылы жаңа әкімшілік-аумақтық реформа нәтижесінде Цесвайне Мадона муниципалитетінің құрамына енді.

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Ірі өнеркәсіптік кәсіпорындар жергілікті шаруашылықтардан алынған сүт өнімдерін өңдеумен айналысады. Сондай-ақ ағаш өңдеу шеберханалары да бар.

Қала арқылы Р37 аймақтық жол (Плявиняс (Гостини) — Мадона — Гулбене) өтеді. P38 аймақтық жолы (Цесвайне – Велена) қалаға қосылады.
Қалааралық автобус қызметінің негізгі бағыттары: Цесвайне — Мадона — Рига; Цесвайне — Мадона — Екабпилс; Цесвайне — Алуксне; Цесвайне — Гулбене; Цесвайне — Смилтене — Валмиера; Цесвайне — Цесис — Саулкрасты; Цесвайне — Лубана.

Цесвайне стансасы Плявиняс – Гулбене желісінде орналасқан. Дизельдік пойыздар Мадона стансасына дейін желіде жұмыс істейді.

== Көрікті орындары ==
Қаланың басты көрікті жері —  Цесвайне кешені. Ол 1893–1896 жылдары неміс сәулетшісі Гризебахтың жобасы бойынша салынған. 1919 жылдан 2002 жылға дейін бұл кешенде жалпы білім беретін мектеп орналасқан. Қазіргі таңда мұнда муниципалды мекеме, мұражай және өнер мектебі жұмыс істейді. Сарайдың әртүрлі бөліктерін аралап, оның кең жертөлелерін, би залы мен асханасын көріп, бақылау мұнарасына көтерілуге болады.

Цесвайне саябағы да назар аударуға тұрарлық. Ортағасырлық қирандылар, табиғи көрініс пен тоғандар арасынан Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі қуғын-сүргін құрбаны болған гимназия оқушыларына арналған ескерткіш тақтаны көруге болады. Саябақтағы төбелердің бірінде Цесвайне сарайының алғашқы иесі Адольф фон Вульфтің бейіті орналасқан.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/cesvayne_lc4412|title=Европа &gt; Латвия &gt; Цесвайне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Латвия қалалары}} 

[[Санат:Латвия қалалары]]</text>
      <sha1>ip3qfdqakq6asaz04ctw1agqzl6dd27</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654565</id>
      <parentid>3654564</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T15:05:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі</comment>
      <origin>3654565</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8560" sha1="junr7g4qo6nit7ahr43ffr9cxfggv1c" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Цесвайне
 |шынайы атауы            = {{lang-lv|Cesvaine}}
 |сурет                   = Улица в Цесвайне.jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = аймақтық қала
 |ел                      = Латвия
 |елтаңба                 = Coat of Arms of Cesvaine.svg
 |ту                      = Flag of Cesvaine.png
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =56 |lat_min =58 |lat_sec =06 
  |lon_dir =E |lon_deg =26 |lon_min =18 |lon_sec =24 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Аймақ
 |аймағы                  = Мадона аймағы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                  = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1991	
 |алғашқы дерек           = 1209	
 |бұрынғы атаулары        = Зесвеген
 |статус алуы             = 1991
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 1443
  |санақ жылы             = 2026
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = 
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +2:00
 |пошта индексі           = (+371) 648
 |пошта индекстері        = LV-4871
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = Cesvaine
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Цесвайне''' ({{lang-lv|Cesvaine}}) — [[Латвия]]дағы Видземе тарихи аймағында орналасқан қала. [[Мадона аймағы]]ның құрамына кіреді.
2026 жылы Цесвайне қаласының халқы 1443 адамды құрады. Цесвайне — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 60-шы орында тұр.

== Географиялық орналасуы ==
Сула өзенінің жағасында, аймақ орталығы [[Мадона]]дан 15 км, [[Рига]]дан шамамен 180 км жерде орналасқан.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/cesvaine/|title=Цесвайне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
XIII ғасырдың басында қазіргі қала орналасқан жердегі елді мекен Ливония епископтығының құрамына кірген.
1211 жылы оның жерлерінің бір бөлігін қылышшылар ордені иеленді, соның салдарынан елді мекен аумақтық және әкімшілік жағынан бөлінді. Алайда екі жылдан кейін орденге өткен бөлік қайтадан епископтықтың иелігіне қайтарылды.&lt;br /&gt;
Бұл елді мекен орнында 1420 жылға дейін ағаш бекініс болған, кейіннен ол тастан қайта салынды. XVI ғасырдың соңына қарай Цесвайне аумағы кеңейіп, елді мекен 18 шаруашылықтан тұратын болды. Ливон соғысы кезінде елді мекенді орыс әскерлері басып алды. Соғыстан кейін ол Польшаның қарамағына өтті, алайда кейінірек, 1656 жылғы әскери қимылдар барысында қайтадан қиратылды.&lt;br /&gt;
XIX ғасырдың басында барон Вульф жергілікті жерлерді сатып алып елді мекен аумағында жаңа қоныс пайда болды. 1949–1956 жылдары Цесвайне өзімен аттас ауданның әкімшілік орталығы болды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16482-Cesvajne.html|title=Европа. Латвия. историческая область Видземе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}&lt;/ref&gt; 

Цесвайне қала мәртебесін 1991 жылы алды. 2021 жылы жаңа әкімшілік-аумақтық реформа нәтижесінде Цесвайне Мадона муниципалитетінің құрамына енді.

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Ірі өнеркәсіптік кәсіпорындар жергілікті шаруашылықтардан алынған сүт өнімдерін өңдеумен айналысады. Сондай-ақ ағаш өңдеу шеберханалары да бар.

Қала арқылы Р37 аймақтық жол (Плявиняс (Гостини) — Мадона — Гулбене) өтеді. P38 аймақтық жолы (Цесвайне – Велена) қалаға қосылады.
Қалааралық автобус қызметінің негізгі бағыттары: Цесвайне — Мадона — Рига; Цесвайне — Мадона — Екабпилс; Цесвайне — Алуксне; Цесвайне — Гулбене; Цесвайне — Смилтене — Валмиера; Цесвайне — Цесис — Саулкрасты; Цесвайне — Лубана.

Цесвайне стансасы Плявиняс – Гулбене желісінде орналасқан. Дизельдік пойыздар Мадона стансасына дейін желіде жұмыс істейді.

== Көрікті орындары ==
Қаланың басты көрікті жері —  Цесвайне кешені. Ол 1893–1896 жылдары неміс сәулетшісі Гризебахтың жобасы бойынша салынған. 1919 жылдан 2002 жылға дейін бұл кешенде жалпы білім беретін мектеп орналасқан. Қазіргі таңда мұнда муниципалды мекеме, мұражай және өнер мектебі жұмыс істейді. Сарайдың әртүрлі бөліктерін аралап, оның кең жертөлелерін, би залы мен асханасын көріп, бақылау мұнарасына көтерілуге болады.

Цесвайне саябағы да назар аударуға тұрарлық. Ортағасырлық қирандылар, табиғи көрініс пен тоғандар арасынан Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі қуғын-сүргін құрбаны болған гимназия оқушыларына арналған ескерткіш тақтаны көруге болады. Саябақтағы төбелердің бірінде Цесвайне сарайының алғашқы иесі Адольф фон Вульфтің бейіті орналасқан.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/cesvayne_lc4412|title=Европа &gt; Латвия &gt; Цесвайне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Латвия қалалары}} 

[[Санат:Латвия қалалары]]</text>
      <sha1>junr7g4qo6nit7ahr43ffr9cxfggv1c</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654566</id>
      <parentid>3654565</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T15:07:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <origin>3654566</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8570" sha1="sw48juamudv3c31jm5dmtwfgcfinuqf" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Цесвайне
 |шынайы атауы            = {{lang-lv|Cesvaine}}
 |сурет                   = Улица в Цесвайне.jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = аймақтық қала
 |ел                      = Латвия
 |елтаңба                 = Coat of Arms of Cesvaine.svg
 |ту                      = Flag of Cesvaine.png
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =56 |lat_min =58 |lat_sec =06 
  |lon_dir =E |lon_deg =26 |lon_min =18 |lon_sec =24 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Аймақ
 |аймағы                  = Мадона аймағы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                  = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1991	
 |алғашқы дерек           = 1209	
 |бұрынғы атаулары        = Зесвеген
 |статус алуы             = 1991
 |жер аумағы              = 5,11	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 1443
  |санақ жылы             = 2026
  |тығыздығы              = 325,2 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = 
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +2:00
 |пошта индексі           = (+371) 648
 |пошта индекстері        = LV-4871
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = Cesvaine
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Цесвайне''' ({{lang-lv|Cesvaine}}) — [[Латвия]]дағы Видземе тарихи аймағында орналасқан қала. [[Мадона аймағы]]ның құрамына кіреді.
2026 жылы Цесвайне қаласының халқы 1443 адамды құрады. Цесвайне — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 60-шы орында тұр.

== Географиялық орналасуы ==
Сула өзенінің жағасында, аймақ орталығы [[Мадона]]дан 15 км, [[Рига]]дан шамамен 180 км жерде орналасқан.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/cesvaine/|title=Цесвайне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
XIII ғасырдың басында қазіргі қала орналасқан жердегі елді мекен Ливония епископтығының құрамына кірген.
1211 жылы оның жерлерінің бір бөлігін қылышшылар ордені иеленді, соның салдарынан елді мекен аумақтық және әкімшілік жағынан бөлінді. Алайда екі жылдан кейін орденге өткен бөлік қайтадан епископтықтың иелігіне қайтарылды.&lt;br /&gt;
Бұл елді мекен орнында 1420 жылға дейін ағаш бекініс болған, кейіннен ол тастан қайта салынды. XVI ғасырдың соңына қарай Цесвайне аумағы кеңейіп, елді мекен 18 шаруашылықтан тұратын болды. Ливон соғысы кезінде елді мекенді орыс әскерлері басып алды. Соғыстан кейін ол Польшаның қарамағына өтті, алайда кейінірек, 1656 жылғы әскери қимылдар барысында қайтадан қиратылды.&lt;br /&gt;
XIX ғасырдың басында барон Вульф жергілікті жерлерді сатып алып елді мекен аумағында жаңа қоныс пайда болды. 1949–1956 жылдары Цесвайне өзімен аттас ауданның әкімшілік орталығы болды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16482-Cesvajne.html|title=Европа. Латвия. историческая область Видземе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}&lt;/ref&gt; 

Цесвайне қала мәртебесін 1991 жылы алды. 2021 жылы жаңа әкімшілік-аумақтық реформа нәтижесінде Цесвайне Мадона муниципалитетінің құрамына енді.

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Ірі өнеркәсіптік кәсіпорындар жергілікті шаруашылықтардан алынған сүт өнімдерін өңдеумен айналысады. Сондай-ақ ағаш өңдеу шеберханалары да бар.

Қала арқылы Р37 аймақтық жол (Плявиняс (Гостини) — Мадона — Гулбене) өтеді. P38 аймақтық жолы (Цесвайне – Велена) қалаға қосылады.
Қалааралық автобус қызметінің негізгі бағыттары: Цесвайне — Мадона — Рига; Цесвайне — Мадона — Екабпилс; Цесвайне — Алуксне; Цесвайне — Гулбене; Цесвайне — Смилтене — Валмиера; Цесвайне — Цесис — Саулкрасты; Цесвайне — Лубана.

Цесвайне стансасы Плявиняс – Гулбене желісінде орналасқан. Дизельдік пойыздар Мадона стансасына дейін желіде жұмыс істейді.

== Көрікті орындары ==
Қаланың басты көрікті жері —  Цесвайне кешені. Ол 1893–1896 жылдары неміс сәулетшісі Гризебахтың жобасы бойынша салынған. 1919 жылдан 2002 жылға дейін бұл кешенде жалпы білім беретін мектеп орналасқан. Қазіргі таңда мұнда муниципалды мекеме, мұражай және өнер мектебі жұмыс істейді. Сарайдың әртүрлі бөліктерін аралап, оның кең жертөлелерін, би залы мен асханасын көріп, бақылау мұнарасына көтерілуге болады.

Цесвайне саябағы да назар аударуға тұрарлық. Ортағасырлық қирандылар, табиғи көрініс пен тоғандар арасынан Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі қуғын-сүргін құрбаны болған гимназия оқушыларына арналған ескерткіш тақтаны көруге болады. Саябақтағы төбелердің бірінде Цесвайне сарайының алғашқы иесі Адольф фон Вульфтің бейіті орналасқан.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/cesvayne_lc4412|title=Европа &gt; Латвия &gt; Цесвайне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Латвия қалалары}} 

[[Санат:Латвия қалалары]]</text>
      <sha1>sw48juamudv3c31jm5dmtwfgcfinuqf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654567</id>
      <parentid>3654566</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T15:10:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>сурет қою</comment>
      <origin>3654567</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8696" sha1="82irxfoomh1lde7c1olrr1tnpyrpwzh" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Цесвайне
 |шынайы атауы            = {{lang-lv|Cesvaine}}
 |сурет                   = Улица в Цесвайне.jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = аймақтық қала
 |ел                      = Латвия
 |елтаңба                 = Coat of Arms of Cesvaine.svg
 |ту                      = Flag of Cesvaine.png
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =56 |lat_min =58 |lat_sec =06 
  |lon_dir =E |lon_deg =26 |lon_min =18 |lon_sec =24 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Аймақ
 |аймағы                  = Мадона аймағы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                  = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1991	
 |алғашқы дерек           = 1209	
 |бұрынғы атаулары        = Зесвеген
 |статус алуы             = 1991
 |жер аумағы              = 5,11	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 1443
  |санақ жылы             = 2026
  |тығыздығы              = 325,2 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = 
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +2:00
 |пошта индексі           = (+371) 648
 |пошта индекстері        = LV-4871
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = Cesvaine
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Цесвайне''' ({{lang-lv|Cesvaine}}) — [[Латвия]]дағы Видземе тарихи аймағында орналасқан қала. [[Мадона аймағы]]ның құрамына кіреді.
2026 жылы Цесвайне қаласының халқы 1443 адамды құрады. Цесвайне — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 60-шы орында тұр.

== Географиялық орналасуы ==
Сула өзенінің жағасында, аймақ орталығы [[Мадона]]дан 15 км, [[Рига]]дан шамамен 180 км жерде орналасқан.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/cesvaine/|title=Цесвайне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
XIII ғасырдың басында қазіргі қала орналасқан жердегі елді мекен Ливония епископтығының құрамына кірген.
1211 жылы оның жерлерінің бір бөлігін қылышшылар ордені иеленді, соның салдарынан елді мекен аумақтық және әкімшілік жағынан бөлінді. Алайда екі жылдан кейін орденге өткен бөлік қайтадан епископтықтың иелігіне қайтарылды.&lt;br /&gt;
Бұл елді мекен орнында 1420 жылға дейін ағаш бекініс болған, кейіннен ол тастан қайта салынды. XVI ғасырдың соңына қарай Цесвайне аумағы кеңейіп, елді мекен 18 шаруашылықтан тұратын болды. Ливон соғысы кезінде елді мекенді орыс әскерлері басып алды. Соғыстан кейін ол Польшаның қарамағына өтті, алайда кейінірек, 1656 жылғы әскери қимылдар барысында қайтадан қиратылды.&lt;br /&gt;
XIX ғасырдың басында барон Вульф жергілікті жерлерді сатып алып елді мекен аумағында жаңа қоныс пайда болды. 1949–1956 жылдары Цесвайне өзімен аттас ауданның әкімшілік орталығы болды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16482-Cesvajne.html|title=Европа. Латвия. историческая область Видземе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}&lt;/ref&gt; 

Цесвайне қала мәртебесін 1991 жылы алды. 2021 жылы жаңа әкімшілік-аумақтық реформа нәтижесінде Цесвайне Мадона муниципалитетінің құрамына енді.

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Ірі өнеркәсіптік кәсіпорындар жергілікті шаруашылықтардан алынған сүт өнімдерін өңдеумен айналысады. Сондай-ақ ағаш өңдеу шеберханалары да бар.

Қала арқылы Р37 аймақтық жол (Плявиняс (Гостини) — Мадона — Гулбене) өтеді. P38 аймақтық жолы (Цесвайне – Велена) қалаға қосылады.
Қалааралық автобус қызметінің негізгі бағыттары: Цесвайне — Мадона — Рига; Цесвайне — Мадона — Екабпилс; Цесвайне — Алуксне; Цесвайне — Гулбене; Цесвайне — Смилтене — Валмиера; Цесвайне — Цесис — Саулкрасты; Цесвайне — Лубана.

Цесвайне стансасы Плявиняс – Гулбене желісінде орналасқан. Дизельдік пойыздар Мадона стансасына дейін желіде жұмыс істейді.

== Көрікті орындары ==
Қаланың басты көрікті жері —  Цесвайне кешені. Ол 1893–1896 жылдары неміс сәулетшісі Гризебахтың жобасы бойынша салынған. 1919 жылдан 2002 жылға дейін бұл кешенде жалпы білім беретін мектеп орналасқан. Қазіргі таңда мұнда муниципалды мекеме, мұражай және өнер мектебі жұмыс істейді. Сарайдың әртүрлі бөліктерін аралап, оның кең жертөлелерін, би залы мен асханасын көріп, бақылау мұнарасына көтерілуге болады.

Цесвайне саябағы да назар аударуға тұрарлық. Ортағасырлық қирандылар, табиғи көрініс пен тоғандар арасынан Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі қуғын-сүргін құрбаны болған гимназия оқушыларына арналған ескерткіш тақтаны көруге болады. Саябақтағы төбелердің бірінде Цесвайне сарайының алғашқы иесі Адольф фон Вульфтің бейіті орналасқан.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/cesvayne_lc4412|title=Европа &gt; Латвия &gt; Цесвайне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Галерея ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;150&quot;&gt;
Cesvaines pils 2012.JPG|Цесвайне кешені

&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Латвия қалалары}} 

[[Санат:Латвия қалалары]]</text>
      <sha1>82irxfoomh1lde7c1olrr1tnpyrpwzh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654568</id>
      <parentid>3654567</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T15:12:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Галерея */ сурет қою</comment>
      <origin>3654568</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8754" sha1="nbkaoctfbwzh3n2ma41ahm933faptm1" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Цесвайне
 |шынайы атауы            = {{lang-lv|Cesvaine}}
 |сурет                   = Улица в Цесвайне.jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = аймақтық қала
 |ел                      = Латвия
 |елтаңба                 = Coat of Arms of Cesvaine.svg
 |ту                      = Flag of Cesvaine.png
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =56 |lat_min =58 |lat_sec =06 
  |lon_dir =E |lon_deg =26 |lon_min =18 |lon_sec =24 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Аймақ
 |аймағы                  = Мадона аймағы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                  = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1991	
 |алғашқы дерек           = 1209	
 |бұрынғы атаулары        = Зесвеген
 |статус алуы             = 1991
 |жер аумағы              = 5,11	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 1443
  |санақ жылы             = 2026
  |тығыздығы              = 325,2 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = 
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +2:00
 |пошта индексі           = (+371) 648
 |пошта индекстері        = LV-4871
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = Cesvaine
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Цесвайне''' ({{lang-lv|Cesvaine}}) — [[Латвия]]дағы Видземе тарихи аймағында орналасқан қала. [[Мадона аймағы]]ның құрамына кіреді.
2026 жылы Цесвайне қаласының халқы 1443 адамды құрады. Цесвайне — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 60-шы орында тұр.

== Географиялық орналасуы ==
Сула өзенінің жағасында, аймақ орталығы [[Мадона]]дан 15 км, [[Рига]]дан шамамен 180 км жерде орналасқан.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/cesvaine/|title=Цесвайне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
XIII ғасырдың басында қазіргі қала орналасқан жердегі елді мекен Ливония епископтығының құрамына кірген.
1211 жылы оның жерлерінің бір бөлігін қылышшылар ордені иеленді, соның салдарынан елді мекен аумақтық және әкімшілік жағынан бөлінді. Алайда екі жылдан кейін орденге өткен бөлік қайтадан епископтықтың иелігіне қайтарылды.&lt;br /&gt;
Бұл елді мекен орнында 1420 жылға дейін ағаш бекініс болған, кейіннен ол тастан қайта салынды. XVI ғасырдың соңына қарай Цесвайне аумағы кеңейіп, елді мекен 18 шаруашылықтан тұратын болды. Ливон соғысы кезінде елді мекенді орыс әскерлері басып алды. Соғыстан кейін ол Польшаның қарамағына өтті, алайда кейінірек, 1656 жылғы әскери қимылдар барысында қайтадан қиратылды.&lt;br /&gt;
XIX ғасырдың басында барон Вульф жергілікті жерлерді сатып алып елді мекен аумағында жаңа қоныс пайда болды. 1949–1956 жылдары Цесвайне өзімен аттас ауданның әкімшілік орталығы болды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16482-Cesvajne.html|title=Европа. Латвия. историческая область Видземе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}&lt;/ref&gt; 

Цесвайне қала мәртебесін 1991 жылы алды. 2021 жылы жаңа әкімшілік-аумақтық реформа нәтижесінде Цесвайне Мадона муниципалитетінің құрамына енді.

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Ірі өнеркәсіптік кәсіпорындар жергілікті шаруашылықтардан алынған сүт өнімдерін өңдеумен айналысады. Сондай-ақ ағаш өңдеу шеберханалары да бар.

Қала арқылы Р37 аймақтық жол (Плявиняс (Гостини) — Мадона — Гулбене) өтеді. P38 аймақтық жолы (Цесвайне – Велена) қалаға қосылады.
Қалааралық автобус қызметінің негізгі бағыттары: Цесвайне — Мадона — Рига; Цесвайне — Мадона — Екабпилс; Цесвайне — Алуксне; Цесвайне — Гулбене; Цесвайне — Смилтене — Валмиера; Цесвайне — Цесис — Саулкрасты; Цесвайне — Лубана.

Цесвайне стансасы Плявиняс – Гулбене желісінде орналасқан. Дизельдік пойыздар Мадона стансасына дейін желіде жұмыс істейді.

== Көрікті орындары ==
Қаланың басты көрікті жері —  Цесвайне кешені. Ол 1893–1896 жылдары неміс сәулетшісі Гризебахтың жобасы бойынша салынған. 1919 жылдан 2002 жылға дейін бұл кешенде жалпы білім беретін мектеп орналасқан. Қазіргі таңда мұнда муниципалды мекеме, мұражай және өнер мектебі жұмыс істейді. Сарайдың әртүрлі бөліктерін аралап, оның кең жертөлелерін, би залы мен асханасын көріп, бақылау мұнарасына көтерілуге болады.

Цесвайне саябағы да назар аударуға тұрарлық. Ортағасырлық қирандылар, табиғи көрініс пен тоғандар арасынан Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі қуғын-сүргін құрбаны болған гимназия оқушыларына арналған ескерткіш тақтаны көруге болады. Саябақтағы төбелердің бірінде Цесвайне сарайының алғашқы иесі Адольф фон Вульфтің бейіті орналасқан.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/cesvayne_lc4412|title=Европа &gt; Латвия &gt; Цесвайне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Галерея ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;150&quot;&gt;
Cesvaines pils 2012.JPG|Цесвайне кешені
Cesvaines stacija 25.JPGТеміржол стансасы

&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Латвия қалалары}} 

[[Санат:Латвия қалалары]]</text>
      <sha1>nbkaoctfbwzh3n2ma41ahm933faptm1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654570</id>
      <parentid>3654568</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T15:13:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Галерея */ сурет қою</comment>
      <origin>3654570</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8818" sha1="p92ceb87wyy9owkaog0h00uiezigh4s" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Цесвайне
 |шынайы атауы            = {{lang-lv|Cesvaine}}
 |сурет                   = Улица в Цесвайне.jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = аймақтық қала
 |ел                      = Латвия
 |елтаңба                 = Coat of Arms of Cesvaine.svg
 |ту                      = Flag of Cesvaine.png
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =56 |lat_min =58 |lat_sec =06 
  |lon_dir =E |lon_deg =26 |lon_min =18 |lon_sec =24 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Аймақ
 |аймағы                  = Мадона аймағы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                  = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1991	
 |алғашқы дерек           = 1209	
 |бұрынғы атаулары        = Зесвеген
 |статус алуы             = 1991
 |жер аумағы              = 5,11	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 1443
  |санақ жылы             = 2026
  |тығыздығы              = 325,2 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = 
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +2:00
 |пошта индексі           = (+371) 648
 |пошта индекстері        = LV-4871
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = Cesvaine
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Цесвайне''' ({{lang-lv|Cesvaine}}) — [[Латвия]]дағы Видземе тарихи аймағында орналасқан қала. [[Мадона аймағы]]ның құрамына кіреді.
2026 жылы Цесвайне қаласының халқы 1443 адамды құрады. Цесвайне — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 60-шы орында тұр.

== Географиялық орналасуы ==
Сула өзенінің жағасында, аймақ орталығы [[Мадона]]дан 15 км, [[Рига]]дан шамамен 180 км жерде орналасқан.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/cesvaine/|title=Цесвайне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
XIII ғасырдың басында қазіргі қала орналасқан жердегі елді мекен Ливония епископтығының құрамына кірген.
1211 жылы оның жерлерінің бір бөлігін қылышшылар ордені иеленді, соның салдарынан елді мекен аумақтық және әкімшілік жағынан бөлінді. Алайда екі жылдан кейін орденге өткен бөлік қайтадан епископтықтың иелігіне қайтарылды.&lt;br /&gt;
Бұл елді мекен орнында 1420 жылға дейін ағаш бекініс болған, кейіннен ол тастан қайта салынды. XVI ғасырдың соңына қарай Цесвайне аумағы кеңейіп, елді мекен 18 шаруашылықтан тұратын болды. Ливон соғысы кезінде елді мекенді орыс әскерлері басып алды. Соғыстан кейін ол Польшаның қарамағына өтті, алайда кейінірек, 1656 жылғы әскери қимылдар барысында қайтадан қиратылды.&lt;br /&gt;
XIX ғасырдың басында барон Вульф жергілікті жерлерді сатып алып елді мекен аумағында жаңа қоныс пайда болды. 1949–1956 жылдары Цесвайне өзімен аттас ауданның әкімшілік орталығы болды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16482-Cesvajne.html|title=Европа. Латвия. историческая область Видземе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}&lt;/ref&gt; 

Цесвайне қала мәртебесін 1991 жылы алды. 2021 жылы жаңа әкімшілік-аумақтық реформа нәтижесінде Цесвайне Мадона муниципалитетінің құрамына енді.

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Ірі өнеркәсіптік кәсіпорындар жергілікті шаруашылықтардан алынған сүт өнімдерін өңдеумен айналысады. Сондай-ақ ағаш өңдеу шеберханалары да бар.

Қала арқылы Р37 аймақтық жол (Плявиняс (Гостини) — Мадона — Гулбене) өтеді. P38 аймақтық жолы (Цесвайне – Велена) қалаға қосылады.
Қалааралық автобус қызметінің негізгі бағыттары: Цесвайне — Мадона — Рига; Цесвайне — Мадона — Екабпилс; Цесвайне — Алуксне; Цесвайне — Гулбене; Цесвайне — Смилтене — Валмиера; Цесвайне — Цесис — Саулкрасты; Цесвайне — Лубана.

Цесвайне стансасы Плявиняс – Гулбене желісінде орналасқан. Дизельдік пойыздар Мадона стансасына дейін желіде жұмыс істейді.

== Көрікті орындары ==
Қаланың басты көрікті жері —  Цесвайне кешені. Ол 1893–1896 жылдары неміс сәулетшісі Гризебахтың жобасы бойынша салынған. 1919 жылдан 2002 жылға дейін бұл кешенде жалпы білім беретін мектеп орналасқан. Қазіргі таңда мұнда муниципалды мекеме, мұражай және өнер мектебі жұмыс істейді. Сарайдың әртүрлі бөліктерін аралап, оның кең жертөлелерін, би залы мен асханасын көріп, бақылау мұнарасына көтерілуге болады.

Цесвайне саябағы да назар аударуға тұрарлық. Ортағасырлық қирандылар, табиғи көрініс пен тоғандар арасынан Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі қуғын-сүргін құрбаны болған гимназия оқушыларына арналған ескерткіш тақтаны көруге болады. Саябақтағы төбелердің бірінде Цесвайне сарайының алғашқы иесі Адольф фон Вульфтің бейіті орналасқан.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/cesvayne_lc4412|title=Европа &gt; Латвия &gt; Цесвайне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Галерея ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;150&quot;&gt;
Cesvaines pils 2012.JPG|Цесвайне кешені
Cesvaines stacija 25.JPG|Теміржол стансасы
Cesvaine — панорама (1).jpg|Қала көрінісі
&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Латвия қалалары}} 

[[Санат:Латвия қалалары]]</text>
      <sha1>p92ceb87wyy9owkaog0h00uiezigh4s</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654572</id>
      <parentid>3654570</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T15:16:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі, сурет қою</comment>
      <origin>3654572</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8876" sha1="ju96j66v6mlcqhvyb9nosia3dep02a0" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Цесвайне
 |шынайы атауы            = {{lang-lv|Cesvaine}}
 |сурет                   = Улица в Цесвайне.jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = аймақтық қала
 |ел                      = Латвия
 |елтаңба                 = Coat of Arms of Cesvaine.svg
 |ту                      = Flag of Cesvaine.png
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =56 |lat_min =58 |lat_sec =06 
  |lon_dir =E |lon_deg =26 |lon_min =18 |lon_sec =24 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Аймақ
 |аймағы                  = Мадона аймағы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                  = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1991	
 |алғашқы дерек           = 1209	
 |бұрынғы атаулары        = Зесвеген
 |статус алуы             = 1991
 |жер аумағы              = 5,11	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 1443
  |санақ жылы             = 2026
  |тығыздығы              = 325,2 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = 
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +2:00
 |пошта индексі           = (+371) 648
 |пошта индекстері        = LV-4871
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = Cesvaine
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Цесвайне''' ({{lang-lv|Cesvaine}}) — [[Латвия]]дағы Видземе тарихи аймағында орналасқан қала. [[Мадона аймағы]]ның құрамына кіреді.
2026 жылы Цесвайне қаласының халқы 1443 адамды құрады. Цесвайне — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 60-шы орында тұр.

== Географиялық орналасуы ==
Сула өзенінің жағасында, аймақ орталығы [[Мадона]]дан 15 км, [[Рига]]дан шамамен 180 км жерде орналасқан.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/cesvaine/|title=Цесвайне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
XIII ғасырдың басында қазіргі қала орналасқан жердегі елді мекен Ливония епископтығының құрамына кірген.
1211 жылы оның жерлерінің бір бөлігін қылышшылар ордені иеленді, соның салдарынан елді мекен аумақтық және әкімшілік жағынан бөлінді. Алайда екі жылдан кейін орденге өткен бөлік қайтадан епископтықтың иелігіне қайтарылды.&lt;br /&gt;
Бұл елді мекен орнында 1420 жылға дейін ағаш бекініс болған, кейіннен ол тастан қайта салынды. XVI ғасырдың соңына қарай Цесвайне аумағы кеңейіп, елді мекен 18 шаруашылықтан тұратын болды. Ливон соғысы кезінде елді мекенді орыс әскерлері басып алды. Соғыстан кейін ол Польшаның қарамағына өтті, алайда кейінірек, 1656 жылғы әскери қимылдар барысында қайтадан қиратылды.&lt;br /&gt;
XIX ғасырдың басында барон Вульф жергілікті жерлерді сатып алып елді мекен аумағында жаңа қоныс пайда болды. 1949–1956 жылдары Цесвайне өзімен аттас ауданның әкімшілік орталығы болды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16482-Cesvajne.html|title=Европа. Латвия. историческая область Видземе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}&lt;/ref&gt; 

Цесвайне қала мәртебесін 1991 жылы алды. 2021 жылы жаңа әкімшілік-аумақтық реформа нәтижесінде Цесвайне Мадона муниципалитетінің құрамына енді.

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Ірі өнеркәсіптік кәсіпорындар жергілікті шаруашылықтардан алынған сүт өнімдерін өңдеумен айналысады. Сондай-ақ ағаш өңдеу шеберханалары да бар.

Қала арқылы Р37 аймақтық жол (Плявиняс (Гостини) — Мадона — Гулбене) өтеді. P38 аймақтық жолы (Цесвайне – Велена) қалаға қосылады.
Қалааралық автобус қызметінің негізгі бағыттары: Цесвайне — Мадона — Рига; Цесвайне — Мадона — Екабпилс; Цесвайне — Алуксне; Цесвайне — Гулбене; Цесвайне — Смилтене — Валмиера; Цесвайне — Цесис — Саулкрасты; Цесвайне — Лубана.

Цесвайне стансасы Плявиняс – Гулбене желісінде орналасқан. Дизельдік пойыздар Мадона стансасына дейін желіде жұмыс істейді.

== Көрікті орындары ==
Қаланың басты көрікті жері —  Цесвайне кешені. Ол 1893–1896 жылдары неміс сәулетшісі Гризебахтың жобасы бойынша салынған. 1919 жылдан 2002 жылға дейін бұл кешенде жалпы білім беретін мектеп орналасқан. Қазіргі таңда мұнда муниципалды мекеме, мұражай және өнер мектебі жұмыс істейді. Сарайдың әртүрлі бөліктерін аралап, оның кең жертөлелерін, би залы мен асханасын көріп, бақылау мұнарасына көтерілуге болады.

Цесвайне саябағы да назар аударуға тұрарлық. Ортағасырлық қирандылар, табиғи көрініс пен тоғандар арасынан Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі қуғын-сүргін құрбаны болған гимназия оқушыларына арналған ескерткіш тақтаны көруге болады. Саябақтағы төбелердің бірінде Цесвайне сарайының алғашқы иесі Адольф фон Вульфтің бейіті орналасқан.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/cesvayne_lc4412|title=Европа &gt; Латвия &gt; Цесвайне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-14|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Галерея ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;140&quot;&gt;
Cesvaines pils 2012.JPG|Цесвайне кешені
Cesvaines stacija 25.JPG|Теміржол стансасы
Cesvaine - panoramio (1).jpg|Қала көрінісі
Mežkunga māja 03.jpg|Бұрынғы орманшының үйі.
&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Латвия қалалары}} 

[[Санат:Латвия қалалары]]</text>
      <sha1>ju96j66v6mlcqhvyb9nosia3dep02a0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бұрыс шалбар</title>
    <ns>0</ns>
    <id>786535</id>
    <revision>
      <id>3654578</id>
      <timestamp>2026-09-14T16:01:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ерден Карсыбеков</username>
        <id>3744</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: {{Мультфильм  |Атауы            = Бұрыс шалбар  |Шынайы атауы     =   |Сурет            = Wallace &amp; Gromit in The Wrong Trousers logo.webp  |Ені              =  |Сурет тақырыбы   =   |Түрі             = [[ермексаз]]ды анимация  |Жанры            = комедия, отбасылық, триллер  |Приквелі         = [[Айға серуендеу]]  |Сиквелі          = [...</comment>
      <origin>3654578</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4258" sha1="o7fkbhqs5hiqq3mcezcgu9z33gg1t9d" xml:space="preserve">{{Мультфильм
 |Атауы            = Бұрыс шалбар
 |Шынайы атауы     = 
 |Сурет            = Wallace &amp; Gromit in The Wrong Trousers logo.webp
 |Ені              =
 |Сурет тақырыбы   = 
 |Түрі             = [[ермексаз]]ды анимация
 |Жанры            = комедия, отбасылық, триллер
 |Приквелі         = [[Айға серуендеу]]
 |Сиквелі          = [[Тақырлап қиғаны]]
 |Режиссёрлері     = [[Ник Парк]]
 |Продюсерлері     = Крис Молл
 |Сценарийдің авторлары = Ник Парк, Боб Бэйкер, Брайан Сибли
 |Қоюшы суретшілер =
 |Дыбыстағандар    = 
 |Композиторы      = Джулиан Нотт
 |Аниматорлары     = 
 |Операторы        = Тристан Оливер, Дэйв Алекс Риддетт
 |Студия           = [[Aardman Animations]], BBC, Lionheart Television
 |Мемлекет         = {{GBR}}
 |Дистрибьюторы    = BBC Enterprises
 |Тілі             = [[ағылшын тілі]]
 |Ұзақтығы         = 30 минут
 |Премьера         = [[26 желтоқсан]] [[1993 жыл]]
 |Бюджеті          = [[Фунт стерлинг|£]] 650 000
 |Түсім            = 
 |imdb_id          = 0108598
 |bcdb_link        = 
 |allrovi          = 
 |rottentomatoes   = 
 |Сайты            = 
 |Commons          = The Wrong Trousers
}}
'''«Бұрыс шалбар»''' ({{lang-en|The Wrong Trousers}}) — [[Aardman Animations]] британиялық студиясының [[Уоллес пен Громит]] туралы екінші қысқаметражды [[мультфильм]]і.

1994 жылы [[Үздік анимациялық қысқаметражды фильм үшін Оскар сыйлығы]]н жеңіп алды.&lt;ref&gt;{{cite|title=The 66th Academy Awards|url=https://www.oscars.org/oscars/ceremonies/1994|work=Oscars.org|date=|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Мультфильмде өнертапқыш Уоллес өзінің аса ақылды иті Громиттің туған күніне орай механикалық шалбар ойлап шығарады. Алайда иесінің қатысуынсыз далаға ойнатып шығаруға арналған бұл құрылғы Громитке ұнамай қалды. Арада Уоллес қарыздарынан құтылу үшін үйінің бөлмесін [[пингвин]] Физерс Макгроға жалға береді. Пингвин қатты музыкамен Громитті сыртта түнеуге мәжбүрлейді. Біраз уақыттан кейін Громит пингвиннің іздестіріліп жатқан қылмыскер екенін біліп шығады. Бірақ Физерс механикалық шалбарды қалай басқару керек екенін үйренді.

Уоллесті [[Питер Саллис]] дыбыстады. Громит және Физерс — сөйлемейтін кейіпкерлер.

== Сиквел ==
2024 жылдың желтоқсанында пингвин Физерстің қатысуымен «[[Уоллес пен Громит: Ең жабайы кек]]» атты толықметражды мультфильм шыққан болатын. Бұл франшизадағы екінші толықметражды туынды болды.
[[Сурет:Wallace &amp; Gromit (3666417870).jpg|нобай|солға|Шалбар киген Громит]]
== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

== Сілтемелер ==
* [https://www.rottentomatoes.com/m/wallace_and_gromit_the_wrong_trousers Rotten Tomatoes сайтында]

{{Уоллес пен Громит}}

[[Санат:1993 жылғы мультфильмдер]]
[[Санат:Ник Парк мультфильмдері]]
[[Санат:Ұлыбритания мультфильмдері]]
[[Санат:Ермексаз мультфильмдер]]
[[Санат:Aardman Animations мультфильмдері]]</text>
      <sha1>o7fkbhqs5hiqq3mcezcgu9z33gg1t9d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Санат:Ник Парк мультфильмдері</title>
    <ns>14</ns>
    <id>786536</id>
    <revision>
      <id>3654581</id>
      <timestamp>2026-09-14T16:05:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ерден Карсыбеков</username>
        <id>3744</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: {{Басты мақала}}  [[Санат:Режиссёрлер бойынша мультфильмдер]]</comment>
      <origin>3654581</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="108" sha1="oy11gtko6a0p3y0352t5sadqhvkd4j9" xml:space="preserve">{{Басты мақала}}

[[Санат:Режиссёрлер бойынша мультфильмдер]]</text>
      <sha1>oy11gtko6a0p3y0352t5sadqhvkd4j9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Санат:Режиссёрлер бойынша мультфильмдер</title>
    <ns>14</ns>
    <id>786537</id>
    <revision>
      <id>3654582</id>
      <timestamp>2026-09-14T16:08:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ерден Карсыбеков</username>
        <id>3744</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: {{commonscat|Animated films by director}}  [[Санат:Мультфильмдер]] [[Санат:Режиссёрлер бойынша фильмдер]]</comment>
      <origin>3654582</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="154" sha1="s8k6sj3xo6jl8q99z1sfgd5h9jgr8n1" xml:space="preserve">{{commonscat|Animated films by director}}

[[Санат:Мультфильмдер]]
[[Санат:Режиссёрлер бойынша фильмдер]]</text>
      <sha1>s8k6sj3xo6jl8q99z1sfgd5h9jgr8n1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Санат:1993 жылғы мультфильмдер</title>
    <ns>14</ns>
    <id>786538</id>
    <revision>
      <id>3654583</id>
      <timestamp>2026-09-14T16:13:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ерден Карсыбеков</username>
        <id>3744</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: {{commonscat|1993 animated films}}  [[Санат:Жылдар бойынша мультфильмдер]] [[Санат:1993 жылғы фильмдер]]</comment>
      <origin>3654583</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="153" sha1="gp5t3gpbyqf7r89jsi0wdjwdtw2b1j9" xml:space="preserve">{{commonscat|1993 animated films}}

[[Санат:Жылдар бойынша мультфильмдер]]
[[Санат:1993 жылғы фильмдер]]</text>
      <sha1>gp5t3gpbyqf7r89jsi0wdjwdtw2b1j9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Санат:Ермексаз мультфильмдер</title>
    <ns>14</ns>
    <id>786539</id>
    <revision>
      <id>3654584</id>
      <timestamp>2026-09-14T16:22:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ерден Карсыбеков</username>
        <id>3744</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: {{Басты мақала|Ермексазды анимация}}  [[Санат:Жасау әдісі бойынша мультфильмдер]] [[Санат:Ермексаз]]</comment>
      <origin>3654584</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="177" sha1="qvvinrojmhxrelz09v38ejnu6cwxpf9" xml:space="preserve">{{Басты мақала|Ермексазды анимация}}

[[Санат:Жасау әдісі бойынша мультфильмдер]]
[[Санат:Ермексаз]]</text>
      <sha1>qvvinrojmhxrelz09v38ejnu6cwxpf9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Санат:Жасау әдісі бойынша мультфильмдер</title>
    <ns>14</ns>
    <id>786540</id>
    <revision>
      <id>3654585</id>
      <timestamp>2026-09-14T16:25:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ерден Карсыбеков</username>
        <id>3744</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте:  [[Санат:Мультфильмдер]] [[Санат:Анимация технологиясы]]</comment>
      <origin>3654585</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="99" sha1="1zc2ync6h2bpkd6axtv12yxgidec53r" xml:space="preserve">
[[Санат:Мультфильмдер]]
[[Санат:Анимация технологиясы]]</text>
      <sha1>1zc2ync6h2bpkd6axtv12yxgidec53r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Санат:Ұлыбритания мультфильмдері</title>
    <ns>14</ns>
    <id>786541</id>
    <revision>
      <id>3654586</id>
      <timestamp>2026-09-14T16:27:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ерден Карсыбеков</username>
        <id>3744</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: {{commonscat|Animated films of the United Kingdom}}  [[Санат:Елдер бойынша мультфильмдер]] [[Санат:Ұлыбритания фильмдері]]</comment>
      <origin>3654586</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="177" sha1="a18mzc8vnw3fgyzcix60yydcnev13md" xml:space="preserve">{{commonscat|Animated films of the United Kingdom}}

[[Санат:Елдер бойынша мультфильмдер]]
[[Санат:Ұлыбритания фильмдері]]</text>
      <sha1>a18mzc8vnw3fgyzcix60yydcnev13md</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Санат:Aardman Animations мультфильмдері</title>
    <ns>14</ns>
    <id>786542</id>
    <revision>
      <id>3654587</id>
      <timestamp>2026-09-14T16:30:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ерден Карсыбеков</username>
        <id>3744</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: {{Басты мақала|Aardman Animations}}  [[Санат:Студиялар бойынша мультфильмдер]]</comment>
      <origin>3654587</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="123" sha1="8ppy2jxx8bhyfoe8642atp00pw823h4" xml:space="preserve">{{Басты мақала|Aardman Animations}}

[[Санат:Студиялар бойынша мультфильмдер]]</text>
      <sha1>8ppy2jxx8bhyfoe8642atp00pw823h4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Байдар яйласы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>786543</id>
    <revision>
      <id>3654622</id>
      <timestamp>2026-09-14T17:14:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: {{Тау  |Түрі            = Тау сілемі  |Атауы           = Байдар яйласы   |Шынайы атауы   = {{lang-crh|Baydar yaylası}}&lt;br /&gt; {{lang-uk|Байдарська яйла}}  |Сурет           = Байдарська яйла, вид на Ільяс-Кая.jpg   |Сурет өлшемі   =    |Сурет атауы    =   |Пайда болған кезеңі    =   |Аумағы          =    |Ұзындығы       =    |Ен...</comment>
      <origin>3654622</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1306" sha1="18wdj8ou9q42cjtb3gvte1ugoq3wodq" xml:space="preserve">{{Тау
 |Түрі            = Тау сілемі
 |Атауы           = Байдар яйласы
  |Шынайы атауы   = {{lang-crh|Baydar yaylası}}&lt;br /&gt; {{lang-uk|Байдарська яйла}}
 |Сурет           = Байдарська яйла, вид на Ільяс-Кая.jpg
  |Сурет өлшемі   = 
  |Сурет атауы    = 
 |Пайда болған кезеңі    = 
 |Аумағы          = 
  |Ұзындығы       = 
  |Ені            =
 |Ең биік шыңы    = 
  |Биіктігі       = 681
|Биіктік көзі     = 
  |Салыстырмалы биіктік   = 
  |Алғашқы шыңға шығу     = 
 |Орналасуы       = {{байрақ|Ресей}} / {{байрақ|Украина}}
  |lat_dir = N |lat_deg = 44|lat_min = 25|lat_sec = 00
  |lon_dir = E |lon_deg = 33|lon_min = 45|lon_sec = 00
  |region         = 
  |CoordScale     = 
 |Позициялық карта 1  = Қырым
  |ПозКарта 1 ені     = 
  |crosses180         = 
 |Позициялық карта 2  = 
  |ПозКарта 2 ені     = 
 |Ортаққордағы санаты = Baydarskaya yayla
}}
'''Байдар яйласы''' ({{lang-crh|Baydar yaylası, Байдар яйласы}}, {{lang-uk|Байдарська яйла}}) —</text>
      <sha1>18wdj8ou9q42cjtb3gvte1ugoq3wodq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654623</id>
      <parentid>3654622</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T17:17:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <origin>3654623</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1618" sha1="792ooa588j8oug3rx41xe29wupsv6ss" xml:space="preserve">{{Тау
 |Түрі            = Тау сілемі
 |Атауы           = Байдар яйласы
  |Шынайы атауы   = {{lang-crh|Baydar yaylası}}&lt;br /&gt; {{lang-uk|Байдарська яйла}}
 |Сурет           = Байдарська яйла, вид на Ільяс-Кая.jpg
  |Сурет өлшемі   = 
  |Сурет атауы    = 
 |Пайда болған кезеңі    = 
 |Аумағы          = 
  |Ұзындығы       = 
  |Ені            =
 |Ең биік шыңы    = 
  |Биіктігі       = 681
|Биіктік көзі     = 
  |Салыстырмалы биіктік   = 
  |Алғашқы шыңға шығу     = 
 |Орналасуы       = {{байрақ|Ресей}} / {{байрақ|Украина}}
  |lat_dir = N |lat_deg = 44|lat_min = 25|lat_sec = 00
  |lon_dir = E |lon_deg = 33|lon_min = 45|lon_sec = 00
  |region         = 
  |CoordScale     = 
 |Позициялық карта 1  = Қырым
  |ПозКарта 1 ені     = 
  |crosses180         = 
 |Позициялық карта 2  = 
  |ПозКарта 2 ені     = 
 |Ортаққордағы санаты = Baydarskaya yayla
}}
'''Байдар яйласы''' ({{lang-crh|Baydar yaylası, Байдар яйласы}}, {{lang-uk|Байдарська яйла}}) — [[Қырым тауларының басты тізбегі|Қырым тауларының Басты тізбегі]] аумағында орналасқан он яйланың ең батысында орналасқан.

== Сипаттамасы ==
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>792ooa588j8oug3rx41xe29wupsv6ss</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654624</id>
      <parentid>3654623</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T17:18:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Байдар яйласы|Байдар яйласы]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3654624</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1660" sha1="k0hzrykuif688w0tlnklsy2fxl3slnc" xml:space="preserve">{{Тау
 |Түрі            = Тау сілемі
 |Атауы           = Байдар яйласы
  |Шынайы атауы   = {{lang-crh|Baydar yaylası}}&lt;br /&gt; {{lang-uk|Байдарська яйла}}
 |Сурет           = Байдарська яйла, вид на Ільяс-Кая.jpg
  |Сурет өлшемі   = 
  |Сурет атауы    = 
 |Пайда болған кезеңі    = 
 |Аумағы          = 
  |Ұзындығы       = 
  |Ені            =
 |Ең биік шыңы    = 
  |Биіктігі       = 681
|Биіктік көзі     = 
  |Салыстырмалы биіктік   = 
  |Алғашқы шыңға шығу     = 
 |Орналасуы       = {{байрақ|Ресей}} / {{байрақ|Украина}}
  |lat_dir = N |lat_deg = 44|lat_min = 25|lat_sec = 00
  |lon_dir = E |lon_deg = 33|lon_min = 45|lon_sec = 00
  |region         = 
  |CoordScale     = 
 |Позициялық карта 1  = Қырым
  |ПозКарта 1 ені     = 
  |crosses180         = 
 |Позициялық карта 2  = 
  |ПозКарта 2 ені     = 
 |Ортаққордағы санаты = Baydarskaya yayla
}}
'''Байдар яйласы''' ({{lang-crh|Baydar yaylası, Байдар яйласы}}, {{lang-uk|Байдарська яйла}}) — [[Қырым тауларының басты тізбегі|Қырым тауларының Басты тізбегі]] аумағында орналасқан он яйланың ең батысында орналасқан.

== Сипаттамасы ==
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Байдар яйласы]]</text>
      <sha1>k0hzrykuif688w0tlnklsy2fxl3slnc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654625</id>
      <parentid>3654624</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T17:18:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Карсттық сілемдер|Карсттық сілемдер]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3654625</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1709" sha1="1j2w1rwxsz6w9eduiyqln3m3mlp3mff" xml:space="preserve">{{Тау
 |Түрі            = Тау сілемі
 |Атауы           = Байдар яйласы
  |Шынайы атауы   = {{lang-crh|Baydar yaylası}}&lt;br /&gt; {{lang-uk|Байдарська яйла}}
 |Сурет           = Байдарська яйла, вид на Ільяс-Кая.jpg
  |Сурет өлшемі   = 
  |Сурет атауы    = 
 |Пайда болған кезеңі    = 
 |Аумағы          = 
  |Ұзындығы       = 
  |Ені            =
 |Ең биік шыңы    = 
  |Биіктігі       = 681
|Биіктік көзі     = 
  |Салыстырмалы биіктік   = 
  |Алғашқы шыңға шығу     = 
 |Орналасуы       = {{байрақ|Ресей}} / {{байрақ|Украина}}
  |lat_dir = N |lat_deg = 44|lat_min = 25|lat_sec = 00
  |lon_dir = E |lon_deg = 33|lon_min = 45|lon_sec = 00
  |region         = 
  |CoordScale     = 
 |Позициялық карта 1  = Қырым
  |ПозКарта 1 ені     = 
  |crosses180         = 
 |Позициялық карта 2  = 
  |ПозКарта 2 ені     = 
 |Ортаққордағы санаты = Baydarskaya yayla
}}
'''Байдар яйласы''' ({{lang-crh|Baydar yaylası, Байдар яйласы}}, {{lang-uk|Байдарська яйла}}) — [[Қырым тауларының басты тізбегі|Қырым тауларының Басты тізбегі]] аумағында орналасқан он яйланың ең батысында орналасқан.

== Сипаттамасы ==
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Байдар яйласы]]
[[Санат:Карсттық сілемдер]]</text>
      <sha1>1j2w1rwxsz6w9eduiyqln3m3mlp3mff</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654626</id>
      <parentid>3654625</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T17:18:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Қырым тауларының яйлалары|Қырым тауларының яйлалары]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3654626</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1773" sha1="sa4efcyb0t5z01loas4l90eupu741jr" xml:space="preserve">{{Тау
 |Түрі            = Тау сілемі
 |Атауы           = Байдар яйласы
  |Шынайы атауы   = {{lang-crh|Baydar yaylası}}&lt;br /&gt; {{lang-uk|Байдарська яйла}}
 |Сурет           = Байдарська яйла, вид на Ільяс-Кая.jpg
  |Сурет өлшемі   = 
  |Сурет атауы    = 
 |Пайда болған кезеңі    = 
 |Аумағы          = 
  |Ұзындығы       = 
  |Ені            =
 |Ең биік шыңы    = 
  |Биіктігі       = 681
|Биіктік көзі     = 
  |Салыстырмалы биіктік   = 
  |Алғашқы шыңға шығу     = 
 |Орналасуы       = {{байрақ|Ресей}} / {{байрақ|Украина}}
  |lat_dir = N |lat_deg = 44|lat_min = 25|lat_sec = 00
  |lon_dir = E |lon_deg = 33|lon_min = 45|lon_sec = 00
  |region         = 
  |CoordScale     = 
 |Позициялық карта 1  = Қырым
  |ПозКарта 1 ені     = 
  |crosses180         = 
 |Позициялық карта 2  = 
  |ПозКарта 2 ені     = 
 |Ортаққордағы санаты = Baydarskaya yayla
}}
'''Байдар яйласы''' ({{lang-crh|Baydar yaylası, Байдар яйласы}}, {{lang-uk|Байдарська яйла}}) — [[Қырым тауларының басты тізбегі|Қырым тауларының Басты тізбегі]] аумағында орналасқан он яйланың ең батысында орналасқан.

== Сипаттамасы ==
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Байдар яйласы]]
[[Санат:Карсттық сілемдер]]
[[Санат:Қырым тауларының яйлалары]]</text>
      <sha1>sa4efcyb0t5z01loas4l90eupu741jr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654627</id>
      <parentid>3654626</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T17:19:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Сипаттамасы */</comment>
      <origin>3654627</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3012" sha1="7v0mjr2rc5oi3pwsetrt1rjrr0kcjlj" xml:space="preserve">{{Тау
 |Түрі            = Тау сілемі
 |Атауы           = Байдар яйласы
  |Шынайы атауы   = {{lang-crh|Baydar yaylası}}&lt;br /&gt; {{lang-uk|Байдарська яйла}}
 |Сурет           = Байдарська яйла, вид на Ільяс-Кая.jpg
  |Сурет өлшемі   = 
  |Сурет атауы    = 
 |Пайда болған кезеңі    = 
 |Аумағы          = 
  |Ұзындығы       = 
  |Ені            =
 |Ең биік шыңы    = 
  |Биіктігі       = 681
|Биіктік көзі     = 
  |Салыстырмалы биіктік   = 
  |Алғашқы шыңға шығу     = 
 |Орналасуы       = {{байрақ|Ресей}} / {{байрақ|Украина}}
  |lat_dir = N |lat_deg = 44|lat_min = 25|lat_sec = 00
  |lon_dir = E |lon_deg = 33|lon_min = 45|lon_sec = 00
  |region         = 
  |CoordScale     = 
 |Позициялық карта 1  = Қырым
  |ПозКарта 1 ені     = 
  |crosses180         = 
 |Позициялық карта 2  = 
  |ПозКарта 2 ені     = 
 |Ортаққордағы санаты = Baydarskaya yayla
}}
'''Байдар яйласы''' ({{lang-crh|Baydar yaylası, Байдар яйласы}}, {{lang-uk|Байдарська яйла}}) — [[Қырым тауларының басты тізбегі|Қырым тауларының Басты тізбегі]] аумағында орналасқан он яйланың ең батысында орналасқан.

== Сипаттамасы ==
Басты тізбектің әкімшілік жағынан толығымен Ақиар қалалық кеңесінің шекарасында орналасқан жалғыз яйласы. Ол шығыстан солтүстік-батысқа қарай созылып жатқан иірімді, толқынды жота түрінде келеді. Байдарская яйла Форостан 2 км солтүстіктен басталып, Қызыловое және Тыловое елді мекендеріне дейін созылады. Байдар қақпасы асуынан батысқа және Кокия-Бель жотасынан шығысқа қарай терең седловина — байдар орналасқан; дәл осы жер Байдарская яйлаға атау берген. Яйланың ұзындығы шамамен 6 км. Байдарская яйла аса биік емес: оның орташа биіктігі теңіз деңгейінен 500—650 метрге жетеді. Тұрақты су ағындары жоқ. Солтүстік-шығысында Ай-Петринская яйламен шектеседі.

== Суреттемесі ==

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Байдар яйласы]]
[[Санат:Карсттық сілемдер]]
[[Санат:Қырым тауларының яйлалары]]</text>
      <sha1>7v0mjr2rc5oi3pwsetrt1rjrr0kcjlj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654628</id>
      <parentid>3654627</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T17:24:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Сипаттамасы */</comment>
      <origin>3654628</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3863" sha1="66mz7qnlajl9s7q97gblbndv1317p14" xml:space="preserve">{{Тау
 |Түрі            = Тау сілемі
 |Атауы           = Байдар яйласы
  |Шынайы атауы   = {{lang-crh|Baydar yaylası}}&lt;br /&gt; {{lang-uk|Байдарська яйла}}
 |Сурет           = Байдарська яйла, вид на Ільяс-Кая.jpg
  |Сурет өлшемі   = 
  |Сурет атауы    = 
 |Пайда болған кезеңі    = 
 |Аумағы          = 
  |Ұзындығы       = 
  |Ені            =
 |Ең биік шыңы    = 
  |Биіктігі       = 681
|Биіктік көзі     = 
  |Салыстырмалы биіктік   = 
  |Алғашқы шыңға шығу     = 
 |Орналасуы       = {{байрақ|Ресей}} / {{байрақ|Украина}}
  |lat_dir = N |lat_deg = 44|lat_min = 25|lat_sec = 00
  |lon_dir = E |lon_deg = 33|lon_min = 45|lon_sec = 00
  |region         = 
  |CoordScale     = 
 |Позициялық карта 1  = Қырым
  |ПозКарта 1 ені     = 
  |crosses180         = 
 |Позициялық карта 2  = 
  |ПозКарта 2 ені     = 
 |Ортаққордағы санаты = Baydarskaya yayla
}}
'''Байдар яйласы''' ({{lang-crh|Baydar yaylası, Байдар яйласы}}, {{lang-uk|Байдарська яйла}}) — [[Қырым тауларының басты тізбегі|Қырым тауларының Басты тізбегі]] аумағында орналасқан он яйланың ең батысында орналасқан.

== Сипаттамасы ==
Басты тізбектің әкімшілік жағынан толығымен [[Ақиар]] қалалық кеңесінің шекарасында орналасқан жалғыз яйласы болып келеді. Ол шығыстан солтүстік-батысқа қарай созылып жатқан иірімді, толқынды жота түрінде келеді&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://wikimapia.org/6385072/ru/%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F-%D1%8F%D0%B9%D0%BB%D0%B0 |subtitle=Байдарская яйла |title=Севастополь |website=Викимапия|access-date=2014-06-10 |archive-date=2014-07-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140715005618/http://wikimapia.org/6385072/ru/%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F-%D1%8F%D0%B9%D0%BB%D0%B0 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=cMBZvhOjJ9Q |title=Крым |subtitle=Байдарская яйла |website=[[YouTube]] |access-date=2017-09-29 |archive-date=2016-04-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160417141202/https://www.youtube.com/watch?v=cMBZvhOjJ9Q |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Байдар яйласы [[Форос|Форостан]] 2 км солтүстіктен басталып, Кизиловое және Хайто елді мекендеріне дейін созылады. [[Байдар қақпасы]] асуынан батысқа және Көкиябел жотасынан шығысқа қарай терең қайқы бел — байдар орналасқан; дәл осы жер Байдар яйласына атау берген. Яйланың ұзындығы шамамен 6 км. Байдар яйла аса биік емес: оның орташа биіктігі теңіз деңгейінен 500—650 метрге жетеді. Тұрақты су ағындары жоқ. Солтүстік-шығысында [[Ай-Петри яйласы|Ай-Петри яйласымен]] шектеседі.

== Суреттемесі ==

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Байдар яйласы]]
[[Санат:Карсттық сілемдер]]
[[Санат:Қырым тауларының яйлалары]]</text>
      <sha1>66mz7qnlajl9s7q97gblbndv1317p14</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654629</id>
      <parentid>3654628</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T17:27:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Сипаттамасы */</comment>
      <origin>3654629</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4207" sha1="f2teudxj069ad1qk92v235amkp8pguc" xml:space="preserve">{{Тау
 |Түрі            = Тау сілемі
 |Атауы           = Байдар яйласы
  |Шынайы атауы   = {{lang-crh|Baydar yaylası}}&lt;br /&gt; {{lang-uk|Байдарська яйла}}
 |Сурет           = Байдарська яйла, вид на Ільяс-Кая.jpg
  |Сурет өлшемі   = 
  |Сурет атауы    = 
 |Пайда болған кезеңі    = 
 |Аумағы          = 
  |Ұзындығы       = 
  |Ені            =
 |Ең биік шыңы    = 
  |Биіктігі       = 681
|Биіктік көзі     = 
  |Салыстырмалы биіктік   = 
  |Алғашқы шыңға шығу     = 
 |Орналасуы       = {{байрақ|Ресей}} / {{байрақ|Украина}}
  |lat_dir = N |lat_deg = 44|lat_min = 25|lat_sec = 00
  |lon_dir = E |lon_deg = 33|lon_min = 45|lon_sec = 00
  |region         = 
  |CoordScale     = 
 |Позициялық карта 1  = Қырым
  |ПозКарта 1 ені     = 
  |crosses180         = 
 |Позициялық карта 2  = 
  |ПозКарта 2 ені     = 
 |Ортаққордағы санаты = Baydarskaya yayla
}}
'''Байдар яйласы''' ({{lang-crh|Baydar yaylası, Байдар яйласы}}, {{lang-uk|Байдарська яйла}}) — [[Қырым тауларының басты тізбегі|Қырым тауларының Басты тізбегі]] аумағында орналасқан он яйланың ең батысында орналасқан.

== Сипаттамасы ==
Басты тізбектің әкімшілік жағынан толығымен [[Ақиар]] қалалық кеңесінің шекарасында орналасқан жалғыз яйласы болып келеді. Ол шығыстан солтүстік-батысқа қарай созылып жатқан иірімді, толқынды жота түрінде келеді&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://wikimapia.org/6385072/ru/%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F-%D1%8F%D0%B9%D0%BB%D0%B0 |subtitle=Байдарская яйла |title=Севастополь |website=Викимапия|access-date=2014-06-10 |archive-date=2014-07-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140715005618/http://wikimapia.org/6385072/ru/%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F-%D1%8F%D0%B9%D0%BB%D0%B0 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=cMBZvhOjJ9Q |title=Крым |subtitle=Байдарская яйла |website=[[YouTube]] |access-date=2017-09-29 |archive-date=2016-04-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160417141202/https://www.youtube.com/watch?v=cMBZvhOjJ9Q |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Байдар яйласы [[Форос|Форостан]] 2 км солтүстіктен басталып, Кизиловое және Хайто елді мекендеріне дейін созылады. [[Байдар қақпасы]] асуынан батысқа және Көкиябел жотасынан шығысқа қарай терең қайқы бел — байдар орналасқан; дәл осы жер Байдар яйласына атау берген. Яйланың ұзындығы шамамен 6 км. Байдар яйла аса биік емес: оның орташа биіктігі теңіз деңгейінен 500—650 метрге жетеді. Тұрақты су ағындары жоқ. Солтүстік-шығысында [[Ай-Петри яйласы|Ай-Петри яйласымен]] шектеседі.

Ең биік шыңдары батыстан шығысқа қарай: Аджер-Канат (586 м), [[Қаламдықая]] (627 м), [[Шабурла]] (545 м), [[Ілиясқая]] (681 м), Кіші Теңкебел (597 м), Мачук (610 м), Челяби-Яурн-Бель (657 м), [[Форос (тау)|Форос]] (639 м).

== Суреттемесі ==

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Байдар яйласы]]
[[Санат:Карсттық сілемдер]]
[[Санат:Қырым тауларының яйлалары]]</text>
      <sha1>f2teudxj069ad1qk92v235amkp8pguc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654630</id>
      <parentid>3654629</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T17:27:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Сипаттамасы */</comment>
      <origin>3654630</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4195" sha1="o7o9qxcmsqr38z15ekt7fpu382l3bfe" xml:space="preserve">{{Тау
 |Түрі            = Тау сілемі
 |Атауы           = Байдар яйласы
  |Шынайы атауы   = {{lang-crh|Baydar yaylası}}&lt;br /&gt; {{lang-uk|Байдарська яйла}}
 |Сурет           = Байдарська яйла, вид на Ільяс-Кая.jpg
  |Сурет өлшемі   = 
  |Сурет атауы    = 
 |Пайда болған кезеңі    = 
 |Аумағы          = 
  |Ұзындығы       = 
  |Ені            =
 |Ең биік шыңы    = 
  |Биіктігі       = 681
|Биіктік көзі     = 
  |Салыстырмалы биіктік   = 
  |Алғашқы шыңға шығу     = 
 |Орналасуы       = {{байрақ|Ресей}} / {{байрақ|Украина}}
  |lat_dir = N |lat_deg = 44|lat_min = 25|lat_sec = 00
  |lon_dir = E |lon_deg = 33|lon_min = 45|lon_sec = 00
  |region         = 
  |CoordScale     = 
 |Позициялық карта 1  = Қырым
  |ПозКарта 1 ені     = 
  |crosses180         = 
 |Позициялық карта 2  = 
  |ПозКарта 2 ені     = 
 |Ортаққордағы санаты = Baydarskaya yayla
}}
'''Байдар яйласы''' ({{lang-crh|Baydar yaylası, Байдар яйласы}}, {{lang-uk|Байдарська яйла}}) — [[Қырым тауларының басты тізбегі|Қырым тауларының Басты тізбегі]] аумағында орналасқан он яйланың ең батысында орналасқан.

== Сипаттамасы ==
Басты тізбектің әкімшілік жағынан толығымен [[Ақиар]] қалалық кеңесінің шекарасында орналасқан жалғыз яйласы болып келеді. Ол шығыстан солтүстік-батысқа қарай созылып жатқан иірімді, толқынды жота түрінде келеді&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://wikimapia.org/6385072/ru/%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F-%D1%8F%D0%B9%D0%BB%D0%B0 |subtitle=Байдарская яйла |title=Севастополь |website=Викимапия|access-date=2014-06-10 |archive-date=2014-07-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140715005618/http://wikimapia.org/6385072/ru/%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F-%D1%8F%D0%B9%D0%BB%D0%B0 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=cMBZvhOjJ9Q |title=Крым |subtitle=Байдарская яйла |website=[[YouTube]] |access-date=2017-09-29 |archive-date=2016-04-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160417141202/https://www.youtube.com/watch?v=cMBZvhOjJ9Q |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Байдар яйласы [[Форос|Форостан]] 2 км солтүстіктен басталып, Кизиловое және Хайто елді мекендеріне дейін созылады. [[Байдар қақпасы]] асуынан батысқа және Көкиябел жотасынан шығысқа қарай терең қайқы бел — байдар орналасқан; дәл осы жер Байдар яйласына атау берген. Яйланың ұзындығы шамамен 6 км. Байдар яйла аса биік емес: оның орташа биіктігі теңіз деңгейінен 500—650 метрге жетеді. Тұрақты су ағындары жоқ. Солтүстік-шығысында [[Ай-Петри яйласы|Ай-Петри яйласымен]] шектеседі.

Ең биік шыңдары батыстан шығысқа қарай: Аджер-Канат (586 м), Қаламдықая (627 м), Шабурла (545 м), Ілиясқая (681 м), Кіші Теңкебел (597 м), Мачук (610 м), Челяби-Яурн-Бель (657 м), [[Форос (тау)|Форос]] (639 м).

== Суреттемесі ==

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Байдар яйласы]]
[[Санат:Карсттық сілемдер]]
[[Санат:Қырым тауларының яйлалары]]</text>
      <sha1>o7o9qxcmsqr38z15ekt7fpu382l3bfe</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654635</id>
      <parentid>3654630</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T17:31:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Суреттемесі */</comment>
      <origin>3654635</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5108" sha1="s8vjjlucrtkw6orffgem2p4umag98vp" xml:space="preserve">{{Тау
 |Түрі            = Тау сілемі
 |Атауы           = Байдар яйласы
  |Шынайы атауы   = {{lang-crh|Baydar yaylası}}&lt;br /&gt; {{lang-uk|Байдарська яйла}}
 |Сурет           = Байдарська яйла, вид на Ільяс-Кая.jpg
  |Сурет өлшемі   = 
  |Сурет атауы    = 
 |Пайда болған кезеңі    = 
 |Аумағы          = 
  |Ұзындығы       = 
  |Ені            =
 |Ең биік шыңы    = 
  |Биіктігі       = 681
|Биіктік көзі     = 
  |Салыстырмалы биіктік   = 
  |Алғашқы шыңға шығу     = 
 |Орналасуы       = {{байрақ|Ресей}} / {{байрақ|Украина}}
  |lat_dir = N |lat_deg = 44|lat_min = 25|lat_sec = 00
  |lon_dir = E |lon_deg = 33|lon_min = 45|lon_sec = 00
  |region         = 
  |CoordScale     = 
 |Позициялық карта 1  = Қырым
  |ПозКарта 1 ені     = 
  |crosses180         = 
 |Позициялық карта 2  = 
  |ПозКарта 2 ені     = 
 |Ортаққордағы санаты = Baydarskaya yayla
}}
'''Байдар яйласы''' ({{lang-crh|Baydar yaylası, Байдар яйласы}}, {{lang-uk|Байдарська яйла}}) — [[Қырым тауларының басты тізбегі|Қырым тауларының Басты тізбегі]] аумағында орналасқан он яйланың ең батысында орналасқан.

== Сипаттамасы ==
Басты тізбектің әкімшілік жағынан толығымен [[Ақиар]] қалалық кеңесінің шекарасында орналасқан жалғыз яйласы болып келеді. Ол шығыстан солтүстік-батысқа қарай созылып жатқан иірімді, толқынды жота түрінде келеді&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://wikimapia.org/6385072/ru/%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F-%D1%8F%D0%B9%D0%BB%D0%B0 |subtitle=Байдарская яйла |title=Севастополь |website=Викимапия|access-date=2014-06-10 |archive-date=2014-07-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140715005618/http://wikimapia.org/6385072/ru/%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F-%D1%8F%D0%B9%D0%BB%D0%B0 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=cMBZvhOjJ9Q |title=Крым |subtitle=Байдарская яйла |website=[[YouTube]] |access-date=2017-09-29 |archive-date=2016-04-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160417141202/https://www.youtube.com/watch?v=cMBZvhOjJ9Q |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Байдар яйласы [[Форос|Форостан]] 2 км солтүстіктен басталып, Кизиловое және Хайто елді мекендеріне дейін созылады. [[Байдар қақпасы]] асуынан батысқа және Көкиябел жотасынан шығысқа қарай терең қайқы бел — байдар орналасқан; дәл осы жер Байдар яйласына атау берген. Яйланың ұзындығы шамамен 6 км. Байдар яйла аса биік емес: оның орташа биіктігі теңіз деңгейінен 500—650 метрге жетеді. Тұрақты су ағындары жоқ. Солтүстік-шығысында [[Ай-Петри яйласы|Ай-Петри яйласымен]] шектеседі.

Ең биік шыңдары батыстан шығысқа қарай: Аджер-Канат (586 м), Қаламдықая (627 м), Шабурла (545 м), Ілиясқая (681 м), Кіші Теңкебел (597 м), Мачук (610 м), Челяби-Яурн-Бель (657 м), [[Форос (тау)|Форос]] (639 м).

== Суреттемесі ==
&lt;gallery class=&quot;center&quot; heights=&quot;140&quot; widths=&quot;280&quot;&gt;
Сурет:Laspi ilyaskaya.jpg|Ласпи шығанағы мен Байдар яйласына батыстан, [[Құсқая жартасы|Құсқая]] тауынан қарағандағы көрініс.
Сурет:Cкелі Ласпі.JPG|Ілиясқая тауынан Байдар яйласының шығыс бөлігіне қарағандағы көрініс. Артқы сол жақта — Мачук, артқы оң жақта — Челяби-Яурн-Бель.
Сурет:Скелі Ласпі 4.jpg|Байдарская яйланың ең биік бөлігі — Ілиясқая тауы.
Сурет:Перед штормом.jpg|Яйланың батыс бөлігіндегі Қаламдықая жотасынан немесе Доңыз Орыннан оңтүстікке қарағандағы көрініс.
&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Байдар яйласы]]
[[Санат:Карсттық сілемдер]]
[[Санат:Қырым тауларының яйлалары]]</text>
      <sha1>s8vjjlucrtkw6orffgem2p4umag98vp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654637</id>
      <parentid>3654635</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T17:31:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3654637</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5128" sha1="elfu8mx4df3wpabtip08hogg40b9jie" xml:space="preserve">{{Тау
 |Түрі            = Тау сілемі
 |Атауы           = Байдар яйласы
  |Шынайы атауы   = {{lang-crh|Baydar yaylası}}&lt;br /&gt; {{lang-uk|Байдарська яйла}}
 |Сурет           = Байдарська яйла, вид на Ільяс-Кая.jpg
  |Сурет өлшемі   = 
  |Сурет атауы    = 
 |Пайда болған кезеңі    = 
 |Аумағы          = 
  |Ұзындығы       = {{шамамен|6}}
  |Ені            =
 |Ең биік шыңы    = 
  |Биіктігі       = 681
|Биіктік көзі     = 
  |Салыстырмалы биіктік   = 
  |Алғашқы шыңға шығу     = 
 |Орналасуы       = {{байрақ|Ресей}} / {{байрақ|Украина}}
  |lat_dir = N |lat_deg = 44|lat_min = 25|lat_sec = 00
  |lon_dir = E |lon_deg = 33|lon_min = 45|lon_sec = 00
  |region         = 
  |CoordScale     = 
 |Позициялық карта 1  = Қырым
  |ПозКарта 1 ені     = 
  |crosses180         = 
 |Позициялық карта 2  = 
  |ПозКарта 2 ені     = 
 |Ортаққордағы санаты = Baydarskaya yayla
}}
'''Байдар яйласы''' ({{lang-crh|Baydar yaylası, Байдар яйласы}}, {{lang-uk|Байдарська яйла}}) — [[Қырым тауларының басты тізбегі|Қырым тауларының Басты тізбегі]] аумағында орналасқан он яйланың ең батысында орналасқан.

== Сипаттамасы ==
Басты тізбектің әкімшілік жағынан толығымен [[Ақиар]] қалалық кеңесінің шекарасында орналасқан жалғыз яйласы болып келеді. Ол шығыстан солтүстік-батысқа қарай созылып жатқан иірімді, толқынды жота түрінде келеді&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://wikimapia.org/6385072/ru/%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F-%D1%8F%D0%B9%D0%BB%D0%B0 |subtitle=Байдарская яйла |title=Севастополь |website=Викимапия|access-date=2014-06-10 |archive-date=2014-07-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140715005618/http://wikimapia.org/6385072/ru/%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F-%D1%8F%D0%B9%D0%BB%D0%B0 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=cMBZvhOjJ9Q |title=Крым |subtitle=Байдарская яйла |website=[[YouTube]] |access-date=2017-09-29 |archive-date=2016-04-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160417141202/https://www.youtube.com/watch?v=cMBZvhOjJ9Q |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Байдар яйласы [[Форос|Форостан]] 2 км солтүстіктен басталып, Кизиловое және Хайто елді мекендеріне дейін созылады. [[Байдар қақпасы]] асуынан батысқа және Көкиябел жотасынан шығысқа қарай терең қайқы бел — байдар орналасқан; дәл осы жер Байдар яйласына атау берген. Яйланың ұзындығы шамамен 6 км. Байдар яйла аса биік емес: оның орташа биіктігі теңіз деңгейінен 500—650 метрге жетеді. Тұрақты су ағындары жоқ. Солтүстік-шығысында [[Ай-Петри яйласы|Ай-Петри яйласымен]] шектеседі.

Ең биік шыңдары батыстан шығысқа қарай: Аджер-Канат (586 м), Қаламдықая (627 м), Шабурла (545 м), Ілиясқая (681 м), Кіші Теңкебел (597 м), Мачук (610 м), Челяби-Яурн-Бель (657 м), [[Форос (тау)|Форос]] (639 м).

== Суреттемесі ==
&lt;gallery class=&quot;center&quot; heights=&quot;140&quot; widths=&quot;280&quot;&gt;
Сурет:Laspi ilyaskaya.jpg|Ласпи шығанағы мен Байдар яйласына батыстан, [[Құсқая жартасы|Құсқая]] тауынан қарағандағы көрініс.
Сурет:Cкелі Ласпі.JPG|Ілиясқая тауынан Байдар яйласының шығыс бөлігіне қарағандағы көрініс. Артқы сол жақта — Мачук, артқы оң жақта — Челяби-Яурн-Бель.
Сурет:Скелі Ласпі 4.jpg|Байдарская яйланың ең биік бөлігі — Ілиясқая тауы.
Сурет:Перед штормом.jpg|Яйланың батыс бөлігіндегі Қаламдықая жотасынан немесе Доңыз Орыннан оңтүстікке қарағандағы көрініс.
&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Байдар яйласы]]
[[Санат:Карсттық сілемдер]]
[[Санат:Қырым тауларының яйлалары]]</text>
      <sha1>elfu8mx4df3wpabtip08hogg40b9jie</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bank of Nanjing</title>
    <ns>0</ns>
    <id>786544</id>
    <revision>
      <id>3654632</id>
      <timestamp>2026-09-14T17:30:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: {{Компания  |атауы              = Bank of Nanjing Co. Ltd.&lt;br&gt;南京银行股份有限公司  |логотипі           = Bank of Nanjing logo.svg  |суреті             = Bank of Nanjing, Suzhou Branch.jpg  |сурет атауы        = [[Сучжоу]] қаласындағы бөлімшесі  |түрі               = [[Қоғамдық компания]]  |биржадағы листингі = SSE: 601009  |қызметі            =   |құр...</comment>
      <origin>3654632</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2073" sha1="p01qnf7rgrpkmfon3103opfcpkcpu6a" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = Bank of Nanjing Co. Ltd.&lt;br&gt;南京银行股份有限公司
 |логотипі           = Bank of Nanjing logo.svg
 |суреті             = Bank of Nanjing, Suzhou Branch.jpg
 |сурет атауы        = [[Сучжоу]] қаласындағы бөлімшесі
 |түрі               = [[Қоғамдық компания]]
 |биржадағы листингі = SSE: 601009
 |қызметі            = 
 |құрылды            = [[6 ақпан]] [[1996 жыл|1996]]
 |құрушы             = 
 |орналасуы          = [[Нанкин]], [[Цзянсу]], Қытай
 |басты адамдары     = Се Нин (төраға)&lt;br&gt;Чжу Ган (президент)
 |саласы             = [[Қаржылық қызметтер]]
 |өнімі              = 
 |меншікті капиталы  = {{өсім}} 172,59 млрд юань (2023)&lt;ref name=&quot;AR23&quot;/&gt;
 |айналым            = 
 |операциялық кіріс  = {{өсім}} 45,16 млрд юань (2023)&lt;ref name=&quot;AR23&quot;&gt;{{cite web |title=2023 Annual Report |url=https://www.njcb.com.cn/njcb/attachDir/2024/04/2024042708243849349.pdf |website=Bank of Nanjing}}&lt;/ref&gt;
 |таза табысы        = {{өсім}} 18,63 млрд юань (2023)&lt;ref name=&quot;AR23&quot;/&gt;
 |активтер           = {{өсім}} 2,23 трлн юань (2023)&lt;ref name=&quot;AR23&quot;/&gt;
 |капитализация      = 
 |қызметкерлер саны  = 16 342 (2023)&lt;ref name=&quot;AR23&quot;/&gt;
 |басшы компания     = 
 |бағынатын еншілес компаниялар = 
 |ұраны              = 
 |бұрынғы атауы      = Nanjing City Commercial Bank
 |жабылды            = 
 |жабылуының себебі  = 
 |ізбасары           = 
 |бөлімшелер         = 
 |статус             = 
 |тілдер             = 
 |қарызы             = 
 |жарнама            =
 |аудитор            = 
 |сайты              = www.njcb.com.cn
 |Ортаққор           = 
}}</text>
      <sha1>p01qnf7rgrpkmfon3103opfcpkcpu6a</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654633</id>
      <parentid>3654632</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T17:30:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3654633</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2478" sha1="nlmhygof15jrdzpf1jfg18l5m5q9sw2" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = Bank of Nanjing Co. Ltd.&lt;br&gt;南京银行股份有限公司
 |логотипі           = Bank of Nanjing logo.svg
 |суреті             = Bank of Nanjing, Suzhou Branch.jpg
 |сурет атауы        = [[Сучжоу]] қаласындағы бөлімшесі
 |түрі               = [[Қоғамдық компания]]
 |биржадағы листингі = SSE: 601009
 |қызметі            = 
 |құрылды            = [[6 ақпан]] [[1996 жыл|1996]]
 |құрушы             = 
 |орналасуы          = [[Нанкин]], [[Цзянсу]], Қытай
 |басты адамдары     = Се Нин (төраға)&lt;br&gt;Чжу Ган (президент)
 |саласы             = [[Қаржылық қызметтер]]
 |өнімі              = 
 |меншікті капиталы  = {{өсім}} 172,59 млрд юань (2023)&lt;ref name=&quot;AR23&quot;/&gt;
 |айналым            = 
 |операциялық кіріс  = {{өсім}} 45,16 млрд юань (2023)&lt;ref name=&quot;AR23&quot;&gt;{{cite web |title=2023 Annual Report |url=https://www.njcb.com.cn/njcb/attachDir/2024/04/2024042708243849349.pdf |website=Bank of Nanjing}}&lt;/ref&gt;
 |таза табысы        = {{өсім}} 18,63 млрд юань (2023)&lt;ref name=&quot;AR23&quot;/&gt;
 |активтер           = {{өсім}} 2,23 трлн юань (2023)&lt;ref name=&quot;AR23&quot;/&gt;
 |капитализация      = 
 |қызметкерлер саны  = 16 342 (2023)&lt;ref name=&quot;AR23&quot;/&gt;
 |басшы компания     = 
 |бағынатын еншілес компаниялар = 
 |ұраны              = 
 |бұрынғы атауы      = Nanjing City Commercial Bank
 |жабылды            = 
 |жабылуының себебі  = 
 |ізбасары           = 
 |бөлімшелер         = 
 |статус             = 
 |тілдер             = 
 |қарызы             = 
 |жарнама            =
 |аудитор            = 
 |сайты              = www.njcb.com.cn
 |Ортаққор           = 
}}
'''Нанкин банкі''' (NJBK; {{Zh|c=|p=Nánjīng Yínháng|s=南京银行}}) — 1996 жылы құрылған, штаб-пәтері [[Нанкин]], [[Цзянсу]] қаласында орналасқан қытайлық [[Акционерлік қоғам|акционерлік]] [[коммерциялық банк]]. Оның ең ірі жеке акционері — [[BNP Paribas]].</text>
      <sha1>nlmhygof15jrdzpf1jfg18l5m5q9sw2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654634</id>
      <parentid>3654633</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T17:31:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3654634</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2470" sha1="6pqrowvxsspkbb87kj651ipvcghnxmu" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = Bank of Nanjing Co. Ltd.&lt;br&gt;南京银行股份有限公司
 |логотипі           = Bank of Nanjing logo.svg
 |суреті             = Bank of Nanjing, Suzhou Branch.jpg
 |сурет атауы        = [[Сучжоу]] қаласындағы бөлімшесі
 |түрі               = [[Қоғамдық компания]]
 |биржадағы листингі = SSE: 601009
 |қызметі            = 
 |құрылды            = [[6 ақпан]] [[1996 жыл|1996]]
 |құрушы             = 
 |орналасуы          = [[Нанкин]], [[Цзянсу]], Қытай
 |басты адамдары     = Се Нин (төраға)&lt;br&gt;Чжу Ган (президент)
 |саласы             = [[Қаржылық қызметтер]]
 |өнімі              = 
 |меншікті капиталы  = {{өсім}} 172,59 млрд юань (2023)&lt;ref name=&quot;AR23&quot;/&gt;
 |айналым            = 
 |операциялық кіріс  = {{өсім}} 45,16 млрд юань (2023)&lt;ref name=&quot;AR23&quot;&gt;{{cite web |title=2023 Annual Report |url=https://www.njcb.com.cn/njcb/attachDir/2024/04/2024042708243849349.pdf |website=Bank of Nanjing}}&lt;/ref&gt;
 |таза табысы        = {{өсім}} 18,63 млрд юань (2023)&lt;ref name=&quot;AR23&quot;/&gt;
 |активтер           = {{өсім}} 2,23 трлн юань (2023)&lt;ref name=&quot;AR23&quot;/&gt;
 |капитализация      = 
 |қызметкерлер саны  = 16 342 (2023)&lt;ref name=&quot;AR23&quot;/&gt;
 |басшы компания     = 
 |бағынатын еншілес компаниялар = 
 |ұраны              = 
 |бұрынғы атауы      = Nanjing City Commercial Bank
 |жабылды            = 
 |жабылуының себебі  = 
 |ізбасары           = 
 |бөлімшелер         = 
 |статус             = 
 |тілдер             = 
 |қарызы             = 
 |жарнама            =
 |аудитор            = 
 |сайты              = www.njcb.com.cn
 |Ортаққор           = 
}}
'''Bank of Nanjing''' (NJBK; {{Zh|c=|p=Nánjīng Yínháng|s=南京银行}}) — 1996 жылы құрылған, штаб-пәтері [[Нанкин]], [[Цзянсу]] қаласында орналасқан қытайлық [[Акционерлік қоғам|акционерлік]] [[коммерциялық банк]]. Оның ең ірі жеке акционері — [[BNP Paribas]].</text>
      <sha1>6pqrowvxsspkbb87kj651ipvcghnxmu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654636</id>
      <parentid>3654634</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T17:31:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3654636</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2527" sha1="seg85dosfamhhxcht379vuchgsnlim8" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = Bank of Nanjing Co. Ltd.&lt;br&gt;南京银行股份有限公司
 |логотипі           = Bank of Nanjing logo.svg
 |суреті             = Bank of Nanjing, Suzhou Branch.jpg
 |сурет атауы        = [[Сучжоу]] қаласындағы бөлімшесі
 |түрі               = [[Қоғамдық компания]]
 |биржадағы листингі = SSE: 601009
 |қызметі            = 
 |құрылды            = [[6 ақпан]] [[1996 жыл|1996]]
 |құрушы             = 
 |орналасуы          = [[Нанкин]], [[Цзянсу]], Қытай
 |басты адамдары     = Се Нин (төраға)&lt;br&gt;Чжу Ган (президент)
 |саласы             = [[Қаржылық қызметтер]]
 |өнімі              = 
 |меншікті капиталы  = {{өсім}} 172,59 млрд юань (2023)&lt;ref name=&quot;AR23&quot;/&gt;
 |айналым            = 
 |операциялық кіріс  = {{өсім}} 45,16 млрд юань (2023)&lt;ref name=&quot;AR23&quot;&gt;{{cite web |title=2023 Annual Report |url=https://www.njcb.com.cn/njcb/attachDir/2024/04/2024042708243849349.pdf |website=Bank of Nanjing}}&lt;/ref&gt;
 |таза табысы        = {{өсім}} 18,63 млрд юань (2023)&lt;ref name=&quot;AR23&quot;/&gt;
 |активтер           = {{өсім}} 2,23 трлн юань (2023)&lt;ref name=&quot;AR23&quot;/&gt;
 |капитализация      = 
 |қызметкерлер саны  = 16 342 (2023)&lt;ref name=&quot;AR23&quot;/&gt;
 |басшы компания     = 
 |бағынатын еншілес компаниялар = 
 |ұраны              = 
 |бұрынғы атауы      = Nanjing City Commercial Bank
 |жабылды            = 
 |жабылуының себебі  = 
 |ізбасары           = 
 |бөлімшелер         = 
 |статус             = 
 |тілдер             = 
 |қарызы             = 
 |жарнама            =
 |аудитор            = 
 |сайты              = www.njcb.com.cn
 |Ортаққор           = 
}}
'''Bank of Nanjing''' (NJBK; {{Zh|c=|p=Nánjīng Yínháng|s=南京银行}}) — 1996 жылы құрылған, штаб-пәтері [[Нанкин]], [[Цзянсу]] қаласында орналасқан қытайлық [[Акционерлік қоғам|акционерлік]] [[коммерциялық банк]]. Оның ең ірі жеке акционері — [[BNP Paribas]].

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>seg85dosfamhhxcht379vuchgsnlim8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654638</id>
      <parentid>3654636</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T17:32:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3654638</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2505" sha1="phycjzb580u5wgzdv5wev786k99zvec" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = Bank of Nanjing Co. Ltd.&lt;br&gt;南京银行股份有限公司
 |логотипі           = Bank of Nanjing logo.svg
 |суреті             = Bank of Nanjing, Suzhou Branch.jpg
 |сурет атауы        = [[Сучжоу]] қаласындағы бөлімшесі
 |түрі               = [[Қоғамдық компания]]
 |биржадағы листингі = SSE: 601009
 |қызметі            = 
 |құрылды            = [[6 ақпан]] [[1996 жыл|1996]]
 |құрушы             = 
 |орналасуы          = [[Нанкин]], [[Цзянсу]], Қытай
 |басты адамдары     = Се Нин (төраға)&lt;br&gt;Чжу Ган (президент)
 |саласы             = [[Қаржылық қызметтер]]
 |өнімі              = 
 |меншікті капиталы  = {{өсім}} 172,59 млрд юань (2023)&lt;ref name=&quot;AR23&quot;/&gt;
 |айналым            = 
 |операциялық кіріс  = {{өсім}} 45,16 млрд юань (2023)&lt;ref name=&quot;AR23&quot;&gt;{{cite web |title=2023 Annual Report |url=https://www.njcb.com.cn/njcb/attachDir/2024/04/2024042708243849349.pdf |website=Bank of Nanjing}}&lt;/ref&gt;
 |таза табысы        = {{өсім}} 18,63 млрд юань (2023)&lt;ref name=&quot;AR23&quot;/&gt;
 |активтер           = {{өсім}} 2,23 трлн юань (2023)&lt;ref name=&quot;AR23&quot;/&gt;
 |капитализация      = 
 |қызметкерлер саны  = 16 342 (2023)&lt;ref name=&quot;AR23&quot;/&gt;
 |басшы компания     = 
 |бағынатын еншілес компаниялар = 
 |ұраны              = 
 |бұрынғы атауы      = Nanjing City Commercial Bank
 |жабылды            = 
 |жабылуының себебі  = 
 |ізбасары           = 
 |бөлімшелер         = 
 |статус             = 
 |тілдер             = 
 |қарызы             = 
 |жарнама            =
 |аудитор            = 
 |сайты              = www.njcb.com.cn
 |Ортаққор           = 
}}
'''Bank of Nanjing''' (NJBK; {{lang-zh|南京银行}}) — 1996 жылы құрылған, штаб-пәтері [[Нанкин]], [[Цзянсу]] қаласында орналасқан қытайлық [[Акционерлік қоғам|акционерлік]] [[коммерциялық банк]]. Оның ең ірі жеке акционері — [[BNP Paribas]].

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>phycjzb580u5wgzdv5wev786k99zvec</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654639</id>
      <parentid>3654638</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T17:32:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3654639</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2481" sha1="nrpvmixyw94sfdm2t7foknr9wzkxekk" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = Bank of Nanjing Co. Ltd.&lt;br&gt;南京银行股份有限公司
 |логотипі           = 
 |суреті             = Bank of Nanjing, Suzhou Branch.jpg
 |сурет атауы        = [[Сучжоу]] қаласындағы бөлімшесі
 |түрі               = [[Қоғамдық компания]]
 |биржадағы листингі = SSE: 601009
 |қызметі            = 
 |құрылды            = [[6 ақпан]] [[1996 жыл|1996]]
 |құрушы             = 
 |орналасуы          = [[Нанкин]], [[Цзянсу]], Қытай
 |басты адамдары     = Се Нин (төраға)&lt;br&gt;Чжу Ган (президент)
 |саласы             = [[Қаржылық қызметтер]]
 |өнімі              = 
 |меншікті капиталы  = {{өсім}} 172,59 млрд юань (2023)&lt;ref name=&quot;AR23&quot;/&gt;
 |айналым            = 
 |операциялық кіріс  = {{өсім}} 45,16 млрд юань (2023)&lt;ref name=&quot;AR23&quot;&gt;{{cite web |title=2023 Annual Report |url=https://www.njcb.com.cn/njcb/attachDir/2024/04/2024042708243849349.pdf |website=Bank of Nanjing}}&lt;/ref&gt;
 |таза табысы        = {{өсім}} 18,63 млрд юань (2023)&lt;ref name=&quot;AR23&quot;/&gt;
 |активтер           = {{өсім}} 2,23 трлн юань (2023)&lt;ref name=&quot;AR23&quot;/&gt;
 |капитализация      = 
 |қызметкерлер саны  = 16 342 (2023)&lt;ref name=&quot;AR23&quot;/&gt;
 |басшы компания     = 
 |бағынатын еншілес компаниялар = 
 |ұраны              = 
 |бұрынғы атауы      = Nanjing City Commercial Bank
 |жабылды            = 
 |жабылуының себебі  = 
 |ізбасары           = 
 |бөлімшелер         = 
 |статус             = 
 |тілдер             = 
 |қарызы             = 
 |жарнама            =
 |аудитор            = 
 |сайты              = www.njcb.com.cn
 |Ортаққор           = 
}}
'''Bank of Nanjing''' (NJBK; {{lang-zh|南京银行}}) — 1996 жылы құрылған, штаб-пәтері [[Нанкин]], [[Цзянсу]] қаласында орналасқан қытайлық [[Акционерлік қоғам|акционерлік]] [[коммерциялық банк]]. Оның ең ірі жеке акционері — [[BNP Paribas]].

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>nrpvmixyw94sfdm2t7foknr9wzkxekk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654640</id>
      <parentid>3654639</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T17:33:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3654640</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2511" sha1="n6yvjvuk5gzujak4v0jfz1uxa9fcjjr" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = Bank of Nanjing Co. Ltd.&lt;br&gt;南京银行股份有限公司
 |логотипі           = 
 |суреті             = Bank of Nanjing, Suzhou Branch.jpg
 |сурет атауы        = [[Сучжоу]] қаласындағы бөлімшесі
 |түрі               = [[Қоғамдық компания]]
 |биржадағы листингі = SSE: 601009
 |қызметі            = 
 |құрылды            = [[6 ақпан]] [[1996 жыл|1996]]
 |құрушы             = 
 |орналасуы          = [[Нанкин]], [[Цзянсу]], Қытай
 |басты адамдары     = Се Нин (төраға)&lt;br&gt;Чжу Ган (президент)
 |саласы             = [[Қаржылық қызметтер]]
 |өнімі              = 
 |меншікті капиталы  = {{өсім}} 172,59 млрд юань (2023)&lt;ref name=&quot;AR23&quot;/&gt;
 |айналым            = 
 |операциялық кіріс  = {{өсім}} 45,16 млрд юань (2023)&lt;ref name=&quot;AR23&quot;&gt;{{cite web |title=2023 Annual Report |url=https://www.njcb.com.cn/njcb/attachDir/2024/04/2024042708243849349.pdf |website=Bank of Nanjing}}&lt;/ref&gt;
 |таза табысы        = {{өсім}} 18,63 млрд юань (2023)&lt;ref name=&quot;AR23&quot;/&gt;
 |активтер           = {{өсім}} 2,23 трлн юань (2023)&lt;ref name=&quot;AR23&quot;/&gt;
 |капитализация      = 
 |қызметкерлер саны  = 16 342 (2023)&lt;ref name=&quot;AR23&quot;/&gt;
 |басшы компания     = 
 |бағынатын еншілес компаниялар = 
 |ұраны              = 
 |бұрынғы атауы      = Nanjing City Commercial Bank
 |жабылды            = 
 |жабылуының себебі  = 
 |ізбасары           = 
 |бөлімшелер         = 
 |статус             = 
 |тілдер             = 
 |қарызы             = 
 |жарнама            =
 |аудитор            = 
 |сайты              = www.njcb.com.cn
 |Ортаққор           = 
}}
'''Bank of Nanjing''' (NJBK; {{lang-zh|南京银行}}) — 1996 жылы құрылған, штаб-пәтері [[Нанкин]], [[Цзянсу]] қаласында орналасқан қытайлық [[Акционерлік қоғам|акционерлік]] [[коммерциялық банк]]. Оның ең ірі жеке акционері — [[BNP Paribas]].

== Алғышарттар ==

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>n6yvjvuk5gzujak4v0jfz1uxa9fcjjr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654641</id>
      <parentid>3654640</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T17:34:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Алғышарттар */</comment>
      <origin>3654641</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3487" sha1="1xakxwrdww3en936wgv7hec0lyq44qr" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = Bank of Nanjing Co. Ltd.&lt;br&gt;南京银行股份有限公司
 |логотипі           = 
 |суреті             = Bank of Nanjing, Suzhou Branch.jpg
 |сурет атауы        = [[Сучжоу]] қаласындағы бөлімшесі
 |түрі               = [[Қоғамдық компания]]
 |биржадағы листингі = SSE: 601009
 |қызметі            = 
 |құрылды            = [[6 ақпан]] [[1996 жыл|1996]]
 |құрушы             = 
 |орналасуы          = [[Нанкин]], [[Цзянсу]], Қытай
 |басты адамдары     = Се Нин (төраға)&lt;br&gt;Чжу Ган (президент)
 |саласы             = [[Қаржылық қызметтер]]
 |өнімі              = 
 |меншікті капиталы  = {{өсім}} 172,59 млрд юань (2023)&lt;ref name=&quot;AR23&quot;/&gt;
 |айналым            = 
 |операциялық кіріс  = {{өсім}} 45,16 млрд юань (2023)&lt;ref name=&quot;AR23&quot;&gt;{{cite web |title=2023 Annual Report |url=https://www.njcb.com.cn/njcb/attachDir/2024/04/2024042708243849349.pdf |website=Bank of Nanjing}}&lt;/ref&gt;
 |таза табысы        = {{өсім}} 18,63 млрд юань (2023)&lt;ref name=&quot;AR23&quot;/&gt;
 |активтер           = {{өсім}} 2,23 трлн юань (2023)&lt;ref name=&quot;AR23&quot;/&gt;
 |капитализация      = 
 |қызметкерлер саны  = 16 342 (2023)&lt;ref name=&quot;AR23&quot;/&gt;
 |басшы компания     = 
 |бағынатын еншілес компаниялар = 
 |ұраны              = 
 |бұрынғы атауы      = Nanjing City Commercial Bank
 |жабылды            = 
 |жабылуының себебі  = 
 |ізбасары           = 
 |бөлімшелер         = 
 |статус             = 
 |тілдер             = 
 |қарызы             = 
 |жарнама            =
 |аудитор            = 
 |сайты              = www.njcb.com.cn
 |Ортаққор           = 
}}
'''Bank of Nanjing''' (NJBK; {{lang-zh|南京银行}}) — 1996 жылы құрылған, штаб-пәтері [[Нанкин]], [[Цзянсу]] қаласында орналасқан қытайлық [[Акционерлік қоғам|акционерлік]] [[коммерциялық банк]]. Оның ең ірі жеке акционері — [[BNP Paribas]].

== Алғышарттар ==
''Nanjing City Commercial Bank'' (NCCB) 1996 жылы Нанкин қаласындағы 40 қалалық несие кооперативінің бірігуі нәтижесінде құрылды.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |date=28 November 2001 |title=IFC Invests $27 Million in Nanjing City Commercial Bank |url=https://ifcpressreleasesprod-v3.citop-ouo-asev3-prod.appserviceenvironment.net/all/pages/PressDetail.aspx?ID=19842 |access-date=22 June 2024 |website=IFC}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |last=Wei |first=Lingling |date=7 December 2016 |title=China's Banks Are Hiding More Than $2 Trillion in Loans |url=https://www.wsj.com/articles/chinas-banks-are-hiding-more-than-2-trillion-in-loans-1481130392 |website=Wall Street Journal |access-date=22 June 2024 |archive-date=8 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108081204/https://www.wsj.com/articles/chinas-banks-are-hiding-more-than-2-trillion-in-loans-1481130392 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>1xakxwrdww3en936wgv7hec0lyq44qr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654642</id>
      <parentid>3654641</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T17:35:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Алғышарттар */</comment>
      <origin>3654642</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4263" sha1="klb5fnajlftnqo5ta1160xjnx8s02bq" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = Bank of Nanjing Co. Ltd.&lt;br&gt;南京银行股份有限公司
 |логотипі           = 
 |суреті             = Bank of Nanjing, Suzhou Branch.jpg
 |сурет атауы        = [[Сучжоу]] қаласындағы бөлімшесі
 |түрі               = [[Қоғамдық компания]]
 |биржадағы листингі = SSE: 601009
 |қызметі            = 
 |құрылды            = [[6 ақпан]] [[1996 жыл|1996]]
 |құрушы             = 
 |орналасуы          = [[Нанкин]], [[Цзянсу]], Қытай
 |басты адамдары     = Се Нин (төраға)&lt;br&gt;Чжу Ган (президент)
 |саласы             = [[Қаржылық қызметтер]]
 |өнімі              = 
 |меншікті капиталы  = {{өсім}} 172,59 млрд юань (2023)&lt;ref name=&quot;AR23&quot;/&gt;
 |айналым            = 
 |операциялық кіріс  = {{өсім}} 45,16 млрд юань (2023)&lt;ref name=&quot;AR23&quot;&gt;{{cite web |title=2023 Annual Report |url=https://www.njcb.com.cn/njcb/attachDir/2024/04/2024042708243849349.pdf |website=Bank of Nanjing}}&lt;/ref&gt;
 |таза табысы        = {{өсім}} 18,63 млрд юань (2023)&lt;ref name=&quot;AR23&quot;/&gt;
 |активтер           = {{өсім}} 2,23 трлн юань (2023)&lt;ref name=&quot;AR23&quot;/&gt;
 |капитализация      = 
 |қызметкерлер саны  = 16 342 (2023)&lt;ref name=&quot;AR23&quot;/&gt;
 |басшы компания     = 
 |бағынатын еншілес компаниялар = 
 |ұраны              = 
 |бұрынғы атауы      = Nanjing City Commercial Bank
 |жабылды            = 
 |жабылуының себебі  = 
 |ізбасары           = 
 |бөлімшелер         = 
 |статус             = 
 |тілдер             = 
 |қарызы             = 
 |жарнама            =
 |аудитор            = 
 |сайты              = www.njcb.com.cn
 |Ортаққор           = 
}}
'''Bank of Nanjing''' (NJBK; {{lang-zh|南京银行}}) — 1996 жылы құрылған, штаб-пәтері [[Нанкин]], [[Цзянсу]] қаласында орналасқан қытайлық [[Акционерлік қоғам|акционерлік]] [[коммерциялық банк]]. Оның ең ірі жеке акционері — [[BNP Paribas]].

== Алғышарттар ==
''Nanjing City Commercial Bank'' (NCCB) 1996 жылы Нанкин қаласындағы 40 қалалық несие кооперативінің бірігуі нәтижесінде құрылды.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |date=28 November 2001 |title=IFC Invests $27 Million in Nanjing City Commercial Bank |url=https://ifcpressreleasesprod-v3.citop-ouo-asev3-prod.appserviceenvironment.net/all/pages/PressDetail.aspx?ID=19842 |access-date=22 June 2024 |website=IFC}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |last=Wei |first=Lingling |date=7 December 2016 |title=China's Banks Are Hiding More Than $2 Trillion in Loans |url=https://www.wsj.com/articles/chinas-banks-are-hiding-more-than-2-trillion-in-loans-1481130392 |website=Wall Street Journal |access-date=22 June 2024 |archive-date=8 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108081204/https://www.wsj.com/articles/chinas-banks-are-hiding-more-than-2-trillion-in-loans-1481130392 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

2001 жылғы қарашада [[International Finance Corporation]] (IFC) NCCB акцияларының 15%-ын 27 млн АҚШ долларына сатып алды. Бұл қаржы банктің капиталдық базасы мен институционалдық әлеуетін нығайтуға жұмсалуы тиіс еді.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |date=12 October 2005 |title=BNP Paribas buys into Nanjing bank |url=https://www.scmp.com/article/520040/bnp-paribas-buys-nanjing-bank |access-date=22 June 2024 |website=South China Morning Post |language=en |archive-date=22 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240622040159/https://www.scmp.com/article/520040/bnp-paribas-buys-nanjing-bank |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>klb5fnajlftnqo5ta1160xjnx8s02bq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654643</id>
      <parentid>3654642</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T17:36:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Алғышарттар */</comment>
      <origin>3654643</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4761" sha1="7lddb6w6xnssfy44s2udvzl51qfpo1s" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = Bank of Nanjing Co. Ltd.&lt;br&gt;南京银行股份有限公司
 |логотипі           = 
 |суреті             = Bank of Nanjing, Suzhou Branch.jpg
 |сурет атауы        = [[Сучжоу]] қаласындағы бөлімшесі
 |түрі               = [[Қоғамдық компания]]
 |биржадағы листингі = SSE: 601009
 |қызметі            = 
 |құрылды            = [[6 ақпан]] [[1996 жыл|1996]]
 |құрушы             = 
 |орналасуы          = [[Нанкин]], [[Цзянсу]], Қытай
 |басты адамдары     = Се Нин (төраға)&lt;br&gt;Чжу Ган (президент)
 |саласы             = [[Қаржылық қызметтер]]
 |өнімі              = 
 |меншікті капиталы  = {{өсім}} 172,59 млрд юань (2023)&lt;ref name=&quot;AR23&quot;/&gt;
 |айналым            = 
 |операциялық кіріс  = {{өсім}} 45,16 млрд юань (2023)&lt;ref name=&quot;AR23&quot;&gt;{{cite web |title=2023 Annual Report |url=https://www.njcb.com.cn/njcb/attachDir/2024/04/2024042708243849349.pdf |website=Bank of Nanjing}}&lt;/ref&gt;
 |таза табысы        = {{өсім}} 18,63 млрд юань (2023)&lt;ref name=&quot;AR23&quot;/&gt;
 |активтер           = {{өсім}} 2,23 трлн юань (2023)&lt;ref name=&quot;AR23&quot;/&gt;
 |капитализация      = 
 |қызметкерлер саны  = 16 342 (2023)&lt;ref name=&quot;AR23&quot;/&gt;
 |басшы компания     = 
 |бағынатын еншілес компаниялар = 
 |ұраны              = 
 |бұрынғы атауы      = Nanjing City Commercial Bank
 |жабылды            = 
 |жабылуының себебі  = 
 |ізбасары           = 
 |бөлімшелер         = 
 |статус             = 
 |тілдер             = 
 |қарызы             = 
 |жарнама            =
 |аудитор            = 
 |сайты              = www.njcb.com.cn
 |Ортаққор           = 
}}
'''Bank of Nanjing''' (NJBK; {{lang-zh|南京银行}}) — 1996 жылы құрылған, штаб-пәтері [[Нанкин]], [[Цзянсу]] қаласында орналасқан қытайлық [[Акционерлік қоғам|акционерлік]] [[коммерциялық банк]]. Оның ең ірі жеке акционері — [[BNP Paribas]].

== Алғышарттар ==
''Nanjing City Commercial Bank'' (NCCB) 1996 жылы Нанкин қаласындағы 40 қалалық несие кооперативінің бірігуі нәтижесінде құрылды.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |date=28 November 2001 |title=IFC Invests $27 Million in Nanjing City Commercial Bank |url=https://ifcpressreleasesprod-v3.citop-ouo-asev3-prod.appserviceenvironment.net/all/pages/PressDetail.aspx?ID=19842 |access-date=22 June 2024 |website=IFC}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |last=Wei |first=Lingling |date=7 December 2016 |title=China's Banks Are Hiding More Than $2 Trillion in Loans |url=https://www.wsj.com/articles/chinas-banks-are-hiding-more-than-2-trillion-in-loans-1481130392 |website=Wall Street Journal |access-date=22 June 2024 |archive-date=8 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108081204/https://www.wsj.com/articles/chinas-banks-are-hiding-more-than-2-trillion-in-loans-1481130392 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

2001 жылғы қарашада [[International Finance Corporation]] (IFC) NCCB акцияларының 15%-ын 27 млн АҚШ долларына сатып алды. Бұл қаржы банктің капиталдық базасы мен институционалдық әлеуетін нығайтуға жұмсалуы тиіс еді.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |date=12 October 2005 |title=BNP Paribas buys into Nanjing bank |url=https://www.scmp.com/article/520040/bnp-paribas-buys-nanjing-bank |access-date=22 June 2024 |website=South China Morning Post |language=en |archive-date=22 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240622040159/https://www.scmp.com/article/520040/bnp-paribas-buys-nanjing-bank |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

2005 жылғы қазанда [[BNP Paribas]] NCCB акцияларының 19,2%-ын жарияланбаған сомаға сатып алды, оның құрамына IFC-ге тиесілі үлес те кірді.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web |date=13 December 2012 |title=BNP Paribas Boosts China Bet With Bank of Nanjing Stake |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2012-12-13/bnp-paribas-boosts-china-bet-with-bank-of-nanjing-stake |website=Bloomberg News}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>7lddb6w6xnssfy44s2udvzl51qfpo1s</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654644</id>
      <parentid>3654643</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T17:37:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Алғышарттар */</comment>
      <origin>3654644</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6274" sha1="l3bidi2f8k27muqmu8ajxaeo3fhyb3a" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = Bank of Nanjing Co. Ltd.&lt;br&gt;南京银行股份有限公司
 |логотипі           = 
 |суреті             = Bank of Nanjing, Suzhou Branch.jpg
 |сурет атауы        = [[Сучжоу]] қаласындағы бөлімшесі
 |түрі               = [[Қоғамдық компания]]
 |биржадағы листингі = SSE: 601009
 |қызметі            = 
 |құрылды            = [[6 ақпан]] [[1996 жыл|1996]]
 |құрушы             = 
 |орналасуы          = [[Нанкин]], [[Цзянсу]], Қытай
 |басты адамдары     = Се Нин (төраға)&lt;br&gt;Чжу Ган (президент)
 |саласы             = [[Қаржылық қызметтер]]
 |өнімі              = 
 |меншікті капиталы  = {{өсім}} 172,59 млрд юань (2023)&lt;ref name=&quot;AR23&quot;/&gt;
 |айналым            = 
 |операциялық кіріс  = {{өсім}} 45,16 млрд юань (2023)&lt;ref name=&quot;AR23&quot;&gt;{{cite web |title=2023 Annual Report |url=https://www.njcb.com.cn/njcb/attachDir/2024/04/2024042708243849349.pdf |website=Bank of Nanjing}}&lt;/ref&gt;
 |таза табысы        = {{өсім}} 18,63 млрд юань (2023)&lt;ref name=&quot;AR23&quot;/&gt;
 |активтер           = {{өсім}} 2,23 трлн юань (2023)&lt;ref name=&quot;AR23&quot;/&gt;
 |капитализация      = 
 |қызметкерлер саны  = 16 342 (2023)&lt;ref name=&quot;AR23&quot;/&gt;
 |басшы компания     = 
 |бағынатын еншілес компаниялар = 
 |ұраны              = 
 |бұрынғы атауы      = Nanjing City Commercial Bank
 |жабылды            = 
 |жабылуының себебі  = 
 |ізбасары           = 
 |бөлімшелер         = 
 |статус             = 
 |тілдер             = 
 |қарызы             = 
 |жарнама            =
 |аудитор            = 
 |сайты              = www.njcb.com.cn
 |Ортаққор           = 
}}
'''Bank of Nanjing''' (NJBK; {{lang-zh|南京银行}}) — 1996 жылы құрылған, штаб-пәтері [[Нанкин]], [[Цзянсу]] қаласында орналасқан қытайлық [[Акционерлік қоғам|акционерлік]] [[коммерциялық банк]]. Оның ең ірі жеке акционері — [[BNP Paribas]].

== Алғышарттар ==
''Nanjing City Commercial Bank'' (NCCB) 1996 жылы Нанкин қаласындағы 40 қалалық несие кооперативінің бірігуі нәтижесінде құрылды.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |date=28 November 2001 |title=IFC Invests $27 Million in Nanjing City Commercial Bank |url=https://ifcpressreleasesprod-v3.citop-ouo-asev3-prod.appserviceenvironment.net/all/pages/PressDetail.aspx?ID=19842 |access-date=22 June 2024 |website=IFC}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |last=Wei |first=Lingling |date=7 December 2016 |title=China's Banks Are Hiding More Than $2 Trillion in Loans |url=https://www.wsj.com/articles/chinas-banks-are-hiding-more-than-2-trillion-in-loans-1481130392 |website=Wall Street Journal |access-date=22 June 2024 |archive-date=8 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108081204/https://www.wsj.com/articles/chinas-banks-are-hiding-more-than-2-trillion-in-loans-1481130392 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

2001 жылғы қарашада [[International Finance Corporation]] (IFC) NCCB акцияларының 15%-ын 27 млн АҚШ долларына сатып алды. Бұл қаржы банктің капиталдық базасы мен институционалдық әлеуетін нығайтуға жұмсалуы тиіс еді.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |date=12 October 2005 |title=BNP Paribas buys into Nanjing bank |url=https://www.scmp.com/article/520040/bnp-paribas-buys-nanjing-bank |access-date=22 June 2024 |website=South China Morning Post |language=en |archive-date=22 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240622040159/https://www.scmp.com/article/520040/bnp-paribas-buys-nanjing-bank |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

2005 жылғы қазанда [[BNP Paribas]] NCCB акцияларының 19,2%-ын жарияланбаған сомаға сатып алды, оның құрамына IFC-ге тиесілі үлес те кірді.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web |date=13 December 2012 |title=BNP Paribas Boosts China Bet With Bank of Nanjing Stake |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2012-12-13/bnp-paribas-boosts-china-bet-with-bank-of-nanjing-stake |website=Bloomberg News}}&lt;/ref&gt;

2007 жылғы наурызда банкті дамыту және жаңғырту аясында NCCB атауы ''Bank of Nanjing'' болып өзгертілді.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=29 March 2007 |title=Nanjing City Commercial Bank becomes Bank of Nanjing and enters a new stage in its development |url=https://group.bnpparibas/en/press-release/nanjing-city-commercial-bank-bank-nanjing-enters-stage-development |website=BNP Paribas |access-date=22 June 2024 |archive-date=11 January 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200111070132/https://group.bnpparibas/en/press-release/nanjing-city-commercial-bank-bank-nanjing-enters-stage-development |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 2007 жылғы шілдеде NJBK [[алғашқы жария орналастыру]] өткізіп, [[Шанхай қор биржасы]]нда листингтен өткен компанияға айналды. Орналастыруды қолдаған [[BNP Paribas]] кейін өз үлесін 12,7%-ға дейін азайтты.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Loader Wilkinson |first=Tara |date=5 July 2007 |title=BNP Paribas-backed bank plans Shanghai IPO |url=https://www.fnlondon.com/articles/bnp-paribas-backed-bank-plans-shanghai-ipo-20070705 |website=Financial News London |access-date=22 June 2024 |archive-date=22 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240622040203/https://www.fnlondon.com/articles/bnp-paribas-backed-bank-plans-shanghai-ipo-20070705 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>l3bidi2f8k27muqmu8ajxaeo3fhyb3a</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654645</id>
      <parentid>3654644</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T17:37:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Алғышарттар */</comment>
      <origin>3654645</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6278" sha1="kqntw9y8ke8muatq6w4yuo8a68cogho" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = Bank of Nanjing Co. Ltd.&lt;br&gt;南京银行股份有限公司
 |логотипі           = 
 |суреті             = Bank of Nanjing, Suzhou Branch.jpg
 |сурет атауы        = [[Сучжоу]] қаласындағы бөлімшесі
 |түрі               = [[Қоғамдық компания]]
 |биржадағы листингі = SSE: 601009
 |қызметі            = 
 |құрылды            = [[6 ақпан]] [[1996 жыл|1996]]
 |құрушы             = 
 |орналасуы          = [[Нанкин]], [[Цзянсу]], Қытай
 |басты адамдары     = Се Нин (төраға)&lt;br&gt;Чжу Ган (президент)
 |саласы             = [[Қаржылық қызметтер]]
 |өнімі              = 
 |меншікті капиталы  = {{өсім}} 172,59 млрд юань (2023)&lt;ref name=&quot;AR23&quot;/&gt;
 |айналым            = 
 |операциялық кіріс  = {{өсім}} 45,16 млрд юань (2023)&lt;ref name=&quot;AR23&quot;&gt;{{cite web |title=2023 Annual Report |url=https://www.njcb.com.cn/njcb/attachDir/2024/04/2024042708243849349.pdf |website=Bank of Nanjing}}&lt;/ref&gt;
 |таза табысы        = {{өсім}} 18,63 млрд юань (2023)&lt;ref name=&quot;AR23&quot;/&gt;
 |активтер           = {{өсім}} 2,23 трлн юань (2023)&lt;ref name=&quot;AR23&quot;/&gt;
 |капитализация      = 
 |қызметкерлер саны  = 16 342 (2023)&lt;ref name=&quot;AR23&quot;/&gt;
 |басшы компания     = 
 |бағынатын еншілес компаниялар = 
 |ұраны              = 
 |бұрынғы атауы      = Nanjing City Commercial Bank
 |жабылды            = 
 |жабылуының себебі  = 
 |ізбасары           = 
 |бөлімшелер         = 
 |статус             = 
 |тілдер             = 
 |қарызы             = 
 |жарнама            =
 |аудитор            = 
 |сайты              = www.njcb.com.cn
 |Ортаққор           = 
}}
'''Bank of Nanjing''' (NJBK; {{lang-zh|南京银行}}) — 1996 жылы құрылған, штаб-пәтері [[Нанкин]], [[Цзянсу]] қаласында орналасқан қытайлық [[Акционерлік қоғам|акционерлік]] [[коммерциялық банк]]. Оның ең ірі жеке акционері — [[BNP Paribas]].

== Алғышарттар ==
''Nanjing City Commercial Bank'' (NCCB) 1996 жылы Нанкин қаласындағы 40 қалалық несие кооперативінің бірігуі нәтижесінде құрылды.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |date=28 November 2001 |title=IFC Invests $27 Million in Nanjing City Commercial Bank |url=https://ifcpressreleasesprod-v3.citop-ouo-asev3-prod.appserviceenvironment.net/all/pages/PressDetail.aspx?ID=19842 |access-date=22 June 2024 |website=IFC}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |last=Wei |first=Lingling |date=7 December 2016 |title=China's Banks Are Hiding More Than $2 Trillion in Loans |url=https://www.wsj.com/articles/chinas-banks-are-hiding-more-than-2-trillion-in-loans-1481130392 |website=Wall Street Journal |access-date=22 June 2024 |archive-date=8 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108081204/https://www.wsj.com/articles/chinas-banks-are-hiding-more-than-2-trillion-in-loans-1481130392 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

2001 жылғы қарашада [[International Finance Corporation]] (IFC) NCCB акцияларының 15%-ын 27 млн АҚШ долларына сатып алды. Бұл қаржы банктің капиталдық базасы мен институционалдық әлеуетін нығайтуға жұмсалуы тиіс еді.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |date=12 October 2005 |title=BNP Paribas buys into Nanjing bank |url=https://www.scmp.com/article/520040/bnp-paribas-buys-nanjing-bank |access-date=22 June 2024 |website=South China Morning Post |language=en |archive-date=22 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240622040159/https://www.scmp.com/article/520040/bnp-paribas-buys-nanjing-bank |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

2005 жылғы қазанда [[BNP Paribas]] NCCB акцияларының 19,2%-ын жарияланбаған сомаға сатып алды, оның құрамына IFC-ге тиесілі үлес те кірді.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web |date=13 December 2012 |title=BNP Paribas Boosts China Bet With Bank of Nanjing Stake |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2012-12-13/bnp-paribas-boosts-china-bet-with-bank-of-nanjing-stake |website=Bloomberg News}}&lt;/ref&gt;

2007 жылғы наурызда банкті дамыту және жаңғырту аясында NCCB атауы ''Bank of Nanjing'' болып өзгертілді.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=29 March 2007 |title=Nanjing City Commercial Bank becomes Bank of Nanjing and enters a new stage in its development |url=https://group.bnpparibas/en/press-release/nanjing-city-commercial-bank-bank-nanjing-enters-stage-development |website=BNP Paribas |access-date=22 June 2024 |archive-date=11 January 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200111070132/https://group.bnpparibas/en/press-release/nanjing-city-commercial-bank-bank-nanjing-enters-stage-development |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 2007 жылғы шілдеде NJBK [[IPO|алғашқы жария орналастыру]] өткізіп, [[Шанхай қор биржасы]]нда листингтен өткен компанияға айналды. Орналастыруды қолдаған [[BNP Paribas]] кейін өз үлесін 12,7%-ға дейін азайтты.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Loader Wilkinson |first=Tara |date=5 July 2007 |title=BNP Paribas-backed bank plans Shanghai IPO |url=https://www.fnlondon.com/articles/bnp-paribas-backed-bank-plans-shanghai-ipo-20070705 |website=Financial News London |access-date=22 June 2024 |archive-date=22 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240622040203/https://www.fnlondon.com/articles/bnp-paribas-backed-bank-plans-shanghai-ipo-20070705 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>kqntw9y8ke8muatq6w4yuo8a68cogho</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654647</id>
      <parentid>3654645</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T17:38:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Алғышарттар */</comment>
      <origin>3654647</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7113" sha1="3p51imfq11kovtdlj62ualbl65mfl34" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = Bank of Nanjing Co. Ltd.&lt;br&gt;南京银行股份有限公司
 |логотипі           = 
 |суреті             = Bank of Nanjing, Suzhou Branch.jpg
 |сурет атауы        = [[Сучжоу]] қаласындағы бөлімшесі
 |түрі               = [[Қоғамдық компания]]
 |биржадағы листингі = SSE: 601009
 |қызметі            = 
 |құрылды            = [[6 ақпан]] [[1996 жыл|1996]]
 |құрушы             = 
 |орналасуы          = [[Нанкин]], [[Цзянсу]], Қытай
 |басты адамдары     = Се Нин (төраға)&lt;br&gt;Чжу Ган (президент)
 |саласы             = [[Қаржылық қызметтер]]
 |өнімі              = 
 |меншікті капиталы  = {{өсім}} 172,59 млрд юань (2023)&lt;ref name=&quot;AR23&quot;/&gt;
 |айналым            = 
 |операциялық кіріс  = {{өсім}} 45,16 млрд юань (2023)&lt;ref name=&quot;AR23&quot;&gt;{{cite web |title=2023 Annual Report |url=https://www.njcb.com.cn/njcb/attachDir/2024/04/2024042708243849349.pdf |website=Bank of Nanjing}}&lt;/ref&gt;
 |таза табысы        = {{өсім}} 18,63 млрд юань (2023)&lt;ref name=&quot;AR23&quot;/&gt;
 |активтер           = {{өсім}} 2,23 трлн юань (2023)&lt;ref name=&quot;AR23&quot;/&gt;
 |капитализация      = 
 |қызметкерлер саны  = 16 342 (2023)&lt;ref name=&quot;AR23&quot;/&gt;
 |басшы компания     = 
 |бағынатын еншілес компаниялар = 
 |ұраны              = 
 |бұрынғы атауы      = Nanjing City Commercial Bank
 |жабылды            = 
 |жабылуының себебі  = 
 |ізбасары           = 
 |бөлімшелер         = 
 |статус             = 
 |тілдер             = 
 |қарызы             = 
 |жарнама            =
 |аудитор            = 
 |сайты              = www.njcb.com.cn
 |Ортаққор           = 
}}
'''Bank of Nanjing''' (NJBK; {{lang-zh|南京银行}}) — 1996 жылы құрылған, штаб-пәтері [[Нанкин]], [[Цзянсу]] қаласында орналасқан қытайлық [[Акционерлік қоғам|акционерлік]] [[коммерциялық банк]]. Оның ең ірі жеке акционері — [[BNP Paribas]].

== Алғышарттар ==
''Nanjing City Commercial Bank'' (NCCB) 1996 жылы Нанкин қаласындағы 40 қалалық несие кооперативінің бірігуі нәтижесінде құрылды.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |date=28 November 2001 |title=IFC Invests $27 Million in Nanjing City Commercial Bank |url=https://ifcpressreleasesprod-v3.citop-ouo-asev3-prod.appserviceenvironment.net/all/pages/PressDetail.aspx?ID=19842 |access-date=22 June 2024 |website=IFC}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |last=Wei |first=Lingling |date=7 December 2016 |title=China's Banks Are Hiding More Than $2 Trillion in Loans |url=https://www.wsj.com/articles/chinas-banks-are-hiding-more-than-2-trillion-in-loans-1481130392 |website=Wall Street Journal |access-date=22 June 2024 |archive-date=8 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108081204/https://www.wsj.com/articles/chinas-banks-are-hiding-more-than-2-trillion-in-loans-1481130392 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

2001 жылғы қарашада [[International Finance Corporation]] (IFC) NCCB акцияларының 15%-ын 27 млн АҚШ долларына сатып алды. Бұл қаржы банктің капиталдық базасы мен институционалдық әлеуетін нығайтуға жұмсалуы тиіс еді.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |date=12 October 2005 |title=BNP Paribas buys into Nanjing bank |url=https://www.scmp.com/article/520040/bnp-paribas-buys-nanjing-bank |access-date=22 June 2024 |website=South China Morning Post |language=en |archive-date=22 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240622040159/https://www.scmp.com/article/520040/bnp-paribas-buys-nanjing-bank |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

2005 жылғы қазанда [[BNP Paribas]] NCCB акцияларының 19,2%-ын жарияланбаған сомаға сатып алды, оның құрамына IFC-ге тиесілі үлес те кірді.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web |date=13 December 2012 |title=BNP Paribas Boosts China Bet With Bank of Nanjing Stake |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2012-12-13/bnp-paribas-boosts-china-bet-with-bank-of-nanjing-stake |website=Bloomberg News}}&lt;/ref&gt;

2007 жылғы наурызда банкті дамыту және жаңғырту аясында NCCB атауы ''Bank of Nanjing'' болып өзгертілді.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=29 March 2007 |title=Nanjing City Commercial Bank becomes Bank of Nanjing and enters a new stage in its development |url=https://group.bnpparibas/en/press-release/nanjing-city-commercial-bank-bank-nanjing-enters-stage-development |website=BNP Paribas |access-date=22 June 2024 |archive-date=11 January 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200111070132/https://group.bnpparibas/en/press-release/nanjing-city-commercial-bank-bank-nanjing-enters-stage-development |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 2007 жылғы шілдеде NJBK [[IPO|алғашқы жария орналастыру]] өткізіп, [[Шанхай қор биржасы]]нда листингтен өткен компанияға айналды. Орналастыруды қолдаған [[BNP Paribas]] кейін өз үлесін 12,7%-ға дейін азайтты.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Loader Wilkinson |first=Tara |date=5 July 2007 |title=BNP Paribas-backed bank plans Shanghai IPO |url=https://www.fnlondon.com/articles/bnp-paribas-backed-bank-plans-shanghai-ipo-20070705 |website=Financial News London |access-date=22 June 2024 |archive-date=22 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240622040203/https://www.fnlondon.com/articles/bnp-paribas-backed-bank-plans-shanghai-ipo-20070705 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

NJBK Қытайдың [[мемлекеттік облигация]]лар нарығындағы ірі қатысушылардың біріне айналды. 2013 жылы NJBK ''Xin Yuan Asset Management'' атты [[активтерді басқару компаниясы]]н құрды, ол несиелерді инвестициялық өнімдерге айналдырудағы банктің негізгі серіктесіне айналды. Дәстүрлі несиелердің орнына ''Xin Yuan'' [[жоғары кірісті борыш|жоғары кірісті]] инвестициялық өнімдер жасап, NJBK оларды өз бөлшек клиенттеріне ұсынды. 2013–2015 жылдары NJBK активтері екі есеге жуық өсті.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>3p51imfq11kovtdlj62ualbl65mfl34</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654648</id>
      <parentid>3654647</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T17:40:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Алғышарттар */</comment>
      <origin>3654648</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8045" sha1="428n8pduhtgqcl4zptuhxa3240butr3" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = Bank of Nanjing Co. Ltd.&lt;br&gt;南京银行股份有限公司
 |логотипі           = 
 |суреті             = Bank of Nanjing, Suzhou Branch.jpg
 |сурет атауы        = [[Сучжоу]] қаласындағы бөлімшесі
 |түрі               = [[Қоғамдық компания]]
 |биржадағы листингі = SSE: 601009
 |қызметі            = 
 |құрылды            = [[6 ақпан]] [[1996 жыл|1996]]
 |құрушы             = 
 |орналасуы          = [[Нанкин]], [[Цзянсу]], Қытай
 |басты адамдары     = Се Нин (төраға)&lt;br&gt;Чжу Ган (президент)
 |саласы             = [[Қаржылық қызметтер]]
 |өнімі              = 
 |меншікті капиталы  = {{өсім}} 172,59 млрд юань (2023)&lt;ref name=&quot;AR23&quot;/&gt;
 |айналым            = 
 |операциялық кіріс  = {{өсім}} 45,16 млрд юань (2023)&lt;ref name=&quot;AR23&quot;&gt;{{cite web |title=2023 Annual Report |url=https://www.njcb.com.cn/njcb/attachDir/2024/04/2024042708243849349.pdf |website=Bank of Nanjing}}&lt;/ref&gt;
 |таза табысы        = {{өсім}} 18,63 млрд юань (2023)&lt;ref name=&quot;AR23&quot;/&gt;
 |активтер           = {{өсім}} 2,23 трлн юань (2023)&lt;ref name=&quot;AR23&quot;/&gt;
 |капитализация      = 
 |қызметкерлер саны  = 16 342 (2023)&lt;ref name=&quot;AR23&quot;/&gt;
 |басшы компания     = 
 |бағынатын еншілес компаниялар = 
 |ұраны              = 
 |бұрынғы атауы      = Nanjing City Commercial Bank
 |жабылды            = 
 |жабылуының себебі  = 
 |ізбасары           = 
 |бөлімшелер         = 
 |статус             = 
 |тілдер             = 
 |қарызы             = 
 |жарнама            =
 |аудитор            = 
 |сайты              = www.njcb.com.cn
 |Ортаққор           = 
}}
'''Bank of Nanjing''' (NJBK; {{lang-zh|南京银行}}) — 1996 жылы құрылған, штаб-пәтері [[Нанкин]], [[Цзянсу]] қаласында орналасқан қытайлық [[Акционерлік қоғам|акционерлік]] [[коммерциялық банк]]. Оның ең ірі жеке акционері — [[BNP Paribas]].

== Алғышарттар ==
''Nanjing City Commercial Bank'' (NCCB) 1996 жылы Нанкин қаласындағы 40 қалалық несие кооперативінің бірігуі нәтижесінде құрылды.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |date=28 November 2001 |title=IFC Invests $27 Million in Nanjing City Commercial Bank |url=https://ifcpressreleasesprod-v3.citop-ouo-asev3-prod.appserviceenvironment.net/all/pages/PressDetail.aspx?ID=19842 |access-date=22 June 2024 |website=IFC}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |last=Wei |first=Lingling |date=7 December 2016 |title=China's Banks Are Hiding More Than $2 Trillion in Loans |url=https://www.wsj.com/articles/chinas-banks-are-hiding-more-than-2-trillion-in-loans-1481130392 |website=Wall Street Journal |access-date=22 June 2024 |archive-date=8 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108081204/https://www.wsj.com/articles/chinas-banks-are-hiding-more-than-2-trillion-in-loans-1481130392 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

2001 жылғы қарашада [[International Finance Corporation]] (IFC) NCCB акцияларының 15%-ын 27 млн АҚШ долларына сатып алды. Бұл қаржы банктің капиталдық базасы мен институционалдық әлеуетін нығайтуға жұмсалуы тиіс еді.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |date=12 October 2005 |title=BNP Paribas buys into Nanjing bank |url=https://www.scmp.com/article/520040/bnp-paribas-buys-nanjing-bank |access-date=22 June 2024 |website=South China Morning Post |language=en |archive-date=22 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240622040159/https://www.scmp.com/article/520040/bnp-paribas-buys-nanjing-bank |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

2005 жылғы қазанда [[BNP Paribas]] NCCB акцияларының 19,2%-ын жарияланбаған сомаға сатып алды, оның құрамына IFC-ге тиесілі үлес те кірді.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web |date=13 December 2012 |title=BNP Paribas Boosts China Bet With Bank of Nanjing Stake |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2012-12-13/bnp-paribas-boosts-china-bet-with-bank-of-nanjing-stake |website=Bloomberg News}}&lt;/ref&gt;

2007 жылғы наурызда банкті дамыту және жаңғырту аясында NCCB атауы ''Bank of Nanjing'' болып өзгертілді.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=29 March 2007 |title=Nanjing City Commercial Bank becomes Bank of Nanjing and enters a new stage in its development |url=https://group.bnpparibas/en/press-release/nanjing-city-commercial-bank-bank-nanjing-enters-stage-development |website=BNP Paribas |access-date=22 June 2024 |archive-date=11 January 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200111070132/https://group.bnpparibas/en/press-release/nanjing-city-commercial-bank-bank-nanjing-enters-stage-development |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 2007 жылғы шілдеде NJBK [[IPO|алғашқы жария орналастыру]] өткізіп, [[Шанхай қор биржасы]]нда листингтен өткен компанияға айналды. Орналастыруды қолдаған [[BNP Paribas]] кейін өз үлесін 12,7%-ға дейін азайтты.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Loader Wilkinson |first=Tara |date=5 July 2007 |title=BNP Paribas-backed bank plans Shanghai IPO |url=https://www.fnlondon.com/articles/bnp-paribas-backed-bank-plans-shanghai-ipo-20070705 |website=Financial News London |access-date=22 June 2024 |archive-date=22 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240622040203/https://www.fnlondon.com/articles/bnp-paribas-backed-bank-plans-shanghai-ipo-20070705 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

NJBK Қытайдың [[мемлекеттік облигация]]лар нарығындағы ірі қатысушылардың біріне айналды. 2013 жылы NJBK ''Xin Yuan Asset Management'' атты [[активтерді басқару компаниясы]]н құрды, ол несиелерді инвестициялық өнімдерге айналдырудағы банктің негізгі серіктесіне айналды. Дәстүрлі несиелердің орнына ''Xin Yuan'' [[жоғары кірісті борыш|жоғары кірісті]] инвестициялық өнімдер жасап, NJBK оларды өз бөлшек клиенттеріне ұсынды. 2013–2015 жылдары NJBK активтері екі есеге жуық өсті.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

2021 жылғы қыркүйекте [[Қытай Халық банкі]] мен [[Қытайдың банк және сақтандыру қызметін реттеу комиссиясы]] NJBK-ті [[жүйелік маңызы бар қаржы институты|жүйелік маңызы бар қаржы институттары]] тізіміне қосты.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Wu |first=Xiaomeng |date=23 September 2023 |title=Bank of Nanjing Joins China's List of 'Too Big to Fail' Banks - Caixin Global |url=https://www.caixinglobal.com/2023-09-23/bank-of-nanjing-joins-chinas-list-of-too-big-to-fail-banks-102111592.html |access-date=22 June 2024 |website=www.caixinglobal.com |language=en |archive-date=22 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240622040203/https://www.caixinglobal.com/2023-09-23/bank-of-nanjing-joins-chinas-list-of-too-big-to-fail-banks-102111592.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>428n8pduhtgqcl4zptuhxa3240butr3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654651</id>
      <parentid>3654648</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T17:41:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3654651</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8458" sha1="2jr8fpmt8bdurtctgwyvisfg1pqlbve" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = Bank of Nanjing Co. Ltd.&lt;br&gt;南京银行股份有限公司
 |логотипі           = 
 |суреті             = Bank of Nanjing, Suzhou Branch.jpg
 |сурет атауы        = [[Сучжоу]] қаласындағы бөлімшесі
 |түрі               = [[Қоғамдық компания]]
 |биржадағы листингі = SSE: 601009
 |қызметі            = 
 |құрылды            = [[6 ақпан]] [[1996 жыл|1996]]
 |құрушы             = 
 |орналасуы          = [[Нанкин]], [[Цзянсу]], Қытай
 |басты адамдары     = Се Нин (төраға)&lt;br&gt;Чжу Ган (президент)
 |саласы             = [[Қаржылық қызметтер]]
 |өнімі              = 
 |меншікті капиталы  = {{өсім}} 172,59 млрд юань (2023)&lt;ref name=&quot;AR23&quot;/&gt;
 |айналым            = 
 |операциялық кіріс  = {{өсім}} 45,16 млрд юань (2023)&lt;ref name=&quot;AR23&quot;&gt;{{cite web |title=2023 Annual Report |url=https://www.njcb.com.cn/njcb/attachDir/2024/04/2024042708243849349.pdf |website=Bank of Nanjing}}&lt;/ref&gt;
 |таза табысы        = {{өсім}} 18,63 млрд юань (2023)&lt;ref name=&quot;AR23&quot;/&gt;
 |активтер           = {{өсім}} 2,23 трлн юань (2023)&lt;ref name=&quot;AR23&quot;/&gt;
 |капитализация      = 
 |қызметкерлер саны  = 16 342 (2023)&lt;ref name=&quot;AR23&quot;/&gt;
 |басшы компания     = 
 |бағынатын еншілес компаниялар = 
 |ұраны              = 
 |бұрынғы атауы      = Nanjing City Commercial Bank
 |жабылды            = 
 |жабылуының себебі  = 
 |ізбасары           = 
 |бөлімшелер         = 
 |статус             = 
 |тілдер             = 
 |қарызы             = 
 |жарнама            =
 |аудитор            = 
 |сайты              = www.njcb.com.cn
 |Ортаққор           = 
}}
'''Bank of Nanjing''' (NJBK; {{lang-zh|南京银行}}) — 1996 жылы құрылған, штаб-пәтері [[Нанкин]], [[Цзянсу]] қаласында орналасқан қытайлық [[Акционерлік қоғам|акционерлік]] [[коммерциялық банк]]. Оның ең ірі жеке акционері — [[BNP Paribas]].

== Алғышарттар ==
''Nanjing City Commercial Bank'' (NCCB) 1996 жылы Нанкин қаласындағы 40 қалалық несие кооперативінің бірігуі нәтижесінде құрылды.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |date=28 November 2001 |title=IFC Invests $27 Million in Nanjing City Commercial Bank |url=https://ifcpressreleasesprod-v3.citop-ouo-asev3-prod.appserviceenvironment.net/all/pages/PressDetail.aspx?ID=19842 |access-date=22 June 2024 |website=IFC}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |last=Wei |first=Lingling |date=7 December 2016 |title=China's Banks Are Hiding More Than $2 Trillion in Loans |url=https://www.wsj.com/articles/chinas-banks-are-hiding-more-than-2-trillion-in-loans-1481130392 |website=Wall Street Journal |access-date=22 June 2024 |archive-date=8 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108081204/https://www.wsj.com/articles/chinas-banks-are-hiding-more-than-2-trillion-in-loans-1481130392 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

2001 жылғы қарашада [[International Finance Corporation]] (IFC) NCCB акцияларының 15%-ын 27 млн АҚШ долларына сатып алды. Бұл қаржы банктің капиталдық базасы мен институционалдық әлеуетін нығайтуға жұмсалуы тиіс еді.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |date=12 October 2005 |title=BNP Paribas buys into Nanjing bank |url=https://www.scmp.com/article/520040/bnp-paribas-buys-nanjing-bank |access-date=22 June 2024 |website=South China Morning Post |language=en |archive-date=22 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240622040159/https://www.scmp.com/article/520040/bnp-paribas-buys-nanjing-bank |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

2005 жылғы қазанда [[BNP Paribas]] NCCB акцияларының 19,2%-ын жарияланбаған сомаға сатып алды, оның құрамына IFC-ге тиесілі үлес те кірді.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web |date=13 December 2012 |title=BNP Paribas Boosts China Bet With Bank of Nanjing Stake |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2012-12-13/bnp-paribas-boosts-china-bet-with-bank-of-nanjing-stake |website=Bloomberg News}}&lt;/ref&gt;

2007 жылғы наурызда банкті дамыту және жаңғырту аясында NCCB атауы ''Bank of Nanjing'' болып өзгертілді.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=29 March 2007 |title=Nanjing City Commercial Bank becomes Bank of Nanjing and enters a new stage in its development |url=https://group.bnpparibas/en/press-release/nanjing-city-commercial-bank-bank-nanjing-enters-stage-development |website=BNP Paribas |access-date=22 June 2024 |archive-date=11 January 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200111070132/https://group.bnpparibas/en/press-release/nanjing-city-commercial-bank-bank-nanjing-enters-stage-development |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 2007 жылғы шілдеде NJBK [[IPO|алғашқы жария орналастыру]] өткізіп, [[Шанхай қор биржасы]]нда листингтен өткен компанияға айналды. Орналастыруды қолдаған [[BNP Paribas]] кейін өз үлесін 12,7%-ға дейін азайтты.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Loader Wilkinson |first=Tara |date=5 July 2007 |title=BNP Paribas-backed bank plans Shanghai IPO |url=https://www.fnlondon.com/articles/bnp-paribas-backed-bank-plans-shanghai-ipo-20070705 |website=Financial News London |access-date=22 June 2024 |archive-date=22 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240622040203/https://www.fnlondon.com/articles/bnp-paribas-backed-bank-plans-shanghai-ipo-20070705 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

NJBK Қытайдың [[мемлекеттік облигация]]лар нарығындағы ірі қатысушылардың біріне айналды. 2013 жылы NJBK ''Xin Yuan Asset Management'' атты [[активтерді басқару компаниясы]]н құрды, ол несиелерді инвестициялық өнімдерге айналдырудағы банктің негізгі серіктесіне айналды. Дәстүрлі несиелердің орнына ''Xin Yuan'' [[жоғары кірісті борыш|жоғары кірісті]] инвестициялық өнімдер жасап, NJBK оларды өз бөлшек клиенттеріне ұсынды. 2013–2015 жылдары NJBK активтері екі есеге жуық өсті.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

2021 жылғы қыркүйекте [[Қытай Халық банкі]] мен [[Қытайдың банк және сақтандыру қызметін реттеу комиссиясы]] NJBK-ті [[жүйелік маңызы бар қаржы институты|жүйелік маңызы бар қаржы институттары]] тізіміне қосты.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Wu |first=Xiaomeng |date=23 September 2023 |title=Bank of Nanjing Joins China's List of 'Too Big to Fail' Banks - Caixin Global |url=https://www.caixinglobal.com/2023-09-23/bank-of-nanjing-joins-chinas-list-of-too-big-to-fail-banks-102111592.html |access-date=22 June 2024 |website=www.caixinglobal.com |language=en |archive-date=22 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240622040203/https://www.caixinglobal.com/2023-09-23/bank-of-nanjing-joins-chinas-list-of-too-big-to-fail-banks-102111592.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:BNP Paribas]]
[[Санат:1996 жылы Нанкинде құрылғандар]]
[[Санат:2007 жылғы алғашқы жария орналастырулар]]
[[Санат:1996 жылы құрылған банктер]]
[[Санат:Нанкин компаниялары]]
[[Санат:Шанхай қор биржасында листинг акциясы бар компаниялар]]</text>
      <sha1>2jr8fpmt8bdurtctgwyvisfg1pqlbve</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ялта яйласы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>786545</id>
    <revision>
      <id>3654649</id>
      <timestamp>2026-09-14T17:40:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: {{Тау  |Түрі            = Тау сілемі  |Атауы           = Ялта яйласы   |Шынайы атауы   = {{lang-crh|Yalta Yaylası}}&lt;br /&gt; {{lang-uk|Ялтинська яйла}}  |Сурет           = Yalta yayla1.jpg   |Сурет өлшемі   =    |Сурет атауы    =   |Пайда болған кезеңі    =   |Аумағы          =    |Ұзындығы       = {{шамамен|14}}   |Ені            = {{шамамен|0,...</comment>
      <origin>3654649</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2192" sha1="mxmmxfz2ny9hl0jbkcrhsa6n2p2omcn" xml:space="preserve">{{Тау
 |Түрі            = Тау сілемі
 |Атауы           = Ялта яйласы
  |Шынайы атауы   = {{lang-crh|Yalta Yaylası}}&lt;br /&gt; {{lang-uk|Ялтинська яйла}}
 |Сурет           = Yalta yayla1.jpg
  |Сурет өлшемі   = 
  |Сурет атауы    = 
 |Пайда болған кезеңі    = 
 |Аумағы          = 
  |Ұзындығы       = {{шамамен|14}}
  |Ені            = {{шамамен|0,5 — 1,7}}
 |Ең биік шыңы    = Кемел Егерек
  |Биіктігі       = 1529,5
|Биіктік көзі     = 
  |Салыстырмалы биіктік   = 
  |Алғашқы шыңға шығу     = 
 |Орналасуы       = {{байрақ|Ресей}} / {{байрақ|Украина}}
  |lat_dir = N |lat_deg = 44|lat_min = 33|lat_sec = 16
  |lon_dir = E |lon_deg = 34|lon_min = 08|lon_sec = 09
  |region         = 
  |CoordScale     = 
 |Позициялық карта 1  = Қырым
  |ПозКарта 1 ені     = 
  |crosses180         = 
 |Позициялық карта 2  = 
  |ПозКарта 2 ені     = 
 |Ортаққордағы санаты = Yalta Yayla
}}
'''Ай-Петри яйласы''' ({{lang-crh|Yalta yaylası, Ялта яйласы}}, {{lang-uk|Ялтинська яйла}}) — [[Қырым таулары|Қырым тауларының]] [[Қырым тауларының басты тізбегі|Басты тізбегіне]] жататын тау сілемі (яйла). Яйла батысы мен солтүстігінен [[Ялта]] қаласы орналасқан жағалаудағы тауалды көлбеу жазық пен шығанақты қоршап жатыр. Яйланың ең биік нүктесі — [[Кемел Егерек]] шыңы (1529,5 м), ол Ялта яйласының солтүстік тармағын құрайды. Ялта қаласы жағынан көзге түсетін негізгі шыңдары — Лапата (1406 м), Жадымұрын (1423 м) және Жұнынқос (1410 м).

== Сипаттамасы ==
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>mxmmxfz2ny9hl0jbkcrhsa6n2p2omcn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654650</id>
      <parentid>3654649</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T17:41:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Ялта яйласы|Ялта яйласы]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3654650</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2230" sha1="jgf87052zeiiav974er3879sqa4fkgl" xml:space="preserve">{{Тау
 |Түрі            = Тау сілемі
 |Атауы           = Ялта яйласы
  |Шынайы атауы   = {{lang-crh|Yalta Yaylası}}&lt;br /&gt; {{lang-uk|Ялтинська яйла}}
 |Сурет           = Yalta yayla1.jpg
  |Сурет өлшемі   = 
  |Сурет атауы    = 
 |Пайда болған кезеңі    = 
 |Аумағы          = 
  |Ұзындығы       = {{шамамен|14}}
  |Ені            = {{шамамен|0,5 — 1,7}}
 |Ең биік шыңы    = Кемел Егерек
  |Биіктігі       = 1529,5
|Биіктік көзі     = 
  |Салыстырмалы биіктік   = 
  |Алғашқы шыңға шығу     = 
 |Орналасуы       = {{байрақ|Ресей}} / {{байрақ|Украина}}
  |lat_dir = N |lat_deg = 44|lat_min = 33|lat_sec = 16
  |lon_dir = E |lon_deg = 34|lon_min = 08|lon_sec = 09
  |region         = 
  |CoordScale     = 
 |Позициялық карта 1  = Қырым
  |ПозКарта 1 ені     = 
  |crosses180         = 
 |Позициялық карта 2  = 
  |ПозКарта 2 ені     = 
 |Ортаққордағы санаты = Yalta Yayla
}}
'''Ай-Петри яйласы''' ({{lang-crh|Yalta yaylası, Ялта яйласы}}, {{lang-uk|Ялтинська яйла}}) — [[Қырым таулары|Қырым тауларының]] [[Қырым тауларының басты тізбегі|Басты тізбегіне]] жататын тау сілемі (яйла). Яйла батысы мен солтүстігінен [[Ялта]] қаласы орналасқан жағалаудағы тауалды көлбеу жазық пен шығанақты қоршап жатыр. Яйланың ең биік нүктесі — [[Кемел Егерек]] шыңы (1529,5 м), ол Ялта яйласының солтүстік тармағын құрайды. Ялта қаласы жағынан көзге түсетін негізгі шыңдары — Лапата (1406 м), Жадымұрын (1423 м) және Жұнынқос (1410 м).

== Сипаттамасы ==
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Ялта яйласы]]</text>
      <sha1>jgf87052zeiiav974er3879sqa4fkgl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654652</id>
      <parentid>3654650</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T17:41:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Қырым тауларының яйлалары|Қырым тауларының яйлалары]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3654652</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2294" sha1="aw6mn9d3les67it5if49c11ykbhskdm" xml:space="preserve">{{Тау
 |Түрі            = Тау сілемі
 |Атауы           = Ялта яйласы
  |Шынайы атауы   = {{lang-crh|Yalta Yaylası}}&lt;br /&gt; {{lang-uk|Ялтинська яйла}}
 |Сурет           = Yalta yayla1.jpg
  |Сурет өлшемі   = 
  |Сурет атауы    = 
 |Пайда болған кезеңі    = 
 |Аумағы          = 
  |Ұзындығы       = {{шамамен|14}}
  |Ені            = {{шамамен|0,5 — 1,7}}
 |Ең биік шыңы    = Кемел Егерек
  |Биіктігі       = 1529,5
|Биіктік көзі     = 
  |Салыстырмалы биіктік   = 
  |Алғашқы шыңға шығу     = 
 |Орналасуы       = {{байрақ|Ресей}} / {{байрақ|Украина}}
  |lat_dir = N |lat_deg = 44|lat_min = 33|lat_sec = 16
  |lon_dir = E |lon_deg = 34|lon_min = 08|lon_sec = 09
  |region         = 
  |CoordScale     = 
 |Позициялық карта 1  = Қырым
  |ПозКарта 1 ені     = 
  |crosses180         = 
 |Позициялық карта 2  = 
  |ПозКарта 2 ені     = 
 |Ортаққордағы санаты = Yalta Yayla
}}
'''Ай-Петри яйласы''' ({{lang-crh|Yalta yaylası, Ялта яйласы}}, {{lang-uk|Ялтинська яйла}}) — [[Қырым таулары|Қырым тауларының]] [[Қырым тауларының басты тізбегі|Басты тізбегіне]] жататын тау сілемі (яйла). Яйла батысы мен солтүстігінен [[Ялта]] қаласы орналасқан жағалаудағы тауалды көлбеу жазық пен шығанақты қоршап жатыр. Яйланың ең биік нүктесі — [[Кемел Егерек]] шыңы (1529,5 м), ол Ялта яйласының солтүстік тармағын құрайды. Ялта қаласы жағынан көзге түсетін негізгі шыңдары — Лапата (1406 м), Жадымұрын (1423 м) және Жұнынқос (1410 м).

== Сипаттамасы ==
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Ялта яйласы]]
[[Санат:Қырым тауларының яйлалары]]</text>
      <sha1>aw6mn9d3les67it5if49c11ykbhskdm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654654</id>
      <parentid>3654652</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T17:45:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Сипаттамасы */</comment>
      <origin>3654654</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2991" sha1="iic2rs6wixo22rf0m5bett549o9rj0t" xml:space="preserve">{{Тау
 |Түрі            = Тау сілемі
 |Атауы           = Ялта яйласы
  |Шынайы атауы   = {{lang-crh|Yalta Yaylası}}&lt;br /&gt; {{lang-uk|Ялтинська яйла}}
 |Сурет           = Yalta yayla1.jpg
  |Сурет өлшемі   = 
  |Сурет атауы    = 
 |Пайда болған кезеңі    = 
 |Аумағы          = 
  |Ұзындығы       = {{шамамен|14}}
  |Ені            = {{шамамен|0,5 — 1,7}}
 |Ең биік шыңы    = Кемел Егерек
  |Биіктігі       = 1529,5
|Биіктік көзі     = 
  |Салыстырмалы биіктік   = 
  |Алғашқы шыңға шығу     = 
 |Орналасуы       = {{байрақ|Ресей}} / {{байрақ|Украина}}
  |lat_dir = N |lat_deg = 44|lat_min = 33|lat_sec = 16
  |lon_dir = E |lon_deg = 34|lon_min = 08|lon_sec = 09
  |region         = 
  |CoordScale     = 
 |Позициялық карта 1  = Қырым
  |ПозКарта 1 ені     = 
  |crosses180         = 
 |Позициялық карта 2  = 
  |ПозКарта 2 ені     = 
 |Ортаққордағы санаты = Yalta Yayla
}}
'''Ай-Петри яйласы''' ({{lang-crh|Yalta yaylası, Ялта яйласы}}, {{lang-uk|Ялтинська яйла}}) — [[Қырым таулары|Қырым тауларының]] [[Қырым тауларының басты тізбегі|Басты тізбегіне]] жататын тау сілемі (яйла). Яйла батысы мен солтүстігінен [[Ялта]] қаласы орналасқан жағалаудағы тауалды көлбеу жазық пен шығанақты қоршап жатыр. Яйланың ең биік нүктесі — [[Кемел Егерек]] шыңы (1529,5 м), ол Ялта яйласының солтүстік тармағын құрайды. Ялта қаласы жағынан көзге түсетін негізгі шыңдары — Лапата (1406 м), Жадымұрын (1423 м) және Жұнынқос (1410 м).

== Сипаттамасы ==
Ялта яйласы — шөптесін өсімдіктері мен гүлдері мол таулы (альпілік) шалғындармен, кей жерлерде сирек орманмен көмкерілген, төбелі таулы үстірт. Батысында яйла [[Ай-Петри яйласы|Ай-Петри яйласына]] ұласады, олардың арасындағы шекара Ендікдере қойнауы арқылы өтеді. Шығысында [[Үшқос]] шатқалының жоғарғы сағасы мен Үшқосбұғаз асуы арқылы [[Гурзуф яйласы|Гурзуф яйласынан]] бөлінеді.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Ялта яйласы]]
[[Санат:Қырым тауларының яйлалары]]</text>
      <sha1>iic2rs6wixo22rf0m5bett549o9rj0t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654655</id>
      <parentid>3654654</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T17:46:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Сипаттамасы */</comment>
      <origin>3654655</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3361" sha1="qmy16p13p5scfborf8tzxgcjg659rxm" xml:space="preserve">{{Тау
 |Түрі            = Тау сілемі
 |Атауы           = Ялта яйласы
  |Шынайы атауы   = {{lang-crh|Yalta Yaylası}}&lt;br /&gt; {{lang-uk|Ялтинська яйла}}
 |Сурет           = Yalta yayla1.jpg
  |Сурет өлшемі   = 
  |Сурет атауы    = 
 |Пайда болған кезеңі    = 
 |Аумағы          = 
  |Ұзындығы       = {{шамамен|14}}
  |Ені            = {{шамамен|0,5 — 1,7}}
 |Ең биік шыңы    = Кемел Егерек
  |Биіктігі       = 1529,5
|Биіктік көзі     = 
  |Салыстырмалы биіктік   = 
  |Алғашқы шыңға шығу     = 
 |Орналасуы       = {{байрақ|Ресей}} / {{байрақ|Украина}}
  |lat_dir = N |lat_deg = 44|lat_min = 33|lat_sec = 16
  |lon_dir = E |lon_deg = 34|lon_min = 08|lon_sec = 09
  |region         = 
  |CoordScale     = 
 |Позициялық карта 1  = Қырым
  |ПозКарта 1 ені     = 
  |crosses180         = 
 |Позициялық карта 2  = 
  |ПозКарта 2 ені     = 
 |Ортаққордағы санаты = Yalta Yayla
}}
'''Ай-Петри яйласы''' ({{lang-crh|Yalta yaylası, Ялта яйласы}}, {{lang-uk|Ялтинська яйла}}) — [[Қырым таулары|Қырым тауларының]] [[Қырым тауларының басты тізбегі|Басты тізбегіне]] жататын тау сілемі (яйла). Яйла батысы мен солтүстігінен [[Ялта]] қаласы орналасқан жағалаудағы тауалды көлбеу жазық пен шығанақты қоршап жатыр. Яйланың ең биік нүктесі — [[Кемел Егерек]] шыңы (1529,5 м), ол Ялта яйласының солтүстік тармағын құрайды. Ялта қаласы жағынан көзге түсетін негізгі шыңдары — Лапата (1406 м), Жадымұрын (1423 м) және Жұнынқос (1410 м).

== Сипаттамасы ==
Ялта яйласы — шөптесін өсімдіктері мен гүлдері мол таулы (альпілік) шалғындармен, кей жерлерде сирек орманмен көмкерілген, төбелі таулы үстірт. Батысында яйла [[Ай-Петри яйласы|Ай-Петри яйласына]] ұласады, олардың арасындағы шекара Ендікдере қойнауы арқылы өтеді. Шығысында [[Үшқос]] шатқалының жоғарғы сағасы мен Үшқосбұғаз асуы арқылы [[Гурзуф яйласы|Гурзуф яйласынан]] бөлінеді.

Бұл тау сілемінде Жерорта теңізі типіндегі карстты жер бедері пішіндері — үңгірлер мен опырылма шұңқырлар кең таралған. Үңгірлердің қатарында Арықбас үңгірі, Андрусов үңгірі және тағы басқалары бар.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Ялта яйласы]]
[[Санат:Қырым тауларының яйлалары]]</text>
      <sha1>qmy16p13p5scfborf8tzxgcjg659rxm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654656</id>
      <parentid>3654655</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T17:48:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Сипаттамасы */</comment>
      <origin>3654656</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3829" sha1="ajd79yh4gxmiuuydx2yscfwnzbtauw7" xml:space="preserve">{{Тау
 |Түрі            = Тау сілемі
 |Атауы           = Ялта яйласы
  |Шынайы атауы   = {{lang-crh|Yalta Yaylası}}&lt;br /&gt; {{lang-uk|Ялтинська яйла}}
 |Сурет           = Yalta yayla1.jpg
  |Сурет өлшемі   = 
  |Сурет атауы    = 
 |Пайда болған кезеңі    = 
 |Аумағы          = 
  |Ұзындығы       = {{шамамен|14}}
  |Ені            = {{шамамен|0,5 — 1,7}}
 |Ең биік шыңы    = Кемел Егерек
  |Биіктігі       = 1529,5
|Биіктік көзі     = 
  |Салыстырмалы биіктік   = 
  |Алғашқы шыңға шығу     = 
 |Орналасуы       = {{байрақ|Ресей}} / {{байрақ|Украина}}
  |lat_dir = N |lat_deg = 44|lat_min = 33|lat_sec = 16
  |lon_dir = E |lon_deg = 34|lon_min = 08|lon_sec = 09
  |region         = 
  |CoordScale     = 
 |Позициялық карта 1  = Қырым
  |ПозКарта 1 ені     = 
  |crosses180         = 
 |Позициялық карта 2  = 
  |ПозКарта 2 ені     = 
 |Ортаққордағы санаты = Yalta Yayla
}}
'''Ай-Петри яйласы''' ({{lang-crh|Yalta yaylası, Ялта яйласы}}, {{lang-uk|Ялтинська яйла}}) — [[Қырым таулары|Қырым тауларының]] [[Қырым тауларының басты тізбегі|Басты тізбегіне]] жататын тау сілемі (яйла). Яйла батысы мен солтүстігінен [[Ялта]] қаласы орналасқан жағалаудағы тауалды көлбеу жазық пен шығанақты қоршап жатыр. Яйланың ең биік нүктесі — [[Кемел Егерек]] шыңы (1529,5 м), ол Ялта яйласының солтүстік тармағын құрайды. Ялта қаласы жағынан көзге түсетін негізгі шыңдары — Лапата (1406 м), Жадымұрын (1423 м) және Жұнынқос (1410 м).

== Сипаттамасы ==
Ялта яйласы — шөптесін өсімдіктері мен гүлдері мол таулы (альпілік) шалғындармен, кей жерлерде сирек орманмен көмкерілген, төбелі таулы үстірт. Батысында яйла [[Ай-Петри яйласы|Ай-Петри яйласына]] ұласады, олардың арасындағы шекара Ендікдере қойнауы арқылы өтеді. Шығысында [[Үшқос]] шатқалының жоғарғы сағасы мен Үшқосбұғаз асуы арқылы [[Гурзуф яйласы|Гурзуф яйласынан]] бөлінеді.

Бұл тау сілемінде Жерорта теңізі типіндегі карстты жер бедері пішіндері — үңгірлер мен опырылма шұңқырлар кең таралған. Үңгірлердің қатарында Арықбас үңгірі, Андрусов үңгірі және тағы басқалары бар.

Яйланың оңтүстік беткейлері [[Ялта тау-орман табиғи қорығы|Ялта тау-орман қорығының]] құрамына кіреді, оған бару арнайы рұқсат қағазы арқылы ғана мүмкін. Солтүстік бөлігі [[Қырым табиғи қорығы|Қырым табиғи қорығының]] құрамында, оған баруға тыйым салынған.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Ялта яйласы]]
[[Санат:Қырым тауларының яйлалары]]</text>
      <sha1>ajd79yh4gxmiuuydx2yscfwnzbtauw7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654657</id>
      <parentid>3654656</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T17:50:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Сипаттамасы */</comment>
      <origin>3654657</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4247" sha1="gwwfhdvg3ti8dw2yw6e36ktsx5eyqw2" xml:space="preserve">{{Тау
 |Түрі            = Тау сілемі
 |Атауы           = Ялта яйласы
  |Шынайы атауы   = {{lang-crh|Yalta Yaylası}}&lt;br /&gt; {{lang-uk|Ялтинська яйла}}
 |Сурет           = Yalta yayla1.jpg
  |Сурет өлшемі   = 
  |Сурет атауы    = 
 |Пайда болған кезеңі    = 
 |Аумағы          = 
  |Ұзындығы       = {{шамамен|14}}
  |Ені            = {{шамамен|0,5 — 1,7}}
 |Ең биік шыңы    = Кемел Егерек
  |Биіктігі       = 1529,5
|Биіктік көзі     = 
  |Салыстырмалы биіктік   = 
  |Алғашқы шыңға шығу     = 
 |Орналасуы       = {{байрақ|Ресей}} / {{байрақ|Украина}}
  |lat_dir = N |lat_deg = 44|lat_min = 33|lat_sec = 16
  |lon_dir = E |lon_deg = 34|lon_min = 08|lon_sec = 09
  |region         = 
  |CoordScale     = 
 |Позициялық карта 1  = Қырым
  |ПозКарта 1 ені     = 
  |crosses180         = 
 |Позициялық карта 2  = 
  |ПозКарта 2 ені     = 
 |Ортаққордағы санаты = Yalta Yayla
}}
'''Ай-Петри яйласы''' ({{lang-crh|Yalta yaylası, Ялта яйласы}}, {{lang-uk|Ялтинська яйла}}) — [[Қырым таулары|Қырым тауларының]] [[Қырым тауларының басты тізбегі|Басты тізбегіне]] жататын тау сілемі (яйла). Яйла батысы мен солтүстігінен [[Ялта]] қаласы орналасқан жағалаудағы тауалды көлбеу жазық пен шығанақты қоршап жатыр. Яйланың ең биік нүктесі — [[Кемел Егерек]] шыңы (1529,5 м), ол Ялта яйласының солтүстік тармағын құрайды. Ялта қаласы жағынан көзге түсетін негізгі шыңдары — Лапата (1406 м), Жадымұрын (1423 м) және Жұнынқос (1410 м).

== Сипаттамасы ==
Ялта яйласы — шөптесін өсімдіктері мен гүлдері мол таулы (альпілік) шалғындармен, кей жерлерде сирек орманмен көмкерілген, төбелі таулы үстірт. Батысында яйла [[Ай-Петри яйласы|Ай-Петри яйласына]] ұласады, олардың арасындағы шекара Ендікдере қойнауы арқылы өтеді. Шығысында [[Үшқос]] шатқалының жоғарғы сағасы мен Үшқосбұғаз асуы арқылы [[Гурзуф яйласы|Гурзуф яйласынан]] бөлінеді.

Бұл тау сілемінде Жерорта теңізі типіндегі карстты жер бедері пішіндері — үңгірлер мен опырылма шұңқырлар кең таралған. Үңгірлердің қатарында Арықбас үңгірі, Андрусов үңгірі және тағы басқалары бар.

Яйланың оңтүстік беткейлері [[Ялта тау-орман табиғи қорығы|Ялта тау-орман қорығының]] құрамына кіреді, оған бару арнайы рұқсат қағазы арқылы ғана мүмкін. Солтүстік бөлігі [[Қырым табиғи қорығы|Қырым табиғи қорығының]] құрамында, оған баруға тыйым салынған.

Ялта яйласы — танымал туристік нысан. Ялта яйласы арқылы №56 туристік бағыттамасының соқпағы өтеді. Ялтадан яйлаға апаратын ең жеңіл соқпақ — Иограф сілемімен өтетін Иографбұғаз немесе Өзенбас соқпағы саналады.

== Суреттеме ==

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Ялта яйласы]]
[[Санат:Қырым тауларының яйлалары]]</text>
      <sha1>gwwfhdvg3ti8dw2yw6e36ktsx5eyqw2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654658</id>
      <parentid>3654657</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T17:54:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Суреттеме */</comment>
      <origin>3654658</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5086" sha1="lsdamt7bwuu5a05q1cwuxgltnzaz39l" xml:space="preserve">{{Тау
 |Түрі            = Тау сілемі
 |Атауы           = Ялта яйласы
  |Шынайы атауы   = {{lang-crh|Yalta Yaylası}}&lt;br /&gt; {{lang-uk|Ялтинська яйла}}
 |Сурет           = Yalta yayla1.jpg
  |Сурет өлшемі   = 
  |Сурет атауы    = 
 |Пайда болған кезеңі    = 
 |Аумағы          = 
  |Ұзындығы       = {{шамамен|14}}
  |Ені            = {{шамамен|0,5 — 1,7}}
 |Ең биік шыңы    = Кемел Егерек
  |Биіктігі       = 1529,5
|Биіктік көзі     = 
  |Салыстырмалы биіктік   = 
  |Алғашқы шыңға шығу     = 
 |Орналасуы       = {{байрақ|Ресей}} / {{байрақ|Украина}}
  |lat_dir = N |lat_deg = 44|lat_min = 33|lat_sec = 16
  |lon_dir = E |lon_deg = 34|lon_min = 08|lon_sec = 09
  |region         = 
  |CoordScale     = 
 |Позициялық карта 1  = Қырым
  |ПозКарта 1 ені     = 
  |crosses180         = 
 |Позициялық карта 2  = 
  |ПозКарта 2 ені     = 
 |Ортаққордағы санаты = Yalta Yayla
}}
'''Ай-Петри яйласы''' ({{lang-crh|Yalta yaylası, Ялта яйласы}}, {{lang-uk|Ялтинська яйла}}) — [[Қырым таулары|Қырым тауларының]] [[Қырым тауларының басты тізбегі|Басты тізбегіне]] жататын тау сілемі (яйла). Яйла батысы мен солтүстігінен [[Ялта]] қаласы орналасқан жағалаудағы тауалды көлбеу жазық пен шығанақты қоршап жатыр. Яйланың ең биік нүктесі — [[Кемел Егерек]] шыңы (1529,5 м), ол Ялта яйласының солтүстік тармағын құрайды. Ялта қаласы жағынан көзге түсетін негізгі шыңдары — Лапата (1406 м), Жадымұрын (1423 м) және Жұнынқос (1410 м).

== Сипаттамасы ==
Ялта яйласы — шөптесін өсімдіктері мен гүлдері мол таулы (альпілік) шалғындармен, кей жерлерде сирек орманмен көмкерілген, төбелі таулы үстірт. Батысында яйла [[Ай-Петри яйласы|Ай-Петри яйласына]] ұласады, олардың арасындағы шекара Ендікдере қойнауы арқылы өтеді. Шығысында [[Үшқос]] шатқалының жоғарғы сағасы мен Үшқосбұғаз асуы арқылы [[Гурзуф яйласы|Гурзуф яйласынан]] бөлінеді.

Бұл тау сілемінде Жерорта теңізі типіндегі карстты жер бедері пішіндері — үңгірлер мен опырылма шұңқырлар кең таралған. Үңгірлердің қатарында Арықбас үңгірі, Андрусов үңгірі және тағы басқалары бар.

Яйланың оңтүстік беткейлері [[Ялта тау-орман табиғи қорығы|Ялта тау-орман қорығының]] құрамына кіреді, оған бару арнайы рұқсат қағазы арқылы ғана мүмкін. Солтүстік бөлігі [[Қырым табиғи қорығы|Қырым табиғи қорығының]] құрамында, оған баруға тыйым салынған.

Ялта яйласы — танымал туристік нысан. Ялта яйласы арқылы №56 туристік бағыттамасының соқпағы өтеді. Ялтадан яйлаға апаратын ең жеңіл соқпақ — Иограф сілемімен өтетін Иографбұғаз немесе Өзенбас соқпағы саналады.

== Суреттеме ==
&lt;gallery widths=&quot;180px&quot;&gt;
Сурет:Yalta yayla2.jpg|Ялта яйласының әдеттегі ландшафты.
Сурет:Jalta yayla viewed from east.jpg|Ялта яйласының шығыс бөлігінен яйлаға қарағандағы көрініс.
Сурет:Jalta mount reserve ridges.jpg|Ялта яйласының оңтүстік тарамдарына қарағандағы көрініс (фотосурет Баланыңқаясы тарамының жоғарғы бөлігінен түсірілген; алдыңғы жақта — Лапатин тарамы, оның ар жағында Қызылқая мен Иограф орналасқан. Алыста сол жақта Могаби төбесі, ал орталықта — [[Ай-петри|Ай-Петри]] көрінеді).
&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Ялта яйласы]]
[[Санат:Қырым тауларының яйлалары]]</text>
      <sha1>lsdamt7bwuu5a05q1cwuxgltnzaz39l</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654659</id>
      <parentid>3654658</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T17:57:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Сипаттамасы */</comment>
      <origin>3654659</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6003" sha1="i3cazzyeu2pzmipor6vtx5ap8993ij3" xml:space="preserve">{{Тау
 |Түрі            = Тау сілемі
 |Атауы           = Ялта яйласы
  |Шынайы атауы   = {{lang-crh|Yalta Yaylası}}&lt;br /&gt; {{lang-uk|Ялтинська яйла}}
 |Сурет           = Yalta yayla1.jpg
  |Сурет өлшемі   = 
  |Сурет атауы    = 
 |Пайда болған кезеңі    = 
 |Аумағы          = 
  |Ұзындығы       = {{шамамен|14}}
  |Ені            = {{шамамен|0,5 — 1,7}}
 |Ең биік шыңы    = Кемел Егерек
  |Биіктігі       = 1529,5
|Биіктік көзі     = 
  |Салыстырмалы биіктік   = 
  |Алғашқы шыңға шығу     = 
 |Орналасуы       = {{байрақ|Ресей}} / {{байрақ|Украина}}
  |lat_dir = N |lat_deg = 44|lat_min = 33|lat_sec = 16
  |lon_dir = E |lon_deg = 34|lon_min = 08|lon_sec = 09
  |region         = 
  |CoordScale     = 
 |Позициялық карта 1  = Қырым
  |ПозКарта 1 ені     = 
  |crosses180         = 
 |Позициялық карта 2  = 
  |ПозКарта 2 ені     = 
 |Ортаққордағы санаты = Yalta Yayla
}}
'''Ай-Петри яйласы''' ({{lang-crh|Yalta yaylası, Ялта яйласы}}, {{lang-uk|Ялтинська яйла}}) — [[Қырым таулары|Қырым тауларының]] [[Қырым тауларының басты тізбегі|Басты тізбегіне]] жататын тау сілемі (яйла). Яйла батысы мен солтүстігінен [[Ялта]] қаласы орналасқан жағалаудағы тауалды көлбеу жазық пен шығанақты қоршап жатыр. Яйланың ең биік нүктесі — [[Кемел Егерек]] шыңы (1529,5 м), ол Ялта яйласының солтүстік тармағын құрайды. Ялта қаласы жағынан көзге түсетін негізгі шыңдары — Лапата (1406 м), Жадымұрын (1423 м) және Жұнынқос (1410 м).

== Сипаттамасы ==
Ялта яйласы — шөптесін өсімдіктері мен гүлдері мол таулы (альпілік) шалғындармен, кей жерлерде сирек орманмен көмкерілген, төбелі таулы үстірт. Батысында яйла [[Ай-Петри яйласы|Ай-Петри яйласына]] ұласады, олардың арасындағы шекара Ендікдере қойнауы арқылы өтеді. Шығысында [[Үшқос]] шатқалының жоғарғы сағасы мен Үшқосбұғаз асуы арқылы [[Гурзуф яйласы|Гурзуф яйласынан]] бөлінеді&lt;ref&gt;{{кітап|авторы= Шестопалов Ю. Н.|бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Туристские маршруты Горного Крыма|шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны=Киев |баспасы= Атіка|жыл= 2002|томы= |беттері= 45-46|барлық беті= 112|сериясы= |isbn= 966-7714-99-3|тиражы= }}&lt;/ref&gt;.

Бұл тау сілемінде Жерорта теңізі типіндегі карстты жер бедері пішіндері — үңгірлер мен опырылма шұңқырлар кең таралған. Үңгірлердің қатарында Арықбас үңгірі, Андрусов үңгірі және тағы басқалары бар.

Яйланың оңтүстік беткейлері [[Ялта тау-орман табиғи қорығы|Ялта тау-орман қорығының]] құрамына кіреді, оған бару арнайы рұқсат қағазы арқылы ғана мүмкін. Солтүстік бөлігі [[Қырым табиғи қорығы|Қырым табиғи қорығының]] құрамында, оған баруға тыйым салынған.

Ялта яйласы — танымал туристік нысан. Ялта яйласы арқылы №56 туристік бағыттамасының соқпағы өтеді&lt;ref&gt;{{кітап|авторы= |бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Путешествуем по горному Крыму, атлас|шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= 2-е изд|орны=Ақмешіт |баспасы= НПЦ &quot;Союзкарта&quot;|жыл= 2008|томы= |беттері= |барлық беті= |сериясы= |isbn= |тиражы= }}&lt;/ref&gt;. Ялтадан яйлаға апаратын ең жеңіл соқпақ — Иограф сілемімен өтетін Иографбұғаз немесе Өзенбас соқпағы саналады.

== Суреттеме ==
&lt;gallery widths=&quot;180px&quot;&gt;
Сурет:Yalta yayla2.jpg|Ялта яйласының әдеттегі ландшафты.
Сурет:Jalta yayla viewed from east.jpg|Ялта яйласының шығыс бөлігінен яйлаға қарағандағы көрініс.
Сурет:Jalta mount reserve ridges.jpg|Ялта яйласының оңтүстік тарамдарына қарағандағы көрініс (фотосурет Баланыңқаясы тарамының жоғарғы бөлігінен түсірілген; алдыңғы жақта — Лапатин тарамы, оның ар жағында Қызылқая мен Иограф орналасқан. Алыста сол жақта Могаби төбесі, ал орталықта — [[Ай-петри|Ай-Петри]] көрінеді).
&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Ялта яйласы]]
[[Санат:Қырым тауларының яйлалары]]</text>
      <sha1>i3cazzyeu2pzmipor6vtx5ap8993ij3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654660</id>
      <parentid>3654659</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T17:58:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3654660</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6534" sha1="1q2piy50vqh8mw2fx18fa5in4dg8qhu" xml:space="preserve">{{Тау
 |Түрі            = Тау сілемі
 |Атауы           = Ялта яйласы
  |Шынайы атауы   = {{lang-crh|Yalta Yaylası}}&lt;br /&gt; {{lang-uk|Ялтинська яйла}}
 |Сурет           = Yalta yayla1.jpg
  |Сурет өлшемі   = 
  |Сурет атауы    = 
 |Пайда болған кезеңі    = 
 |Аумағы          = 
  |Ұзындығы       = {{шамамен|14}}
  |Ені            = {{шамамен|0,5 — 1,7}}
 |Ең биік шыңы    = Кемел Егерек
  |Биіктігі       = 1529,5
|Биіктік көзі     = 
  |Салыстырмалы биіктік   = 
  |Алғашқы шыңға шығу     = 
 |Орналасуы       = {{байрақ|Ресей}} / {{байрақ|Украина}}
  |lat_dir = N |lat_deg = 44|lat_min = 33|lat_sec = 16
  |lon_dir = E |lon_deg = 34|lon_min = 08|lon_sec = 09
  |region         = 
  |CoordScale     = 
 |Позициялық карта 1  = Қырым
  |ПозКарта 1 ені     = 
  |crosses180         = 
 |Позициялық карта 2  = 
  |ПозКарта 2 ені     = 
 |Ортаққордағы санаты = Yalta Yayla
}}
'''Ай-Петри яйласы''' ({{lang-crh|Yalta yaylası, Ялта яйласы}}, {{lang-uk|Ялтинська яйла}}) — [[Қырым таулары|Қырым тауларының]] [[Қырым тауларының басты тізбегі|Басты тізбегіне]] жататын тау сілемі (яйла). Яйла батысы мен солтүстігінен [[Ялта]] қаласы орналасқан жағалаудағы тауалды көлбеу жазық пен шығанақты қоршап жатыр. Яйланың ең биік нүктесі — [[Кемел Егерек]] шыңы (1529,5 м), ол Ялта яйласының солтүстік тармағын құрайды. Ялта қаласы жағынан көзге түсетін негізгі шыңдары — Лапата (1406 м), Жадымұрын (1423 м) және Жұнынқос (1410 м&lt;ref&gt;{{кітап|авторы= |бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Путешествуем по горному Крыму (атлас топографических карт горно-лесной зоны Крыма, 1:50000)|шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны=Ақмешіт |баспасы= Союзкарта|жыл= 2007|томы= |беттері= 71|барлық беті= 80|сериясы= |isbn= |тиражы= }}&lt;/ref&gt;).

== Сипаттамасы ==
Ялта яйласы — шөптесін өсімдіктері мен гүлдері мол таулы (альпілік) шалғындармен, кей жерлерде сирек орманмен көмкерілген, төбелі таулы үстірт. Батысында яйла [[Ай-Петри яйласы|Ай-Петри яйласына]] ұласады, олардың арасындағы шекара Ендікдере қойнауы арқылы өтеді. Шығысында [[Үшқос]] шатқалының жоғарғы сағасы мен Үшқосбұғаз асуы арқылы [[Гурзуф яйласы|Гурзуф яйласынан]] бөлінеді&lt;ref&gt;{{кітап|авторы= Шестопалов Ю. Н.|бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Туристские маршруты Горного Крыма|шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны=Киев |баспасы= Атіка|жыл= 2002|томы= |беттері= 45-46|барлық беті= 112|сериясы= |isbn= 966-7714-99-3|тиражы= }}&lt;/ref&gt;.

Бұл тау сілемінде Жерорта теңізі типіндегі карстты жер бедері пішіндері — үңгірлер мен опырылма шұңқырлар кең таралған. Үңгірлердің қатарында Арықбас үңгірі, Андрусов үңгірі және тағы басқалары бар.

Яйланың оңтүстік беткейлері [[Ялта тау-орман табиғи қорығы|Ялта тау-орман қорығының]] құрамына кіреді, оған бару арнайы рұқсат қағазы арқылы ғана мүмкін. Солтүстік бөлігі [[Қырым табиғи қорығы|Қырым табиғи қорығының]] құрамында, оған баруға тыйым салынған.

Ялта яйласы — танымал туристік нысан. Ялта яйласы арқылы №56 туристік бағыттамасының соқпағы өтеді&lt;ref&gt;{{кітап|авторы= |бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Путешествуем по горному Крыму, атлас|шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= 2-е изд|орны=Ақмешіт |баспасы= НПЦ &quot;Союзкарта&quot;|жыл= 2008|томы= |беттері= |барлық беті= |сериясы= |isbn= |тиражы= }}&lt;/ref&gt;. Ялтадан яйлаға апаратын ең жеңіл соқпақ — Иограф сілемімен өтетін Иографбұғаз немесе Өзенбас соқпағы саналады.

== Суреттеме ==
&lt;gallery widths=&quot;180px&quot;&gt;
Сурет:Yalta yayla2.jpg|Ялта яйласының әдеттегі ландшафты.
Сурет:Jalta yayla viewed from east.jpg|Ялта яйласының шығыс бөлігінен яйлаға қарағандағы көрініс.
Сурет:Jalta mount reserve ridges.jpg|Ялта яйласының оңтүстік тарамдарына қарағандағы көрініс (фотосурет Баланыңқаясы тарамының жоғарғы бөлігінен түсірілген; алдыңғы жақта — Лапатин тарамы, оның ар жағында Қызылқая мен Иограф орналасқан. Алыста сол жақта Могаби төбесі, ал орталықта — [[Ай-петри|Ай-Петри]] көрінеді).
&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Ялта яйласы]]
[[Санат:Қырым тауларының яйлалары]]</text>
      <sha1>1q2piy50vqh8mw2fx18fa5in4dg8qhu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654661</id>
      <parentid>3654660</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T17:58:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3654661</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6534" sha1="f5qgff7jpk1uipo4yfsgk5sokbzmza1" xml:space="preserve">{{Тау
 |Түрі            = Тау сілемі
 |Атауы           = Ялта яйласы
  |Шынайы атауы   = {{lang-crh|Yalta Yaylası}}&lt;br /&gt; {{lang-uk|Ялтинська яйла}}
 |Сурет           = Yalta yayla1.jpg
  |Сурет өлшемі   = 
  |Сурет атауы    = 
 |Пайда болған кезеңі    = 
 |Аумағы          = 
  |Ұзындығы       = {{шамамен|14}}
  |Ені            = {{шамамен|0,5 — 1,7}}
 |Ең биік шыңы    = Кемел Егерек
  |Биіктігі       = 1529,5
|Биіктік көзі     = 
  |Салыстырмалы биіктік   = 
  |Алғашқы шыңға шығу     = 
 |Орналасуы       = {{байрақ|Ресей}} / {{байрақ|Украина}}
  |lat_dir = N |lat_deg = 44|lat_min = 33|lat_sec = 16
  |lon_dir = E |lon_deg = 34|lon_min = 08|lon_sec = 09
  |region         = 
  |CoordScale     = 
 |Позициялық карта 1  = Қырым
  |ПозКарта 1 ені     = 
  |crosses180         = 
 |Позициялық карта 2  = 
  |ПозКарта 2 ені     = 
 |Ортаққордағы санаты = Yalta Yayla
}}
'''Ай-Петри яйласы''' ({{lang-crh|Yalta yaylası, Ялта яйласы}}, {{lang-uk|Ялтинська яйла}}) — [[Қырым таулары|Қырым тауларының]] [[Қырым тауларының басты тізбегі|Басты тізбегіне]] жататын тау сілемі (яйла). Яйла батысы мен солтүстігінен [[Ялта]] қаласы орналасқан жағалаудағы тауалды көлбеу жазық пен шығанақты қоршап жатыр. Яйланың ең биік нүктесі — [[Кемел Егерек]] шыңы (1529,5 м), ол Ялта яйласының солтүстік тармағын құрайды. Ялта қаласы жағынан көзге түсетін негізгі шыңдары — Лапата (1406 м), Жадымұрын (1423 м) және Жұнынқос (1410 м)&lt;ref&gt;{{кітап|авторы= |бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Путешествуем по горному Крыму (атлас топографических карт горно-лесной зоны Крыма, 1:50000)|шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны=Ақмешіт |баспасы= Союзкарта|жыл= 2007|томы= |беттері= 71|барлық беті= 80|сериясы= |isbn= |тиражы= }}&lt;/ref&gt;.

== Сипаттамасы ==
Ялта яйласы — шөптесін өсімдіктері мен гүлдері мол таулы (альпілік) шалғындармен, кей жерлерде сирек орманмен көмкерілген, төбелі таулы үстірт. Батысында яйла [[Ай-Петри яйласы|Ай-Петри яйласына]] ұласады, олардың арасындағы шекара Ендікдере қойнауы арқылы өтеді. Шығысында [[Үшқос]] шатқалының жоғарғы сағасы мен Үшқосбұғаз асуы арқылы [[Гурзуф яйласы|Гурзуф яйласынан]] бөлінеді&lt;ref&gt;{{кітап|авторы= Шестопалов Ю. Н.|бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Туристские маршруты Горного Крыма|шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны=Киев |баспасы= Атіка|жыл= 2002|томы= |беттері= 45-46|барлық беті= 112|сериясы= |isbn= 966-7714-99-3|тиражы= }}&lt;/ref&gt;.

Бұл тау сілемінде Жерорта теңізі типіндегі карстты жер бедері пішіндері — үңгірлер мен опырылма шұңқырлар кең таралған. Үңгірлердің қатарында Арықбас үңгірі, Андрусов үңгірі және тағы басқалары бар.

Яйланың оңтүстік беткейлері [[Ялта тау-орман табиғи қорығы|Ялта тау-орман қорығының]] құрамына кіреді, оған бару арнайы рұқсат қағазы арқылы ғана мүмкін. Солтүстік бөлігі [[Қырым табиғи қорығы|Қырым табиғи қорығының]] құрамында, оған баруға тыйым салынған.

Ялта яйласы — танымал туристік нысан. Ялта яйласы арқылы №56 туристік бағыттамасының соқпағы өтеді&lt;ref&gt;{{кітап|авторы= |бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Путешествуем по горному Крыму, атлас|шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= 2-е изд|орны=Ақмешіт |баспасы= НПЦ &quot;Союзкарта&quot;|жыл= 2008|томы= |беттері= |барлық беті= |сериясы= |isbn= |тиражы= }}&lt;/ref&gt;. Ялтадан яйлаға апаратын ең жеңіл соқпақ — Иограф сілемімен өтетін Иографбұғаз немесе Өзенбас соқпағы саналады.

== Суреттеме ==
&lt;gallery widths=&quot;180px&quot;&gt;
Сурет:Yalta yayla2.jpg|Ялта яйласының әдеттегі ландшафты.
Сурет:Jalta yayla viewed from east.jpg|Ялта яйласының шығыс бөлігінен яйлаға қарағандағы көрініс.
Сурет:Jalta mount reserve ridges.jpg|Ялта яйласының оңтүстік тарамдарына қарағандағы көрініс (фотосурет Баланыңқаясы тарамының жоғарғы бөлігінен түсірілген; алдыңғы жақта — Лапатин тарамы, оның ар жағында Қызылқая мен Иограф орналасқан. Алыста сол жақта Могаби төбесі, ал орталықта — [[Ай-петри|Ай-Петри]] көрінеді).
&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Ялта яйласы]]
[[Санат:Қырым тауларының яйлалары]]</text>
      <sha1>f5qgff7jpk1uipo4yfsgk5sokbzmza1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Үлгі:Potd/2026-09-15</title>
    <ns>10</ns>
    <id>786546</id>
    <revision>
      <id>3654666</id>
      <timestamp>2026-09-14T18:00:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ArystanbekBot</username>
        <id>33174</id>
      </contributor>
      <comment>[[commons:Template:Potd/2026-09-15|POTD 2026-09-15]]: filename only</comment>
      <origin>3654666</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="196" sha1="bkspmknv13z4zgz1cntpfcijsc4e37y" xml:space="preserve">Iglesia del colegio de los Jesuitas, Ponta Delgada, isla de San Miguel, Azores, Portugal, 2020-07-30, DD 09-11 HDR.jpg&lt;noinclude&gt;[[Санат:Үлгілер:Тәулік суреті]]&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bkspmknv13z4zgz1cntpfcijsc4e37y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Banco Bradesco</title>
    <ns>0</ns>
    <id>786547</id>
    <revision>
      <id>3654669</id>
      <timestamp>2026-09-14T18:01:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: {{Компания  |атауы              = Banco Bradesco S.A.  |логотипі           =   |суреті             =   |сурет атауы        =   |түрі               = [[Акционерлік қоғам]]  |биржадағы листингі = B3: BBDC3, BBDC4&lt;br&gt;NYSE: BBD&lt;br&gt;BMAD: XBBDC&lt;br&gt;[[Ibovespa]] құрамдасы  |қызметі            = Бүкіл әлем  |құрылды            = [[10 наурыз]] [[1943 жыл|1943]], М...</comment>
      <origin>3654669</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4452" sha1="lc1flxnzsnhkjan6asoabhygien1em7" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = Banco Bradesco S.A.
 |логотипі           = 
 |суреті             = 
 |сурет атауы        = 
 |түрі               = [[Акционерлік қоғам]]
 |биржадағы листингі = B3: BBDC3, BBDC4&lt;br&gt;NYSE: BBD&lt;br&gt;BMAD: XBBDC&lt;br&gt;[[Ibovespa]] құрамдасы
 |қызметі            = Бүкіл әлем
 |құрылды            = [[10 наурыз]] [[1943 жыл|1943]], [[Марилия]], [[Сан-Паулу (штат)|Сан-Паулу]], [[Бразилия]]
 |құрушы             = [[Амадор Агиар]]
 |орналасуы          = [[Озаску]], [[Бразилия]]
 |басты адамдары     = Луис Карлос Трабуко Каппи &lt;small&gt;([[төраға]])&lt;/small&gt;&lt;br&gt;Александре да Силва Глюэр &lt;small&gt;(төраға орынбасары)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;Марсело де Араужо Норонья &lt;small&gt;([[бас атқарушы директор]])&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;Executive Officers&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.bradescori.com.br/wp-content/uploads/sites/541/2023/12/34_Composition-of-the-Board-of-Executive-Officers.pdf|title=Executive Officers|access-date=2023-12-25|date=2023-12-20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Board of Directors&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.bradescori.com.br/wp-content/uploads/sites/541/2023/12/29_Composition-of-the-Board-of-Directors.pdf|title=Board of Directors|access-date=2023-12-25|date=2022-12-21}}&lt;/ref&gt;
 |саласы             = [[Қаржылық қызметтер]]
 |өнімі              = [[Банк ісі]]&lt;br&gt;[[Инвестициялық банк ісі]]&lt;br&gt;[[Жеке капитал]]&lt;br&gt;[[Активтерді басқару]]&lt;br&gt;[[Жеке банк ісі]]&lt;br&gt;[[Сақтандыру]]&lt;br&gt;[[Бөлшек банк ісі]]
 |меншікті капиталы  = 
 |айналым            = {{өсім}} 35,3 млрд [[АҚШ доллары]] &lt;small&gt;(2025)&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;Banco Bradesco on the Forbes Global 2000 list&quot;&gt;{{cite web |url= https://www.forbes.com/companies/banco-bradesco/ |title=Banco Bradesco on the Forbes Global 2000 list|access-date=2013-05-25|date=2013-05-01|work=[[Forbes]]}}&lt;/ref&gt;
 |операциялық кіріс  = 
 |таза табысы        = {{өсім}} 4,3 млрд [[АҚШ доллары]] &lt;small&gt;(2025)&lt;/small&gt;
 |активтер           = {{өсім}} 420,9 млрд [[АҚШ доллары]] &lt;small&gt;(2024)&lt;/small&gt;
 |капитализация      = 
 |қызметкерлер саны  = 82 095&lt;ref name=&quot;Bradesco Presentation - April/2017&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.bradescori.com.br/site/conteudo/download/Download.aspx?file=%7e%2fuploads%2f636286423384904007-apresentacao-base-ing-24-04.pdf|title=Bradesco Presentation - April/2017|access-date=2017-05-03|date=2017-04-30|publisher=[[Banco Bradesco S/A]]}}{{Dead link|date=May 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
 |басшы компания     = 
 |бағынатын еншілес компаниялар = [[Bradespar]]&lt;br&gt;[[Bradesco Seguros]]
 |ұраны              = 
 |бұрынғы атауы      = 
 |жабылды            = 
 |жабылуының себебі  = 
 |ізбасары           = 
 |бөлімшелер         = 
 |статус             = 
 |тілдер             = 
 |қарызы             = 
 |жарнама            = 
 |аудитор            = 
 |сайты              = http://banco.bradesco
 |Ортаққор           = 
}}
'''Banco Bradesco S.A.''' — штаб-пәтері Бразилияның [[Сан-Паулу (штат)|Сан-Паулу]] штатындағы [[Озаску]] қаласында орналасқан бразилиялық [[қаржылық қызметтер]] компаниясы. Активтерінің көлемі бойынша ол Бразилия мен Латын Америкасындағы үшінші ірі банк мекемесі. Сондай-ақ әлемдегі ең құнды елу банктің қатарына кіреді. Банктің акциялары [[Сан-Паулу]]дағы [[B3 (stock exchange)|B3]] қор биржасында листингтен өткен және ол [[Índice Bovespa]] индексінің құрамына кіреді, сондай-ақ [[Нью-Йорк қор биржасы]] мен [[Мадрид қор биржасы]]нда саудаланады.</text>
      <sha1>lc1flxnzsnhkjan6asoabhygien1em7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654670</id>
      <parentid>3654669</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T18:01:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3654670</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4509" sha1="r8blcbhen0ikzh2d2nfges2v7rryok5" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = Banco Bradesco S.A.
 |логотипі           = 
 |суреті             = 
 |сурет атауы        = 
 |түрі               = [[Акционерлік қоғам]]
 |биржадағы листингі = B3: BBDC3, BBDC4&lt;br&gt;NYSE: BBD&lt;br&gt;BMAD: XBBDC&lt;br&gt;[[Ibovespa]] құрамдасы
 |қызметі            = Бүкіл әлем
 |құрылды            = [[10 наурыз]] [[1943 жыл|1943]], [[Марилия]], [[Сан-Паулу (штат)|Сан-Паулу]], [[Бразилия]]
 |құрушы             = [[Амадор Агиар]]
 |орналасуы          = [[Озаску]], [[Бразилия]]
 |басты адамдары     = Луис Карлос Трабуко Каппи &lt;small&gt;([[төраға]])&lt;/small&gt;&lt;br&gt;Александре да Силва Глюэр &lt;small&gt;(төраға орынбасары)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;Марсело де Араужо Норонья &lt;small&gt;([[бас атқарушы директор]])&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;Executive Officers&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.bradescori.com.br/wp-content/uploads/sites/541/2023/12/34_Composition-of-the-Board-of-Executive-Officers.pdf|title=Executive Officers|access-date=2023-12-25|date=2023-12-20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Board of Directors&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.bradescori.com.br/wp-content/uploads/sites/541/2023/12/29_Composition-of-the-Board-of-Directors.pdf|title=Board of Directors|access-date=2023-12-25|date=2022-12-21}}&lt;/ref&gt;
 |саласы             = [[Қаржылық қызметтер]]
 |өнімі              = [[Банк ісі]]&lt;br&gt;[[Инвестициялық банк ісі]]&lt;br&gt;[[Жеке капитал]]&lt;br&gt;[[Активтерді басқару]]&lt;br&gt;[[Жеке банк ісі]]&lt;br&gt;[[Сақтандыру]]&lt;br&gt;[[Бөлшек банк ісі]]
 |меншікті капиталы  = 
 |айналым            = {{өсім}} 35,3 млрд [[АҚШ доллары]] &lt;small&gt;(2025)&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;Banco Bradesco on the Forbes Global 2000 list&quot;&gt;{{cite web |url= https://www.forbes.com/companies/banco-bradesco/ |title=Banco Bradesco on the Forbes Global 2000 list|access-date=2013-05-25|date=2013-05-01|work=[[Forbes]]}}&lt;/ref&gt;
 |операциялық кіріс  = 
 |таза табысы        = {{өсім}} 4,3 млрд [[АҚШ доллары]] &lt;small&gt;(2025)&lt;/small&gt;
 |активтер           = {{өсім}} 420,9 млрд [[АҚШ доллары]] &lt;small&gt;(2024)&lt;/small&gt;
 |капитализация      = 
 |қызметкерлер саны  = 82 095&lt;ref name=&quot;Bradesco Presentation - April/2017&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.bradescori.com.br/site/conteudo/download/Download.aspx?file=%7e%2fuploads%2f636286423384904007-apresentacao-base-ing-24-04.pdf|title=Bradesco Presentation - April/2017|access-date=2017-05-03|date=2017-04-30|publisher=[[Banco Bradesco S/A]]}}{{Dead link|date=May 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
 |басшы компания     = 
 |бағынатын еншілес компаниялар = [[Bradespar]]&lt;br&gt;[[Bradesco Seguros]]
 |ұраны              = 
 |бұрынғы атауы      = 
 |жабылды            = 
 |жабылуының себебі  = 
 |ізбасары           = 
 |бөлімшелер         = 
 |статус             = 
 |тілдер             = 
 |қарызы             = 
 |жарнама            = 
 |аудитор            = 
 |сайты              = http://banco.bradesco
 |Ортаққор           = 
}}
'''Banco Bradesco S.A.''' — штаб-пәтері Бразилияның [[Сан-Паулу (штат)|Сан-Паулу]] штатындағы [[Озаску]] қаласында орналасқан бразилиялық [[қаржылық қызметтер]] компаниясы. Активтерінің көлемі бойынша ол Бразилия мен Латын Америкасындағы үшінші ірі банк мекемесі. Сондай-ақ әлемдегі ең құнды елу банктің қатарына кіреді. Банктің акциялары [[Сан-Паулу]]дағы [[B3 (stock exchange)|B3]] қор биржасында листингтен өткен және ол [[Índice Bovespa]] индексінің құрамына кіреді, сондай-ақ [[Нью-Йорк қор биржасы]] мен [[Мадрид қор биржасы]]нда саудаланады.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>r8blcbhen0ikzh2d2nfges2v7rryok5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654672</id>
      <parentid>3654670</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T18:01:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3654672</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4537" sha1="3cyxmue1si0bba6wfqgu89syk070fr5" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = Banco Bradesco S.A.
 |логотипі           = File:Banco Bradesco logo.svg
 |суреті             = 
 |сурет атауы        = 
 |түрі               = [[Акционерлік қоғам]]
 |биржадағы листингі = B3: BBDC3, BBDC4&lt;br&gt;NYSE: BBD&lt;br&gt;BMAD: XBBDC&lt;br&gt;[[Ibovespa]] құрамдасы
 |қызметі            = Бүкіл әлем
 |құрылды            = [[10 наурыз]] [[1943 жыл|1943]], [[Марилия]], [[Сан-Паулу (штат)|Сан-Паулу]], [[Бразилия]]
 |құрушы             = [[Амадор Агиар]]
 |орналасуы          = [[Озаску]], [[Бразилия]]
 |басты адамдары     = Луис Карлос Трабуко Каппи &lt;small&gt;([[төраға]])&lt;/small&gt;&lt;br&gt;Александре да Силва Глюэр &lt;small&gt;(төраға орынбасары)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;Марсело де Араужо Норонья &lt;small&gt;([[бас атқарушы директор]])&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;Executive Officers&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.bradescori.com.br/wp-content/uploads/sites/541/2023/12/34_Composition-of-the-Board-of-Executive-Officers.pdf|title=Executive Officers|access-date=2023-12-25|date=2023-12-20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Board of Directors&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.bradescori.com.br/wp-content/uploads/sites/541/2023/12/29_Composition-of-the-Board-of-Directors.pdf|title=Board of Directors|access-date=2023-12-25|date=2022-12-21}}&lt;/ref&gt;
 |саласы             = [[Қаржылық қызметтер]]
 |өнімі              = [[Банк ісі]]&lt;br&gt;[[Инвестициялық банк ісі]]&lt;br&gt;[[Жеке капитал]]&lt;br&gt;[[Активтерді басқару]]&lt;br&gt;[[Жеке банк ісі]]&lt;br&gt;[[Сақтандыру]]&lt;br&gt;[[Бөлшек банк ісі]]
 |меншікті капиталы  = 
 |айналым            = {{өсім}} 35,3 млрд [[АҚШ доллары]] &lt;small&gt;(2025)&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;Banco Bradesco on the Forbes Global 2000 list&quot;&gt;{{cite web |url= https://www.forbes.com/companies/banco-bradesco/ |title=Banco Bradesco on the Forbes Global 2000 list|access-date=2013-05-25|date=2013-05-01|work=[[Forbes]]}}&lt;/ref&gt;
 |операциялық кіріс  = 
 |таза табысы        = {{өсім}} 4,3 млрд [[АҚШ доллары]] &lt;small&gt;(2025)&lt;/small&gt;
 |активтер           = {{өсім}} 420,9 млрд [[АҚШ доллары]] &lt;small&gt;(2024)&lt;/small&gt;
 |капитализация      = 
 |қызметкерлер саны  = 82 095&lt;ref name=&quot;Bradesco Presentation - April/2017&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.bradescori.com.br/site/conteudo/download/Download.aspx?file=%7e%2fuploads%2f636286423384904007-apresentacao-base-ing-24-04.pdf|title=Bradesco Presentation - April/2017|access-date=2017-05-03|date=2017-04-30|publisher=[[Banco Bradesco S/A]]}}{{Dead link|date=May 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
 |басшы компания     = 
 |бағынатын еншілес компаниялар = [[Bradespar]]&lt;br&gt;[[Bradesco Seguros]]
 |ұраны              = 
 |бұрынғы атауы      = 
 |жабылды            = 
 |жабылуының себебі  = 
 |ізбасары           = 
 |бөлімшелер         = 
 |статус             = 
 |тілдер             = 
 |қарызы             = 
 |жарнама            = 
 |аудитор            = 
 |сайты              = http://banco.bradesco
 |Ортаққор           = 
}}
'''Banco Bradesco S.A.''' — штаб-пәтері Бразилияның [[Сан-Паулу (штат)|Сан-Паулу]] штатындағы [[Озаску]] қаласында орналасқан бразилиялық [[қаржылық қызметтер]] компаниясы. Активтерінің көлемі бойынша ол Бразилия мен Латын Америкасындағы үшінші ірі банк мекемесі. Сондай-ақ әлемдегі ең құнды елу банктің қатарына кіреді. Банктің акциялары [[Сан-Паулу]]дағы [[B3 (stock exchange)|B3]] қор биржасында листингтен өткен және ол [[Índice Bovespa]] индексінің құрамына кіреді, сондай-ақ [[Нью-Йорк қор биржасы]] мен [[Мадрид қор биржасы]]нда саудаланады.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>3cyxmue1si0bba6wfqgu89syk070fr5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654673</id>
      <parentid>3654672</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T18:01:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3654673</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4532" sha1="36xw6palrm6tpsptsibplbvrkt51csd" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = Banco Bradesco S.A.
 |логотипі           = Banco Bradesco logo.svg
 |суреті             = 
 |сурет атауы        = 
 |түрі               = [[Акционерлік қоғам]]
 |биржадағы листингі = B3: BBDC3, BBDC4&lt;br&gt;NYSE: BBD&lt;br&gt;BMAD: XBBDC&lt;br&gt;[[Ibovespa]] құрамдасы
 |қызметі            = Бүкіл әлем
 |құрылды            = [[10 наурыз]] [[1943 жыл|1943]], [[Марилия]], [[Сан-Паулу (штат)|Сан-Паулу]], [[Бразилия]]
 |құрушы             = [[Амадор Агиар]]
 |орналасуы          = [[Озаску]], [[Бразилия]]
 |басты адамдары     = Луис Карлос Трабуко Каппи &lt;small&gt;([[төраға]])&lt;/small&gt;&lt;br&gt;Александре да Силва Глюэр &lt;small&gt;(төраға орынбасары)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;Марсело де Араужо Норонья &lt;small&gt;([[бас атқарушы директор]])&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;Executive Officers&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.bradescori.com.br/wp-content/uploads/sites/541/2023/12/34_Composition-of-the-Board-of-Executive-Officers.pdf|title=Executive Officers|access-date=2023-12-25|date=2023-12-20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Board of Directors&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.bradescori.com.br/wp-content/uploads/sites/541/2023/12/29_Composition-of-the-Board-of-Directors.pdf|title=Board of Directors|access-date=2023-12-25|date=2022-12-21}}&lt;/ref&gt;
 |саласы             = [[Қаржылық қызметтер]]
 |өнімі              = [[Банк ісі]]&lt;br&gt;[[Инвестициялық банк ісі]]&lt;br&gt;[[Жеке капитал]]&lt;br&gt;[[Активтерді басқару]]&lt;br&gt;[[Жеке банк ісі]]&lt;br&gt;[[Сақтандыру]]&lt;br&gt;[[Бөлшек банк ісі]]
 |меншікті капиталы  = 
 |айналым            = {{өсім}} 35,3 млрд [[АҚШ доллары]] &lt;small&gt;(2025)&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;Banco Bradesco on the Forbes Global 2000 list&quot;&gt;{{cite web |url= https://www.forbes.com/companies/banco-bradesco/ |title=Banco Bradesco on the Forbes Global 2000 list|access-date=2013-05-25|date=2013-05-01|work=[[Forbes]]}}&lt;/ref&gt;
 |операциялық кіріс  = 
 |таза табысы        = {{өсім}} 4,3 млрд [[АҚШ доллары]] &lt;small&gt;(2025)&lt;/small&gt;
 |активтер           = {{өсім}} 420,9 млрд [[АҚШ доллары]] &lt;small&gt;(2024)&lt;/small&gt;
 |капитализация      = 
 |қызметкерлер саны  = 82 095&lt;ref name=&quot;Bradesco Presentation - April/2017&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.bradescori.com.br/site/conteudo/download/Download.aspx?file=%7e%2fuploads%2f636286423384904007-apresentacao-base-ing-24-04.pdf|title=Bradesco Presentation - April/2017|access-date=2017-05-03|date=2017-04-30|publisher=[[Banco Bradesco S/A]]}}{{Dead link|date=May 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
 |басшы компания     = 
 |бағынатын еншілес компаниялар = [[Bradespar]]&lt;br&gt;[[Bradesco Seguros]]
 |ұраны              = 
 |бұрынғы атауы      = 
 |жабылды            = 
 |жабылуының себебі  = 
 |ізбасары           = 
 |бөлімшелер         = 
 |статус             = 
 |тілдер             = 
 |қарызы             = 
 |жарнама            = 
 |аудитор            = 
 |сайты              = http://banco.bradesco
 |Ортаққор           = 
}}
'''Banco Bradesco S.A.''' — штаб-пәтері Бразилияның [[Сан-Паулу (штат)|Сан-Паулу]] штатындағы [[Озаску]] қаласында орналасқан бразилиялық [[қаржылық қызметтер]] компаниясы. Активтерінің көлемі бойынша ол Бразилия мен Латын Америкасындағы үшінші ірі банк мекемесі. Сондай-ақ әлемдегі ең құнды елу банктің қатарына кіреді. Банктің акциялары [[Сан-Паулу]]дағы [[B3 (stock exchange)|B3]] қор биржасында листингтен өткен және ол [[Índice Bovespa]] индексінің құрамына кіреді, сондай-ақ [[Нью-Йорк қор биржасы]] мен [[Мадрид қор биржасы]]нда саудаланады.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>36xw6palrm6tpsptsibplbvrkt51csd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654677</id>
      <parentid>3654673</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T18:03:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3654677</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5340" sha1="mfuii2cvukr8haqmt3bhjrm0kp7ydln" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = Banco Bradesco S.A.
 |логотипі           = Banco Bradesco logo.svg
 |суреті             = 
 |сурет атауы        = 
 |түрі               = [[Акционерлік қоғам]]
 |биржадағы листингі = B3: BBDC3, BBDC4&lt;br&gt;NYSE: BBD&lt;br&gt;BMAD: XBBDC&lt;br&gt;[[Ibovespa]] құрамдасы
 |қызметі            = Бүкіл әлем
 |құрылды            = [[10 наурыз]] [[1943 жыл|1943]], [[Марилия]], [[Сан-Паулу (штат)|Сан-Паулу]], [[Бразилия]]
 |құрушы             = [[Амадор Агиар]]
 |орналасуы          = [[Озаску]], [[Бразилия]]
 |басты адамдары     = Луис Карлос Трабуко Каппи &lt;small&gt;([[төраға]])&lt;/small&gt;&lt;br&gt;Александре да Силва Глюэр &lt;small&gt;(төраға орынбасары)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;Марсело де Араужо Норонья &lt;small&gt;([[бас атқарушы директор]])&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;Executive Officers&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.bradescori.com.br/wp-content/uploads/sites/541/2023/12/34_Composition-of-the-Board-of-Executive-Officers.pdf|title=Executive Officers|access-date=2023-12-25|date=2023-12-20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Board of Directors&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.bradescori.com.br/wp-content/uploads/sites/541/2023/12/29_Composition-of-the-Board-of-Directors.pdf|title=Board of Directors|access-date=2023-12-25|date=2022-12-21}}&lt;/ref&gt;
 |саласы             = [[Қаржылық қызметтер]]
 |өнімі              = [[Банк ісі]]&lt;br&gt;[[Инвестициялық банк ісі]]&lt;br&gt;[[Жеке капитал]]&lt;br&gt;[[Активтерді басқару]]&lt;br&gt;[[Жеке банк ісі]]&lt;br&gt;[[Сақтандыру]]&lt;br&gt;[[Бөлшек банк ісі]]
 |меншікті капиталы  = 
 |айналым            = {{өсім}} 35,3 млрд [[АҚШ доллары]] &lt;small&gt;(2025)&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;Banco Bradesco on the Forbes Global 2000 list&quot;&gt;{{cite web |url= https://www.forbes.com/companies/banco-bradesco/ |title=Banco Bradesco on the Forbes Global 2000 list|access-date=2013-05-25|date=2013-05-01|work=[[Forbes]]}}&lt;/ref&gt;
 |операциялық кіріс  = 
 |таза табысы        = {{өсім}} 4,3 млрд [[АҚШ доллары]] &lt;small&gt;(2025)&lt;/small&gt;
 |активтер           = {{өсім}} 420,9 млрд [[АҚШ доллары]] &lt;small&gt;(2024)&lt;/small&gt;
 |капитализация      = 
 |қызметкерлер саны  = 82 095&lt;ref name=&quot;Bradesco Presentation - April/2017&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.bradescori.com.br/site/conteudo/download/Download.aspx?file=%7e%2fuploads%2f636286423384904007-apresentacao-base-ing-24-04.pdf|title=Bradesco Presentation - April/2017|access-date=2017-05-03|date=2017-04-30|publisher=[[Banco Bradesco S/A]]}}{{Dead link|date=May 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
 |басшы компания     = 
 |бағынатын еншілес компаниялар = [[Bradespar]]&lt;br&gt;[[Bradesco Seguros]]
 |ұраны              = 
 |бұрынғы атауы      = 
 |жабылды            = 
 |жабылуының себебі  = 
 |ізбасары           = 
 |бөлімшелер         = 
 |статус             = 
 |тілдер             = 
 |қарызы             = 
 |жарнама            = 
 |аудитор            = 
 |сайты              = http://banco.bradesco
 |Ортаққор           = 
}}
'''Banco Bradesco S.A.''' — штаб-пәтері Бразилияның [[Сан-Паулу (штат)|Сан-Паулу]] штатындағы [[Озаску]] қаласында орналасқан бразилиялық [[қаржылық қызметтер]] компаниясы. Активтерінің көлемі бойынша ол Бразилия мен Латын Америкасындағы үшінші ірі банк мекемесі. Сондай-ақ әлемдегі ең құнды елу банктің қатарына кіреді. Банктің акциялары [[Сан-Паулу]]дағы [[B3 (stock exchange)|B3]] қор биржасында листингтен өткен және ол [[Índice Bovespa]] индексінің құрамына кіреді, сондай-ақ [[Нью-Йорк қор биржасы]] мен [[Мадрид қор биржасы]]нда саудаланады.

Оның негізгі қаржылық қызметтері [[коммерциялық банк]] қызметіне бағытталған және [[интернет-банкинг]], [[сақтандыру]], [[зейнетақы]] жоспарлары, [[аннуитет (қаржылық келісімшарттар)|аннуитеттер]], [[клиент]]терге арналған [[несие картасы]] қызметтері (соның ішінде жанкүйерлерге арналған [[футбол]] клубтарының карталары) және жинақ облигацияларын қамтиды. Сондай-ақ банк жеке және коммерциялық [[несие]]лер, сондай-ақ [[лизинг]] қызметтерін ұсынады.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>mfuii2cvukr8haqmt3bhjrm0kp7ydln</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654681</id>
      <parentid>3654677</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T18:04:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3654681</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6758" sha1="kpp2qbbl0deirvz41yjc69g9kbh67c8" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = Banco Bradesco S.A.
 |логотипі           = Banco Bradesco logo.svg
 |суреті             = 
 |сурет атауы        = 
 |түрі               = [[Акционерлік қоғам]]
 |биржадағы листингі = B3: BBDC3, BBDC4&lt;br&gt;NYSE: BBD&lt;br&gt;BMAD: XBBDC&lt;br&gt;[[Ibovespa]] құрамдасы
 |қызметі            = Бүкіл әлем
 |құрылды            = [[10 наурыз]] [[1943 жыл|1943]], [[Марилия]], [[Сан-Паулу (штат)|Сан-Паулу]], [[Бразилия]]
 |құрушы             = [[Амадор Агиар]]
 |орналасуы          = [[Озаску]], [[Бразилия]]
 |басты адамдары     = Луис Карлос Трабуко Каппи &lt;small&gt;([[төраға]])&lt;/small&gt;&lt;br&gt;Александре да Силва Глюэр &lt;small&gt;(төраға орынбасары)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;Марсело де Араужо Норонья &lt;small&gt;([[бас атқарушы директор]])&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;Executive Officers&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.bradescori.com.br/wp-content/uploads/sites/541/2023/12/34_Composition-of-the-Board-of-Executive-Officers.pdf|title=Executive Officers|access-date=2023-12-25|date=2023-12-20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Board of Directors&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.bradescori.com.br/wp-content/uploads/sites/541/2023/12/29_Composition-of-the-Board-of-Directors.pdf|title=Board of Directors|access-date=2023-12-25|date=2022-12-21}}&lt;/ref&gt;
 |саласы             = [[Қаржылық қызметтер]]
 |өнімі              = [[Банк ісі]]&lt;br&gt;[[Инвестициялық банк ісі]]&lt;br&gt;[[Жеке капитал]]&lt;br&gt;[[Активтерді басқару]]&lt;br&gt;[[Жеке банк ісі]]&lt;br&gt;[[Сақтандыру]]&lt;br&gt;[[Бөлшек банк ісі]]
 |меншікті капиталы  = 
 |айналым            = {{өсім}} 35,3 млрд [[АҚШ доллары]] &lt;small&gt;(2025)&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;Banco Bradesco on the Forbes Global 2000 list&quot;&gt;{{cite web |url= https://www.forbes.com/companies/banco-bradesco/ |title=Banco Bradesco on the Forbes Global 2000 list|access-date=2013-05-25|date=2013-05-01|work=[[Forbes]]}}&lt;/ref&gt;
 |операциялық кіріс  = 
 |таза табысы        = {{өсім}} 4,3 млрд [[АҚШ доллары]] &lt;small&gt;(2025)&lt;/small&gt;
 |активтер           = {{өсім}} 420,9 млрд [[АҚШ доллары]] &lt;small&gt;(2024)&lt;/small&gt;
 |капитализация      = 
 |қызметкерлер саны  = 82 095&lt;ref name=&quot;Bradesco Presentation - April/2017&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.bradescori.com.br/site/conteudo/download/Download.aspx?file=%7e%2fuploads%2f636286423384904007-apresentacao-base-ing-24-04.pdf|title=Bradesco Presentation - April/2017|access-date=2017-05-03|date=2017-04-30|publisher=[[Banco Bradesco S/A]]}}{{Dead link|date=May 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
 |басшы компания     = 
 |бағынатын еншілес компаниялар = [[Bradespar]]&lt;br&gt;[[Bradesco Seguros]]
 |ұраны              = 
 |бұрынғы атауы      = 
 |жабылды            = 
 |жабылуының себебі  = 
 |ізбасары           = 
 |бөлімшелер         = 
 |статус             = 
 |тілдер             = 
 |қарызы             = 
 |жарнама            = 
 |аудитор            = 
 |сайты              = http://banco.bradesco
 |Ортаққор           = 
}}
'''Banco Bradesco S.A.''' — штаб-пәтері Бразилияның [[Сан-Паулу (штат)|Сан-Паулу]] штатындағы [[Озаску]] қаласында орналасқан бразилиялық [[қаржылық қызметтер]] компаниясы. Активтерінің көлемі бойынша ол Бразилия мен Латын Америкасындағы үшінші ірі банк мекемесі. Сондай-ақ әлемдегі ең құнды елу банктің қатарына кіреді. Банктің акциялары [[Сан-Паулу]]дағы [[B3 (stock exchange)|B3]] қор биржасында листингтен өткен және ол [[Índice Bovespa]] индексінің құрамына кіреді, сондай-ақ [[Нью-Йорк қор биржасы]] мен [[Мадрид қор биржасы]]нда саудаланады.

Оның негізгі қаржылық қызметтері [[коммерциялық банк]] қызметіне бағытталған және [[интернет-банкинг]], [[сақтандыру]], [[зейнетақы]] жоспарлары, [[аннуитет (қаржылық келісімшарттар)|аннуитеттер]], [[клиент]]терге арналған [[несие картасы]] қызметтері (соның ішінде жанкүйерлерге арналған [[футбол]] клубтарының карталары) және жинақ облигацияларын қамтиды. Сондай-ақ банк жеке және коммерциялық [[несие]]лер, сондай-ақ [[лизинг]] қызметтерін ұсынады.

Bradesco-ның 5 314 [[branch (banking)|бөлімшесі]], 4 834 қызмет көрсету бөлімшесі және 38 430 [[banking agent|банктік корреспонденті]] бар.&lt;ref name=&quot;Bradesco Presentation - April/2017&quot; /&gt; Bradesco клиенттері сондай-ақ 34 859&lt;ref name=&quot;Automatic Teller Machines&quot;&gt;{{cite web |title = Bradesco Automatic Teller Machines|url=http://www.bradescori.com.br/site/conteudo/interna/default.aspx?secaoId=791&amp;idiomaId=2|access-date=2012-12-23|date=2012-09-30|publisher=[[Banco Bradesco S.A.]]}}&lt;/ref&gt; [[банкомат]]ты және Бразилиядағы үшінші тарап банкоматтар желісі — [[Banco24Horas]] жүйесінің 12 975 банкоматын пайдалана алады. Bradesco Бразилияда банкоматтарда биометриялық сәйкестендіру жүйесін қолдануды алғашқылардың бірі болып енгізді. Бұл жүйе клиенттерді қолындағы қан тамырларының өрнегі арқылы сәйкестендіруге мүмкіндік береді және қосымша құпиясөз қызметін атқарады. Ол банктің өзіне тиесілі 31 474 банкоматта және Banco24Horas желісінің 5 549 банкоматында қолжетімді.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>kpp2qbbl0deirvz41yjc69g9kbh67c8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654685</id>
      <parentid>3654681</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T18:06:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3654685</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7320" sha1="78cwstb16m1qep5rujzo0lc60342qpq" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = Banco Bradesco S.A.
 |логотипі           = Banco Bradesco logo.svg
 |суреті             = 
 |сурет атауы        = 
 |түрі               = [[Акционерлік қоғам]]
 |биржадағы листингі = B3: BBDC3, BBDC4&lt;br&gt;NYSE: BBD&lt;br&gt;BMAD: XBBDC&lt;br&gt;[[Ibovespa]] құрамдасы
 |қызметі            = Бүкіл әлем
 |құрылды            = [[10 наурыз]] [[1943 жыл|1943]], [[Марилия]], [[Сан-Паулу (штат)|Сан-Паулу]], [[Бразилия]]
 |құрушы             = [[Амадор Агиар]]
 |орналасуы          = [[Озаску]], [[Бразилия]]
 |басты адамдары     = Луис Карлос Трабуко Каппи &lt;small&gt;([[төраға]])&lt;/small&gt;&lt;br&gt;Александре да Силва Глюэр &lt;small&gt;(төраға орынбасары)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;Марсело де Араужо Норонья &lt;small&gt;([[бас атқарушы директор]])&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;Executive Officers&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.bradescori.com.br/wp-content/uploads/sites/541/2023/12/34_Composition-of-the-Board-of-Executive-Officers.pdf|title=Executive Officers|access-date=2023-12-25|date=2023-12-20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Board of Directors&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.bradescori.com.br/wp-content/uploads/sites/541/2023/12/29_Composition-of-the-Board-of-Directors.pdf|title=Board of Directors|access-date=2023-12-25|date=2022-12-21}}&lt;/ref&gt;
 |саласы             = [[Қаржылық қызметтер]]
 |өнімі              = [[Банк ісі]]&lt;br&gt;[[Инвестициялық банк ісі]]&lt;br&gt;[[Жеке капитал]]&lt;br&gt;[[Активтерді басқару]]&lt;br&gt;[[Жеке банк ісі]]&lt;br&gt;[[Сақтандыру]]&lt;br&gt;[[Бөлшек банк ісі]]
 |меншікті капиталы  = 
 |айналым            = {{өсім}} 35,3 млрд [[АҚШ доллары]] &lt;small&gt;(2025)&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;Banco Bradesco on the Forbes Global 2000 list&quot;&gt;{{cite web |url= https://www.forbes.com/companies/banco-bradesco/ |title=Banco Bradesco on the Forbes Global 2000 list|access-date=2013-05-25|date=2013-05-01|work=[[Forbes]]}}&lt;/ref&gt;
 |операциялық кіріс  = 
 |таза табысы        = {{өсім}} 4,3 млрд [[АҚШ доллары]] &lt;small&gt;(2025)&lt;/small&gt;
 |активтер           = {{өсім}} 420,9 млрд [[АҚШ доллары]] &lt;small&gt;(2024)&lt;/small&gt;
 |капитализация      = 
 |қызметкерлер саны  = 82 095&lt;ref name=&quot;Bradesco Presentation - April/2017&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.bradescori.com.br/site/conteudo/download/Download.aspx?file=%7e%2fuploads%2f636286423384904007-apresentacao-base-ing-24-04.pdf|title=Bradesco Presentation - April/2017|access-date=2017-05-03|date=2017-04-30|publisher=[[Banco Bradesco S/A]]}}{{Dead link|date=May 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
 |басшы компания     = 
 |бағынатын еншілес компаниялар = [[Bradespar]]&lt;br&gt;[[Bradesco Seguros]]
 |ұраны              = 
 |бұрынғы атауы      = 
 |жабылды            = 
 |жабылуының себебі  = 
 |ізбасары           = 
 |бөлімшелер         = 
 |статус             = 
 |тілдер             = 
 |қарызы             = 
 |жарнама            = 
 |аудитор            = 
 |сайты              = http://banco.bradesco
 |Ортаққор           = 
}}
'''Banco Bradesco S.A.''' — штаб-пәтері Бразилияның [[Сан-Паулу (штат)|Сан-Паулу]] штатындағы [[Озаску]] қаласында орналасқан бразилиялық [[қаржылық қызметтер]] компаниясы. Активтерінің көлемі бойынша ол Бразилия мен Латын Америкасындағы үшінші ірі банк мекемесі. Сондай-ақ әлемдегі ең құнды елу банктің қатарына кіреді. Банктің акциялары [[Сан-Паулу]]дағы [[B3 (stock exchange)|B3]] қор биржасында листингтен өткен және ол [[Índice Bovespa]] индексінің құрамына кіреді, сондай-ақ [[Нью-Йорк қор биржасы]] мен [[Мадрид қор биржасы]]нда саудаланады.

Оның негізгі қаржылық қызметтері [[коммерциялық банк]] қызметіне бағытталған және [[интернет-банкинг]], [[сақтандыру]], [[зейнетақы]] жоспарлары, [[аннуитет (қаржылық келісімшарттар)|аннуитеттер]], [[клиент]]терге арналған [[несие картасы]] қызметтері (соның ішінде жанкүйерлерге арналған [[футбол]] клубтарының карталары) және жинақ облигацияларын қамтиды. Сондай-ақ банк жеке және коммерциялық [[несие]]лер, сондай-ақ [[лизинг]] қызметтерін ұсынады.

Bradesco-ның 5 314 [[branch (banking)|бөлімшесі]], 4 834 қызмет көрсету бөлімшесі және 38 430 [[banking agent|банктік корреспонденті]] бар.&lt;ref name=&quot;Bradesco Presentation - April/2017&quot; /&gt; Bradesco клиенттері сондай-ақ 34 859&lt;ref name=&quot;Automatic Teller Machines&quot;&gt;{{cite web |title = Bradesco Automatic Teller Machines|url=http://www.bradescori.com.br/site/conteudo/interna/default.aspx?secaoId=791&amp;idiomaId=2|access-date=2012-12-23|date=2012-09-30|publisher=[[Banco Bradesco S.A.]]}}&lt;/ref&gt; [[банкомат]]ты және Бразилиядағы үшінші тарап банкоматтар желісі — [[Banco24Horas]] жүйесінің 12 975 банкоматын пайдалана алады. Bradesco Бразилияда банкоматтарда биометриялық сәйкестендіру жүйесін қолдануды алғашқылардың бірі болып енгізді. Бұл жүйе клиенттерді қолындағы қан тамырларының өрнегі арқылы сәйкестендіруге мүмкіндік береді және қосымша құпиясөз қызметін атқарады. Ол банктің өзіне тиесілі 31 474 банкоматта және Banco24Horas желісінің 5 549 банкоматында қолжетімді.

Халықаралық деңгейде Bradesco-ның [[Нью-Йорк]]те бір бөлімшесі, [[Гранд-Кайман]]да екі бөлімшесі, сондай-ақ [[Лондон]], [[Люксембург]], [[Гонконг]], [[Буэнос-Айрес]], [[Гранд-Кайман]], [[Токио]] және [[Мехико]] қалаларында банктік немесе қаржылық еншілес компаниялары не аффилирленген ұйымдары бар.&lt;ref name=&quot;Bradesco Presentation - April/2017&quot; /&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>78cwstb16m1qep5rujzo0lc60342qpq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654688</id>
      <parentid>3654685</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T18:07:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3654688</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8166" sha1="h7gfvdrxrs1eoh0isa7yc28mqummax7" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = Banco Bradesco S.A.
 |логотипі           = Banco Bradesco logo.svg
 |суреті             = 
 |сурет атауы        = 
 |түрі               = [[Акционерлік қоғам]]
 |биржадағы листингі = B3: BBDC3, BBDC4&lt;br&gt;NYSE: BBD&lt;br&gt;BMAD: XBBDC&lt;br&gt;[[Ibovespa]] құрамдасы
 |қызметі            = Бүкіл әлем
 |құрылды            = [[10 наурыз]] [[1943 жыл|1943]], [[Марилия]], [[Сан-Паулу (штат)|Сан-Паулу]], [[Бразилия]]
 |құрушы             = [[Амадор Агиар]]
 |орналасуы          = [[Озаску]], [[Бразилия]]
 |басты адамдары     = Луис Карлос Трабуко Каппи &lt;small&gt;([[төраға]])&lt;/small&gt;&lt;br&gt;Александре да Силва Глюэр &lt;small&gt;(төраға орынбасары)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;Марсело де Араужо Норонья &lt;small&gt;([[бас атқарушы директор]])&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;Executive Officers&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.bradescori.com.br/wp-content/uploads/sites/541/2023/12/34_Composition-of-the-Board-of-Executive-Officers.pdf|title=Executive Officers|access-date=2023-12-25|date=2023-12-20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Board of Directors&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.bradescori.com.br/wp-content/uploads/sites/541/2023/12/29_Composition-of-the-Board-of-Directors.pdf|title=Board of Directors|access-date=2023-12-25|date=2022-12-21}}&lt;/ref&gt;
 |саласы             = [[Қаржылық қызметтер]]
 |өнімі              = [[Банк ісі]]&lt;br&gt;[[Инвестициялық банк ісі]]&lt;br&gt;[[Жеке капитал]]&lt;br&gt;[[Активтерді басқару]]&lt;br&gt;[[Жеке банк ісі]]&lt;br&gt;[[Сақтандыру]]&lt;br&gt;[[Бөлшек банк ісі]]
 |меншікті капиталы  = 
 |айналым            = {{өсім}} 35,3 млрд [[АҚШ доллары]] &lt;small&gt;(2025)&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;Banco Bradesco on the Forbes Global 2000 list&quot;&gt;{{cite web |url= https://www.forbes.com/companies/banco-bradesco/ |title=Banco Bradesco on the Forbes Global 2000 list|access-date=2013-05-25|date=2013-05-01|work=[[Forbes]]}}&lt;/ref&gt;
 |операциялық кіріс  = 
 |таза табысы        = {{өсім}} 4,3 млрд [[АҚШ доллары]] &lt;small&gt;(2025)&lt;/small&gt;
 |активтер           = {{өсім}} 420,9 млрд [[АҚШ доллары]] &lt;small&gt;(2024)&lt;/small&gt;
 |капитализация      = 
 |қызметкерлер саны  = 82 095&lt;ref name=&quot;Bradesco Presentation - April/2017&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.bradescori.com.br/site/conteudo/download/Download.aspx?file=%7e%2fuploads%2f636286423384904007-apresentacao-base-ing-24-04.pdf|title=Bradesco Presentation - April/2017|access-date=2017-05-03|date=2017-04-30|publisher=[[Banco Bradesco S/A]]}}{{Dead link|date=May 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
 |басшы компания     = 
 |бағынатын еншілес компаниялар = [[Bradespar]]&lt;br&gt;[[Bradesco Seguros]]
 |ұраны              = 
 |бұрынғы атауы      = 
 |жабылды            = 
 |жабылуының себебі  = 
 |ізбасары           = 
 |бөлімшелер         = 
 |статус             = 
 |тілдер             = 
 |қарызы             = 
 |жарнама            = 
 |аудитор            = 
 |сайты              = http://banco.bradesco
 |Ортаққор           = 
}}
'''Banco Bradesco S.A.''' — штаб-пәтері Бразилияның [[Сан-Паулу (штат)|Сан-Паулу]] штатындағы [[Озаску]] қаласында орналасқан бразилиялық [[қаржылық қызметтер]] компаниясы. Активтерінің көлемі бойынша ол Бразилия мен Латын Америкасындағы үшінші ірі банк мекемесі. Сондай-ақ әлемдегі ең құнды елу банктің қатарына кіреді. Банктің акциялары [[Сан-Паулу]]дағы [[B3 (stock exchange)|B3]] қор биржасында листингтен өткен және ол [[Índice Bovespa]] индексінің құрамына кіреді, сондай-ақ [[Нью-Йорк қор биржасы]] мен [[Мадрид қор биржасы]]нда саудаланады.

Оның негізгі қаржылық қызметтері [[коммерциялық банк]] қызметіне бағытталған және [[интернет-банкинг]], [[сақтандыру]], [[зейнетақы]] жоспарлары, [[аннуитет (қаржылық келісімшарттар)|аннуитеттер]], [[клиент]]терге арналған [[несие картасы]] қызметтері (соның ішінде жанкүйерлерге арналған [[футбол]] клубтарының карталары) және жинақ облигацияларын қамтиды. Сондай-ақ банк жеке және коммерциялық [[несие]]лер, сондай-ақ [[лизинг]] қызметтерін ұсынады.

Bradesco-ның 5 314 [[branch (banking)|бөлімшесі]], 4 834 қызмет көрсету бөлімшесі және 38 430 [[banking agent|банктік корреспонденті]] бар.&lt;ref name=&quot;Bradesco Presentation - April/2017&quot; /&gt; Bradesco клиенттері сондай-ақ 34 859&lt;ref name=&quot;Automatic Teller Machines&quot;&gt;{{cite web |title = Bradesco Automatic Teller Machines|url=http://www.bradescori.com.br/site/conteudo/interna/default.aspx?secaoId=791&amp;idiomaId=2|access-date=2012-12-23|date=2012-09-30|publisher=[[Banco Bradesco S.A.]]}}&lt;/ref&gt; [[банкомат]]ты және Бразилиядағы үшінші тарап банкоматтар желісі — [[Banco24Horas]] жүйесінің 12 975 банкоматын пайдалана алады. Bradesco Бразилияда банкоматтарда биометриялық сәйкестендіру жүйесін қолдануды алғашқылардың бірі болып енгізді. Бұл жүйе клиенттерді қолындағы қан тамырларының өрнегі арқылы сәйкестендіруге мүмкіндік береді және қосымша құпиясөз қызметін атқарады. Ол банктің өзіне тиесілі 31 474 банкоматта және Banco24Horas желісінің 5 549 банкоматында қолжетімді.

Халықаралық деңгейде Bradesco-ның [[Нью-Йорк]]те бір бөлімшесі, [[Гранд-Кайман]]да екі бөлімшесі, сондай-ақ [[Лондон]], [[Люксембург]], [[Гонконг]], [[Буэнос-Айрес]], [[Гранд-Кайман]], [[Токио]] және [[Мехико]] қалаларында банктік немесе қаржылық еншілес компаниялары не аффилирленген ұйымдары бар.&lt;ref name=&quot;Bradesco Presentation - April/2017&quot; /&gt;

Banco Bradesco өз қызметін тұрақты түрде кеңейтіп келеді және жақында Banco do Estado do Maranhão, Banco Mercantil de São Paulo, Banco Ibi S.A. банктерін, сондай-ақ [[Banco Bilbao Vizcaya Argentaria]] ([[BBVA]]), J.P. Morgan Fleming Asset Management, [[American Express]] және [[HSBC Bank (Brazil)|HSBC Brasil]] компанияларының Бразилиядағы операцияларын сатып алды.&lt;ref name=&quot;HSBC Brazil&quot; /&gt; Banco Bradesco-ның құны 2017 жылмен салыстырғанда 50%-дан астам өсті.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://brandz.com/article/latam-2018--brandz--top-50-most-valuable-latin-american-brands-2018-reports-2871?downloadable=yes|title=brandZ {{!}} LatAm Report|website=brandz.com|access-date=2019-02-13}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>h7gfvdrxrs1eoh0isa7yc28mqummax7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654690</id>
      <parentid>3654688</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T18:08:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3654690</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8683" sha1="biushntcln7y14x3iobbakmi7t8gepd" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = Banco Bradesco S.A.
 |логотипі           = Banco Bradesco logo.svg
 |суреті             = 
 |сурет атауы        = 
 |түрі               = [[Акционерлік қоғам]]
 |биржадағы листингі = B3: BBDC3, BBDC4&lt;br&gt;NYSE: BBD&lt;br&gt;BMAD: XBBDC&lt;br&gt;[[Ibovespa]] құрамдасы
 |қызметі            = Бүкіл әлем
 |құрылды            = [[10 наурыз]] [[1943 жыл|1943]], [[Марилия]], [[Сан-Паулу (штат)|Сан-Паулу]], [[Бразилия]]
 |құрушы             = [[Амадор Агиар]]
 |орналасуы          = [[Озаску]], [[Бразилия]]
 |басты адамдары     = Луис Карлос Трабуко Каппи &lt;small&gt;([[төраға]])&lt;/small&gt;&lt;br&gt;Александре да Силва Глюэр &lt;small&gt;(төраға орынбасары)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;Марсело де Араужо Норонья &lt;small&gt;([[бас атқарушы директор]])&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;Executive Officers&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.bradescori.com.br/wp-content/uploads/sites/541/2023/12/34_Composition-of-the-Board-of-Executive-Officers.pdf|title=Executive Officers|access-date=2023-12-25|date=2023-12-20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Board of Directors&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.bradescori.com.br/wp-content/uploads/sites/541/2023/12/29_Composition-of-the-Board-of-Directors.pdf|title=Board of Directors|access-date=2023-12-25|date=2022-12-21}}&lt;/ref&gt;
 |саласы             = [[Қаржылық қызметтер]]
 |өнімі              = [[Банк ісі]]&lt;br&gt;[[Инвестициялық банк ісі]]&lt;br&gt;[[Жеке капитал]]&lt;br&gt;[[Активтерді басқару]]&lt;br&gt;[[Жеке банк ісі]]&lt;br&gt;[[Сақтандыру]]&lt;br&gt;[[Бөлшек банк ісі]]
 |меншікті капиталы  = 
 |айналым            = {{өсім}} 35,3 млрд [[АҚШ доллары]] &lt;small&gt;(2025)&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;Banco Bradesco on the Forbes Global 2000 list&quot;&gt;{{cite web |url= https://www.forbes.com/companies/banco-bradesco/ |title=Banco Bradesco on the Forbes Global 2000 list|access-date=2013-05-25|date=2013-05-01|work=[[Forbes]]}}&lt;/ref&gt;
 |операциялық кіріс  = 
 |таза табысы        = {{өсім}} 4,3 млрд [[АҚШ доллары]] &lt;small&gt;(2025)&lt;/small&gt;
 |активтер           = {{өсім}} 420,9 млрд [[АҚШ доллары]] &lt;small&gt;(2024)&lt;/small&gt;
 |капитализация      = 
 |қызметкерлер саны  = 82 095&lt;ref name=&quot;Bradesco Presentation - April/2017&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.bradescori.com.br/site/conteudo/download/Download.aspx?file=%7e%2fuploads%2f636286423384904007-apresentacao-base-ing-24-04.pdf|title=Bradesco Presentation - April/2017|access-date=2017-05-03|date=2017-04-30|publisher=[[Banco Bradesco S/A]]}}{{Dead link|date=May 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
 |басшы компания     = 
 |бағынатын еншілес компаниялар = [[Bradespar]]&lt;br&gt;[[Bradesco Seguros]]
 |ұраны              = 
 |бұрынғы атауы      = 
 |жабылды            = 
 |жабылуының себебі  = 
 |ізбасары           = 
 |бөлімшелер         = 
 |статус             = 
 |тілдер             = 
 |қарызы             = 
 |жарнама            = 
 |аудитор            = 
 |сайты              = http://banco.bradesco
 |Ортаққор           = 
}}
'''Banco Bradesco S.A.''' — штаб-пәтері Бразилияның [[Сан-Паулу (штат)|Сан-Паулу]] штатындағы [[Озаску]] қаласында орналасқан бразилиялық [[қаржылық қызметтер]] компаниясы. Активтерінің көлемі бойынша ол Бразилия мен Латын Америкасындағы үшінші ірі банк мекемесі. Сондай-ақ әлемдегі ең құнды елу банктің қатарына кіреді. Банктің акциялары [[Сан-Паулу]]дағы [[B3 (stock exchange)|B3]] қор биржасында листингтен өткен және ол [[Índice Bovespa]] индексінің құрамына кіреді, сондай-ақ [[Нью-Йорк қор биржасы]] мен [[Мадрид қор биржасы]]нда саудаланады.

Оның негізгі қаржылық қызметтері [[коммерциялық банк]] қызметіне бағытталған және [[интернет-банкинг]], [[сақтандыру]], [[зейнетақы]] жоспарлары, [[аннуитет (қаржылық келісімшарттар)|аннуитеттер]], [[клиент]]терге арналған [[несие картасы]] қызметтері (соның ішінде жанкүйерлерге арналған [[футбол]] клубтарының карталары) және жинақ облигацияларын қамтиды. Сондай-ақ банк жеке және коммерциялық [[несие]]лер, сондай-ақ [[лизинг]] қызметтерін ұсынады.

Bradesco-ның 5 314 [[branch (banking)|бөлімшесі]], 4 834 қызмет көрсету бөлімшесі және 38 430 [[banking agent|банктік корреспонденті]] бар.&lt;ref name=&quot;Bradesco Presentation - April/2017&quot; /&gt; Bradesco клиенттері сондай-ақ 34 859&lt;ref name=&quot;Automatic Teller Machines&quot;&gt;{{cite web |title = Bradesco Automatic Teller Machines|url=http://www.bradescori.com.br/site/conteudo/interna/default.aspx?secaoId=791&amp;idiomaId=2|access-date=2012-12-23|date=2012-09-30|publisher=[[Banco Bradesco S.A.]]}}&lt;/ref&gt; [[банкомат]]ты және Бразилиядағы үшінші тарап банкоматтар желісі — [[Banco24Horas]] жүйесінің 12 975 банкоматын пайдалана алады. Bradesco Бразилияда банкоматтарда биометриялық сәйкестендіру жүйесін қолдануды алғашқылардың бірі болып енгізді. Бұл жүйе клиенттерді қолындағы қан тамырларының өрнегі арқылы сәйкестендіруге мүмкіндік береді және қосымша құпиясөз қызметін атқарады. Ол банктің өзіне тиесілі 31 474 банкоматта және Banco24Horas желісінің 5 549 банкоматында қолжетімді.

Халықаралық деңгейде Bradesco-ның [[Нью-Йорк]]те бір бөлімшесі, [[Гранд-Кайман]]да екі бөлімшесі, сондай-ақ [[Лондон]], [[Люксембург]], [[Гонконг]], [[Буэнос-Айрес]], [[Гранд-Кайман]], [[Токио]] және [[Мехико]] қалаларында банктік немесе қаржылық еншілес компаниялары не аффилирленген ұйымдары бар.&lt;ref name=&quot;Bradesco Presentation - April/2017&quot; /&gt;

Banco Bradesco өз қызметін тұрақты түрде кеңейтіп келеді және жақында Banco do Estado do Maranhão, Banco Mercantil de São Paulo, Banco Ibi S.A. банктерін, сондай-ақ [[Banco Bilbao Vizcaya Argentaria]] ([[BBVA]]), J.P. Morgan Fleming Asset Management, [[American Express]] және [[HSBC Bank (Brazil)|HSBC Brasil]] компанияларының Бразилиядағы операцияларын сатып алды.&lt;ref name=&quot;HSBC Brazil&quot; /&gt; Banco Bradesco-ның құны 2017 жылмен салыстырғанда 50%-дан астам өсті.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://brandz.com/article/latam-2018--brandz--top-50-most-valuable-latin-american-brands-2018-reports-2871?downloadable=yes|title=brandZ {{!}} LatAm Report|website=brandz.com|access-date=2019-02-13}}&lt;/ref&gt;

== Ұраны ==
'''Entre nós, você vem primeiro''' португал тілінен «Біздің арамызда сіз бірінші орындасыз» дегенді білдіреді.&lt;ref name=&quot;Bradesco New Slogan&quot;&gt;{{cite web |last=Matos |first=Lorena |date=2022-05-27 |title=Bradesco (BBDC4) reposiciona marca para se aproximar do cliente |url=https://www.moneytimes.com.br/bradesco-bbdc4-reposiciona-marca-para-se-aproximar-do-cliente/ |access-date=2023-12-23 |website=Money Times |language=pt}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>biushntcln7y14x3iobbakmi7t8gepd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654691</id>
      <parentid>3654690</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T18:08:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3654691</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8703" sha1="h66wmo67gkmbj0wk5aguhcsz1t87ikh" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = Banco Bradesco S.A.
 |логотипі           = Banco Bradesco logo.svg
 |суреті             = 
 |сурет атауы        = 
 |түрі               = [[Акционерлік қоғам]]
 |биржадағы листингі = B3: BBDC3, BBDC4&lt;br&gt;NYSE: BBD&lt;br&gt;BMAD: XBBDC&lt;br&gt;[[Ibovespa]] құрамдасы
 |қызметі            = Бүкіл әлем
 |құрылды            = [[10 наурыз]] [[1943 жыл|1943]], [[Марилия]], [[Сан-Паулу (штат)|Сан-Паулу]], [[Бразилия]]
 |құрушы             = [[Амадор Агиар]]
 |орналасуы          = [[Озаску]], [[Бразилия]]
 |басты адамдары     = Луис Карлос Трабуко Каппи &lt;small&gt;([[төраға]])&lt;/small&gt;&lt;br&gt;Александре да Силва Глюэр &lt;small&gt;(төраға орынбасары)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;Марсело де Араужо Норонья &lt;small&gt;([[бас атқарушы директор]])&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;Executive Officers&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.bradescori.com.br/wp-content/uploads/sites/541/2023/12/34_Composition-of-the-Board-of-Executive-Officers.pdf|title=Executive Officers|access-date=2023-12-25|date=2023-12-20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Board of Directors&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.bradescori.com.br/wp-content/uploads/sites/541/2023/12/29_Composition-of-the-Board-of-Directors.pdf|title=Board of Directors|access-date=2023-12-25|date=2022-12-21}}&lt;/ref&gt;
 |саласы             = [[Қаржылық қызметтер]]
 |өнімі              = [[Банк ісі]]&lt;br&gt;[[Инвестициялық банк ісі]]&lt;br&gt;[[Жеке капитал]]&lt;br&gt;[[Активтерді басқару]]&lt;br&gt;[[Жеке банк ісі]]&lt;br&gt;[[Сақтандыру]]&lt;br&gt;[[Бөлшек банк ісі]]
 |меншікті капиталы  = 
 |айналым            = {{өсім}} 35,3 млрд [[АҚШ доллары]] &lt;small&gt;(2025)&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;Banco Bradesco on the Forbes Global 2000 list&quot;&gt;{{cite web |url= https://www.forbes.com/companies/banco-bradesco/ |title=Banco Bradesco on the Forbes Global 2000 list|access-date=2013-05-25|date=2013-05-01|work=[[Forbes]]}}&lt;/ref&gt;
 |операциялық кіріс  = 
 |таза табысы        = {{өсім}} 4,3 млрд [[АҚШ доллары]] &lt;small&gt;(2025)&lt;/small&gt;
 |активтер           = {{өсім}} 420,9 млрд [[АҚШ доллары]] &lt;small&gt;(2024)&lt;/small&gt;
 |капитализация      = 
 |қызметкерлер саны  = 82 095&lt;ref name=&quot;Bradesco Presentation - April/2017&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.bradescori.com.br/site/conteudo/download/Download.aspx?file=%7e%2fuploads%2f636286423384904007-apresentacao-base-ing-24-04.pdf|title=Bradesco Presentation - April/2017|access-date=2017-05-03|date=2017-04-30|publisher=[[Banco Bradesco S/A]]}}{{Dead link|date=May 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
 |басшы компания     = 
 |бағынатын еншілес компаниялар = [[Bradespar]]&lt;br&gt;[[Bradesco Seguros]]
 |ұраны              = 
 |бұрынғы атауы      = 
 |жабылды            = 
 |жабылуының себебі  = 
 |ізбасары           = 
 |бөлімшелер         = 
 |статус             = 
 |тілдер             = 
 |қарызы             = 
 |жарнама            = 
 |аудитор            = 
 |сайты              = http://banco.bradesco
 |Ортаққор           = 
}}
'''Banco Bradesco S.A.''' — штаб-пәтері Бразилияның [[Сан-Паулу (штат)|Сан-Паулу]] штатындағы [[Озаску]] қаласында орналасқан бразилиялық [[қаржылық қызметтер]] компаниясы. Активтерінің көлемі бойынша ол Бразилия мен Латын Америкасындағы үшінші ірі банк мекемесі. Сондай-ақ әлемдегі ең құнды елу банктің қатарына кіреді. Банктің акциялары [[Сан-Паулу]]дағы [[B3 (stock exchange)|B3]] қор биржасында листингтен өткен және ол [[Índice Bovespa]] индексінің құрамына кіреді, сондай-ақ [[Нью-Йорк қор биржасы]] мен [[Мадрид қор биржасы]]нда саудаланады.

Оның негізгі қаржылық қызметтері [[коммерциялық банк]] қызметіне бағытталған және [[интернет-банкинг]], [[сақтандыру]], [[зейнетақы]] жоспарлары, [[аннуитет (қаржылық келісімшарттар)|аннуитеттер]], [[клиент]]терге арналған [[несие картасы]] қызметтері (соның ішінде жанкүйерлерге арналған [[футбол]] клубтарының карталары) және жинақ облигацияларын қамтиды. Сондай-ақ банк жеке және коммерциялық [[несие]]лер, сондай-ақ [[лизинг]] қызметтерін ұсынады.

Bradesco-ның 5 314 [[branch (banking)|бөлімшесі]], 4 834 қызмет көрсету бөлімшесі және 38 430 [[banking agent|банктік корреспонденті]] бар.&lt;ref name=&quot;Bradesco Presentation - April/2017&quot; /&gt; Bradesco клиенттері сондай-ақ 34 859&lt;ref name=&quot;Automatic Teller Machines&quot;&gt;{{cite web |title = Bradesco Automatic Teller Machines|url=http://www.bradescori.com.br/site/conteudo/interna/default.aspx?secaoId=791&amp;idiomaId=2|access-date=2012-12-23|date=2012-09-30|publisher=[[Banco Bradesco S.A.]]}}&lt;/ref&gt; [[банкомат]]ты және Бразилиядағы үшінші тарап банкоматтар желісі — [[Banco24Horas]] жүйесінің 12 975 банкоматын пайдалана алады. Bradesco Бразилияда банкоматтарда биометриялық сәйкестендіру жүйесін қолдануды алғашқылардың бірі болып енгізді. Бұл жүйе клиенттерді қолындағы қан тамырларының өрнегі арқылы сәйкестендіруге мүмкіндік береді және қосымша құпиясөз қызметін атқарады. Ол банктің өзіне тиесілі 31 474 банкоматта және Banco24Horas желісінің 5 549 банкоматында қолжетімді.

Халықаралық деңгейде Bradesco-ның [[Нью-Йорк]]те бір бөлімшесі, [[Гранд-Кайман]]да екі бөлімшесі, сондай-ақ [[Лондон]], [[Люксембург]], [[Гонконг]], [[Буэнос-Айрес]], [[Гранд-Кайман]], [[Токио]] және [[Мехико]] қалаларында банктік немесе қаржылық еншілес компаниялары не аффилирленген ұйымдары бар.&lt;ref name=&quot;Bradesco Presentation - April/2017&quot; /&gt;

Banco Bradesco өз қызметін тұрақты түрде кеңейтіп келеді және жақында Banco do Estado do Maranhão, Banco Mercantil de São Paulo, Banco Ibi S.A. банктерін, сондай-ақ [[Banco Bilbao Vizcaya Argentaria]] ([[BBVA]]), J.P. Morgan Fleming Asset Management, [[American Express]] және [[HSBC Bank (Brazil)|HSBC Brasil]] компанияларының Бразилиядағы операцияларын сатып алды.&lt;ref name=&quot;HSBC Brazil&quot; /&gt; Banco Bradesco-ның құны 2017 жылмен салыстырғанда 50%-дан астам өсті.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://brandz.com/article/latam-2018--brandz--top-50-most-valuable-latin-american-brands-2018-reports-2871?downloadable=yes|title=brandZ {{!}} LatAm Report|website=brandz.com|access-date=2019-02-13}}&lt;/ref&gt;

== Ұраны ==
'''Entre nós, você vem primeiro''' португал тілінен «Біздің арамызда сіз бірінші орындасыз» дегенді білдіреді.&lt;ref name=&quot;Bradesco New Slogan&quot;&gt;{{cite web |last=Matos |first=Lorena |date=2022-05-27 |title=Bradesco (BBDC4) reposiciona marca para se aproximar do cliente |url=https://www.moneytimes.com.br/bradesco-bbdc4-reposiciona-marca-para-se-aproximar-do-cliente/ |access-date=2023-12-23 |website=Money Times |language=pt}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>h66wmo67gkmbj0wk5aguhcsz1t87ikh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654694</id>
      <parentid>3654691</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T18:10:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тарихы */</comment>
      <origin>3654694</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15639" sha1="rk6xo41r90aclykt94eeqq5pbnewmst" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = Banco Bradesco S.A.
 |логотипі           = Banco Bradesco logo.svg
 |суреті             = 
 |сурет атауы        = 
 |түрі               = [[Акционерлік қоғам]]
 |биржадағы листингі = B3: BBDC3, BBDC4&lt;br&gt;NYSE: BBD&lt;br&gt;BMAD: XBBDC&lt;br&gt;[[Ibovespa]] құрамдасы
 |қызметі            = Бүкіл әлем
 |құрылды            = [[10 наурыз]] [[1943 жыл|1943]], [[Марилия]], [[Сан-Паулу (штат)|Сан-Паулу]], [[Бразилия]]
 |құрушы             = [[Амадор Агиар]]
 |орналасуы          = [[Озаску]], [[Бразилия]]
 |басты адамдары     = Луис Карлос Трабуко Каппи &lt;small&gt;([[төраға]])&lt;/small&gt;&lt;br&gt;Александре да Силва Глюэр &lt;small&gt;(төраға орынбасары)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;Марсело де Араужо Норонья &lt;small&gt;([[бас атқарушы директор]])&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;Executive Officers&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.bradescori.com.br/wp-content/uploads/sites/541/2023/12/34_Composition-of-the-Board-of-Executive-Officers.pdf|title=Executive Officers|access-date=2023-12-25|date=2023-12-20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Board of Directors&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.bradescori.com.br/wp-content/uploads/sites/541/2023/12/29_Composition-of-the-Board-of-Directors.pdf|title=Board of Directors|access-date=2023-12-25|date=2022-12-21}}&lt;/ref&gt;
 |саласы             = [[Қаржылық қызметтер]]
 |өнімі              = [[Банк ісі]]&lt;br&gt;[[Инвестициялық банк ісі]]&lt;br&gt;[[Жеке капитал]]&lt;br&gt;[[Активтерді басқару]]&lt;br&gt;[[Жеке банк ісі]]&lt;br&gt;[[Сақтандыру]]&lt;br&gt;[[Бөлшек банк ісі]]
 |меншікті капиталы  = 
 |айналым            = {{өсім}} 35,3 млрд [[АҚШ доллары]] &lt;small&gt;(2025)&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;Banco Bradesco on the Forbes Global 2000 list&quot;&gt;{{cite web |url= https://www.forbes.com/companies/banco-bradesco/ |title=Banco Bradesco on the Forbes Global 2000 list|access-date=2013-05-25|date=2013-05-01|work=[[Forbes]]}}&lt;/ref&gt;
 |операциялық кіріс  = 
 |таза табысы        = {{өсім}} 4,3 млрд [[АҚШ доллары]] &lt;small&gt;(2025)&lt;/small&gt;
 |активтер           = {{өсім}} 420,9 млрд [[АҚШ доллары]] &lt;small&gt;(2024)&lt;/small&gt;
 |капитализация      = 
 |қызметкерлер саны  = 82 095&lt;ref name=&quot;Bradesco Presentation - April/2017&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.bradescori.com.br/site/conteudo/download/Download.aspx?file=%7e%2fuploads%2f636286423384904007-apresentacao-base-ing-24-04.pdf|title=Bradesco Presentation - April/2017|access-date=2017-05-03|date=2017-04-30|publisher=[[Banco Bradesco S/A]]}}{{Dead link|date=May 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
 |басшы компания     = 
 |бағынатын еншілес компаниялар = [[Bradespar]]&lt;br&gt;[[Bradesco Seguros]]
 |ұраны              = 
 |бұрынғы атауы      = 
 |жабылды            = 
 |жабылуының себебі  = 
 |ізбасары           = 
 |бөлімшелер         = 
 |статус             = 
 |тілдер             = 
 |қарызы             = 
 |жарнама            = 
 |аудитор            = 
 |сайты              = http://banco.bradesco
 |Ортаққор           = 
}}
'''Banco Bradesco S.A.''' — штаб-пәтері Бразилияның [[Сан-Паулу (штат)|Сан-Паулу]] штатындағы [[Озаску]] қаласында орналасқан бразилиялық [[қаржылық қызметтер]] компаниясы. Активтерінің көлемі бойынша ол Бразилия мен Латын Америкасындағы үшінші ірі банк мекемесі. Сондай-ақ әлемдегі ең құнды елу банктің қатарына кіреді. Банктің акциялары [[Сан-Паулу]]дағы [[B3 (stock exchange)|B3]] қор биржасында листингтен өткен және ол [[Índice Bovespa]] индексінің құрамына кіреді, сондай-ақ [[Нью-Йорк қор биржасы]] мен [[Мадрид қор биржасы]]нда саудаланады.

Оның негізгі қаржылық қызметтері [[коммерциялық банк]] қызметіне бағытталған және [[интернет-банкинг]], [[сақтандыру]], [[зейнетақы]] жоспарлары, [[аннуитет (қаржылық келісімшарттар)|аннуитеттер]], [[клиент]]терге арналған [[несие картасы]] қызметтері (соның ішінде жанкүйерлерге арналған [[футбол]] клубтарының карталары) және жинақ облигацияларын қамтиды. Сондай-ақ банк жеке және коммерциялық [[несие]]лер, сондай-ақ [[лизинг]] қызметтерін ұсынады.

Bradesco-ның 5 314 [[branch (banking)|бөлімшесі]], 4 834 қызмет көрсету бөлімшесі және 38 430 [[banking agent|банктік корреспонденті]] бар.&lt;ref name=&quot;Bradesco Presentation - April/2017&quot; /&gt; Bradesco клиенттері сондай-ақ 34 859&lt;ref name=&quot;Automatic Teller Machines&quot;&gt;{{cite web |title = Bradesco Automatic Teller Machines|url=http://www.bradescori.com.br/site/conteudo/interna/default.aspx?secaoId=791&amp;idiomaId=2|access-date=2012-12-23|date=2012-09-30|publisher=[[Banco Bradesco S.A.]]}}&lt;/ref&gt; [[банкомат]]ты және Бразилиядағы үшінші тарап банкоматтар желісі — [[Banco24Horas]] жүйесінің 12 975 банкоматын пайдалана алады. Bradesco Бразилияда банкоматтарда биометриялық сәйкестендіру жүйесін қолдануды алғашқылардың бірі болып енгізді. Бұл жүйе клиенттерді қолындағы қан тамырларының өрнегі арқылы сәйкестендіруге мүмкіндік береді және қосымша құпиясөз қызметін атқарады. Ол банктің өзіне тиесілі 31 474 банкоматта және Banco24Horas желісінің 5 549 банкоматында қолжетімді.

Халықаралық деңгейде Bradesco-ның [[Нью-Йорк]]те бір бөлімшесі, [[Гранд-Кайман]]да екі бөлімшесі, сондай-ақ [[Лондон]], [[Люксембург]], [[Гонконг]], [[Буэнос-Айрес]], [[Гранд-Кайман]], [[Токио]] және [[Мехико]] қалаларында банктік немесе қаржылық еншілес компаниялары не аффилирленген ұйымдары бар.&lt;ref name=&quot;Bradesco Presentation - April/2017&quot; /&gt;

Banco Bradesco өз қызметін тұрақты түрде кеңейтіп келеді және жақында Banco do Estado do Maranhão, Banco Mercantil de São Paulo, Banco Ibi S.A. банктерін, сондай-ақ [[Banco Bilbao Vizcaya Argentaria]] ([[BBVA]]), J.P. Morgan Fleming Asset Management, [[American Express]] және [[HSBC Bank (Brazil)|HSBC Brasil]] компанияларының Бразилиядағы операцияларын сатып алды.&lt;ref name=&quot;HSBC Brazil&quot; /&gt; Banco Bradesco-ның құны 2017 жылмен салыстырғанда 50%-дан астам өсті.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://brandz.com/article/latam-2018--brandz--top-50-most-valuable-latin-american-brands-2018-reports-2871?downloadable=yes|title=brandZ {{!}} LatAm Report|website=brandz.com|access-date=2019-02-13}}&lt;/ref&gt;

== Ұраны ==
'''Entre nós, você vem primeiro''' португал тілінен «Біздің арамызда сіз бірінші орындасыз» дегенді білдіреді.&lt;ref name=&quot;Bradesco New Slogan&quot;&gt;{{cite web |last=Matos |first=Lorena |date=2022-05-27 |title=Bradesco (BBDC4) reposiciona marca para se aproximar do cliente |url=https://www.moneytimes.com.br/bradesco-bbdc4-reposiciona-marca-para-se-aproximar-do-cliente/ |access-date=2023-12-23 |website=Money Times |language=pt}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
*1943 жылғы 10 наурыз: [[Амадор Агиар]]&lt;ref name=&quot;Nossa História&quot;&gt;{{cite web|title=Nossa História|url=http://www.bradesco.com.br/html/classic/sobre/nossa-historia.shtm|access-date=2013-07-02|date=2013-03-10|publisher=[[Banco Bradesco S.A.]]|language=pt|archive-date=2013-09-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20130917211725/http://www.bradesco.com.br/html/classic/sobre/nossa-historia.shtm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; [[Сан-Паулу (штат)|Сан-Паулу]] штатындағы [[Марилия]] қаласында '''Banco''' '''Bra'''sileiro de '''Desco'''ntos S.A. банкін құрды. Банк шағын жер иелеріне, бөлшек саудагерлерге және мемлекеттік қызметкерлерге бағытталды.
*1946: Banco Bradesco штаб-пәтерін [[Сан-Паулу]]ға көшірді.
*1951: Banco Bradesco Бразилиядағы ең ірі жеке банкке айналды.
*1953: Banco Bradesco штаб-пәтерін [[Сидади-ди-Деус (Озаску)|Сидади-ди-Деусқа]], [[Озаску]], [[Сан-Паулу (штат)|Сан-Паулу]] көшірді.
*1956: [[Амадор Агиар]] Бразилиядағы ең ірі білім беру бағдарламасы — Fundação Bradesco қорын құрды.
*1962: Banco Bradesco компьютер сатып алған алғашқы Латын Америкасы компаниясы болды.
*1968: Banco Bradesco Бразилиядағы алғашқы [[несие картасы]]н шығарды.
*1970-жылдар: Banco Bradesco ел бойынша 17 банкті сатып алды.
*1978: Banco Bradesco-ның №1000 бөлімшесі Бразилияның ең оңтүстігіндегі [[Шуи]] қаласында ашылды.
*1991: Амадор Агиар [[Сан-Паулу]]да 86 жасында қайтыс болды.
*1996: Banco Bradesco Латын Америкасындағы алғашқы [[интернет-банкинг]] жүйесін іске қосты.
*1997: Banco Bradesco Banco BCN
*2000: Banco Bradesco Argentina [[Буэнос-Айрес]]те жұмысын бастады. Bradesco Securities Нью-Йоркте жұмысын бастады.
*2010: Banco Bradesco [[C&amp;A]] компаниясының бақылауындағы Ibi Mexican (Ibi Services S. de R. L. México) еншілес компаниясын сатып алды.&lt;ref name=&quot;ibi mexico&quot;&gt;{{cite web|title=Bradesco acquire o Controle Societário do Ibi México e firma parceria com a C&amp;A México|url=http://www.bradescori.com.br/site/conteudo/noticias/pressRelease-detalhe.aspx?secaoId=603&amp;pressid=1030|access-date=2010-06-18|date=2010-06-02|publisher=[[Banco Bradesco S.A.]]|language=pt|archive-date=2012-02-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20120229033616/http://www.bradescori.com.br/site/conteudo/noticias/pressRelease-detalhe.aspx?secaoId=603&amp;pressid=1030|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
*2011: Banco Bradesco [[Newsweek]] журналы жариялаған, [[Trucost]] және Sustainalyctis консалтингтік компанияларымен бірлесіп жасалған тізім бойынша әлемдегі ең экологиялық 500 компания арасында төртінші, ал Бразилия компаниялары арасында бірінші орынға ие болды.&lt;ref name=&quot;World's Greenest Companies&quot;&gt;{{cite web |title = World's Greenest Companies|url=http://www.thedailybeast.com/newsweek/2011/10/16/green-rankings-2011-world-s-greenest-companies-photos.banco-bradesco.html|access-date=2011-11-26|date=2011-10-16|publisher=[[Newsweek]]}}&lt;/ref&gt;
*2015: Banco Bradesco [[HSBC]]-тің Бразилиядағы бөлімшесін 5,2 млрд долларға сатып алды.&lt;ref name=&quot;HSBC Brazil&quot;&gt;{{cite web |title =HSBC says to sell Brazil unit to Bradesco for $5.2 billion|url=https://www.reuters.com/article/us-hsbc-bank-brasil-m-a-banco-bradesco-idUSKCN0Q806N20150803|access-date=2015-08-03|date=2015-08-03|publisher=[[Reuters]]}}&lt;/ref&gt;
*2019: Banco Bradesco никарагуалық Grupo Pellas компаниясынан америкалық BAC Florida Bank банкін 500 млн долларға сатып алды.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Brazil's Bradesco to buy Florida bank to focus on wealthy individuals|url=https://www.reuters.com/article/us-bac-florida-m-a-bradesco-idUSKCN1SC11L|access-date=2023-02-17|date=2019-05-06|publisher=[[Reuters]]}}&lt;/ref&gt; 36 жыл президент болған Лазару ди Меллу Брандан 93 жасында қайтыс болды.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Ex-presidente do Bradesco, Lázaro Brandão morre aos 93 anos|url=https://g1.globo.com/economia/noticia/2019/10/16/morre-lazaro-brandao-ex-presidente-do-bradesco.ghtml|website=G1|date=16 October 2019 }}&lt;/ref&gt;
*2020: Banco Bradesco JPMorgan Chase &amp; Co. компаниясының Бразилиядағы жеке банкинг клиенттерін сатып алу туралы келісімге келді. JPMorgan Бразилия клиенттеріне шетелде өнімдер мен қызметтер ұсынуды жалғастырады.&lt;ref&gt;{{Cite news|date=2020-09-01|title=JPMorgan to exit private banking business in Brazil, Bradesco says|language=en|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/us-jp-morgan-brazil-bradesco-idUSKBN25S567|access-date=2020-09-22}}&lt;/ref&gt;
*2021: Banco Bradesco америкалық BCP Global финтех-компаниясының миноритарлық үлесін сатып алды.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Miami Fintech Joins With Bradesco to Offer Digital Investments|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-12-08/miami-fintech-joins-with-bradesco-to-offer-digital-investments|access-date=2023-02-18|date=2021-12-08|publisher=Bloomberg}}&lt;/ref&gt;
*2022: Banco Bradesco BNP Paribas-тың Бразилиядағы әл-ауқатты басқару операцияларын сатып алу туралы келісімге келді. BNP Paribas Бразилия клиенттеріне шетелде өнімдер мен қызметтер ұсынуды жалғастырады.&lt;ref&gt;{{Cite news|date=2022-06-22|title=France's BNP Paribas transfers wealth management ops in Brazil to Bradescolanguage=en|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/bnp-divestiture-brazil-idUKL1N2Y903M|access-date=2020-09-22}}&lt;/ref&gt; BAC Florida Bank атауы Bradesco Bank болып өзгертілді.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Bradesco Wants to Speed Up Its US Expansion With Fintech Deals|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2022-12-19/bradesco-hunts-for-more-us-fintech-partners-to-speed-expansion|access-date=2023-02-18|date=2022-12-19|publisher=Bloomberg}}&lt;/ref&gt;
*2023: Bradesco өзінің 80 жылдығын атап өтті.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>rk6xo41r90aclykt94eeqq5pbnewmst</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654695</id>
      <parentid>3654694</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T18:10:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3654695</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16618" sha1="6s8mn4ybm8s9k4e79fngu9kgvwc54y1" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = Banco Bradesco S.A.
 |логотипі           = Banco Bradesco logo.svg
 |суреті             = 
 |сурет атауы        = 
 |түрі               = [[Акционерлік қоғам]]
 |биржадағы листингі = B3: BBDC3, BBDC4&lt;br&gt;NYSE: BBD&lt;br&gt;BMAD: XBBDC&lt;br&gt;[[Ibovespa]] құрамдасы
 |қызметі            = Бүкіл әлем
 |құрылды            = [[10 наурыз]] [[1943 жыл|1943]], [[Марилия]], [[Сан-Паулу (штат)|Сан-Паулу]], [[Бразилия]]
 |құрушы             = [[Амадор Агиар]]
 |орналасуы          = [[Озаску]], [[Бразилия]]
 |басты адамдары     = Луис Карлос Трабуко Каппи &lt;small&gt;([[төраға]])&lt;/small&gt;&lt;br&gt;Александре да Силва Глюэр &lt;small&gt;(төраға орынбасары)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;Марсело де Араужо Норонья &lt;small&gt;([[бас атқарушы директор]])&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;Executive Officers&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.bradescori.com.br/wp-content/uploads/sites/541/2023/12/34_Composition-of-the-Board-of-Executive-Officers.pdf|title=Executive Officers|access-date=2023-12-25|date=2023-12-20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Board of Directors&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.bradescori.com.br/wp-content/uploads/sites/541/2023/12/29_Composition-of-the-Board-of-Directors.pdf|title=Board of Directors|access-date=2023-12-25|date=2022-12-21}}&lt;/ref&gt;
 |саласы             = [[Қаржылық қызметтер]]
 |өнімі              = [[Банк ісі]]&lt;br&gt;[[Инвестициялық банк ісі]]&lt;br&gt;[[Жеке капитал]]&lt;br&gt;[[Активтерді басқару]]&lt;br&gt;[[Жеке банк ісі]]&lt;br&gt;[[Сақтандыру]]&lt;br&gt;[[Бөлшек банк ісі]]
 |меншікті капиталы  = 
 |айналым            = {{өсім}} 35,3 млрд [[АҚШ доллары]] &lt;small&gt;(2025)&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;Banco Bradesco on the Forbes Global 2000 list&quot;&gt;{{cite web |url= https://www.forbes.com/companies/banco-bradesco/ |title=Banco Bradesco on the Forbes Global 2000 list|access-date=2013-05-25|date=2013-05-01|work=[[Forbes]]}}&lt;/ref&gt;
 |операциялық кіріс  = 
 |таза табысы        = {{өсім}} 4,3 млрд [[АҚШ доллары]] &lt;small&gt;(2025)&lt;/small&gt;
 |активтер           = {{өсім}} 420,9 млрд [[АҚШ доллары]] &lt;small&gt;(2024)&lt;/small&gt;
 |капитализация      = 
 |қызметкерлер саны  = 82 095&lt;ref name=&quot;Bradesco Presentation - April/2017&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.bradescori.com.br/site/conteudo/download/Download.aspx?file=%7e%2fuploads%2f636286423384904007-apresentacao-base-ing-24-04.pdf|title=Bradesco Presentation - April/2017|access-date=2017-05-03|date=2017-04-30|publisher=[[Banco Bradesco S/A]]}}{{Dead link|date=May 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
 |басшы компания     = 
 |бағынатын еншілес компаниялар = [[Bradespar]]&lt;br&gt;[[Bradesco Seguros]]
 |ұраны              = 
 |бұрынғы атауы      = 
 |жабылды            = 
 |жабылуының себебі  = 
 |ізбасары           = 
 |бөлімшелер         = 
 |статус             = 
 |тілдер             = 
 |қарызы             = 
 |жарнама            = 
 |аудитор            = 
 |сайты              = http://banco.bradesco
 |Ортаққор           = 
}}
'''Banco Bradesco S.A.''' — штаб-пәтері Бразилияның [[Сан-Паулу (штат)|Сан-Паулу]] штатындағы [[Озаску]] қаласында орналасқан бразилиялық [[қаржылық қызметтер]] компаниясы. Активтерінің көлемі бойынша ол Бразилия мен Латын Америкасындағы үшінші ірі банк мекемесі. Сондай-ақ әлемдегі ең құнды елу банктің қатарына кіреді. Банктің акциялары [[Сан-Паулу]]дағы [[B3 (stock exchange)|B3]] қор биржасында листингтен өткен және ол [[Índice Bovespa]] индексінің құрамына кіреді, сондай-ақ [[Нью-Йорк қор биржасы]] мен [[Мадрид қор биржасы]]нда саудаланады.

Оның негізгі қаржылық қызметтері [[коммерциялық банк]] қызметіне бағытталған және [[интернет-банкинг]], [[сақтандыру]], [[зейнетақы]] жоспарлары, [[аннуитет (қаржылық келісімшарттар)|аннуитеттер]], [[клиент]]терге арналған [[несие картасы]] қызметтері (соның ішінде жанкүйерлерге арналған [[футбол]] клубтарының карталары) және жинақ облигацияларын қамтиды. Сондай-ақ банк жеке және коммерциялық [[несие]]лер, сондай-ақ [[лизинг]] қызметтерін ұсынады.

Bradesco-ның 5 314 [[branch (banking)|бөлімшесі]], 4 834 қызмет көрсету бөлімшесі және 38 430 [[banking agent|банктік корреспонденті]] бар.&lt;ref name=&quot;Bradesco Presentation - April/2017&quot; /&gt; Bradesco клиенттері сондай-ақ 34 859&lt;ref name=&quot;Automatic Teller Machines&quot;&gt;{{cite web |title = Bradesco Automatic Teller Machines|url=http://www.bradescori.com.br/site/conteudo/interna/default.aspx?secaoId=791&amp;idiomaId=2|access-date=2012-12-23|date=2012-09-30|publisher=[[Banco Bradesco S.A.]]}}&lt;/ref&gt; [[банкомат]]ты және Бразилиядағы үшінші тарап банкоматтар желісі — [[Banco24Horas]] жүйесінің 12 975 банкоматын пайдалана алады. Bradesco Бразилияда банкоматтарда биометриялық сәйкестендіру жүйесін қолдануды алғашқылардың бірі болып енгізді. Бұл жүйе клиенттерді қолындағы қан тамырларының өрнегі арқылы сәйкестендіруге мүмкіндік береді және қосымша құпиясөз қызметін атқарады. Ол банктің өзіне тиесілі 31 474 банкоматта және Banco24Horas желісінің 5 549 банкоматында қолжетімді.

Халықаралық деңгейде Bradesco-ның [[Нью-Йорк]]те бір бөлімшесі, [[Гранд-Кайман]]да екі бөлімшесі, сондай-ақ [[Лондон]], [[Люксембург]], [[Гонконг]], [[Буэнос-Айрес]], [[Гранд-Кайман]], [[Токио]] және [[Мехико]] қалаларында банктік немесе қаржылық еншілес компаниялары не аффилирленген ұйымдары бар.&lt;ref name=&quot;Bradesco Presentation - April/2017&quot; /&gt;

Banco Bradesco өз қызметін тұрақты түрде кеңейтіп келеді және жақында Banco do Estado do Maranhão, Banco Mercantil de São Paulo, Banco Ibi S.A. банктерін, сондай-ақ [[Banco Bilbao Vizcaya Argentaria]] ([[BBVA]]), J.P. Morgan Fleming Asset Management, [[American Express]] және [[HSBC Bank (Brazil)|HSBC Brasil]] компанияларының Бразилиядағы операцияларын сатып алды.&lt;ref name=&quot;HSBC Brazil&quot; /&gt; Banco Bradesco-ның құны 2017 жылмен салыстырғанда 50%-дан астам өсті.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://brandz.com/article/latam-2018--brandz--top-50-most-valuable-latin-american-brands-2018-reports-2871?downloadable=yes|title=brandZ {{!}} LatAm Report|website=brandz.com|access-date=2019-02-13}}&lt;/ref&gt;

== Ұраны ==
'''Entre nós, você vem primeiro''' португал тілінен «Біздің арамызда сіз бірінші орындасыз» дегенді білдіреді.&lt;ref name=&quot;Bradesco New Slogan&quot;&gt;{{cite web |last=Matos |first=Lorena |date=2022-05-27 |title=Bradesco (BBDC4) reposiciona marca para se aproximar do cliente |url=https://www.moneytimes.com.br/bradesco-bbdc4-reposiciona-marca-para-se-aproximar-do-cliente/ |access-date=2023-12-23 |website=Money Times |language=pt}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
*1943 жылғы 10 наурыз: [[Амадор Агиар]]&lt;ref name=&quot;Nossa História&quot;&gt;{{cite web|title=Nossa História|url=http://www.bradesco.com.br/html/classic/sobre/nossa-historia.shtm|access-date=2013-07-02|date=2013-03-10|publisher=[[Banco Bradesco S.A.]]|language=pt|archive-date=2013-09-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20130917211725/http://www.bradesco.com.br/html/classic/sobre/nossa-historia.shtm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; [[Сан-Паулу (штат)|Сан-Паулу]] штатындағы [[Марилия]] қаласында '''Banco''' '''Bra'''sileiro de '''Desco'''ntos S.A. банкін құрды. Банк шағын жер иелеріне, бөлшек саудагерлерге және мемлекеттік қызметкерлерге бағытталды.
*1946: Banco Bradesco штаб-пәтерін [[Сан-Паулу]]ға көшірді.
*1951: Banco Bradesco Бразилиядағы ең ірі жеке банкке айналды.
*1953: Banco Bradesco штаб-пәтерін [[Сидади-ди-Деус (Озаску)|Сидади-ди-Деусқа]], [[Озаску]], [[Сан-Паулу (штат)|Сан-Паулу]] көшірді.
*1956: [[Амадор Агиар]] Бразилиядағы ең ірі білім беру бағдарламасы — Fundação Bradesco қорын құрды.
*1962: Banco Bradesco компьютер сатып алған алғашқы Латын Америкасы компаниясы болды.
*1968: Banco Bradesco Бразилиядағы алғашқы [[несие картасы]]н шығарды.
*1970-жылдар: Banco Bradesco ел бойынша 17 банкті сатып алды.
*1978: Banco Bradesco-ның №1000 бөлімшесі Бразилияның ең оңтүстігіндегі [[Шуи]] қаласында ашылды.
*1991: Амадор Агиар [[Сан-Паулу]]да 86 жасында қайтыс болды.
*1996: Banco Bradesco Латын Америкасындағы алғашқы [[интернет-банкинг]] жүйесін іске қосты.
*1997: Banco Bradesco Banco BCN
*2000: Banco Bradesco Argentina [[Буэнос-Айрес]]те жұмысын бастады. Bradesco Securities Нью-Йоркте жұмысын бастады.
*2010: Banco Bradesco [[C&amp;A]] компаниясының бақылауындағы Ibi Mexican (Ibi Services S. de R. L. México) еншілес компаниясын сатып алды.&lt;ref name=&quot;ibi mexico&quot;&gt;{{cite web|title=Bradesco acquire o Controle Societário do Ibi México e firma parceria com a C&amp;A México|url=http://www.bradescori.com.br/site/conteudo/noticias/pressRelease-detalhe.aspx?secaoId=603&amp;pressid=1030|access-date=2010-06-18|date=2010-06-02|publisher=[[Banco Bradesco S.A.]]|language=pt|archive-date=2012-02-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20120229033616/http://www.bradescori.com.br/site/conteudo/noticias/pressRelease-detalhe.aspx?secaoId=603&amp;pressid=1030|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
*2011: Banco Bradesco [[Newsweek]] журналы жариялаған, [[Trucost]] және Sustainalyctis консалтингтік компанияларымен бірлесіп жасалған тізім бойынша әлемдегі ең экологиялық 500 компания арасында төртінші, ал Бразилия компаниялары арасында бірінші орынға ие болды.&lt;ref name=&quot;World's Greenest Companies&quot;&gt;{{cite web |title = World's Greenest Companies|url=http://www.thedailybeast.com/newsweek/2011/10/16/green-rankings-2011-world-s-greenest-companies-photos.banco-bradesco.html|access-date=2011-11-26|date=2011-10-16|publisher=[[Newsweek]]}}&lt;/ref&gt;
*2015: Banco Bradesco [[HSBC]]-тің Бразилиядағы бөлімшесін 5,2 млрд долларға сатып алды.&lt;ref name=&quot;HSBC Brazil&quot;&gt;{{cite web |title =HSBC says to sell Brazil unit to Bradesco for $5.2 billion|url=https://www.reuters.com/article/us-hsbc-bank-brasil-m-a-banco-bradesco-idUSKCN0Q806N20150803|access-date=2015-08-03|date=2015-08-03|publisher=[[Reuters]]}}&lt;/ref&gt;
*2019: Banco Bradesco никарагуалық Grupo Pellas компаниясынан америкалық BAC Florida Bank банкін 500 млн долларға сатып алды.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Brazil's Bradesco to buy Florida bank to focus on wealthy individuals|url=https://www.reuters.com/article/us-bac-florida-m-a-bradesco-idUSKCN1SC11L|access-date=2023-02-17|date=2019-05-06|publisher=[[Reuters]]}}&lt;/ref&gt; 36 жыл президент болған Лазару ди Меллу Брандан 93 жасында қайтыс болды.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Ex-presidente do Bradesco, Lázaro Brandão morre aos 93 anos|url=https://g1.globo.com/economia/noticia/2019/10/16/morre-lazaro-brandao-ex-presidente-do-bradesco.ghtml|website=G1|date=16 October 2019 }}&lt;/ref&gt;
*2020: Banco Bradesco JPMorgan Chase &amp; Co. компаниясының Бразилиядағы жеке банкинг клиенттерін сатып алу туралы келісімге келді. JPMorgan Бразилия клиенттеріне шетелде өнімдер мен қызметтер ұсынуды жалғастырады.&lt;ref&gt;{{Cite news|date=2020-09-01|title=JPMorgan to exit private banking business in Brazil, Bradesco says|language=en|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/us-jp-morgan-brazil-bradesco-idUSKBN25S567|access-date=2020-09-22}}&lt;/ref&gt;
*2021: Banco Bradesco америкалық BCP Global финтех-компаниясының миноритарлық үлесін сатып алды.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Miami Fintech Joins With Bradesco to Offer Digital Investments|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-12-08/miami-fintech-joins-with-bradesco-to-offer-digital-investments|access-date=2023-02-18|date=2021-12-08|publisher=Bloomberg}}&lt;/ref&gt;
*2022: Banco Bradesco BNP Paribas-тың Бразилиядағы әл-ауқатты басқару операцияларын сатып алу туралы келісімге келді. BNP Paribas Бразилия клиенттеріне шетелде өнімдер мен қызметтер ұсынуды жалғастырады.&lt;ref&gt;{{Cite news|date=2022-06-22|title=France's BNP Paribas transfers wealth management ops in Brazil to Bradescolanguage=en|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/bnp-divestiture-brazil-idUKL1N2Y903M|access-date=2020-09-22}}&lt;/ref&gt; BAC Florida Bank атауы Bradesco Bank болып өзгертілді.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Bradesco Wants to Speed Up Its US Expansion With Fintech Deals|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2022-12-19/bradesco-hunts-for-more-us-fintech-partners-to-speed-expansion|access-date=2023-02-18|date=2022-12-19|publisher=Bloomberg}}&lt;/ref&gt;
*2023: Bradesco өзінің 80 жылдығын атап өтті.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Нью-Йорк қор биржасында листинг акциясы бар компаниялар]]
[[Санат:Бразилия банктері]]
[[Санат:Бразилия брендтері]]
[[Санат:B3 қор биржасында листинг акциясы бар компаниялар]]
[[Санат:S&amp;P Latin America 40 құрамындағы компаниялар]]
[[Санат:Сан-Паулу штатындағы компаниялар]]
[[Санат:Штаб-пәтері Бразилияда орналасқан трансұлттық компаниялар]]
[[Санат:1943 жылы құрылған банктер]]
[[Санат:Озаску]]
[[Санат:Мадрид қор биржасында листинг акциясы бар компаниялар]]
[[Санат:1943 жылы құрылған Бразилия компаниялары]]
[[Санат:Активтерді басқару компаниялары]]</text>
      <sha1>6s8mn4ybm8s9k4e79fngu9kgvwc54y1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Санат:Бразилия банктері</title>
    <ns>14</ns>
    <id>786548</id>
    <revision>
      <id>3654696</id>
      <timestamp>2026-09-14T18:12:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: [[Санат:Елдер бойынша банктер]] [[Санат:Бразилия қаржылық қызметтер компаниялары]] [[Санат:Бразилиядағы банк ісі]] [[Санат:Оңтүстік Америка елдері бойынша банктер]]</comment>
      <origin>3654696</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="294" sha1="7539ua8e7vc5r5rbhdrkft3dyibindr" xml:space="preserve">[[Санат:Елдер бойынша банктер]]
[[Санат:Бразилия қаржылық қызметтер компаниялары]]
[[Санат:Бразилиядағы банк ісі]]
[[Санат:Оңтүстік Америка елдері бойынша банктер]]</text>
      <sha1>7539ua8e7vc5r5rbhdrkft3dyibindr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Санат:1943 жылы құрылған банктер</title>
    <ns>14</ns>
    <id>786549</id>
    <revision>
      <id>3654697</id>
      <timestamp>2026-09-14T18:13:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: [[Санат:1943 жылы құрылған қаржылық қызмет көрсету компаниялары]] [[Санат:Құрылған жылдары бойынша банктер]] [[Санат:1940 жылдары құрылған банктер]]</comment>
      <origin>3654697</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="259" sha1="g5ax3ur4gchzwdsfnjb2d6mkxzhi4ey" xml:space="preserve">[[Санат:1943 жылы құрылған қаржылық қызмет көрсету компаниялары]]
[[Санат:Құрылған жылдары бойынша банктер]]
[[Санат:1940 жылдары құрылған банктер]]</text>
      <sha1>g5ax3ur4gchzwdsfnjb2d6mkxzhi4ey</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Санат:Мадрид қор биржасында листинг акциясы бар компаниялар</title>
    <ns>14</ns>
    <id>786550</id>
    <revision>
      <id>3654698</id>
      <timestamp>2026-09-14T18:15:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: [[Санат:Биржалар бойынша листинг акциясы бар компаниялар]] [[Санат:Испания компаниялары]]</comment>
      <origin>3654698</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="161" sha1="hx1hukucheciwt83opac5on3wziyx61" xml:space="preserve">[[Санат:Биржалар бойынша листинг акциясы бар компаниялар]]
[[Санат:Испания компаниялары]]</text>
      <sha1>hx1hukucheciwt83opac5on3wziyx61</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Үлгі:ПозКарта Украина Ровно облысы</title>
    <ns>10</ns>
    <id>786551</id>
    <revision>
      <id>3654717</id>
      <timestamp>2026-09-14T18:28:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: {{#switch:{{{1}}} |name = Ровно облысы |top =    52.05 |bottom = 49.91 |left =   24.83 |right =  27.76 |image    = {{#switch:{{{2|}}}  |physical = Rivne province physical map.svg  |#default = Rivne Oblast location map.svg }} }}&lt;noinclude&gt;{{ПозКарта/Инфо|Украина}} [[Санат:Үлгілер:Позициялық карталар:Украина]] &lt;/noinclude&gt;</comment>
      <origin>3654717</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="389" sha1="07suz5tylngxoj4ad3ft2difgdgxm2g" xml:space="preserve">{{#switch:{{{1}}}
|name = Ровно облысы
|top =    52.05
|bottom = 49.91
|left =   24.83
|right =  27.76
|image    = {{#switch:{{{2|}}}
 |physical = Rivne province physical map.svg
 |#default = Rivne Oblast location map.svg
}}
}}&lt;noinclude&gt;{{ПозКарта/Инфо|Украина}}
[[Санат:Үлгілер:Позициялық карталар:Украина]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>07suz5tylngxoj4ad3ft2difgdgxm2g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы талқылауы:Марлен Нұртайов</title>
    <ns>3</ns>
    <id>786552</id>
    <revision>
      <id>3654736</id>
      <timestamp>2026-09-14T19:22:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>61167</id>
      </contributor>
      <comment>[[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу.</comment>
      <origin>3654736</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="318" sha1="64bi0c13cgo5udm6uk96sj7enarui9m" xml:space="preserve">{{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Марлен Нұртайов}}

-- [[Қатысушы:Нұрлан Рахымжанов|Нұрлан Рахымжанов]] ([[Қатысушы талқылауы:Нұрлан Рахымжанов|талқылауы]])  00:22, 2026 ж. қыркүйектің 15 (+05)</text>
      <sha1>64bi0c13cgo5udm6uk96sj7enarui9m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы талқылауы:Wheatley2</title>
    <ns>3</ns>
    <id>786553</id>
    <redirect title="Қатысушы талқылауы:Madéquis" />
    <revision>
      <id>3654746</id>
      <timestamp>2026-09-14T22:19:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mfield</username>
        <id>175533</id>
      </contributor>
      <comment>Mfield [[Қатысушы талқылауы:Wheatley2]] бетін [[Қатысушы талқылауы:Madéquis]] бетіне жылжытты: Automatically moved page while renaming the user &quot;[[Special:CentralAuth/Wheatley2|Wheatley2]]&quot; to &quot;[[Special:CentralAuth/Madéquis|Madéquis]]&quot;</comment>
      <origin>3654746</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="61" sha1="kmc7xwgjc8jf5z6rgbldhbs30tih1ri" xml:space="preserve">#АЙДАУ [[Қатысушы талқылауы:Madéquis]]</text>
      <sha1>kmc7xwgjc8jf5z6rgbldhbs30tih1ri</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ҚАЗАН ШЕГЕЛЕУ ғұрпы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>786555</id>
    <revision>
      <id>3654763</id>
      <timestamp>2026-09-15T05:09:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Жадыра Абибуллаевна</username>
        <id>184705</id>
      </contributor>
      <comment>Қазан шегелеу дәстүрі туралы мақала қосылды. Дереккөздер көрсетілді.</comment>
      <origin>3654763</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3677" sha1="tiepmpmqws1ddtc5lwtft8hii4bevc1" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=қыркүйек 2026}}

'''Қазан шегелеу''' — қазақ халқының дәстүрлі салттарының бірі. Ол жақын адамдардың, әзіл-қалжыңы жарасқан таныстардың бір-бірінің үйіне арнайы барып, дастарқан басында бас қосуымен байланысты.&lt;ref name=&quot;dastur&quot;&gt;{{cite book|title=Дәстүрім – асыл қазынам|publisher=Нұрлы әлем|year=2018|page=121}}&lt;/ref&gt;

== Дәстүрдің орындалуы ==
Қазан шегелеу кезінде жақсы таныс, сыйлас адамдар бір үйге алдын ала ескертпей немесе арнайы келісімсіз барып, «қазан шегелегелі келдік» деп әзілмен хабарлаған. Үй иесі де осы әзілге әзілмен жауап беріп, келген қонақтарға қонақасы берген. Осыған байланысты «қазан шегелеу» қонақ бола келуді білдіретін дәстүр ретінде түсіндірілген.&lt;ref name=&quot;kaznu&quot;&gt;{{cite web|title=Қазақтың салт-дәстүрлері|url=https://elibrary.kaznu.kz/wp-content/uploads/2021/09/2-%D2%9Baza%D2%9Bty%D2%A3-salt-d%D3%99st%D2%AFrleri.pdf|website=ҚазҰУ электронды кітапханасы|access-date=2026-09-15}}&lt;/ref&gt;

Дәстүр барысында үй иесі келген адамдарды қонақжайлықпен қарсы алып, барымен дастарқан жайған. Кейбір сипаттамаларда мұндай басқосуда ән айтылып, домбыра тартылып, әңгіме-дүкен құрылғаны айтылады.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Қазақтың ұмытылған дәстүрлері: Қазан шегелеу|url=https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/qazaqtyn-umytylgan-dasturleri-qazan-segeleu-360324/|website=Tengrinews.kz|date=2018-12-26|access-date=2026-09-15}}&lt;/ref&gt;

== Әлеуметтік мәні ==
Қазан шегелеу жақын адамдардың өзара араласуын, сыйластық пен достық қарым-қатынасты нығайтатын дәстүр ретінде сипатталады. Этнографиялық түсіндірмелерде оның құрбы-құрдастар, тамырлар, абысын-ажын және басқа да сыйлас адамдар арасында орындалғаны көрсетіледі. Дәстүрдің негізінде қонақжайлық, өзара құрмет және жақын адамдардың бас қосуы жатыр.&lt;ref&gt;{{cite web|title=«Қазан шегелеу» қандай салт?|url=https://ruh.kz/qazan-shegeleu-qandai-salt_16340/|website=Ruh.kz|date=2021-10-26|access-date=2026-09-15}}&lt;/ref&gt;

«Қазан шегелеу» дәстүрі қазақ қоғамындағы адамдардың бір-бірімен еркін араласуы мен көңіл жақындығын білдіретін ғұрыптардың бірі болған. Қазіргі кезде бұл дәстүр ұлттық мәдени мұраның бір бөлігі ретінде насихатталады.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Қазан шегелеп қайтайық|url=https://egemen.kz/amp/article/238975-qazan-shegelep-qaytayyq|website=Egemen Qazaqstan|date=2020-06-12|access-date=2026-09-15}}&lt;/ref&gt;

== Ескертпелер ==
{{Ескертпелер}}</text>
      <sha1>tiepmpmqws1ddtc5lwtft8hii4bevc1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы талқылауы:Нұрғанатқызы Айнұр</title>
    <ns>3</ns>
    <id>786556</id>
    <revision>
      <id>3654765</id>
      <timestamp>2026-09-15T05:15:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>61167</id>
      </contributor>
      <comment>[[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу.</comment>
      <origin>3654765</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="381" sha1="aqm4dx29twxgocftxxmjbazbtat7kdu" xml:space="preserve">{{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Нұрғанатқызы Айнұр}}

-- [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 10:15, 2026 ж. қыркүйектің 15 (+05)</text>
      <sha1>aqm4dx29twxgocftxxmjbazbtat7kdu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы талқылауы:Aaisumbat</title>
    <ns>3</ns>
    <id>786558</id>
    <revision>
      <id>3654767</id>
      <timestamp>2026-09-15T05:29:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>61167</id>
      </contributor>
      <comment>[[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу.</comment>
      <origin>3654767</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="445" sha1="h0mv4recmvv1knvan4r7m6tk0hkuuzz" xml:space="preserve">{{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Aaisumbat}}

-- &lt;font color=&quot;#009900&quot;&gt;[[Қатысушы:Мұхамеджан Амангелді|&lt;span style=&quot;font-family:Georgia;&quot;&gt;&lt;i&gt;Мұхамеджан А.А.&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;]]&lt;/font&gt; [[Қатысушы талқылауы:Мұхамеджан Амангелді|&lt;span style=&quot;font-size:90%&quot;&gt;&lt;font color=&quot;#0000FF&quot;&gt;(талқылауы)&lt;/font&gt;&lt;/span&gt;]] 10:29, 2026 ж. қыркүйектің 15 (+05)</text>
      <sha1>h0mv4recmvv1knvan4r7m6tk0hkuuzz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қошқар ата кесенесі (Шымкент</title>
    <ns>0</ns>
    <id>786559</id>
    <revision>
      <id>3654771</id>
      <timestamp>2026-09-15T05:43:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Жадыра Абибуллаевна</username>
        <id>184705</id>
      </contributor>
      <comment>Қошқар ата кесенесі туралы мәліметтер толықтырылып, дереккөздер нақтыланды.</comment>
      <origin>3654771</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5456" sha1="nzbynlrere8vacdjs59yceff54q18kk" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=қыркүйек 2026}}

''Қошқар ата кесенесі (Шымкент)''' — [[Шымкент]] қаласының Әл-Фараби ауданында, Қошқар ата өзенінің бойында орналасқан тарихи-мәдени және сакралды нысан. Кесене Қошқар ата өзенінің сол жағалауында орналасқан. Қазіргі уақытта нысан қаладағы зиярат етуге және танымдық мақсатта баруға болатын орындардың бірі болып саналады.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Қошқар ата кесенесі|url=https://visit-shymkent.com/kk/sakraldy-nysandar/koshkar-ata-kesenesy/|publisher=Visit Shymkent|language=kk|access-date=2026-09-15}}&lt;/ref&gt;

== Қошқар ата туралы ==
Қошқар ата туралы мәліметтер халық арасында сақталған аңыздар негізінде тараған. Кесенеде жерленген тұлға туралы нақты жазбаша тарихи дәлелдердің жоқ екені туристік және қалалық ақпараттық ресурстарда атап көрсетіледі.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Қошқар ата кесенесі|url=https://visit-shymkent.com/kk/sakraldy-nysandar/koshkar-ata-kesenesy/|publisher=Visit Shymkent|language=kk|access-date=2026-09-15}}&lt;/ref&gt;

Аңыздардың бір нұсқасында Қошқар ата Қожа Ахмет Ясауидің замандасы әрі шәкірті болғаны айтылады. Сондай-ақ оның Құран мен хадистерді жақсы білгені, халық арасында құрметке ие болып, қази қызметіне сайланғаны туралы мәліметтер кездеседі.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Қошқар ата кесенесі|url=https://kazakhstan.travel/kz/attractions/469|publisher=Қазақстанның туристік порталы|language=kk|access-date=2026-09-15}}&lt;/ref&gt;

Қошқар ата есімі Шымкенттегі Қошқар ата өзенімен де байланыстырылады. Халық арасындағы аңыз бойынша, Қошқар ата өзеннің бастауына жақын жерде жерленген және өзен оның атымен аталған.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Қошқар ата кесенесі|url=https://kazakhstan.travel/kz/attractions/469|publisher=Қазақстанның туристік порталы|language=kk|access-date=2026-09-15}}&lt;/ref&gt;

== Кесененің тарихы ==
Қазіргі кесене бастапқы кесене ғимараты емес. Деректерде бұрынғы мазардың кейін көпқабатты үйлердің арасында қалып қойғаны және осыған байланысты қазіргі орынға көшіріліп, жаңа кесене салынғаны айтылады.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Қошқар ата кесенесі|url=https://kazakhstan.travel/kz/attractions/469|publisher=Қазақстанның туристік порталы|language=kk|access-date=2026-09-15}}&lt;/ref&gt;

Қазіргі кесененің салыну уақыты жөнінде дереккөздерде айырмашылық бар. Open Kazakhstan материалында кесене 1996 жылы Манап Өтебаевтың салдырғаны көрсетілсе, басқа жарияланымда 1976 жыл деп беріледі.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Қошқар ата кесенесі және шипалы бұлағы|url=https://openkazakhstan.kz/news/%D2%9B%D0%BE%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80-%D0%B0%D1%82%D0%B0-%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96-%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5-%D1%88%D0%B8%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D1%8B-%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%93/|publisher=Open Kazakhstan|language=kk|access-date=2026-09-15}}&lt;/ref&gt;

== Сәулеті ==
Кесене бір бөлмелі, төртбұрышты құрылыс түрінде сипатталады. Оның көлемі шамамен 3,5×3,5 метр, биіктігі күмбезімен бірге 4,3 метр. Кесене күйдірілген кірпіштен тұрғызылып, бір күмбезбен жабылған.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Қошқар ата кесенесі|url=https://adilet-gazeti.kz/%D2%9B%D0%BE%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80-%D0%B0%D1%82%D0%B0-%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96/|publisher=Әділет газеті|date=2018-09-20|language=kk|access-date=2026-09-15}}&lt;/ref&gt;

== Мәдени маңызы ==
Қошқар ата кесенесі Шымкент қаласының тарихи-мәдени және сакралды нысандарының бірі ретінде танылады. Кесене Қошқар ата өзені мен оның бастауындағы бұлақтармен байланысты тарихи-мәдени кеңістіктің құрамына кіреді.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Қошқар ата кесенесі|url=https://visit-shymkent.com/kk/sakraldy-nysandar/koshkar-ata-kesenesy/|publisher=Visit Shymkent|language=kk|access-date=2026-09-15}}&lt;/ref&gt;

== Ескертпелер ==
{{Ескертпелер}}</text>
      <sha1>nzbynlrere8vacdjs59yceff54q18kk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Әбілқайыр Бақтыбайұлы Ысқақов</title>
    <ns>0</ns>
    <id>786562</id>
    <redirect title="Әбілқайыр Бақтыбайұлы Сқақов" />
    <revision>
      <id>3654786</id>
      <timestamp>2026-09-15T06:28:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <comment>Nurken [[Әбілқайыр Бақтыбайұлы Ысқақов]] бетін [[Әбілқайыр Бақтыбайұлы Сқақов]] бетіне жылжытты</comment>
      <origin>3654786</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="70" sha1="d7oex7z57iiek5l0fixwfwhdbq7fatn" xml:space="preserve">#АЙДАУ [[Әбілқайыр Бақтыбайұлы Сқақов]]</text>
      <sha1>d7oex7z57iiek5l0fixwfwhdbq7fatn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы талқылауы:Әсем Әжмәмбет</title>
    <ns>3</ns>
    <id>786563</id>
    <revision>
      <id>3654858</id>
      <timestamp>2026-09-15T10:48:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>61167</id>
      </contributor>
      <comment>[[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу.</comment>
      <origin>3654858</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="314" sha1="t98x7xeb10m0k8e7t7zg5sdg1hdsqel" xml:space="preserve">{{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Әсем Әжмәмбет}}

-- [[Қатысушы:Нұрлан Рахымжанов|Нұрлан Рахымжанов]] ([[Қатысушы талқылауы:Нұрлан Рахымжанов|талқылауы]])  15:48, 2026 ж. қыркүйектің 15 (+05)</text>
      <sha1>t98x7xeb10m0k8e7t7zg5sdg1hdsqel</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы талқылауы:Indirazhan</title>
    <ns>3</ns>
    <id>786564</id>
    <revision>
      <id>3654863</id>
      <timestamp>2026-09-15T10:54:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>61167</id>
      </contributor>
      <comment>[[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу.</comment>
      <origin>3654863</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="356" sha1="js2da7mvwt3t8bkxehpiba9urdgtsbu" xml:space="preserve">{{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Indirazhan}}

-- [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 15:54, 2026 ж. қыркүйектің 15 (+05)</text>
      <sha1>js2da7mvwt3t8bkxehpiba9urdgtsbu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Талқылау:Қазақстан Республикасы Төтенше жағдайлар министрлігі</title>
    <ns>1</ns>
    <id>786565</id>
    <revision>
      <id>3654873</id>
      <timestamp>2026-09-15T11:06:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-49921-31</username>
        <id>185685</id>
      </contributor>
      <comment>/* медальдің атауында қате бар */ жаңа бөлім</comment>
      <origin>3654873</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="555" sha1="tk2zxa78mesq77b2iuu78zkztmi5zwa" xml:space="preserve">== медальдің атауында қате бар ==
медальдің атауында қате кетіпті, &quot;Төтенше жағдайлардың алдын алу мен жоюдағы айырмашылығы үшіні&quot; медалі емес &quot;Төтенше жағдайлардың алдын алуда және жоюда үздiк шыққаны үшiн&quot; медалi [[Арнайы:Үлесі/~2026-49921-31|~2026-49921-31]] ([[Қатысушы талқылауы:~2026-49921-31|talk]]) 16:06, 2026 ж. қыркүйектің 15 (+05)</text>
      <sha1>tk2zxa78mesq77b2iuu78zkztmi5zwa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қожагелді Атанұлы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>786567</id>
    <revision>
      <id>3654886</id>
      <timestamp>2026-09-15T11:15:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ақсуат тарихи-өлкетану музейі</username>
        <id>183256</id>
      </contributor>
      <comment>Сыртқы сілтемелерге сілтеме жасадым</comment>
      <origin>3654886</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12388" sha1="97o5ht3r88i3amr76zmfp3g3eaik267" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=қыркүйек 2026}}

= ===Батыр Қожагелді Атанұлы=== =

== ==Қожагелді Атанұлы== ==
[[Қожакелді|Қожагелді]] Атанұлы (шамамен 1757–1826) — XVIII ғасырдың соңы мен XIX ғасырдың басында [[Ақсуат ауданы|Ақсуат]] өңірінде өмір сүрген қазақ батыры. Ол қазақ руларының жері мен дербестігін сақтауға ұмтылып, Ресей империясының өңірдегі отарлық әкімшілік саясатына қарсылық танытқан тұлғалардың бірі ретінде аталады.&lt;ref&gt;Коншин Н. Я. «Материалы для истории Степного края» // Памятная книжка Семипалатинской области на 1900 г. Выпуск IV. — Семипалатинск, 1900.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;Тарбағатай — 80 жыл. — Өскемен: Рекламный дайджест, 2008.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Байтенов Э. М. Исследование памятников народного зодчества Восточного Казахстана (Тарбагатайский район). — Алматы–Өскемен, 2010.&lt;/ref&gt;

== ==Өмірбаяны== ==
Қожагелді Атанұлы шамамен 1757 жылы дүниеге келген. Оның нақты туған жері туралы деректер сақталмаған. Шежірелік мәліметтер бойынша Қожагелді [[қаракерей]]&lt;nowiki/&gt;дің мұрын руынан тарайды. Оның арғы аталарының қатарында Жолымбет, Назар, Жанболат және Тоқабай сияқты аталар аталады. Қожагелді жас кезінен әскери жорықтарға қатысқан. XVIII ғасырдың 70–80-жылдарында қазақ-қырғыз қатынастары шиеленіскен кезеңде қазақ жасақтарының құрамында жорықтарға қатысып, батыр ретінде танылғаны туралы ауызша және тарихи деректер бар.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;Ақжасар Қ. С. Ұлағат ордасы. — Алматы: Фолиант, 2015.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Коншин Н. Я. «Материалы для истории Степного края» // Памятная книжка Семипалатинской области на 1900 г. Выпуск IV. — Семипалатинск, 1900&lt;/ref&gt;

== ==Қазақ-қырғыз қақтығыстарына қатысуы== ==
XVIII ғасырдың екінші жартысында Жетісу және оған іргелес аймақтардағы қазақ-қырғыз қатынастары күрделі сипат алды. Жоңғар хандығы жойылғаннан кейін бұрынғы жоңғар иеліктері үшін аймақтағы халықтар арасында қақтығыстар болды. 1770 жылы қазақ жасақтары Шу өзенінің бастауында қырғыздармен шайқасып, бұл оқиға тарихта «Жайыл қырғыны» деген атаумен белгілі болды. 1780-жылдары қазақ-қырғыз арасындағы қақтығыстар қайта күшейді. Осы кезеңде Қожагелді батырдың қырғыздарға қарсы жорықтарға қатысқаны туралы деректер кездеседі. 1785 жылы шанышқылы Бердіқожа батыр қырғыздардың қолына түсіп, қаза тапқан. [[Бердіқожа батыр]]&lt;nowiki/&gt;дың өлімінен кейін Қожагелдінің қырғыздарға қарсы жорыққа қатысып, кек алғаны туралы халық арасында әңгімелер сақталған.&lt;ref&gt;Ақжасар Қ. С. Ұлағат ордасы. — Алматы: Фолиант, 2015.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Коншин Н. Я. «Материалы для истории Степного края» // Памятная книжка Семипалатинской области на 1900 г. Выпуск IV. — Семипалатинск, 1900&lt;/ref&gt;

== ==Ресей империясының отарлау саясатына қарсылығы== ==
XIX ғасырдың алғашқы ширегінде [[Ресей империясының Орта Азиялық иеліктері|Ресей империясы]] қазақ даласындағы әкімшілік басқару жүйесін қайта құра бастады. 1822 жылы Орта жүздегі хандық билік жойылып, 1824 жылы Кіші жүздегі хандық билік те таратылды. 1831 жылы Аягөз сыртқы округі құрылды. Оның құрамына қазіргі Көкпекті және Ақсуат өңірлерінде қоныстанған бірқатар қазақ рулары енгізілуі жоспарланды. Алайда Ақсуат өңіріндегі қазақ руларының бір бөлігі бұл кезеңде Ресей әкімшілігіне толық бағынған жоқ. Жергілікті рулар өздерінің сұлтандары мен ру басыларына бағынып, салыстырмалы түрде дербес жағдайда болды. Қожагелді батыр осы кезеңдегі Ресей империясының әкімшілік ықпалының күшеюіне қарсылық білдірген тұлғалардың бірі болды. Ол мүмкіндігінше қазақ руларының дәстүрлі дербестігін сақтауды жақтаған.&lt;ref&gt;Ақжасар Қ. С. Ұлағат ордасы. — Алматы: Фолиант, 2015.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Коншин Н. Я. «Материалы для истории Степного края» // Памятная книжка Семипалатинской области на 1900 г. Выпуск IV. — Семипалатинск, 1900&lt;/ref&gt;

== ==Қожагелдінің қаза табуы== ==
1825–1826 жылдары Ақсуат өңірінде Ресей әкімшілігі мен жергілікті қазақ рулары арасындағы қатынас шиеленісе түсті. Николай Коншиннің 1900 жылы жарық көрген еңбегінде 1826 жылы Мұрын болыстығына келген казактардың жылқы жинау кезінде жергілікті тұрғындардың қарсылығына тап болғаны және қарулы қақтығыс болғаны жазылған. Қақтығыс нәтижесінде үш адам қаза тауып, бірнеше адам жараланған. Қожагелді батыр да осы қақтығыс кезінде ауыр жараланған. Қожагелді батыр 1826 жылы қайтыс болған. Оның қазасы Ресей әкімшілігі мен жергілікті қазақ рулары арасындағы шиеленістің салдарымен байланыстырылады.&lt;ref&gt;Ақжасар Қ. С. Ұлағат ордасы. — Алматы: Фолиант, 2015.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Коншин Н. Я. «Материалы для истории Степного края» // Памятная книжка Семипалатинской области на 1900 г. Выпуск IV. — Семипалатинск, 1900&lt;/ref&gt;

== ==Петербургке барған қазақ депутаттары== ==
Қожагелдінің қазасынан кейін оның жақындары мен руластарының құн өндіру және болған оқиғаға байланысты талап қою әрекеттері туралы деректер бар. Николай Коншиннің мәліметінше, 1828 жылы Санкт-Петербургке барған қазақ депутаттары Қожагелдіге байланысты қаза болған үш адамның құнын өндіріп алуды және Ханқожиндерді Мұрын болысынан шығаруды талап еткен. Коншиннің жазбаларында Петербургке барған депутаттардың құрамында сұлтан Сарт Жошыұлы, би Шәкі, старшындар Айдарбек Құтебаев пен Қисық Тезеков және оларды алып жүрген Файзолла Сейфуллин бастаған адамдар болғаны көрсетіледі. Айдарбек би Қожагелді батырдың туған інісі ретінде жергілікті шежірелік деректерде аталады. Депутаттардың құрамына елге белгілі сұлтандар мен билердің енуі Қожагелдіге қатысты оқиғаның жергілікті қоғам үшін маңызды болғанын көрсетеді.&lt;ref&gt;Коншин Н. Я. «Материалы для истории Степного края» // Памятная книжка Семипалатинской области на 1900 г. Выпуск IV. — Семипалатинск, 1900.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Ақжасар Қ. С. Ұлағат ордасы. — Алматы: Фолиант, 2015.&lt;/ref&gt;

== ==Тарихи маңызы== ==
Қожагелді Атанұлы туралы мәліметтер тарихи жазба деректермен қатар, қазақ арасында сақталған ауызша әңгімелер мен шежірелерде кездеседі. Ол XVIII ғасырдың соңындағы қазақ-қырғыз қақтығыстарына қатысқан және XIX ғасырдың алғашқы ширегінде Ресей империясының Тарбағатай өңіріндегі әкімшілік ықпалының күшеюіне қарсылық танытқан қазақ батырларының бірі ретінде сипатталады. Қожагелді батырдың өмірі мен қызметі Ақсуат өңіріндегі қазақ руларының Ресей империясының отарлық әкімшілік жүйесіне қосылу үдерісімен байланысты тарихи оқиғалардың бір бөлігі болып табылады.&lt;ref&gt;Ақжасар Қ. С. Ұлағат ордасы. — Алматы: Фолиант, 2015.&lt;/ref&gt;

== ==Дереккөздер== ==

# Коншин Н. Я. «Материалы для истории Степного края» // Памятная книжка Семипалатинской области на 1900 г. Выпуск IV. — Семипалатинск, 1900. 
# Ақжасар Қ. С. Ұлағат ордасы. — Алматы: Фолиант, 2015. 
# Тарбағатай — 80 жыл. — Өскемен: Рекламный дайджест, 2008. 
# Байтенов Э. М. Исследование памятников народного зодчества Восточного Казахстана (Тарбагатайский район). — Алматы–Өскемен, 2010.

== ==Сыртқы сілтемелер== ==
[https://egemen.kz/news/article162958-qodgageldi-batyr&lt;nowiki&gt;]&lt;/nowiki&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

[https://e-history.kz/kz/news/show/3234&lt;nowiki&gt;]&lt;/nowiki&gt;

[http://kojageldibatyr.edu.kz/main/1880-ozhageld-batyr-tarih-pen-taylym-atty-tanymdy-kesh-jymdastyryldy.html&lt;nowiki&gt;]&lt;/nowiki&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;


&lt;nowiki&gt;[[Санат: Қазақстан тарихы]]&lt;/nowiki&gt; 

&lt;nowiki&gt;[[Санат: Тарихи тұлғалар]]&lt;/nowiki&gt; 

&lt;nowiki&gt;[[Санат: Алфавит бойынша тұлғалар]]&lt;/nowiki&gt; 

&lt;nowiki&gt;[[Санат:Ақсуат ауданынынң тарихы]]&lt;/nowiki&gt;</text>
      <sha1>97o5ht3r88i3amr76zmfp3g3eaik267</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы талқылауы:QARA Editor</title>
    <ns>3</ns>
    <id>786569</id>
    <revision>
      <id>3654895</id>
      <timestamp>2026-09-15T11:30:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>61167</id>
      </contributor>
      <comment>[[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу.</comment>
      <origin>3654895</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="323" sha1="5pztloiuoqxkn2m8qcvci4z94mpuk0x" xml:space="preserve">{{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=QARA Editor}}

-- [[Қатысушы:GanS NIS|&lt;span style=&quot;text-shadow:gray 4px 4px 3px;&quot;&gt;&lt;font face=&quot;AR Cena&quot; color=&quot;black&quot;&gt;&lt;b&gt;Fани&lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;/span&gt;]] ([[Қатысушы талқылауы:GanS NIS|талқылауы]]) 16:30, 2026 ж. қыркүйектің 15 (+05)</text>
      <sha1>5pztloiuoqxkn2m8qcvci4z94mpuk0x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Өскемен өңіріндегі алғашқы ұлттық басылым (1931-1939)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>786572</id>
    <revision>
      <id>3654902</id>
      <timestamp>2026-09-15T11:53:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>PushkinVko</username>
        <id>184261</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: {{Тексерілмеген мақала|date={{subst:#time:F Y}}}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt; 1929 жылғы сәуір айында өткен Бүкілодақтық партия конференциясы СССР халық шаруашылығын дамытудың бірінші бесжылдық жоспарын (1928-32) қабылдады. Онда еліміздегі қорға...</comment>
      <origin>3654902</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3017" sha1="dewjyuk0ltoarmefk3bgsg3p7cx5krn" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=қыркүйек 2026}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
1929 жылғы сәуір айында өткен Бүкілодақтық партия конференциясы СССР халық шаруашылығын дамытудың бірінші бесжылдық жоспарын (1928-32) қабылдады. Онда еліміздегі қорғасын мен басқа металдар өндірудің ең басты көзі болып саналатын Риддер қаласына да үлкен маңыз берілді. Риддер кен-металлургия комбинаты алғашқы жылы-ақ өзінің өндірістік бағдарламасын төрт есе өсіруге тиіс болды. Мұндай ауқымды міндеттерді орындап шығу үшін комбинат кәсіпорындарында социалистік жарыстар кеңінен өріс алды. Бесжылдықтың алғашқы жылдарында өндірістік нормаларын 140-160 пайызға орындаушы 10 бригада өмірге келді.
Риддер жұмысшыларын кен-металлургия өндірісін дамытуға, қоғасын балқыту мен сирек те бағалы металдар алуға, екпінділер қозғалысын кеңейтіп, өнертапқыштар мен жаңашылдар жұмысын, еңбектің озық тәсілдерін насихаттауда 1929 жылғы 1 маусымнан бастап жарық көре бастаған қалалық орыс газетінің рөлі ерекше үлкен болды.Оның алғашқы отыз номері &quot;Горняк в соревновании&quot; деген атпен, одан соң &quot;Риддерский рабочий&quot; болып шыға бастады. 
Облыстағы баспа ісі қашан дүниеге келді, қандай басылымдар жарық көрді, ХХ ғасыр басындағы кезеңнің ақпараттық кеңістігі қандай еді? Ол кездегі Шығыс Қазақстан облысының орталығы Семей қаласы — халықтың рухани орталығы да болды. Және мұнда баспа ісі, баспа өнімдерін, газет шығару ертеректен қолға алынған. Мәселен, үкіметтің жарлықтары, губернатордың бұйрықтары тұрақты жарияланып тұрған алғашқы басылым — &quot;Публикации по Семипалатниской области&quot; газеті 1863 жылдан, ал &quot;Семипалатинские ведомости&quot; газеті 1780 жылдан шыға бастаған.</text>
      <sha1>dewjyuk0ltoarmefk3bgsg3p7cx5krn</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>